Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ilocos Norte 0 1218 2205546 1992835 2026-04-30T15:12:40Z Exec8 780 2205546 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Ilocos Norte |sealfile = Ph_seal_ilocos_norte.png |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lungsod ng Laoag]] |founded = — |pop2000 = 514241 |pop2000rank = ika-48 pinakamalaki |popden2000 = 151 |popden2000rank = ika-27 pinakamababa |areakm2 = 3399.3 |arearank = ika-27 pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities = 2 |municipalities = 21 |barangays = 558 |districts = 2 |area code = 77 |languages = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = Imee Marcos (kasalukuyan) |locatormapfile = Ph_locator_map_ilocos_norte.png }} Ang '''Ilocos Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Hilagang Ilocos'', Ilokano: Amianan nga Ilocos) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang [[Lungsod ng Laoag]] at nakaharap ang lalawigan ng Ilocos Norte sa [[Dagat Luzón]] sa kanluran at sa [[Kipot ng Luzon]] sa hilaga. Matatagpuan ito sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng Luzon at ang hangganan nito sa silangan ay ang mga lalawigan ng [[Cagayan]] at [[Apayao]], at sa timog ay ang mga lalawigan ng [[Abra]] at [[Ilocos Sur]]. Kilala ang lalawigan bilang pook kapanganakan ng dating Pangulong [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]. Kilala rin ang lalawigan bilang isang lalawigan panturismo sa hilaga, kung saan matatagpuan ang [[Fort Ilocandia]], isang magarang hotel at ''resort'' na tanyag sa mga banyaga. ==Relihiyon== Bagaman karamihian ng mga mamamayan ng Pilipinas ay tagasunod ng [[Romano Katoliko]], ang karamihan sa lalawigan ay naniniwala sa [[Simbahang Aglipay]], na itinatag ng taal ng [[Batac, Ilocos Norte|Batac]] na si [[Gregorio Aglipay]]. Matatagpuan ang ilang mga tanyag na simbahang Katoliko sa lalawigan ng Ilocos Norte: * Simbahan ng [[Paoay]] Church ([[St. Augustine]] Church) - Napabiliang sa [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] noong 1993. * [[St. William's Cathedral]] sa [[Laoag City|Laoag]] - Tanyag dahil sa Lumulubog na Tore ng Kampana * [[St. Monica Parish Church]] sa [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]] - Itinalang pinakamalaking simbahan sa rehiyon ng [[Ilokos]]. * Simbahang ng [[Bacarra]] - nasira nang lumindol noong 17 Agosto 1983 ,<ref name=phivolcs>{{cite web |url=http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |title=Laoag Earthquake - 17 Agosto 1983 |publisher=Phivolcs |year=1983 |accessdate=2011-01-02 |archive-date=2011-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815100819/http://earthquake.phivolcs.dost.gov.ph/update_SOEPD/Earthquake/1983LaoagEQ/index-laoag.html |url-status=dead }}</ref> inayos at binuksang muli noong 1984. Sa Ilocos Norte matatagpuan ang Dambana ng Aglipay, kung saan inilibing ang kataastaasang pinuno ng simbahan. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil ilocos norte.png|thumb|350px|Mapang pampolitika ng Ilocos Norte]] Nahahati ang lalawigan ng Ilocos Norte sa 558 mga [[barangay]], 21 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Laoag]] * [[Batac, Ilocos Norte|Lungsod ng Batac]] ==== Mga Bayan ==== * [[Adams, Ilocos Norte]] * [[Bacarra, Ilocos Norte]] * [[Badoc, Ilocos Norte]] * [[Bangui, Ilocos Norte]] * [[Banna, Ilocos Norte]] (Espiritu) * [[Burgos, Ilocos Norte]] * [[Carasi, Ilocos Norte]] * [[Currimao, Ilocos Norte]] * [[Dingras, Ilocos Norte]] * [[Dumalneg, Ilocos Norte]] * [[Marcos, Ilocos Norte]] * [[Nueva Era, Ilocos Norte]] * [[Pagudpud, Ilocos Norte]] * [[Paoay, Ilocos Norte]] * [[Pasuquin, Ilocos Norte]] * [[Piddig, Ilocos Norte]] * [[Pinili, Ilocos Norte]] * [[San Nicolas, Ilocos Norte]] * [[Sarrat, Ilocos Norte]] * [[Solsona, Ilocos Norte]] * [[Vintar, Ilocos Norte]] ==Mga Sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.ilocosnorte.gov.ph Ilocos Norte] * https://web.archive.org/web/20011116235137/http://www.geocities.com/lppsec/pp/ilocosnor.htm * [http://bacarra89ers.org/ilocosnorte Ilocos Norte in Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512151703/http://www.bacarra89ers.org/ilocosnorte/ |date=2008-05-12 }} {{Ilocos Norte}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 0le3v0z57infsxestorjshacild4v3e Sarangani 0 1323 2205568 1992834 2026-04-30T15:27:35Z Exec8 780 2205568 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Sarangani | sealfile = Ph seal sarangani.png | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Region XII) | capital = [[Alabel, Sarangani|Alabel]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 410622 | pop2000rank = ika-58 pinakamalaki | popden2000 = 138 | popden2000rank = ika-23 pinakamababa | areakm2 = 2980.0 | arearank = ika-47 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 7 | barangays = 140 | districts = 1 | languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Miguel Rene A. Dominguez | locatormapfile = Ph_locator_map_sarangani.png }} Ang '''Sarangani''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na kabilang sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[SOCCSKSARGEN]] sa [[pulo]] ng [[Mindanao]]. [[Alabel, Sarangani|Alabel]] ang punong bayan nito at napapaligiran ng [[Timog Cotabato]] sa hilaga at [[Davao del Sur]] sa silangan. Nasa timog naman ang [[Dagat Celebes]]. Nahahati ang lalawigan sa dalwang bahagi, pinaghihiwalay ng [[Look ng Sarangani]], at dating kabilang ito sa Timog Cotobato hanggang naging malayang lalawigan noong 1992. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang Sarangani ay binubuo ng 7 [[Mga munisipyo ng Pilipinas|munisipyo]] na hinahati ng [[Look ng Sarangani]] sa dalawang grupo. Nasa bandang kanluran ang [[Kiamba, Sarangani|Kiamba]], [[Maasim, Sarangani|Maasim]], at [[Maitum, Sarangani|Maitum]], habang nasa bandang silangan naman ang [[Alabel, Sarangani|Alabel]], [[Glan, Sarangani|Glan]], [[Malapatan, Sarangani|Malapatan]], at [[Malungon, Sarangani|Malungon]]. ====Mga munisipyo ng Sarangani==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Alabel, Sarangani|Alabel]] *[[Glan, Sarangani|Glan]] *[[Kiamba, Sarangani|Kiamba]] *[[Maasim, Sarangani|Maasim]] </td><td valign="top"> *[[Maitum, Sarangani|Maitum]] *[[Malapatan, Sarangani|Malapatan]] *[[Malungon, Sarangani|Malungon]] </td></tr></table> ==Kasaysayan== Binuo ng ''Repulic Act'' Numero 7228 noong 16 Marso 1992. AT thank you. ==Kawing panlabas== * [http://www.sarangani.gov.ph Opisyal na website ng panlalawigang pamahalaan ng Sarangani] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Sarangani}} {{Soccsksargen}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] qg3swyn0a7vcmy5161cpa7ovq8y8x13 Hilagang Samar 0 1708 2205543 1879835 2026-04-30T15:10:48Z Exec8 780 2205543 wikitext text/x-wiki Ang '''Hilagang Samar''' (opisyal na pangalan: '''Northern Samar''') ay isang [[lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. [[Catarman, Northern Samar|Catarman]] ang [[kabesera]] nito at matatagpuan sa hilagang bahagi ng pulo ng [[Samar]]. [[Silangang Samar]] at [[Samar]] ang hangganan nito sa timog. [[Sorsogon]] naman sa hilagang-kanluran sa ibayo ng [[San Bernardino Strait]]; [[Dagat ng Pilipinas]] naman sa silangan at [[Dagat ng Samar]] sa kanluran. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Hilagang Samar | sealfile = Ph_seal_northern_samar.png | region = [[Silangang Kabisayaan]] (Rehiyon VIII) | capital = [[Catarman, Northern Samar|Catarman]] | founded = 19 Hunyo 1965| pop2000 = 500639 | pop2000rank = ika-30 pinakamaliit | popden2000 = 143 | popden2000rank = ika-25 pinakamababa | areakm2 = 3498.0 | arearank = ika-37 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 24 | barangays = 569 | districts = 2 | languages = [[Waray]], [[Cebuano]], [[Inabaknon]] | governor = Raul A. Daza | locatormapfile = Ph_locator_map_northern_samar.png }} ==Demograpiya== Ayon sa 2000 senso, 500,639 ang [[populasyon]] ng lalawigang ito. Ito ang ika-30 pinakamaliit na probinsiya sa Pilipinas. May [[densidad]] na 143 bawat km² (ika-25 pinakamaliit). Kabilang sa mga [[wika]] na sinasalita dito ang [[Waray]], [[Cebuano]], [[Tagalog]] at [[Ingles]] ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Nahahati ang Hilagang Samar sa 24 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], may dalawang distritong kongresyunal at may 569 na mga [[barangay]]. ====Mga Bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Allen, Hilagang Samar|Allen]] *[[Biri, Hilagang Samar|Biri]] *[[Bobon, Hilagang Samar|Bobon]] *[[Capul, Hilagang Samar|Capul]] *[[Catarman, Hilagang Samar|Catarman]] *[[Catubig, Hilagang Samar|Catubig]] *[[Gamay, Hilagang Samar|Gamay]] *[[Laoang, Hilagang Samar|Laoang]] *[[Lapinig, Hilagang Samar|Lapinig]] *[[Las Navas, Hilagang Samar|Las Navas]] *[[Lavezares, Hilagang Samar|Lavezares]] *[[Lope de Vega, Hilagang Samar|Lope de Vega]] </td><td valign="top"> *[[Mapanas, Hilagang Samar|Mapanas]] *[[Mondragon, Hilagang Samar|Mondragon]] *[[Palapag, Hilagang Samar|Palapag]] *[[Pambujan, Hilagang Samar|Pambujan]] *[[Rosario, Hilagang Samar|Rosario]] *[[San Antonio, Hilagang Samar|San Antonio]] *[[San Isidro, Hilagang Samar|San Isidro]] *[[San Jose, Hilagang Samar|San Jose]] *[[San Roque, Hilagang Samar|San Roque]] *[[San Vicente, Hilagang Samar|San Vicente]] *[[Silvino Lobos, Hilagang Samar|Silvino Lobos]] *[[Victoria, Hilagang Samar|Victoria]] </td></tr></table> ====Pisikal==== Ang probinsiyang ito ang ika-37 pinakamalaking lalawigan sa Pilipinas na may 3,498&nbsp;km² na sukat. ==Kawing Panlabas== * http://samartambayan.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070622053254/http://samartambayan.net/ |date=2007-06-22 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Hilagang Samar}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 9z01289e99vh4y1yq0g8ns85z8japyk Bulacan 0 1710 2205519 2111163 2026-04-30T14:55:46Z Exec8 780 2205519 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Bulakan | sealfile = PH seal bulacan.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Region III) | capital = [[Malolos]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 2234088 | pop2000rank = ika-4 pinakamalaki | popden2000 = 851 | popden2000rank= ika-5 pinakamataas | areakm2 = 2625.0 | arearank = ika-29 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=2 | municipalities= 22 | barangays = 569 | districts = 5† | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] | governor = Daniel Fernando | locatormapfile= Ph locator map bulacan.png | notes = '''†''' Kasama dito ang distrito ng [[San Jose del Monte|Lungsod ng San Jose del Monte]]. | }} Ang '''Bulacan''' ay isa sa mga [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na nasa Region 3 o [[Gitnang Luzon]]. Mayroon itong tatlong lungsod: ang [[San Jose del Monte]], [[Malolos]] na siyang kabisera nito at [[Lungsod ng Meycauayan|Meycauayan]]. Ang Bulacan ay nasa hilaga ng [[Kalakhang Maynila]]. Ang iba pang mga lalawigang nakapaligid sa Bulacan ay ang [[Pampanga]] sa kanluran, [[Nueva Ecija]] sa hilaga, [[Aurora]] at [[Quezon]] sa silangan, at [[Rizal]] sa timog. ==Mga paghahating pampangasiwaan== Nahahati ang Bulacan sa 21 [[Mga bayan ng Pilipinas|mga bayan]] at 3 [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]]. Dahil nakakumpol ang populasyon sa katimugang kalahati ng lalawigan, gayon din ang mga [[Distritong pambatas ng Bulacan|distritong pambatas]]. [[Talaksan:Ph fil bulacan.png|thumb|left|upright=0.9|Mapang pampolitika ng Bulacan]] {{clear}} {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Panlalawigang kabisera at bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Bayan|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:right;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;border-collapse:collapse;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lungsod {{small|o}} bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Distritong pambatas ng Bulacan|Distritong pambatas]]{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=3 | Populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{PSGC rubric}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Brgy.|Kabuuang bilang ng mga barangay}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Koordinado]]{{ref label|Coord|A|none}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" colspan=2 | {{small|(2015)}}{{PH census|2015|03}} ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" | {{small|(2010)}}{{PH census|2010|03}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Angat, Bulacan|Angat]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|59,237|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 55,332 | {{PAGR|2015.5835|59237|2010.3315|55332}} | {{convert|74|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|59237/74|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9327|N|121.0319|E|name=Angat|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Balagtas, Bulacan|Balagtas]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|73,929|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 65,440 | {{PAGR|2015.5835|73929|2010.3315|65440}} | {{convert|28.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|73929/28.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8197|N|120.9061|E|name=Balagtas|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Baliwag]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|149,954|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 143,565 | {{PAGR|2015.5835|149954|2010.3315|143565}} | {{convert|45.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|149954/45.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9585|N|120.8970|E|name=Baliuag|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bocaue]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|119,675|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 106,407 | {{PAGR|2015.5835|119675|2010.3315|106407}} | {{convert|31.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|119675/31.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | {{coord|14.7996|N|120.9264|E|name=Bocaue|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bulakan]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|76,565|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 71,751 | {{PAGR|2015.5835|76565|2010.3315|71751}} | {{convert|72.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|76565/72.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | {{coord|14.7943|N|120.8795|E|name=Bulakan|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Bustos, Bulacan|Bustos]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|67,039|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 62,415 | {{PAGR|2015.5835|67039|2010.3315|62415}} | {{convert|69.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|67039/69.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9518|N|120.9188|E|name=Bustos|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Calumpit]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|108,757|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 101,068 | {{PAGR|2015.5835|108757|2010.3315|101068}} | {{convert|56.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|108757/56.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9151|N|120.7636|E|name=Calumpit|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Doña Remedios Trinidad]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|22,663|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 19,878 | {{PAGR|2015.5835|22663|2010.3315|19878}} | {{convert|932.96|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|22663/932.96|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9720|N|121.0633|E|name=Doña Remedios Trinidad|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Guiguinto]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|99,730|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 90,507 | {{PAGR|2015.5835|99730|2010.3315|90507}} | {{convert|27.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|99730/27.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8280|N|120.8783|E|name=Guiguinto|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Hagonoy, Bulacan|Hagonoy]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|129,807|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 125,689 | {{PAGR|2015.5835|129807|2010.3315|125689}} | {{convert|103.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|129807/103.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8344|N|120.7334|E|name=Hagonoy|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#CCFFCC;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#CCFFCC;border-right:0;" | [[Malolos]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|252,074|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 234,945 | {{PAGR|2015.5835|252074|2010.3315|234945}} | {{convert|67.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|252074/67.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 51 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8405|N|120.8116|E|name=Malolos|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Marilao]] | style="text-align:center;" | Ikaapat na Distrito | {{percent and number|221,965|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 185,624 | {{PAGR|2015.5835|221965|2010.3315|185624}} | {{convert|33.74|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|221965/33.74|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | {{coord|14.7572|N|120.9477|E|name=Marilao|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Meycauayan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | Ikaapat na Distrito | {{percent and number|209,083|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 199,154 | {{PAGR|2015.5835|209083|2010.3315|199154}} | {{convert|32.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|209083/32.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" | {{coord|14.7360|N|120.9573|E|name=Meycauayan|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Norzagaray]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|111,348|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 103,095 | {{PAGR|2015.5835|111348|2010.3315|103095}} | {{convert|309.77|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|111348/309.77|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9070|N|121.0465|E|name=Norzagaray|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Obando]] | style="text-align:center;" | Ikaapat na Distrito | {{percent and number|59,197|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 58,009 | {{PAGR|2015.5835|59197|2010.3315|58009}} | {{convert|52.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|59197/52.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 11 | style="text-align:center;" | {{coord|14.7125|N|120.9351|E|name=Obando|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pandi, Bulacan|Pandi]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|89,075|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 66,650 | {{PAGR|2015.5835|89075|2010.3315|66650}} | {{convert|31.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|89075/31.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8633|N|120.9557|E|name=Pandi|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Paombong]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|53,294|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 50,940 | {{PAGR|2015.5835|53294|2010.3315|50940}} | {{convert|46.34|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|53294/46.34|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8315|N|120.7874|E|name=Paombong|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Plaridel, Bulacan|Plaridel]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|107,805|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 101,441 | {{PAGR|2015.5835|107805|2010.3315|101441}} | {{convert|32.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|107805/32.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8850|N|120.8591|E|name=Plaridel|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Pulilan]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|97,323|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 85,844 | {{PAGR|2015.5835|97323|2010.3315|85844}} | {{convert|39.89|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|97323/39.89|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 19 | style="text-align:center;" | {{coord|14.9021|N|120.8676|E|name=Pulilan|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Ildefonso, Bulacan|San Ildefonso]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|104,471|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 95,000 | {{PAGR|2015.5835|104471|2010.3315|95000}} | {{convert|128.71|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|104471/128.71|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 36 | style="text-align:center;" | {{coord|15.0781|N|120.9398|E|name=San Ildefonso|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[San Jose del Monte]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | [[Distritong pambatas ng San Jose del Monte|SJDM 2 LD]] | {{percent and number|574,089|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 454,553 | {{PAGR|2015.5835|574089|2010.3315|454553}} | {{convert|105.53|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|574089/105.53|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 59 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8098|N|121.0469|E|name=San Jose del Monte|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Miguel, Bulacan|San Miguel]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|153,882|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 142,854 | {{PAGR|2015.5835|153882|2010.3315|142854}} | {{convert|231.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|153882/231.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 49 | style="text-align:center;" | {{coord|15.1457|N|120.9742|E|name=San Miguel|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[San Rafael, Bulacan|San Rafael]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|94,655|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 85,921 | {{PAGR|2015.5835|94655|2010.3315|85921}} | {{convert|152.43|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|94655/152.43|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 34 | style="text-align:center;" | {{coord|15.0253|N|120.9331|E|name=San Rafael|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" colspan=2 style="text-align:left;background-color:initial;" | [[Santa Maria, Bulacan|Santa Maria]] | style="text-align:center;" | Ikaapat na Distrito | {{percent and number|256,454|3,292,071|disp=table|1|pad=yes}} | 218,351 | {{PAGR|2015.5835|256454|2010.3315|218351}} | {{convert|90.92|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|256454/90.92|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" | {{coord|14.8204|N|120.9606|E|name=Santa Maria|region:PH-BUL_type:city|format=dms}} |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 3,292,071 ! scope="col" style="text-align:right;" | 2,924,433 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{PAGR|2015.5835|3292071|2010.3315|2924433}} ! scope="col" style="text-align:right;" | 2,796.10 ! scope="col" | {{convert|2,796.10|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|3292071/2,796.10|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|3292071/2,796.10|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 569 ! scope="col" style="font-style:italic;" | {{small|(see [[#External links|GeoGroup box]])}} |-class="sortbottom" style="background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;line-height:1.3em;" | colspan="13" | {{Ordered list | list_style_type=upper-alpha | {{note label|Coord|A|none}}Ang koordinado ay tumatanda sa [[kabayanan]] ng bawat pamayanan, at maaaring i-ayos ayon sa [[latitud]]. | '''Malolos''': naging isang lungsod sa ilalim ng ''[[Batas Republika]] Blg. 8754''; niratipika noong 18 Disyembre 1999. | '''Meycauayan''': naging isang lungsod sa ilalim ng ''Batas Republika Blg. 9356''; niratipika noong 10 Disyembre 2006. | '''San Jose del Monte''': naging isang lungsod sa ilalim ng ''Batas Republika Blg. 8797''; niratipika noong 10 Setyembre 2000. }} |} {{col-break}} {{col-end}} ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing panlabas == *[http://www.bulacan.gov.ph Opisyal na websayt ng Pamahalaan ng Bulacan] *[http://www.bulacan.ph Bulacan PH] *[http://bulacanforums.com Bulacan Forums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418032124/http://bulacanforums.com/ |date=2015-04-18 }} - Social Networking Website para sa mga Bulakenyo {{Bulacan}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Bulacan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} ftjeh4efvfbcxrsvby0yl0mg044tv8x Talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas 0 2035 2205789 2204321 2026-05-01T11:39:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205789 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay '''talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa [[Pilipinas]]''' ayon sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]].<ref>{{Cite web |title=Commission on Higher Education |url=https://ched.gov.ph/list-higher-education-institutions/ |access-date=2021-09-04 |archive-date=2021-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904081448/https://ched.gov.ph/list-higher-education-institutions/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://unifast.gov.ph/uf_heis.php |title=UniFAST |access-date=2021-09-04 |archive-date=2021-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904201949/https://unifast.gov.ph/uf_heis.php |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.rappler.com/nation/list-state-colleges-universities-free-tuition "LIST: State colleges and universities covered by free tuition law".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190705222557/https://www.rappler.com/nation/177684-list-state-colleges-universities-free-tuition |date=2019-07-05 }} mula sa [[Rappler]]</ref> == Kalakhang Maynila == * ABE International Business College, Caloocan City * ABE International Business College, Commonwealth * ABE International Business College, Makati [http://www.abe.edu.ph/makati/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224953/http://abe.edu.ph/makati/ |date=2021-06-27 }} * ABE International Business College-Manila * ABE International College of Business and Accountancy, Cubao [http://www.abe.edu.ph/cubao/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224131/http://abe.edu.ph/cubao/ |date=2021-06-27 }} * ABE International College of Business and Accountancy, Las Piñas [http://www.abe.edu.ph/laspinas/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225229/http://abe.edu.ph/laspinas/ |date=2021-06-27 }} * Access Computer and Technical College, Camarin [https://access.edu.ph/] * Access Computer and Technical Colleges, Cubao * Access Computer and Technical College, Lagro [https://access.edu.ph/] * Access Computer and Technical Colleges-Manila * Access Computer and Technical College, Quezon City [https://access.edu.ph/] * ACLC College, Taguig [http://www.aclc.edu.ph/] * Adamson University [https://www.adamson.edu.ph/] * Air Link International Aviation College * Alliance Graduate School * AMA Computer College-Caloocan * AMA Computer College, Fairview [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080324/http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College-Las Piñas * AMA Computer College-Parañaque * AMA Computer College-Pasig City * AMA Computer College, Makati City [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080324/http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College, Mandaluyong [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080324/http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ncr.html |date=2021-09-04 }} * AMA School of Medicine [http://amaschoolofmedicine.amaes.edu.ph/] * AMA Computer College-Sta. Mesa * AMA University [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Angelicum College [http://www.angelicum.edu.ph/Angelicum/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190702084827/http://www.angelicum.edu.ph/Angelicum/ |date=2019-07-02 }} * Arellano University, Malabon [https://www.arellano.edu.ph/elisa-esguerra-campus/welcome-elisa-esguerra-campus-arellano-university-malabon-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080401/https://www.arellano.edu.ph/elisa-esguerra-campus/welcome-elisa-esguerra-campus-arellano-university-malabon-city |date=2021-09-04 }} * Arellano University, Mandaluyong [https://www.arellano.edu.ph/plaridel-campus/welcome-plaridel-campus-arellano-university-mandaluyong-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080344/https://www.arellano.edu.ph/plaridel-campus/welcome-plaridel-campus-arellano-university-mandaluyong-city |date=2021-09-04 }} * Arellano University, Manila [https://www.arellano.edu.ph/] * Arellano University, Pasay [https://www.arellano.edu.ph/jose-abad-santos-campus/welcome-jose-abad-santos-campus-arellano-university-pasay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080334/https://www.arellano.edu.ph/jose-abad-santos-campus/welcome-jose-abad-santos-campus-arellano-university-pasay |date=2021-09-04 }} * Arellano University, Pasig [https://www.arellano.edu.ph/andres-bonifacio-campus/welcome-andres-bonifacio-campus-arellano-university-pasig-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080334/https://www.arellano.edu.ph/andres-bonifacio-campus/welcome-andres-bonifacio-campus-arellano-university-pasig-city |date=2021-09-04 }} * Asia Graduate School of Theology * Asia Harvesters College and Seminary Inc. [https://ched.gov.ph/asia-harvesters-college-seminary-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://ched.gov.ph/asia-harvesters-college-seminary-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asia Pacific College [https://www.apc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210925122834/https://apc.edu.ph/ |date=2021-09-25 }} * Asia School of Arts and Sciences [https://ched.gov.ph/asia-school-arts-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080329/https://ched.gov.ph/asia-school-arts-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asian Institute for Distance Education * Asian College of Science and Technology, Cubao [http://www.asiancollege.edu.ph/] * Asian Institute of Computer Studies, Bicutan [http://aics.edu.ph/branches/south-branches/] * Asian Institute of Computer Studies, Caloocan [http://aics.edu.ph/branches/central-branches/] * Asian Institute of Computer Studies, Commonwealth [http://aics.edu.ph/branches/central-branches/] * Asian Institute of Journalism and Communication [http://aijc.com.ph/] * Asian Institute of Management * Asian Institute of Maritime Studies [https://ched.gov.ph/asian-institute-maritime-studies-profile/]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Asian Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/asian-institute-science-technology-profile-2/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Asian Seminary of Christian Ministries * Asian Social Institute [https://www.asinet-online.org/] * Asian School of Aviation Professional [https://ched.gov.ph/asian-school-aviation-professional-profile/]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Asian Theological Seminary [https://www.apts.edu] * Assumption College [http://www.assumption.edu.ph/] * Ateneo de Manila University, Quezon City [http://www.ateneo.edu/] * Ateneo de Manila University Graduate School of Business [http://gsb.ateneo.edu/] * Ateneo De Manila University School of Medicine and Public Health * Bernardo College * Bestlink College of the Philippines * Bethel Bible College of the Assemblies of God [http://bethelbiblecollege-ph.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190611195009/http://bethelbiblecollege-ph.com/ |date=2019-06-11 }} * Biblical Seminary of the Philippines * CAP College Foundation * Capitol Medical Center Colleges [http://capitolmedical.org/CMCcolleges/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210609120009/http://www.capitolmedical.org/CMCcolleges/index.html |date=2021-06-09 }} * Central College of the Philippines [https://www.ccp.edu.ph/students/CCPjw/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731105306/http://www.ccp.edu.ph/students/CCPjw/index.php |date=2019-07-31 }} * Center for Culinary Arts * Centro Escolar University-Makati * Centro Escolar University, Manila [http://www.ceu.edu.ph/] * Chiang Kai Shek College [http://www.cksc.edu.ph/] * Chinese General Hospital Colleges, Inc. [http://www.cghc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080324/http://www.cghc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Children of Mary Immaculate College [https://ched.gov.ph/children-mary-immaculate-college-profile/]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Christ the King College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/christ-king-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080924/https://ched.gov.ph/christ-king-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * CIIT College of Arts and Technology [http://www.ciit.edu.ph/] * Colegio de San Gabriel Archangel of Caloocan * Colegio de San Juan de Letran, Manila [http://www.letran.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507034432/https://letran.edu.ph/ |date=2021-05-07 }} * Colegio de San Lorenzo [http://sanlo.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083152/https://sanlo.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Sta. Teresa de Avila Foundation, Inc. [http://csta.ph/] * College of Arts and Sciences of Asia and the Pacific [http://www.casap.edu.ph/] * College of Divine Wisdom [http://www.cdweduph.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112195128/https://www.cdweduph.com/ |date=2019-01-12 }} * College of St. Catherine [https://ched.gov.ph/college-st-catherine-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080454/https://ched.gov.ph/college-st-catherine-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of the Holy Spirit of Manila [http://www.holyspirit.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520001247/http://holyspirit.edu.ph/ |date=2022-05-20 }} * Concordia College [http://www.laconcordia.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920201031/https://laconcordia.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Criminal Justice College * Datamex College of Saint Adeline, Fairview [https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/ |date=2021-09-04 }} * Datamex-College of Saint Adeline, Parañaque [https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/ |date=2021-09-04 }} * Datamex-College of Saint Adeline, Valenzuela [https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/https://ched.gov.ph/datamex-college-saint-adeline-profile/ |date=2021-09-04 }} * De La Salle College of Saint Benilde [https://www.benilde.edu.ph/] * De La Salle-Araneta University [https://www.dlsau.edu.ph/] * De La Salle University [http://www.dlsu.edu.ph/] * De Ocampo Memorial College [https://ched.gov.ph/de-ocampo-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080417/https://ched.gov.ph/de-ocampo-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Diliman College [http://www.thedilimancollege.edu.ph/] * Divine Mercy College Foundation, Inc. [https://dmcfi.jimdo.com/about-1/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Divine Word Mission Seminary * Dominican College * Don Bosco Technical College [https://dbmanda.one-bosco.org/] * Don Carlo Cavina School, Inc [http://www.doncarlocavinaschool.com/] * Dr. Carlos S. Lanting College [http://lantingcollege.edu.ph/] * Dr. Jose Fabella Memorial Hospital School of Midwifery * Eclaro Academy * Electron College of Technical Education * Emilio Aguinaldo College [http://www.eac.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213070244/http://www.eac.edu.ph/ |date=2011-12-13 }} * Enderun College [https://www.enderuncolleges.com/] * Entrepreneurs School of Asia [http://www.entrepreneur.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180912185342/http://www.entrepreneur.edu.ph/ |date=2018-09-12 }} * Eulogio “Amang” Rodriguez Institute of Science and Technology * Far East Institute of Arts & Sciences Foundation * Far Eastern University [https://www.feu.edu.ph/] * Far Eastern University, Makati [http://www.feu.edu.ph/manila/index.php/academics/feu-makati/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330011624/https://www.feu.edu.ph/manila/index.php/academics/feu-makati/ |date=2019-03-30 }} * FEATI University * Febias College of Bible [http://www.febias.edu.ph/] * FEU Alabang [https://feualabang.edu.ph/] * FEU Diliman [http://feudiliman.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904150759/https://feudiliman.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * FEU Institute of Technology [https://www.feutech.edu.ph/] * FEU-Dr. Nicanor Reyes Medical Foundation [http://www.feu-nrmf.ph/] * Flight School International * Gardner College Diliman Inc. [http://gardner.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080509/https://gardner.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Global City Innovative College [http://www.global.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224738/https://global.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Global Reciprocal Colleges * Golden Link College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/golden-link-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080410/https://ched.gov.ph/golden-link-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Governor Andres Pascual College * Grace Christian College [http://www.gcc.edu.ph/] * Greenville College * Guang Ming College [https://guangmingcollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/https://guangmingcollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Guzman College of Science and Technology * Holy Rosary College Foundation * ICI Global University * IETI College of Science and Technology-Marikina * Immaculada Concepcion College * Immaculate Heart of Mary College, Parañaque [https://ched.gov.ph/immaculate-heart-mary-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080525/https://ched.gov.ph/immaculate-heart-mary-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Informatics College Eastwood, Inc. [http://www.informatics.edu.ph/branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808151802/https://www.informatics.edu.ph/branches/ |date=2020-08-08 }} * Informatics College Caloocan, Inc. [http://www.informatics.edu.ph/branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808151802/https://www.informatics.edu.ph/branches/ |date=2020-08-08 }} * Informatics College-Manila * Informatics College Northgate, Inc. [http://www.informatics.edu.ph/branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808151802/https://www.informatics.edu.ph/branches/ |date=2020-08-08 }} * Information and Communications Technology Academy [http://www.iacademy.edu.ph/] * Infotech College of Arts and Sciences Philippines, Inc. [https://ched.gov.ph/infotech-institute-arts-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080726/https://ched.gov.ph/infotech-institute-arts-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * Institute of Community and Family Health * Institute of Formation and Religious Studies * Integrated Innovation and Hospitality Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/integrated-innovation-hospitality-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080347/https://ched.gov.ph/integrated-innovation-hospitality-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Interface Computer College-Caloocan * Interface Computer College-Manila * International Baptist College * International Graduate School of Leadership * International School of Asia and the Pacific * Jesus Reigns Christian College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/jesus-reigns-christian-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080935/https://ched.gov.ph/jesus-reigns-christian-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Jose Rizal University [http://jru.edu/] * Kalayaan College, Inc. [https://ched.gov.ph/kalayaan-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080741/https://ched.gov.ph/kalayaan-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College Manila [http://www.lccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094106/http://www.lccm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College, Caloocan [http://www.lccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094106/http://www.lccm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College, Novaliches * La Consolacion College, Pasig [http://www.lccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094106/http://www.lccm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College, Valenzuela [http://www.lccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094106/http://www.lccm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * La Verdad Christian College [https://ched.gov.ph/la-verdad-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080440/https://ched.gov.ph/la-verdad-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lady of Lourdes Hospital & Colleges of Caybiga, Inc. [https://ched.gov.ph/lady-lourdes-hospital-colleges-caybiga-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081259/https://ched.gov.ph/lady-lourdes-hospital-colleges-caybiga-profile/ |date=2021-09-04 }} * Loral Douglas Woosley Bethany Colleges * Lyceum of Alabang [https://ched.gov.ph/lyceum-alabang-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080601/https://ched.gov.ph/lyceum-alabang-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of the Philippines University [http://www.lpu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421015016/http://www.cavite.lpu.edu.ph/ |date=2012-04-21 }} * Makati Medical Center College, Inc. [https://ched.gov.ph/makati-medical-center-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081302/https://ched.gov.ph/makati-medical-center-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Makati Science Technological Institute of the Philippines [http://mstip.edu.ph/] * Manila Adventist College [http://mac.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://mac.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Manila Business College Foundation [http://www.mbc.edu.ph/] * Manila Central University [http://www.mcu.edu.ph/stag/]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Manila Theological College [http://www.mtcslshs.edu.ph/main/main.php] * Manila Tytana Colleges [http://www.mtc.edu.ph/] * Marianum College [https://ched.gov.ph/marianum-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080604/https://ched.gov.ph/marianum-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marie-Bernarde College * Mary Chiles College [http://marychilescollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904110731/https://marychilescollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mapua Institute of Technology, Makati [https://www.mapua.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921210608/https://www.mapua.edu.ph/ |date=2021-09-21 }} * Mapua Institute of Technology, Manila [https://www.mapua.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921210608/https://www.mapua.edu.ph/ |date=2021-09-21 }} * Martinez Memorial Colleges [https://martinezmc.weebly.com/] * Mary the Queen College of Quezon City Inc. [http://mqc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://mqc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Meridian International College of Business and Arts [http://www.mintcollege.com/] * Messiah College Foundation * Metropolitan Institute of Arts and Sciences * Metropolitan Medical Center College of Arts, Science and Technology, Inc. [http://www.metro.edu.ph/] * MFI Foundation [https://www.mfi.org.ph/] * Miriam College [http://www.mc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921143323/https://www.mc.edu.ph/ |date=2021-09-21 }} * NAMEI Polytechnic Institute [http://namei.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225519/http://namei.ph/ |date=2021-06-27 }} * National Christian Life College * National College of Business and Arts, Cubao [https://ncba.edu.ph/] * National College of Business and Arts, Fairview [https://ncba.edu.ph/] * National Polytechnic College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/national-polytechnic-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080341/https://ched.gov.ph/national-polytechnic-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * National University [http://www.national-u.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201015124/http://www.national-u.edu.ph/ |date=2009-12-01 }} * NBS College * New England College [http://nec.edu.ph/] * New Era University [http://www.neu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080335/http://www.neu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Nova College * Olivarez College [http://www.olivarezcollege.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710163256/http://olivarezcollege.edu.ph/home/ |date=2018-07-10 }} * Our Lady of Fatima University, Quezon City [http://www.fatima.edu.ph/] * Our Lady of Guadalupe Colleges, Inc. [http://www.olgc.edu.ph/] * Our Lady of Lourdes Technological College * Our Lady of Perpetual Succor College [http://www.olopsc.edu.ph/] * Pacific Inter Continental College * Pamantasan ng Lungsod ng Valenzuela [https://valenzuela.plv.edu.ph/]{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Pasig Catholic College [http://www.pasigcatholic.edu.ph/] * PATTS College of Aeronautics [https://www.patts.edu.ph/] * Perpetual Help College of Manila [http://manila.uphsl.edu.ph/] * Philippine Christian University [http://pcu.edu.ph/] * Philippine College of Criminology [http://www.pccr.edu.ph/pccr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126140301/http://www.pccr.edu.ph/pccr/ |date=2021-01-26 }} * Philippine Cultural College [http://www.philippineculturalcollege.edu.ph/] * Philippine College of Health Sciences [http://pchsmanila.edu.ph/] * Philippine Hoteliers International Center for Hospitality Education, Inc. * Philippine Merchant Marine School, Las Piñas [http://pmms-online.com/v2/?page_id=256] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200127203947/http://pmms-online.com/v2/?page_id=256 |date=2020-01-27 }} * Philippine Normal University Main [https://www.pnu.edu.ph/] * Philippine Rehabilitation Institute Foundation, Inc. [http://prifnet.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727170859/http://www.prifnet.com/ |date=2020-07-27 }} * Philippine School of Interior Design-Ahlen Institute, Inc. [http://www.psid.edu.ph/2013/04/19/psid-ahlen-institute-inc-announcement/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313150339/http://www.psid.edu.ph/2013/04/19/psid-ahlen-institute-inc-announcement/ |date=2018-03-13 }} * PNTC Colleges – Manila [http://www.pntc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://www.pntc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic University of the Philippines [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-Open University [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-Parañaque Campus [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-Quezon City Campus [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-San Juan Campus [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-Taguig [https://www.pup.edu.ph/] * Rizal Technological University-Pasig * Recoletos School of Theology * Rogationist Seminary College of Philosophy * Romarinda International College * Saint Anthony Mary Claret College * Saint Bernadette College of Alabang * Saint Francis of Assisi College System [http://www.stfrancis.edu.ph/] * Saint Pedro Poveda College [http://www.poveda.edu.ph/] * Samson College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/samson-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080927/https://ched.gov.ph/samson-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Beda College [http://www.sanbeda.edu.ph/] * San Beda College Alabang [http://www.sanbeda-alabang.edu.ph/bede/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120908235823/http://www.sanbeda-alabang.edu.ph/bede/ |date=2012-09-08 }} * San Juan de Dios Educational Foundation, Inc. [http://sjdefi.edu.ph/] * San Sebastian College-Recoletos [http://sscrmnl.edu.ph/] * Santa Isabel College [http://www.santaisabel.edu.ph/] * Sapphire International Aviation Academy * School of Fashion and the Arts [https://sofa.edu.ph/] * Siena College [http://www.scqc.edu.ph/] * Southeast Asia Christian College [https://sacccaloocan.weebly.com/] * South Mansfield College [http://www.smc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/https://www.smc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * South SEED LPDH College [http://sslc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904090528/https://sslc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Southville International School and Colleges [https://www.southville.edu.ph/] * Sta. Cecilia College * St. Bernadette of Lourdes College [http://sblc-edu.com/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://sblc-edu.com/index.html |date=2021-09-04 }} * St. Clare College of Caloocan * St. Dominic Institute [http://www.sdi.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115170959/http://www.sdi.edu.ph/ |date=2018-01-15 }} * St. John of Beverly School * St. Joseph's College, Quezon City [http://www.sjcqc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080512/https://sjcqc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Jude College [http://www.stjude.edu.ph/homepage/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214130210/http://www.stjude.edu.ph/homepage/ |date=2018-02-14 }} * St. Luke's College of Medicine William H. Quasha Memorial [http://stlukesmedcollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202161738/https://stlukesmedcollege.edu.ph/ |date=2020-12-02 }} * St. Mary’s College [http://smcqc.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316141213/https://www.smcqc.net/ |date=2020-03-16 }} * St. Paul University, Manila [http://spumanila.edu.ph/] * St. Paul University, Quezon City [https://spuqc.edu.ph/] * St. Scholastica’s College [http://ssc.edu.ph/] * St. Therese of the Child Jesus Institute of Arts and Sciences [https://ched.gov.ph/st-therese-child-jesus-institute-arts-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080331/https://ched.gov.ph/st-therese-child-jesus-institute-arts-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Vincent de Ferrer College of Camarin * STI College – Novaliches [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Parañaque [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Alabang [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Quezon Avenue [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Fairview [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Taft [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Caloocan [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Cubao [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Global City [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Las Piñas [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Makati [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College-Marikina * STI College – Muñoz-EDSA [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College-Recto * STI College – Shaw [http://sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * System Plus Computer College-Caloocan * Technological Institute of the Philippines, Manila [http://www.tip.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904132012/https://tip.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Technological Institute of the Philippines, Quezon City [http://www.tip.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904132012/https://tip.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * The Family Clinic, Inc [https://ched.gov.ph/family-clinic-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080446/https://ched.gov.ph/family-clinic-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * The Fisher Valley College * The Manila Times College * The One Nation Entrepreneur School * The Philippine Women's University, Manila [https://www.pwu.edu.ph/] * The Philippine Women's University, Quezon City [https://www.pwu.edu.ph/] * The National Teacher’s College [http://www.ntc.edu.ph/] * The University of Manila [http://www.umnla.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014040041/http://www.umnla.ph/ |date=2017-10-14 }} * Trinity University of Asia [http://www.tua.edu.ph/] * Treston International College [http://www.treston.edu.ph/] * UBIX Institute of Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/ubix-institute-technologies-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080513/https://ched.gov.ph/ubix-institute-technologies-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Perpetual Help System Dalta [http://perpetualdalta.edu.ph/] * University of Santo Tomas [http://www.ust.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110154921/http://www.ust.edu.ph/?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=58 |date=2014-11-10 }} * University of the East, Caloocan [https://www.ue.edu.ph/caloocan/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224036/https://www.ue.edu.ph/caloocan/index.html |date=2021-06-27 }} * University of the East, Manila [https://www.ue.edu.ph/manila/index.html]{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * University of the Philippines Diliman [https://upd.edu.ph/] * University of the Philippines Manila [https://www.upm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904024445/https://www1.upm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Universal College of Parañaque [http://www.ucp.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630023854/http://www.ucp.edu.ph/home/ |date=2018-06-30 }} * University of Asia and the Pacific [http://www.uap.asia/] * University of the East Ramon Magsaysay Memorial Medical Center [https://uerm.edu.ph/] * Villagers Montessori [http://vmc.edu.ph/] * Wesleyan College of Manila * West Bay College, Inc. [https://ched.gov.ph/west-bay-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080402/https://ched.gov.ph/west-bay-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * WCC Aeronautical and Technological College – North Manila, Inc. * World Citi Colleges-Quezon City [http://www.worldciti.edu.ph/]</p> == Rehiyon I == * ABE International College of Business and Accountancy [http://www.abe.edu.ph] * AIE College, Inc. * AMA Computer College – La Union [http://www.amaes.edu.ph] * AMA Computer College – Dagupan City [http://www.amaes.edu.ph] * AMA Computer College-Laoag City [http://www.amaes.edu.ph] * Asbury College, Inc. [https://ched.gov.ph/asbury-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080418/https://ched.gov.ph/asbury-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asiacareer College Foundation, Inc [https://ched.gov.ph/asiacareer-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080427/https://ched.gov.ph/asiacareer-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Baccarra Medical Center School of Midwifery [https://ched.gov.ph/baccarra-medical-center-school-midwifery-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080524/https://ched.gov.ph/baccarra-medical-center-school-midwifery-profile/ |date=2021-09-04 }} * CICOSAT Colleges [http://cicosatcolleges.edu.ph/index.php/about-cicosat-colleges/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Colegio de Dagupan [http://www.cdd.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225023/http://www.cdd.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Colegio de San Juan de Letran – Manaoag (formerly Our Lady of Manaoag College) [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-juan-de-letran-manaoag-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080358/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-juan-de-letran-manaoag-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio San Jose De Alaminos [https://ched.gov.ph/colegio-san-jose-de-alaminos-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080608/https://ched.gov.ph/colegio-san-jose-de-alaminos-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dagupan Colleges Foundation [https://ched.gov.ph/dagupan-colleges-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080347/https://ched.gov.ph/dagupan-colleges-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Data Center College of the Philippines of Laoag City, Inc. [http://dccp.edu.ph] * Data Center College of the Philippines-Vigan City [https://ched.gov.ph/data-center-college-philippines-vigan-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081114/https://ched.gov.ph/data-center-college-philippines-vigan-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word College of Laoag [http://www.dwcl.edu.ph] * Divine Word College of Urdaneta [http://dwcu.wordpress.com] * Divine Word College of Vigan [https://ched.gov.ph/divine-word-college-vigan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080400/https://ched.gov.ph/divine-word-college-vigan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Don Mariano Marcos Memorial State University – Mid La Union [http://www.dmmmsu-mluc.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180409164838/http://www.dmmmsu-mluc.edu.ph/ |date=2018-04-09 }} * Don Mariano Marcos Memorial State University – North La Union – Main Campus [http://www.dmmmsu.edu.ph/] * Don Mariano Marcos Memorial State University – Open University [http://www.dmmmsu-ous.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190724083450/http://dmmmsu-ous.org/ |date=2019-07-24 }} * Don Mariano Marcos Memorial State University – South La Union [http://www.dmmmsu-sluc.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924020812/http://dmmmsu-sluc.com/ |date=2021-09-24 }} * Golden West Colleges [https://ched.gov.ph/golden-west-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080729/https://ched.gov.ph/golden-west-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ilocos Sur Polytechnic State College [http://www.ispsc.edu.ph] * Ilocos Sur Polytechnic State College-Candon [http://www.ispsc.edu.ph] * Ilocos Sur Polytechnic State College-Cervantes [https://ched.gov.ph/ilocos-sur-polytechnic-state-college-cervantes-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081125/https://ched.gov.ph/ilocos-sur-polytechnic-state-college-cervantes-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ilocos Sur Polytechnic State College-College of Arts and Sciences-Tagudin [http://www.ispsc.edu.ph] * Ilocos Sur Polytechnic State College-College of Fisheries and Marine Sciences – Narvacan [https://ched.gov.ph/ilocos-sur-polytechnic-state-college-college-fisheries-marine-sciences-narvacan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080355/https://ched.gov.ph/ilocos-sur-polytechnic-state-college-college-fisheries-marine-sciences-narvacan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ilocos Sur Polytechnic State College-Santiago [http://www.ispsc.edu.ph] * International Colleges for Excellence [http://www.ice.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/http://ice.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Kingfisher School of Business and Finance [https://ched.gov.ph/kingfisher-school-business-finance-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080510/https://ched.gov.ph/kingfisher-school-business-finance-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Finn’s Scholastica [https://ched.gov.ph/la-finns-scholastica-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080427/https://ched.gov.ph/la-finns-scholastica-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Union Christian Comprehensive College [https://ched.gov.ph/la-union-christian-comprehensive-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080330/https://ched.gov.ph/la-union-christian-comprehensive-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Union College of Science and Technology [http://www.lucst.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080808/https://lucst.net/ |date=2021-09-04 }} * Lorma Colleges [http://www.lorma.edu] * Luna Colleges [https://ched.gov.ph/luna-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080516/https://ched.gov.ph/luna-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Luzon College of Science and Technology (Urdaneta) [https://ched.gov.ph/luzon-college-science-technology-urdaneta-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080432/https://ched.gov.ph/luzon-college-science-technology-urdaneta-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum Northern Luzon [https://ched.gov.ph/lyceum-northern-luzon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080612/https://ched.gov.ph/lyceum-northern-luzon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum Northwestern University [http://lyceum.edu.ph/] * Lyceum Northwestern University-Urdaneta Campus [http://lyceum.edu.ph/] * Macro Colleges Inc. [https://ched.gov.ph/macro-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080516/https://ched.gov.ph/macro-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Malasiqui Agno Valley College [https://ched.gov.ph/malasiqui-agno-valley-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080454/https://ched.gov.ph/malasiqui-agno-valley-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mariano Marcos State University [http://www.mmsu.edu.ph] * Mariano Marcos State University – Currimao Ilocos Norte [http://www.mmsu.edu.ph] * Mariano Marcos State University-College of Agriculture and Forestry-Dingras [http://www.mmsu.edu.ph] * Mariano Marcos State University-College of Industrial Technology-Laoag City [http://www.mmsu.edu.ph] * Mariano Marcos State University-College of Teacher Education-Laoag City [http://www.mmsu.edu.ph] * Mary Help of Christians College Seminary [https://ched.gov.ph/mary-help-christians-theology-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080511/https://ched.gov.ph/mary-help-christians-theology-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Metro-Dagupan Colleges [https://ched.gov.ph/metro-dagupan-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080508/https://ched.gov.ph/metro-dagupan-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mystical Rose College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/mystical-rose-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080359/https://ched.gov.ph/mystical-rose-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * NICOSAT Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/nicosat-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080440/https://ched.gov.ph/nicosat-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * NJ Valdez Colleges Foundation [https://ched.gov.ph/nj-valdez-colleges-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080443/https://ched.gov.ph/nj-valdez-colleges-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * North Luzon Philippines State College [http://www.nlpsc.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.nlpsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Northern Christian College [http://www.ncc.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094114/https://www.ncc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Northern Luzon Adventist College [http://www.nlac.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/http://nlac.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Northern Philippines College for Maritime, Science and Technology [https://ched.gov.ph/northern-philippines-college-maritime-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080344/https://ched.gov.ph/northern-philippines-college-maritime-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwestern University [https://www.nwu.edu.ph/] * Osias Educational Foundation [https://ched.gov.ph/osias-educational-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080522/https://ched.gov.ph/osias-educational-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Palaris College [https://palariscollegesweb.weebly.com/] * Pangasinan Merchant Marine Academy [https://pammaonline.weebly.com/] * Pangasinan State University [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Alaminos City [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Asingan [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Bayambang [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Binmaley [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Infanta [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-San Carlos City [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Sta. Maria [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Pangasinan State University-Urdaneta City [http://www.psu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090427043714/http://www.psu.edu.ph/ |date=2009-04-27 }} * Panpacific University North Philippines-Tayug [https://ched.gov.ph/panpacific-university-north-philippines-tayug-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080344/https://ched.gov.ph/panpacific-university-north-philippines-tayug-profile/ |date=2021-09-04 }} * Panpacific University North Philippines-Urdaneta City [https://ched.gov.ph/panpacific-university-north-philippines-tayug-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080344/https://ched.gov.ph/panpacific-university-north-philippines-tayug-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pass College [https://ched.gov.ph/pass-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080731/https://ched.gov.ph/pass-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Perpetual Help College of Pangasinan [http://www.uphsl.edu.ph] * Philippine College of Northwestern Luzon * Philippine College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/philippine-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080448/https://ched.gov.ph/philippine-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * PHINMA-UPang College Urdaneta, Inc. [http://www.up.phinma.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520003904/https://up.phinma.edu.ph/ |date=2022-05-20 }} * Philippine Darakbang Theological College [https://ched.gov.ph/philippine-darakbang-theological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080557/https://ched.gov.ph/philippine-darakbang-theological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * PIMSAT Colleges [https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080533/https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * PIMSAT Colleges-San Carlos [https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080533/https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic College of La Union [https://ched.gov.ph/polytechnic-college-la-union-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080541/https://ched.gov.ph/polytechnic-college-la-union-profile/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic College of Region I [https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080533/https://ched.gov.ph/pimsat-colleges-san-carlos-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Rosales Wesleyan Bible College, Inc. [https://ched.gov.ph/rosales-wesleyan-bible-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080449/https://ched.gov.ph/rosales-wesleyan-bible-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Columban’s College [https://ched.gov.ph/saint-columbans-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080546/https://ched.gov.ph/saint-columbans-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louis College-City of San Fernando [http://www.slc-sflu.edu.ph] * Saint Mary’s College Sta. Maria, Ilocos Sur Inc. [https://ched.gov.ph/saint-marys-college/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Saint Therese College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/st-therese-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080619/https://ched.gov.ph/st-therese-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Carlos College [http://www.sancarloscollege.edu.ph] * Sea and Sky College [https://ched.gov.ph/sea-sky-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080423/https://ched.gov.ph/sea-sky-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Señor Tesoro College Inc. [https://ched.gov.ph/senor-tesoro-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080408/https://ched.gov.ph/senor-tesoro-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * South Ilocandia College of Arts and Technology [https://ched.gov.ph/south-ilocandia-college-arts-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080948/https://ched.gov.ph/south-ilocandia-college-arts-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Camillus College of Manaoag Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/st-camillus-college-manaoag-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080406/https://ched.gov.ph/st-camillus-college-manaoag-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. John Bosco College of Northern Luzon [https://ched.gov.ph/saint-john-bosco-college-northern-luzon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080457/https://ched.gov.ph/saint-john-bosco-college-northern-luzon-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul College of Ilocos Sur [http://www.spcis.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904112357/https://spcis.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Sta. Veronica College [https://ched.gov.ph/sta-veronica-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080403/https://ched.gov.ph/sta-veronica-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – Dagupan [http://www.sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – La Union [http://www.sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI College – Vigan [http://www.sti.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181031094111/http://www.sti.edu.ph/ |date=2018-10-31 }} * STI Education Services Group * The Adelphi College [https://ched.gov.ph/adelphi-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/https://ched.gov.ph/adelphi-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * The Great Plebeian College [https://ched.gov.ph/great-plebeian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080610/https://ched.gov.ph/great-plebeian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Union Christian College [https://ched.gov.ph/union-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080946/https://ched.gov.ph/union-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Luzon [http://www.ul.edu.ph] * University of Northern Philippines [http://www.unp.edu.ph] * University of Pangasinan [http://www.up.phinma.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520003904/https://up.phinma.edu.ph/ |date=2022-05-20 }} * Virgen Milagrosa University Foundation [http://www.vmuf.edu.ph] * WCC Aeronautical and Technological College [http://www.wccaviation.com]</p> == Rehiyon II == * Aldersgate College [http://aldersgate-college.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210731181531/http://www.aldersgate-college.com/ |date=2021-07-31 }} * AMA Computer College Tuguegarao City [http://www.amaes.edu.ph] * AMA Computer College-Santiago City [http://www.amaes.edu.ph] * Batanes State College, Basco, Batanes [http://www.bscbatanes.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313142521/http://bscbatanes.edu.ph/ |date=2016-03-13 }} * Cagayan State University-Andrews Campus, Tuguegarao City [http://www.csu.edu.ph/] * Cagayan State University-Aparri [http://www.csu.edu.ph/campus-aparri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718005055/https://csu.edu.ph/campus-aparri |date=2021-07-18 }} * Cagayan State University-Gonzaga Campus [http://www.csu.edu.ph/campus-gonzaga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210715173356/https://csu.edu.ph/campus-gonzaga |date=2021-07-15 }} * Cagayan State University-Lal-lo Campus [http://www.csu.edu.ph/campus-lallo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717123832/https://csu.edu.ph/campus-lallo |date=2021-07-17 }} * Cagayan State University-Lasam Campus [http://www.csu.edu.ph/campus-lasam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718003802/https://csu.edu.ph/campus-lasam |date=2021-07-18 }} * Cagayan State University-Piat Campus [http://www.csu.edu.ph/campus-piat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718003654/https://csu.edu.ph/campus-piat |date=2021-07-18 }} * Cagayan State University-Sanchez Mira Campus [http://www.csu.edu.ph/campus-sanchezmira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210717123845/https://csu.edu.ph/campus-sanchezmira |date=2021-07-17 }} * Cagayan State University – Tuguegarao [http://www.csu.edu.ph] * Cagayan Valley Computer and Information Technology College [http://cvcitc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080511/https://cvcitc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eveland Christian College [https://ched.gov.ph/eveland-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080429/https://ched.gov.ph/eveland-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * F. L. Vargas College – Abulug Campus [https://ched.gov.ph/f-l-vargas-college-abulug-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080937/https://ched.gov.ph/f-l-vargas-college-abulug-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * FL Vargas College – Tuguegarao Campus [https://ched.gov.ph/fl-vargas-college-tuguegarao-campus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080549/https://ched.gov.ph/fl-vargas-college-tuguegarao-campus/ |date=2021-09-04 }} * Fuzeko Polytechnic College [https://ched.gov.ph/fuzeko-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081128/https://ched.gov.ph/fuzeko-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Global Academy of Technology and Entrepreneurship [https://ched.gov.ph/global-academy-technology-entrepreneurship-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080338/https://ched.gov.ph/global-academy-technology-entrepreneurship-profile/ |date=2021-09-04 }} * HG Baquiran College Tumauini, Isabela [https://ched.gov.ph/hgbaquiran-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081232/https://ched.gov.ph/hgbaquiran-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Infant Jesus Montessori School (College Dept) [https://ched.gov.ph/infant-jesus-montessori-school-college-department-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080333/https://ched.gov.ph/infant-jesus-montessori-school-college-department-profile/ |date=2021-09-04 }} * International School of Asia and the Pacific [https://ched.gov.ph/international-school-asia-pacific-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080503/https://ched.gov.ph/international-school-asia-pacific-profile/ |date=2021-09-04 }} * Isabela College of Arts and Technology [https://ched.gov.ph/isabela-college-arts-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080358/https://ched.gov.ph/isabela-college-arts-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Isabela Colleges [http://isabela.colleges.tripod.com/#] * Isabela State University, Angadanan Campus [http://www.isu.edu.ph/index.php/campuses/angadanan-campus] * Isabela State University, Cabagan Campus [http://www.isu.edu.ph] * Isabela State University, Cauayan Campus [http://www.isu.edu.ph/index.php/campuses/cauayan-city-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180204143217/http://www.isu.edu.ph/index.php/campuses/cauayan-city-campus |date=2018-02-04 }} * Isabela State University-Ilagan Campus [http://www.isu.edu.ph] * Isabela State University-Jones Campus [http://www.isu.edu.ph/] * Isabela State University-Main Campus, Echague, Isabela [http://www.isu.edu.ph/] * Isabela State University-Palanan Campus [http://www.isu.edu.ph/] * Isabela State University-Roxas Campus [http://www.isu.edu.ph/] * Isabela State University-San Mariano Campus [http://isu.edu.ph] * Isabela State University-San Mateo Campus [http://www.isu.edu.ph/] * John Wesley College [https://ched.gov.ph/john-wesley-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080432/https://ched.gov.ph/john-wesley-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * King's College of the Philippines – Bambang [https://ched.gov.ph/kings-college-philippines-bambang-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080421/https://ched.gov.ph/kings-college-philippines-bambang-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Salette of Roxas College Inc. [https://ched.gov.ph/la-salette-roxas-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080546/https://ched.gov.ph/la-salette-roxas-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of Aparri [https://ched.gov.ph/lyceum-of-aparri-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080452/https://ched.gov.ph/lyceum-of-aparri-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of Tuao [https://ched.gov.ph/lyceum-tuao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080435/https://ched.gov.ph/lyceum-tuao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Maila Rosario Colleges, Tuguegarao City, Cagayan [https://ched.gov.ph/maila-rosario-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080543/https://ched.gov.ph/maila-rosario-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mallig Plains Colleges [https://ched.gov.ph/mallig-plains-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904130643/https://ched.gov.ph/mallig-plains-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Medical Colleges of Northern Philippines [https://ched.gov.ph/medical-colleges-of-northern-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080614/https://ched.gov.ph/medical-colleges-of-northern-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Metropolitan College of Science and Technology Santiago City, Isabela [https://ched.gov.ph/metropolitan-school-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080437/https://ched.gov.ph/metropolitan-school-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northeast Luzon Adventist College [https://ched.gov.ph/northeast-luzon-adventist-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080929/https://ched.gov.ph/northeast-luzon-adventist-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northeastern College [http://www.northeasterncollege.edu.ph/] * Northern Cagayan Colleges Foundation [https://ched.gov.ph/northern-cagayan-colleges-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080336/https://ched.gov.ph/northern-cagayan-colleges-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Nueva Vizcaya State University-Bambang [http://www.nvsu.edu.ph] * Nueva Vizcaya State University-Main Campus, Bayombong [http://www.nvsu.edu.ph] * Our Lady of the Pillar College-Cauayan [http://www.olpcc.edu.ph] * Our Lady of the Pillar College-Cauayan San Manuel Branch [http://olpcc.edu.ph/main/] * Patria Sable Corpus College [http://www.pscc.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831193146/https://www.pscc.edu.ph/ |date=2018-08-31 }} * Philippine Law Enforcement College [https://ched.gov.ph/philippine-law-enforcement-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080409/https://ched.gov.ph/philippine-law-enforcement-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Normal University – North Luzon Campus [https://www.pnu.edu.ph/pnu-north-luzon/] * PLT College [http://www.pltcollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080839/https://pltcollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Quezon Colleges of the North [https://ched.gov.ph/quezon-colleges-north-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080558/https://ched.gov.ph/quezon-colleges-north-profile/ |date=2021-09-04 }} * Quirino State University-Cabarroguis Campus [http://qsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804210436/https://qsu.edu.ph/ |date=2021-08-04 }} * Quirino State University-Diffun, Quirino [http://qsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804210436/https://qsu.edu.ph/ |date=2021-08-04 }} * Quirino State University-Maddela, Quirino [http://qsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804210436/https://qsu.edu.ph/ |date=2021-08-04 }} * Saint Anthony’s College [https://ched.gov.ph/saint-anthonys-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080513/https://ched.gov.ph/saint-anthonys-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Dominic College of Batanes [https://ched.gov.ph/saint-dominic-college-batanes-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080413/https://ched.gov.ph/saint-dominic-college-batanes-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Ferdinand College – Cabagan [http://www.sfc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://sfc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Saint Ferdinand College – Ilagan [http://www.sfc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://sfc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Saint Joseph’s College of Baggao [https://ched.gov.ph/saint-josephs-college-baggao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://ched.gov.ph/saint-josephs-college-baggao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Mary's University of Bayombong [http://www.smu.edu.ph/] * Saint Paul University Philippines, Tuguegarao City [http://www.spup.edu.ph/] * Santiago City Colleges [https://ched.gov.ph/santiago-city-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080609/https://ched.gov.ph/santiago-city-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sierra College [https://ched.gov.ph/sierra-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080553/https://ched.gov.ph/sierra-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * SISTECH College of Santiago City [https://ched.gov.ph/sistech-college-santiago-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081229/https://ched.gov.ph/sistech-college-santiago-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College-Cauayan [https://www.sti.edu/] * STI College-Tuguegarao [http://www.sti.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602233009/http://www.sti.edu/ |date=2008-06-02 }} * University of Cagayan Valley [http://www.ucv.edu.ph] * University of La Salette [https://ched.gov.ph/university-of-la-salette-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080415/https://ched.gov.ph/university-of-la-salette-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Perpetual Help System Cauayan City [https://www.uphsl.edu.ph/] * University of Saint Louis-Tuguegarao [http://www.usl.edu.ph/]</p> == Rehiyon III == * ABE International College of Business & Economics-Cabanatuan City, Inc. [http://www.abe.edu.ph/cabanatuan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225725/http://abe.edu.ph/cabanatuan/ |date=2021-06-27 }} * ABE International College of Business & Accountancy, Inc.-Malolos City [http://www.abe.edu.ph/malolos/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225703/http://abe.edu.ph/malolos/ |date=2021-06-27 }} * Academia De San Lorenzo Dema-Ala, Inc. [https://ched.gov.ph/academia-de-san-lorenzo-dema-ala-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080519/https://ched.gov.ph/academia-de-san-lorenzo-dema-ala-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * ACLC College of Apalit, Inc. [http://amaclc.net/apalit/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224726/http://amaclc.net/apalit/ |date=2021-06-27 }} * ACLC College of Balanga, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Gapan, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Mabalacat, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Malolos, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Meycauayan, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Poblacion, Baliuag, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Sta. Maria, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * AMA Computer College-Angeles City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Cabanatuan City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Malolos City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Olongapo City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-San Fernando City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Tarlac City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Angeles University Foundation [http://www.auf.edu.ph/#sthash.IGXodOQS.dpbs] * Asia Pacific College of Advanced Studies [http://apcas.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://apcas.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Asian Institute of Computer Studies-Central Inc. [http://www.aics.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180822183056/http://www.aics.edu.ph/home |date=2018-08-22 }} * Aurora Polytechnic College, Inc. [https://ched.gov.ph/aurora-polytechnic-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080336/https://ched.gov.ph/aurora-polytechnic-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Aurora State College of Technology-Casiguran Campus [http://ascot.edu.ph/] * Aurora State College of Technology-Main Campus [http://ascot.edu.ph/] * Aurora State College of Technology-Maria Aurora Campus [http://ascot.edu.ph/] * Baliuag University [http://baliuagu.edu.ph/] * Baliwag Maritime Academy * Bataan Heroes Memorial College [https://ched.gov.ph/bataan-heroes-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080508/https://ched.gov.ph/bataan-heroes-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bataan Peninsula State University-Abucay Campus [http://www.bpsu.edu.ph/index.php/abucaymenu] * Bataan Peninsula State University-Balanga Campus [http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/476-balanga-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917034726/http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/476-balanga-campus |date=2019-09-17 }} * Bataan Peninsula State University-Dinalupihan Campus [http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/478-dinalupihan-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915080048/http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/478-dinalupihan-campus |date=2019-09-15 }} * Bataan Peninsula State University-Main Campus [http://www.bpsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208104905/http://www.bpsu.edu.ph/ |date=2011-12-08 }} * Bataan Peninsula State University-Orani Campus [http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/477-orani-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905123102/http://www.bpsu.edu.ph/index.php/aboutfaf/477-orani-campus |date=2019-09-05 }} * Bestlink College of the Philippines, Inc. [http://bcp.edu.ph/] * Bulacan Agricultural State College [http://www.basc.edu.ph/] * Bulacan State University – Bulacan (Meneses) Campus [http://www.bulsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225070343/http://bulsu.edu.ph/ |date=2016-12-25 }} * Bulacan State University – Bustos Campus [http://www.bulsu.edu.ph/academics/campuses.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225215/https://www.bulsu.edu.ph/academics/campuses.php |date=2021-06-27 }} * Bulacan State University – Hagonoy Campus [https://bsuhagonoy.weebly.com/] * Bulacan State University – Main Campus [http://www.bulsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225070343/http://bulsu.edu.ph/ |date=2016-12-25 }} * Bulacan State University – Sarmiento Campus [http://www.bulsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225070343/http://bulsu.edu.ph/ |date=2016-12-25 }} * Camiling Colleges [https://ched.gov.ph/camiling-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080532/https://ched.gov.ph/camiling-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Carthel Science Educational Foundation (CSEF), Inc. [https://ched.gov.ph/carthel-science-educational-foundation-csef-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080941/https://ched.gov.ph/carthel-science-educational-foundation-csef-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Central Luzon College of Science And Technology Olongapo City, Inc. [http://www.clcst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826231144/http://www.clcst.edu.ph/ |date=2016-08-26 }} * Central Luzon College of Science And Technology, Inc.-San Fernando City [http://www.clcst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826231144/http://www.clcst.edu.ph/ |date=2016-08-26 }} * Central Luzon Doctors’ Hospital Educational Institution, Inc. [http://www.cldhei.edu.ph/] * Central Luzon State University [https://clsu.edu.ph/] * Centro Colegio De Tarlac, Inc. [http://centrocolegio.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707222237/http://centrocolegio.edu.ph/ |date=2018-07-07 }} * Centro Escolar University At Malolos [http://malolos.ceu.edu.ph/] * CIT Colleges of Paniqui Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/cit-colleges-paniqui-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080424/https://ched.gov.ph/cit-colleges-paniqui-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Clark College of Science And Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/clark-college-science-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080350/https://ched.gov.ph/clark-college-science-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De Calumpit, Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-calumpit-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081256/https://ched.gov.ph/colegio-de-calumpit-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Gabriel Arcangel, Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-gabriel-arcangel-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080555/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-gabriel-arcangel-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Juan De Letran [http://www.letran.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507034432/https://letran.edu.ph/ |date=2021-05-07 }} * Colegio De San Pascual Baylon [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-pascual-baylon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080616/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-pascual-baylon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De Sebastian-Pampanga, Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-sebastian-pampanga-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080734/https://ched.gov.ph/colegio-de-sebastian-pampanga-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College For Research & Technology of Cabanatuan, Inc. [https://ched.gov.ph/college-research-technology-cabanatuan-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080406/https://ched.gov.ph/college-research-technology-cabanatuan-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Mary Immaculate of Pandi, Bulacan, Inc. [http://collegeofmaryimmaculate.yolasite.com/] * College of Our Lady of Mt. Carmel (Pampanga), Inc. [https://ched.gov.ph/college-lady-mt-carmel-pampanga-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081246/https://ched.gov.ph/college-lady-mt-carmel-pampanga-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Saint Lawrence, Inc. [https://ched.gov.ph/college-saint-lawrence-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080416/https://ched.gov.ph/college-saint-lawrence-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Subic Montessori Subic Bay, Inc. [https://ched.gov.ph/college-subic-montessori-subic-bay-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080333/https://ched.gov.ph/college-subic-montessori-subic-bay-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Subic Montessori, Inc. * College of the Holy Spirit of Tarlac [https://collegoftheholyspiritotarlac.weebly.com/] * College of the Immaculate Conception [http://www.cic.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904092925/https://www.cic.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * College of the Most Holy Trinity Catholic Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/college-holy-trinity-catholic-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080621/https://ched.gov.ph/college-holy-trinity-catholic-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of the Our Lady of Mercy of Pulilan Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/college-lady-mercy-pulilan-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080404/https://ched.gov.ph/college-lady-mercy-pulilan-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colleges of Advance Technology And Management of the Phils. (CATMAN), Inc. [https://ched.gov.ph/colleges-advance-technology-management-phils-catman-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080341/https://ched.gov.ph/colleges-advance-technology-management-phils-catman-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Columban College, Inc.-Olongapo City [http://www.columban.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904095141/https://www.columban.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Columban College-Sta. Cruz [https://ched.gov.ph/columban-college-sta-cruz-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080535/https://ched.gov.ph/columban-college-sta-cruz-profile/ |date=2021-09-04 }} * Comteq Computer & Business College [http://www.comteq.edu.ph] * Concepcion Holy Cross College, Inc. [https://ched.gov.ph/concepcion-holy-cross-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081122/https://ched.gov.ph/concepcion-holy-cross-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Core Gateway College, Inc. [https://ched.gov.ph/core-gateway-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/https://ched.gov.ph/core-gateway-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divina Pastora College [https://ched.gov.ph/divina-pastora-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080451/https://ched.gov.ph/divina-pastora-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dominican College of Tarlac, Inc. [https://dct.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/https://dct.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Don Honorio Ventura Technological State University – Main [http://www.dhvtsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315162819/http://dhvtsu.edu.ph/ |date=2012-03-15 }} * Dr. Gloria D. Lacson Foundation Colleges of Cabanatuan City, Inc. [https://ched.gov.ph/dr-gloria-d-lacson-foundation-colleges-cabanatuan-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080530/https://ched.gov.ph/dr-gloria-d-lacson-foundation-colleges-cabanatuan-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dr. Gloria D. Lacson Foundation Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/dr-gloria-d-lacson-foundation-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081241/https://ched.gov.ph/dr-gloria-d-lacson-foundation-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dr. Yanga’s Colleges, Inc. [http://www.dyci.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://www.dyci.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastwoods Professional College of Science And Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/eastwoods-professional-college-science-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080600/https://ched.gov.ph/eastwoods-professional-college-science-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ecumenical Christian College, Inc. [https://ched.gov.ph/ecumenical-christian-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081120/https://ched.gov.ph/ecumenical-christian-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Emmanuel System College of Bulacan, Inc. * Erhard Science College-Bulacan, Inc. [http://www.esc.ph/web/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122015447/http://esc.ph/web/index.php |date=2018-11-22 }} * Exact Colleges of Asia, Inc. [http://www.exact-center.com/] * Fernandez College of Arts & Technology [https://ched.gov.ph/fernandez-college-arts-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080602/https://ched.gov.ph/fernandez-college-arts-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * First City Providential College, Inc. [https://ched.gov.ph/first-city-providential-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080420/https://ched.gov.ph/first-city-providential-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Fundamental Baptist College For Asians, Inc. [https://ched.gov.ph/fundamental-baptist-college-asians-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/https://ched.gov.ph/fundamental-baptist-college-asians-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * General De Jesus College [http://gendejesus.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081456/http://gendejesus.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Gerona Junior Colege, Inc. [https://ched.gov.ph/gerona-junior-colege-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081131/https://ched.gov.ph/gerona-junior-colege-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Golden Valley Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/golden-valley-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081235/https://ched.gov.ph/golden-valley-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Guagua National Colleges [http://www.guaguanationalcolleges.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814000249/http://guaguanationalcolleges.com/ |date=2020-08-14 }} * Holy Angel University, Inc. [http://www.hau.edu.ph/] * Holy Cross College-Nueva Ecija [http://hcc.netne.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619025325/http://hcc.netne.net/ |date=2018-06-19 }} * Holy Cross College-Pampanga [http://www.holycrosscollegepampanga.edu.ph/] * Holy Rosary Colleges Foundation of Calaba [https://ched.gov.ph/holy-rosary-colleges-foundation-calaba-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080544/https://ched.gov.ph/holy-rosary-colleges-foundation-calaba-profile/ |date=2021-09-04 }} * Immaculate Conception I-College of Arts And Technology, Inc. [https://www.icinstitutions.edu.ph/ici/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Immaculate Conception Major Seminary [https://www.icmasbulacan.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824143459/https://www.icmasbulacan.com/ |date=2018-08-24 }} * Interworld College of Science And Technology – Tarlac City [https://ched.gov.ph/interworld-college-science-technology-tarlac-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081249/https://ched.gov.ph/interworld-college-science-technology-tarlac-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Interworld Colleges Foundation, Inc. – Paniqui Tarlac [https://icfpaniqui.edu.ph/] * Jesus Is Lord College Foundation, Inc. [http://www.jilcf.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310191009/http://www.jilcf.edu.ph/ |date=2016-03-10 }} * Jocson College, Inc. [http://www.jocsoncollegeinc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619032641/http://jocsoncollegeinc.edu.ph/ |date=2018-06-19 }} * Jose C. Feliciano College Foundation, Inc. [http://www.josecfelicianocollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518075444/https://josecfelicianocollege.com/ |date=2021-05-18 }} * La Concepcion College [https://laconcepcioncollege.com/] * La Consolacion University Philippines (Formerly University of Regina Carmeli) [https://www.lcup.edu.ph/] * La Fortuna College [http://lfcweb.lafortunacollege.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180622043205/http://lfcweb.lafortunacollege.net/ |date=2018-06-22 }} * La Verdad Christian College, Inc. [https://ched.gov.ph/la-verdad-christian-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080943/https://ched.gov.ph/la-verdad-christian-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Liceo De Pulilan Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/liceo-de-pulilan-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080607/https://ched.gov.ph/liceo-de-pulilan-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lourdes College of Bulacan, Inc. [https://ched.gov.ph/lourdes-college-bulacan-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080529/https://ched.gov.ph/lourdes-college-bulacan-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lourdes College Of Pampanga, Inc. [http://ollc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190617195925/http://ollc.edu.ph/ |date=2019-06-17 }} * Lyceum of Subic Bay, Inc. [https://ched.gov.ph/lyceum-subic-bay-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080500/https://ched.gov.ph/lyceum-subic-bay-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of the East-Aurora, Inc. [http://www.kaibiganusaptayo.com/kingalvin/lyceumoftheeast/index.php#] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119061445/http://www.kaibiganusaptayo.com/kingalvin/lyceumoftheeast/index.php |date=2018-11-19 }} * M. V. Gallego Foundation Colleges [http://mvgallego.edu.ph/] * Magsaysay Memorial College of Zambales, Inc. [https://ched.gov.ph/magsaysay-memorial-college-zambales-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080502/https://ched.gov.ph/magsaysay-memorial-college-zambales-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Maria Assumpta Seminary [http://assumptaseminary.blogspot.com/] * Marian College of Baliuag, Inc. [http://www.mariancollegebaliuag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027202950/http://mariancollegebaliuag.com/ |date=2021-10-27 }} * Maritime Academy of Asia And the Pacific [http://maap.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://maap.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mary the Queen College (Pampanga), Inc. [http://mqc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://mqc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mater Redemptoris College of San Jose City, Inc. [https://ched.gov.ph/mater-redemptoris-college-san-jose-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080555/https://ched.gov.ph/mater-redemptoris-college-san-jose-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Megabyte College, Inc.-Florida Blanca [https://ched.gov.ph/megabyte-college-inc-florida-blanca-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080412/https://ched.gov.ph/megabyte-college-inc-florida-blanca-profile/ |date=2021-09-04 }} * Metro Subic Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/metro-subic-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081244/https://ched.gov.ph/metro-subic-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Meycauayan College [http://meyc-college.edu.ph/] * Micro Asia College of Science & Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/micro-asia-college-science-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080443/https://ched.gov.ph/micro-asia-college-science-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Microcity Computer of Business And Technology( Formerly: Microcity Computer College Foundation, Inc.) [https://ched.gov.ph/microcity-computer-business-technology-formerly-microcity-computer-college-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080605/https://ched.gov.ph/microcity-computer-business-technology-formerly-microcity-computer-college-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Midway Maritime Foundation, Inc. [http://midwaymaritime.com.ph/#/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://midwaymaritime.com.ph/#/ |date=2021-09-04 }} * Mondriaan Aura College [https://www.aura.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.aura.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mother of Good Counsel Seminary [https://ched.gov.ph/mother-good-counsel-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080618/https://ched.gov.ph/mother-good-counsel-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mount Carmel College of Baler, Inc. [https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-baler-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080519/https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-baler-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mount Carmel College of Casiguran, Inc. [https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-casiguran-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080435/https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-casiguran-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mt. Carmel College of Bocaue Bulacan, Inc. [https://ched.gov.ph/mt-carmel-college-bocaue-bulacan-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080349/https://ched.gov.ph/mt-carmel-college-bocaue-bulacan-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Nazarenus College And Hospital Foundation, Inc. [http://www.nazarenuscollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190502191341/http://www.nazarenuscollege.com/ |date=2019-05-02 }} * New Era University [http://www.neu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080335/http://www.neu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Northern Zambales College, Inc. [https://ched.gov.ph/northern-zambales-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080739/https://ched.gov.ph/northern-zambales-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Nueva Ecija Doctors Colleges, Inc. * Nueva Ecija University of Science And Technology – Gabaldon Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science And Technology-Atate Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science And Technology-Carranglan Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science And Technology-Fort Magsaysay Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science And Technology-Gen. Tinio Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science and Technology-San Isidro Campus [http://neust.edu.ph/] * Nueva Ecija University of Science And Technology-Sumacab Campus [http://neust.edu.ph/] * Osias Colleges, Inc. [http://osiascolleges.edu.ph/] * Our Lady of Fatima University – Pampanga, Inc. [http://www.fatima.edu.ph/campus.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093639/https://www.fatima.edu.ph/campus.php |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Fatima University, Inc (Formerly East Central Colleges) [http://www.fatima.edu.ph/campus.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093639/https://www.fatima.edu.ph/campus.php |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Manaoag Montessori College, Inc. [http://www.olmamc.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.olmamc.net/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Peace College Seminary * Our Lady of the Sacred Heart College of Guimba, Inc. [https://ched.gov.ph/lady-sacred-heart-college-guimba-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080505/https://ched.gov.ph/lady-sacred-heart-college-guimba-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pamantasan Ng Araullo (Araullo University), Inc. [https://ched.gov.ph/pamantasan-ng-araullo-araullo-university-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080527/https://ched.gov.ph/pamantasan-ng-araullo-araullo-university-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pampanga Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/pampanga-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080437/https://ched.gov.ph/pampanga-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pampanga State Agricultural University ( Formerly: Pampanga Agricultural College) [http://www.psau.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815123827/https://psau.edu.ph/ |date=2021-08-15 }} * Philippine Merchant Marine Academy [http://www.pmma.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013022617/http://www.pmma.edu.ph/ |date=2007-10-13 }} * Philippine Rehabilitation Institute Foundation, Inc. [http://prifnet.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200727170859/http://www.prifnet.com/ |date=2020-07-27 }} * Philippine Women’s University Career Development And Continuing Education Center Bataan, Inc. [https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html |date=2021-09-04 }} * Philippine Women’s University Career Development And Continuing Education Center Tarlac, Inc. [https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html |date=2021-09-04 }} * Ramon Magsaysay Technological University (Botolan Campus) [http://rmtu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126231829/http://rmtu.edu.ph/ |date=2019-01-26 }} * Ramon Magsaysay Technological University (Main Campus) [http://rmtu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126231829/http://rmtu.edu.ph/ |date=2019-01-26 }} * Ramon Magsaysay Technological University (San Marcelino Campus) [http://rmtu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126231829/http://rmtu.edu.ph/ |date=2019-01-26 }} * Richwell Colleges, Inc. [https://richwell.com.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230829065957/http://www.richwell.com.ph/ |date=2023-08-29 }} * RCC Colegio De San Rafael, Inc. [http://rcc.edu.ph/cdsr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170408152255/http://rcc.edu.ph/cdsr/ |date=2017-04-08 }} * Republic Central Colleges [http://www.rcc.edu.ph/] * Sact St. Mutien College, Inc. [https://ched.gov.ph/sact-st-mutien-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080412/https://ched.gov.ph/sact-st-mutien-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Mary’s Angels College of Pampanga, Inc. [http://gocloudasia.net/saintmary/content.php?content_id=5] * San Jose Christian Colleges [http://www.sjccolleges.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203062900/http://www.sjccolleges.org/ |date=2020-02-03 }} * Santa Rita College of Pampanga, Inc. [https://ched.gov.ph/santa-rita-college-pampanga-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080418/https://ched.gov.ph/santa-rita-college-pampanga-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Siena College of San Jose, Inc. * SJDM Cornerstone College, Inc. [https://ched.gov.ph/sjdm-cornerstone-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080527/https://ched.gov.ph/sjdm-cornerstone-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Somascan Fathers Seminary [https://ched.gov.ph/somascan-fathers-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080446/https://ched.gov.ph/somascan-fathers-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Anthony College of Technology [https://www.sact.edu.ph/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * St. Augustine Colleges Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/st-augustine-colleges-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://ched.gov.ph/st-augustine-colleges-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Benilde Center For Global Competence, Inc. [https://ched.gov.ph/st-benilde-center-global-competence-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080541/https://ched.gov.ph/st-benilde-center-global-competence-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Elizabeth Global Skills Institute, Inc. [https://ched.gov.ph/st-elizabeth-global-skills-institute-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080355/https://ched.gov.ph/st-elizabeth-global-skills-institute-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Joseph College of Bulacan, Inc. [http://www.sjcb.info/] * St. Joseph College-Olongapo Inc. [http://www.sjc-o.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224921/http://www.sjc-o.com/ |date=2021-06-27 }} * St. Joseph’s College of Balanga City, Inc. [https://ched.gov.ph/st-josephs-college-balanga-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080356/https://ched.gov.ph/st-josephs-college-balanga-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s College of Baliuag [http://www.smcbaliwag.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904232953/https://www.smcbaliwag.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s College of Meycauayan [http://smcm.edu.ph/home/] * St. Nicolas College of Business And Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/st-nicolas-college-business-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080457/https://ched.gov.ph/st-nicolas-college-business-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul College of Arts And Sciences, Inc. [https://ched.gov.ph/st-paul-college-arts-sciences-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080613/https://ched.gov.ph/st-paul-college-arts-sciences-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul College of Technology [https://ched.gov.ph/st-paul-college-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080553/https://ched.gov.ph/st-paul-college-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul University at San Miguel [http://paulinians02.synthasite.com/] * St. Rose College Educational Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/st-rose-college-educational-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080505/https://ched.gov.ph/st-rose-college-educational-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Thomas More College [http://www.stmc-clark.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616041011/http://www.stmc-clark.com/ |date=2019-06-16 }} * STI College – Angeles [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=20] * STI College – Balagtas [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=22] * STI College – Baliuag [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=18] * STI College – Malolos [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=27] * STI College – Meycauayan [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=28] * STI College – San Fernando [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=30] * STI College – Sta. Maria [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=32] * STI College – San Jose [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=39] * STI College – Tarlac [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=33] * Sto. Rosario Sapang Palay College [https://ched.gov.ph/sto-rosario-sapang-palay-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081251/https://ched.gov.ph/sto-rosario-sapang-palay-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Subic Bay College, Inc. [https://ched.gov.ph/subic-bay-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080736/https://ched.gov.ph/subic-bay-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Systems Plus College Foundation, Inc. [http://www.spcf.edu.ph/] * Tarlac Agricultural University (Formerly: Tarlac College of Agriculture) [http://www.tca.edu.ph/] * Tarlac Christian Colleges, Inc. [https://www.tarlacchristiancollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/https://www.tarlacchristiancollege.com/ |date=2021-09-04 }} * Tarlac State University – Main Campus [http://www.tsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203224619/http://www.tsu.edu.ph/ |date=2015-12-03 }} * Tarlac State University – San Isidro Campus [http://www.tsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151203224619/http://www.tsu.edu.ph/ |date=2015-12-03 }} * The Good Samaritan Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/good-samaritan-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080338/https://ched.gov.ph/good-samaritan-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * The Manila Times College of Subic, Inc. [http://subic.tmtc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160814185210/http://subic.tmtc.edu.ph/ |date=2016-08-14 }} * Tomas Del Rosario College [http://trc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093125/https://trc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * United School of Science And Technology Colleges [https://ched.gov.ph/united-school-science-technology-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080415/https://ched.gov.ph/united-school-science-technology-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of the Assumption [http://ua.edu.ph/] * University of the Philippines – Diliman (Olongapo City) [http://www.updepo.com/] * University of the Philippines – Diliman (Pampanga) [http://www.upepp.upd.edu.ph/] * Virgen Milagrosa Del Rosario College Seminary * Wesleyan University-Philippines-Aurora [http://www.wesleyan.edu.ph/] * Wesleyan University-Philippines-Cabanatuan City [http://www.wesleyan.edu.ph/] * Westfields International College, Inc. [http://westfields.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190116054749/https://westfields.edu.ph/ |date=2019-01-16 }} * World Citi Colleges-Guimba, Inc. [http://www.worldciti.edu.ph/guimba-campus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413050512/http://www.worldciti.edu.ph/guimba-campus/ |date=2019-04-13 }}</p> == Rehiyon IV-A == * ABE International Business College Quezon Province [http://www.abe.edu.ph/lucena/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225257/http://abe.edu.ph/lucena/ |date=2021-06-27 }} * ABE International College of Business and Economics-Cainta [http://www.abe.edu.ph/] * ACLC College Of San Pablo [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Taytay [https://ched.gov.ph/aclc-college-taytay-2/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ACTS Computer College [http://actscc.edu.ph/] * ACTS Computer College Infanta [http://actscc.edu.ph/index.php] * Adventist International Institute of Advanced Studies [https://www.aiias.edu/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101015205/https://www.aiias.edu/en/ |date=2020-11-01 }} * Adventist University of the Philippines [http://web1.aup.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://web1.aup.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Agoncillo College [https://ched.gov.ph/agoncillo-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081254/https://ched.gov.ph/agoncillo-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Alitagtag College [https://ched.gov.ph/alitagtag-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080535/https://ched.gov.ph/alitagtag-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * All Nations College [https://ched.gov.ph/nations-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081117/https://ched.gov.ph/nations-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Alpha Centauri Educational System [http://aces.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225320/http://aces.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * AMA Computer College Lipa [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Batangas City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Binan [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Calamba [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Dasmarinas [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College East Rizal [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Lucena [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College Sta.Cruz [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA School of Medicine [http://www.amaschoolofmedicine.com/] * Asia Pacific Christian College And Seminary [https://ched.gov.ph/asia-pacific-christian-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080521/https://ched.gov.ph/asia-pacific-christian-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asia Tech. School of Sci. and Arts [http://asiatech.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083233/https://www.asiatech.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Asian Institute of Technology and Education Tiaong Campus [https://ched.gov.ph/asian-institute-technology-education-tiaong-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080552/https://ched.gov.ph/asian-institute-technology-education-tiaong-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asian School of Hospitality Arts [http://asha.edu.ph/] * Asia-Pacific Nazarene Theological Seminary [http://www.apnts.edu.ph/] * Baptist Bible Seminary and Institute [https://ched.gov.ph/baptist-bible-seminary-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080409/https://ched.gov.ph/baptist-bible-seminary-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Baptist Voice Bible College [http://www.baptistvoicecollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801203733/http://baptistvoicecollege.com/ |date=2019-08-01 }} * Batangas College of Arts and Sciences [http://www.bcas.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211125204510/http://bcas.edu.ph/ |date=2021-11-25 }} * Batangas Eastern College [https://ched.gov.ph/batangas-eastern-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081237/https://ched.gov.ph/batangas-eastern-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Batangas State University Apolinario R. Apacible School of Fisheries Nasugbu [http://batstate-u.edu.ph/nasugbu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922003621/https://batstate-u.edu.ph/nasugbu/ |date=2020-09-22 }} * Batangas State University Balayan [http://batstate-u.edu.ph/balayan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922015529/https://batstate-u.edu.ph/balayan/ |date=2020-09-22 }} * Batangas State University Jose P. Laurel Polytechnic College Malvar [http://batstate-u.edu.ph/malvar/] * Batangas State University Lemery [http://batstate-u.edu.ph/lemery/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922015714/https://batstate-u.edu.ph/lemery/ |date=2020-09-22 }} * Batangas State University Lipa City [http://batstate-u.edu.ph/lipa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926205319/https://batstate-u.edu.ph/lipa/ |date=2020-09-26 }} * Batangas State University Lobo [http://batstate-u.edu.ph/lobo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926203350/http://batstate-u.edu.ph/lobo/ |date=2020-09-26 }} * Batangas State University Main [http://batstate-u.edu.ph/] * Batangas State University Rosario [http://batstate-u.edu.ph/san-juan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926213919/http://batstate-u.edu.ph/san-juan/ |date=2020-09-26 }} * Batangas State University San Juan [http://www.bcc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111212341/http://www.bcc.edu.ph/ |date=2019-01-11 }} * Binangonan Catholic College [http://www.bcc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111212341/http://www.bcc.edu.ph/ |date=2019-01-11 }} * Brookfield College [https://ched.gov.ph/brookfield-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080932/https://ched.gov.ph/brookfield-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * BWEST College [https://ched.gov.ph/bwest-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080429/https://ched.gov.ph/bwest-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cainta Catholic College [http://www.caintacatholiccollege.com/] * Calamba Doctors’ College [http://calambadoctorscollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080324/http://calambadoctorscollege.com/ |date=2021-09-04 }}&lt; * Calauag Central College [https://ched.gov.ph/calauag-central-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080800/https://ched.gov.ph/calauag-central-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Calayan Educational Foundation [http://www.cefi.edu.ph/] * Canossa College [http://canossacollegespc.com.ph/] * CARD-MRI Development Institute [http://casans.edu.ph/] * Casa Del Nino College [http://casans.edu.ph/] * Cavite State University General Trias Campus [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/general-trias] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106072810/http://www.cvsu.edu.ph/index.php/general-trias |date=2018-01-06 }} * Cavite State University Main [http://www.cvsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009210942/http://www.cvsu.edu.ph/ |date=2021-10-09 }} * Cavite State University Bacoor [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/bacoor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109013751/http://cvsu.edu.ph/index.php/bacoor |date=2018-01-09 }} * Cavite State University Carmona [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/carmona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117031240/http://www.cvsu.edu.ph/index.php/carmona |date=2018-01-17 }} * Cavite State University Cavite City [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/cavite-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180104072622/http://www.cvsu.edu.ph/index.php/cavite-city |date=2018-01-04 }} * Cavite State University Imus [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/imus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180109013309/http://cvsu.edu.ph/index.php/imus |date=2018-01-09 }} * Cavite State University Naic [http://www.cvsu-naic.edu.ph/] * Cavite State University Rosario [https://www.cvsu-rosario.edu.ph/] * Cavite State University Silang Campus [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/tanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105231239/http://cvsu.edu.ph/index.php/tanza |date=2018-01-05 }} * Cavite State University Tanza Campus [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/tanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180105231239/http://cvsu.edu.ph/index.php/tanza |date=2018-01-05 }} * Cavite State University Trece Martires City [http://www.cvsu.edu.ph/index.php/trece-martires-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110230404/http://cvsu.edu.ph/index.php/trece-martires-city |date=2018-01-10 }} * Cavite West Point College Cavite City [https://ched.gov.ph/cavite-west-point-college-cavite-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080903/https://ched.gov.ph/cavite-west-point-college-cavite-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cavite West Point College Ternate [http://cavitewestpointcollege2000.blogspot.com] * Center for Biblical Studies Institute and Seminary [https://ched.gov.ph/center-biblical-studies-institute-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081133/https://ched.gov.ph/center-biblical-studies-institute-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Christian College of Tanauan [https://christiancollegeoftanauan.wordpress.com/] * CITI Global College Inc. Biñan [http://www.citiglobalcollege.edu.ph/tag/binan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080354/http://www.citiglobalcollege.edu.ph/tag/binan/ |date=2021-09-04 }} * CITI Global College Inc. Cabuyao [http://www.citiglobalcollege.edu.ph/] * Colegio de Amore [https://ched.gov.ph/colegio-de-amore-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080459/https://ched.gov.ph/colegio-de-amore-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Los Banos [https://ched.gov.ph/colegio-de-los-banos-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080802/https://ched.gov.ph/colegio-de-los-banos-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Porta Vaga [http://www.colegiodeportavaga.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080335/http://www.colegiodeportavaga.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Juan De Letran Calamba [https://www.letran-calamba.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.letran-calamba.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Pedro [http://www.cdsp.edu.ph/] * Colegio de Sto. Cristo de Burgos [https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-cristo-de-burgos-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080504/https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-cristo-de-burgos-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De Sto. Domingo De Silos [https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-domingo-de-silos-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080957/https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-domingo-de-silos-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio San Agustin Binan [https://ched.gov.ph/colegio-san-agustin-binan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080626/https://ched.gov.ph/colegio-san-agustin-binan-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Arts and Sciences of Asia and the Pacific [http://www.casap.edu.ph/] * College of San Benildo Rizal [http://www.sanbenildo.edu.ph/] * College of Saint John Paul II Arts and Sciences [https://ched.gov.ph/college-saints-john-paul-ii-arts-sciences-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081059/https://ched.gov.ph/college-saints-john-paul-ii-arts-sciences-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * CSTC College of Science, Technology and Communication, Inc. [https://ched.gov.ph/cstc-college-science-technology-communication-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080930/https://ched.gov.ph/cstc-college-science-technology-communication-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * CVE Colleges [https://ched.gov.ph/cve-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080838/https://ched.gov.ph/cve-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Daehan College Of Business And Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/daehan-college-business-technology-inc-provile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080959/https://ched.gov.ph/daehan-college-business-technology-inc-provile/ |date=2021-09-04 }} * De La Salle Health Sciences Institute [http://www.dlshsi.edu.ph/] * De La Salle Lipa [http://www.dlsl.edu.ph/] * De La Salle University Dasmarinas [http://www.dlsud.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717213109/http://www.dlsud.edu.ph/ |date=2018-07-17 }} * Deaf Evangelistic Alliance Foundation [http://www.mccidonline.net/deafinc/lagunaschool.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.mccidonline.net/deafinc/lagunaschool.htm |date=2021-09-04 }} * D’Illumina College [https://ched.gov.ph/dillumina-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080927/https://ched.gov.ph/dillumina-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word Seminary [http://divinewordseminary.blogspot.com/] * DMMC Institute of Health Sciences [http://dmmcihs.edu.ph/7/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106101258/http://dmmcihs.edu.ph/7/ |date=2018-11-06 }} * Dominican College Sta. Rosa [https://ched.gov.ph/dominican-college-sta-rosa-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080733/https://ched.gov.ph/dominican-college-sta-rosa-profile/ |date=2021-09-04 }} * Don Bosco College Canlubang [http://donboscocanlubang.edu.ph/]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Dr. Francisco L. Calingasan Memorial Colleges Foundation [https://ched.gov.ph/dr-francisco-l-calingasan-memorial-colleges-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080906/https://ched.gov.ph/dr-francisco-l-calingasan-memorial-colleges-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * East Systems College [https://ched.gov.ph/east-systems-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080834/https://ched.gov.ph/east-systems-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Quezon College [http://eqcgumaca.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003145452/http://eqcgumaca.edu.ph/ |date=2018-10-03 }} * Eastern Tayabas College [https://ched.gov.ph/eastern-tayabas-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081310/https://ched.gov.ph/eastern-tayabas-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ebenezer International Colleges [https://ched.gov.ph/ebenezer-international-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080832/https://ched.gov.ph/ebenezer-international-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Elijah International World Mission Institute [http://eiwmi.edu.ph/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Emilio Aguinaldo College (Yaman ng Lahi Foundation) [http://www.eac.edu.ph/about-eac/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923185145/https://eac.edu.ph/about-eac/ |date=2021-09-23 }} * Evangelical Theological College of the Philippines Luzon [https://ched.gov.ph/evangelical-theological-college-philippines-luzon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081005/https://ched.gov.ph/evangelical-theological-college-philippines-luzon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Far East Asia Pacific Institute of Tourism Science [https://ched.gov.ph/far-east-asia-pacific-institute-tourism-science-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080624/https://ched.gov.ph/far-east-asia-pacific-institute-tourism-science-profile/ |date=2021-09-04 }} * Far Eastern College Silang [http://www.feucavite.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510120240/http://www.feucavite.edu.ph/ |date=2015-05-10 }} * Far Eastern Polytechnic College [https://ched.gov.ph/far-eastern-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081015/https://ched.gov.ph/far-eastern-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * FEU Roosevelt [https://feuroosevelt.edu.ph/] * First Asia Institute of Technology and Humanities [http://www.firstasia.edu.ph/] * Golden Gate Colleges [https://goldengatecolleges.wordpress.com/] * Granby College of Science & Technology [http://www.granby.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027230343/http://www.granby.edu.ph/ |date=2019-10-27 }} * Guardian Bona Fide for Hope Foundation [http://www.gbhfischool.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001110217/http://www.gbhfischool.com/ |date=2019-10-01 }} * Guinayangan College Fdtn. [https://ched.gov.ph/guinayangan-college-fdtn-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080749/https://ched.gov.ph/guinayangan-college-fdtn-profile/ |date=2021-09-04 }} * Harris Memorial College [http://www.harris.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080334/http://www.harris.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Holy Child Jesus College [https://ched.gov.ph/holy-child-jesus-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080816/https://ched.gov.ph/holy-child-jesus-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * ICCT Colleges [http://icct.edu.ph/] * ICCT Colleges Fdtn. Binangonan [http://icct.edu.ph/] * ICCT Colleges Fdtn. Taytay [http://icct.edu.ph/] * ICCT Colleges Fdtn. Antipolo [http://icct.edu.ph/] * ICCT Colleges Fdtn. San Mateo [http://icct.edu.ph/] * ICT-ED Institute of Science and Technology [https://www.ictedu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.ictedu.ph/ |date=2021-09-04 }} * IETI College of Science and Technology [http://www.ieti.edu.ph/] * IKON College Calamba [https://ched.gov.ph/ikon-college-calamba-private/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080440/https://ched.gov.ph/ikon-college-calamba-private/ |date=2021-09-04 }} * Immaculate Conception College Balayan [http://iccbalayan.edu.ph/] * Immanuel Theological Seminary [http://www.immanuelseminary.com/] * Imus Institute of Science and Technology Inc [http://iist.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321115126/http://iist.edu.ph/home/ |date=2018-03-21 }} * Informatics International College Rizal [https://ched.gov.ph/informatics-international-college-rizal-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080824/https://ched.gov.ph/informatics-international-college-rizal-2/ |date=2021-09-04 }} * Inter-Global College Foundation [http://igcfi.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180204081855/http://igcfi.edu.ph/ |date=2018-02-04 }} * International Christian College of Manila [https://ched.gov.ph/international-christian-college-manila-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080726/https://ched.gov.ph/international-christian-college-manila-profile/ |date=2021-09-04 }} * International Peace Leadership College [https://ched.gov.ph/international-peace-leadership-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080609/https://ched.gov.ph/international-peace-leadership-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * ISHRM School System Bacoor [http://www.ishrm.edu.ph/] * ISHRM School System Dasmarinas [http://www.ishrm.edu.ph/] * Jesus Reigns Christian College [https://ched.gov.ph/jesus-reigns-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080707/https://ched.gov.ph/jesus-reigns-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Kurios Christian College Foundation [https://ched.gov.ph/kurios-christian-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080754/https://ched.gov.ph/kurios-christian-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College Tanauan [http://www.lcctanauan.edu.ph/main.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528213612/http://www.lcctanauan.edu.ph/main.php |date=2018-05-28 }} * La Consolacion College Binan [http://www.lcctanauan.edu.ph/main.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180528213612/http://www.lcctanauan.edu.ph/main.php |date=2018-05-28 }} * La Salle College Antipolo [https://www.lsca.edu.ph/] * Laguna College [http://www.lcba.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904092931/https://www.lcba.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Laguna College of Business and Arts [http://lcba.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125222052/https://lcba.edu.ph/ |date=2025-01-25 }} * Laguna Maritime, Arts & Business College [http://lmabc.weebly.com/] * Laguna Northwestern College [https://ched.gov.ph/laguna-northwestern-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080746/https://ched.gov.ph/laguna-northwestern-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Laguna Northwestern College SLRMC [https://ched.gov.ph/laguna-northwestern-college-slrmc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081158/https://ched.gov.ph/laguna-northwestern-college-slrmc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Laguna Science and Technology College [https://ched.gov.ph/laguna-science-technology-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080515/https://ched.gov.ph/laguna-science-technology-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Laguna State Polytechnic University Los Banos College of Fisheries [http://lspusc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329174528/http://lspusc.edu.ph/ |date=2018-03-29 }} * Laguna State Polytechnic University Siniloan [http://lspusc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180329174528/http://lspusc.edu.ph/ |date=2018-03-29 }} * Laguna State Polytechnic University Laguna College of Arts and Trades Sta. Cruz [http://lspu.edu.ph/] * Laguna State Polytechnic University San Pablo City [http://lspu.edu.ph/] * Lemery Colleges [https://ched.gov.ph/lemery-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080601/https://ched.gov.ph/lemery-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Leon Guinto Memorial College [https://web.ched.gov.ph/leon-guinto-memorial-college-profile/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Lipa City Colleges [http://www.lipacitycolleges.edu.ph/newsite/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227102832/http://www.lipacitycolleges.edu.ph/newsite/ |date=2021-02-27 }} * LNC Corinthian Center [https://ched.gov.ph/lnc-corinthian-center-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080841/https://ched.gov.ph/lnc-corinthian-center-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of the Philippines St. Cabrini College of Allied Medicine [http://lpulaguna.edu.ph/academics/college-of-allied-medicine-cam/] * Lyceum of the Philippines University Batangas [http://lpubatangas.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520001652/https://lpubatangas.edu.ph/ |date=2022-05-20 }} * Lyceum of the Philippines Cavite [https://ched.gov.ph/lyceum-philippines-cavite-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080822/https://ched.gov.ph/lyceum-philippines-cavite-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of the Philippines Laguna [http://lpulaguna.edu.ph/] * Mabini College of Batangas [http://www.mabinicolleges.edu.ph/] * Malayan Colleges of Laguna [https://mcl.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083232/https://www.mcl.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Manuel S. Enverga Institute Foundation San Antonio [http://mseuf.edu.ph/] * Manuel S. Enverga University Foundation Candelaria [http://mseuf.edu.ph/] * Manuel S. Enverga University Foundation Catanauan [http://mseuf.edu.ph/] * Manuel S. Enverga University Foundation Lucena [http://mseuf.edu.ph/] * Marasigan Institute of Science and Technology [http://www.mist.edu.ph/] * Marcelino Fule Memorial College [https://ched.gov.ph/marcelino-fule-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080754/https://ched.gov.ph/marcelino-fule-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mary Help of Christian College, Salesian Sisters [https://ched.gov.ph/mary-help-christian-college-salesian-sisters-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080701/https://ched.gov.ph/mary-help-christian-college-salesian-sisters-profile/ |date=2021-09-04 }} * Maryhill College [https://ched.gov.ph/maryhill-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080806/https://ched.gov.ph/maryhill-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mater Redemptoris Collegium [https://ched.gov.ph/mater-redemptoris-collegium-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080737/https://ched.gov.ph/mater-redemptoris-collegium-profile/ |date=2021-09-04 }} * MFI Polytechnic Institute, Inc [http://maicollege.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://maicollege.net/ |date=2021-09-04 }} * Mind and Integrity College [http://maicollege.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://maicollege.net/ |date=2021-09-04 }} * Montessori Professional College Imus [https://ched.gov.ph/montessori-professional-college-imus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080635/https://ched.gov.ph/montessori-professional-college-imus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mt. St. Aloysius Seminary [https://ched.gov.ph/mt-st-aloysius-seminary-2/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * National College of Business and Arts Taytay [https://ched.gov.ph/national-college-business-arts-taytay-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080837/https://ched.gov.ph/national-college-business-arts-taytay-profile/ |date=2021-09-04 }} * National College of Science and Technology [http://ncst.edu.ph/] * Nazareth Institute Of Alfonso</span> [https://ched.gov.ph/nazareth-institute-alfonso-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081026/https://ched.gov.ph/nazareth-institute-alfonso-profile/ |date=2021-09-04 }} * New Era University Lipa Campus [http://www.neu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080335/http://www.neu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * New Sanai School and Colleges [http://www.ntma.edu.ph/] * Northern Quezon College [https://ched.gov.ph/northern-quezon-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081155/https://ched.gov.ph/northern-quezon-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * NTC Education Batangas [https://ched.gov.ph/ntc-education-batangas-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080740/https://ched.gov.ph/ntc-education-batangas-profile/ |date=2021-09-04 }} * NYK-TDG Maritime Academy [http://www.ntma.edu.ph/] * Oblates of Saint Joseph College of Philosophy [http://osjphil.org/fhosjcs.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083231/http://osjphil.org/fhosjcs.php |date=2021-09-04 }} * Olivarez College-Tagaytay [http://www.olivarezcollegetagaytay.edu.ph/home/]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Our Lady of Assumption College of Laguna Inc. – San Pedro [https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-laguna-inc-san-pedro-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080743/https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-laguna-inc-san-pedro-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Assumption College Batangas [https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-batangas-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080437/https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-batangas-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Assumption College Cabuyao [https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-cabuyao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081015/https://ched.gov.ph/lady-assumption-college-cabuyao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Fatima University Antipolo [http://www.fatima.edu.ph/] * Our Lady of the Most Holy Rosary Seminary [https://ched.gov.ph/lady-holy-rosary-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080649/https://ched.gov.ph/lady-holy-rosary-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Oxfordian Colleges [http://oxfordiancollege.byethost18.com/?i=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://oxfordiancollege.byethost18.com/?i=1 |date=2021-09-04 }} * Paete Science & Business College [https://ched.gov.ph/paete-science-business-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081326/https://ched.gov.ph/paete-science-business-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Paul College of Leadership [https://ched.gov.ph/paul-college-leadership-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080617/https://ched.gov.ph/paul-college-leadership-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Best Training System College, Inc. [https://ched.gov.ph/philippine-best-training-system-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081002/https://ched.gov.ph/philippine-best-training-system-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine International College [https://ched.gov.ph/philippine-international-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081208/https://ched.gov.ph/philippine-international-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Missionary Institute [https://ched.gov.ph/philippine-missionary-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080710/https://ched.gov.ph/philippine-missionary-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine National Police Academy [https://www.pnpa.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224040/https://pnpa.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Philippine Normal University Lopez [https://www.pnu.edu.ph/pnu-south-luzon/] * Philippine State College of Aeronautics Fernando Air Base [https://ched.gov.ph/philippine-state-college-aeronautics-fernando-air-base-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080938/https://ched.gov.ph/philippine-state-college-aeronautics-fernando-air-base-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Women’s University CDCEC Sta. Cruz [https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html |date=2021-09-04 }} * Philippine Women’s University Career Development and Continuing Education Center Calamba City [https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html |date=2021-09-04 }} * PIMSAT College – Bacoor [https://ched.gov.ph/pimsat-college-bacoor-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081206/https://ched.gov.ph/pimsat-college-bacoor-profile/ |date=2021-09-04 }} * PNTC Colleges [http://www.pntc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://www.pntc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic University of the Philippines Lopez [https://www.pup.edu.ph/lopez/] * Polytechnic University of the Philippines Mulanay [https://www.pup.edu.ph/mulanay/] * Polytechnic University of the Philippines Sto. Tomas [https://www.pup.edu.ph/stotomas/] * Polytechnic University of the Philippines Unisan [https://www.pup.edu.ph/unisan/] * Power School of Technology [https://ched.gov.ph/power-school-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081025/https://ched.gov.ph/power-school-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Professional Montessori College [https://ched.gov.ph/professional-montessori-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080842/https://ched.gov.ph/professional-montessori-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * PTS College and Advanced Studies [https://www.ptscollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917031748/http://www.ptscollege.edu.ph/ |date=2019-09-17 }} * Quezon Center for Research and Studies [https://ched.gov.ph/quezon-center-research-studies-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080655/https://ched.gov.ph/quezon-center-research-studies-profile/ |date=2021-09-04 }} * Quezonian Educational College [https://ched.gov.ph/quezonian-educational-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080858/https://ched.gov.ph/quezonian-educational-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Rizal College of Laguna [https://ched.gov.ph/rizal-college-laguna-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080638/https://ched.gov.ph/rizal-college-laguna-profile/ |date=2021-09-04 }} * Rizal College of Taal [http://www.rctaal.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028051609/http://www.rctaal.edu.ph/ |date=2021-10-28 }} * Rogationist College [http://www.rog.edu.ph/] * Sacred Heart College [http://www.shc.edu.ph/] * St. Anne College Lucena, Inc. [https://ched.gov.ph/st-anne-college-lucena-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080744/https://ched.gov.ph/st-anne-college-lucena-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Bridget College [http://sbcbatangas.edu.ph/] * Saint Francis Institute of Computer Studies [https://ched.gov.ph/saint-francis-institute-computer-studies-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080653/https://ched.gov.ph/saint-francis-institute-computer-studies-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Francis of Assisi College Cavite [http://www.stfrancis.edu.ph/] * St. John Colleges [https://ched.gov.ph/st-john-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080501/https://ched.gov.ph/st-john-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louis Anne Colleges [https://ched.gov.ph/saint-louis-anne-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080749/https://ched.gov.ph/saint-louis-anne-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Michael’s College of Laguna [http://www.smcl.edu.ph/] * Saint Peter’s College Seminary [http://spcs.edu.ph/about.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110173813/http://spcs.edu.ph/about.php |date=2016-11-10 }} * Saints John and Paul Colleges [https://ched.gov.ph/saints-john-paul-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080512/https://ched.gov.ph/saints-john-paul-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Antonio De Padua College [http://sapc.edu.ph/] * San Ildefonso College [https://ched.gov.ph/san-ildefonso-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080432/https://ched.gov.ph/san-ildefonso-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Pablo Colleges [https://ched.gov.ph/san-pablo-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080743/https://ched.gov.ph/san-pablo-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Pedro College of Business Administration [http://www.spcba.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083235/https://www.spcba.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * San Sebastian College Recoletos Canlubang [https://ched.gov.ph/san-sebastian-college-recoletos-canlubang-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080706/https://ched.gov.ph/san-sebastian-college-recoletos-canlubang-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Sebastian Colleg Recoletos de Cavite [http://www.sscr.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705033910/http://www.sscr.edu/ |date=2008-07-05 }} * Siena College of Taytay [http://www.sct.edu.ph/] * Skill Power Institute [http://www.spi.edu.ph/] * South Forbes City College [http://www.sfcitycollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.sfcitycollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Southdale International School of Science, Arts and Techology [https://ched.gov.ph/southdale-international-school-science-arts-techology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081002/https://ched.gov.ph/southdale-international-school-science-arts-techology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Judge Guillermo Eleazar Polytechnic College -Tagkawayan [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Tiaong [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Alabat [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Infanta [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University- Lucena [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Polilio [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon State University Sampaloc [http://slsu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904140745/https://slsu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippines Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/southern-philippines-institute-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080604/https://ched.gov.ph/southern-philippines-institute-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Augustine School of Nursing Lucena [http://www.sasn.edu.ph/] * St. Augustine School of Nursing Lipa [http://www.sasn.edu.ph/] * St. Constantine Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/st-constantine-institute-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080813/https://ched.gov.ph/st-constantine-institute-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Dominic College of Asia [http://sfstheo.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916124117/http://sfstheo.edu.ph/ |date=2019-09-16 }} * St. Francis de Sales Theological Seminary [http://sfstheo.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190916124117/http://sfstheo.edu.ph/ |date=2019-09-16 }} * St. Joseph College Rosario, Batangas [https://ched.gov.ph/st-joseph-college-rosario-batangas-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080935/https://ched.gov.ph/st-joseph-college-rosario-batangas-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Joseph College Cavite City [http://www.sjccavite.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126004240/http://www.sjccavite.org/ |date=2019-01-26 }} * St. Joseph’s College of Rodriguez [http://www.sjcqc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080512/https://sjcqc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Jude College [http://www.stjude.edu.ph/homepage/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214130210/http://www.stjude.edu.ph/homepage/ |date=2018-02-14 }} * St. Mary Magdalene College of Laguna [https://ched.gov.ph/st-mary-magdalene-college-laguna-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080909/https://ched.gov.ph/st-mary-magdalene-college-laguna-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Matthew College [http://stmatthewcollege.ph/wp/] * Sta. Teresa College [https://ched.gov.ph/sta-teresa-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080624/https://ched.gov.ph/sta-teresa-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College Bacoor [https://www.sti.edu/] * STI College Balayan [https://www.sti.edu/] * STI College Batangas [https://www.sti.edu/] * STI College Calamba [https://www.sti.edu/] * STI College Dasmarinas [https://www.sti.edu/] * STI College Lucena [https://www.sti.edu/] * STI College Ortigas Cainta [https://www.sti.edu/] * STI College San Pablo [https://www.sti.edu/] * STI College Sta. Cruz [https://www.sti.edu/] * STI College Sta. Rosa [https://www.sti.edu/] * STI College Tanauan [https://www.sti.edu/] * STI College Lipa [https://www.sti.edu/] * STI College Rosario [https://www.sti.edu/] * STI College Tagaytay [https://www.sti.edu/] * STI College Tanay [https://www.sti.edu/] * STI eCollege Southwoods [https://www.sti.edu/] * Sumulong College of Arts and Sciences [https://ched.gov.ph/sumulong-college-arts-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080757/https://ched.gov.ph/sumulong-college-arts-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tanauan City College [https://ched.gov.ph/tanauan-city-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081007/https://ched.gov.ph/tanauan-city-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tanauan Institute [http://www.tanauaninstitute.edu.ph/] * Tayabas Western Academy [https://ched.gov.ph/tayabas-western-academy-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080819/https://ched.gov.ph/tayabas-western-academy-profile/ |date=2021-09-04 }} * Technological University of the Philippines Cavite [http://www.tup.edu.ph/cavite/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180621152045/http://www.tup.edu.ph/cavite/home |date=2018-06-21 }} * Teodoro M. Luansing College of Rosario [https://ched.gov.ph/teodoro-m-luansing-college-rosario-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080849/https://ched.gov.ph/teodoro-m-luansing-college-rosario-profile/ |date=2021-09-04 }} * The Bearer Of Light & Wisdom Colleges [https://ched.gov.ph/bearer-light-wisdom-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081040/https://ched.gov.ph/bearer-light-wisdom-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tomas Claudio Colleges [http://tcc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200217091633/http://tcc.edu.ph/ |date=2020-02-17 }} * Trace College [http://trimexcolleges.edu.ph/] * Trimex College [http://trimexcolleges.edu.ph/] * Unciano Colleges [https://ched.gov.ph/unciano-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080853/https://ched.gov.ph/unciano-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Unida Christian College [https://ched.gov.ph/unida-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080901/https://ched.gov.ph/unida-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Union College of Laguna [https://ched.gov.ph/union-college-laguna-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080749/https://ched.gov.ph/union-college-laguna-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Batangas [http://www.ub.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018041942/http://www.ub.edu.ph/ |date=2007-10-18 }} * University of Batangas Lipa [http://www.ub.edu.ph/UBLC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080347/http://www.ub.edu.ph/UBLC |date=2021-09-04 }} * University of Perpetual Help Dr. Jose G. Tamayo Medical University [https://uphdjgtmedicaluniversity.edu.ph/] * University of Perpetual Help Rizal Molino Campus [http://perpetualdalta.edu.ph/molino-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180123184513/http://perpetualdalta.edu.ph/molino-campus |date=2018-01-23 }} * University of Perpetual Help System Dalta Calamba [http://perpetualdalta.edu.ph/academics/calamba]{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * University of Perpetual Help System GMA Campus [http://gma.uphsl.edu.ph/] * University of Perpetual Help System Laguna [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System-Angono [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Antipolo [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Binangonan [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Cainta [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Cardona [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Morong [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Pililia [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Rodriguez [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Tanay [http://www.urs.edu.ph] * University of Rizal System Taytay [http://www.urs.edu.ph] * University of the Philippines Los Banos [https://uplb.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211041257/https://uplb.edu.ph/ |date=2022-12-11 }} * Western Colleges [http://www.wci.edu.ph/contact/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191127070146/http://www.wci.edu.ph/contact/ |date=2019-11-27 }} * Westmead International School [http://www.westmead-is.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093514/https://www.westmead-is.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * West Point College – Magallanes [http://cavitewestpointcollege2000.blogspot.com/] * World Citi Colleges [http://www.worldciti.edu.ph/] * Young Ji College [http://www.upou.edu.ph/] * University of the Philippines Open University [http://www.upou.edu.ph/] == Rehiyon IV-B == * Abada College [https://ched.gov.ph/abada-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080641/https://ched.gov.ph/abada-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * ACLC College of Calapan [http://www.aclc.edu.ph/p/aclc-campuses-mimaropa.html] * Ark of the Covenant Montessori Chamber of Learning College [https://ched.gov.ph/ark-of-the-covenant-montessori-chamber-of-learning-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081005/https://ched.gov.ph/ark-of-the-covenant-montessori-chamber-of-learning-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Clarendon College [https://ched.gov.ph/clarendon-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081037/https://ched.gov.ph/clarendon-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * CLCC Institute of Computer Arts & Technology [https://ched.gov.ph/clcc-institute-of-computer-arts-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080805/https://ched.gov.ph/clcc-institute-of-computer-arts-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Sebastian [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-sebastian-sablayan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080738/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-sebastian-sablayan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word College of Calapan [https://ched.gov.ph/divine-word-college-calapan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080632/https://ched.gov.ph/divine-word-college-calapan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word College of San Jose [http://www.dwcsj.edu.ph/] * Eastern Mindoro College [https://ched.gov.ph/eastern-mindoro-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081135/https://ched.gov.ph/eastern-mindoro-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Erhard Science and Technological Institute – Oriental Mindoro, Inc. [https://ched.gov.ph/erhard-science-and-technological-institute-oriental-mindoro-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080442/https://ched.gov.ph/erhard-science-and-technological-institute-oriental-mindoro-profile/ |date=2021-09-04 }} * Educational Systems Technological Institute [https://ched.gov.ph/educational-systems-technological-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080858/https://ched.gov.ph/educational-systems-technological-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * EMA EMITS College Philippines [https://ched.gov.ph/ema-emits-college-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080448/https://ched.gov.ph/ema-emits-college-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Erhard Systems Technological Institute [https://ched.gov.ph/erhard-systems-technological-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080831/https://ched.gov.ph/erhard-systems-technological-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Fullbright College [https://ched.gov.ph/fullbright-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080822/https://ched.gov.ph/fullbright-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Grace Mission College [https://ched.gov.ph/grace-mission-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080736/https://ched.gov.ph/grace-mission-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Trinity University [https://ched.gov.ph/holy-trinity-university-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080620/https://ched.gov.ph/holy-trinity-university-profile/ |date=2021-09-04 }} * Innovative College of Science and Technology [http://home.icst.edu.ph/] * Institute of Business Science & Medical Arts [https://ibsmainc.weebly.com/] * John Paul College [https://ched.gov.ph/john-paul-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080647/https://ched.gov.ph/john-paul-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Luna Goco Colleges [https://ched.gov.ph/luna-goco-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080954/https://ched.gov.ph/luna-goco-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Malindig Institute Foundation [https://ched.gov.ph/malindig-institute-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080818/https://ched.gov.ph/malindig-institute-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marinduque Midwest College [https://ched.gov.ph/marinduque-midwest-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081007/https://ched.gov.ph/marinduque-midwest-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marinduque State College – Gasan [https://www.mscmarinduque.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716053548/https://www.mscmarinduque.edu.ph/ |date=2021-07-16 }} * Marinduque State College – Main Campus [https://www.mscmarinduque.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716053548/https://www.mscmarinduque.edu.ph/ |date=2021-07-16 }} * Marinduque State College – Sta. Cruz [https://www.mscmarinduque.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716053548/https://www.mscmarinduque.edu.ph/ |date=2021-07-16 }} * Marinduque State College – Torrijos [https://www.mscmarinduque.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716053548/https://www.mscmarinduque.edu.ph/ |date=2021-07-16 }} * Mina De Oro Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/mina-de-oro-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081336/https://ched.gov.ph/mina-de-oro-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindoro State College of Agriculture & Technology – Bongabong [https://www.minscat.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730031647/https://www.minscat.edu.ph/ |date=2021-07-30 }} * Mindoro State College of Agriculture & Technology – Calapan [https://www.minscat.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730031647/https://www.minscat.edu.ph/ |date=2021-07-30 }} * Mindoro State College of Agriculture & Technology – Main [https://www.minscat.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730031647/https://www.minscat.edu.ph/ |date=2021-07-30 }} * Occidental Mindoro State College – Labangan [http://www.omsc.edu.ph/] * Occidental Mindoro State College – Main [http://www.omsc.edu.ph/] * Occidental Mindoro State College – Mamburao [http://www.omsc.edu.ph/] * Occidental Mindoro State College – Murtha [http://www.omsc.edu.ph/] * Occidental Mindoro State College – Sablayan [http://www.omsc.edu.ph/] * Palawan Polytechnic College [https://ched.gov.ph/palawan-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080830/https://ched.gov.ph/palawan-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Palawan State University – Araceli [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Balabac [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Bataraza [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Brooke’s Point [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Coron [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Cuyo [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Dumaran [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – El Nido [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Linapacan [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Main [http://www.psu.palawan.edu.ph/]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Palawan State University – Narra [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Quezon [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Rizal [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Roxas [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – San Rafael, Puerto Princesa [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – San Vicente [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Sofronio Española [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan State University – Taytay [http://www.psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918012026/http://psu.palawan.edu.ph/index.php/about-psu/campuses |date=2021-09-18 }} * Palawan Technological College [https://ched.gov.ph/palawan-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080814/https://ched.gov.ph/palawan-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Paradigm College of Science & Technology [https://ched.gov.ph/paradigm-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081203/https://ched.gov.ph/paradigm-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Central Islands College [https://ched.gov.ph/philippine-central-islands-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080930/https://ched.gov.ph/philippine-central-islands-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pinamalayan Maritime Foundation Technological College [https://pmftci.edufrog.online/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224317/https://pmftci.edufrog.online/ |date=2021-06-27 }} * Polytechnic University of the Philippines-Bansud Campus [https://www.pup.edu.ph/] * Polytechnic University of the Philippines-Sablayan Campus [https://www.pup.edu.ph/] * Prince of Peace College [https://ched.gov.ph/prince-peace-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080424/https://ched.gov.ph/prince-peace-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – Cajidiocan [http://rsu.edu.ph/campuses/]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Romblon State University – Calatrava [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – Main [http://rsu.edu.ph/] * Romblon State University – Romblon [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – San Agustin [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – San Andres [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – San Fernando [http://rsu.edu.ph/] * Romblon State University – San Jose [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – Sawang [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – Sta. Fe [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Romblon State University – Sta. Maria [http://rsu.edu.ph/campuses/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093507/https://rsu.edu.ph/campuses/ |date=2021-09-04 }} * Saint Augustine Seminary [https://ched.gov.ph/saint-augustine-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081307/https://ched.gov.ph/saint-augustine-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Francisco Javier College [https://ched.gov.ph/san-francisco-javier-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080949/https://ched.gov.ph/san-francisco-javier-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Lorenzo Ruiz Seminary [https://ched.gov.ph/san-lorenzo-ruiz-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080914/https://ched.gov.ph/san-lorenzo-ruiz-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Santa Cruz Institute [https://ched.gov.ph/santa-cruz-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080747/https://ched.gov.ph/santa-cruz-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Seminario De San Jose [https://ched.gov.ph/seminario-de-san-jose-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080725/https://ched.gov.ph/seminario-de-san-jose-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southwestern College of Maritime, Business and Technology [https://scmbt.edu.ph/] * Southwestern Institute of Business and Technology [https://ched.gov.ph/southwestern-institute-business-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081052/https://ched.gov.ph/southwestern-institute-business-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Anthony College [http://sacci-online.com/]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * St. Mary’s College of Marinduque [https://ched.gov.ph/st-marys-college-marinduque-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080730/https://ched.gov.ph/st-marys-college-marinduque-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – Puerto Princesa [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=56] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072608/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=56 |date=2017-12-18 }} * Western Philippines University – Busuanga [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – Culion [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – El Nido [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – Main [http://www.wpu.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://www.wpu.edu.ph/main/ |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – Puerto Princesa [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – Quezon [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} * Western Philippines University – Rio Tuba [http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://www.wpu.edu.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=69&Itemid=112 |date=2021-09-04 }} == Rehiyon V == * ACLC College of Daet [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Iriga City, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Sorsogon, Inc. [http://www.aclc.edu.ph/] * Aemilianum College [http://aemilianum.edu.ph/aci/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730105835/http://aemilianum.edu.ph/aci/index.php |date=2021-07-30 }} * Aeronautical Academy of the Philippines [https://ched.gov.ph/aeronautical-academy-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730112012/https://ched.gov.ph/aeronautical-academy-philippines-profile/ |date=2021-07-30 }} * Ago Medical and Educational Center [http://amecbccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225611/http://amecbccm.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Alfelor Sr. Memorial College [https://ched.gov.ph/alfelor-sr-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904131901/https://ched.gov.ph/alfelor-sr-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College – Legazpi City [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College – Naga [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Amando Cope College [https://ched.gov.ph/amando-cope-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904090740/https://ched.gov.ph/amando-cope-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Annunciation College of Bacon Sorsogon Unit, Inc. [https://ched.gov.ph/annunciation-college-bacon-sorsogon-unit-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730113634/https://ched.gov.ph/annunciation-college-bacon-sorsogon-unit-inc-profile/ |date=2021-07-30 }} * Ateneo De Naga University [https://www.adnu.edu.ph/] * Belen B. Francisco Foundation-Albay [https://ched.gov.ph/belen-b-francisco-foundation-daraga-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730112856/https://ched.gov.ph/belen-b-francisco-foundation-daraga-profile/ |date=2021-07-30 }} * Belen B. Francisco Foundation-Sorsogon [https://ched.gov.ph/belen-b-francisco-foundation-sorsogon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080957/https://ched.gov.ph/belen-b-francisco-foundation-sorsogon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bicol Christian College of Medicine [http://amecbccm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225611/http://amecbccm.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Bicol College [http://bicolcollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://bicolcollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Bicol Merchant Marine College [https://ched.gov.ph/bicol-merchant-marine-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080821/https://ched.gov.ph/bicol-merchant-marine-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bicol State College of Applied Sciences and Technology [https://www.biscast.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210919174637/https://www.biscast.edu.ph/ |date=2021-09-19 }} * Bicol Training and Technological College [https://ched.gov.ph/bicol-training-and-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080837/https://ched.gov.ph/bicol-training-and-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bicol University – College of Agriculture and Forestry [http://bicol-u.edu.ph/bu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224322/http://bicol-u.edu.ph/bu/ |date=2021-06-27 }} * Bicol University – Daraga Campus [http://bicol-u.edu.ph/bu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224322/http://bicol-u.edu.ph/bu/ |date=2021-06-27 }} * Bicol University – Gubat Campus [http://bicol-u.edu.ph/bu/gubat+campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080401/https://bicol-u.edu.ph/bu/gubat+campus |date=2021-09-04 }} * Bicol University – Main [http://bicol-u.edu.ph/bu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224322/http://bicol-u.edu.ph/bu/ |date=2021-06-27 }} * Bicol University – Polangui Campus [http://bicol-u.edu.ph/bu/polangui+campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093146/https://bicol-u.edu.ph/bu/polangui+campus |date=2021-09-04 }} * Bicol University – Tabaco Campus [http://bicol-u.edu.ph/bu/tabaco+campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094716/https://bicol-u.edu.ph/bu/tabaco+campus |date=2021-09-04 }} * Brentwood College of Asia International School [https://ched.gov.ph/brentwood-college-asia-international-school-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080735/https://ched.gov.ph/brentwood-college-asia-international-school-profile/ |date=2021-09-04 }} * BST Grace College [https://ched.gov.ph/bst-grace-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080914/https://ched.gov.ph/bst-grace-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Camarines Norte College [https://ched.gov.ph/camarines-norte-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080445/https://ched.gov.ph/camarines-norte-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Camarines Norte College of Arts and Business [https://ched.gov.ph/camarines-norte-college-arts-business-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080626/https://ched.gov.ph/camarines-norte-college-arts-business-profile/ |date=2021-09-04 }} * Camarines Norte School of Laws, Arts and Sciences [https://ched.gov.ph/camarines-norte-school-laws-arts-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080825/https://ched.gov.ph/camarines-norte-school-laws-arts-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * Camarines Norte State College-Abaño Campus [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Norte State College-Entienza Campus [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Norte State College-Labo Campus [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Norte State College-Main [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Norte State College-Mercedes Campus [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Norte State College-Panganiban Campus [http://cnsc.edu.ph/] * Camarines Sur Polytechnic College-Main [https://cspc.edu.ph/] * Capalonga College, Inc. [https://ched.gov.ph/capalonga-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904135023/https://ched.gov.ph/capalonga-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cataingan Polytechnic Institute * Catanduanes Colleges [https://ched.gov.ph/catanduanes-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080959/https://ched.gov.ph/catanduanes-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Catanduanes Institute of Technology Foundation [https://ched.gov.ph/catanduanes-institute-technology-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080720/https://ched.gov.ph/catanduanes-institute-technology-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Catanduanes State University – Main [http://www.catanduanesstateu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www.catanduanesstateu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Catanduanes State University – Panganiban [http://www.catanduanesstateu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www.catanduanesstateu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Ceguera Technological College [https://ched.gov.ph/ceguera-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080426/https://ched.gov.ph/ceguera-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Central Bicol State University of Agriculture – Calabanga [http://www.cbsua.edu.ph/] * Central Bicol State University of Agriculture – Main [http://www.cbsua.edu.ph/] * Central Bicol State University of Agriculture – Pasacao [http://www.cbsua.edu.ph/] * Central Bicol State University of Agriculture – Sipocot [http://www.cbsua.edu.ph/] * Christian Polytechnic Institute of Catanduanes [https://ched.gov.ph/christian-polytechnic-institute-catanduanes-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080657/https://ched.gov.ph/christian-polytechnic-institute-catanduanes-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Sta. Monica of Polangui, Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-sta-monica-polangui-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080952/https://ched.gov.ph/colegio-de-sta-monica-polangui-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Computer Arts and Technological College [https://ched.gov.ph/computer-arts-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080701/https://ched.gov.ph/computer-arts-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Computer Arts and Technological College-Ligao City * Computer Arts and Technological College-Polangui Campus * Computer Communication Development Institute-Legazpi City * Computer Communication Development Institute-Naga * Computer Communication Development Institute-Sorsogon * Computer Systems Institute * Daniel B. Peña Memorial College Foundation [https://dbpmcf.edu.ph/HOME.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225622/https://dbpmcf.edu.ph/HOME.html |date=2021-06-27 }} * De Vera Institute of Technology [https://ched.gov.ph/de-vera-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080833/https://ched.gov.ph/de-vera-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word College of Legazpi [https://www.dwc-legazpi.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928194938/https://www.dwc-legazpi.edu/ |date=2021-09-28 }} * Dr. Carlos S. Lanting College-Dr. Ruby Lanting Casaul Educational Foundation, Inc. * Dr. Emilio B. Espinosa, Sr. Memorial State College of Agriculture and Technology [http://www.debesmscat.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.debesmscat.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Estenias Science Foundation School [https://ched.gov.ph/estenias-science-foundation-school-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081002/https://ched.gov.ph/estenias-science-foundation-school-profile/ |date=2021-09-04 }} * Fatima School of Science and Technology [https://ched.gov.ph/fatima-school-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081152/https://ched.gov.ph/fatima-school-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Felix O. Alfelor Sr. Foundation College * Forbes Colleges [http://forbes.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://forbes.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Holy Rosary Major Seminary * Holy Rosary Minor Seminary * Holy Trinity College of Camarines Sur * Holy Trinity College Seminary * Immaculate Conception College-Albay [https://ched.gov.ph/immaculate-conception-college-albay-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081053/https://ched.gov.ph/immaculate-conception-college-albay-profile/ |date=2021-09-04 }} * Infotech Development Systems Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/infotech-development-systems-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080835/https://ched.gov.ph/infotech-development-systems-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College-Daet [https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-daet-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080818/https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-daet-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College-Iriga City [http://lcc-i.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://lcc-i.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Liceo De Masbate [https://ched.gov.ph/liceo-de-masbate-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080940/https://ched.gov.ph/liceo-de-masbate-profile/ |date=2021-09-04 }} * Liceo de San Jacinto Foundation [https://ched.gov.ph/liceo-de-san-jacinto-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081144/https://ched.gov.ph/liceo-de-san-jacinto-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lower Isarog Foundation Exponent [https://ched.gov.ph/lower-isarog-foundation-exponent-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080919/https://ched.gov.ph/lower-isarog-foundation-exponent-profile/ |date=2021-09-04 }} * Luis H. Dilanco Sr. Foundation College [https://ched.gov.ph/luis-h-dilanco-sr-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080746/https://ched.gov.ph/luis-h-dilanco-sr-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mabini Colleges [http://www.mabinicolleges.edu.ph/] * Mariners’ Polytechnic Colleges-Naga City [http://marinersnaga.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://marinersnaga.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mariners&#8217; Polytechnic Colleges Foundation of Canaman, Inc. [http://marinerscanaman.edu.ph/] * Mariners&#8217; Polytechnic Colleges Foundation of Legazpi City, Inc. [http://marinerslegazpi.edu.ph/] * Masbate Central Technical Institute [https://ched.gov.ph/masbate-central-technical-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080845/https://ched.gov.ph/masbate-central-technical-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Masbate Colleges [https://ched.gov.ph/masbate-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080949/https://ched.gov.ph/masbate-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Masbate Polytechnic and Development College [https://ched.gov.ph/masbate-polytechnic-and-development-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080846/https://ched.gov.ph/masbate-polytechnic-and-development-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mater Salutis College Seminary [https://ched.gov.ph/mater-salutis-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081056/https://ched.gov.ph/mater-salutis-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mountview College [https://ched.gov.ph/mountview-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080811/https://ched.gov.ph/mountview-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Naga College Foundation [https://www.ncf.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711175419/https://www.ncf.edu.ph/ |date=2021-07-11 }} * Naga View Adventist College [https://nvac.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819174053/https://nvac.edu.ph/ |date=2021-08-19 }} * Osmeña Colleges [https://ched.gov.ph/osmena-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080558/https://ched.gov.ph/osmena-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Lourdes College Foundation [https://ollcfd.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224153/https://ollcfd.org/ |date=2021-06-27 }} * Our Lady of Peñafrancia Seminary [https://ched.gov.ph/our-lady-of-penafrancia-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081020/https://ched.gov.ph/our-lady-of-penafrancia-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Salvation College [https://ched.gov.ph/lady-salvation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080903/https://ched.gov.ph/lady-salvation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of the Most Holy Trinity College Seminary [https://ched.gov.ph/our-lady-of-the-most-holy-trinity-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081304/https://ched.gov.ph/our-lady-of-the-most-holy-trinity-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Partido College [https://ched.gov.ph/partido-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080717/https://ched.gov.ph/partido-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Partido State University-Main [http://www.parsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322022538/http://www.parsu.edu.ph/ |date=2016-03-22 }} * Partido State University-Caramoan Campus [https://www.parsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924005624/https://www.parsu.edu.ph/ |date=2021-09-24 }} * Partido State University-Lagonoy Campus [https://www.parsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924005624/https://www.parsu.edu.ph/ |date=2021-09-24 }} * Partido State University-Sagñay Campus [http://www.parsu.edu.ph/index.php/sagnay-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803000343/https://www.parsu.edu.ph/index.php/sagnay-campus |date=2021-08-03 }} * Partido State University-Salogon Campus [http://parsu.edu.ph/index.php/salogon-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://www.parsu.edu.ph/index.php/salogon-campus |date=2021-09-04 }} * Partido State University – San Jose [http://www.parsu.edu.ph/index.php/san-jose-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081501/https://www.parsu.edu.ph/index.php/san-jose-campus |date=2021-09-04 }} * Partido State University-Tinambac Campus [http://www.parsu.edu.ph/index.php/tinambac-campus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803004119/https://www.parsu.edu.ph/index.php/tinambac-campus |date=2021-08-03 }} * Perpetual Help Paramedical School [https://ched.gov.ph/perpetual-help-paramedical-school-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080709/https://ched.gov.ph/perpetual-help-paramedical-school-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Computer Foundation College – Naga City [https://ched.gov.ph/philippine-computer-foundation-college-naga-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080800/https://ched.gov.ph/philippine-computer-foundation-college-naga-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Computer Foundation College – Pili [https://ched.gov.ph/philippine-computer-foundation-college-pili-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080704/https://ched.gov.ph/philippine-computer-foundation-college-pili-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pili Capital College [https://ched.gov.ph/pili-capital-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080612/https://ched.gov.ph/pili-capital-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * PLT College of Guinobatan [https://pltcollegeguinobatan.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://pltcollegeguinobatan.com/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic Institute of Tabaco [https://ched.gov.ph/polytechnic-institute-tabaco-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081028/https://ched.gov.ph/polytechnic-institute-tabaco-profile/ |date=2021-09-04 }} * Polytechnic University of the Philippines – Ragay Campus [https://www.pup.edu.ph/ragay/] * R.G. de Castro Colleges [https://ched.gov.ph/r-g-de-castro-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081031/https://ched.gov.ph/r-g-de-castro-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Regina Mondi College, Inc. [https://ched.gov.ph/regina-mondi-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081028/https://ched.gov.ph/regina-mondi-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Republic Colleges of Guinobatan, Inc. [https://ched.gov.ph/republic-colleges-guinobatan-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080810/https://ched.gov.ph/republic-colleges-guinobatan-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louise De Marillac College of Sorsogon [https://ched.gov.ph/st-louise-de-marillac-college-of-sorsogon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081147/https://ched.gov.ph/st-louise-de-marillac-college-of-sorsogon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Shepherdville College [https://ched.gov.ph/shepherdville-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080453/https://ched.gov.ph/shepherdville-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Siena College Tigaon, Inc. [https://ched.gov.ph/siena-college-tigaon-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080928/https://ched.gov.ph/siena-college-tigaon-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Solis Institute of Technology [https://sit-bulan.wixsite.com/sit-bulan/welcome] * Sorsogon College of Criminology [https://ched.gov.ph/sorsogon-college-criminology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081018/https://ched.gov.ph/sorsogon-college-criminology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sorsogon State College – Bulan Campus [https://sorsogonstatecollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225239/https://sorsogonstatecollege.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Sorsogon State College – Castilla Campus [https://sorsogonstatecollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225239/https://sorsogonstatecollege.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Sorsogon State College – Magallanes Campus [https://sorsogonstatecollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225239/https://sorsogonstatecollege.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Sorsogon State College-Main [https://sorsogonstatecollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225239/https://sorsogonstatecollege.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Southern Bicol Colleges [https://ched.gov.ph/southern-bicol-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080714/https://ched.gov.ph/southern-bicol-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon Institute [https://ched.gov.ph/southern-luzon-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080635/https://ched.gov.ph/southern-luzon-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon Technological College Foundation-Legazpi [https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-legazpi-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080434/https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-legazpi-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon Technological College Foundation Pilar, Inc. [https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-pilar-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081315/https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-pilar-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Luzon Technological College Foundation-Pioduran [https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-pioduran-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080732/https://ched.gov.ph/southern-luzon-technological-college-foundation-pioduran-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Masbate Roosevelt College [https://ched.gov.ph/southern-masbate-roosevelt-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080606/https://ched.gov.ph/southern-masbate-roosevelt-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Speed Computer College [https://ched.gov.ph/speed-computer-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080855/https://ched.gov.ph/speed-computer-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * SPJ International Technology Institute [https://ched.gov.ph/spj-international-technology-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080751/https://ched.gov.ph/spj-international-technology-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Francis Carraciolo Culinary Academy [https://ched.gov.ph/st-francis-carraciolo-culinary-academy-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081323/https://ched.gov.ph/st-francis-carraciolo-culinary-academy-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Peter Baptist College Foundation [https://ched.gov.ph/st-peter-baptist-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080943/https://ched.gov.ph/st-peter-baptist-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sta. Elena (Camarines Norte) College [https://ched.gov.ph/sta-elena-camarines-norte-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080843/https://ched.gov.ph/sta-elena-camarines-norte-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sta. Elena Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/sta-elena-institute-of-science-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080933/https://ched.gov.ph/sta-elena-institute-of-science-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College-Legazpi [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=46#.WhZhhkqWbIU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072532/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=46#.WhZhhkqWbIU |date=2017-12-18 }} * STI College – Naga [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=55#.WhZh00qWbIU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072602/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=55#.WhZh00qWbIU |date=2017-12-18 }} * Tabaco College [https://ched.gov.ph/tabaco-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080641/https://ched.gov.ph/tabaco-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tanchuling College [http://www.tanchuling.edu.ph/] * The Lewis College [https://thelewiscollege.edu.ph/] * Universidad de Sta. Isabel [http://www.usi.edu.ph/] * University of Northeastern Philippines [http://inet.unep.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225826/http://inet.unep.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * University of Nueva Caceres [http://www.unc.edu.ph/] * University of Saint Anthony [https://usant.edu.ph/] * University of Santo Tomas-Legazpi [https://www.ust-legazpi.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/https://www.ust-legazpi.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Veritas College of Irosin [https://ched.gov.ph/veritas-college-irosin-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080713/https://ched.gov.ph/veritas-college-irosin-profile/ |date=2021-09-04 }} * West Coast College [https://ched.gov.ph/west-coast-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080629/https://ched.gov.ph/west-coast-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Worldtech Resources Foundation-Iriga City [https://wricolleges.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/https://wricolleges.com/ |date=2021-09-04 }} * Worldtech Resources Foundation-Naga City [https://wricolleges.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/https://wricolleges.com/ |date=2021-09-04 }} * Zamora Memorial College [https://ched.gov.ph/zamora-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081038/https://ched.gov.ph/zamora-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }}</p> == Rehiyon VI == * ABE International College of Business and Economics, Iloilo City [http://www.abe.edu.ph/iloilo/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225110/http://abe.edu.ph/iloilo/ |date=2021-06-27 }} * ACLC College of Iloilo [http://www.aclc.edu.ph/p/aclc-college-iloilo.html] * ACSI College of Iloilo, Inc. [https://ched.gov.ph/acsi-college-iloilo-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080901/https://ched.gov.ph/acsi-college-iloilo-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Advance Central College [http://advancecentralcollege.edu.ph/]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Aklan Catholic College [http://acc.edu.ph/accnew/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226195202/http://acc.edu.ph/accnew/ |date=2019-02-26 }} * Aklan Polytechnic College [https://ched.gov.ph/aklan-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080621/https://ched.gov.ph/aklan-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Aklan State University, Ibajay Campus [http://ibajay.asu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704131112/http://ibajay.asu.edu.ph/ |date=2020-07-04 }} * Aklan State University, Kalibo Campus [http://kalibo.asu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703093643/http://kalibo.asu.edu.ph/ |date=2020-07-03 }} * Aklan State University, Main Campus [http://www.asu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728142357/https://asu.edu.ph/ |date=2021-07-28 }} * Aklan State University, Makato Campus [http://www.asu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728142357/https://asu.edu.ph/ |date=2021-07-28 }} * Aklan State University, New Washington Campus [http://newwashington.asu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200704131117/http://newwashington.asu.edu.ph/ |date=2020-07-04 }} * AMA Computer College – Iloilo [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ama-campuses-western-visayas.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ama-campuses-western-visayas.html |date=2021-09-04 }} * Cabalum Western College [http://cwciloilo.yolasite.com/] * Capiz State University, Burias Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Dayao Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Dumarao Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Main Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Mambusao Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Pilar Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Pontevedra Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Sapian Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Sigma Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Capiz State University, Tapaz Campus [http://www1.capsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www1.capsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Central Philippine University [http://www.cpu.edu.ph/cpucmsv2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212011012/http://www.cpu.edu.ph/cpucmsv2/ |date=2021-02-12 }} * Colegio de San Jose [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-jose-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081007/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-jose-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio del Sagrado Corazon de Jesus [http://cscj.edu.ph/] * Colegio dela Purisima Concepcion [http://edge.purisima.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904091705/http://edge.purisima.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * College of St. John-Roxas [http://www.collegeofstjohnroxas.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://www.collegeofstjohnroxas.com/ |date=2021-09-04 }} * Dominican College of Iloilo [https://ched.gov.ph/dominican-college-iloilo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080721/https://ched.gov.ph/dominican-college-iloilo-profile/ |date=2021-09-04 }} * Filamer Christian University [http://www.filamer.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126194837/http://filamer.edu.ph/ |date=2021-01-26 }} * Garcia College of Technology [https://gcteduph.wordpress.com/] * GSEF College [https://ched.gov.ph/gsef-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080935/https://ched.gov.ph/gsef-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Guimaras State College, Baterna Campus [https://ched.gov.ph/guimaras-state-college-baterna-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080716/https://ched.gov.ph/guimaras-state-college-baterna-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Guimaras State College, Main Campus [http://www1.gsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080554/https://www.gsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Guimaras State College, Mosqueda Campus [http://www1.gsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080554/https://www.gsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * HERCOR College [http://www.hercorcollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831011050/http://www.hercorcollege.edu.ph/ |date=2013-08-31 }} * Hua Siong College of Iloilo [https://ched.gov.ph/hua-siong-college-iloilo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081023/https://ched.gov.ph/hua-siong-college-iloilo-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo Doctor’s College [http://idc.edu.ph/] * Iloilo Doctor’s College of Medicine, Inc. [http://idc.edu.ph/academics/programs/college-of-medicine/] * Iloilo Science And Technology University – Barotac Nuevo Campus [http://wvcstbnc.edu.ph/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Iloilo Science And Technology University – Dumangas Campus [http://www.isatu.edu.ph/] * Iloilo Science And Technology University – Leon Campus [http://www.isatu.edu.ph/] * Iloilo Science And Technology University – Main Campus [http://www.isatu.edu.ph/] * Iloilo Science And Technology University – Miagao Campus [http://www.sipc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904104735/https://www.sipc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo State College of Fisheries, Barotac Nuevo Campus [https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-barotac-nuevo-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080757/https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-barotac-nuevo-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo State College of Fisheries, Dingle Campus [https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-dingle-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081012/https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-dingle-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo State College of Fisheries, Dumangas Campus [https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-dumangas-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080945/https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-dumangas-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo State College of Fisheries, Main Campus [https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-main-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080811/https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-main-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iloilo State College of Fisheries, San Enrique Campus [https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-san-enrique-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080816/https://ched.gov.ph/iloilo-state-college-fisheries-san-enrique-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Integrated Midwives Association of the Philippines Foundation School of Midwifery, Inc. [http://imapinc.org/public/imapinc/index.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://imapinc.org/public/imapinc/index.php |date=2021-09-04 }} * Interface Computer College [http://home.interfacecollege.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126020311/http://home.interfacecollege.org/ |date=2021-01-26 }} * John B. Lacson Foundation Maritime University-Arevalo, Inc. [http://www.jblfmu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210802025025/https://www.jblfmu.edu.ph/ |date=2021-08-02 }} * John B. Lacson Foundation Maritime University-Molo, Inc. [http://www.jblfmu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210802025025/https://www.jblfmu.edu.ph/ |date=2021-08-02 }} * New Lucena Polytechnic College [https://ched.gov.ph/new-lucena-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080847/https://ched.gov.ph/new-lucena-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Ajuy Campus [http://nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-ajuy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302231646/https://www.nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-ajuy |date=2021-03-02 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Barotac Viejo Campus [http://nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-barotac-viejo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302225735/https://www.nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-barotac-viejo |date=2021-03-02 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Batad Campus [https://ched.gov.ph/northern-iloilo-polytechnic-state-college-batad-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081328/https://ched.gov.ph/northern-iloilo-polytechnic-state-college-batad-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Concepcion Campus [http://nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-concepcion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302230429/https://www.nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-concepcion |date=2021-03-02 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Lemery Campus [http://nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-lemery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302223819/https://www.nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-lemery |date=2021-03-02 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Main Campus [http://nipsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210730031647/https://www.nipsc.edu.ph/ |date=2021-07-30 }} * Northern Iloilo Polytechnic State College, Sara Campus [http://nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-sara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302234841/https://www.nipsc.edu.ph/index.php/external/nipsc-sara |date=2021-03-02 }} * Northwestern Visayan Colleges [http://www.nvc.edu.ph/] * Panay Technological College [https://ched.gov.ph/panay-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080912/https://ched.gov.ph/panay-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pandan Bay Institute, Inc. [https://ched.gov.ph/pandan-bay-institute-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081023/https://ched.gov.ph/pandan-bay-institute-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine College of Business and Accountancy [http://www.pcba.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://www.pcba.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Saint Gabriel College [https://ched.gov.ph/saint-gabriel-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080704/https://ched.gov.ph/saint-gabriel-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sancta Maria et Regina Seminarium [https://ched.gov.ph/sancta-maria-et-regina-seminarium-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080848/https://ched.gov.ph/sancta-maria-et-regina-seminarium-profile/ |date=2021-09-04 }} * Santa Isabel College of Iloilo City [https://ched.gov.ph/santa-isabel-college-iloilo-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080507/https://ched.gov.ph/santa-isabel-college-iloilo-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Anne College of Iloilo [https://ched.gov.ph/st-anne-college-iloilo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080751/https://ched.gov.ph/st-anne-college-iloilo-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Anthony’s College of Antique [http://sac.edu.ph/] * St. Anthony’s College of Roxas City [http://www.sachri.edu.ph/] * St. Paul University Iloilo [http://spuiloilo.edu.ph/] * St. Therese-MTC College-La Fiesta [http://sttheresemtcc.com/LaFiesta/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://sttheresemtcc.com/LaFiesta/index.html |date=2021-09-04 }} * St. Therese-MTC College-Magdalo [http://sttheresemtcc.com/Magdalo/index.html]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * St. Therese-MTC College-Tigbauan [http://sttheresemtcc.com/Tigbauan/index.html]{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * St. Vincenct Ferrer Seminary [https://ched.gov.ph/st-vincenct-ferrer-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081010/https://ched.gov.ph/st-vincenct-ferrer-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * St.Vincent College of Business and Accountancy [https://ched.gov.ph/st-vincent-college-business-accountancy-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081057/https://ched.gov.ph/st-vincent-college-business-accountancy-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Vincent College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/st-vincent-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080917/https://ched.gov.ph/st-vincent-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – Kalibo [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=69] * STI College – Iloilo [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=68] * Sto. Niño Seminary [https://ched.gov.ph/sto-nio-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080757/https://ched.gov.ph/sto-nio-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Antique, Hamtic Campus [https://antiquespride.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094129/https://antiquespride.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of Antique, Main Campus [https://antiquespride.edu.ph/]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * University of Antique, Tibiao Campus [https://antiquespride.edu.ph/]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * University of Iloilo [http://ui.phinma.edu.ph/] * University of San Agustin [http://www.usa.edu.ph/] * University of the Philippines – Visayas [https://www.upv.edu.ph/] * West Visayas State University, Calinog Campus [http://wvsu.edu.ph/] * West Visayas State University, Janiuay Campus [http://janiuay.wvsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081835/https://janiuay.wvsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * West Visayas State University, Lambunao Campus [https://wvsu.edu.ph/external-campus/lambunao-campus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081829/https://wvsu.edu.ph/external-campus/lambunao-campus/ |date=2021-09-04 }} * West Visayas State University, Main Campus [https://wvsu.edu.ph/] * West Visayas State University, Pototan Campus [https://ched.gov.ph/west-visayas-state-university-pototan-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080429/https://ched.gov.ph/west-visayas-state-university-pototan-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Western Institute of Technology [http://wit.vic.edu.au/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://wit.vic.edu.au/ |date=2021-09-04 }} == Rehiyon VII == * ACLC College – Tagbilaran [http://www.aclc.edu.ph/] * ACLC College of Mandaue [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College – Cebu [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Dumaguete [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Asian College of Science and Technology-Dumaguete [https://ched.gov.ph/asian-college-science-technology-dumaguete-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080712/https://ched.gov.ph/asian-college-science-technology-dumaguete-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asian College of Technology International Education Foundation [https://www.act.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210822073732/https://www.act.edu.ph/ |date=2021-08-22 }} * Bantayan Southern Institute [https://ched.gov.ph/bantayan-southern-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080917/https://ched.gov.ph/bantayan-southern-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Baptist Theological College [http://btccgst.org/] * Batuan Colleges [https://ched.gov.ph/batuan-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081149/https://ched.gov.ph/batuan-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Benedicto College [http://benedictocollege.edu.ph/] * Benthel Asia School of Technology Inc. [http://benthelasia.edu.ph/] * BIT International College – Carmen [https://ched.gov.ph/bit-international-college-carmen-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080615/https://ched.gov.ph/bit-international-college-carmen-profile/ |date=2021-09-04 }} * BIT International College – Tagbilaran [https://ched.gov.ph/bit-international-college-tagbilaran-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080643/https://ched.gov.ph/bit-international-college-tagbilaran-profile/ |date=2021-09-04 }} * BIT International College- Siquijor [https://ched.gov.ph/bit-international-college-siquijor-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080656/https://ched.gov.ph/bit-international-college-siquijor-profile/ |date=2021-09-04 }} * BIT International College- Talibon [https://ched.gov.ph/bit-international-college-talibon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080912/https://ched.gov.ph/bit-international-college-talibon-profile/ |date=2021-09-04 }} * BIT International College-Jagna [https://ched.gov.ph/bit-international-college-jagna-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080759/https://ched.gov.ph/bit-international-college-jagna-profile/ |date=2021-09-04 }} * Blessed Trinity College [https://ched.gov.ph/blessed-trinity-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080722/https://ched.gov.ph/blessed-trinity-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bohol International Learning College [https://ched.gov.ph/bohol-international-learning-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080943/https://ched.gov.ph/bohol-international-learning-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bohol Island State University – Balilihan [http://balilihan.bisu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002074411/http://balilihan.bisu.edu.ph/ |date=2019-10-02 }} * Bohol Island State University – Bilar [http://bilar.bisu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083230/http://bilar.bisu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Bohol Island State University – Calape [http://calape.bisu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190602170252/http://calape.bisu.edu.ph/ |date=2019-06-02 }} * Bohol Island State University – Candijay [http://www.bisu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927045042/http://www.bisu.edu.ph/ |date=2021-09-27 }} * Bohol Island State University – Clarin [http://www.bisuclarin.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225900/https://www.bisuclarin.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Bohol Island State University – Tagbilaran [http://www.bisu.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210927045042/http://www.bisu.edu.ph/ |date=2021-09-27 }} * Bohol Northern Star College, Inc. [https://ched.gov.ph/bohol-northern-star-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080627/https://ched.gov.ph/bohol-northern-star-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bohol Northwestern Colleges [https://ched.gov.ph/bohol-northwestern-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080652/https://ched.gov.ph/bohol-northwestern-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bohol Wisdom School [https://ched.gov.ph/bohol-wisdom-school-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080946/https://ched.gov.ph/bohol-wisdom-school-profile/ |date=2021-09-04 }} * Carmelite College of Siquijor [https://ched.gov.ph/carmelite-college-siquijor-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080754/https://ched.gov.ph/carmelite-college-siquijor-profile/ |date=2021-09-04 }} * CBD College [https://ched.gov.ph/cbd-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080638/https://ched.gov.ph/cbd-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu Aeronautical Technical School [http://www.cats.edu.ph/] * Cebu Doctors’ University [http://www.cebudoctorsuniversity.edu/] * Cebu Doctors’ University College of Medicine [http://www.cebudoctorsuniversity.edu/2013/colleges/medicine/admission.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191111080659/http://cebudoctorsuniversity.edu/2013/colleges/medicine/admission.html/ |date=2019-11-11 }} * Cebu Eastern College [https://ched.gov.ph/cebu-eastern-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081016/https://ched.gov.ph/cebu-eastern-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu Institute of Medicine [http://cim.edu.ph/] * Cebu Institute of Technology – University [http://www.cit.edu/v6/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311114428/https://www.cit.edu/v6/ |date=2020-03-11 }} * Cebu Mary Immaculate College [https://ched.gov.ph/cebu-mary-immaculate-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080951/https://ched.gov.ph/cebu-mary-immaculate-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu Normal University [http://www.cnu.edu.ph/] * Cebu Roosevelt Memorial College [https://ched.gov.ph/cebu-roosevelt-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080824/https://ched.gov.ph/cebu-roosevelt-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu Sacred Heart College [https://ched.gov.ph/cebu-sacred-heart-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080628/https://ched.gov.ph/cebu-sacred-heart-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu School of Midwifery [https://ched.gov.ph/cebu-school-midwifery-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080724/https://ched.gov.ph/cebu-school-midwifery-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cebu Technological University – Argao [http://www.argao.ctu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190210100331/http://www.argao.ctu.edu.ph/ |date=2019-02-10 }} * Cebu Technological University – Carmen [http://www.carmen.ctu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180521205455/http://www.carmen.ctu.edu.ph/ |date=2018-05-21 }} * Cebu Technological University – Danao [http://www.ctu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814140359/http://ctu.edu.ph/ |date=2021-08-14 }} * Cebu Technological University – Main [http://www.ctu.edu.ph/tag/ctu-moalboal/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210726015331/https://www.ctu.edu.ph/tag/ctu-moalboal/ |date=2021-07-26 }} * Cebu Technological University – Moalboal [http://www.ctu.edu.ph/tag/ctu-moalboal/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210726015331/https://www.ctu.edu.ph/tag/ctu-moalboal/ |date=2021-07-26 }} * Cebu Technological University – San Francisco [http://www.sanfran.ctu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180617180118/http://www.sanfran.ctu.edu.ph/ |date=2018-06-17 }} * Cebu Technological University – Tuburan [http://www.tuburan.ctu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180417055908/http://www.tuburan.ctu.edu.ph/ |date=2018-04-17 }} * Central Philippine Bible College, Inc. [https://ched.gov.ph/central-philippine-bible-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080450/https://ched.gov.ph/central-philippine-bible-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Centre for International Education Global Colleges [https://cts.powersites.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180409222550/https://cts.powersites.ph/ |date=2018-04-09 }} * Colegio de San Antonio de Padua [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-antonio-de-padua-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080808/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-antonio-de-padua-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Santa Catalina de Alejandria [https://ched.gov.ph/colegio-de-santa-catalina-de-alejandria-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080808/https://ched.gov.ph/colegio-de-santa-catalina-de-alejandria-profile/ |date=2021-09-04 }} * College of Technological Sciences – Cebu [https://cts.powersites.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180409222550/https://cts.powersites.ph/ |date=2018-04-09 }} * Collegium Societatis Angeli Pacis [https://ched.gov.ph/collegium-societatis-angeli-pacis-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080809/https://ched.gov.ph/collegium-societatis-angeli-pacis-profile/ |date=2021-09-04 }} * Concord Technical Institute [https://ched.gov.ph/concord-technical-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081017/https://ched.gov.ph/concord-technical-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Consolatrix College of Toledo City [https://ched.gov.ph/consolatrix-college-toledo-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080828/https://ched.gov.ph/consolatrix-college-toledo-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cristal e-College Panglao [http://www.cec.edu.ph/] * Cristal e-College Tagbilaran [http://www.cec.edu.ph/] * De La Salle Andres Soriano Memorial College [https://ched.gov.ph/de-la-salle-andres-soriano-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081033/https://ched.gov.ph/de-la-salle-andres-soriano-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Diaz College [https://ched.gov.ph/diaz-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080816/https://ched.gov.ph/diaz-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Don Bosco Technology Center [https://dbtc-cebu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081455/https://dbtc-cebu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Evangelical Theological College of the Philippines [https://ched.gov.ph/evangelical-theological-college-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080827/https://ched.gov.ph/evangelical-theological-college-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Felipe R. Verallo Memorial Foundation-Bogo [https://ched.gov.ph/felipe-r-verallo-memorial-foundation-bogo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080954/https://ched.gov.ph/felipe-r-verallo-memorial-foundation-bogo-profile/ |date=2021-09-04 }} * Foundation University [https://foundationu.com/] * Golden Success College [https://ched.gov.ph/golden-success-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080941/https://ched.gov.ph/golden-success-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Name University [http://www.htcgsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://www.htcgsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Holy Trinity College [http://www.htcgsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://www.htcgsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Immaculate Heart of Mary Seminary [http://ihms-bohol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210821040621/http://ihms-bohol.com/ |date=2021-08-21 }} * Immanuel Bible College [https://ched.gov.ph/immanuel-bible-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080803/https://ched.gov.ph/immanuel-bible-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Indiana School of Aeronautics [http://iau.com.ph/college/] * Informatics College Cebu [http://www.informatics.edu.ph/] * La Consolacion College – Bais [https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-bais-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080852/https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-bais-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolascion College – Lilo-an [https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-lilo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080954/https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-lilo-profile/ |date=2021-09-04 }} * Larmen de Guia Memorial College [https://ched.gov.ph/larmen-de-guia-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080623/https://ched.gov.ph/larmen-de-guia-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lyceum of Cebu [http://lyceum.cebucficoop.com.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190418144430/http://lyceum.cebucficoop.com.ph/ |date=2019-04-18 }} * Mary Our Help Technical Institute for Women [http://mdc.ph/] * Mary’s Children Formation College [https://ched.gov.ph/marys-children-formation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081141/https://ched.gov.ph/marys-children-formation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mater Dei College [http://mdc.ph/] * Maxino College [https://ched.gov.ph/maxino-college-dumaguete-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081320/https://ched.gov.ph/maxino-college-dumaguete-profile/ |date=2021-09-04 }} * Metro Dumaguete College [https://ched.gov.ph/metro-dumaguete-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080741/https://ched.gov.ph/metro-dumaguete-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Microsystems International Institute of Technology [https://ched.gov.ph/microsystems-international-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080925/https://ched.gov.ph/microsystems-international-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mount Moriah College [https://ched.gov.ph/mount-moriah-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080919/https://ched.gov.ph/mount-moriah-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Negros College [https://ched.gov.ph/negros-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081031/https://ched.gov.ph/negros-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Negros Maritime Foundation [https://ched.gov.ph/negros-maritime-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080421/https://ched.gov.ph/negros-maritime-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Negros Oriental State University- Bais I [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University -Bais II [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Bayawan [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Guihulngan [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Mabinay [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Main [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Siaton [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Northeastern Cebu Colleges [https://ched.gov.ph/northeastern-cebu-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080644/https://ched.gov.ph/northeastern-cebu-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Cebu Colleges [https://ched.gov.ph/northern-cebu-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080729/https://ched.gov.ph/northern-cebu-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine State College of Aeronautics – Mactan Air Base [https://ched.gov.ph/philippine-state-college-aeronautics-mactan-air-base-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080806/https://ched.gov.ph/philippine-state-college-aeronautics-mactan-air-base-profile/ |date=2021-09-04 }} * PMI Colleges-Bohol [https://ched.gov.ph/pmi-colleges-bohol-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080719/https://ched.gov.ph/pmi-colleges-bohol-profile/ |date=2021-09-04 }} * Presbyterian Theological College [http://www.rog.edu.ph/] * Professional Academy of the Philippines [https://ched.gov.ph/professional-academy-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080959/https://ched.gov.ph/professional-academy-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Quezon Memorial Institute of Siquijor [https://ched.gov.ph/quezon-memorial-institute-siquijor-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080922/https://ched.gov.ph/quezon-memorial-institute-siquijor-profile/ |date=2021-09-04 }} * Rizwoods College – N. Bacalso [https://ched.gov.ph/rizwoods-college-n-bacalso-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080922/https://ched.gov.ph/rizwoods-college-n-bacalso-profile/ |date=2021-09-04 }} * Rogationist Seminary College [http://www.rog.edu.ph/] * Rosemont Hills Montesorri College [http://www.scc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122202622/http://www.scc.edu.ph/ |date=2021-01-22 }} * Royal Christian College [https://ched.gov.ph/royal-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080925/https://ched.gov.ph/royal-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Catherine&#8217;s College [http://www.scc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122202622/http://www.scc.edu.ph/ |date=2021-01-22 }} * Saint Francis College- Guihulngan [https://ched.gov.ph/saint-francis-college-guihulngan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080803/https://ched.gov.ph/saint-francis-college-guihulngan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Joseph College of Canlaon [https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-canlaon-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081312/https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-canlaon-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louis College-Cebu [https://ched.gov.ph/saint-louis-college-cebu-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080556/https://ched.gov.ph/saint-louis-college-cebu-profile/ |date=2021-09-04 }} * Salazar Colleges of Science and Institute of Technology – Madridejos [http://www.scsit.edu.ph/scsit/madridejos] * Salazar Colleges of Science and Institute of Technology, N. Bacalso Ave., Cebu City [http://www.scsit.edu.ph/scsit/madridejos] * Salazar Colleges of Science and Institute of Technology, Talisay City, Cebu [http://www.scsit.edu.ph/scsit/madridejos] * San Carlos Seminary College [http://scs.edu.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416221313/http://www.scs.edu.ph/ |date=2013-04-16 }} * Silliman University [http://su.edu.ph/] * Siquijor State College [http://www.siquijorstate.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311130155/http://www.siquijorstate.edu.ph/ |date=2020-03-11 }} * Southwestern University [http://swumhamcollegeofmedicine.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919000626/http://swumhamcollegeofmedicine.com/ |date=2018-09-19 }} * Southwestern University-Matias H.Aznar Memorial College of Medicine, Inc. [http://swumhamcollegeofmedicine.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180919000626/http://swumhamcollegeofmedicine.com/ |date=2018-09-19 }} * St. Cecilia’s College-Cebu [https://ched.gov.ph/st-cecilias-college-cebu-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081136/https://ched.gov.ph/st-cecilias-college-cebu-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Joseph Seminary College [https://ched.gov.ph/st-joseph-seminary-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081010/https://ched.gov.ph/st-joseph-seminary-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul College Foundation Inc. – Mandaue [http://www.spcfi.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093051/https://www.spcfi.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul College Foundation Inc.- Bulacao [http://www.spcfi.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093051/https://www.spcfi.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul University Dumaguete [http://www.stcqc.edu.ph/home/] * St. Theresa’s College [https://www.sti.edu/] * STI College – Bohol (formerly STI College Tagbilaran) [https://www.sti.edu/] * STI College – Cebu [https://www.sti.edu/] * Sto. Tomas College [https://ched.gov.ph/sto-tomas-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080658/https://ched.gov.ph/sto-tomas-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tabor Hills College [https://ched.gov.ph/tabor-hills-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080951/https://ched.gov.ph/tabor-hills-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Trade-Tech International Science Institute [https://ched.gov.ph/trade-tech-international-science-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080956/https://ched.gov.ph/trade-tech-international-science-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Bohol [http://universityofbohol.edu.ph/] * University of Cebu [http://uc.edu.ph/] * University of Cebu – Banilad Campus [http://banilad.uc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094120/https://banilad.uc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of Cebu – Lapu-lapu and Mandaue [http://uc.edu.ph/] * University of San Carlos [http://www.usc.edu.ph/] * University of San Jose-Recoletos [https://ched.gov.ph/university-san-jose-recoletos-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081036/https://ched.gov.ph/university-san-jose-recoletos-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of the Philippines – College of Cebu [http://upcebu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904024418/https://www.upcebu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Southern Philippines Foundation [http://uspf.edu.ph/] * University of the Visayas [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Visayas – Dalaguete [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Visayas – Danao City [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Visayas – Gullas College of Medicine [http://www.uvgullas.com/profile.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130014615/http://www.uvgullas.com/profile.php |date=2020-01-30 }} * University of the Visayas – Mandaue [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Visayas-Minglanilla [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of the Visayas-Toledo City Campus [http://uv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/https://uv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Visayan Nazarene Bible College [http://www.vnbc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904084659/https://www.vnbc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * VillaFlores College [https://ched.gov.ph/villaflores-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080650/https://ched.gov.ph/villaflores-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Velez College [http://www.velezcollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://www.velezcollege.com/ |date=2021-09-04 }} * University of the Philippines College of Cebu [https://www.up.edu.ph/] == Rehiyon VIII == * ABE International College Of Business And Economics – Tacloban City [http://www.abe.edu.ph/] * ACLC College-Ormoc [http://www.aclc.edu.ph/p/aclc-campuses-eastern-visayas.html] * ACLC College Tacloban City [http://www.aclc.edu.ph/p/aclc-campuses-eastern-visayas.html] * AMA Computer College- Tacloban City [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ama-campuses-eastern-visayas.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ama-campuses-eastern-visayas.html |date=2021-09-04 }} * Asia College Of Advance Studies In Arts Sciences And Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/asia-college-advance-studies-arts-sciences-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080855/https://ched.gov.ph/asia-college-advance-studies-arts-sciences-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asian Development Foundation College [https://ched.gov.ph/asian-development-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081334/https://ched.gov.ph/asian-development-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Bato Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/bato-institute-of-science-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080632/https://ched.gov.ph/bato-institute-of-science-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Biliran Province State University-Main [https://www.bipsu.edu.ph/] * Biliran Province State University-Biliran Campus [https://www.bipsu.edu.ph/] * Calbiga Western Samar College, Inc. [https://ched.gov.ph/calbiga-western-samar-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080647/https://ched.gov.ph/calbiga-western-samar-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Christ The King College – Calbayog City [https://ched.gov.ph/christ-king-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080752/https://ched.gov.ph/christ-king-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De La Salle Fondation De Tacloban Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-la-salle-fondation-de-tacloban-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080456/https://ched.gov.ph/colegio-de-la-salle-fondation-de-tacloban-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Juan Samar, Inc. [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-juan-samar-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081013/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-juan-samar-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Lorenzo Ruiz De Manila Of Northern Samar, Inc [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-lorenzo-ruiz-de-manila-northern-samar-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081139/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-lorenzo-ruiz-de-manila-northern-samar-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De Sta Lourdes of Leyte Foundation,Inc. [https://csllfi.wordpress.com/] * Doña Remedios Trinidad-Romualdez Medical Foundation [https://rtrfoundation.com.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231124808/http://rtrfoundation.com.ph/ |date=2017-12-31 }} * Dr. V. Orestes Romualdez Educational Foundation [https://rtrfoundation.com.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171231124808/http://rtrfoundation.com.ph/ |date=2017-12-31 }} * Eastern Samar State University- Guiuan [http://www.essu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080357/https://www.essu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Samar State University- Main [http://www.essu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080357/https://www.essu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Samar State University- Salcedo [http://www.essu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080357/https://www.essu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Samar State University-Can-Avid [http://www.essu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080357/https://www.essu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Samar State University-Maydolong [http://www.essu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080357/https://www.essu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Visayas Central Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/eastern-visayas-central-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080728/https://ched.gov.ph/eastern-visayas-central-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Eastern Visayas State University- Burauen [http://www.evsu.edu.ph/] * Eastern Visayas State University Carigara [http://www.evsu.edu.ph/] * Eastern Visayas State University- Main [http://www.evsu.edu.ph/] * Eastern Visayas State University Tanauan [http://www.evsu.edu.ph/] * Eastern Visayas State University-Ormoc [http://www.evsu.edu.ph/] * Franciscan College Of The Immaculate Conception [http://fcic.edu.ph/] * Global School For Technological Studies, Inc. [https://ched.gov.ph/global-school-technological-studies-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080932/https://ched.gov.ph/global-school-technological-studies-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Cross College Of Carigara [https://ched.gov.ph/holy-cross-college-carigara-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080909/https://ched.gov.ph/holy-cross-college-carigara-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Infant College [https://ched.gov.ph/holy-infant-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081034/https://ched.gov.ph/holy-infant-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Spirit College Foundation In Leyte, Inc [https://ched.gov.ph/holy-spirit-college-foundation-leyte-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080938/https://ched.gov.ph/holy-spirit-college-foundation-leyte-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Virgin Of Salvacion Foundation College, Inc. [https://ched.gov.ph/holy-virgin-salvacion-foundation-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080840/https://ched.gov.ph/holy-virgin-salvacion-foundation-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * JE Mondejar Computer College [http://www.mondejar.edu/] * Leyte Colleges [https://ched.gov.ph/leyte-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080906/https://ched.gov.ph/leyte-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Leyte Normal University [http://www.lnu.edu.ph/] * Mater Divinae Gratiae College [https://ched.gov.ph/mater-divinae-gratiae-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080630/https://ched.gov.ph/mater-divinae-gratiae-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Montano Lamberte Go College of Learning, Inc. [https://ched.gov.ph/montano-lamberte-go-college-learning-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081318/https://ched.gov.ph/montano-lamberte-go-college-learning-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Leyte College [https://ched.gov.ph/northern-leyte-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081200/https://ched.gov.ph/northern-leyte-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Samar Colleges [https://ched.gov.ph/northern-samar-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081020/https://ched.gov.ph/northern-samar-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwest Samar State University-Main [http://main.nwssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211008064114/http://main.nwssu.edu.ph/ |date=2021-10-08 }} * Northwest Samar State University-San Jorge [http://main.nwssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211008064114/http://main.nwssu.edu.ph/ |date=2021-10-08 }} * Our Lady of Mercy College [https://ched.gov.ph/lady-mercy-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080850/https://ched.gov.ph/lady-mercy-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Palompon Institute Of Technology-Main [http://pit.edu.ph/pitsuc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://pit.edu.ph/pitsuc/ |date=2021-09-04 }} * Palompon Institute Of Technology-Tabango [http://pit.edu.ph/pitsuc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://pit.edu.ph/pitsuc/ |date=2021-09-04 }} * Sacred Heart Seminary [https://ched.gov.ph/sacred-heart-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081108/https://ched.gov.ph/sacred-heart-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Francis College [https://ched.gov.ph/saint-francis-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080845/https://ched.gov.ph/saint-francis-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Joseph College [https://www.sjc.edu.ph/] * Saint Michael College of Hindang [https://ched.gov.ph/saint-michael-college-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081112/https://ched.gov.ph/saint-michael-college-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Saint Paul School of Professional Studies, Inc. [http://www.spsps.edu.ph/] * Saint Scholastica&#8217;s College Tacloban [https://ched.gov.ph/saint-scholasticas-college-tacloban-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081115/https://ched.gov.ph/saint-scholasticas-college-tacloban-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Thomas Aquinas College [https://ched.gov.ph/saint-thomas-aquinas-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081146/https://ched.gov.ph/saint-thomas-aquinas-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Vincent De Paul College Seminary [https://ched.gov.ph/saint-vincent-de-paul-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081105/https://ched.gov.ph/saint-vincent-de-paul-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Samar Colleges [https://ched.gov.ph/samar-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080831/https://ched.gov.ph/samar-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Samar State University-Main [https://ssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211011034231/https://ssu.edu.ph/ |date=2021-10-11 }} * Samar State University-Basey [http://ssu.edu.ph/basey-campus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080630/https://ssu.edu.ph/basey-campus/ |date=2021-09-04 }} * Samar State University-Mercedes [http://ssu.edu.ph/mercedes-campus/] * Samar State University-Paranas [http://ssu.edu.ph/paranas-campus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080400/https://ssu.edu.ph/paranas-campus/ |date=2021-09-04 }} * San Lorenzo Ruiz College of Ormoc, Inc. [https://ched.gov.ph/san-lorenzo-ruiz-college-ormoc-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081339/https://ched.gov.ph/san-lorenzo-ruiz-college-ormoc-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Leyte State University [http://slsuonline.edu.ph/v4/index.php/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://slsuonline.edu.ph/v4/index.php/en/ |date=2021-09-04 }} * Southern Leyte State University-San Juan [http://slsuonline.edu.ph/campus/sanjuan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://slsuonline.edu.ph/campus/sanjuan/ |date=2021-09-04 }} * Southern Leyte State University-Bontoc [http://slsuonline.edu.ph/campus/bontoc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://slsuonline.edu.ph/campus/bontoc/ |date=2021-09-04 }} * Southern Leyte State University-Hinunangan [http://www.slsuonline.edu.ph/campus/hinunangan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210821223021/http://www.slsuonline.edu.ph/campus/hinunangan/ |date=2021-08-21 }} * Southern Leyte State University-Maasin Campus [http://slsuonline.edu.ph/v4/index.php/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080352/http://slsuonline.edu.ph/v4/index.php/en/ |date=2021-09-04 }} * Southern Leyte State University-Tomas Oppus [http://www.slsuonline.edu.ph/campus/tomasoppus/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080325/http://www.slsuonline.edu.ph/campus/tomasoppus/ |date=2021-09-04 }} * St. John the Evangelist School of Theology [http://sjest.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://sjest.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary&#8217;s College Of Borongan [https://ched.gov.ph/st-marys-college-of-borongan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080829/https://ched.gov.ph/st-marys-college-of-borongan/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary&#8217;s College Of Catbalogan [https://ched.gov.ph/st-marys-college-of-catbalogan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080826/https://ched.gov.ph/st-marys-college-of-catbalogan-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Peters College Of Ormoc, Inc. [https://ched.gov.ph/st-peters-college-ormoc-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081012/https://ched.gov.ph/st-peters-college-ormoc-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – Ormoc [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=70] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171229003734/http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=70 |date=2017-12-29 }} * Sto. Niño College of Ormoc, Inc. [https://ched.gov.ph/sto-nino-college-ormoc-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080520/https://ched.gov.ph/sto-nino-college-ormoc-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tan Ting Bing Memorial Colleges Foundation Incorporated [https://ched.gov.ph/tan-ting-bing-memorial-colleges-foundation-incorporated-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081128/https://ched.gov.ph/tan-ting-bing-memorial-colleges-foundation-incorporated-profile/ |date=2021-09-04 }} * The College Of Maasin [https://www.cm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080354/https://www.cm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University Of Eastern Philippines-Catubig [http://uep.edu.ph/] * University Of Eastern Philippines-Laoang [http://uep.edu.ph/] * University Of Eastern Philippines-Main [http://uep.edu.ph/] * University of the Philippines Manila (Palo Leyte) [http://shs.upm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093806/https://shs.upm.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University Of The Philippines Visayas Tacloban College [https://tac.upv.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094128/https://tac.upv.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Visayas Christian Institute Of Technology, Inc [https://ched.gov.ph/visayas-christian-institute-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081342/https://ched.gov.ph/visayas-christian-institute-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Visayas State University-Isabel [https://www.vsu.edu.ph/academe/satellite-campuses/isabel] * Visayas State University-Main [https://www.vsu.edu.ph/] * Visayas State University-Villaba [https://www.vsu.edu.ph/academe/satellite-campuses/villaba] * Visayas State University- Alang-Alang [https://www.vsu.edu.ph/academe/satellite-campuses/alangalang] * Visayas State University-Tolosa [https://www.vsu.edu.ph/academe/satellite-campuses/tolosa] * Western Leyte College Of Ormoc City, Inc. [https://ched.gov.ph/western-leyte-college-ormoc-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081130/https://ched.gov.ph/western-leyte-college-ormoc-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }}</p> == Rehiyon IX == * Aim High College [https://ched.gov.ph/aim-high-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081050/https://ched.gov.ph/aim-high-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Alhadeetha Mindanao College [https://ched.gov.ph/alhadeetha-mindanao-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081004/https://ched.gov.ph/alhadeetha-mindanao-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College-Zamboanga City [http://amacollege.amaes.edu.ph/p/ama-campuses-zamboanga.html]{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Andres Bonifacio College, Inc. [http://www.abcollege.edu.ph/] * Ateneo de Zamboanga University [https://www.adzu.edu.ph/] * Aurora Pioneers Memorial College [https://ched.gov.ph/aurora-pioneers-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081103/https://ched.gov.ph/aurora-pioneers-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ave Maria College [https://ched.gov.ph/ave-maria-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081139/https://ched.gov.ph/ave-maria-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Basilan State College Lamitan Extension * Basilan State College Main Campus * Basilan State College Maluso Campus * Blancia College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/blancia-college-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081133/https://ched.gov.ph/blancia-college-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Brent Hospital and Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/brent-hospital-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081101/https://ched.gov.ph/brent-hospital-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Claret College of Isabela [https://ched.gov.ph/claret-college-isabela-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081055/https://ched.gov.ph/claret-college-isabela-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio De San Francisco Javier [https://ched.gov.ph/colegio-de-san-francisco-javier-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081133/https://ched.gov.ph/colegio-de-san-francisco-javier-profile/ |date=2021-09-04 }} * Computer Technologies Institute of Zamboanga City [https://ched.gov.ph/computer-technologies-institute-zamboanga-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081021/https://ched.gov.ph/computer-technologies-institute-zamboanga-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * Computer Technologies Institute of Basilan [https://ched.gov.ph/computer-technologies-institute-basilan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081141/https://ched.gov.ph/computer-technologies-institute-basilan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dipolog City Institute of Technology [https://ched.gov.ph/dipolog-city-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081046/https://ched.gov.ph/dipolog-city-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * DMC College Foundation, Inc. [http://dmc.edu.ph/v3/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225239/http://dmc.edu.ph/v3/ |date=2021-06-27 }} * Dr. Aurelio Mendoza Memorial College [http://ammc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131021624/http://ammc.edu.ph/ |date=2018-01-31 }} * Eastern Mindanao College of Technology [https://ched.gov.ph/eastern-mindanao-college-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080510/https://ched.gov.ph/eastern-mindanao-college-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ebenezer Bible College and Seminary [http://myebenezerschool.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080327/http://myebenezerschool.org/ |date=2021-09-04 }} * HMIJ – Foundation Philippine Islamic College [https://ched.gov.ph/hmij-foundation-philippine-islamic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081109/https://ched.gov.ph/hmij-foundation-philippine-islamic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Hyrons College Philippines [https://ched.gov.ph/hyrons-college-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080526/https://ched.gov.ph/hyrons-college-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Immaculate Conception Archdiocesan School [https://www.zamboanga.com/tetuan/icas_col.htm] * JH Cerilles State College – Bayog [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Canuto MS Enerio [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Dimataling [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Dumingag [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Guipos [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Josefina [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Kumalarang [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Lapuyan [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Mahayag [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Main [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Margosatubig [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Midsalip [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Pagadian [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Ramon Magsaysay [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – San Pablo [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Sominot [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Tabina [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Tambulig [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Tigbao [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Tukuran [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * JH Cerilles State College – Vincenzo Sagun [http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318002831/http://www.jhcsc.edu.ph/index.php/campuses |date=2018-03-18 }} * Jose Rizal Memorial State University Dipolog Campus [http://dipolog.jrmsu.edu.ph/] * Jose Rizal Memorial State University- Katipunan Campus [http://katipunan.jrmsu.edu.ph/] * Jose Rizal Memorial State University Main [http://jrmsu.edu.ph/] * Jose Rizal Memorial State University- Siocon Campus [http://siocon.jrmsu.edu.ph/] * Jose Rizal Memorial State University Tampilisan [http://tampilisan.jrmsu.edu.ph/] * Jose Rizal Memorial State University-Sibuco External Studies Unit [http://sibuco_campus.jrmsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903141631/http://sibuco_campus.jrmsu.edu.ph/ |date=2018-09-03 }} * Juan S. Alano Memorial School [https://ched.gov.ph/juan-s-alano-memorial-school-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081117/https://ched.gov.ph/juan-s-alano-memorial-school-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lucan Central Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/lucan-central-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081042/https://ched.gov.ph/lucan-central-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marian College [https://ched.gov.ph/marian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081120/https://ched.gov.ph/marian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Medina College Ipil, Inc. [https://ched.gov.ph/medina-college-ipil-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081127/https://ched.gov.ph/medina-college-ipil-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Medina College, Inc. [https://ched.gov.ph/medina-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081100/https://ched.gov.ph/medina-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * MEIN College * Mindanao State University Buug Campus [http://www.msumain.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021012222936/http://www.msumain.edu.ph/ |date=2002-10-12 }} * Nuevo Zamboanga College [https://ched.gov.ph/nuevo-zamboanga-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081047/https://ched.gov.ph/nuevo-zamboanga-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pagadian Capitol College [https://ched.gov.ph/pagadian-capitol-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081149/https://ched.gov.ph/pagadian-capitol-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Advent College [https://ched.gov.ph/philippine-advent-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081116/https://ched.gov.ph/philippine-advent-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Advent College, Inc. – Salug [https://ched.gov.ph/philippine-advent-college-inc-salug-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081138/https://ched.gov.ph/philippine-advent-college-inc-salug-profile/ |date=2021-09-04 }}&lt; * Philippine Technological & Marine Sciences [https://ched.gov.ph/philippine-technological-marine-sciences-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081045/https://ched.gov.ph/philippine-technological-marine-sciences-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pilar College of Zamboanga City Inc. [http://www.pczc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904090341/https://www.pczc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Rizal Memorial Institute of Dapitan City, Inc. [https://ched.gov.ph/rizal-memorial-institute-dapitan-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081122/https://ched.gov.ph/rizal-memorial-institute-dapitan-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Columban College [http://www.sccpag.edu.ph/]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Saint Estanislao Kostka College, Inc. [http://sekc.org.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128171326/http://sekc.org.ph/ |date=2021-11-28 }} * Saint Joseph College of Sindangan Incorporated [https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-sindangan-incorporated-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081124/https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-sindangan-incorporated-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Vincent’s College [https://ched.gov.ph/saint-vincents-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081113/https://ched.gov.ph/saint-vincents-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sibugay Technical Institute, Inc. [http://sibugaytech.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180505210454/http://sibugaytech.edu.ph/ |date=2018-05-05 }} * SMC Agro -Tech [https://ched.gov.ph/smc-agro-tech-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080529/https://ched.gov.ph/smc-agro-tech-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern City Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/southern-city-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081018/https://ched.gov.ph/southern-city-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Mindanao Colleges [https://ched.gov.ph/southern-mindanao-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081107/https://ched.gov.ph/southern-mindanao-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Peninsula College [https://ched.gov.ph/southern-peninsula-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080634/https://ched.gov.ph/southern-peninsula-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. John College of Buug Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/st-john-college-buug-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081104/https://ched.gov.ph/st-john-college-buug-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s College of Labason, Inc. [https://ched.gov.ph/st-marys-college-labason-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080839/https://ched.gov.ph/st-marys-college-labason-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College Pagadian [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=91#.WhZV8UqWaUk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218073021/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=91#.WhZV8UqWaUk |date=2017-12-18 }} * STI College Zamboanga [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=82#.WhZWFUqWaUk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072952/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=82#.WhZWFUqWaUk |date=2017-12-18 }} * STI College – Dipolog [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=84#.WhZWfkqWaUk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072957/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=84#.WhZWfkqWaUk |date=2017-12-18 }} * Universidad de Zamboanga [https://uz.edu.ph/] * Universidad de Zamboanga-Ipil [http://uz.edu.ph/academics/uz-pagadian/] * Universidad de Zamboanga – Pagadian [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao Foundation College, Inc. [https://ched.gov.ph/western-mindanao-foundation-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080842/https://ched.gov.ph/western-mindanao-foundation-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Western Mindanao State University [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Alicia External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Aurora External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Curuan External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Diplahan External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Imelda External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Ipil External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Mabuhay External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Malangas External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Molave External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Naga External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Olutanga External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Pagadian External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Siay External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Western Mindanao State University Tungawan External Studies Unit [http://wmsu.edu.ph/] * Yllana Bay View College [https://ched.gov.ph/yllana-bay-view-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081111/https://ched.gov.ph/yllana-bay-view-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Zamboanga City State Polytechnic College [http://www.zcspc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://www.zcspc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Zamboanga Del Sur Maritime Institute of Technology [https://ched.gov.ph/zamboanga-del-sur-maritime-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081122/https://ched.gov.ph/zamboanga-del-sur-maritime-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Zamboanga State College of Marine Sciences and Technology [http://www.zscmst.edu.ph/] == Rehiyon X == * ACLC College of Bukidnon, Inc. [http://www.aclcbukidnon.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080358/https://www.aclcbukidnon.com/ |date=2021-09-04 }} * Adventist Medical Center College [http://www.amcc.edu.ph/] * Adventist Technological Institute [https://ched.gov.ph/adventist-technological-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081152/https://ched.gov.ph/adventist-technological-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College – Cagayan de Oro [https://www.amaes.edu.ph/] * Blessed Mother College [http://blessedmothercollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080330/https://blessedmothercollege.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Bukidnon State University [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Alubijid [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Baungon [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Cabanglasan [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Damulog [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Iligan [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Impasugong [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Kadingilan [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Kalilangan [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Kitaotao [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Libona [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Malitbog [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Medina [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Quezon [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – San Fernando [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Sugbongcogon [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Talakag [http://buksu.edu.ph/] * Bukidnon State University – Talisayan [http://buksu.edu.ph/] * Cagayan de Oro College [http://coc.phinma.edu.ph/] * Camiguin Polytechnic State College [http://www.cpsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311114643/http://www.cpsc.edu.ph/ |date=2020-03-11 }} * Capitol University [http://www.cu.edu.ph/] * Central Mindanao University [http://www.cmu.edu.ph/] * Christ the King College de Maranding [https://ched.gov.ph/christ-king-college-de-maranding-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081041/https://ched.gov.ph/christ-king-college-de-maranding-profile/ |date=2021-09-04 }} * Christ the King College [http://ckcgingoog.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150204104928/http://ckcgingoog.edu.ph/ |date=2015-02-04 }} * Colegio de Sto. Nino de Jasaan [https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-nino-de-jasaan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081140/https://ched.gov.ph/colegio-de-sto-nino-de-jasaan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dr. Solomon U. Molina College, Inc. [https://ched.gov.ph/dr-solomon-u-molina-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080631/https://ched.gov.ph/dr-solomon-u-molina-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Fatima College of Camiguin [https://ched.gov.ph/fatima-college-camiguin-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081125/https://ched.gov.ph/fatima-college-camiguin-profile/ |date=2021-09-04 }} * Gingoog Christian College [https://ched.gov.ph/gingoog-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081130/https://ched.gov.ph/gingoog-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Gingoog City Colleges [https://ched.gov.ph/gingoog-city-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081010/https://ched.gov.ph/gingoog-city-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Golden Heritage Polytechnic College [https://ched.gov.ph/golden-heritage-polytechnic-college-report/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081049/https://ched.gov.ph/golden-heritage-polytechnic-college-report/ |date=2021-09-04 }} * IBA College of Mindanao [https://ched.gov.ph/iba-college-mindanao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080518/https://ched.gov.ph/iba-college-mindanao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Iligan Capitol College [http://icc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://icc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Iligan Medical Center College [http://imcc.edu.ph/] * La Salle University [https://lsu.edu.ph/] * Lanao School of Science and Technology Inc. [https://ched.gov.ph/lanao-school-science-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081136/https://ched.gov.ph/lanao-school-science-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Liceo de Cagayan University [http://www.liceo.edu.ph/] * Lourdes College [https://www.lccdo.edu.ph/] * Lyceum of Iligan Foundation [http://lif.edu.ph/] * Masters Technological Institute of Mindanao [https://ched.gov.ph/masters-technological-institute-mindanao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081211/https://ched.gov.ph/masters-technological-institute-mindanao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Medina College [https://ched.gov.ph/medina-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081119/https://ched.gov.ph/medina-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Medina Foundation College [https://ched.gov.ph/medina-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081144/https://ched.gov.ph/medina-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao Arts and Technological Institute [https://ched.gov.ph/mindanao-arts-technological-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080523/https://ched.gov.ph/mindanao-arts-technological-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao State University-Iligan Institute of Technology [https://www.msuiit.edu.ph/] * Mindanao State University-Lanao del Norte Agricultural College [http://www.msumain.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021012222936/http://www.msumain.edu.ph/ |date=2002-10-12 }} * Mindanao State University-Maigo School of Arts and Trades [http://www.msumain.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021012222936/http://www.msumain.edu.ph/ |date=2002-10-12 }} * Mindanao State University-Naawan [http://www.msunaawan.edu.ph/] * Misamis Institute of Technology [https://ched.gov.ph/misamis-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081331/https://ched.gov.ph/misamis-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Misamis Oriental Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/misamis-oriental-institute-of-science-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081044/https://ched.gov.ph/misamis-oriental-institute-of-science-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Misamis University [http://www.mu.edu.ph/] * Misamis University-Oroquieta [http://www.mu.edu.ph/] * Mountain View College [http://www.mvc.edu.ph/] * North Central Mindanao College [https://www.ncmc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.ncmc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Northern Bukidnon State College [https://ched.gov.ph/northern-bukidnon-state-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081216/https://ched.gov.ph/northern-bukidnon-state-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwestern Mindanao Christian College [https://ched.gov.ph/northwestern-mindanao-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081229/https://ched.gov.ph/northwestern-mindanao-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwestern Mindanao Institute of Technology [https://ched.gov.ph/northwestern-mindanao-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081345/https://ched.gov.ph/northwestern-mindanao-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwestern Mindanao State College of Science and Technology [http://www.nmsc.edu.ph/] * Oro Bible College [https://ched.gov.ph/oro-bible-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080855/https://ched.gov.ph/oro-bible-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Our Lady of Triumph Institute of Technology [http://www.olt.edu.ph/] * Philippine College Foundation [https://ched.gov.ph/philippine-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081026/https://ched.gov.ph/philippine-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Countryville College [https://ched.gov.ph/philippine-countryville-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081205/https://ched.gov.ph/philippine-countryville-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Picardal Institute of Science and Technology [https://ched.gov.ph/picardal-institute-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081217/https://ched.gov.ph/picardal-institute-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pilgrim Christian College [https://ched.gov.ph/pilgrim-christian-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080637/https://ched.gov.ph/pilgrim-christian-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Quezon Institute of Technology [https://ched.gov.ph/quezon-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081253/https://ched.gov.ph/quezon-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Roman C. Villalon Memorial College [https://ched.gov.ph/roman-c-villalon-memorial-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081204/https://ched.gov.ph/roman-c-villalon-memorial-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sacred Heart College of Calamba [https://ched.gov.ph/sacred-heart-college-calamba-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081213/https://ched.gov.ph/sacred-heart-college-calamba-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Agustin Institute of Technology [https://ched.gov.ph/san-agustin-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081247/https://ched.gov.ph/san-agustin-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Isidro College [http://sic.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://sic.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Santa Monica Institute of Technology [https://ched.gov.ph/santa-monica-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081037/https://ched.gov.ph/santa-monica-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Bukidnon Foundation Academy [https://ched.gov.ph/southern-bukidnon-foundation-academy-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081158/https://ched.gov.ph/southern-bukidnon-foundation-academy-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Capital College [https://ched.gov.ph/southern-capital-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080850/https://ched.gov.ph/southern-capital-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern de Oro Philippines College [http://www.southphilcollege.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094225/https://southphilcollege.com/ |date=2021-09-04 }} * Southern Maramag Colleges [https://ched.gov.ph/southern-maramag-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081242/https://ched.gov.ph/southern-maramag-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. John Vianney Theological Seminary [https://ched.gov.ph/st-john-vianney-theological-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081151/https://ched.gov.ph/st-john-vianney-theological-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s Maternity and Children Hospital College [https://ched.gov.ph/st-marys-maternity-children-hospital-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081255/https://ched.gov.ph/st-marys-maternity-children-hospital-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Michael’s College [https://www.smciligan.edu.ph/] * St. Peter’s College of Misamis Oriental [https://ched.gov.ph/st-peters-college-of-misamis-oriental-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081153/https://ched.gov.ph/st-peters-college-of-misamis-oriental-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Peter’s College [http://www.spc.edu.ph/] * St. Rita&#8217;s College of Balingasag [https://ched.gov.ph/st-ritas-college-balingasag-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081232/https://ched.gov.ph/st-ritas-college-balingasag-profile/ |date=2021-09-04 }} * Stella Maris College [https://ched.gov.ph/stella-maris-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081215/https://ched.gov.ph/stella-maris-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College Education Services Group – Mindanao [https://www.sti.edu/] * STI College – Iligan [https://www.sti.edu/] * STI College – Malaybalay [https://www.sti.edu/] * STI College – Valencia [https://www.sti.edu/] * The New El Salvador College [https://ched.gov.ph/new-el-salvador-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081201/https://ched.gov.ph/new-el-salvador-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Science and Technology [http://www.ustp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918042922/https://www.ustp.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * University of Science and Technology – Claveria [http://www.ustp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918042922/https://www.ustp.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * University of Science and Technology-Jasaan [http://www.ustp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918042922/https://www.ustp.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * University of Science and Technology-Oroquieta [http://www.ustp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918042922/https://www.ustp.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * University of Science and Technology-Panaon [http://www.ustp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918042922/https://www.ustp.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Valencia Colleges Inc. [https://ched.gov.ph/valencia-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081148/https://ched.gov.ph/valencia-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Vineyard International Polytechnic College [https://www.vipc.edu.ph/] * Xavier University [http://www.xu.edu.ph/] == Rehiyon XI == * ACES Polytechnic College [https://ched.gov.ph/aces-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081208/https://ched.gov.ph/aces-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * ACES Tagum College [https://ched.gov.ph/aces-tagum-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080532/https://ched.gov.ph/aces-tagum-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * ACLC College of Tagum [http://www.aclc.edu.ph/] * ACQ College of Ministries [http://acqcm.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419075141/http://acqcm.edu.ph/ |date=2018-04-19 }} * Agro-Industrial Foundation College of the Philippines-Matina [http://agrocollegedavao.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729074916/http://agrocollegedavao.com/ |date=2018-07-29 }} * AMA Computer College [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Arriesgado College Foundation [https://ched.gov.ph/arriesgado-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080642/https://ched.gov.ph/arriesgado-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Asian International School of Aeronautics and Technology [http://aisat.edu.ph] * Assumption College of Davao [http://www.assumptiondavao.edu.ph/acd2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181019000841/http://www.assumptiondavao.edu.ph/acd2/ |date=2018-10-19 }} * Assumption College of Nabunturan [https://ched.gov.ph/assumption-college-nabunturan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081157/https://ched.gov.ph/assumption-college-nabunturan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ateneo de Davao University [http://www.addu.edu.ph/] * Brokenshire College [http://www.brokenshire.edu.ph/index.php/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/http://www.brokenshire.edu.ph/index.php/home |date=2021-09-04 }} * Card-MRI Development Institute [https://ched.gov.ph/card-mri-development-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081203/https://ched.gov.ph/card-mri-development-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * Christian Colleges of Southeast Asia [https://ched.gov.ph/christian-colleges-of-southeast-asia-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081239/https://ched.gov.ph/christian-colleges-of-southeast-asia-profile/ |date=2021-09-04 }} * Compostela Valley State College-Main [https://cvsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://cvsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Compostela Valley State College – Maragusan [https://cvsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://cvsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Compostela Valley State College – Montevista [https://cvsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://cvsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Compostela Valley State College – New Bataan [https://cvsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://cvsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Cor Jesu College [http://www.cjc.edu.ph/] * Davao Central College [https://ched.gov.ph/davao-central-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081348/https://ched.gov.ph/davao-central-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Davao del Norte State College [http://dnsc.edu.ph/] * Davao del Sur State College [https://www.dssc.edu.ph/index.php] * Davao Doctors College [https://www.davaodoctors.edu.ph/] * Davao Medical School Foundation [http://www.davaomedicalcollege.org/] * Davao Oriental State College of Science and Technology-Banaybanay Campus [http://www.doscst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225244/http://www.doscst.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Davao Oriental State College of Science and Technology-Cateel Extension [http://www.doscst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225244/http://www.doscst.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Davao Oriental State College of Science and Technology-Main [http://www.doscst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225244/http://www.doscst.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Davao Oriental State College of Science and Technology-San Isidro Extension [http://www.doscst.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225244/http://www.doscst.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Davao Vision Colleges [https://ched.gov.ph/davao-vision-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081146/https://ched.gov.ph/davao-vision-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Davao Winchester Colleges [https://ched.gov.ph/davao-winchester-colleges-problem/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081034/https://ched.gov.ph/davao-winchester-colleges-problem/ |date=2021-09-04 }} * DMMA College of Southern Philippines [http://www.dmmacsp.edu.ph/] * Evangelical Mission College ,Inc. [https://ched.gov.ph/evangelical-mission-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081245/https://ched.gov.ph/evangelical-mission-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Evelyn E. Fabie College, Inc. [https://ched.gov.ph/evelyn-e-fabie-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081221/https://ched.gov.ph/evelyn-e-fabie-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Gabriel Taborin College of Davao Foundation [https://ched.gov.ph/gabriel-taborin-college-davao-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081223/https://ched.gov.ph/gabriel-taborin-college-davao-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * General Baptist Bible College [https://ched.gov.ph/general-baptist-bible-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080852/https://ched.gov.ph/general-baptist-bible-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Child College of Davao [https://ched.gov.ph/holy-child-college-davao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081250/https://ched.gov.ph/holy-child-college-davao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Cross College of Calinan [http://hccc.edu.ph/] * Holy Cross College of Sasa [https://ched.gov.ph/holy-cross-college-of-sasa-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081143/https://ched.gov.ph/holy-cross-college-of-sasa-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Cross of Davao College [http://www.hcdc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083133/https://www.hcdc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Interface Computer College [http://home.interfacecollege.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126020311/http://home.interfacecollege.org/ |date=2021-01-26 }} * Institute of International Culinary and Hospitality Entrepreneurship [http://www.ichef.com.ph/] * Joji Ilagan Career Center Foundation [http://www.jojiilagancareercenter.com/] * Joji Ilagan International Management School [https://www.theinternationalmanagementschool.com/] * Jose Maria College [https://jmc.edu.ph/] * Koinonia Theological Seminary Foundation [https://ched.gov.ph/koinonia-theological-seminary-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081039/https://ched.gov.ph/koinonia-theological-seminary-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Laak Institute Foundation [https://ched.gov.ph/laak-institute-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081226/https://ched.gov.ph/laak-institute-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Legacy College of Compostela [https://ched.gov.ph/legacy-college-compostela-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081211/https://ched.gov.ph/legacy-college-compostela-profile/ |date=2021-09-04 }} * Liceo De Davao [http://liceodedavao.online/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/http://liceodedavao.online/index.html |date=2021-09-04 }} * Lyceum of the Philippines-Davao [https://lpudavao.edu.ph/] * Malayan Colleges Mindanao [https://mcm.edu.ph/] * Maryknoll College of Panabo [https://ched.gov.ph/maryknoll-college-of-panabo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081237/https://ched.gov.ph/maryknoll-college-of-panabo-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mati Doctors College [https://ched.gov.ph/mati-doctors-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081350/https://ched.gov.ph/mati-doctors-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mati Polytechnic College [https://ched.gov.ph/mati-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081212/https://ched.gov.ph/mati-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * MATS College of Technology [https://ched.gov.ph/mats-college-of-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081156/https://ched.gov.ph/mats-college-of-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao Kokusai Daigaku [https://ched.gov.ph/mindanao-kokusai-daigaku-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081206/https://ched.gov.ph/mindanao-kokusai-daigaku-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao Medical Foundation College [http://mmfcdavao.com.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093602/https://mmfcdavao.com.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mt. Apo Science Foundation College [https://ched.gov.ph/mt-apo-science-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081200/https://ched.gov.ph/mt-apo-science-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * North Davao Colleges-Panabo [https://ched.gov.ph/north-davao-colleges-panabo-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081218/https://ched.gov.ph/north-davao-colleges-panabo-profile/ |date=2021-09-04 }} * North Davao College-Tagum Foundation [https://ched.gov.ph/north-davao-college-tagum-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081154/https://ched.gov.ph/north-davao-college-tagum-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northlink Technological College [https://ched.gov.ph/northlink-technological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081213/https://ched.gov.ph/northlink-technological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine College of Technology [http://www.pctdavao.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081455/http://www.pctdavao.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Women’s College of Davao [http://pwc.edu.ph/] * Polytechnic College of Davao Del Sur [https://ched.gov.ph/polytechnic-college-davao-del-sur-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081234/https://ched.gov.ph/polytechnic-college-davao-del-sur-profile/ |date=2021-09-04 }} * Queen of Apostles College Seminary [https://ched.gov.ph/queen-apostles-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080640/https://ched.gov.ph/queen-apostles-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Francis Xavier College Seminary [https://ched.gov.ph/saint-francis-xavier-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081029/https://ched.gov.ph/saint-francis-xavier-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Peter’s College of Toril [https://ched.gov.ph/st-peters-college-toril-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081209/https://ched.gov.ph/st-peters-college-toril-profile/ |date=2021-09-04 }} * Samson Polytechnic College of Davao [https://ched.gov.ph/samson-polytechnic-college-davao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081032/https://ched.gov.ph/samson-polytechnic-college-davao-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Pedro College [http://www.spcdavao.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904083231/http://www.spcdavao.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Serapion C Basalo Memorial Foundation Colleges [https://ched.gov.ph/serapion-c-basalo-memorial-foundation-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081023/https://ched.gov.ph/serapion-c-basalo-memorial-foundation-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * South Philippine Adventist College [http://www.spaconline.org/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081829/http://www.spaconline.org/home/ |date=2021-09-04 }} * Southeastern College of Padada [https://ched.gov.ph/southeastern-college-of-padada-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081042/https://ched.gov.ph/southeastern-college-of-padada-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippines Agriculture, Business, Marine and Aquatic School of Technology-Digos [http://spamast.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080354/https://spamast.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippines Agriculture, Business, Marine and Aquatic School of Technology-Malita [http://spamast.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080354/https://spamast.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippines Baptist Theological Seminary [https://ched.gov.ph/southern-philippines-baptist-theological-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081220/https://ched.gov.ph/southern-philippines-baptist-theological-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Francis Xavier Regional Major Seminary of Mindanao [https://ched.gov.ph/st-francis-xavier-regional-major-seminary-of-mindanao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081259/https://ched.gov.ph/st-francis-xavier-regional-major-seminary-of-mindanao-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. John Paul II College of Davao [https://ched.gov.ph/st-john-paul-ii-college-of-davao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081304/https://ched.gov.ph/st-john-paul-ii-college-of-davao-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s College of Baganga [https://ched.gov.ph/st-marys-college-baganga-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081302/https://ched.gov.ph/st-marys-college-baganga-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary's College of Bansalan [https://ched.gov.ph/st-marys-bansalan-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081223/https://ched.gov.ph/st-marys-bansalan-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Mary’s College of Tagum [http://www.smctagum.edu.ph/] * St. Thomas More School of Law And Business [http://stms.edu.ph/] * STI College – Tagum [http://www.sti.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602233009/http://www.sti.edu/ |date=2008-06-02 }} * STI Education Services Group-Davao [http://www.sti.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602233009/http://www.sti.edu/ |date=2008-06-02 }} * Tagum City College Of Science And Technology Foundation [https://ched.gov.ph/tagum-city-college-science-technology-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080652/https://ched.gov.ph/tagum-city-college-science-technology-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tagum Doctors College [https://ched.gov.ph/tagum-doctors-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081254/https://ched.gov.ph/tagum-doctors-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Tecarro College Foundation [https://ched.gov.ph/tecarro-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081315/https://ched.gov.ph/tecarro-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * The Rizal Memorial Colleges [http://rmcdavao.com/] * UM Bansalan College [http://www.umdigoscollege.edu.ph/home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203203952/http://www.umdigoscollege.edu.ph/home |date=2020-12-03 }} * UM Digos College [http://www.umdigoscollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203210454/http://www.umdigoscollege.edu.ph/ |date=2020-12-03 }} * UM Panabo College [http://www.umdigoscollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203210454/http://www.umdigoscollege.edu.ph/ |date=2020-12-03 }} * UM Penaplata College [http://www.umdigoscollege.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203210454/http://www.umdigoscollege.edu.ph/ |date=2020-12-03 }} * UM Tagum College [http://tagum.umindanao.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080354/http://tagum.umindanao.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * University of Mindanao [http://umindanao.edu.ph/] * University of Southeastern Philippines-Main [http://www.usep.edu.ph/mintal/] * University of Southeastern Philippines-Mintal [http://www.usep.edu.ph/mintal/] * University of Southeastern Philippines-Tagum and Mabini Campus [http://www.usep.edu.ph/tagum-mabini/] * University of the Immaculate Conception [https://www.uic.edu.ph/] * University of the Philippines-Mindanao [https://www2.upmin.edu.ph/]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Rehiyon XII == * ACLC College of Marbel [https://ched.gov.ph/aclc-college-of-marbel-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080701/https://ched.gov.ph/aclc-college-of-marbel-profile/ |date=2021-09-04 }} * ACLC College-Gereneral Santos City [https://aclcgensan.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309142346/http://www.aclcgensan.net/ |date=2021-03-09 }} * Adventist College of Technology [https://ched.gov.ph/adventist-college-of-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081225/https://ched.gov.ph/adventist-college-of-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College-General Santos Campus [https://www.amaes.edu.ph/] * Asian Colleges and Technological Institute, Inc. [https://ched.gov.ph/asian-colleges-technological-institute-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080537/https://ched.gov.ph/asian-colleges-technological-institute-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * B.E.S.T. College of Polomolok, Inc. [https://ched.gov.ph/b-e-s-t-college-polomolok-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081241/https://ched.gov.ph/b-e-s-t-college-polomolok-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Brokenshire College of SOCSKSARGEN [https://ched.gov.ph/brokenshire-college-socsksargen-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081056/https://ched.gov.ph/brokenshire-college-socsksargen-profile/ |date=2021-09-04 }} * Central Mindanao Colleges [https://ched.gov.ph/central-mindanao-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081320/https://ched.gov.ph/central-mindanao-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Central Mindanao Computer School Inc. [https://ched.gov.ph/central-mindanao-computer-school-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081331/https://ched.gov.ph/central-mindanao-computer-school-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Kidapawan [http://www.cdk.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312021126/http://www.cdk.edu.ph/ |date=2012-03-12 }} * Cotabato Foundation College of Science and Technology [http://cfcst.edu.ph/] * Cotabato Foundation College of Science and Technology – Antipas [http://cfcst.edu.ph/] * Cotabato Foundation College of Science and Technology – Katipunan [http://cfcst.edu.ph/] * Cotabato Foundation College of Science and Technology – Pikit [http://cfcst.edu.ph/] * Cotabato Medical Foundation College, Inc. [https://ched.gov.ph/cotabato-medical-foundation-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080658/https://ched.gov.ph/cotabato-medical-foundation-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cronasia Foundation College, Inc. [https://ched.gov.ph/cronasia-foundation-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081259/https://ched.gov.ph/cronasia-foundation-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Dr. Domingo B. Tamondong Memorial Hospital and College Foundation [https://ched.gov.ph/dr-domingo-b-tamondong-memorial-school-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081257/https://ched.gov.ph/dr-domingo-b-tamondong-memorial-school-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Edenton Mission College, Inc [https://ched.gov.ph/edenton-mission-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081334/https://ched.gov.ph/edenton-mission-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Filipino Canadian Community College Foundation [https://filcancollege.com/] * General Santos Academy, Inc. [https://ched.gov.ph/general-santos-academy-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080908/https://ched.gov.ph/general-santos-academy-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * General Santos Doctors’ Medical School Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/general-santos-doctors-medical-school-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080655/https://ched.gov.ph/general-santos-doctors-medical-school-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Gensan College of Technology [https://ched.gov.ph/gensan-college-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081304/https://ched.gov.ph/gensan-college-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Gensantos Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/gensantos-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080858/https://ched.gov.ph/gensantos-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Goldenstate College [http://www.goldenstate.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122163545/http://goldenstate.edu.ph/home/ |date=2019-01-22 }} * Goldenstate College of Kiamba * Goldenstate College of Koronadal City [http://www.goldenstate.edu.ph/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122163545/http://goldenstate.edu.ph/home/ |date=2019-01-22 }} * Goldenstate College of Maasim * Goldenstate College of Malungon * Green Valley College Foundation [https://ched.gov.ph/green-valley-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080540/https://ched.gov.ph/green-valley-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Green Valley College Foundation – Isulan Campus [https://ched.gov.ph/green-valley-college-foundation-isulan-campus-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081326/https://ched.gov.ph/green-valley-college-foundation-isulan-campus-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Child College of Information Technology, Inc. [https://ched.gov.ph/holy-child-college-information-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081219/https://ched.gov.ph/holy-child-college-information-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Holy Trinity College of General Santos City [http://www.htcgsc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080538/https://www.htcgsc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * I Link College of Science and Technology [https://ched.gov.ph/link-college-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080900/https://ched.gov.ph/link-college-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * International Cruise Ship College, Inc. [https://ched.gov.ph/international-cruise-ship-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081246/https://ched.gov.ph/international-cruise-ship-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Joji Ilagan International School of Hotel & Tourism Management [https://ched.gov.ph/joji-ilagan-international-school-hotel-tourism-management-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080903/https://ched.gov.ph/joji-ilagan-international-school-hotel-tourism-management-profile/ |date=2021-09-04 }} * Kidapawan Doctors College, Inc. [https://ched.gov.ph/kidapawan-doctors-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081323/https://ched.gov.ph/kidapawan-doctors-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * King’s College of Isulan [https://ched.gov.ph/kings-college-isulan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081238/https://ched.gov.ph/kings-college-isulan-profile/ |date=2021-09-04 }} * King’s College of Marbel [https://ched.gov.ph/kings-college-marbel-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081318/https://ched.gov.ph/kings-college-marbel-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Korbel Foundation College, Inc. [https://ched.gov.ph/korbel-foundation-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081236/https://ched.gov.ph/korbel-foundation-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Kulaman Academy, Inc. [https://ched.gov.ph/kulaman-academy-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081233/https://ched.gov.ph/kulaman-academy-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Lebak Family Doctor&#8217;s School of Midwifery [https://ched.gov.ph/lebak-family-doctors-school-of-midwifery-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081249/https://ched.gov.ph/lebak-family-doctors-school-of-midwifery-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marbel Institute of Technical College, Inc. [https://ched.gov.ph/marbel-institute-technical-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081216/https://ched.gov.ph/marbel-institute-technical-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marbel School of Science and Technology [https://ched.gov.ph/marbel-school-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081358/https://ched.gov.ph/marbel-school-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Marvelous College of Technology [https://ched.gov.ph/marvelous-college-of-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080535/https://ched.gov.ph/marvelous-college-of-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao Polytechnic College [https://www.mpcgensan.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080353/https://www.mpcgensan.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mindanao State University-General Santos City [https://msugensan.edu.ph/] * MMG College of General Santos City [https://ched.gov.ph/mmg-college-of-general-santos-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081353/https://ched.gov.ph/mmg-college-of-general-santos-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * New Brighton School of the Philippines * New Era University-General Santos City [https://ched.gov.ph/new-era-university-general-santos-city-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080906/https://ched.gov.ph/new-era-university-general-santos-city-profile/ |date=2021-09-04 }} * North Valley College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/north-valley-college-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080645/https://ched.gov.ph/north-valley-college-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * North Point College of Arts and Technology [https://ched.gov.ph/north-point-college-of-arts-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081312/https://ched.gov.ph/north-point-college-of-arts-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Notre Dame of Dadiangas University [https://nddu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211008064058/https://www.nddu.edu.ph/ |date=2021-10-08 }} * Notre Dame of Kidapawan College [http://www.ndkc.edu.ph/] * Notre Dame of Marbel University [http://www.ndmu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303044347/http://www.ndmu.edu.ph/ |date=2007-03-03 }} * Notre Dame of Midsayap College [https://www.ndmc.edu.ph/] * Notre Dame of Salaman College [https://ched.gov.ph/notre-dame-salaman-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081051/https://ched.gov.ph/notre-dame-salaman-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Notre Dame of Tacurong College [http://www.ndtc.edu.ph/] * Notre Dame-Siena College of Polomolok [https://ched.gov.ph/notre-dame-siena-college-polomolok-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081251/https://ched.gov.ph/notre-dame-siena-college-polomolok-profile/ |date=2021-09-04 }} * Pacific Southbay College * Primasia Foundation College [https://ched.gov.ph/primasia-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081230/https://ched.gov.ph/primasia-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Quezon Colleges of Southern Philippines [https://ched.gov.ph/quezon-colleges-southern-philippines-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081302/https://ched.gov.ph/quezon-colleges-southern-philippines-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ramon Magsaysay Memorial Colleges [https://ched.gov.ph/ramon-magsaysay-memorial-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081329/https://ched.gov.ph/ramon-magsaysay-memorial-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Ramon Magsaysay Memorial College – Marbel [https://ched.gov.ph/ramon-magsaysay-memorial-college-marbel-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081228/https://ched.gov.ph/ramon-magsaysay-memorial-college-marbel-profile/ |date=2021-09-04 }} * Read Data Access Computer College [https://ched.gov.ph/read-data-access-computer-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081053/https://ched.gov.ph/read-data-access-computer-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Regency Polytechnic College [https://ched.gov.ph/regency-polytechnic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081045/https://ched.gov.ph/regency-polytechnic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Albert Polytechnic College, Inc [https://ched.gov.ph/saint-albert-polytechnic-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081337/https://ched.gov.ph/saint-albert-polytechnic-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Salaman Institute * Schola De San Jose [https://ched.gov.ph/schola-de-san-jose-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081047/https://ched.gov.ph/schola-de-san-jose-profile/ |date=2021-09-04 }} * Senator Ninoy Aquino College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/senator-ninoy-aquino-college-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081310/https://ched.gov.ph/senator-ninoy-aquino-college-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * South East Asian Institute of Technology [https://ched.gov.ph/south-east-asian-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081244/https://ched.gov.ph/south-east-asian-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Baptist College [https://ched.gov.ph/southern-baptist-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080649/https://ched.gov.ph/southern-baptist-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Christian College [http://southernchristiancollege.edu.ph/] * Southern Mindanao Institute of Technology [https://ched.gov.ph/southern-mindanao-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081356/https://ched.gov.ph/southern-mindanao-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippines Methodist College [https://ched.gov.ph/southern-philippines-methodist-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081307/https://ched.gov.ph/southern-philippines-methodist-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southern Philippine Technical College of Koronadal * Southpoint College of Arts and Technology [https://ched.gov.ph/southpoint-college-of-arts-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081340/https://ched.gov.ph/southpoint-college-of-arts-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Alexius College [https://ched.gov.ph/st-alexius-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081345/https://ched.gov.ph/st-alexius-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Luke’s Institute [https://ched.gov.ph/st-lukes-institute-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081307/https://ched.gov.ph/st-lukes-institute-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – General Santos City [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=80] * STI College – Tacurong [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=93] * STI College – Koronadal [https://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=89] * Stratford International School [http://www.stratford.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718134159/http://stratford.edu.ph/ |date=2016-07-18 }} * Sultan Kudarat Educational Institution [https://ched.gov.ph/sultan-kudarat-educational-institution-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081342/https://ched.gov.ph/sultan-kudarat-educational-institution-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sultan Kudarat State University [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Bagumbayan Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Isulan Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Kalamansig Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Lutayan Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Palimbang Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * Sultan Kudarat State University – Tacurong Campus [http://www.sksu.edu.ph/admin/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010163303/http://sksu.edu.ph/admin/ |date=2018-10-10 }} * University of Southern Mindanao [https://www.usm.edu.ph/]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * University of Southern Mindanao – Kidapawan City Campus [https://www.usm.edu.ph/]{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Villamor College of Business and Arts [https://ched.gov.ph/villamor-college-business-arts-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080703/https://ched.gov.ph/villamor-college-business-arts-profile/ |date=2021-09-04 }} * VMC Asian College Foundation, Inc. [https://ched.gov.ph/vmc-asian-college-foundation-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080707/https://ched.gov.ph/vmc-asian-college-foundation-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * West Celebes College of Technology, Inc [https://ched.gov.ph/west-celebes-college-technology-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081059/https://ched.gov.ph/west-celebes-college-technology-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} == CARAGA == * ACLC College Of Butuan City, Inc. [http://www.aclcbutuan.edu.ph/] * Agusan Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/agusan-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081315/https://ched.gov.ph/agusan-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Agusan Del Sur College, Inc. [http://agusandelsurcollege.com/] * Agusan Del Sur State College Of Agriculture And Technology [http://asscat.edu.ph/] * Andres Soriano Colleges of Bislig [http://ascofbislig.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224642/https://ascofbislig.com/ |date=2021-06-27 }} * Asian College Foundation [https://ched.gov.ph/asian-college-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081313/https://ched.gov.ph/asian-college-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Balite Institute of Technology-Butuan [https://ched.gov.ph/balite-institute-of-technology-butuan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081318/https://ched.gov.ph/balite-institute-of-technology-butuan/ |date=2021-09-04 }} * Bucas Grande Foundation College [https://ched.gov.ph/bucas-grande-foundation-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080542/https://ched.gov.ph/bucas-grande-foundation-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Butuan City Colleges [https://ched.gov.ph/butuan-city-colleges/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081353/https://ched.gov.ph/butuan-city-colleges/ |date=2021-09-04 }} * Butuan Doctors’ College [https://ched.gov.ph/butuan-doctors-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081348/https://ched.gov.ph/butuan-doctors-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Candelaria Institute Of Cabadbaran, Inc. [https://ched.gov.ph/candelaria-institute-cabadbaran-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081350/https://ched.gov.ph/candelaria-institute-cabadbaran-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Caraga Institute Of Technology [https://ched.gov.ph/caraga-institute-of-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081409/https://ched.gov.ph/caraga-institute-of-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Caraga State University – Cabadbaran Campus [http://www.carsu.edu.ph/] * Caraga State University – Main [http://www.carsu.edu.ph/] * De La Salle John Bosco College [http://www.dlsjbc.edu.ph/] * Don Jose Ecleo Memorial Foundation College Of Science And Technology [https://ched.gov.ph/don-jose-ecleo-memorial-foundation-college-of-science-and-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081310/https://ched.gov.ph/don-jose-ecleo-memorial-foundation-college-of-science-and-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Elisa R. Ochoa Memorial Northern Mindanao School Of Midwifery [https://ched.gov.ph/elisa-r-ochoa-memorial-northern-mindanao-school-midwifery-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080911/https://ched.gov.ph/elisa-r-ochoa-memorial-northern-mindanao-school-midwifery-profile/ |date=2021-09-04 }} * Father Saturnino Urios University [http://www.urios.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200427195856/http://www.urios.edu.ph/ |date=2020-04-27 }} * Holy Child Colleges Of Butuan [https://ched.gov.ph/holy-child-colleges-butuan-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081401/https://ched.gov.ph/holy-child-colleges-butuan-profile/ |date=2021-09-04 }} * Merchant Marine Academy of Caraga [https://ched.gov.ph/merchant-marine-academy-of-caraga-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081404/https://ched.gov.ph/merchant-marine-academy-of-caraga-profile/ |date=2021-09-04 }} * Mt. Carmel College Of San Francisco, Inc. [https://ched.gov.ph/mt-carmel-college-san-francisco-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081401/https://ched.gov.ph/mt-carmel-college-san-francisco-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northeastern Mindanao Colleges [https://ched.gov.ph/northeastern-mindanao-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081404/https://ched.gov.ph/northeastern-mindanao-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Mindanao Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/northern-mindanao-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081101/https://ched.gov.ph/northern-mindanao-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northwestern Agusan Colleges [https://ched.gov.ph/northwestern-agusan-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081358/https://ched.gov.ph/northwestern-agusan-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Electronics And Communication Institute Of Technology [https://ched.gov.ph/philippine-electronics-communication-institute-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081412/https://ched.gov.ph/philippine-electronics-communication-institute-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Philippine Normal University – Mindanao [https://www.pnumindanao.com/] * Saint Francis Xavier College, Inc. [https://ched.gov.ph/saint-francis-xavier-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081406/https://ched.gov.ph/saint-francis-xavier-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Joseph Institute Of Technology [http://www.sjit.edu.ph/] * Saint Michael College [http://www.smccantilan.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080401/http://www.smccantilan.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Saint Michael College Of Caraga [http://www.smccnasipit.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200207111935/http://www.smccnasipit.edu.ph/ |date=2020-02-07 }} * Saint Peter College Seminary [https://ched.gov.ph/saint-peter-college-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081221/https://ched.gov.ph/saint-peter-college-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Theresa College Of Tandag, Inc. [https://ched.gov.ph/saint-theresa-college-tandag-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080913/https://ched.gov.ph/saint-theresa-college-tandag-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Vincent De Paul Diocesan College [https://ched.gov.ph/saint-vincent-de-paul-diocesan-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081415/https://ched.gov.ph/saint-vincent-de-paul-diocesan-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Francisco Colleges [https://ched.gov.ph/san-francisco-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081418/https://ched.gov.ph/san-francisco-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Siargao Island Institute Of Technology [http://www.siit.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313143205/http://www.siit.edu.ph/ |date=2013-03-13 }} * Southern Technological Institute Of The Philippines, Inc. [https://stipbislig.webs.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/https://stipbislig.webs.com/ |date=2021-09-04 }} * Southway College Of Technology [http://socotech.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094119/https://socotech.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * St. Jude Thaddeus Institute of Technology [https://ched.gov.ph/st-jude-thaddeus-institute-of-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081334/https://ched.gov.ph/st-jude-thaddeus-institute-of-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul University Surigao [http://www.spusedu.com/] * STI College – San Francisco [https://www.sti.edu/] * STI College – Surigao [https://www.sti.edu/] * Surigao Del Sur State University – Cagwait Campus [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Del Sur State University – Cantilan Campus [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Del Sur State University – Lianga Campus [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Del Sur State University – Main [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Del Sur State University – San Miguel Campus [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Del Sur State University – Tagbina Campus [http://www.sdssu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701155725/https://www.sdssu.edu.ph/ |date=2023-07-01 }} * Surigao Doctors’ College [https://ched.gov.ph/surigao-doctors-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081326/https://ched.gov.ph/surigao-doctors-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Surigao Education Center [http://www.sec.edu.ph/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093513/https://www.sec.edu.ph/index.html |date=2021-09-04 }} * Surigao State College Of Technology – Del Carmen Campus [http://ssct.edu.ph/ssctweb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524154617/http://ssct.edu.ph/ssctweb/ |date=2019-05-24 }} * Surigao State College Of Technology – Main [http://ssct.edu.ph/ssctweb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524154617/http://ssct.edu.ph/ssctweb/ |date=2019-05-24 }} * Surigao State College Of Technology – Mainit Campus [http://ssct.edu.ph/ssctweb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524154617/http://ssct.edu.ph/ssctweb/ |date=2019-05-24 }} * Surigao State College Of Technology – Malimono Campus [http://ssct.edu.ph/ssctweb/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190524154617/http://ssct.edu.ph/ssctweb/ |date=2019-05-24 }} * Surigao Sur Colleges, Inc. [https://ched.gov.ph/surigao-sur-colleges-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080712/https://ched.gov.ph/surigao-sur-colleges-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Southeastern Philippines-Bislig Campus [http://www.usep.edu.ph/] == CAR == * Abra State Institute of Science and Technology- Bangued [http://www.asist.edu.ph/] * Abra State Institute of Science and Technology- Lagangilang [http://www.asist.edu.ph/] * Abra Valley Colleges [https://ched.gov.ph/abra-valley-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081423/https://ched.gov.ph/abra-valley-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * AMA Computer College-Baguio [http://www.ama.edu.ph/contact/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080516/https://www.ama.edu.ph/contact/ |date=2021-09-04 }} * Apayao State College-Conner [http://www.asc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225042/http://www.asc.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Apayao State College-Luna [http://www.asc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225042/http://www.asc.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Baguio Central University [http://bcu.edu.ph/] * Baguio City Academy Colleges [https://ched.gov.ph/baguio-city-academy-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080715/https://ched.gov.ph/baguio-city-academy-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Baguio Cornerstone Mediary International College [https://ched.gov.ph/baguio-cornerstone-mediary-international-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081104/https://ched.gov.ph/baguio-cornerstone-mediary-international-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Baguio Colleges of Technology [http://bct.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080328/http://bct.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Benguet State University-Bokod [http://www.bsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330131210/http://www.bsu.edu.ph/ |date=2023-03-30 }} * Benguet State University-Buguias [http://www.bsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330131210/http://www.bsu.edu.ph/ |date=2023-03-30 }} * Benguet State University-Main [http://www.bsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330131210/http://www.bsu.edu.ph/ |date=2023-03-30 }} * Benguet State University-Open University [http://www.bsu.edu.ph/ou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191227125039/http://www.bsu.edu.ph/ou |date=2019-12-27 }} * BSBT College [https://ched.gov.ph/bsbt-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081321/https://ched.gov.ph/bsbt-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * BVS Colleges [https://ched.gov.ph/bvs-colleges-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081431/https://ched.gov.ph/bvs-colleges-profile/ |date=2021-09-04 }} * Casiciaco Recoletos Seminary [https://www.recoletosdebaguio.edu.ph/] * Concordia College of Benguet [http://concordia.edu.ph/] * Cordillera A+ Computer Technology College [https://ched.gov.ph/cordillera-computer-technology-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080916/https://ched.gov.ph/cordillera-computer-technology-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cordillera Career Development College [http://ccdc.edu.ph/] * Data Center of the Philippines of Baguio City, Inc. [https://ched.gov.ph/data-center-philippines-baguio-city-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080710/https://ched.gov.ph/data-center-philippines-baguio-city-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * Data Center of the Philippines of Bangued, Abra [https://ched.gov.ph/data-center-philippines-bangued-abra-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081332/https://ched.gov.ph/data-center-philippines-bangued-abra-profile/ |date=2021-09-04 }} * Divine Word College of Bangued [https://ched.gov.ph/divine-word-college-bangued-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081420/https://ched.gov.ph/divine-word-college-bangued-profile/ |date=2021-09-04 }} * Easter College, Inc. [http://www.eastercollege.ph/recent/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229163647/http://www.eastercollege.ph/recent/ |date=2019-12-29 }} * Ifugao State University-Aguinaldo [http://ifsu.edu.ph/aguinaldo/] * Ifugao State University-Hapao [http://ifsu.edu.ph/hapao/] * Ifugao State University-Lagawe [http://ifsu.edu.ph/about/campuses/lagawe/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721114041/http://ifsu.edu.ph/about/campuses/lagawe/ |date=2018-07-21 }} * Ifugao State University-Main [http://ifsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080543/https://ifsu.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Ifugao State University-Potia [http://ifsu.edu.ph/about/campuses/potia/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180724224337/http://ifsu.edu.ph/about/campuses/potia/ |date=2018-07-24 }} * Ifugao State University-Tinoc [http://ifsu.edu.ph/about/campuses/tinoc/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180723010643/http://ifsu.edu.ph/about/campuses/tinoc/ |date=2018-07-23 }} * International School of Asia and the Pacific [https://ched.gov.ph/international-school-asia-pacific-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081329/https://ched.gov.ph/international-school-asia-pacific-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Kalinga State University-Dagupan [http://www.ksu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814043102/https://ksu.edu.ph/ |date=2021-08-14 }} * Kalinga State University-Main [http://www.ksu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814043102/https://ksu.edu.ph/ |date=2021-08-14 }} * Kalinga State University-Rizal [http://www.ksu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814043102/https://ksu.edu.ph/ |date=2021-08-14 }} * Kalinga Colleges of Science and Technology [https://ched.gov.ph/kalinga-colleges-science-technology-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081426/https://ched.gov.ph/kalinga-colleges-science-technology-profile/ |date=2021-09-04 }} * Keystone College, Inc. [https://ched.gov.ph/keystone-college-inc-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081323/https://ched.gov.ph/keystone-college-inc-profile/ |date=2021-09-04 }} * King’s College of the Philippines [http://kcp.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904094645/https://kcp.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Mt. Province State Polytechnic College-Main [http://mpspc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224439/https://mpspc.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Mt. Province State Polytechnic College-Tadian [http://mpspc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224439/https://mpspc.edu.ph/ |date=2021-06-27 }} * Philippine College of Ministry [http://www.pcm.ph/] * Philippine Military Academy [http://www.pma.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010302162749/http://www.pma.ph/ |date=2001-03-02 }} * Philippine Nazarene College [http://philnazcollege.edu.ph/] * Philippine Women’s University-CDCEC [https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080326/https://www.pwu.edu.ph/cdcec.html |date=2021-09-04 }} * Pines City Colleges [http://www.pcc.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080330/http://www.pcc.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louis College of Bulanao [https://ched.gov.ph/saint-louis-college-bulanao-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081428/https://ched.gov.ph/saint-louis-college-bulanao-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Louis University [http://www.slu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920071143/https://www.slu.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Saint Tonis College [https://ched.gov.ph/saint-tonis-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081435/https://ched.gov.ph/saint-tonis-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * San Pablo Major Seminary [https://ched.gov.ph/san-pablo-major-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081224/https://ched.gov.ph/san-pablo-major-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * STI College – Baguio [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=21] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072442/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=21 |date=2017-12-18 }} * Theological Foundation for Asia (Asia Pacific Theological Seminary) [https://apts.edu/] * University of Baguio [https://www.ubaguio.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904045157/https://ubaguio.edu/ |date=2021-09-04 }} * University of the Cordilleras [http://www.uc-bcf.edu.ph/] * University of the Philippines Baguio [https://www.upb.edu.ph/] * Xijen College of Mt. Province [https://ched.gov.ph/xijen-college-mt-province-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080545/https://ched.gov.ph/xijen-college-mt-province-profile/ |date=2021-09-04 }} == NIR == * ABE International College of Business and Economics, Bacolod City [http://www.abe.edu.ph/bacolod/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627224630/http://abe.edu.ph/bacolod/ |date=2021-06-27 }} * AMA Computer College Bacolod [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * AMA Computer College-Dumaguete [http://www.ama.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918052446/https://www.ama.edu.ph/ |date=2021-09-18 }} * Asian College of Science and Technology-Dumaguete [http://www.asiancollege.edu.ph/] * Binalbagan Catholic College [https://ched.gov.ph/binalbagan-catholic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081443/https://ched.gov.ph/binalbagan-catholic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Cabarrus Catholic College [https://ched.gov.ph/cabarrus-catholic-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081340/https://ched.gov.ph/cabarrus-catholic-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Carlos Hilado Memorial State College, Alijis Campus [http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=196] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080339/http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=196 |date=2021-09-04 }} * Carlos Hilado Memorial State College, Bacolod Campus [http://www.chmsc.edu.ph/] * Carlos Hilado Memorial State College, Binalbagan Campus [http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=198] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080356/http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=59&Itemid=198 |date=2021-09-04 }} * Carlos Hilado Memorial State College, Fortune Towne Campus [http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=92&Itemid=197] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080332/http://www.chmsc.edu.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=92&Itemid=197 |date=2021-09-04 }} * Carlos Hilado Memorial State College, Main Campus [http://www.chmsc.edu.ph/] * Central Philippine Adventist College [http://www.cpac.edu.ph/] * Central Philippines State University, Candoni Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Cauayan Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Hinigaran Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Hinobaan Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Ilog Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Main Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Moises Padilla Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, San Carlos Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Sipalay Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Central Philippines State University, Victorias Campus [http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117094014/http://www.cpsu.edu.ph/cpsu/ |date=2017-11-17 }} * Colegio de Santa Catalina de Alejandria [https://ched.gov.ph/colegio-de-santa-catalina-de-alejandria-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080808/https://ched.gov.ph/colegio-de-santa-catalina-de-alejandria-profile/ |date=2021-09-04 }} * Colegio de Sta. Ana de Victorias [http://www.colegiodestaanadevictorias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080335/https://www.colegiodestaanadevictorias.com/ |date=2021-09-04 }} * Colegio San Agustin – Bacolod [http://www.csab.edu.ph/portal/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225759/http://www.csab.edu.ph/portal/ |date=2021-06-27 }} * Convention Baptist Bible College [https://ched.gov.ph/convention-baptist-bible-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080718/https://ched.gov.ph/convention-baptist-bible-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Diaz College [https://ched.gov.ph/diaz-college-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081345/https://ched.gov.ph/diaz-college-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Fellowship Baptist College [https://ched.gov.ph/fellowship-baptist-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081107/https://ched.gov.ph/fellowship-baptist-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Foundation University [https://foundationu.com/] * John B. Lacson Colleges Foundation (Bacolod) [http://www.jblcf-bacolod.edu.ph/courses.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180504015444/http://www.jblcf-bacolod.edu.ph/courses.php |date=2018-05-04 }} * Kabankalan Catholic College [http://kabankalan-catholic-college.16mb.com/]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * La Consolacion College – Bais [https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-bais-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080852/https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-bais-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College, Isabela [https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-isabela-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081440/https://ched.gov.ph/la-consolacion-college-isabela-profile/ |date=2021-09-04 }} * La Consolacion College-Bacolod [http://lcc.edu.ph/] * Mater Dei College of the Marian Missionaries of the Holy Cross [http://www.mmhc.com.ph/directory.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223143135/http://www.mmhc.com.ph/directory.html |date=2020-02-23 }} * Maxino College [https://ched.gov.ph/maxino-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081437/https://ched.gov.ph/maxino-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Metro Dumaguete College [https://ched.gov.ph/metro-dumaguete-college-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081343/https://ched.gov.ph/metro-dumaguete-college-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Mount Carmel College [https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081337/https://ched.gov.ph/mount-carmel-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Negros College [https://ched.gov.ph/negros-college-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080548/https://ched.gov.ph/negros-college-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Negros Maritime Foundation [https://ched.gov.ph/negros-maritime-foundation-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081446/https://ched.gov.ph/negros-maritime-foundation-profile/ |date=2021-09-04 }} * Negros Oriental State University – Bayawan [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/9.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505185514/http://norsu.edu.ph/content/Campus/9.html |date=2019-05-05 }} * Negros Oriental State University- Bis I [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/8.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905202930/http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/8.html |date=2019-09-05 }} * Negros Oriental State University -Bais II [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/8.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905202930/http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/8.html |date=2019-09-05 }} * Negros Oriental State University-Guihulngan [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/10.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505185438/http://norsu.edu.ph/content/Campus/10.html |date=2019-05-05 }} * Negros Oriental State University-Mabinay [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/11.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505185443/http://norsu.edu.ph/content/Campus/11.html |date=2019-05-05 }} * Negros Oriental State University-Main [http://www.norsu.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826074632/http://www.norsu.edu.ph/ |date=2005-08-26 }} * Negros Oriental State University-Siaton [http://www.norsu.edu.ph/content/Campus/13.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505185453/http://norsu.edu.ph/content/Campus/13.html |date=2019-05-05 }} * North Negros College [https://ched.gov.ph/north-negros-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080551/https://ched.gov.ph/north-negros-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Northern Negros State College of Science and Technology, Cadiz Campus [https://www.nonescost.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920233419/https://nonescost.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Northern Negros State College of Science and Technology, Calatrava Campus [https://www.nonescost.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920233419/https://nonescost.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Northern Negros State College of Science and Technology, Escalante Campus [https://www.nonescost.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920233419/https://nonescost.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Northern Negros State College of Science and Technology, Main Campus [https://www.nonescost.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920233419/https://nonescost.edu.ph/ |date=2021-09-20 }} * Philippine Normal University-Cadiz [https://www.pnu.edu.ph/pnu-visayas/] * Presbyterian Theological College [https://ched.gov.ph/presbyterian-theological-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081351/https://ched.gov.ph/presbyterian-theological-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Riverside College [https://ched.gov.ph/riverside-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080921/https://ched.gov.ph/riverside-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Sacred Heart Seminary (Bacolod) School of Philosophy [https://ched.gov.ph/sacred-heart-seminary-bacolod-school-philosophy-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081454/https://ched.gov.ph/sacred-heart-seminary-bacolod-school-philosophy-profile/ |date=2021-09-04 }} * Saint Francis College- Guihulngan [https://saintfranciscollegeguihulngan.weebly.com/] * Saint Joseph College of Canlaon [https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-canlaon-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080723/https://ched.gov.ph/saint-joseph-college-canlaon-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * Silay Institute [http://silayinstitute.edu.ph/] * Silliman University [http://su.edu.ph/] * Southern Negros College [https://ched.gov.ph/southern-negros-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081109/https://ched.gov.ph/southern-negros-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Southland College of Kabankalan City [http://southlandcollege.edu.ph/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627225708/http://southlandcollege.edu.ph/main/ |date=2021-06-27 }} * St. John Mary Vianney Seminary [https://ched.gov.ph/st-john-mary-vianney-seminary-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080720/https://ched.gov.ph/st-john-mary-vianney-seminary-profile/ |date=2021-09-04 }} * St. Joseph Seminary College [https://ched.gov.ph/st-joseph-seminary-college-profile-2/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081457/https://ched.gov.ph/st-joseph-seminary-college-profile-2/ |date=2021-09-04 }} * St. Paul University Dumaguete [http://www.spud.edu.ph/] * STI College Dumaguete [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=73#.WhuEXUqWaUk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218072931/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=73#.WhuEXUqWaUk |date=2017-12-18 }} * STI College – Bacolod [https://www.sti.edu/default.asp#.WhuEx0qWaUk] * STI West Negros University [http://www.sti.edu/campuses.asp?campus_id=97#.WhuE4kqWaUk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171218073044/http://sti.edu/campuses.asp?campus_id=97#.WhuE4kqWaUk |date=2017-12-18 }} * Tañon College [https://ched.gov.ph/tanon-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080918/https://ched.gov.ph/tanon-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * Technological University of the Philippines, Visayas-Talisay [https://ched.gov.ph/technological-university-philippines-visayas-talisay-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904081348/https://ched.gov.ph/technological-university-philippines-visayas-talisay-profile/ |date=2021-09-04 }} * University of Negros Occidental – Recoletos [http://www.uno-r.edu.ph/] * University of St. La Salle [http://www.usls.edu.ph/] * Villaflores College [https://ched.gov.ph/villaflores-college-profile/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904080650/https://ched.gov.ph/villaflores-college-profile/ |date=2021-09-04 }} * VMA Global College & Training Center [http://www.vma.edu.ph/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210904093038/https://www.vma.edu.ph/ |date=2021-09-04 }} == Tingnan din == * [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Edukasyon]] * [[Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon]] == Mga sanggunian == [[Kaurian:Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas| ]] n2qocd7vtydcitewgfuqq8kpykv2b9z Zamboanga Sibugay 0 2215 2205582 1423218 2026-04-30T15:33:53Z Exec8 780 2205582 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Zamboanga Sibugay | sealfile = Ph_seal_zamboanga_sibugay.png | region = [[Tangway ng Zamboanga]] (Region IX) | capital = [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] | founded = 22 Pebrero 2001 | pop2000 = 497239 | pop2000rank = ika-29 pinakamaliit | popden2000 = 161 | popden2000rank = ika-29 pinakamababa | areakm2 = 3087.9 | arearank = ika-44 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 16 | barangays = 388 | districts = 1 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Chavacano]], [[Tagalog]], [[Ingles]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]] | governor = George T. Hofer | locatormapfile = Ph_locator_map_zamboanga_sibugay.png }} Ang '''Zamboanga Sibugay''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Tangway ng Zamboanga]] sa [[Mindanao]]. [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] ang kabisera nito. Napapalibutan ito ng mga lalawigan ng [[Zamboanga del Norte]] sa hilaga, [[Zamboanga del Sur]] sa silangat at ng [[Lungsod ng Zamboanga]] sa timog-kanluran. Sa timog matatagpuan ang [[Look ng Sibuguey]] sa [[Golpo ng Moro]]. Ang Zamboanga Subugay ang isa sa pinakabagong lalawigan sa Pilipinas na nabuo noong 2001 nang lumiwalay ang ikatlong distrito ng Zamboanga del Sur. === Pagkakahating Pampolitika === Ang Lalawigan ng Zamboanga Sibugay ay nahahati sa 16 na [[mga bayan sa Pilipinas|bayan]] {| border="0" |----- | valign="top" | * [[Alicia, Zamboanga Sibugay|Alicia]] * [[Buug, Zamboanga Sibugay|Buug]] * [[Diplahan, Zamboanga Sibugay|Diplahan]] * [[Imelda, Zamboanga Sibugay|Imelda]] * [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] * [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay|Kabasalan]] * [[Mabuhay, Zamboanga Sibugay|Mabuhay]] * [[Malangas, Zamboanga Sibugay|Malangas]] | valign="top" | * [[Naga, Zamboanga Sibugay|Naga]] * [[Olutanga, Zamboanga Sibugay|Olutanga]] * [[Payao, Zamboanga Sibugay|Payao]] * [[Roseller Lim, Zamboanga Sibugay|Roseller T. Lim]] * [[Siay, Zamboanga Sibugay|Siay]] * [[Talusan, Zamboanga Sibugay|Talusan]] * [[Titay, Zamboanga Sibugay|Titay]] * [[Tungawan, Zamboanga Sibugay|Tungawan]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Zamboanga Sibugay}} {{Tangway ng Zamboanga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 47ax943qp1v3yqslh1mymzx0pas9hbn Kalawakan 0 2856 2205470 2096362 2026-04-30T12:32:53Z Ricenburg 159666 Added a Pagkabuo at kalagayan section. Also added the first sentence about not knowing the exact size of kalawakan and added that it could be walang hanggan with citation. 2205470 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} Ang '''kalawakan''' (Ingles: ''space'', bigkas /is·péys/) ang espasyo sa labas ng [[dagsin]] ng lupa at sa pagitan ng mga [[planeta]], [[Buwan (astronomiya)|buwan]], at iba pang katulad na bagay. Marami rin ito mga kababalaghan na hindi pa nasasagot ng mga dalubhasa sa agham. == Pagkabuo at kalagayan == Hindi alam ang laki ng buong kalawakan, at maaaring ito ay walang hanggan ang lawak.<ref>{{Cite book |last=Liddle |first=Andrew |url=https://books.google.com.ph/books?id=4lPWBgAAQBAJ&pg=PA33&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |title=An Introduction to Modern Cosmology |date=2015-07-07 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-50214-3 |language=en}}</ref> == Ang buhay sa kalawakan == Hindi katulad sa [[Daigdig]] ang mga halaman, [[hayop]], at [[tao]] ay hindi mabubuhay sa kalawakan dahil sa kawalan ng hangin at tubig. == Mga kawing na panlabas == * [[Itim na butas]] * [[Mundo]] {{Nature nav}} {{astronomiya-stub}} [[Kategorya:Kalawakan| ]] fwdzsl0b556u10hs4228hlvhchhvdev La Union 0 3310 2205548 2205405 2026-04-30T15:13:49Z Exec8 780 2205548 wikitext text/x-wiki {{otheruses|La Union}} {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng La Union | sealfile = Ph_seal_la_union.png | region = [[Ilocos]] (Region I) | capital = [[Lungsod ng San Fernando, La Union|Lungsod San Fernando]] | founded = 1850 | pop2000 = 657945 | pop2000rank = ika-35 pinakamalaki | popden2000 = 441 | popden2000rank= ika-9 pinakamataas | areakm2 = 1493.1 | arearank = ika-13 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 19 | barangays = 576 | districts = 2 | languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]] | governor = Manuel C. Ortega | locatormapfile= Ph_locator_map_la_union.png }} Ang '''La Union''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa rehiyon ng [[Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabisera nito ay ang lungsod ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]]. Pinalilibutan ito ng [[Ilocos Sur]] sa hilaga, [[Benguet]] sa silangan, at [[Pangasinan]] sa timog. Sa kanluran ng La Union ay ang [[Dagat Timog Tsina]]. ==Kasaysayan== {{palawakin ang seksyon|petsa=Hunyo 2016}} ===Maagang kasaysayan=== {{Tingnan din|Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)}} Sa maagang kasaysayan nito, ang lalawigan ay tinirhan ng iba't ibang grupong etnolinggwistiko, kabilang ang mga [[Ilocano|Ilocanos]], [[Pangasinan|Pangasinense]], at mga Cordilleran ([[Igorot|Igorots]]), na aktibong nakikibahagi sa [[Kalakalan|pakikipagkalakalan]] at [[Pakikipagpalitan]] habang nagsasagawa ng mga katutubong relihiyon at tradisyon na [[Animismo|animistiko]] at [[Politeismo|politeistiko]].<ref name=":65">{{Banggitin ang aklat |last=Meimban |first=Adriel Obar |title=La Union: Ang Pagbuo ng Isang Lalawigan 1850–1921 |petsa=1997 |publisher=A.O. Meimban |isbn=9719183217 |edisyon=18 |lokasyon=Lungsod ng Quezon |mga pahina=17–271 |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{cite book |last1=Scott |first1=William |author-link=William Henry Scott (historian) |title=Ang Pagtuklas sa mga Igorot |petsa=1974 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711000873 |location=Lungsod ng Quezon |page=58 |language=en-US}}</ref><ref name=":4" /> Sa hilagang bahagi, ang mga unang pamayanan ay itinatag sa mga kapatagan ng baybayin ng ''Purao'' (ngayon ay [[Balaoan]]), [[Luna, La Union|Darigayos]], at mga lugar na nakapalibot sa [[Ilog Amburayan]].<ref>{{Cite book |title=Bureau of Insular Affairs Records, Philippines: Agricultural Review |petsa=1912 |tagapaglathala=Pambansang Pangasiwaan ng mga Arkibos at Pananaliksik (NARA) |tomo=5 |lokasyon=Washington, D.C. |mga pahina=653–654 |trans-title=en}}</ref> Ang mga pamayanang ito ay pangunahing tinitirhan ng mga ''Samtoy'' (mga Ilokano).<ref name="Barangay">{{cite book | huling = Scott | una = William Henry | author-link = William Henry Scott (mananalaysay) | pamagat = Barangay: Kultura at Lipunang Pilipino noong Ika-labing-anim na Siglo | tagapaglathala = Ateneo de Manila University Press | taon = 1994 | lokasyon = Quezon City | isbn = 971-550-135-4}}</ref> Itinala ng historyador na si [[William Henry Scott (historian)|William Henry Scott]] na ang Balaoan ay dating tinutukoy bilang "mayaman sa ginto"'' dahil sa kalapitan nito sa mga minahan ng ginto sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|rehiyon ng Cordillera]].<ref name=":12" /> Ang bayan ay nagsilbing isang emporium para sa palitan ng ginto ng mga Igorot sa pamamagitan ng barter at kalakalan sa mga taga-pababa, taga-bundok, at mga dayuhang mangangalakal sa [[Tagudin]].<ref name=":65" /> Gayundin, ang ''Baratao'' (ngayon ay [[Bauang]]) ay kinilala ng mga historyador bilang isang pamayanan na may maihahambing na kahalagahan sa Purao bilang emporium ng mga minahan ng ginto.<ref name=":65" /> Sa katimugang bahagi, ang mga lugar ng [[Agoo]] at Aringuey (ngayon ay [[Aringay]]) ay mga unang pamayanan ng mga Pangasinense.<ref name=":4" /><ref name=":12" /> Ang Agoo ay nagsilbing daungan ng kalakalan kung saan ang [[Sual]] lamang ang karibal nito. Ang Agoo ay madalas na dinadayo ng mga barkong [[Hapones sa Pilipinas|Mga Hapones]] at [[Mga Pilipinong Tsino|Mga Tsino]], na ang mga mangangalakal ay nakikipagkalakalan o nakikipagpalitan ng [[ginto]] sa mga katutubo.<ref name=":4" /> Ang Aringuey ay nagsilbing sentro ng kalakalan sa baybayin at ang dulo ng [[Aringay-Tonglo-Balatok gold trail]], na matatagpuan sa kahabaan ng delta ng Ilog Aringay (Ifugao).<ref name=":5">{{Cite web |last=Suarez |first=K. D. |petsa=2017-03-19 |title=Pagtingin sa nakaraan sa pamamagitan ng mga mata ng hinaharap |url=https://www.rappler.com/science/society-culture/163689-filipino-archaeologist-traces-ancient-gold-trade-trail-north-luzon/ |access-date=2024-11-07 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Ang rutang ito ay nagpadali sa transportasyon ng ginto mula sa mga nayon ng ''Acupan'' at ''Balatok'' ng mga [[Ibaloi|Ibaloi]] sa mga katimugang lugar ng kasalukuyang [[Benguet]] patungo sa mga sentro ng kalakalan ng Aringay, na may karagdagang pamamahagi sa daungan ng Agoo.<ref name=":5" /> Ang mga aktibidad sa kalakalan na ito ay bahagi ng isang mas malaking network ng palitang pandagat na umaabot sa [[Karagatang Indian]] at sa [[Dagat Timog Tsina]].<ref name=":5" /> Mga produktong ipinagpapalit sa loob ng Kasama sa network na ito ang [[porselana]], [[sutla]], [[koton]], [[pagkit]], [[Batong Hiyas|mga hiyas]], [[bead]], at mahahalagang [[mineral]], kung saan ang ''ginto'' ay isang mahalagang kalakal.<ref name=":5" /> Ang mga artifact tulad ng porselana at palayok, na natuklasan noong pagsasaayos ng simbahang Katoliko sa Agoo at ngayon ay matatagpuan sa [[Museo de Iloko]], ay nagpapatotoo sa aktibidad ng kalakalang ito.<ref name=":4">{{Banggitin ang aklat|title=Isang Kasaysayan ng Pangasinan, 1572–1800|last=Cortes|first=Rosario Mendoza|publisher=New Day|year=1991}}</ref> ===Panahon ng Kolonyal na Espanyol=== {{Tingnan din|Panahon ng Kolonyal na Espanyol (Pilipinas)}} ==== Ika-16 na Siglo ==== Isang taon matapos gawing kabisera ng Pilipinas ni [[Miguel López de Legazpi|Miguel Lopez de Legazpi]] ang [[Maynila]] noong ika-24 ng Hunyo 1571, naglunsad ang mga Espanyol ng mga ekspedisyon sa [[Hilagang Luzon]] "''upang [[Pasipikasyon (aksyong militar)|papayapain]] ang mga tao rito''".<ref name=":6">{{Banggitin ang aklat |last=de los Reyes |first=Isabelo |title=Kasaysayan ng Ilocos |petsa=1890 |publisher=University of the Philippines Press |isbn=9789715427296 |language=}}</ref> [[File:Juan de Salcedo, Espanyol na konkistador.png|left|thumb|203x203px|Espanyol na Konkistador [[Juan de Salcedo]], na namuno sa kolonisasyon ng [[Rehiyon ng Ilocos]]] Noong Hunyo 1572, ang mga Espanyol na eksplorador na pinamumunuan ni conquistador [[Juan de Salcedo]], ang apo ni Miguel López de Legazpi, ay naglunsad ng isang ekspedisyon pahilaga at nagtatag ng ilang mga pamayanan ng Espanya, kabilang ang mga nasa [[Rehiyon ng Ilocos|rehiyon ng Ilocos]] at ang lungsod ng [[Vigan]].<ref name=":12" /> Pagsapit ng 1575, naglayag si Salcedo sa Ilog Angalacan patungo sa [[Golpo ng Lingayen]] upang habulin si [[Limahong]], isang pirata ng Tsina na tumakas patungong [[Pangasinan]] matapos mapalayas ang kanyang plota mula sa [[Maynila]] noong 1574. Doon, nakatagpo at sinalakay nila ang tatlong barkong Hapones, na nagkamali sa pagkilala sa mga ito bilang bahagi ng plota ni Limahong.<ref name="Igawa">{{cite book |last1=Kenji |first1=Igawa |title=at the Mga Sangandaan: Limahon at Wako sa Pilipinas noong Ika-labing-anim na Siglo, sa Elusive Pirates, Persavie Smugglers |date=2010 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=9789888028115 |editor1-last=Antony |editor1-first=Robert |location=Hong Kong |pages=78–82}}</ref><ref name=":4" /> Matapos umatras ang mga barko, hinabol sila ni Salcedo at nakarating sa isang daungan ng Hapon sa [[Agoo]].<ref name=":65" /><ref name=":4" /> Ang mga mersenaryong Hapones at mga lokal na katutubo ay nasakop at kinakailangang magbayad ng tributo sa Korona ng Espanya.<ref>{{Cite journal |last=Russell |first=Susan D. |date=Pebrero 1993 |title=Pangasinan, 1801–1900: Ang Simula ng Modernisasyon. Ni Rosario Mendoza Cortes. Quezon City: New Day Publishers, 1990. xi, 175 pp. 19.00. |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/pangasinan-18011900-the-beginnings-of-modernization-by-rosario-mendoza-cortes-quezon-city-new-day-publishers-1990-xi-175-pp-1375-distributed-by-the-cellar-book-shop-pangasinan-19011986-a-political-socioeconomic-and-cultural-history-by-rosario-mendoza-cortes-quezon-city-new-day-publishers-1990-xvi-312-pp-1900/607B3D73CB236A1CFC9C2B43AA7127B6 |journal=Ang Journal ng mga Pag-aaral sa Asya |language=tl |tomo=52 |issue=1 |pages=213–215 |doi=10.2307/2059219 |jstor=2059219 |issn=1752-0401|url-access=subscription }}</ref> Bagama't may ilan na tumutol noong una, ang mga sumunod ay pinayagang manatili.<ref name="Sals2">{{Banggitin ang aklat |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> Dahil sa engkwentrong ito, natanggap ng Agoo ang titulong ''"El Puerto de Japón"'' (Daungan ng Hapon) mula kay Miguel de Loarca noong 1582, dahil matagal na itong nagsilbing sentro ng kalakalan sa mga mangangalakal na Hapones at Tsino at mga lokal na katutubo.<ref>{{Banggitin ang aklat |title=Años 1890–1891, Memoria de la Provincia de La Union |petsa=1891-02-26 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |pages=Folio 1 |language=es |trans-title=Taon 1890–1891, Alaala ng Lalawigan ng La Union}}</ref><ref name="Relacion1582">{{cite book |last=de Loarca |first=Miguel |author-link= |title=Relacion de Las Yslas Filipinas |year=1582}}</ref> [[File:Mga Hapones sa Pilipinas bago ang kolonyalismo.jpg|thumb|237x237px|Ilustrasyon ng [[Mga Hapones sa Pilipinas|Mga naninirahang Hapones]] sa Pilipinas, noong mga 1590s|kaliwa]]Ipinagpatuloy ni Salcedo ang kanyang ekspedisyon pahilaga at nakarating sa tinatawag ngayong [[San Fernando, La Union|San Fernando]].<ref name=":7" /> Nang humingi siya ng tributo mula sa mga katutubo, humingi sila ng pahintulot na umakyat sa mga bundok upang tipunin ang kanilang mga handog ngunit hindi nakabalik.<ref name=":65" /> Pagkatapos ay nagtungo si Salcedo sa ''Atuley'' (modernong [[San Juan, La Union|San Juan]]) at sa mas hilaga pa hanggang sa matagpuan nila ang isang malaking pamayanang Ilocano na tinatawag na "Purao," na tumutukoy sa kumikinang na puting buhangin ng mga dalampasigan nito sa kahabaan ng [[Dagat Timog Tsina]].<ref name=":6" />[[File:Isang pronouncing gazetteer at geographical dictionary ng mga Isla ng Pilipinas, Estados Unidos ng Amerika na may mga mapa, tsart at ilustrasyon (1902) (14591820767).jpg|thumb|225x225px|Ilustrasyon ng Darigayos Inlet sa [[Luna, La Union|Luna]], noong mga 1902]]Nang tumanggi ang mga katutubo ng Purao na magbayad ng tributo, humantong ito sa unang naitalang tunggalian sa [[Rehiyon ng Ilocos|rehiyon ng Ilocos]],<ref name=":6" /> na kilala bilang ''Labanan ng Purao''.<ref name=":1">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan ng Balaoan |url=https://www.balaoanlaunion.gov.ph/history-of-balaoan/ |access-date=2024-10-01 |website=Opisyal na Website ng Munisipalidad ng Balaoan |language=en-US}}</ref><ref name=":6" /> Ang engkwentrong ito ay nagresulta sa pagdanak ng unang dugong Ilokano bilang pagsuway sa dayuhang pamamahala. Nang maglaon, ang ilog na "Purao" ay pinalitan ng pangalan na ''"Darigayos,"'' hango sa [[wika ng Ilocano|Iloco]] na mga salitang ''"dara"'' (dugo) at ''"ayos"'' (dumaloy), ibig sabihin ay ''"kung saan dumaloy ang dugo."'' <ref name=":7" /> Sa pagpapatuloy ng kanyang paglalakbay, nakarating si Salcedo sa Bigan (ngayon ay naging pormal na kalakalan), isang [Sers] ng Tsino. ''Villa Fernandina de Vigan'' bilang parangal kay Prinsipe Ferdinand, ang anak ni [[Philip II ng Espanya|Haring Philip II ng Espanya]].<ref name=":6" /><ref name="IlocosHeritage">{{cite book |last1=De la Torre |first1=Visitacion |title=The Ilocos Heritage |date=2006 |publisher |isbn=978-971-91030-9-7 |location=Makati |page=2}}</ref><ref name=":7">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan - Tungkol sa Lungsod |url=https://www.sanfernandocity.gov.ph/csflu_website/aboutcsf/ |url-status= |archive-url= |website=Opisyal na Website ng Lungsod ng San Fernando, La Union.|petsa=11 Hunyo 2019 }}</ref> ==== ika-17 siglo ==== {{Tingnan din|Paglaban ng mga Igorot sa kolonisasyon ng Espanyol|Andres Malong}} Noong ika-17 siglo, ang mga Espanyol ay nagtatag ng mga pamayanan, o [[Bayan|pueblos]], na inayos sa mga sitio at rancheria, sa lupain ng Igorot sa La Union. Ang mga ito ay pinamamahalaan ng isang [[gobernadorcillo]], [[Alcalde mayor|alcalde-mayor]] at [[cabeza de barangay]], kasama ang marami sa mga pamayanang ito na itinatag ng [[Order of Saint Augustine|Augustinian friars]] noong yugto ng pagpapalawak ng ika-16 na siglo. Ang lipunan sa panahong ito ay nahahati sa dalawang klase: ang babaknang at ang cailianes. Ang ''baknang'' o ''babaknang'' ay nangangahulugang ''"ang mayayaman"'' at ang ''agtuturay'' o ''agturay'' ay tumutukoy sa ''"ang mga kapangyarihan-na''" o ''"ang mga awtoridad."'' Nagmamay-ari, nakarating, at nakapag-aral, nabuo nila ang lokal na elite class o ang mga [[Principalía|principalia]]] o [[Principalía|principalia]]]| Sa kabilang banda, ang mga hindi pinag-aralan na ''cailianes'' ay may mas kaunti o walang pag-aari na nagsasalita ng [[wika ng Ilocano|Iloco]], [[wika sa Pangasinan|Pangasinan]], [[wika Kankanaey|Kankanai]] at [[wika ng Ibaloi|Ibaloi]]. Ang Iloco ay nagsilbing [[lingua franca]] ng lalawigan.<ref>{{Cite book |title=Año 1873: Espediente Promovido sobre Creación de un Nuevo Pueblo de Tubao |series=Erección del Pueblo, La Union: 1850–1882 |location=La Union |pages=Leg. 97, Fol. 1 |language=es |trans-title=Taon 1873: Na-promote ang File sa Paglikha ng Bagong Bayan ng Tubao}}</ref> Ang paghahanap ng mga Kastila ng ginto (oro) sa [[paglaban ng mga Igorot sa kolonisasyon ng mga Espanyol|mga teritoryo ng Igorot]] ang nagpasigla sa kanilang mga ekspedisyon. Ang mga orden ng relihiyon ay naudyukan din ng mga pagkakataon para sa gawaing misyonero.<ref>{{Banggitin ang aklat |last=Scott |first=William Henry |title=Mga Tugon ng Igorot sa mga Layunin ng Espanyol: 1576–1896 |date=1970 |volume=18 |pages=695–717 |issn=0031-7837 |access-date= |issue=4}}</ref> Gayunpaman, pagsapit ng 1620, nagsimulang humina ang kalakalan ng ginto sa lalawigan kabilang ang mga landas ng ginto sa Aringay-Balatok-Tonglo, Bauang at Bangar. Pinangunahan ni ''Kapitan Garcia de Aldana'' ang mga ekspedisyon sa mga lugar tulad ng [[Aringay]], [[Bauang]], at [[San Juan, La Union|San Juan]], habang si ''Sargento Mayor y Capitan Alonso Martin Quirante'' ay nagsentro sa industriya noong 1624, na nagpadala ng puwersa ng 1,748 sundalo, kabilang ang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|Mga Kastila]], mga Tsino, Hapon, [[Panirahan ng mga Mehikano sa Pilipinas|Mga Mehikano]], at 500 Ilokano.<ref name=":12" /> Ang mga katutubo at mersenaryo ay madalas na nahaharap sa mga panliligalig na pinilit na ibunyag ang mga pinagmumulan ng ginto.<ref name=":10">{{Banggitin ang web |title=Aringay sa Paglipas ng mga Taon: Isang Pagsusuri |url=https://aringaytourism.site123.me/articles/aringay-through-the-years-an-analysis |access-date=2025-01-11 |website=Aringay Tourism}}</ref> Marami ang nagbalik-loob sa Kristiyanismo upang maiwasan ang pag-uusig, habang ang iba ay tumakas sa Cordilleras.{{citation needed|date=July 2025}} Noong 1661, pinangunahan ni [[Andres Malong|Andrés Malong]] ng Pangasinan, na nagdeklara ng kanyang sarili bilang hari, ang isang paghihimagsik laban sa kolonyal na paghahari ng Espanya sa pagtatangkang palayain ang ilang lugar sa hilagang pueblos ng Pangasinan at ang [[Ilocos (probinsiya)|mga lalawigan ng Ilocos].<ref name=":65" Gayunpaman, ang kanyang mga puwersa, na binubuo ng [[mga taong Pangasinan|Mga Pangasinense]], [[mga taong Sambal|Mga Zambal]], at [[Negrito]], ay dumanas ng isang tiyak na pagkatalo sa panahon ng ''Labanan sa Agoo''. Matagumpay na naitaboy ng mga Espanyol ang rebelyon, gamit ang kanilang mga nakahihigit na armas at estratehikong kuta.<ref name="Sals3">{{Banggitin ang aklat |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> ==== Ika-18 siglo ==== {{Tingnan din|Diego Silang}} Noong mga unang taon ng 1700s, nilayon ng mga misyong Espanyol sa [[Agoo]], [[Bauang]], at [[Bacnotan]] na ibalik ang mga Igorot na nanirahan sa pamamagitan ng patakarang ''reducción'' ng Espanya, na naglagay sa mga katutubo sa malupit na pagtrato.<ref name=":12" /> Pagsapit ng 1739, natuklasan ng mga prayle na ang [[Bangar, La Union|Bangar]] ay nakikipagkalakalan sa mga Igorot sa silangan. Naging laganap ang pagpupuslit sa ilalim ng ''Monopolyo ng Tabako'' noong huling bahagi ng 1700s, na nakaapekto nang malaki sa kita ng mga Espanyol noong 1788. Sa kabila ng mga pagsisikap ng mga Espanyol na kontrolin ang mga kabundukan, napanatili ng mga Igorot ang kanilang awtonomiya hanggang ika-19 na siglo.<ref name=":65" /> Noong 1754, ang pinuno ng Igorot na si ''Lacaaden ng Bukiagan'' (na ngayon ay bahagi ng [[Tubao]]) ay nakipagnegosasyon sa mga Espanyol upang maiwasan ang mga ekspedisyong pamparusa sa pamamagitan ng paghingi ng mga misyonero para sa kanyang mga tao.<ref name=":8">{{Banggitin ang aklat |last=Resurreccion |first=Teodoro R. |title=Pag-alala kay Laureana Novicio: Ang Nakalimutang Bayani ng Hilaga |date=1970 |publisher=Resurreccion Memorial Museum |pages=4}}</ref> Ito ang humantong sa [[binyag]] ng pinuno ng Igorot sa [[Tondo, Maynila|Tondo]] sa ilalim ni ''[[Pedro Manuel de Arandía Santisteban|Gobernador-Heneral Pedro Manuel de Arandía Santisteban]]''<ref name=":65" />''.'' Gayunpaman, nagpatuloy ang paglaban noong 1759, na nag-udyok sa "Gobernador Arza" ng Pangasinan na maglunsad ng isang kampanyang militar. Noong ika-18 ng Marso, pinangunahan ni Lacaaden ang isang limang oras na labanan laban sa mga puwersang Espanyol na armado ng mga riple at artilerya. Nanindigan ang mga Igorot, na pinilit na umatras ang mga Kastila sa kahabaan ng ngayon ay Naguilian Highway, na sinusunog ang mga nayon sa daan.<ref name=":8" /> [[File:Diego Silang statue and historical marker in Caba, La Union.jpg|thumb|230x230px|[[Diego Silang]] Monument in [[Caba, La Union|Caba]], historically part of [[Aringay]], Pangasinan province, his birthplace.]] Ang bayan ng [[Caba, La Union|Caba]] ay naging kapansin-pansin bilang lugar ng kapanganakan ni [[Diego Silang]], pinuno ng ''Ilocos Revolt'' (1762–1765) noong [[pagsakop ng Britanya sa Maynila]]. Hinikayat ni Silang ang gobernadorcillo ng Balaoan na hikayatin ang mga Ilokano at Igorot sa bayan na sumama sa kanyang pakikibaka laban sa Britanya, na umabot sa pag-aalsa sa [[Vigan]]. ==== Ika-19 na siglo ==== {{Tingnan din|La Union Watchtower|Bodong}} Noong 2 Pebrero 1818, hinati ng ''Real Cédula'' ang [[Ilocos (probinsya)|Ilocos Province]] sa [[Ilocos Norte]] at [[Ilocos Sur]] pagkatapos ng [[Basi Revolt]] noong 1807. Ang mga bayan ng [[Balaoan]], [[Bangar, La Union]|Lucanar], [[Bangar, La Union] at [Bangar] (Luna) ay isinama sa lalawigan ng Ilocos Sur noong 10 Pebrero 1819. Noong 1820, si Don Agustin de Valencia, isang ''[[gobernadorcillo]],'' Don Agustin Decdec, at isang Igorot chieftain mula sa Kayan, kasama ang iba pang pinuno ng Igorot mula sa Bacong at Cagubatan (kasalukuyang [[Mountain Province|Mt. Province]]) nagpormal ng isang Ilokano-Igorot ''[[bodong]]'' (kasunduan sa kapayapaan) sa pagitan ng mga Ilokano sa mababang lupain ng [[Bangar, La Union|Bangar]] at [[Tagudin]].<ref name=":34">{{Cite journal |last1=Flameygh |first1=John |last2=Williamst Henry |last2au=Williamst Henry (mananalaysay) |date=1978 |title= An Ilocano-Igorot Peace Pact of 1820|url=https://www.jstor.org/stable/42632439 |journal= Philippine Studies|volume=26 |issue=3 |pages=285–295 |doi=10.13487 |issn=2244-1093 |eissn=2244-1638 |jstor=42632439 |article-number=6|url-access=subscription }}</ref> Ang kasunduang ito, na pinadali ng ''Capitanes Pasados'', ay nagpanumbalik ng kalakalan sa kabundukan at kapatagan, na naantala tatlong taon na ang nakalilipas dahil sa pagpatay sa isang Igorot at ang kasunod na paghihiganti ng isang Ilokano mula sa Bangar.<ref name=":12" /><ref name=":34" /> Pagsapit ng 1826, itinatag ng mga Espanyol ang ''Commandancia del Pais de Ygorrotes y Partido del Norte de Pangasinan'' upang labanan ang pagpupuslit ng tabako.<ref>{{Banggitin ang aklat |title=Ulat ng Pamahalaang Panlalawigan ng Union, Enero 10, 1903 |date=1904 |publisher=Tanggapan ng Pag-iimprenta ng Gobyerno |series=Ikaapat na Taunang Ulat ng Komisyon ng Pilipinas, 1903. Sa Tatlong Bahagi. Bahagi 1 |location=Washington, D.C. |pages=832 |trans-title=en}}</ref> Pinangunahan ni Tenyente Koronel Guillermo Galvey ang mga kampanya patungo sa Cordillera, gamit ang mga bayan tulad ng Agoo, Bauang, Bacnotan, at San Juan bilang mga base militar.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | direksyon = patayo | image1 = Tanawin mula sa himpapawid ng Baluarte Watch Tower.jpg | caption1 = Baluarte Watch Tower, Luna | image2 = San Juan Watchtower, La Union, Enero 2024 (2).jpg | caption2 = San Juan Watchtower, La Union | total_width = 220 | align = right | footer = 400-taong-gulang na mga toreng bantayan noong panahon ng Espanya na itinayo upang bantayan laban sa mga tirong (pirata) sa mga pamayanan sa baybayin ng La Union | footer_align = center }} Mula ika-18 hanggang ika-19 na siglo, ang mga bayan sa baybayin ay madalas na nahaharap sa mga pagsalakay ng [[mga piratang Moro|mga mandarambong Moro]] na lokal na kilala bilang mga ''tirong'' (mga mananalakay, mananalakay, pirata) at [[mga piratang Tsino]], na nagnakawan ng mga baryo o nayon at bumihag ng mga kababaihan at bata. Upang kontrahin ang mga pag-atakeng ito, gumawa ang mga Kastila ng mga pabilog na adobe [[watchtower]], o [[La Union Watchtowers|baluartes]], noong 1836.<ref>{{Cite book |title=La Campaña de Filipinas, Nob. 25, 1896 - Dr. Domingo Mella's Collection |date=1896} |reflocation | Ang mga istrukturang ito, mula 6 hanggang 7 metro ang taas, ay itinayo sa tabi ng baybayin sa mga bayan tulad ng [[Luna, La Union|Namacpacan]] (Luna), [[Balaoan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at [[Bauang]]. Ang mga baluarte na ito ay gumanap ng mahalagang papel sa pagprotekta sa mga pamayanang nasa baybayin at pagsiguro ng mga ruta ng kalakalan sa buong ika-19 na siglo.<ref>{{Cite web |title=Ang Aming Kasaysayan |url=https://launion.gov.ph/history/ |website=Opisyal na Website ng La Union}}</ref> ====Pagbuo ng La Union==== Opisyal na itinatag ang La Union noong ika-2 ng Marso 1850, sa pamamagitan ng pag-iisa ng mga teritoryo mula sa mga lalawigan ng [[Ilocos Sur]], [[Pangasinan]], at ng [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|Cordillera]], na ginagawa itong ika-34 na lalawigan ng Pilipinas.<ref name=":65" /> Matapos maging unang [[Lalawigan|provincia]] ang [[Cebu]] noong 1565, lumikha ang mga Kastila ng mga bagong lalawigan. Tatlong pangunahing tungkulin ang itinuring na ganito: ''Pamamahalang Pampulitika-Sibil, Pamamahala sa Simbahan at mga konsiderasyong Heograpikal.'' Sa loob ng mahigit dalawa at kalahating siglo, nanatiling buo ang orihinal na [[Lalawigan ng Ilocos (Ilocos)] hanggang 1818 nang ito ay mahati sa [[Ilocos Norte|llocos Norte]] at [[Ilocos Sur]]. Noong 1846, ang [[Abra (probinsya)|Abra]] ay nilikha ni Gobernador Heneral Narciso Zaldua Claveria. [[File:El teniente general Narciso Clavería y Zaldúa, conde de Manila (Museo del Prado).jpg|kaliwa|thumb|246x246px|[[Narciso Clavería y Zaldúa|Governor-General Narciso Zaldua Claveria]] na nagmungkahi at lumikha ng lalawigan ng La Union. [[Narciso Clavería y Zaldúa|Governor General Narciso Zaldua Claveria]] ay isang visionary administrator na kinikilala ang pangangailangan para sa mga makabagong solusyon upang matugunan ang mga hinihingi ng pampulitika at sibil na administrasyon. Iminungkahi niya ang pagsasama-sama ng tatlong magkadikit na lugar na malayo sa kani-kanilang mga kabisera ng probinsiya, na nakikita ito bilang isang praktikal na paraan upang mapabuti ang pamamahala. Kinilala rin ni Claveria ang agricultural at commercial potential ng teritoryo. Bukod dito, nakita niya ang inisyatibong ito bilang isang pagkakataon upang mapalawak ang [[Hispanicization|Kabihasnang Hispanic]] at [[Kristiyanismo]] sa lugar.<ref name=":65" /> Ang distansya ay nagdulot ng malalaking hamon sa lokal na administrasyon. Mula sa [[Vigan]], ang kabisera ng Ilocos Sur, ang tatlong pinakatimog na pueblo ([[Balaoan]], [[Luna, La Union|Namacpacan]], at [[Bangar, La Union|Bangar]]) ay matatagpuan humigit-kumulang 13 hanggang 14 na oras ang layo kung lalakarin. Ang mga ''cailianes'' at ang ''babaknang'' ay madalas na nagrereklamo tungkol sa pisikal na distansya mula sa kanilang mga opisyal sa cabecera o kabiserang bayan. Ang Union|Cava]], [[Bauang]], [[Naguilian, La Union|Naguilian]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Juan, La Union|San Juan]], at [[Bacnotan]]) ay nabigatan din ng 13 ½ oras na paglalakbay na kinakailangan mula sa Bacnotan.<ref name=":65" /> Mas malala pa ang sitwasyon para sa 40 hanggang 45 [[ranchería]] na matatagpuan sa kailaliman ng ''Eastern País del Igorotes''. Ang ''commandancia'' na itinatag noong 1826 ay napatunayang hindi epektibo sa pagpapanatili ng kaayusan sa mga Igorrote, na ang pagiging malayo sa mga sentral na awtoridad ay humantong sa laganap na pagpupuslit ng tabako at iba pang mga paninda, sa gayon ay nakakagambala sa katatagan ng ekonomiya ng rehiyon.<ref name=":65" /><ref name=":9">{{Banggitin ang aklat |title=Anio 1885: Superior Decreto de 20 Hulyo 1885 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |series=Erección del Pueblo, La Union: 1855–1893 (Pagtatayo ng Bayan, La Union: 1855–1893) |pages=Fol. 150–151 |language=es |trans-title=Year 1885: Superior Decree of 20 July 1885}}</ref>[[File:Administrative Divisions of the Philippines (1899).svg|thumb|270x270px|Ilustrasyon ng administratibong dibisyon ng PilipinasThu99] Oktubre 19 1849, nilagdaan ni Gobernador Heneral Claveria ang ''promovido'' (proposal) upang pag-isahin ang ''[[Pangasinan]]-[[Ilocos Sur|Ilocos]]-[[Cordillera Administrative Region|Cordillera]]'' na mga lugar sa isang bagong lalawigan na tinatawag na La Union (ang opisyal na pangalan na itinalaga ni Claveria mismo) bilang San Fernando at [capital River]. sa hilaga at Rabon River sa timog bilang mga hangganan ng probinsiya. Sa loob ng 124 na araw, pinag-aralan at pinag-usapan ng matataas at mahahalagang opisyal ng kolonyal na Espanyol ang panukala kung bubuuin ba ang La Union o hindi. Noong ika-2 ng Marso 1850, nilagdaan ni Gobernador Heneral Antonio María Blanco ang s''superior decreto'' na nagtatag ng La Union – ang ika-34 na lalawigan simula nang itatag ang Cebu noong 1565. Ito ay inuri bilang isang ''Gobierno Politico-Militar'' (Pamahalaan sa Pulitika-Militar). Hinirang ni Blanco, noong ika-4 ng Marso 1850, si ''Kapitan Toribio Ruiz de la Escalera'' (dating pinagkakatiwalaang aide de camp ni Claveria) bilang unang Gobernador Military y Politico. Ang La Union ay ang pagsasama ng mga lupain, tao, kultura at yaman. Noong ika-18 ng Abril 1854, inilabas ni [[Isabella II ng Espanya|Reyna Isabella II ng Espanya]] ang ''real orden'' (maharlikang atas) mula sa [[Madrid]] na nagpapatunay sa s''superior decreto'' ni Blanco.<ref name=":65" /><ref name=":9" /> Noong 1869 at 1885 [[Rosario, La Union|Rosario]] at [[Tubao]] ay naging mga bayan sa La Union ayon sa pagkakabanggit. Noong 1869, binago ni ''Gobernador-Heneral de la Torre'' si Concepcion sa Rosario, na nanatiling espirituwal na umaasa sa Santo Tomas. Sa kabila ng pagtanggi ng obispo na magtalaga ng isang katulong na pari, ang Rosario ay naging ika-13 bayan, kung saan ang pari nito ang namamahala sa magkabilang bayan.<ref name=":9" /> Noong 1885, pagkatapos ng 12 taon ng mga petisyon, opisyal na kinilala ang Tubao bilang ika-14 na bayan bilang ''San Isidro de Tubao''<ref, na pinangalanang ayon sa pamagat ng magsasaka. 1884: Expediente sobre la Creación de un Nuevo Pueblo, Tubao |publisher=Philippine National Archives (PNA) |serye=Erección del Pueblo, La Union: 1855–1893 (Pagtayo ng Bayan, La Union: 1855–1893) |pages=Leg. 197, No. 13, Fol. 153–154 |language=es |trans-title=Taon 1884: Talaan sa Paglikha ng Isang Bagong Bayan, Tubao}}</ref> Pagsapit ng 1860, nagkaroon ng makabuluhang pag-unlad sa komersyo at agrikultura sa lalawigan. Ang La Union ay naging tagaluwas ng [[tabako]], [[bigas]], at ''[[Biancaea sappan|sibucao]]'' mula 1860s hanggang 1880s.<ref name=":65" /> Ang tabako ang pangunahing produkto at ang dahilan ng paglago ng ekonomiya ng lalawigan. Ang mga awtoridad ng Espanya ay lubos na umaasa sa mahalagang dahon para sa karagdagang pag-unlad ng ekonomiya. Ang industriya ay lubhang kapaki-pakinabang kaya't itinatag ang isang ''Monopolyo ng Tabako''. Ang lahat ng dahon ng tabako ay mahigpit na minomonitor at binibili lamang ng gobyerno sa isang takdang presyo.<ref name=":65" /> Kasabay nito, ang ibang mga lalawigan ay nakakaranas din ng paglago ng ekonomiya. Umaasa sa sarili nitong katutubong yaman, ang La Union ay hindi nag-angkat ng bigas, palay, tabako, sibucao, o iba pang produkto sa panahong ito.<ref name=":65" /> Noong 1887, ang populasyon ng lalawigan ay lumaki sa 100,775. Naghalo ang magkakaibang populasyon ng La Union sa panahong ito. Ang mga Chino, o [[Mestizos de Sangley]], [[Peninsulares|Españoles-Peninsulares]], at [[Insulares|Españoles-Insulares]] ay nabuhay kasama ng mga katutubong [[Pangasinan|Pangasinenses]], [[Ilocano|Ilocano|Ilocanos]]ly ang mga taong [[Ilocanos]]ly, at (mga [[Ilocano]]ly ang mga [[Ilocanos]], at [[Ilocanos]]] [[Kankanaey people|Kankanai]] at [[Ibaloi people|Ibaloi]]), maging Christianized man o non-Christianized. Ang mga Kristiyanong Igorot o ''Nuevo Cristianos'' ay madalas na tinutukoy bilang ''Vagos'' o ''Bago''.<ref name=":65" /> '''Gobernadores Politico-Militares ng La Union (1850–1898)''' Ang sumusunod ay isang listahan ng mga Espanyol na ''[[Political-military|Gobernadores Politico-Militares]]'' na naglingkod sa lalawigan ng La Union mula sa pagkakatatag nito noong 1850 hanggang sa [[Rebolusyong Pilipino]] noong 1898. Sa panahong ito, humigit-kumulang 32 indibidwal ang salitan na humawak ng mga titulong Gobernador Politico-Militar at Gobernador Militar-Politico. Mula 1890 hanggang 1898, ang mga opisyal na ito ay niraranggo bilang Gobernador Sibil o Gobernador Sibil ng nakatataas na gobierno, na may titulong pangkarangalan na "[[Don (pangkarangalan)|Don"]]" na inilalagay sa unahan ng kanilang mga pangalan. {| class="wikitable" ! colspan="2" |Gobernadores Politico-Militares ng La Union |- |Toribio Ruiz de la Escalera |4 Marso 1850 – 30 Marso 1854 |- |Manuel Solis y Cuetos |31 Marso – 31 Disyembre 1854 |- |Toribio Ruiz de la Escalera |1 Enero 1855–1857 |- |Leopoldo Rodriguez de Rivera |4 Mayo–Setyembre, 1857 |- |Jose Gonzales del Campo |1 Set. – 28 Nobyembre 1957 |- |Gumersindo Rojo |1857–1862 |- |Eduardo Lopez |1862 |- |Gumersindo Rojo |1862–1864 |- |Francisco Ripoll |1864–1869 |- |Pablo Cazes |3 Enero – 14 Marso. 1870 |- |Manuel Ruiz |14 Marso-Abril 18. 1870 |- |Enrique Vega |18 Abril 1870–1872 |- |Emilio Godinez |1872–1874 |- |Francisco Herrera Davila |1875 |- |Federico Rubio at Gallego |1875–1879 |- |Ricardo Monet |1879–1880 |- |Enrique Zappino at Moreno |1880–1883 |- |Vicente Vlllena |1883 |- |Ricardo Perez de Escohotado |24 Enero 1883–1884 |- |Federico Francia at Parajira |13 Mayo 1884–1887 |- |Manuel Morlins |24 Oktubre 1887 |- |Luis Quesada |1887 |- |Cruz Gonzales Yragorri |23 Oktubre 1888 |- |Manuel Diez de Tejada |1888–1889 |- |Juan Aranaz |1889 |- |Jose dela Guardia |8 Mayo. 1890–1892 |- |Francisco Rojano |21 Hulyo 1892 |- |Antonio del Rio at Castro |1892–1893 |- |Simon Fernandez at Cabello |1893-Setyembre 9, 1894 |- |Jose Ma. Ossorio |1894 |- |Antonio Diaz de Cendrera |1895–1896 |- |Manuel Esteban y Espinosa |1897–1898 |} 4,266 / 5,000 === Rebolusyong Pilipino === {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} ==== Digmaang Pilipino-Espanyol ==== {{Tingnan din|Rebolusyong Pilipino}} Ang [[Rebolusyong Pilipino]] ay nagsimula noong 1896, ngunit sa simula ay nakaranas ang La Union ng limitadong rebolusyonaryong aktibidad. Noong ika-15 ng Nobyembre 1896, iniulat ng pahayagang ''La Campaña de Filipinas'' na ang mga lalawigan ng [[Ilocos (lalawigan)|Ilocos]] at La Union ay ''"hindi nag-aaway"'' ngunit nagpakita ng ''"simpatiya para sa pag-aalsa."'' Sa kabila ng panimulang pagiging pasibo na ito, kalaunan ay sumali ang lalawigan sa pakikibaka laban sa [[Imperyong Espanyol|pamamahala ng kolonyal na Espanyol]]. Bilang tugon, ang mga awtoridad ng Espanya ay nagpatupad ng matinding paghihiganti, kabilang ang tortyur at maling mga akusasyon, kadalasang tinatarget ang mga lokal na elite, klero, at pinaghihinalaang mga rebelde.[[File:Tubao Municipal Officials circa 1890.jpg|left|thumb|214x214px|Tubao, Municipal Officials circa 1896] [[Coadjutor bishop|coadjutor priest]] mula sa La Union, ''Padre Adriano Garces'' ng [[Balaoan]], ''Padre Mariano Gaerlan'' ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at ''Padre Mariano Dacanay'' ng [[Bacnotan]]. Sila ay brutal na pinahirapan ng mga [[prayle]] at ng [[Guardia Civil]] sa [[Vigan]], na nagtiis ng di-makataong pagtrato na nag-iwan ng panghabambuhay na mga pilat sa mga nakaligtas tulad ni Padre Dacanay. Sa [[Balaoan]], isang lihim na rebolusyonaryong grupo na binuo ng pitong kilalang mamamayan na sina; ''Luciano Resurreccion, Proceso Ostrea, Antonio Ostrea, Rufino Zambrano, Fernando Ostrea, Patricio Lopez'', at ''Julian Peralta''—ang naghangad na mag-alsa laban sa paniniil ng Guardia Civil at [[Parokya|''Cora Parrocos'']]. Ang grupo ay ipinagkanulo ni Kapitan Juan ng [[Agoo]] sa mga prayle. Sila ay inaresto, at walang paglilitis, pinatay sa pamamagitan ng firing squad sa sementeryo ng bayan. Isa lamang sa mga lalaki ang nakaligtas, dahil nasugatan sa binti. Bilang parangal sa kanila, isang Masonikong lodge na pinangalanang ''Siete Martires'' ang itinatag.<ref>{{Cite web |title=Siete Martires {{!}} Ang Pinaka-Kagalang-galang na Grand Lodge ng mga Malaya at Tinatanggap na Mason ng Pilipinas |url=https://grandlodge.ph/lodges/siete-martires |access-date=2024-10-01 |website=grandlodge.ph}}</ref><ref name=":1" /> Sa [[Agoo]], humigit-kumulang 60 pinaghihinalaang subersibo ang pinatay ng Guardia Civil at ang kanilang mga bangkay ay kalaunan ay inilibing sa isang sulok ng plasa ng bayan. Sa kalapit na [[Aringay]], 96 na mamamayan ang binaril nang walang paglilitis ng mga puwersang Espanyol. Isang monumento ang itinayo kalaunan sa plasa upang parangalan ang mga makabayang ito. Noong ika-10 ng Setyembre 1896, inaresto ng mga awtoridad ng Espanya, sa pangunguna ni ''Friar Rafael Redondo'', si ''Dr. Si Lucino Almeida'', ang pinakamataas na opisyal ng mga katutubong opisyal sa La Union, kasama ang iba pang pinaghihinalaang rebolusyonaryo. Sila ay inakusahan ng pagkakasangkot sa isang gawa-gawang sabwatan upang patayin ang mga opisyal ng Espanya, batay sa isang maling pag-amin mula sa isang telegrapo. Si Almeida at 20 iba pang kilalang mga katutubo ay ipinatapon sa [[Balabac Island|Balabac Island, Palawan]]. Sa kabila ng mga pangyayaring ito, ang La Union ay tinawag na ''una provincia modelo'' (isang huwarang lalawigan) noong 1897 ng pro-gobyernong ''El Comercio'' dahil sa mga kontribusyon nito sa depensa ng Espanya. Gayunpaman, noong 1898, nasira ang relatibong katahimikan ng La Union nang ang isang pag-aalsa at masaker sa [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] ay nagpasiklab ng malawakang kaguluhan.<ref>{{Cite book |title=Año 1854: Espediente Reseña de la Provincia de La Union desde su Creación en Mar48 hasde su Creación en Mar48 en Mar48. |publisher=Philippine National Archives (PNA) |serye=Erección del Pueblo, La Union: 1850–1882 |location=Manila |pages=Fol. 1–4, Leg. 97 |language=es}}</ref> '''Pag-aalsa noong 1898''' Nagsimula ang rebolusyon sa La Union noong 22 Mayo 1898, na may maliit na pag-aalsa sa [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]]. Isang putok mula sa isang maliit na [[revolver]] ("''“una revolver pequeña”'') ang narinig, na nagpasiklab sa ''“mapanghimagsik na kilusan ng Union.”'' <ref name=":65" /> Isang putok mula sa revolver na ito ang tumapos sa buhay ng kinasusuklaman na [[Agustinian frayle]], si ''Mariano Garcia'', na siyang nagtapos sa pamamahala ng Espanya sa probinsya. Sinalakay ng mga galit na rebolusyonaryo ang kumbento, dinakip ang pari, ikinadena, at pinugutan ng ulo, ang kanyang ulo ay gumulong sa lupa na parang bola ng soccer. Ang gawaing ito ay nagpasiklab ng serye ng malawakang masaker ''(“[[hecatomb]]es”)'' sa buong probinsya.<ref name=":65" /> Ang kasunod na karahasan ay humantong sa masaker ng iba't ibang indibidwal, kabilang ang mga bisita ni Garcia at iba pa. Ang mga kababaihan ay naging biktima rin ng mga brutal na gawain, kung saan isang tindera sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ang nawalan ng pag-iisip. Sa [[San Juan, La Union|San Juan]], ang mga naninirahang pro-Espanyol ay pinaslang, habang sa Caba, ang mga simpatisador na pro-Espanyol ay dinakip at ibinilanggo nang "[[Sapilitang pagkawala|hindi nakakausap]]" sa mga bundok. Sa Bauang, ang mga rebolusyonaryo ay nakipaglaban sa mga sundalong Espanyol at sinakop ang munisipyo, sa pangunguna ni "Kapitan Remigio Patacsil".<ref name=":65" />[[File:Manuel Tinio.jpg|thumb|235x235px|'''[[Manuel Tinio|Gen. Si Manuel Tinio, ang pinunong namuno sa rebolusyong Pilipino sa La Union, ay nakipaglaban sa ilang magiting na labanan laban sa mga puwersang Espanyol sa mga pangunahing bayan tulad ng Darigayos ([[Luna, La Union|Luna]]), [[Bacnotan]], Rabon ([[Rosario, La Union|Rosario]]), [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[Bangar, La Union|Bangar]], at [[Balaoan]]. Sa kabila ng matinding pagkalugi at pagliit ng suplay, ang mga puwersang Espanyol sa ilalim ni ''Tenyente Koronel Jose Herreros'' ay nagsagawa ng limang araw na depensa sa ''Casa Real''. Gayunpaman, kalaunan ay natalo sila ng mga rebolusyonaryo sa mga bayan tulad ng Bangar, Bacnotan, at Balaoan, at napilitan ang mga Espanyol na sumuko. Ang huling paninindigan sa Balaoan ay nakita ang mga pwersang Espanyol na nakabarkada sa kumbento, ngunit sa kabila ng kanilang magiting na depensa, sila ay nalampasan, at marami ang nakatakas sa [[Ilocos Sur]].<ref name=":65" /> Noong 22 Hulyo, dumating sa San Fernando ang [[Nueva Ecija|Novo-Ecijano]] tropa, na pinalakas sa mahigit 600 tauhan, pagkatapos sumuko si [[Dagupan]] kay [[Francisco Makabulos|''Heneral Francisco Makabulos'']]. Ang bayan ay kinubkob ng mga rebolusyonaryo sa pamumuno ni ''Heneral'' ''Mauro Ortiz''. Ang mga pwersang Espanyol, na pinamumunuan ni ''Lieutenant Colonel Jose Garcia Herrero'', ay nagpatibay ng kanilang sarili sa mga pangunahing gusali, naghihintay ng mga reinforcement. Ang sumunod na labanan ay tumagal nang 120 oras, kung saan tiniis ng mga tropang Espanyol ang matinding mga kondisyon.<ref name=":65" /> Si ''Major Ceballos'', na sumuko sa Dagupan, ay sinubukang makipagnegosasyon para sa pagsuko ng mga puwersang Espanyol sa San Fernando, na sa huli ay nakumbinsi si Herreros na sumuko. Ang mga mapagmalaking Espanyol kasama ang ''Cuerpos de Voluntaries'' (Corps of Volunteers) ay hindi basta-basta nagtaas ng puting bandila. Ito ang humantong sa paglagda sa ''Actas de Capitulaciones'' (Mga Gawa ng Pagsuko), at ang San Fernando ay naging ika-13 sa 29 na bayan na nakasaksi sa pagsuko ng mga Espanyol, kung saan 400 sundalo at walong opisyal ang sumuko.<ref name=":65" /><ref name=":7" /> Matapos makuha ang San Fernando, ang Tinio Brigade at iba pang mga rebolusyonaryo ay nagpatuloy sa hilaga mula Hulyo 31 – Agosto 18, 1898. Kabilang sa mga pangunahing larangan ng labanan ang mga palayan ng San Juan, Bacnotan, Namacpacan, Balaoan, at Bangar. Maraming lokal na [[Katipunero]] ang sumali sa Tinio Brigade pagkatapos ng pagsubok na ito, na nakasaksi ng matigas na paglaban mula sa mga nakakulong na tropang Espanyol sa [[kumbento]].<ref name=":65" /> '''Pangwakas na Tagumpay''' [[File:Katipuneros.jpg|left|thumb|228x228px|[[Katipuneros]] c.1890s]] Sa [[Ilog Amburayan|Lambak ng Amburayan]], nagtayo ang mga puwersang Espanyol ng mga depensibong trinsera at naglagay ng mga bitag na [[kawayan]]. Gayunpaman, ang [[Rebolusyonaryo|mga rebolusyonaryo]], na pinasigla ng mga nakaraang tagumpay, ay sumalakay nang may panibagong sigla.<ref name=":65" /> Sa [[San Juan, La Union|San Juan]], sinunog nila ang mga gusali ng munisipyo at ang mga tahanan ng [[mga taong Criollo|mga insulares ng Espanya]], na nagresulta sa isang masaker ng mahigit 100 pamilya na nagtangkang tumakas. Sa [[Agoo]], ang mga simpatisador na pro-Espanyol ay nahuli at pinatay sa mga bundok.<ref name=":65" /> Habang umaatras ang mga puwersang Espanyol, pinalakas nila ang kanilang mga posisyon sa Balaoan at [[Bangar, La Union|Bangar]], ngunit mabilis na pinatibay ng mga rebolusyonaryo ang kanilang sariling mga depensa. Anumang potensyal na karagdagang puwersa mula sa mga kalapit na probinsya ay hinarangan.<ref name=":65" /> Sa Darigayos Cove, sinunog ng mga rebeldeng Pilipino ang lahat ng mga bangkang nakaangkla, na pumigil sa pagtakas sa pamamagitan ng dagat. Pagkatapos ay lumipat ang mga rebolusyonaryo sa Bangar, matagumpay na kinubkob ang mga puwersang Espanyol, na nagresulta sa isang mapagpasyang tagumpay noong 7 Agosto 1898. Ang pagsuko ng 87 Espanyol ay nagmarka ng isang mahalagang milestone, kung saan ang natitirang mga puwersa ay tumakas patungong Ilocos pagkatapos lamang ng apat na araw na labanan, na nakakita ng kaunting mga nasawi sa mga Pilipino.<ref name=":65" /> Pagsapit ng 18 Agosto 1898, nakamit ng La Union ang pangwakas na tagumpay, na nagmarka ng tiyak na pagbagsak ng paglaban ng mga Espanyol sa probinsya. Ang tagumpay na ito ang nagpalapit sa mga rebolusyonaryo sa kanilang sukdulang layunin na maging malaya mula sa kolonyal na pamamahala ng Espanya.<ref name=":65" /> ==== Digmaang Pilipino-Amerikano ==== {{Tingnan din|Digmaang Pilipino-Amerikano}} [[File:Labanan sa Quingua.jpg|left|thumb|240x240px|'''Digmaang Pilipino-Amerikano''' 1889]] Ang [[Digmaang Pilipino-Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]] sa La Union ay nagsimula noong gabi ng Pebrero 4–5, 1899, na minarkahan ng pagtunog ng mga kampana ng simbahan sa buong probinsya.<ref name=":11">{{Banggitin ang aklat |last=Scott |first=William Henry |title=Mga Tugon ng Ilokano sa Pagsalakay ng Amerika, 1900–1901 |date=1986 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711003368 |editor-link=William Henry Scott (historian) |location=Lungsod ng Quezon |pages=44–178 |language=en}}</ref> Ni Abril 1899, ang mga gerilyang Pilipino, sa ilalim ng pamumuno ni [[Manuel Tinio|Heneral Manuel Tinio]], ay naghanda para sa labanan, na nagtayo ng [[trench]] sa buong lalawigan. Ang puwersa ni Tinio ay umabot sa 1,904, kabilang ang 68 opisyal, 200 [[Bolomen|mga tauhan ng bolo]] ''"hermano"'', 284 [[mga katulong]] tulad ng mga tagapag-armas, [[Mga Telegrapo|mga telegrapo]], mga medical corpsmen, [[kabalyeriya]], [[artilerya]]men, at dalawang Espanyol na inhinyero na nakadestino sa Hilagang Luzon.<ref name=":11" /><ref name=":13">{{Banggitin ang aklat |last=Ochosa |first=Orlino A. |title=Ang Brigada ng Tinio: Paglaban Laban sa mga Amerikano sa mga Lalawigan ng Ilocos, 1899–1901 |date=1989 |publisher=New Day Publishers |isbn=9711003406 |location=Lungsod ng Quezon}}</ref> Noong ika-16 ng Nobyembre 1899, dumating si [[Emilio Aguinaldo|Pangulong Emilio Aguinaldo]] sa La Union sa pamamagitan ng [[Tubao]] trail, patungo sa [[Aringay]], kung saan siya ay tinanggap ng mga taong-bayan (''cailianes'') at mga elite (''babaknang''). Mula sa Aringay, ipinagpatuloy ni Aguinaldo ang kanyang paglalakbay sa [[Caba, La Union|Cava]], [[Bauang]], at [[Naguilian, La Union|Naguilian]] kung saan sila nagpalipas ng gabi sa [[kumbento]].<ref name=":65" /> [[File:YOUNG, S.B.M. GENERAL LCCN2016857332 (crop).jpg|thumb|215x215px|[[Samuel Baldwin Marks Young|'''Gen. Samuel B.M. Young''']], Mga Namumunong Brigada sa Distrito ng Hilagang Luzon.]] Noong ika-18 ng Nobyembre 1899, ang mga puwersang Amerikano sa ilalim ni [[Samuel Baldwin Marks Young|Heneral Samuel Baldwin Marks Young]] ay pumasok sa La Union, dumaong sa [[Rosario, La Union|Rosario]] sa pamamagitan ng ''Rabon Point'' sa baybayin upang habulin si Aguinaldo.<ref name=":65" /> Pagsapit ng takipsilim, ang mga puwersang Amerikano ay nakipaglaban sa 130 rebolusyonaryong Pilipino sa Tubao, sa pamumuno ni Kapitan Santiago Fontanilla'', na namuno sa isang puwersa ng apat na opisyal at 87 rifle. Pagkatapos ay nagtungo ang mga Amerikano sa Aringay, kung saan pinangunahan ni [[Matthew Arlington Batson|Major Matthew Arlington Batson]] ang isang pag-atake sa bayan kinabukasan ng umaga.<ref name=":11" /> Nasugatan siya sa isang labanan laban sa Guerrilla Unit No. 5, isang kaganapang kilala bilang ''Labanan sa Ilog Aringay''.<ref name=":10" /> Sa buong linggo, naganap ang matinding labanan sa pagitan ng mga puwersang Amerikano at limang yunit ng gerilya ng mga Pilipino sa La Union na pinamumunuan ni Colonel Juan M. Gutierrez:<ref>{{Cite web |last=Ramirez |first=Mac |date=2021-02-02 |title=MGA GERILYA NG BANGAR: Ang magiting ngunit nakalimutang kasaysayan ng paglaban ng isang maliit na bayan noong Digmaang Pilipino-Amerikano |url=https://kodao.org/bangars-guerrillas-a-small-towns-valiant-yet-forgotten-history-of-resistance-during-the-philippine-american-war/ |access-date=2025-01-13 |website=Kodao Productions |language=en-US}}</ref> * Guerrilla Unit 1: Operated in [[Bangar, La Union|Bangar]], [[Luna, La Union|Namacpacan]] (Luna), at [[Sudipen]] sa ilalim ng ''Captain Anacleto Mendoza''. * Guerrilla Unit 2: Operated in [[Balaoan]], [[Bacnotan]], and [[Santol, La Union|Santol]] (rancheria of Balaoan) under ''Captain Aniceto Angeles''. * Guerrilla Unit 3: Operated in [[San Juan, La Union|San Juan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], at [[Bagulin]] sa ilalim ng ''Captain Furtunato Gaerlan''. * Guerrilla Unit 4: Operated in [[Bauang]], [[Caba, La Union|Caba]], [[Naguilian, La Union|Naguilian]], at Galiano (ngayon [[Burgos, La Union|Burgos]]) sa ilalim ng ''Captain Rivera''. * Guerrilla Unit 5: Operated in [[Aringay]], [[Tubao]], [[Agoo]], and [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] under ''Captain Santiago Fontanilla''. Sabay-sabay na mga labanan ang naganap sa iba't ibang bayan, kabilang ang Santo Tomas, Aringay, Naguilian, Bauang, at San Fernando. Pagsapit ng Nobyembre 19, nasakop na ng mga Amerikano ang Santo Tomas at Agoo. Noong Nobyembre 20, pinasok ni Heneral Young ang San Fernando kung saan inilarawan ang bayan bilang "serye ng pinakamatinding kuta," na sinakop ang punong-himpilan ng rebolusyonaryo at tinatayang mayroong 1,000 rebeldeng Pilipino. Ilang rebolusyonaryo ang nabihag. [[File:Mga sundalong Pilipino sa labas ng Maynila 1899.jpg|left|thumb|250x250px|'''Rebolusyonistang Pilipino''', circa 1899]] Samantala, ipinagpatuloy ni Aguinaldo ang kanyang pagtakas, naglakbay sa mga kalsada sa bundok ng San Fernando, San Juan, at Bacnotan, na muntik nang hindi mahuli. Pagdating sa Balaoan, nalaman niya ang isang plano upang ipaghiganti si [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]], na napatay limang araw na ang nakalilipas. Ang planong ito, na nilayong maganap sa bayan ng ina ni Luna na Namacpacan (ngayon ay Luna), ay napigilan ni Doña Laureana Luna y Novicio. Noong ika-21 ng Nobyembre, dumating si Aguinaldo sa Bangar, kasama si Heneral Tinio, bago nagpatuloy sa kanyang paglalakbay patungong [[Ilocos Sur]]. Sa parehong araw, ang ''gobernador ng insurekto'' ng La Union, si Dr. Don Lucino Almeida y Almendrada, ay nagbigay ng courtesy call kay Heneral Young, na nag-aalok ng tulong sa gobyerno ng Estados Unidos. Pagsapit ng Nobyembre 23, narating ni Young ang Namacpacan (ngayon ay Luna).<ref name=":65" /> [[File:Lucino Almeida y Almendrada.jpg|thumb|202x202px|Insurrecto La Union Gobernador '''Don Lucino Almeida,''' na naglingkod noong 1899-1901.]] Habang tila nakikipagtulungan sa mga puwersa ng Estados Unidos, palihim na sinuportahan ni Almeida ang mga gerilyang Pilipino sa pamamagitan ng pagtatatag ng isang network kasama ang mga pinuno ng bayan at mga pinuno. Nag-mobilisa siya ng mga mapagkukunan tulad ng pera, bigas, at mga probisyon para sa mga gerilya, at ang kanyang [[Hacienda|''haciendas'']] sa San Juan, Balaoan, at Bacnotan ay nagsilbing mga lihim na taguan ng gerilya.<ref name=":11" /><ref name=":65" /> Mula Enero hanggang Pebrero 1900, ang Tinio [[Brigade]] ay nakibahagi sa ilang labanan laban sa mga puwersang Amerikano sa La Union, na nakamit ang mga kapansin-pansing tagumpay kahit na mas kaunti ang bilang. Noong Enero, naitaboy nila ang mga puwersang Amerikano sa Malabita, San Fernando at tinambangan ang isang 40-kataong patrol malapit sa [[Bangar, La Union|Bangar]]. Noong Pebrero, nagsagawa sila ng karagdagang mga pagtatambang sa Sabang, Bacnotan, Panicsican, San Juan, at Kagunan sa Balaoan. Noong ika-26 ng Pebrero, matagumpay silang gumanti laban sa isang pagtatambang sa pagitan ng San Juan at Bacnotan, na ikinamatay ng ilang tropang Amerikano, kabilang ang isang kapitan-doktor, at nakakuha ng mga suplay.<ref name=":65" /> [[File:Insurgent soldiers in the Philippines 1899.jpg|left|thumb|224x224px|Mga sundalong Pilipinong '''rebolusyonaryo''' c. 1899]] Pagsapit ng Abril 1900, si [[William P. Duvall|Colonel William Penn Duvall]], ang gobernador militar ng Estados Unidos ng San Fernando, ay naghinala sa mga aktibidad ni Almeida. Si Unang Tenyente William Thomas Johnston ay inatasan upang imbestigahan ang pagkakasangkot ni Almeida sa paglaban. Pagkatapos ng ilang buwan ng pagsisiyasat, si Almeida ay hinatulan sa korte militar noong ika-3 ng Hunyo 1900, at ipinatapon sa [[Guam]] noong Enero 1901. Kasunod ng paghatol kay Almeida, ang mga lokal na pinuno sa San Fernando, Bacnotan, San Juan, Tubao, Agoo, at Rosario ay tumigil sa pagsuporta sa mga gerilya. Marami sa mga dating tagasuporta ni Almeida ang nagpalit ng katapatan upang iligtas ang kanilang sarili, kaya naman natanggap nila ang palayaw na mga chameleon o ''"balimbing."'' Ang mga pagsisikap ni Johnston laban sa mga gerilya, sa tulong ng mga lokal na espiya, ay nakatulong sa pangkalahatang kampanya ng pagpapatahimik.<ref name=":11" /> Isa sa kanila, si ''Crispulo Patajo'' na katutubo mula sa Bauang, ay nagsilbing espiya, tagamanman at pinuno para sa mga puwersa ng Estados Unidos upang sugpuin ang paglaban ng gerilya sa probinsya.<ref name=":65" /> [[File:Fighting in the Philippines; mga tunay na orihinal na litrato (1899) (14760743836).jpg|thumb|239x239px|Mga tropang Amerikano c, 1899]] Noong Abril 17, 1900, inatake at pinatahimik ng mga puwersa ni Patajo ang presensya ng gerilya sa Barrio Castro, Bangar, kung saan nakuha nila ang mga armas at napilitang umatras ang mga rebelde. Mula Mayo hanggang Hunyo 1900, pinangunahan ni Crispulo Patajo ang matagumpay na mga operasyon laban sa mga gerilya sa buong La Union.<ref name=":65" /> Sinalakay niya ang pangkat ni Fontanilla sa Kabundukan ng Pagalan noong ika-26 ng Mayo, na ikinamatay ng 10 rebelde at nabihag ang 13 rifle. Patuloy na nililinis ng kanyang mga puwersa ang mga bayan tulad ng Naguilian, Bauang, at Aringay, na ikinamatay o nabihag ang mga gerilya.<ref name=":65" /> Sa San Fernando, pinatahimik ni Patajo ang bayan sa loob ng isang linggo, nabihag ang mga opisyal at nakuha ang mga rifle. Tinarget din niya ang mga bayan sa hilaga tulad ng San Juan at Bacnotan, na napatay ang isang kompanya ng gerilya at nabihag ang 80 rifle. Sa kabila ng mga tagumpay na ito, nakatakas sina Colonel Juan Gutierrez at [[Joaquin Luna]] at inilipat ang kanilang kampo sa mas hilaga.<ref name=":65" /> Sa pagitan ng Marso at Abril 1901, nakipagsagupaan ang mga pwersang gerilya sa pamumuno ni Aniceto Angeles, Sixto Hipolito, at Santiago Fontanilla sa mga tropang Amerikano sa iba't ibang lugar, kabilang ang Sitio Guilong (Balaoan), Sitio Kalumboyan (Balaoan), Sitio Nabual (Bacnotan), at Barrio Castro (Banref Anigarcet)< /> Habang nakamit nila ang ilang mga tagumpay, ang kanilang pagiging epektibo ay nabawasan dahil sa panloob na pagkakabaha-bahagi, kawalan ng disiplina, at kabiguan na mapanatili ang pagkakaisa.<ref name=":65" /> Pagsapit ng 1 Mayo 1901, sumuko ang Tinio Brigade sa mga Amerikano sa [[Sinait|Sinait, Ilocos Sur]], na minarkahan ang pagtatapos ng Philippine-American War sa La Union at sa nakapaligid na rehiyon.<ref name=":13" /><ref name=":11" /><ref name=":65" /> ===Panahon ng Kolonyal na Amerikano=== {{Tingnan din|Panahon ng kolonyal na Amerikano sa Pilipinas}}Pagkatapos ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]], ang La Union, tulad ng karamihan sa bansa, ay naharap sa malawakang kaguluhan. Ang mga rebolusyonaryong pinuno ng La Union tulad nina Kapitan Aniceto Angeles, Francisco Peralta, at Koronel Juan M. Gutierrez ay pinatay sa pamamagitan ng [[Pagbitay|public pagbitay]] at [[Pagbitay sa pamamagitan ng firing squad|firing squad]] sa plaza ng bayan ng [[Bangar, La Union|Bangar]] at [[San Fernando, La Union|San Fernando]], na nagbibigay-diin sa malupit na resulta ng tunggalian.<ref name=":65" /><ref name=":11" /> [[File:Gen. W.P. Duvall LCCN2014685714.jpg|thumb|236x236px|[[William P. Duvall|'''Koronel William P. Duvall''']] ng ika-48 U.S. Volunteer Infantry]] Mula 1899 hanggang 1901, ang La Union ay nasa ilalim ng pamamahalang militar, kung saan si [[William P. Duvall|Koronel William Penn Duvall]] ang namamahala sa parehong probinsya at [[Benguet]] simula noong ika-18 ng Marso 1900. Sa panahong ito, ang mga elite (''babakanang'') at mga mamamayan (''cailianes'') ay nagtiis ng sapilitang paglipat, [[mga pagpatay na hindi naaayon sa batas]], [[sekswal na pag-atake]] at malaking [[pinsala sa ari-arian]].<ref name=":65" /> Gayunpaman, ang panahong ito ng pamamahalang militar ay panandalian lamang. Noong 1901, lumipat ang La Union sa [[Pamahalaan Sibil|''pamamahala sibil'']], na hudyat ng pagsisimula ng isang mas organisado at demokratikong sistema na inspirasyon ng mga modelong Amerikano. Ang transisyon ay nagmarka ng isang pagbabago mula sa ''"[[Ispiritwalismo (kilusan)|espiritwalismo]]"'' na ipinatupad ng mga prayleng Katoliko sa ilalim ng pamamahala ng Espanya patungo sa isang sekular na sistema.<ref name=":65" /> Sa kabila ng pagbabagong ito, ang mga pinuno ng militar ng Estados Unidos, kabilang si Koronel Duvall, ay tumutol sa pagbitaw ng kapangyarihan at madalas na nakipaglaban sa [[Komisyon ng Pilipinas]], na pinamumunuan ni [[William Howard Taft|Gobernador Sibil na si William Howard Taft]]. Ang tunggalian ay lumala hanggang sa Kalihim ng Digmaan ng Estados Unidos [[Elihu Root]], na nakialam upang matiyak ang pormal na pag-aampon ng La Union ng pamamahala sibilyan noong 15 Agosto 1901.<ref name=":65" /> [[File:J. Ortega, Gobernador ng La Union (Portrait, 1905).jpg|kaliwa|thumb|195x195px|[[Joaquin Ortega|'''Joaquin J. Ortega''']], ang unang La Union Civil Governor, na nagsilbi noong 1901-1904]] [[Joaquin Ortega|Don Joaquin Vicente Eulogio J. Ortega]] ang naging unang sibilyang gobernador ng La Union, na nag-udyok sa isang bagong panahon ng pamamahala. Gayunpaman, ang mga pangunahing posisyon, tulad ng ingat-yaman ng probinsya, ay nanatiling nasa ilalim ng kontrol ng Amerika.<ref name=":65" /> Inuna rin ng administrasyong kolonyal ang [[edukasyon]], [[karapatang suffrage]], [[Mga karapatang sibil at politikal|mga karapatang sibil]], at [[Pakikilahok ng publiko (paggawa ng desisyon)|pakikilahok sa politikal]], sa gayon ay binibigyang kapangyarihan ang mga Pilipino na makisali sa [[Demokrasya|demokratikong proseso]].<ref name=":65" /> Pagpapakilala sa [[Thomasites]]—mga Amerikanong guro na inatasang itaguyod ang ''"[[Amerikanisasyon]]."'' [[Wikang Ingles|Ingles]] ang naging pangunahing midyum ng pagtuturo, na naglalayong itanim ang mga mithiin ng Amerika. Isang kapansin-pansing halimbawa ng tagumpay ng inisyatibong ito ay si [[Camilo Osías|Camilo Osias]], isang estudyante mula sa Balaoan, na nag-aral sa U.S. at kalaunan ay lumitaw bilang isang respetadong [[Guro|tagapagturo]] at [[lingkod-bayan]].<ref name=":65" /> [[File:Tubao municipal building.jpg|thumb|237x237px|'''[[Tubao]] Municipal Building''', c. 1940s]]Pagsapit ng 1902, ang sistema ng edukasyon sa La Union ay lumago upang maisama ang 89 na paaralan na nakakalat sa iba't ibang ''pueblos'' (bayan). Isang kabuuang 8,917 na mag-aaral ang naka-enroll—5,652 lalaki at 3,265 babae—na bumubuo sa 15% ng populasyon ng lalawigan. Itinatag ang mga paaralan sa mga pangunahing bayan tulad ng San Fernando, Bangar, Rosario, Aringay, Cava, Agoo, Balaoan at Namacpacan (Luna), at ang ilan ay tumatakbo sa mga kumbento na ginamit muli noong panahon ng Espanya.<ref name=":65" /> Noong 1902, itinatag ang mga lupon ng [[kalusugang pampubliko]] upang tugunan ang mga krisis sa kalusugan tulad ng mga pagsiklab ng [[kolera]]. Ang mga hakbang na ginawa noong epidemya ng 1902 ay napatunayang epektibo sa pagsugpo ng matinding pagsiklab noong 1908–1909.<ref name=":65" /> Itinaguyod ni Gobernador Sixto Lachica Zandueta ang pagtatatag ng isang resident health officer para sa La Union, na humantong sa paglikha ng isang sub-health district noong 1910. Patuloy na bumuti ang kalusugan ng publiko sa ilalim ni [[Francis Burton Harrison|Gobernador Heneral Francis Burton Harrison]] (1913–1921), na may mga koordinadong pagsisikap na makabuluhang nagbawas sa mga kaso ng kolera noong 1914.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | image1 = Ika-22 Infantry ng Estados Unidos sa Camp Wallace, Kapuluang Pilipino c1902.jpg | caption1 = Ika-22 Infantry ng Estados Unidos sa Camp Wallace, bandang 1902 | image2 = Ang American Military Post, San Fernando de Union.jpg | caption2 = American Military Post, Camp Wallace, bandang 1904. | direksyon = patayo | align = kaliwa | kabuuang_lapad = 200 }} Noong 1902, itinatag ang [[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallace]] sa Poro Islet, San Fernando, sa ilalim ni [[Frank Tompkins|Kapitan Frank Tompkins]], dahil itinuturing itong isang estratehikong lokasyon. Pormal itong nakuha ng U.S. bilang isang reserbasyon militar noong 1 Setyembre 1903, at nagtakda ng mga alituntunin ang Kagawaran ng Digmaan para sa paglikha nito noong 13 Oktubre 1903. Sinuportahan ni Gobernador Joaquin Ortega ang pagtatatag ng isang permanenteng puwesto militar sa San Fernando, na inendorso ang isang petisyon na nilagdaan ng 2,637 mamamayan noong 9 Agosto 1902.<ref name=":65" /><ref>{{Banggitin ang aklat |title=Taon 1892: Memoria de la Provincia de La Union Correspondente al Taon de 1891 |publisher=Philippine National Archives (PNA) |location=La Union |pages=Fol. 18 |language=es}}</ref> Ang pagsasama ng mga di-Kristiyanong tribo mula sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera|Mga Cordillera]], na tinutukoy bilang ''“taga-Montañosa,”'' ay naging isa pang prayoridad. Noong 1902, iminungkahi ni Gobernador Taft na isama ang mga grupong ito sa kodigo munisipal o pagsamahin ang mga ito sa [[Benguet]]. Pagsapit ng 1905, ang mga tensyon sa pagitan ng mga taga-pababa ng Bangar at mga komunidad sa kabundukan ay humantong sa mga interbensyon ng korte. Noong 1906, ang mga paninirahan ng [[mga taong Igorot|mga Igorot]] ay inilipat sa mga sub-probinsya ng Benguet at [[Amburayan]] sa ilalim ng [[Lepanto-Bontoc|lalawigan ng Lepanto-Bontoc]] upang malutas ang mga hindi pagkakaunawaan sa hurisdiksyon at buwis. Noong 1911, maraming di-Kristiyano ang humingi ng pahintulot na manirahan sa mababang lugar.<ref name=":65" /> [[File:Isang pronouncing gazetteer at heograpikal na diksyunaryo ng Philippine Islands, United States of America na may mga mapa, tsart at mga guhit (1902) (14775376721).jpg|thumb|211x211px|Gazetteer ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]] Harbor Map, 190] Pagsapit ng 1912, ganap na pinagsama-sama ang mga komunidad ng Igorot ''"Bago"'' sa [[Rosario, La Union|Rosario]], [[Tubao]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[San Juan, La Union|San Juan]], at [[Bacnotan]]. Ang mga pagsasaayos sa hangganan at ang pagbabago ng mga pamayanan sa kabundukan sa [[township]]s ay sumunod, kung saan ang [[Pugo, La Union|Pugo]] ay opisyal na naging isang township noong 11 Disyembre 1911. Sa kabila ng mga panukala para sa isang bagong lalawigan, ang mga munisipal na distrito ng Sudipen, San Gabriel, Santol, Pugo, Bagrefulin, at Burgos ay nanatiling bahagi ng mga modelong ito ng La6. relasyong Kristiyano-Igorot noong panahon ng kolonyal. Pagsapit ng 1920, [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], Pugo, [[Sudipen]], at [[Santol, La Union|Santol]] ay naging mga opisyal na bayan sa ilalim ng ''Section 2 of Act No. 2877'', o ang ''Revised Administrative Code of the Philippine Islands''; Sinundan ito ng [[Bagulin]] noong 1922, at ng [[Burgos, La Union|Burgos]] noong 1925, sa ilalim ng ''Executive Order No. 54.''<ref>{{cite web |date=30 Hulyo 1947 |title=Executive Order No. 72, s. 1947 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1947/07/30/executive-order-no-72/ |access-date=20 Marso 2023 |website=[[Official Gazette (Philippines)]] |publisher=[[Pamahalaan ng Pilipinas]]}}</ref><ref name=":65" /> [[File:Aringay Abandoned Tunnel.jpg|left|thumb|208x208px|'''[[Centennial Tunnel (Aringay)|Aringay Centennial Tunnel]],''' na itinayo noong 1913, ay nilayong ikonekta ang [[Benguet]]]] Sa ilalim ni [[William Cameron Forbes|Gobernador Heneral William Cameron Forbes]] (1909–1913), umunlad ang pagpapaunlad ng imprastraktura sa La Union. Pinalawak ang mga kalsada, paliparan, daungan at riles ng tren ([[Ferrocarril de Manila-Dagupan]]), kung saan ang linya ng riles ay umabot sa [[Aringay]] noong 1910 at [[Bauang]] noong 1918. Ang pinahusay na koneksyon na ito ay lubos na nagpalakas sa lokal na ekonomiya, lalo na sa katimugang La Union, sa pamamagitan ng pag-uugnay nito sa [[Dagupan]].<ref name=":65" /> Kabilang sa mga pangunahing proyekto ang pagtatayo ng ''Taboc Bridge'' sa ''San Juan-Bacnotan Road'', ang [[Naguilian Road|Bauang-Naguilian Road]], ang ''Bacnotan-Balaoan Wagon Road'', ang ''San Fernando [[Wharf]]'', at ang sistema ng irigasyon ng [[Amburayan River]], na sumuporta sa tabako at mga palayan, na nagpapalakas sa agrikultura at kalakalan.<ref name=":65" /> {{Maraming larawan | image1 = Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157043.jpg | image2 = Landing Fields - Philippines - Nagvilian - NARA - 68161060.jpg | direksyon = patayo | align = kanan | image3 = Landing Fields - Philippines - Luzon Island - NARA - 68161146.jpg | caption_align = gitna | footer = Aerial Landing Fields sa La Union, American Regime, 1930–1940s | footer_align = gitna | caption1 = San Fernando | caption2 = Naguilian | caption3 = Rosario }} Pagsapit ng 1915, sa ilalim ni Gobernador Mauro Ortiz, ang ''[[Naguilian Road]]'' ay pinalawak hanggang sa [[Baguio]], ang [[Poro Point|''San Fernando Port'']] ay naging operasyonal, ang ''Balaoan-Bacnotan Road'' ay pinasimulan, at ang ''Baroro'' at ''Darigayos Bridges'' ay natapos. Pagsapit ng 1921, mahigit 150 kilometro ng mga kalsada ang naitayo, na nagpapadali sa komersyo at transportasyon ng mga kalakal.<ref name=":65" /> Ang paglipat sa [[Komonwelt ng Pilipinas|Philippine Commonwealth]] noong 1935 ay nagbigay sa La Union ng mas malawak na awtonomiya at mga pagkakataon para sa pakikilahok sa politika, bagama't nanatili ang mga istrukturang kolonyal. Ang panahong ito ay nagtaguyod ng lokal na pag-unlad habang pinapalakas ang impluwensya ng Amerika. Ang ganap na kalayaan ay nanatiling mahirap makamit hanggang sa makamit ng Pilipinas ang soberanya noong 1946. [[File:Tubao Catholic School.jpg|left|thumb]] Ang panahon ng kolonyal ng Amerika ay nag-iwan ng magkahalong pamana sa La Union. Bagama't nagdala ito ng modernisasyon sa edukasyon, imprastraktura, at kalusugan ng publiko, pinatibay din nito ang pagdepende ng kolonyal at nagdulot ng pangmatagalang epekto sa kultura at lipunan. Ang alaala ng paglaban at ang patuloy na pakikibaka ng probinsya para sa pagkakakilanlan ay patuloy na humuhubog sa makasaysayang salaysay at mga mithiin nito para sa sariling pagpapasya. Habang hinihintay ng mga Pilipino ang kalayaan sa ilalim ng [[Tydings–McDuffie Act|Tydings-McDuffie Act]], sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], na lalong nagpaantala sa kanilang mga mithiin para sa soberanya.<ref>[http://www.launion.gov.ph/page.php?262 Profile ng La Union: Gallery of Governors – Province of La Union :: Opisyal na Website<!-- Pamagat na nabuo gamit ang bot -->]</ref> ===Panakop ng mga Hapones=== {{tingnan din|Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pilipinas|Pagsalakay ng mga Hapones sa Golpo ng Lingayen|Pwersa ng Hukbong Sandatahan ng Estados Unidos sa Pilipinas – Hilagang Luzon}} [[File:Lingayen Gulf Landings 1941.jpg|left|thumb|242x242px|'''Lingayen Gulf''' Mga Paglapag sa La Union at ang Pagsulong ng mga Hapones, Disyembre 1941]] Ang [[kampanya ng Pilipinas (1941–1942)|pagsalakay ng mga Hapones]] sa La Union noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay isang mahalagang sandali sa kasaysayan ng lalawigan, dahil sa estratehikong kahalagahan nito sa parehong puwersa ng [[Allied]] at Hapones. Noong ika-8 ng Disyembre 1941, inilunsad ng Japan ang isang pag-atake sa mga instalasyong militar ng U.S. kabilang ang [[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallace]] at mga residential area sa probinsya, kasunod ng pag-atake sa [[Pearl Harbor]].<ref>{{Cite web |title=HyperWar: Hukbong Katihan ng US sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig: Pagbagsak ng Pilipinas [Kabanata 6] |url=https://www.ibiblio.org/hyperwar/USA/USA-P-PI/USA-P-PI-6.html |access-date=2024-11-25 |website=www.ibiblio.org}}</ref> Pagsapit ng ika-11 ng Disyembre, matagumpay na nasakop ng mga puwersang Hapones ang [[Vigan]] at nagpadala ng mga karagdagang tropa upang sakupin ang [[Laoag]] at ang paliparan nito. Habang umatras ang mga puwersang Amerikano, iniwan ni [[Masaharu Homma|Tenyente Heneral Masaharu Homma]] ang isang maliit na garison sa Vigan at itinuro ang mga pangunahing pwersa upang suportahan ang mga operasyon sa [[Lingayen Gulf]]. Pagsapit ng Disyembre 20, ang pinagsamang pwersa ng Col. Kanno at [[Shizuichi Tanaka|Gen. Shizuichi Tanaka]] Detachments ay sumulong patimog sa Ruta 3. Pagsapit ng Disyembre 21, 1941, sinakop na ng mga puwersang Hapones ang [[Bacnotan]] kasunod ng matagumpay na pagtagumpayan ang mga depensa ng Pilipinas sa lugar. Noong Disyembre 22, sumulong sila sa [[San Fernando, La Union|San Fernando]] upang lalong pagtibayin ang kanilang posisyon. Dumaong din ang mga tropang Hapones sa [[Agoo]] at mabilis na naitatag ang kontrol sa bayan noong unang bahagi ng 1942. Sa kabila ng mabilis na pagsulong na ito, patuloy na nilabanan ng mga puwersang Pilipino at Amerikano ang pananakop ng mga Hapones, na nag-ambag sa mas malawak na pagsisikap ng kampanya ng mga Alyado sa Pilipinas.<ref name="William L. O'Neill p 115">William L. O'Neill, ''Isang Demokrasya sa Digmaan: Ang Labanan ng Amerika sa Loob at Ibang Bansa noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig'', p. 115 {{ISBN|0029236789}}</ref> '''Labanan ng Rosario (Pagsalakay sa Lingayen Gulf)''' {{Maraming larawan | image1 = Mga barkong pandigma ng US na pumapasok sa Lingayen Gulf 1945.jpg | caption1 = US Navy Battleship na pumapasok sa Lingayen Gulf, Enero 1945 | image2 = 8591Barangays Rosario, La Union 73.jpg | caption2 = Isang monumento na nagpaparangal sa mga bayani, beterano, at gerilya ng WWII sa Rosario, La Union. | direksyon = patayo | total_width = 220 }} Noong ika-22 ng Disyembre 1941, ang Japanese 4th Tank Regiment at ang 47th Infantry Regiment sa ilalim ng pamumuno ni Col. Isamu Yanagi, na sinusuportahan ng isang napakalaking flotilla ng mga barkong pandagat ay sinubukang dumaong sa [[Agoo]] upang gawin itong isa sa tatlong pangunahing beachhead para sa [[Pagsalakay ng mga Hapones sa Lingayen Gulf]], bagama't ang panahon ay nagpakalat ng kanilang mga puwersa at nagtulak sa kanila na mag-deploy sa isang malawak na bahagi ng dalampasigan na mula sa [[Paliparan ng Poro Point|Poro Point]] (San Fernando) hanggang sa timog ng Damortis. Kalaunan ay nakasagupa ng mga puwersang ito ang mga puwersang pandepensa ng commonwealth—na binubuo ng [[26th Cavalry Regiment]] ([[Philippine Scouts]]), ang Philippine 21st Division, ang Philippine 11th Division, at ang bagong tatag na Philippine 71st Division—sa tatawaging [[Labanan sa Rosario]].<ref name="Dull">{{Banggitin ang aklat |title=Isang Kasaysayan ng Labanan ng Imperial Japanese Navy, 1941–1945 |last=Dull |first=Paul S. |date=1978 |publisher=Naval Institute Press |isbn=1299324614 |pages=29–31}}</ref><ref name="Mga bangkang nagwasak sa Pasipiko - Lingayan Gulf">{{Banggitin ang web |title=Mga bangkang nagwasak sa Pasipiko – Lingayen Gulf, Luzon, Pilipinas |url=https://pacificwrecks.com/provinces/philippines_lingayen_gulf.html |website=pacificwrecks.com |access-date=14 Enero 2025 |archive-date=7 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707114726/https://pacificwrecks.com/provinces/philippines_lingayen_gulf.html |url-status=dead }}</ref> Noong panahon ng pananakop ng mga Hapones sa probinsya, ang La Union ay pinamunuan nina Gob. Jorge Camacho (1941–1942), Gob. Bonifacio Tadiar (1942–1944), at Gob. Bernardo Gapuz (1945) sa ilalim ng administrasyon ni [[Jose P. Laurel|Pangulong José P. Laurel]] na itinaguyod ng mga Hapones na [[Ikalawang Republika ng Pilipinas|pamahalaang "papet"]]. Ang probinsya ay nagtiis ng mahigpit na kontrol ng militar, sapilitang paggawa, kakulangan sa pagkain, at malawakang karahasan kabilang ang [[extrajudicial killings]] at [[sexual violence]]. Sa kabila ng mga kundisyong ito, lumitaw ang mga kilusang panlaban, kung saan maraming residente ang nakikilahok sa pakikidigmang gerilya laban sa mga puwersang Hapones. Ang mga kampo gerilya ay itinatag sa buong probinsya kabilang ang Camp Spencer sa [[Luna, La Union|Darigayos, Luna]] at Camp 121 at Barrio San Cristobal sa [[Bangar, La Union|Bangar]].<ref>{{Cite web |title=Lumang kampo gerilya ng La Union, tinatanaw bilang atraksyong panturista |url=https://mb.com.ph/2019/06/23/old-la-union-guerilla-camp-eyed-as-tourist-attraction/#google_vignette |access-date=2025-01-21 |website=Manila Bulletin |date=23 Hunyo 2019 |language=en}}</ref> '''Mangkaeng Massacre''' {{Maraming larawan | image1 = FvfNaguilanLaUnion0150 12.JPG | caption1 = Libingan ng mga Hindi Kilalang Sundalo, Naguilian | larawan2 = | caption2 = | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 190 | align = kaliwa }} Sa [[Naguilian, La Union|Naguilian]], mahigit 400 refugee mula sa mga baryo ng Imelda, Natividad, at Ortiz ay sumilong sa maliit at magubat na sitio ng Mangkaeng sa baryo Gusing Norte upang takasan ang mga pwersang Hapones na nakatalaga sa mismong bayan bilang bahagi ng [[Tomoyuki Yamashita|Heneral Tomoyat] reguard ni Yamashita|Heneral Tomoyat. [[Cordillera Central (Luzon)|Cordillera mountains]]. Ang lugar ay nagsilbing isang estratehikong ruta para sa mga sundalong Hapones na naglalakbay sa pagitan ng mga kampo ng kapatagan at Cordillera partikular na sa [[Baguio]].<ref name=":30">{{Cite web |last=PIA |date=2018-02-11 |title=Feature: a Tree-Bute: Pag-alala sa 400 Biktima ng Masaker sa Mangkaeng {{!}} Metro Cebu News |url=https://metrocebu.news/feature-a-tree-bute-remembering-the-400-victims-of-mangkaeng-massacre/ |access-date=2025-01-21 |language=en-US}}</ref><ref name=":31">Pamahalaan ng Munisipalidad ng Naguilian, La Union. (2018, Enero 23). ''Seremoniya ng paglalagay ng korona sa Libingan ng mga Hindi Kilalang Sundalo bilang paggunita sa mga sundalo ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.'' [Post sa Facebook]. Nakuha noong ika-21 ng Enero 2025, mula sa https://www.facebook.com/NaguilianLU/posts/january-23-2018-the-honorable-abraham-p-rimando-vice-mayor-of-the-municipality-o/1573239252756900/</ref> Noong madaling araw ng ika-23 ng Enero 1945, naglunsad ang mga tropang Hapones ng isang biglaan at brutal na pag-atake sa Mangkaeng, na naglalayong puksain ang mga potensyal na panlaban o mga saksi. Nabigla ang mga walang armas na taga-nayon nang pumutok ang putok ng baril ([[bayonet]]), na ikinamatay ng mga kalalakihan, kababaihan, at mga bata. Tinangka ng ilang pamilya na tumakas patungo sa kalapit na mga sapa at masukal na kagubatan, umaasang makakatago, ngunit walang humpay ang mga sundalo, hinahabol at pinapatay ang mga sumubok na tumakas. Ang iba ay nagtago sa kalapit na mga kuweba o palumpong, kumakapit sa pag-asang mabuhay habang naririnig ang mga sigaw ng mga nabihag. Nagawa ng ilang nakaligtas na makarating sa mga kalapit na nayon, kung saan binalaan nila ang iba tungkol sa masaker, na nagpalaganap ng pagkabigla at kalungkutan sa buong probinsya.<ref name=":30" /> {{Maraming larawan | image1 = Makasaysayang pananda at pasukan ng Camp Spencer NHCP.jpg | caption1 = USAFIP-NL "Camp Spencer" National Military Shrine and Park | image2 = Makasaysayang Pananda ng Camp Spencer NHCP.jpg | caption2 = Makasaysayang pananda ng Camp Spencer NHCP sa Darigayos, Luna | direksyon = patayo | align = kanan | kabuuang_lapad = 200 }} '''Labanan sa Baroro''' Noong ika-4 ng Enero 1945, nasakop ng mga puwersang Pilipino-Amerikano ang Tulay ng Baroro sa Bacnotan, na nagmamarka ng isang mahalagang punto ng pagbabago sa pagpapalaya ng probinsya noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Ang tulay, isang mahalagang kawing na nagdurugtong sa Hilagang Luzon sa San Fernando, ay isang estratehikong layunin para sa mga puwersang Alyado. Nagsimula ang operasyon sa isang pagsalakay ng 121st Infantry Regiment ng [[United States Army Forces in the Philippines – Northern Luzon|United States Sandatahang Lakas sa Pilipinas, Northern Luzon]] (USAFIP-NL), laban sa mga posisyon ng Hapon sa timog na pampang ng Ilog Baroro.<ref name=":32" /> Ang labanan ay kinakitaan ng matinding palitan ng putok, kung saan ang mga tropang Pilipino-Amerikano ay tuluyang nasiguro ang tulay pagkatapos ng matinding labanan. Ang tagumpay na ito ay gumanap ng mahalagang papel sa pagtiyak ng paglaya ng La Union at sinundan ng mga kasunod na operasyon, kabilang ang ''Labanan sa San Fernando'' at ang pagsakop sa Bacsil Ridge.<ref name=":32">{{Banggitin ang web |title=Kasaysayan {{!}} Lokal na Pamahalaan ng Bacnotan - Opisyal na Website |url=https://bacnotan.gov.ph/history/ |access-date=2024-10-02 |language=en-US}}</ref> '''Labanan sa San Fernando''' {{Maraming larawan | image1 = Ang Labanan sa San Fernando NHCP Historical Marker vicinity.jpg | caption1 = Kalapitan ng NHCP Historical Marker para sa Labanan sa San Fernando | image2 = 705Sevilla, San Fernando, La Union 65.jpg | caption2 = Ang Monumento ng Hindi Kilalang Sundalo, Lungsod ng San Fernando | direction = vertical | align = left | total_width = 220 }} Kasunod ng Labanan sa Baroro, naglunsad ang mga puwersang Alyado ng isang sama-samang pag-atake sa mga kuta ng Hapon sa timog ng Baroro. Kabilang dito ang mga operasyon na tumatarget sa mga pangunahing posisyon ng kaaway sa kahabaan ng Oaig Creek, kung saan ito tumatawid sa San Fernando–Camasin Road, pati na rin ang mga estratehikong lokasyon tulad ng Reservoir Hill, Insurrecto Hill, at Bacsil–Apaleng Range. Ang mga pagsalakay na ito ay naganap noong ikalawang linggo ng Pebrero 1945 bilang bahagi ng mas malawak na kampanya upang pangalagaan ang San Fernando at ang mga nakapalibot na lugar nito.<ref name=":33">{{Cite web |title=Ang Labanan sa San Fernando historical marker |url=https://readtheplaque.com/plaque/the-battle-of-san-fernando-historical-marker#gsc.tab=0 |access-date=2025-01-21 |website=Read the Plaque}}</ref> Pagsapit ng Marso 24, 1945, pagkatapos ng Labanan sa Bacsil Ridge, matagumpay na nasakop ng mga Alyado ang buong lugar ng San Fernando. Ang tagumpay na ito ang nagbigay-daan sa pagtatatag ng isang kritikal na base militar na "[[Naval Station Ernesto Ogbinar|Camp Wallce]]" sa Poro Peninsula, na naging punong-himpilan ng U.S. Army Base M. Ang lugar ay nagsilbi rin bilang isang mahalagang build-up zone para sa inaasahang pagsalakay sa Japan, na nagmamarka ng isang mahalagang hakbang sa paghahanda ng Allied para sa mga huling yugto ng [[Digmaang Pasipiko]].<ref name=":33" /> '''Labanan sa Bacsil Ridge''' Ang [[Labanan sa Bacsil Ridge]] na ipinaglaban noong Marso 1945 ay isa sa mga patuloy na pangunahing labanan ng Kampanya ng Pilipinas noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] sa pagitan ng mga sundalong Pilipino sa ilalim ng 121st Infantry Regiment, [[Kasaysayan ng Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Komonwelt ng Pilipinas]], USAFIP-NL, sa ilalim ng pamumuno ni [[Russell W. Volckmann]], at ng [[Sandatahang Lakas ng Imperyo ng Japan|mga puwersang Imperyal ng Hapon]] sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita|Heneral Tomoyuki Yamashita]].<ref name="Battle of Bacsil Ridge - PVAO">{{Cite web|title=Battle of Bacsil Ridge – PVAO|url=https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|access-date=2021-09-26|language=en-US|archive-date=2021-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926025420/https://pvao.gov.ph/events/battle-of-bacsil-ridge/|url-status=dead}}</ref> {{Maraming larawan | image1 = Bacsil Ridge Monument.jpg | caption1 = Monumento sa Bacsil Ridge, na nagmamarka sa lugar ng makasaysayang labanan | image2 = Bacsil Ridge historical marker.jpg | caption2 = Bacsil Ridge NHCP historical marker | direksyon = patayo | align = kanan | kabuuang_lapad = 200 }} Tinapos ng [[Labanan ng Bacsil Ridge]] ang isang buwang labanan para sa kontrol ng [[San Fernando, La Union|San Fernando]]. Ang mga tagapagtanggol ng Hapon na tinatawag na Hayashi Detachment, na binubuo ng 3,000 armadong sundalo at 2,000 walang armas na pwersang sumusuporta, ay sinakop ang San Fernando at mga nakapalibot na lugar na hindi pinayagang makapasok sa daungan ng bayan at isang kalsada patungo sa [[Baguio]]. Bilang bahagi ng Operasyon ng San Fernando-Bacsil, ang 1st Battalion ng 121st Infantry ay ipinadala upang paluwagin ang mga posisyon ng kaaway simula noong huling bahagi ng Pebrero sa tulong ng Allied Air Force.<ref>Volckmann, R., 954, We Remained, New York:W.W.Norton & Company, Inc.; {{ISBN|9780393350227}}</ref> Ang 1st Battalion ay gumawa ng pangkalahatang pag-atake sa tagaytay noong ika-16 ng Marso 1945 at nakipaglaban sa mga tagapagtanggol ng Hapon hanggang sa mabihag ang Bacsil noong ika-19 ng Marso. Sa parehong araw, nasakop ng ika-3 batalyon ang Reservoir Hill.<ref name="Labanan sa Bacsil Ridge - PVAO" /> Ang Labanan sa Bacsil Ridge sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at mga kinikilalang gerilya at ng mga Hukbong Hapones ay nagresulta sa pagbawi ng San Fernando, La Union. Na nagresulta sa pagsakop sa San Fernando, La Union noong ika-23 ng Marso 1945, at [[Bacnotan]], La Union at ang opensiba ng militar sa buong lalawigan ay natapos noong ika-24 ng Marso pagkatapos ng dalawang buwang labanan.<ref name="Labanan sa Bacsil Ridge - PVAO" /><ref>{{Banggitin ang web |title=Mga Detalye ng Monumento |url=https://www.uswarmemorials.org/html/monument_details.php?SiteID=2627&MemID=3430 |access-date=2025-01-21 |website=www.uswarmemorials.org}}</ref> '''Paglaya ng Bauang'''[[File:Paglapit ng Puwersang Hukbong Dagat ng Estados Unidos sa Golpo ng Lingayen, Enero 1945 - Map.jpg|thumb|254x254px|Paglapit ng '''U.S. Puwersang Hukbong Dagat patungong Golpo ng Lingayen, Enero 1945 (Mapa)|kaliwa]]Ang Pagpapalaya sa [[Bauang]], ay bahagi ng mga operasyon ng San Fernando-Bascil na naglalayong palayain ang lalawigan ng La Union at buksan ang isa sa mga kalsada patungong [[Baguio]].<ref name="#OnThisDay - PVAO" /> Ang mga yunit mula sa [[Rosario, La Union|Rosario]], La Union kabilang ang mga elemento ng 2nd Battalion, 121st Infantry ng United States Army Forces sa Pilipinas – Northern Luzon (USAFIP-NL) sa ilalim ng pamumuno ni Major Diego Sipin, ay inatasang sumulong pahilaga patungong [[Bauang]]. Pinalakas ng 2nd Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL ang iba pang mga batalyon sa pagsisikap na sakupin ang San Fernando. Samantala, sinalakay ng mga combat unit mula sa "B" company, 1st Battalion, 121st Infantry, USAFIP-NL ang mga depensibong linya sa Bauang upang tulungan ang 1st Battalion, 130th Infantry (US) sa pagsulong nito mula sa timog. Unang pinalaya ang Bauang noong ika-19 ng Marso 1945, na sinundan ng deklarasyon ng pagtatapos ng mga operasyon sa La Union noong ika-24 ng Marso 1945.<ref name="#OnThisDay - PVAO" /> Noong ika-4 ng Enero 1945, pinalaya ang La Union sa pamamagitan ng Labanan sa San Fernando at Bacsil Ridge.<ref name="#OnThisDay - PVAO">{{Cite web |title=#OnThisDay: Paglaya ng Bauang, La Union |url=https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/ |url-status=dead |access-date=2021-09-26 |website=Philippine Veterans Affairs Office |language=en-US |archive-date=26 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210926040532/https://pvao.gov.ph/story-of-battles-pvao/liberation-of-bauang-la-union/ }}</ref> Dahil ang San Fernando ay sira-sira noong panahong iyon, ang [[Bacnotan]] ay naging pansamantalang luklukan ng administrasyon ng lalawigan pagkatapos ng digmaan. Ang La Union National High School ay inilipat din sa Bacnotan bilang resulta ng paglipat na ito. Nang bumalik sa normal ang mga bagay-bagay, ang pamahalaang panlalawigan ay inilipat sa San Fernando, na sinundan ng La Union National High School. Ang North Provincial High School ay itinatag matapos mailipat ang provincial high school sa Bacnotan (ngayon ay Bacnotan National High School). ===Panahon Pagkatapos ng Digmaan === {{tingnan din|Produksyon ng Tabako sa Pilipinas|Iskandalo ng Stonehill}} [[File:Harry Stonehill, Inakusahan sa Iskandalo ng Stonehill.jpg|left|thumb|228x228px|'''Harry Stonehill''', Inakusahan sa Iskandalo ng Stonehill]] Ang panahon ng pagbangon pagkatapos ng digmaan ay nagmarka ng pagbabalik ng [[produksyon ng tabako sa Pilipinas|industriya ng tabako]] sa Rehiyon ng Ilocos. Mula nang matapos ang monopolyo sa tabako, bumaba ang produksiyon ng tabako sa Ilocos dahil nagsimulang lumipat ang mga Pilipino mula sa mga lokal na sigarilyo patungo sa mga sigarilyong gawa sa ibang bansa.<ref name="StarTabacalera">{{Banggitin ang balita |last=Sison |first=Norman |title=Tabacalera: 130 taon ng mga tabako at kasaysayan ng Pilipinas |url=https://www.philstar.com/business/business-as-usual/2011/12/05/754678/tabacalera-130-years-cigars-and-philippine-history |access-date=2024-03-26 |work=The [[Philippine Star]]}}</ref> Ngunit matapos basahin ang isang serye ng mga tampok na artikulo ni [[Maximo Soliven]] na nagpapaliwanag kung bakit ang tabako ng Virginia ay tumutubo nang maayos sa lupa ng Ilocos, nakumbinsi ang negosyanteng si [[Harry Stonehill]] na mamuhunan nang malaki sa muling pagtatayo ng industriya. Itinatag niya ang Philippine Tobacco Flue-Curing and Redrying Corporation (PTFCRC) noong 1951 at nagrekrut ng mga magsasaka sa buong Rehiyon 1 upang gumawa ng tabako.<ref name="NTA"/><ref name="StonehillGhost">{{cite news |last=De Guzman |first=Sara Soliven |date=2014-05-26 |title=Isang multo mula sa nakaraan – ang iskandalo ng Stonehill |url=https://www.philstar.com/opinion/2014/05/26/1327283/ghost-past-stonehill-scandal |work=The Phiippine Star}}</ref> Nang sumunod na taon, naghain si Congressman Manuel T. Cases ng isang panukalang batas upang "limitahan ang pag-angkat ng dayuhang dahon ng tabako," na kalaunan ay nilagdaan ni Pangulong [[Elpidio Quirino]] bilang Batas Republika Blg. 698.<ref>{{Cite journal |date=Hunyo 1951 |title=The American Chamber of Commerce Journal, Hunyo 1951 |url=https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281 |url-status=live |journal=The American Chamber of Commerce Journal |volume=XXVII |issue=6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124126/https://repository.mainlib.upd.edu.ph/omekas/s/rare-periodicals/media/86281 |archive-date=2024-03-30}}</ref> Dahil dito, kumita nang malaki ang mga pamumuhunan ng Stonehill,<ref name="Kasaysayan9ch2"/> at umunlad ang bagong-tatag na lokal na industriya.<ref name="NTA">{{Cite web |last=Kagawaran ng Agrikultura |first=Pambansang Pangasiwaan ng Tabako |title=Kasaysayan ng Tabako |url=https://www.nta.da.gov.ph/tobacco/ |access-date=2024-03-26 |website=National Tobacco Administration |language=en-US}}</ref> Bagama't kalaunan ay ipinatapon si Stonehill noong dekada 1960 dahil sa pag-iwas sa buwis at panunuhol sa mga opisyal ng gobyerno sa tinatawag na [[Stonehill scandal]],<ref name="Kasaysayan9ch2">{{Banggitin ang aklat |title=Kasaysayan, Ang Kwento ng mga Pilipino Tomo 9: Isang Bansang Muling Isinilang. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Isang Sapot ng Korapsyon}}</ref> ang industriya ng tabako ay patuloy na lumago.<ref name="StonehillGhost"/><ref name="Kasaysayan9ch2"/> ===Noong Diktaduryang Marcos=== {{tingnan din|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Armando Palabay|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos|Bantayog ng mga Bayani}} [[File:Marcos Declares Martial Law.jpg|thumb|'''Marcos Declares Martial Law''': 24 Setyembre 1972, isyu ng ''Sunday Express'' (Edisyon ng Linggo ng ''Philippines Daily Express'')|261x261px]] Bagama't naapektuhan sa ekonomiya ng [[Kasaysayang pang-ekonomiya ng Pilipinas (1965–86)#Ang kampanya sa muling halalan noong 1969 at ang krisis sa balanse ng mga pagbabayad noong 1970|mabilis na pagbaba ng halaga ng piso na dulot ng walang pigil na paggastos sa halalan]] patungo sa [[Kampanya sa pagkapangulo ni Ferdinand Marcos, 1969|halalan sa pagkapangulo noong 1969]],<ref name="Balisacan&Hill2003">{{Banggitin ang aklat |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+Ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+Under+Marcos:+Isang+balance+sheet |title=Ang Ekonomiya ng Pilipinas: Pag-unlad, Mga Patakaran, at Mga Hamon |last1=Balisacan |first1=A. M. |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="CamilleDiola">{{Banggitin ang balita |url=https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |title=Utang, kahirapan at mga samsam ng diktadura – 31 taon ng amnesia |last=Diola |first=Camille |work=The Philippine Star |access-date=2 Mayo 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20170626200905/https://newslab.philstar.com/31-years-of-amnesia/golden-era |archive-date=26 Hunyo 2017 |url-status=live}}</ref> ang buhay pampulitika sa La Union ay hindi gaanong naapektuhan ng [[Ferdinand Marcos]]’ [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|deklarasyon ng Batas Militar noong 1972]].<ref name="Turner">Turner, Mark M. (1989) Mga Elite at Kapangyarihan sa Isang Bayan sa Pilipinas. Sa ilalim ng Batas Militar, 1972–76. Philippine Studies 37: 283–300.</ref> Ang mga makapangyarihang paksyon ng pamilya na nangibabaw sa politika ng La Union simula bago ang panahon ng kolonyal ng Amerika ay nanatili sa lugar, bagama't ang pamilya ni Congressman [[Jose D. Aspiras]] ay naging mas prominente pagkatapos niyang maging Ministro ng Turismo ni Marcos. Ang pangunahing pagbabago sa politika ay ang pagtaas ng kapangyarihan ng mga rehiyonal at panlalawigang tanggapan ng mga pambansang ahensya, na ang mga direktor ay direktang mananagot kay Marcos.<ref name="Turner"/> Ang pamamaraang ito na ginamit ni Marcos upang palakasin ang kapangyarihang pampulitika ay hindi nakatanggap ng gaanong pagtutol sa [[Rehiyon ng Ilocos]], <ref name="Turner"/> kabilang ang La Union, na may matibay na kaugnayang etniko sa [[pamilyang Marcos]]. <ref name="Cortes">Cortes, Rosario Mendoza. (1990) ''Pangasinan, 1901–1986: Isang Kasaysayang Pampulitika, Sosyoekonomiko, at Pangkultura''. New Day Publishers.</ref> Ang paggamit ng administrasyong Marcos ng marahas na pamamaraan para sa pagsugpo ng hindi pagsang-ayon ay kadalasang naganap sa iba pang mga probinsyang hindi Ilocano, tulad ng kalapit na [[Abra (lalawigan)|Abra]], [[Kalinga (lalawigan)|Kalinga]], at [[Mountain Province]].<ref name="Cortes"/> Ang matagal nang kongresista ng ikalawang distrito na si Manuel T. Cases ay bumuo ng alyansa kay Marcos<ref name="Cimatu"/> kasama ang iba pang mga strongman congressmen ng Ilocos Region,<ref name="Cimatu">{{Cite news |last=Cimatu |first=Frank |date=2022-06-07 |title=Solid North: Not gold and honey but blood and money #2 |url=https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/ |access-date=2024-03-30 |work=Baguio Chronicle |language=en |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330133056/https://thebaguiochronicle.com/literature/solid-north-not-gold-and-honey-but-blood-and-money-2/ |url-status=dead }}</ref> at ang kanyang kahalili na si [[Jose D. Aspiras]] ay isa ring malapit na kasama ni Marcos na ginawang Ministro ng Turismo matapos ideklara ang Batas Militar. [[File:BantayogWall20181115Alternativity-2000-2001-2002-2004-2005.jpg|left|thumb|241x241px|Wall of Remembrance sa '''Bantayog ng mga Bayani''' kabilang si Armando Palabay]] Ngunit mayroon pa ring mga katutubo ng La Union na handang tumutol sa mga awtoritaryan na gawain at [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos|mga pang-aabuso ng administrasyong Marcos]], sa kabila ng personal na panganib.<ref name="AtlanticDamagedCulture">{{cite web| url=http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987/11/a-damaged-culture/505178| archive-url=https://web.archive.org/web/20161028125710/http://www.theatlantic.com/magazine/archive/1987508/198750/archive| archive-date=2016-10-28| title=Mula 1987: 'Isang Napinsalang Kultura' sa Pilipinas – Ang Atlantiko| website=[[The Atlantic]]| access-date=2020-01-22| url-status=live}}</ref><ref name="Today">[https://manilatoday.net/fqs-martyrs/ "Mula Sigwa hanggang Commune hanggang EDSA: mga kabataang martir at bayani ng UP"], manilatoday.net. Na-access noong Hulyo 28, 2022.</ref> Kabilang dito ang mga aktibistang estudyante na pinalaki ni San-Fernando na sina Romulo at [[Armando Palabay]], Mga Estudyante ng UP at mga alumni ng La Union National High School na nakulong dahil sa kanilang mga aktibidad sa protesta, pinahirapan sa Camp Olivas sa Pampanga, at kalaunan ay hiwalay na pinatay bago matapos ang Batas Militar.{{Matender name="Bantayog"> web|url=http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|title=PALABAY, Armando D. – Bantayog ng mga Bayani|website=bantayog.org|date=18 January 2017|access-date=22 January 2020}}</ref> Romulo (edad 22) at Armando (edad 21) ay pinarangalan ang kanilang pangalan sa Rembrance at the Wall Philippines' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagpaparangal sa mga bayani at martir na lumaban sa awtoritaryan rehimen.<ref name="Burgonio">Burgonio, TJ [https://barangayrp.wordpress.com/2008/09/21/museum-puts-a-face-on-little-known-martial-law-martyrs/ "Inilalagay ng Museo ang mukha sa mga hindi gaanong kilalang martir ng batas militar"], Philippine Daily Inquirer, 21 Setyembre 2008.</ref> Si [[Agoo, La Union]], katutubong [[Antonio L. Mabutas]] ay naging Arsobispo ng Davao noong panahon ng Batas Militar, at aktibong nagsalita laban sa mga pang-aabuso sa karapatang pantao noong panahong iyon,<ref name="Davaob">{{cite web |title=Pagpaparangal sa mga Kontribusyon ng Davao sa Pakikibaka para sa Mga Karapatan, Kalayaan |urlogsite. mga Bayani |date=23 Pebrero 2018 |access-date=8 Pebrero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228182116/http://www.bantayog.org/davao-konsensya/ |archive-date=2018-02-28 |url-status><sref=live"} |last1=Maglana |first1=MAgz |title=MGA TINIG MULA SA MINDANAO: Ang takot ay hindi isang mabuting pundasyon para maiahon ang Mindanao mula sa kapahamakan |url=https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/ |access-date=8 Pebrero 2020 |work=MindaNews |date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208094745/https://www.mindanews.com/mindaviews/2017/07/voices-from-mindanao-fear-is-not-a-good-foundation-for-getting-mindanao-out-of-the-rut/ |archive-date=2020-02-08}}</ref> lalo na ang pagpapahirap at pagpatay sa simbahan mga manggagawa. Ang liham pastoral na isinulat niya laban sa batas militar, ang "Paghahari ng Terorismo sa Kanayunan," ay kilala dahil ito ang unang liham pastoral na isinulat laban sa administrasyong batas militar ni Marcos, at doble pa ang kahalagahan dahil si Mabutas ay itinuturing na isang konserbatibo sa loob ng hirarkiya ng simbahang Katoliko sa Pilipinas.<ref name="MarcosAgainstTheChurch">{{Banggitin ang aklat |last=Youngblood |first=Robert L. |title=Marcos against the church : economic development and political repression in the Philippines |date=1993 |publisher=New Day Publ |isbn=971-10-0512-3 |location=Quezon City |oclc=312239945}}</ref> === Kontemporaryo === ==== 1990 Luzon na lindol ==== {{pangunahing|1990 na lindol sa Luzon}} Ang La Union ay matinding tinamaan ng [[1990 Luzon earthquake]]. Limang munisipalidad sa La Union ang naapektuhan: [[Agoo, La Union|Agoo]], [[Aringay, La Union|Aringay]], [[Caba, La Union|Caba]], [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], at [[Tubao, La Union|Tubao]] na may pinagsamang populasyon na 132. Maraming gusali, kabilang ang Agoo Municipal hall,<ref name="AgooMunicipalHallreferece">{{Banggitin ang web |date=2015-12-12 |title=23 Taon sa La Union |url=https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716172926/https://www.philnavs.org/23-years-of-ministry-in-la-union/ |archive-date=2020-07-16 |access-date=2020-07-16 |website=The Philippine Navigators |language=en-US}}</ref> ang [[Museo de Iloko]], ang simbahang parokya ng Aringay,<ref name=":0">{{Banggitin ang balita|petsa=17 Hulyo 1990|title=Nakamamatay na lindol ang yumanig sa buong Luzon|work=Manila Standard|url=https://news.google.com/newspapers?nid=8cBNEdFwSQkC&dat=19900717&printsec=frontpage&hl=en|access-date=10 Oktubre 2021}}</ref> at ang [[Basilica Minore of Our Lady of Charity|Basilica Minore of our Lady of Charity]],<ref name="Sals">{{Cite book |last=Sals |first=Florent Joseph |title=Ang Kasaysayan ng Agoo: 1578-2005 |date=2005 |publisher=Limbagan Printhouse |location=La Union |pages=80 |language=en}}</ref> ay gumuho o malubhang napinsala. 100,000 pamilya ang nawalan ng tirahan nang lumubog ang dalawang nayon sa baybayin dahil sa [[liquefaction]]. Maraming nasawi ang probinsya na nagdulot ng pagkamatay ng 32 katao. ==== Pag-usbong ng Turismo noong Dekada 2010 ==== {{tingnan din|Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway|Manuel Arguilla}} [[File:Surfing Capital of the Northern Philippines.jpg|left|thumb|253x253px|'''San Juan Surf''': Surfing Capital of the Northern Philippines]] Mula kalagitnaan ng dekada 2000 hanggang sa unang bahagi ng dekada 2010, maraming negosyante ang nagsimulang magtayo ng mga establisyimento tulad ng [[boho-chic]]-style na [[Boutique hotel|art hostels]] at [[Third wave of coffee|third-wave]] [[Coffeehouse|coffeeshops]] sa [[San Juan, La Union|San Juan]] at [[Agoo, La Union|Agoo]].<ref>{{Cite web |date=2017-06-01 |title=Paano binabago ng mga negosyante ang pamumuhay sa La Union |url=http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20190927060339/http://fnbreport.ph/features/how-entrepreneurs-are-reinventing-the-la-union-lifestyle-eric-20170601 |archive-date=2019-09-27 |access-date=2020-10-10 |website=F&B Report Magazine |language=en-US}}</ref> Sa simula, naakit sila sa dati nang industriya ng surfing sa [[Barangay]] Urbiztondo sa San Juan, ngunit kalaunan ay naisip nila ang negosyo sa probinsya bilang alternatibo sa mga stress ng trabaho sa lungsod.<ref>{{Cite web |date=2014-11-14 |title=Nakikipag-hangout kasama si Kiddo Cosio, ang Lalaki sa Likod ng Hipster Coffee Shop ng La Union |url=http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature |access-date=2020-10-10 |url-status=live |archive-date=2014-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114120552/http://www.pepper.ph/kiddo-cosio-feature |website=Pepper.Ph}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Ortiga |first1=Kara |date=2017-07-21 |title=Ang Mag-asawang Ito sa La Union ay Nagpapataas ng Mas Matatalinong mga Bata sa Pamamagitan ng "Unschooling" |url=https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174037/https://www.esquiremag.ph/life/health-and-fitness/how-this-surfing-couple-is-bringing-up-their-kids-by-the-sea-without-school-a1520-20170721-lfrm3 |archive-date=2020-10-10 |access-date=2020-10-10 |url-status=live |website=Esquiremag.ph}}</ref> Kasabay nito ang unti-unting pagbubukas ng [[Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway]] (TPLEX), na nagdulot ng mas madaling pagdaan sa La Union para sa mga turista mula sa Metro Manila.<ref>{{Cite web |last=Cardiñoza |first=Gabriel |date=2018-03-17 |title=Mga dalampasigan at hardin, mas mapapabuti ang init ng tag-init |url=https://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317010122/http://business.inquirer.net/247827/beaches-gardens-beat-summer-heat |archive-date=2018-03-17 |access-date=2020-10-10 |website=INQUIRER.net}}</ref> Kasabay ng tumataas na impluwensya ng mga social media outlets [[Twitter]] at [[Instagram]], ang mga salik na ito ay humantong sa isang matinding pag-usbong ng turismo na nagdulot sa San Juan—na dating itinuturing na isa lamang sa maraming surfing venue sa Pilipinas—na isang pangunahing destinasyon ng mga backpacker na ang mga atraksyon ay nakasentro sa surfing at sining.<ref>{{Cite web |date=2020-10-10 |title=Pinakamagandang Lugar sa La Union Kung Mahilig Ka sa Sining – La Union Tayo! |url=http://www.launiontayo.com.ph/best-places-la-union-art-destinations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010174817/http://www.launiontayo.com.ph/best-places-la-union-art-destinations/ |archive-date=2020-10-10 |access-date=2020-10-10 |website=launiontayo.com}}</ref><ref name="pepIDILY">{{Banggitin ang web |date=2017-02-19 |title=REVIEW: Sina Maja at Paulo ay nasa isang sangandaan sa I'm Drunk I Love You |url=http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem |access-date=2020-10-10 |url-status=live |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219172701/http://www.pep.ph/guide/movies/25555/review-maja-salvador-and-paulo-avelino-are-at-a-crossroads-in-emim-drunk-i-love-youem |website=PEP.ph}}</ref> [[File:TPLEX Sison-Rosario segment aerial dm.jpg|thumb|252x252px|[[Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway|'''TPLEX''']] Segment ng Sison-Rosario]] Nagsimulang maging prominente ang San Juan sa mga independenteng pelikula tulad ng pelikula ni Jay Abello noong 2015 na ''Flotsam''<ref>{{Cite web |date=2016-05-05 |title=10 Mga Destinasyon sa Paglalakbay sa Pilipinas Mula sa Aming Mga Paboritong Pelikulang Pinoy |url=https://www.wheninmanila.com/10-philippine-travel-destinations-from-our-favorite-pinoy-films/ |access-date=2020-10-10 |website=When In Manila |language=en-US}}</ref> at ang pelikula ni JP Habac noong 2017 na ''I'm Drunk, I Love You'',<ref name="pepIDILY"/> at ang probinsya ay nagsimulang tawagin ng kolokyal [[inisyalismo]] "ElYu."<ref>{{Banggitin ang web |petsa=2018-03-22 |title=Naka-Stock sa ELYU : La Union, Ang Pinakamagandang Vibe sa Dalampasigan |url=https://escapemanila.com/2018/03/surfing-in-la-union.html |access-date=2020-10-10 |website=Escape Manila |language=en-US}}</ref> Sa mga lupon ng panitikan sa Pilipinas, ang bayan ng Bauang ay naging isang uri ng lugar ng peregrinasyon para sa pagdiriwang ng buhay at mga gawa ng manunulat at martir ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig na si [[Manuel Arguilla]], kung saan binibisita ng mga manunulat ang bayan ng may-akda upang maranasan ang mga tanawing nagbigay inspirasyon sa kanya, at kitang-kita sa kanyang mga kuwento.<ref>{{Banggitin ang web |last=Sotelo |first=Yolanda |petsa=2017-06-04 |title=Ang bahay sa klasikong pampanitikan ay sumasalungat sa panahon |url=https://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603182737/http://newsinfo.inquirer.net/902364/house-in-literary-classic-defies-time |archive-date=2017-06-03 |access-date=2022-04-19 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name="Hindsight20140728">{{Banggitin ang balita |last=Jose |first=F. Sionil |petsa=2014-07-28 |title=Isang pagbisita sa Bansang Arguilla: Panitikan bilang pagkamakabayan |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism |url-status=live |access-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930202429/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2014/07/28/1350574/visit-arguilla-country-literature-patriotism |archive-date=2018-09-30}}</ref> Ang pinakatampok na kaganapan na nagdiriwang sa Arguilla ay ang 2017 na pagtakbo ng Taboan Literary Festival, isang pagdiriwang ng panitikang Pilipino na nagpapalit ng lugar bawat taon, na inorganisa ng [[Pambansang Komisyon sa Kultura at mga Sining]] tuwing Buwan ng Sining sa Pebrero. Kabilang sa mga kilalang artistang nagsalita tungkol kay Arguilla sa pagdiriwang ay ang mga manunulat-akademikong si [[Butch Dalisay]] at [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa panitikan [[Bienvenido Lumbera]].<ref name="Penman20171203">{{Banggitin ang balita |last=Dalisay |first=Butch |date=2017-12-03 |title=Mga Dagkot ng mabangong dayami |work=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle |url-status=live |access-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200706165333/https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2017/12/03/1765003/lifestyle |archive-date=2020-07-06}}</ref> ==Demograpiko== === Populasyon === {{Pangunahing|Populasyon ng Pilipinas}} Ayon sa senso noong 2020 na isinagawa ng [[Senso ng Populasyon at Pabahay (Pilipinas)|Senso ng Populasyon at Pabahay ng Pilipinas]], ang La Union ay may populasyon na 822,352, na may densidad ng populasyon na 550 katao bawat kilometro kuwadrado (1,400 bawat milya kuwadrado).{{Senso ng PH|kasalukuyan|01}} Ito ay isang pagtaas ng 35,699 katao sa kabuuang populasyon na 786,653 katao noong Senso ng Populasyon ng 2015.<ref name=":18">{{Banggitin ang web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=2 Oktubre 2024 |title=Lumalaki ang populasyon ng La Union sa rate na 0.94 porsyento (2020 Senso ng Populasyon at Pabahay) {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Rehiyon I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/la-unions-population-grows-rate-094-percent-2020-census-population-and-housing |access-date=2025-01-17 |website=rsso01.psa.gov.ph}}</ref> Ang populasyon ng sambahayan ay halos pantay na ipinamahagi, na may 50.6% lalaki (414,860) at 49.4% babae (405,480).<ref name=":21">{{Banggitin ang web |last=Philippines Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=29 Pebrero 2024 |title=Kababaihan at Lalaki sa La Union {{!}} Philippine Statistics Authority {{!}} Rehiyon I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/women-and-men-la-union-1 |access-date=2025-01-17 |website=rsso01.psa.gov.ph}}</ref> {{Senso ng Pilipinas | align=left | cols = 2 | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|01}}{{PH census|2010|01}}<ref>{{cite web |title=Philippines Sensus ng Populasyon ng lahat ng LGU 1903–2007 |url=https://archive.org/download/PhilippinesCensusofPopulationLGUs19032007 |website=archive.org |publisher=Philippine Statistics Authority |access-date=14 Pebrero 2017 |language=en}}</ref> }} Ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ay ang pinakamataong lugar sa La Union, na may 125,640 residente (15.28% ng kabuuang populasyon ng lalawigan), na sinusundan ng [[Bauang]] (78,449), [[Agoo]] (66,028), [[Rosario, La Union|Rosario]7] (6,[28]) Union|Naguilian]] (52,189). Sa kabaligtaran, ang [[Burgos, La Union|Burgos]] ay ang pinakamababang populasyon na munisipalidad na may 9,006 na residente, na sinusundan ng [[Santol, La Union|Santol]] (14,166), [[Bagulin]] (14,428), [[Sudipen]] (17,187), at [[San<b>Gabriel] (17,187), at [[San<87] Gabriel. name=":18" /> Naitala ng Santol ang pinakamabilis na paglaki ng populasyon sa pagitan ng 2015 at 2020, na may taunang rate na 2.71%, na sinundan ng Burgos (2.34%), [[Tubao]] (2.13%), [[San Juan, La Union|San Juan]] (1.81%), at Rosario (1.77%). Sa usapin ng densidad ng populasyon, ang Agoo ang may pinakamakapal na populasyon na munisipalidad, na may 1,250 katao bawat kilometro kuwadrado, habang ang Burgos ang may pinakamababang densidad na 127 katao bawat kilometro kuwadrado.<ref name=":18" /> Ipinapakita ng [[Population pyramid|Distribusyon ng edad]] na 26.3% ng populasyon ay mga batang dependent (wala pang 15 taong gulang), 66.1% ay nasa [[Legal working age|working age]] (15–64 taong gulang), at 7.6% ay matatanda (65 taong gulang pataas). Bahagyang mas marami ang mga lalaki kaysa sa mga babae sa mas batang mga pangkat ng edad, habang ang mga babae ay mas marami sa mga matatanda, na sumasalamin sa mas mataas na [[life expectancy]] para sa mga kababaihan. Ang kabuuang [[sex ratio]] ay 102 lalaki sa bawat 100 babae, na may mga pagkakaiba-iba sa iba't ibang pangkat ng edad: 108 lalaki sa bawat 100 babae sa mga wala pang 15 taong gulang, 105 sa populasyon ng mga nasa edad ng pagtatrabaho, at 70 sa mga matatanda.<ref>{{Cite web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=2 Setyembre 2022 |title=Distribusyon ng Edad at Kasarian sa Populasyon ng La Union (2020 Census of Population and Housing) Philippine Statistics Authority Region I |url=https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Bukod |access-date=2024-10-08 |website=rsso01.psa.gov.ph |archive-date=2024-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008061105/https://rsso01.psa.gov.ph/content/age-and-sex-distribution-la-union-population-2020-census-population-and-housing#:~:text=Bukod |url-status=dead }}</ref><ref name=":3" /> Ang median na edad sa La Union ay 28.5 taon. Ang mga [[Senior citizen]] (60 taong gulang pataas) ay bumubuo ng 11.5% ng populasyon, 56.4% sa kanila ay mga babae. Noong 2012, ang La Union ang may pinakamahabang inaasahang haba ng buhay sa Pilipinas na 78.3 taon.<ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/HDI%20Tables%2C%20final%2015jan16_0_0.pdf HDI Tables]. [[Philippine Statistics Authority]]. Kinuha noong 2018-11-13.</ref> === Relihiyon === 93% ng populasyon ng La Union ay [[mga Ilokano]] at mga [[Romano Katoliko]]. Mayroong mga maliliit na komunidad ng mga Pangasinense sa timog, mga Igorot naman sa ibaba ng La Union, at mga Intsik naman sa siyudad. {{Maraming larawan | image1 = Ang Simbahan ng San Cristobal sa Bangar, La Union.JPG | caption1 = Christopher Parish Church, Bangar | image2 = Ma-Cho Taoist Temple (side view) (San Fernando, La Union)(2018-11-25).jpg | caption2 = Ma-Cho Taoist Temple, San Fernando City | direksyon = pahalang | kabuuang_lapad = 800 | image3 = 5643MacArthur Highway Aringay, La Union 61.jpg | caption3 = Iglesia ni Cristo Church, Aringay | align = gitna | caption_align = gitna | image4 = FvfLaUnion0446 19.JPG | caption4 = Mga deboto ng Itim na Nazareno, Naguilian }} Ang mga Ilokanong mula sa La Union ay mga edukado. Ang San Fernando, ang kabiserang siyudad, ay ang administratibo, edukasyunal at pinansiyal na sentro ng [[Rehiyon I]]. === Etnisidad === {{Pangunahing|Mga Ilokano|Mga Igorot|Mga taong Pangasinan}} Sa kasaysayan, ang La Union ay naging tahanan ng ilang etnolinggwistikong grupo, kabilang ang [[mga Ilocano|Ilokano]], [[mga Pangasinan|Pangasinan]], at [[mga Igorot|Cordillerans]] (Igorot). Pangunahing binubuo ang mga Cordilleran ng [[Ibaloi people|Ibaloi]], [[Kankanaey people|Kankanaey]], at ang Bago, na kilala rin bilang Bago-Igorot. Ang mga Bago ay isang katutubong tao sa kabundukan na tinutukoy bilang mga bagong Kristiyanong nagbalik-loob noong panahon ng kolonisasyon ng mga Espanyol sa probinsya.<ref name=":65" /><ref name=":19">{{Banggitin ang web |title=Mga Tao ng Pilipinas: Bago |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/glimpses-peoples-of-the-philippines/bago/#:~:text=Ang%20Bago%20(Bago%20Igorot)%20ay,Benguet%20markets%20in%20the%20highland. |access-date=2025-01-17 |website=Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining |language=en-US}}</ref> {{Pie chart| | hinlalaki = kanan | alamat = totoo | direksyon = hilera-baligtad | autoscale = totoo | caption = Etnisidad sa La Union <ref>{{cite web | url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|title= Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing)}}</ref> | footer = | radius = 100 | value1 = 81.88 | label1 = [[Ilocano people|Ilokano]] | kulay1 = Berde | value2 = 5.17 | label2 = [[Kankanaey people|Kankanaey]] | kulay2 = Dilaw | value3 = 3.01 | label3 = Bago | kulay 3 = Asul | value4 = 1.25 | label4 = [[Pangasinan people|Pangasinan]] | kulay4 = Pula | value5 = 1.11 | label5 = [[Ibaloi people|Ibaloi]] | kulay5 = Lila | halaga6 = 7.58 | label6 = Iba pa | kulay6 = Kahel | iba pa = oo }} Ayon sa ulat noong 2020 ng [[Philippine Statistics Authority]], ang La Union ay pangunahing Ilocano. Ang pangkat etniko ng [[mga taong Ilocano|Ilocano]] ay bumubuo ng 673,312 o 81.88% ng populasyon.<ref name=":20">{{Cite web |last=Philippine Statistics Authority |author-link=Philippine Statistics Authority |date=4 Hulyo 2023 |title=Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |access-date=2024-10-18 |website=psa.gov.ph}}</ref> Sa timog-kanlurang bahagi ng lalawigan, mayroong 10,319 [[mga taong Pangasinan]]. Ang mga katutubong pamayanan, kabilang ang mga [[Kankanaey|Kankanaey]] (42,552), Bago (24,757), at [[Ibaloi people|Ibaloi]] (9,107), ay naninirahan sa mga munisipalidad ng [[Sudipen]], Santol, San Gabriel, Bacnotan, Tubao, Pugo, D Bagulin[Fiesta ng Langgo, at La Burgos. 91.jpg|left|thumb|239x239px|Cordilleran street dancers sa [[Dinengdeng festival|Dinengdeng Festival]] sa Agoo]]Sa [[Bagulin]] lamang, 85% ng populasyon, o 11,539 indibidwal, ay kabilang sa mga katutubong grupo.<ref>{=Cite web | “Natalinaay ti biagmi ditoy La Union, nangnangruna kadakami a kameng ti Indigenous People (IP) ta adda dagiti linteg a mangprotektar ken mangbigbig kadagiti karbenganmi kas katutubo." |date=4 Agosto 2020 |url=https://launion.gov.ph/letmetelyu-natalinaay-ti-biagmi-ditoy-la-union-nangnangruna-kadakami-a-kameng-ti-indigenous-people-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mang-mangprotektar-ken-mangkasbigbig-bengk-bengk-bengktubeng-ka-mangkas-katutubo-katutubo-indigenous-ip-ta-adda-dagiti-linteg-a-mang-mangprotektar-ken-mangkasbigkar-bengk-dagmi-katutubo-katutubo-katutubo{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Pugo, La Union|Pugo]], karamihan sa mga katutubong residente ay mula sa mga Bago.<ref name=":19" /> Ang mga komunidad na ito ay nahaharap sa displacement, tulad ng pagpapalayas mula sa Mount Shontoug area sa Pugo sa panahon ng pagtatayo ng Marcos bust.<ref name="ExorciseMarcosBust">{{Cite news |last=CYariselfirda |2=Bust With PM-Philippines |url=https://apnews.com/article/152a25a9c9a151c79262b985c7122ed1 |access-date=2022-04-05 }}</ref><ref>{{Banggitin ang web |date=2015 |title=Listahan ng mga Nakilalang Ninuno (AD) bawat Rehiyon: Rehiyon 1 |url=https://www.doe.gov.ph/sites/default/files/pdf/eicc/ad-region01.pdf?withshield=1 |website=Kagawaran ng Enerhiya}}</ref><ref name="ozymandias">{{cite news|last1=Cimatu|first1=Frank|last2=Santos-Doctor|first2=Joya |title=Ang 'Ozymandias' ng Pilipinas ay patuloy pa ring nagmumulto |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=1 Enero 2003 |url=https://news.google.com/newspapers?id=RlU1AAAAIBAJ&sjid=fCUMAAAAIBAJ&pg=698%2C14327047 |access-date=27 February 2015}}</ref> Southern La Union, particular Agoo, Santo Tomas, and Rosario, was historically ethnically Pangasinan="16 century" migrasyon mula sa hilagang La Union at Ilocos, gaya ng naitala ni Fray Andrés Carro noong 1792, ay nagresulta sa pagiging pangunahing Ilokano ang naninirahan at mga etnikong Ilocanized na Pangasinense.<ref name=":110">{{cite book |last1=Yabes. |first1=Leopoldo Y. |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/adl4452.0001.001/19?view=image&size=100 |title=Isang maikling pagsusuri sa panitikang Iloko mula sa simula hanggang sa kasalukuyang pag-unlad nito, kasama ang isang bibliograpiya ng mga akdang nauukol sa mga taong Iloko at sa kanilang wika |date=1936 |page=5 |access-date=13 Setyembre 2023}}</ref><ref name=":65" /> Kabilang sa iba pang pangkat etniko sa La Union ang 23,518 [[Tagalog people]] at 10,025 Bisaya o [[Visayans|Binisaya people]], 4,043 [[Bicolano people|Bicolano]] people, 2,410 [[Kapampangan people|Kapampangan]gay people, 2,383 [Hililongnongo] people, 2,383 [Hililongnongo] 2,311 [[mga Ifugao|Ifugao]] tao, 1,717 [[Itneg people|Itneg]] (Tingguian) people, 1,586 [[Waray people|Waray]] people, 1,319 [[Cebuano people|Cebuano]], 1,181 [[Maranao] na mga dayuhan],7 tulad ng mga Maranao pati na rin ang mga dayuhan. [[Chinese Filipinos|Chinese]], 410 [[Indian Filipino|Indian]], at 142 [[Americans in the Philippines|American]], na nag-aambag sa pagkakaiba-iba ng kultura ng probinsya.<ref>{{Cite web |title=Pinalalawak ng POPCOM ang programa nito sa populasyon sa mga Katutubo at mga Katutubong Pamayanang Pangkultura |url=https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/ |access-date=2022-04-05 |url-status=live |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126021836/https://rpo1.popcom.gov.ph/popcom-expands-its-population-program-to-indigenous-peoples-and-indigenous-cultural-commmunities/ |website=Komisyon sa Populasyon at Pag-unlad Website ng (POPCOM)}}</ref><ref name=":20" /> === Wika === {{Pangunahing|Wikang Ilokano}} {{bar box|title=Mga Wikang Sinasalita (2020)<ref>{{cite web | url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing|title= Etnisidad sa Pilipinas (2020 Census of Population and Housing}}</ref>|titlebar=#f99|left1=Language|right1=Speakers|baro[barcan pixels|float=I{barcan] wika|Ilocano]]|Berde|81.88||673,312}} {{bar pixel|[[Kankanaey language|Kankanaey]]|Dilaw|5.17||42,552}} {{bar pixel|[[Bago language|Bago]]|Asul|3.01||24,757}} {{bar pixel|[[Tagalog language|Tagalog]]|Orange|2.86||23,518}} {{bar pixel|[[Wika sa Pangasinan|Pangasinan]]|Lila|1.25||10,319}} {{bar pixel|[[Ibaloi language|Ibaloi]]|Red|1.11||9,107}} {{bar pixel|Others|Grey|4.72||38,787}}|border_width=3|width=50|background-color=white}}[[Ilocano language|Iloco]], o Iloko, ay ang pangunahing wikang sinasalita sa La Union, kasama ang Abagatan (Southern) na diyalekto bilang rehiyonal na baryasyon nito. Noong 2012, opisyal na kinilala ang Iloco bilang wika ng La Union sa pamamagitan ng ''Provincial Ordinance No. 026-2012'', na kilala bilang Iloco Code.<ref>{{Cite web |last=Elias |first=Jun |title=Iloko Ang opisyal na wika ng La Union |url=https://www.philstar.com/nation/2012/09/19/850488/iloko-la-unions-official-language |access-date=2023-09-23 |website=Philstar.com}}</ref> [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]] ay sinasalita din sa [[pangasinan]] na malapit sa hangganan ng [[lalawigan], partikular sa timog na bahagi ng lalawigan. Samantala, ang [[mga taong Kankanaey|Kankanaey]] at [[mga taong Ibaloi|Ibaloi]] ay sinasalita ng mga pamayanang [[mga taong Igorot|Cordilleran]] na naninirahan sa matataas na lugar ng La Union. Ayon sa kasaysayan, noong 1884, naglabas si Gobernador Federico Francia ng isang ''espediente'' (ulat) sa ''dialectos que hablan'' (mga dayalektong sinasalita) sa La Union.<ref name=":65" /> Binanggit sa ulat na karamihan sa mga ''umilis'' (mga taong-bayan) ay nagsasalita ng Ilokano at Pangasinan, kung saan ang [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] at [[Rosario, La Union|Rosario]] ang tanging mga bayan kung saan ang dalawang wika ay sinasalita dahil sa kanilang kalapitan sa Pangasinan. Ang natitirang 11 bayan ay higit na nagsasalita ng Iloco, hindi kasama ang mga nakakalat na komunidad na ''Igorrotes'' sa ''[[ranchería]]s''. Hanggang sa katapusan ng pamumuno ng Hispanic, ang Ilokano ay nanatiling nangingibabaw sa [[lingua franca]] ng La Union.<ref name=":65" /> == Heograpiya == {{Maraming larawan | image1 = San Gabriel, La Union River Basin.jpg | image2 = Ilog Aringay.jpg | caption2 = Aringay River, Aringay | caption1 = Baroro River Basin, San Gabriel | direksyon = patayo | align = kanan | caption_align = gitna | caption3 = Marshland sa Agoo }} Ang La Union, na matatagpuan sa timog-kanlurang bahagi ng [[Rehiyon ng Ilocos]], ay napapaligiran sa hilaga at hilagang-silangan ng [[Ilocos Sur]], sa timog ng [[Pangasinan]], sa silangan ng [[Benguet]], at sa kanluran ng [[Gol ng Lingayen]] at [[South China Sea]]. Sa heograpiya, ito ay nasa 273 kilometro hilaga ng [[Metro Manila]] at 57 kilometro sa hilagang-kanluran ng [[Baguio|Baguio City]]. Sa mga probinsya sa Rehiyon ng Ilocos, ang La Union ang pinakamaliit sa usapin ng lawak ng lupain, na sumasaklaw sa 149,309 ektarya, na bumubuo sa 11.60% ng kabuuang lawak ng lupain ng rehiyon at humigit-kumulang 0.5% ng buong bansa.<ref name=":14">{{Banggitin ang aklat |url=https://launion.gov.ph/wp-content/uploads/2022/02/PDPFP%202017-2025.pdf |title=Plano ng Panlalawigang Pagpapaunlad at Pisikal na Balangkas 2017 - 2025 |petsa=2022 |publisher=Lalawigan ng La Union |location=La Union |language=en-US}}</ref> Ang probinsya ay nahahati sa dalawang distrito. Ang Distrito I, na binubuo ng 70,069 ektarya (46.93% ng lawak ng lupain ng lalawigan), ay kinabibilangan ng [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], ang pinakamalaking munisipalidad, na may 15,500 ektarya, na sinusundan ng [[San Fernando, La Union|Lungsod ng San Fernando]] na may 10,688 ektarya, habang ang Luna ang pinakamaliit. Sakop ng Distrito II ang 79,240 ektarya (53.07% ng lalawigan), kung saan ang [[Bagulin]] ang may pinakamalaking lawak, kasunod ang [[Aringay]], habang ang [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] ang may pinakamaliit na espasyo.<ref>{{Cite web |last=Vizzuality |title=La Union, Pilipinas Mga Antas at Estadistika ng Deforestation {{!}} GFW |url=https://www.globalforestwatch.org/dashboards/country/PHL/39/ |access-date=2025-01-14 |website=www.globalforestwatch.org |language=en}}</ref> === Topograpiya === {{Maraming larawan | image1 = 5068Santiago Norte Sur, Caba, La Union 08.jpg | image2 = Mga lawa ng isda sa San Roque West sa Sitio Banaoang.jpg | caption2 = Marchland sa Agoo | caption1 = Mt. Kimmallugong sa Caba | direksyon = patayo | align = kaliwa | caption_align = gitna | caption3 = Latian sa Agoo }} Ang [[topograpiya]] ng La Union ay pangunahing maburol, unti-unting tumataas pasilangan mula sa [[kapatagan ng baybayin]].<ref name=":15" /> Ang [[Pisikal na heograpiya|pisyograpiko]] ng lalawigan ay maaaring uriin sa apat na pangunahing konpigurasyon sa ibabaw: mga kapatagan ng baybayin, mga burol sa baybayin, malalawak na lambak sa loob, at mga tagaytay ng bundok na may makikipot na lambak. Ang mga anyong lupang ito ay hinubog ng [[Alluvium|coral alluvium]] (buhangin at luwad) na idineposito ng umaagos na tubig.<ref name=":14" /> Ang mga kapatagan sa baybayin ng La Union ay pinakamakitid malapit sa Damortis at [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]], at pinakamalawak malapit sa [[Balaoan]], na umaabot hanggang 15 kilometro papasok sa lupain. Sa kahabaan ng [[Dagat Timog Tsina]], ang mga kapatagan sa baybayin ay mabilis na lumilipat sa matarik na hanay, na may matataas na lugar sa Santo Tomas, [[Agoo]], [[Bauang]], at [[Balaoan]], at mas banayad na mga dalisdis sa [[Bacnotan]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], at [[San Juan, La Union|San Juan]]. Ang mga bayang ito ay mayroon ding [[Bangka|mga latian ng bakawan]], at ang mga lupa sa lugar na ito ay ''mabuhangin'' at ''maalat'', lalo na sa katimugang San Fernando at mga nakapalibot na lugar. Ang mga burol sa baybayin sa La Union ay bihirang lumampas sa 300 metro ang taas, na sumasama sa [[Cordillera Central (Luzon)|mga bulubundukin ng Cordillera]] upang bumuo ng makikipot na lambak. Ang mga lupa sa mga lugar na ito ay pangunahing mabibigat na [[loam]] at [[clay]], na karaniwan sa Agoo, Aringay, Santo Tomas, at [[Rosario, La Union|Rosario]], habang ang hilagang San Fernando ay nailalarawan sa pamamagitan ng graba, [[Erosyon|erosyon]] na loam.<ref name=":15" /> {{Maraming larawan | image1 = Pormasyon ng Bato sa Ilog Balili.jpg | image2 = Poro Point, Lungsod ng San Fernando, La Union.jpg | caption2 = Bagyong Dagat, Lungsod ng San Fernando | caption1 = Pormasyon ng Bato sa Ilog Balili, Naguilian | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | align = kanan | lapad = 100 | caption_align = gitna | lapad1 = 1 | image3 = San Juan Beach, La Union, Enero 2024 (2).jpg | caption3 = Baybayin, San Juan }} Ang silangang hangganan ng lalawigan ay pangunahing bulubundukin, na pinangungunahan ng mga hanay ng bundok ng Gran Cordillera, partikular ang Gitnang at Hilagang Cordillera, na parallel sa baybayin ng Dagat Timog Tsina. Ang pinakamataas na tuktok sa lalawigan ay matatagpuan sa [[Bagulin]], sa taas na 1,200 talampakan, kasama ang iba pang matataas na lugar na matatagpuan sa San Gabriel at [[Burgos, La Union|Burgos]]. Ang mga matabang lambak sa loob ng San Juan, San Fernando, at Balaoan, na hugis-pamaypay, na nabuo ng mga sediment ng [[river delta]], ay mahalaga para sa agrikultura, bagama't madali itong mabahaan kapag malakas ang ulan.<ref name=":65" /><ref name=":14" /> Ang mga lupang maalat at alluvial, na mainam para sa mga pananim tulad ng palay at tabako, ay laganap sa [[Naguilian, La Union|Naguilian]], [[Aringay]], Bauang, Balaoan, at [[Luna, La Union|Luna]]. Ang mga bulubundukin sa silangan, na nailalarawan sa pamamagitan ng [[Steilhang|matatarik na dalisdis]] at makikipot na lambak, ay natatakpan ng mapula-pula at mala-luwad na lupa, lalo na sa Bacnotan, Agoo, San Fernando, San Juan, at Bauang, na hindi angkop para sa paggamit sa agrikultura.<ref name=":14" /> Ang La Union ay tahanan ng siyam na [[lambak]]—apat sa hilagang bahagi ng lalawigan (Bangar, Balaoan, Bacnotan, San Juan) at lima sa timog (Tubao, Aringay, Santo Tomas, Rosario, Naguilian)—na sumusuporta sa lupang agrikultural. Ang mga lambak na ito ay tinatawid ng makikipot at magulong ilog. Sa mas malayong bahagi ng silangan, may matataas na talampas at mga tuktok na tumataas nang husto.<ref name=":65" /><ref name=":14" /> {{Maraming larawan | image1 = PanPhilHighwayjf9765 33.JPG | caption1 = Rabon River, Rosario | image2 = TapuakanRiverjf996.JPG | caption2 = Tapuacan River, Pugo | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | caption_align = gitna | image3 = FvfTagudinSudipen5107 10.JPG | caption3 = Ilog Amburayan, Sudipen | image4 = La Union-Tangadan Falls Adventure.jpg | caption4 = Tangadan Falls, San Gabriel | align = left }} Ang probinsya ay dinadaanan ng walong pangunahing ilog, na karamihan ay nagmumula sa [[Cordillera Central (Luzon)|Mga Kabundukan ng Cordillera Central]] at dumadaloy patungo sa [[Dagat Timog Tsina]] at [[Golpo ng Lingayen]]:<ref name=":16">{{Cite web |title=South Circuit |url=https://launion.gov.ph/la-union-circuits/south-circuit/#:~:text=Aringay%20River,%20one%20of%20the,a%20drainage%20area%20of%20469sqm. |access-date=2025-01-14 |website=Pamahalaan ng La Union |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":17">{{Cite web |date=2018-07-22 |title="Kung saan may tubig na maiinom, ay may nakalalasong basura na mabaho." Tungkol sa Pagkapira-piraso ng Baroro Watershed – Isang Resipe para sa Sakuna |url=https://feed.org.ph/media-centre/press-releases-2018/where-there-was-water-to-drink-is-toxic-waste-that-stinks-on-baroro-watershed-fragmentation-a-recipe-for-disaster/#:~:text=Baroro%20River%20Watershed%20is%20locally,livelihood%20in%20the%20watershed%20area. |access-date=2025-01-14 |website=Fostering Education & Environment for Development, Inc. (FEED) |language=en-US}}</ref> * [[Amburayan River]]: Ang pinakamalaking ilog sa lalawigan, ito ay dumadaan sa [[San Gabriel, La Union|San Gabriel]], [[Sudipen]], at [[Bangar, La Union|Bangar]], na minarkahan ang hilagang hangganan sa pagitan ng [[Ilocos Sur]] at La Union bago dumaloy sa South China Sea. * [[Bued River]]: Dumadaloy sa [[Pugo, La Union|Pugo]] at Rosario, umaagos sa Lingayen Gulf, na minarkahan ang timog na hangganan ng [[Pangasinan]]. * Aringay River: Class B River Basin na may haba na 45&nbsp;km na nagmula sa [[Benguet]], dumadaan sa Pugo, Tubao, at Aringay, at dumadaloy sa parehong South China Sea at Lingayen Gulf.<ref name=":16" /> * Baroro River: Isang haba na 22.2&nbsp;km na nagsisimula sa kabundukan ng San Gabriel, tumatawid sa San Gabriel, San Juan, at Bacnotan, at dumadaloy sa South China Sea.<ref name=":17" /> * Ilog Maluyo (kilala rin bilang Ilog Bucilac): Dumadaloy sa Santol, Balaoan, at Bangar, na minarkahan ang mga hangganan ng rehiyon. * [[Balili River|Naguilian-Bauang River]] (kilala rin bilang Balili River): Nagmula sa [[La Trinidad, Benguet]], at dumadaloy sa Bagulin, Naguilian, at Bauang hanggang sa South China Sea. * Ilog Maragayap: Dumadaan sa San Gabriel, Balaoan, at Bacnotan, na kalaunan ay dumadaloy sa South China Sea. * Ilog Darigayos: Dumadaloy mula sa mga bundok sa likod ng Balaoan hanggang Darigayos Cove, umaagos sa South China Sea. {{Maraming larawan | image1 = 81Rizal Anduyan, Tubao, La Union 21.jpg | image2 = FvfLaUnion0320 01.JPG | caption2 = Terrains along Balili River, Bagulin | caption1 = Bundok Cordillera sa Tubao | direksyon = patayo | kabuuang_lapad = 200 | align = kanan | lapad = 100 | caption_align = gitna | lapad1 = 1 | image3 = 6664Damortis, Santo Tomas, La Union 23.jpg | caption3 = Coastal area sa Santo Tomas | alt2 = }} Ang baybayin ng La Union ay napapalibutan ng apat na look o cove: San Fernando (sa gitnang punto), San Juan sa hilagang-silangan, Darigayos sa hilagang-kanluran, at Santo Tomas sa timog-kanluran.<ref name=":65" /> Iba-iba ang paggamit ng lupa sa La Union. Ang mga kagubatan at kakahuyan ay sumasaklaw sa 41,240 ektarya (27.62%), na nagpapahusay sa biodiversity nito. Nangingibabaw ang agrikultura, na sumasakop sa 54,701 ektarya (36.64%), habang ang mga damuhan at palumpong ay bumubuo sa 22,834 ektarya (15.29%). Ang pag-unlad ng lungsod ay sumasaklaw sa 15,555 ektarya (10.42%), kasama ang 14,788 ektarya (3.30%) ng mga bakanteng lupa, at 191 ektarya (0.13%) ay inuri bilang mga basang lupa.<ref name=":14" /> === Klima === Ayon sa [[PAGASA|Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA)]], ang La Union ay nakararanas ng unang Uri ng Klima ng [[Klasipikasyon ng klima ng Köppen|Klasipikasyon ng Klima ng Köppen]], na nailalarawan sa pamamagitan ng dalawang magkaibang panahon: isang tag-init mula Nobyembre hanggang Abril at isang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre. Ang [[Southwest Monsoon]] (SWM) ay nagdudulot ng malakas na pag-ulan sa panahon ng tag-ulan, habang ang [[Northeast Monsoon]] (NEM) ay nagdudulot ng medyo tuyong kondisyon habang dumadaan ito sa [[Cordillera Central (Luzon)|Mga Kabundukan ng Cordillera]]. Ang pag-ulan ay hindi pantay na ipinamamahagi sa buong taon, kung saan ang pinakamataas na pag-ulan ay nangyayari mula Hulyo hanggang Setyembre. Ang La Union ay apektado rin ng [[tropical cyclone]], na may 85 ganitong sistema ng panahon na naitala sa pagitan ng 1948 at 2009, kabilang ang isang super typhoon. Ang mga bagyong ito, na pinakamadalas na nangyayari mula Hulyo hanggang Oktubre, ay may masamang epekto sa turismo, agrikultura, at imprastraktura. Sa panahon ng malalakas na bagyo, madalas magsara ang mga negosyo, karaniwan ang pagkawala ng kuryente, nagiging limitado ang transportasyon, at napipinsala ang mga pananim, na nagbabawas sa produksyon ng agrikultura.<ref name="nscblist" /><ref name=":3">{{Banggitin ang web |last=La Union |title=La Union sa Mga Numero |url=https://launion.gov.ph/quick-facts/ |url-status=dead |archive-date=7 Oktubre 2024 |access-date= |website=Website ng Pamahalaang Panlalawigan ng La Union |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007094334/https://launion.gov.ph/quick-facts/ }}</ref>{{Weather box | lokasyon = Lalawigan ng La Union | lapad = auto | metric first = Oo | iisang linya = Oo | Enero mataas C = 31 | Enero mababa C = 21 | Pebrero mataas C = 31 | Pebrero mababa C = 22 | Mar mataas C = 33 | Mar mababa C = 23 | Abr mataas C = 33 | Abr mababa C = 25 | Mayo mataas C = 32 | Mayo mababa C = 26 | Hun mataas C = 31 | Hun mababa C = 26 | Hul mataas C = 30 | Hul mababa C = 26 | Ago mataas C = 30 | Ago mababa C = 26 | Set mataas C = 30 | Set mababa C = 25 | Okt mataas C = 31 | Okt mababa C = 24 | Nob mataas C = 31 | Nob mababa C = 23 | Dis mataas C = 31 | Dis mababa C = 22 | kulay ng presipitasyon = berde | Presipitasyon ng Ene mm = 42 | Presipitasyon ng Peb mm = 48 | Presipitasyon ng Mar mm = 74 | Presipitasyon ng Abr mm = 110 | Presipitasyon ng Mayo mm = 269 | Hun presipitasyon ng Hun mm = 275 | Presipitasyon noong Hulyo mm = 362 | Presipitasyon noong Agosto mm = 325 | Presipitasyon noong Setyembre mm = 330 | Presipitasyon noong Oktubre mm = 306 | Presipitasyon noong Nobyembre mm = 126 | Presipitasyon noong Disyembre mm = 61 | Mga araw ng ulan noong Enero = 11.2 | Mga araw ng ulan noong Pebrero = 12.0 | Mga araw ng ulan noong Marso = 17.1 | Mga araw ng ulan noong Abril = 21.2 | Mga araw ng ulan noong Mayo = 27.1 | Mga araw ng ulan noong Hunyo = 26.8 | Mga araw ng ulan noong Hulyo = 28.1 | Mga araw ng ulan noong Agosto = 27.0 | Mga araw ng ulan noong Setyembre = 26.0 | Mga araw ng ulan noong Oktubre = 24.5 | Mga araw ng ulan noong Nobyembre = 17.7 | Mga araw ng ulan noong Disyembre = 12.4 | pinagmulan 1 = Meteoblue <small>(na-modelo/kinakalkulang datos, hindi sinusukat nang lokal)</small><ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/san-fernando_philippines_1690033 | title = San Fernando: Karaniwang Temperatura at Ulan | publisher = Meteoblue | access-date = 26 Abril 2020 }}</ref> | date = 26 Abril 2020 | source = }} === Lungsod === *[[Lungsod ng San Fernando, La Union|Lungsod ng San Fernando]] === Munisipalidad === <table border="0"><tr><td valign="top"> *[[Agoo, La Union|Agoo]] *[[Aringay, La Union|Aringay]] *[[Bacnotan, La Union|Bacnotan]] *[[Bagulin, La Union|Bagulin]] *[[Balaoan, La Union|Balaoan]] *[[Bangar, La Union|Bangar]] *[[Bauang, La Union|Bauang]] *[[Burgos, La Union|Burgos]] *[[Caba, La Union|Caba]] *[[Luna, La Union|Luna]] </td><td valign="top"> *[[Naguilian, La Union|Naguilian]] *[[Pugo, La Union|Pugo]] *[[Rosario, La Union|Rosario]] *[[San Gabriel, La Union|San Gabriel]] *[[San Juan, La Union|San Juan]] *[[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] *[[Santol, La Union|Santol]] *[[Sudipen, La Union|Sudipen]] *[[Tubao, La Union|Tubao]] </td></tr></table> ==Mga Kilalang Tao== === Mga Pinuno at Pulitiko === * [[Diego Silang]] (16 Disyembre 1730 – 28 Mayo 1763) – Rebolusyonaryong Pilipino * [[Joaquin Luna]] (11 Disyembre 1864 – 7 Nobyembre 1936) ay isang rebolusyonaryong Pilipino at dating [[Gobernador ng La Union|gobernador ng La Union]] mula 1901-1908. * [[Anacleto Diaz]] (1878–1945) – Ika-31 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng Korte Suprema ng Pilipinas * [[Magnolia Antonino]] (1915–2010) – dating [[Senador ng Pilipinas]] * [[Manuel Arguilla]] (1911–1944) – manunulat, makabayan, at martir * [[Jose D. Aspiras]] – Unang Kalihim ng [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] at dating kongresista * [[Camilo Osias]] (1889–1976) – Pilipinong politiko, ika-6 at ika-8 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]]. * [[Fortunato Abat]] (1925–2018) – Ika-20 Kalihim ng [[Department of National Defense (Philippines)|Department of National Defense]] (DND), Ambassador to the [[People's Republic of China]], at [[Commanding General of the Philippine Army]]. * [[Armando Palabay|Armando "Mandrake" Ducusin Palabay]] (1953–1974) - Filipino student leader and activist from [[San Fernando, La Union|San Fernando]] La Union, honored at the Philippines' [[Bantayog ng mga Bayani]] as a martyr of the resistance against the [[MarcosProfilename="Bantayogi"<name=""<name> diktadurang Marcos." web|url=http://www.bantayog.org/palabay-armando-d/|title=PALABAY, Armando D. &ndash; Bantay ng mga Bayani|website=bantay.org|date=18 Enero 2017|access-date=2020-01-22}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ydHxxkOBCk4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211212/ydHxxkOBCk4| archive-date=2021-12-12 |url-status=live|title=Armando Palabay |type=YouTube Video |publisher= Commission on Human Rights of the Philippines}}{{cbignore}}</ref> * [[Rolando Joselito Bautista]] – retiradong [[Filipino|Filipino]] [[Tenyente Heneral|tinyente heneral]] at ika-26 [[Sekretarya ng Kagalingang Panlipunan at Kaunlaran (Philippines)|Kalihim ng Kagalingang Panlipunan at Kaunlaran]] * [[Rafael Buenaventura]] – Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] * [[Samuel Gaerlan]] – Ika-187 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines|Associate Justice]] ng [[Supreme Court of the Philippines]] * [[Mario Lopez (jurist)|Mario Lopez]] — Ika-185 [[Associate Justice] ng Korte Suprema ng Pilipinas|Katuwang Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] * [[Antonio Mabutas]] – Unang obispo ng Diyosesis ng Laoag na ipinanganak sa Agoo at ang pangalawang Arsobispo ng [[Arkidiyosesis ng Davao]], na kilala sa kasaysayan bilang unang Arsobispo Romano Katoliko na sumulat ng isang liham pastoral upang punahin ang mga paglabag sa karapatang pantao sa ilalim ng [[diktaduryang Marcos]].<ref name="Davaob" /><ref name="MindaNews" /> * Doña Laureana Novicio Luna y Ancheta (4 Hulyo 1836 – 18 Agosto 1906) — Ina nina [[Antonio Luna]] at [[Juan Luna]]. * [[Wenceslao Padilla]] – Pilipinong [[Mga Misyonero ng CICM|Paring Scheut]] na mula 2 Agosto 2003 ay ang [[Prefectong Apostoliko]] ng [[Prefectong Apostoliko ng Ulaanbaatar]], isang diyosesis ng [[Simbahang Katoliko|Simbahang Romano Katoliko]] sa [[Mongolia]].<ref name="wordpress">{{cite web|url=https://icjesus.wordpress.com/2014/12/14/shepherding-the-flock-in-mongolia/ |title=Pagpapastol sa kawan sa Mongolia &#124; Hinahanap ko si Hesukristo|petsa=14 Disyembre 2014|publisher=icjesus.wordpress.com|access-date=2016-07-01}}</ref> * [[Jessica Soho]] — Maraming beses na ginawaran ng (''Asia Journalist of All Times,'' ''[[Peabody Awards|Peabody Award]]'') ang Pilipina na mamamahayag sa radyo at telebisyon, tinaguriang Asia's Powerhouse Journalist at kilala bilang host ng programang magasin ng balita na ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' sa [[GMA Network]] at dating tagapagbalita ng ''[[State of the Nation with Jessica Soho]]'' sa [[GMA News TV]]. === Mga Pambansang Artista at Pambansang Siyentipiko=== * [[Lucrecia Roces Kasilag]] (1918 2008) – [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Musika * [[Bienvenido Nebres]] (ipinanganak noong 1940) – akademiko, [[Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas]] para sa Matematika, dating [[Provincial Superior]] ng [[Society of Jesus]] sa Pilipinas * [[Clare R. Baltazar]] (1927-2024) – [[Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas]] para sa Sistematikong Entomolohiya === Aktor === * [[Vice Ganda]] – Comedia, aktor, mang-aawit, at host, mula sa San Juan, La Union. * [[Edward Barber (aktor)|Edward Barber]] — Filipino-British actor at host na sumikat noong 2016 [[Pinoy Big Brother: Lucky 7]], ika-4 na pwesto. mula sa Aringay, La Union. * [[Gloria Diaz]] (ipinanganak 1951) – Miss Philippines 1969, Miss Universe 1969, Aktres, mula sa Aringay, La Union. * [[Vaness del Moral]] – Filipina actor, dancer and singer from San Juan, La Union. * [[Coleen Garcia]] — ay isang [[Filipino|Filipino]] artista, host, at modelo mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. * [[JB Magsaysay]] (ipinanganak noong 1980) – [[Pinoy Big Brother (season 1)]] housemate; aktor, lingkod bayan, at negosyante. Mula sa San Juan, La Union. * [[Cheska Garcia|Cheska Garcia Kramer]] — ay isang [[Pilipina|Pilipino]] aktres at modelo mula sa Bauang, La Union. * [[Ashley Ortega]] — ay isang [[Pilipina|Pilipino-Aleman]] aktres na kilala sa kanyang mga papel sa ''[[Dormitoryo]]'' at ''[[My Destiny (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|My Destiny]]'' sa [[GMA Network]]. Siya ay dating co-host ng variety show na ''[[Wowowin]]''. Mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. === Mga Atleta === * [[Carlo Biado]] (ipinanganak noong 1983) — Pilipinong Atleta at propesyonal na manlalaro ng pool na "[[U.S. Open Pool Championship|2021 US Open Pool Grand Champion]]". mula sa Rosario, La Union. * [[Roger Casugay]] — Pilipinong surfer na nakipagkumpitensya para sa Pilipinas sa gold medalist ng [[2019 Southeast Asian Games]]. Siya ang unang Pilipinong nakatanggap ng Pierre de Coubertin Act of Fair Play Award ng [[International Fair Play Committee]] bilang pagkilala sa pagsagip sa isang kakumpitensya sa longboard semifinals ng 2019 Southeast Asian Games. mula sa Lungsod ng San Fernando, La Union. * [[José B. Nísperos]] — (1887–1922) Unang Asyano at Pilipino na nanalo ng Medalya ng Karangalan ng Estados Unidos * [[Tyler Tio]] — (ipinanganak noong 1998) Pilipino-Canadian na propesyonal na manlalaro ng basketball ng [[Philippine Basketball Association]] (PBA) mula sa San Fernando, La Union. * [[Rhenz Abando]] — (ipinanganak noong 1998) Propesyonal na manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa [[Anyang Jung Kwan Jang Red Boosters]] ng [[Korean Basketball League]] (KBL) mula sa Santo Tomas, La Union. * [[James Sena]] — (ipinanganak noong 1988) ay isang Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball mula sa Agoo, La Union. {{Div col|colwidth=30em}}{{div col end}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{La Union}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} g4drc8j9748lg8cugil7xzijx152wtt Nicolas Sarkozy 0 4066 2205589 1903714 2026-04-30T17:19:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205589 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2010}} [[Talaksan:Nicolas Sarkozy - Sarkozy meeting in Toulouse for the 2007 French presidential election 0299 2007-04-12 cropped further.jpg|thumb|Nicolas Sarkozy]] Si '''Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa''' (ipinanganak 28 Enero 1955, sa [[Paris]], [[XVIIe arrondissement|Ika-17 arrondissement]]), kilala simple bilang '''Nicolas Sarkozy''', ay isang politikong [[France|Pranses]]. Nahalal bilang pangulo ng Republika ng [[Pransiya]] noong 6 Mayo 2007 matapos nitong talunin ang kalaban nito mula sa Partidong Sosyalista na si Ségolène Royal noong halalang 2007, at magsisimula ang termino sa ika-17&nbsp;ng Mayo. Kilala si Sarkozy sa kanyang mga pananaw na [[konserbatismo|konserbatibo]] ukol sa isyu tungkol sa batas at sa kanyang pagnanais na gumawa ng makabagong modelong ekonomiko para sa Pransiya, na sinasabi niya na ang bansang Pransiya ay dapat magkaroon ng mas liberal na ekonomiya, na ginawa niyang halimbawa sa mga Amerikano at mga Ingles. Siya ay kadalasang binabansang Sarko ng kanyang mga taga-suporta at mga katunggali. == Mga panlabas na kawing == {{commons|Nicolas Sarkozy}} * [http://www.assemblee-nat.fr/tribun/fiches_id/2680.asp Pahina ni Nicolas Sarkozy bilang dating pumapangalawa sa Assemblée nationale française] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050220015643/http://www.assemblee-nat.fr/tribun/fiches_id/2680.asp |date=2005-02-20 }} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4048917.stm Sarkozy takes over Chirac party (BBC)] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3673102.stm Profayl ni Nicolas Sarkozy sa BBC] * [http://www.globalpolitician.com/articleshow.asp?ID=713&cid=3&sid=9 French Choose the American Way? (Global Politician)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160804112548/http://www.globalpolitician.com/articleshow.asp?ID=713&cid=3&sid=9 |date=2016-08-04 }} {{Mga puno ng estado ng Pransiya}} {{BD|1955||Sarkozy, Nicolas}} {{DEFAULTSORT:Sarkozy, Nicolas}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pransiya]] {{stub|Talambuhay}} 0btvl4dhkwa3ektcd05q1xhc9mtzgv8 Abra 0 4491 2205528 2195516 2026-04-30T15:01:53Z Exec8 780 2205528 wikitext text/x-wiki {{Short description|Province in Cordillera, Philippines}} {{About|isang lalawigan sa Pilipinas|iba pang gamit|Abra (paglilinaw)}} {{Infobox settlement | name = Abra | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Abra Valley.jpg | photo2a = The Santa Catalina de Alejandria Church in Tayum, Abra.JPG | photo2b = Abra Provincial Hall.JPG | photo3a = Bucay Casa Real.jpg | photo3b = San Quintin 2008 110.jpg | photo4a = Abra River 1.jpg | size = 250 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }} | image_caption = '''Pakanan''' (mula sa taas): [[Bangued]], [[Tayum Church|Simbahan ng Tayum]], [[Bangued|Gusaling Kapitolyo ng Abra]], [[Bucay, Abra|Bucay Casa Real]], [[San Quintin, Abra|San Quintin]] at [[Ilog ng Abra]]. | image_flag = Flag of Abra.svg | flag_size = 120x80px | image_seal = Abra_provincial_seal.png | seal_size = 100x80px | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Mapa ng Pilipinas na nagpapakita ng lalawigan ng Abra | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | subdivision_name1 = {{PH wikidata|region}} | established_title = Pagkakatatag | established_date = {{date|{{PH wikidata|founded}}|MDY}} | seat_type = Kabisera | seat = {{PH wikidata|seat}} | leader_party = | leader_title = [[Gobernador]] | leader_name = [[Dominic Valera|Dominic B. Valera]] ([[National Unity Party (Philippines)|NUP]]/ASENSO){{efn|Suspended since December 9, 2024<ref>{{cite news |last1=Dumlao |first1=Artemio |title=Palace suspends Abra Governor for 60 days |url=https://www.philstar.com/nation/2024/12/10/2406228/palace-suspends-abra-governor-60-days |access-date=December 16, 2024 |work=The Philippine Star |date=December 10, 2024}}</ref>}}<br> Russell Bragas (acting) | leader_title1 = Bisegobernador | leader_name1 = [[Joy Bernos|Maria Jocelyn V. Bernos]]{{efn|However, a court in Abra issued a 20-day temporary restraining order against the suspension order on September 2, which lapsed on September 23.}}<ref>{{cite news |title=Court stops Malacañang’s suspension of Abra vice governor |url=https://www.rappler.com/philippines/luzon/malacanang-suspends-abra-vice-governor-maria-jocelyn-bernos-covid-hospital-lockdown-order/ |access-date=September 6, 2024 |publisher=[[Rappler]] |date=September 6, 2024}}</ref>{{efn|name=sus|Suspended since August 12, 2024, was declared final and executory by the DESLA, [[Office of the President of the Philippines]]<ref>{{cite news |last1= Quitasol|first1=Aldwin |title=Abra vice governor suspension final, says OP|url=https://tribune.net.ph/2024/09/29/abra-vice-governor-suspension-final-says-op |access-date=September 30, 2024 |work=Daily Tribune |date=September 30, 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Malacañang suspends Abra vice governor over COVID-19 hospital lockdown order |url=https://www.rappler.com/philippines/luzon/malacanang-suspends-abra-vice-governor-maria-jocelyn-bernos-covid-hospital-lockdown-order/ |access-date=August 23, 2024 |publisher=[[Rappler]] |date=August 23, 2024}}</ref>}} ([[National Unity Party (Philippines)|NUP]]/ASENSO)<br> Russell Bragas (acting) | leader_title2 = [[Tagapagbatas|Lehislatura]] | leader_name2 = [[Sangguniang Panlalawigan ng Abra]] | area_footnotes = <ref name=list>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |access-date=May 14, 2014 |location=Makati, Philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20160419000512/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archive-date=April 19, 2016}}</ref> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_rank = 29th out of 82 | elevation_max_ft = 8,094 | elevation_max_point = [[Balbalasang–Balbalan National Park|Mt.Bangbanglang]] | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} <!-- official census is the only authoritative source --> | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_rank = 68th out of 82 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = 80th out of 82 | population_demonym = {{hlist|Abreño|Abrenian}} | demographics_type1 = Pagkakahati ng administratibo | demographics1_title1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Malayang Nakapaloob na Lungsod]] | demographics1_info1 = 0 | demographics1_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Nakapaloob na Lungsod]] | demographics1_info2 = 0 | demographics1_title3 = [[Bayan]] | demographics1_info3 = 27 | demographics1_title4 = [[Barangay]] | demographics1_info4 = 303 | demographics1_title5 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mga distrito]] | demographics1_info5 = Nag-iisang Distrito ng Abra | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | blank_name_sec1 = Mga wika | blank_info_sec1 = {{hlist | [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Tingguian|Itneg]], [[Isneg]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] }} | website = {{PH wikidata|website}} | image_map1 = {{hidden begin|title=OpenStreetMap|ta1=center}}{{Infobox mapframe|frame-width=250|zoom=8}}{{hidden end}} }} Ang '''Abra''', opisyal na kilala bilang '''Lalawigan ng Abra''' ([[Wikang Ilokano|Ilokano]]: Probinsia ti Abra; [[Tingguian|Inlaud Itneg]]: Probinsia ta Abra) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]] sa [[Luzon|Hilagang Luzon]]. Ang kabisera nito ay [[Bangued, Abra|Bangued]], at naghahanggan sa mga lalawigan ng [[Ilocos Norte]] at [[Apayao]] sa hilaga, sa [[Ilocos Sur]] at [[Mountain Province]] sa timog, sa [[Ilocos Norte]] at [[Ilocos Sur]] sa kanluran, at sa [[Kalinga]] at [[Apayao]] sa silangan. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Kasaysayan == Ang mga unang nanirahan sa Abra ay mga ninuno ng mga lahing Bontoc at Ifugao. Lumaon ay umalis din sila upang manirahan sa sinaunang lalawigang Bulubundukin o ''Mountain Province''. Ang iba pang mga naunang mga mananahan sa lalawigan ay ang mga Tingguian, o [[mga Itneg]]. Noong 1598, sinakop ang Bangued ng mga pwersang Kastila-Iloko. Isang kampamyentong Kastila ang itinatag sa Bangued upang ipagtanggol ang kanilang mga misyonaryo mula sa mga mamumugot upang Kristiyanuhin ang mga Tingguian at mahanap ang kanilang minahan ng ginto. Nasa ilalim ang Bangued ng pangangalaga ng mga misyong Kastila sa Vigan at Bantay. Nagtatag sila Fr. Esteban Marin at Fr. Si Agustin Minon ng isang misyon sa Bangued noon pang 1598. Dati itong tinawag na ''El Abra de Vigan'' o ang Bukana ng Vigan. Noong pananakop ng mga Ingles sa Pilipinas, nagtungo si [[Gabriela Silang]] sa Abra kasama ang mga kawal nito galing Ilokos at itinuloy ang pag-aaklas na sinimulan ng napaslang niyang asawang si [[Diego Silang]]. Nahuli siya at binitay ng mga Kastila noong 1763. ==Demograpiya== {{stack|float=right|{{Populasyon}}}} Dating tinatawag na El Abra de Vigan ang lalawigan ng Abra. Karamihan sa mga mamamayan ng Abra ay mula sa inanak ng mga [[mga Ilokano|Ilokano]] na dumayo sa lalawigan at sa mga kasapi ng tribong Tingguian. Noong 2011, nasa 240,141 ang populasyon ng lalawigan. Katutubong sinasalita ang wikang Ilokano<ref name="Dalby">{{cite book|last=Dalby|first=Andrew|title=Dictionary of Languages: The Definitive Reference to More Than 400 Languages|publisher=Columbia University Press|date=2004-02-18|isbn=978-0-231-11569-8|url=http://books.google.com/books?id=CnckpL8auSIC&pg=PA264&dq=Abra+Philippines&lr=&num=100&as_brr=3&ei=MlNQSMOyDKPujAGtjsFD&sig=nfubD1ejngacEsJ_VTQIMLGZgQc|page=264}}</ref> at wikang Itneg.<ref name="Tryon">{{cite book|last=Tryon|first=Darrell T.|title=Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies|publisher=Ratzlow-Druck|year=1994|isbn=3-11-012729-6|url=http://books.google.com/books?id=U5EbSnWd-18C&pg=PA171&dq=Abra+Philippines&lr=&num=100&as_brr=3&ei=I09QSPOtEYLGjgG31oRB&sig=r6ZdRsMs6HGe5H3DdvpHqgMGaIs|page=171}}</ref> Batay sa senso noong 2000, karamihan sa populasyon ng lalawigan ay mga [[mga Ilokano|Ilokano]] na may 71.9%. Ang iba pang pangkat etnikong naninirahan sa lalawigan ay ang mga [[Tinguian]] 18.7%, [[Ibanag]] 4.5%, [[Isneg]] 3.2% at mga [[mga Tagalog|Tagalog]] 0.4%.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2002/pr0234tx.html |access-date=2013-08-08 |archive-date=2012-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305165121/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2002/pr0234tx.html |url-status=dead }}</ref> {{clear-left}} ==Ekonomiya== {{PH poverty}} ==Heograpiya== ===Pampolitika=== [[File:Ph fil abra.png|thumb|Mapang pampolitika ng lalawigan ng Abra|350px]] Ang Abra ay nahahati sa 27 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. {| width=45%; class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- bgcolor=#cccccc ! [[mga bayan ng Pilipinas|Bayan]] !Bilang ng mga<br> [[Barangay]] ! Sukat ! Populasyon<br>(2010) ! <br />(per km²) |- |align=left|[[Bangued, Abra|Bangued]]||align=center| 31|| 105.70|| 51,865 || 415.7 |- |align=left|[[Boliney, Abra|Boliney]]||align=center| 8|| 216.92 ||4,063 || 18.7 |- |align=left|[[Bucay, Abra|Bucay]]||align=center| 21 || 107.17 || 17,127 || 167.7 |- |align=left|[[Bucloc, Abra|Bucloc]]||align=center| 4|| 63.77 || 2,176|| 34.1 |- |align=left|[[Daguioman, Abra|Daguioman]]||align=center| 4 || 114.37 || 1,715 || 15.0 |- |align=left|[[Danglas, Abra|Danglas]]||align=center| 7|| 156.02 || 4,734 || 30.3 |- |align=left|[[Dolores, Abra|Dolores]]||align=center| 15 || 47.45 || 11,499 || 242.3 |- |align=left|[[La Paz, Abra|La Paz]]||align=center| 12|| 51.41 || 14,882 || 289.5 |- |align=left|[[Lacub, Abra|Lacub]]||align=center| 6 || 295.30 || 2,977 || 10.1 |- |align=left|[[Lagangilang, Abra|Lagangilang]]||align=center| 17|| 101.44 || 13,824|| 136.3 |- |align=left|[[Lagayan, Abra|Lagayan]]||align=center| 6|| 215.97 || 4,477 || 20.7 |- |align=left|[[Langiden, Abra|Langiden]]||align=center| 6|| 116.29 || 3,170 || 27.3 |- |align=left|[[Licuan-Baay, Abra|Licuan-Baay]] (Licuan)||align=center| 11|| 256.42 || 4,864|| 19.0 |- |align=left|[[Luba, Abra|Luba]]||align=center| 8|| 148.27 || 6,391 || 43.1 |- |align=left|[[Malibcong, Abra|Malibcong]]||align=center| 12|| 283.17 || 3,807|| 13.4 |- |align=left|[[Manabo, Abra|Manabo]]||align=center| 11|| 110.95 || 10,756 || 96.9 |- |align=left|[[Peñarrubia, Abra|Peñarrubia]]||align=center| 9|| 38.29 || 6,544 || 170.9 |- |align=left|[[Pidigan, Abra|Pidigan]]||align=center| 15|| 49.15 || 11,528|| 234.5 |- |align=left|[[Pilar, Abra|Pilar]]||align=center| 19|| 66.10 || 9,908 || 149.9 |- |align=left|[[Sallapadan, Abra|Sallapadan]]||align=center| 9|| 128.62 || 5,985 || 46.5 |- |align=left|[[San Isidro, Abra|San Isidro]]||align=center| 9|| 48.07 || 4,888 || 101.7 |- |align=left|[[San Juan, Abra|San Juan]]||align=center| 19|| 64.08 || 10,546 || 164.6 |- |align=left|[[San Quintin, Abra|San Quintin]]||align=center| 6 || 66.59 || 5,233 || 78.6 |- |align=left|[[Tayum, Abra|Tayum]]||align=center| 11|| 61.14 || 13,940 || 228.0 |- |align=left|[[Tineg, Abra|Tineg]]||align=center| 10|| 744.80 || 4,668 || 6.3 |- |align=left|[[Tubo, Abra|Tubo]]||align=center| 10|| 409.87 || 5,719 || 14.0 |- |align=left|[[Villaviciosa, Abra|Villaviciosa]]||align=center| 8|| 102.93 || 5,377 || 52.2 |} ==Tignan din== *[[Distritong pambatas ng Abra]] ==Talababa== {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="lower-alpha"/> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Kawing panlabas== *[http://www.abra.gov.ph Ang Opisyal na Website ng Pamahalaang Panlalawigan ng Abra] {{Abra}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{stub|Pilipinas}} h7v91ryig8mvwlv0gn1zj9s2rlp2l22 Bataan 0 4839 2205518 2199964 2026-04-30T14:54:38Z Exec8 780 2205518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2|sinusumpa namin mawala access/portal ng mandaluyong sa bataan kung may namatay na pamilya dito naginalaw sa bataan sakatotohanan na alam ng langit at impiyerno,lupa at ng tao/totong gobyerno. infoboxtitle = Lalawigan ng Bataan | sealfile = ph_seal_bataan.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyon III) | capital = [[Lungsod ng Balanga]] | founded = 1754 | pop2000 = 557659 | pop2000rank = ika-46 pinakamalaki | popden2000 = 406 | popden2000rank= ika-12 pinakamataas | areakm2 = 1373.0 | arearank = ika-12 pinakamababa | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 11 | barangays = 237 | districts = 2 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = [[Enrique Garcia, Jr.|Enrique "Tet" Garcia]] | locatormapfile= Ph_locator_map_bataan.png | }} Ang '''Bataan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na sinasakop ang buong ''Tangway ng Bataan'' sa [[Luzon]]. Bahagi ng [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Gitnang Luzon]] ang lalawigan . [[Lungsod ng Balanga]] ang [[kapital na lungsod|kabisera]] nito at pinapaligiran ng mga lalawigan ng [[Zambales]] at [[Pampanga]] sa hilaga. Kaharap ng tangway sa kanluran ang [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] at [[Look ng Maynila]] naman sa silangan. Labing-isang bayan ang bumubuo sa lalawigan ng Bataan. Sa labing isang bayan at isang lungsod, hinati sa tatlong distrito ang mga ito. Ang unang distrito ay binubuo ng [[Hermosa]], [[Orani]], [[Samal]] at [[Abucay]] at ikalawang distrito ay binubuo ng [[Lungsod ng Balanga]], [[Pilar]], [[Orion]], [[Limay]], at ang ikatlong distrito ayang mga bayan ng [[Dinalupihan]], Morong, [[Mariveles]] at [[Bagac]] sa timog bahagi ng tangway. Isa sa mga tahimik na lalawigan ang Bataan. Karamihan sa mga urban na sentral ng mga bayan ay malapit sa anyong-tubig dahil hinihiwalay ng [[Bundok Natib]] (Mount Natib) ang gitna ng Bataan. Dahil dito, ang silangan ng Bataan ay nakahiwalay sa Kanlurang bahagi. Ang silangang bahagi ay nakaharap sa Look ng Maynila. Sa kabilang bahagi, ang mga bayan ng Mariveles, Bagac at [[Morong]] ay nakaharap sa Dagat Timog Tsina. Karamihan ng mga popular na beach/tabing dagat sa Bataan ay nasa kanlurang bahagi ng Bataan, nakaharap sa Dagat Timog Tsina. Sa Silangan, ang Look ng Maynila ay kilala bilang sikat na lugar pangisdaan ng mga mangingisda. Pangingisda at pagsasaka ang pangulong hanap-buhay ng mga taga-Bataan. Gayon man, sa paglipas ng panahon, ang mabilis na pagiging popular ng teknolohiya sa bansa ay nagbigay ng daan para magtayo ng mga pabrika sa Mariveles. Sa ngayon, isa ang Mariveles sa mga panguhaning pagawaan ng mga produktong pangkalakalan sa Pilipinas at sa ibang bansa. Isa rin sa mga sikat na lugar ang Bataan pagdating sa mga gawaing-kamay (handicrafts). == Kasaysayan == Noong 1647, ang puwersang pandagat ng Olanda (Netherlands) ay sumugod sa Pilipinas sa pagtatangkang makuha ang kapuluan mula sa Espanya. Pagdating nila ay minasaker nila ang mga tao sa Abucay, Bataan. Ang lalawigan ng Bataan ay itinatag noong 11 Enero 1757 ni Gobernador-Heneral Pedro Manuel Arandia mula sa lupaing dating kabilang sa lalawigan ng Pampanga at ''corregimiento'' ng Mariveles na noon ay sakop din ang Maragondon, Cavite na nasa kabilang panig ng Look ng Maynila.<ref>Cornelio R. Bascara. 2010. A History of Bataan (1587-1900). UST Publishing</ref> == Heograpiya == === Pagkakahating Pampolitika === Ang lalawigan ng Bataan ay nahahati sa 11 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. {| class="wikitable" |+ !Lungsod o Bayan !Distrito !Sukat (km)<sup>2</sup> !Populasyon !Densidad !Bilang ng Barangay !ZIP code !Income Class |- ! ! ! ! ! ! ! ! |- |[[Abucay, Bataan|Abucay]] |1st |79.72 | | | | | |- |[[Bagac, Bataan|Bagac]] |3rd | |31,365 | | | | |- |[[Balanga|Balanga City]] |2nd | | | | | | |- |[[Dinalupihan, Bataan|Dinalupihan]] |3rd | | | | | | |- |[[Hermosa, Bataan|Hermosa]] |1st | | | | | | |- |[[Limay, Bataan|Limay]] |2nd | | | | | | |- |[[Mariveles, Bataan|Mariveles]] |3rd | | | | | | |- |[[Morong, Bataan|Morong]] |3rd | | | | | | |- |[[Orani, Bataan|Orani]] |1st | | | | | | |- |[[Orion, Bataan|Orion]] |2nd | |60,771 | | | | |- |[[Pilar, Bataan|Pilar]] |2nd | | | | | | |- |[[Samal, Bataan|Samal]] |1st | | | | | | |} {{Canadian City Geographic Location (8-way) |North=[[Zambales]], [[Pampanga]] |West=''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Center=Bataan |East=''[[Look ng Maynila]]'', [[Kalakhang Maynila]] |South=[[Corregidor]]<br>''[[Look ng Maynila]]''<br>[[Kavite]] |Northwest= |Northeast= |Southwest= |Southeast= }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bataan}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga tangway]] {{pilipinas-stub}} tohr7eekjedr6w3djhm8pspy7ftoobc Ilocos Sur 0 4848 2205547 2086694 2026-04-30T15:13:11Z Exec8 780 2205547 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Ilocos Sur | native_name = | other_name = | official_name = Lalawigan ng Ilocos Sur | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | image_skyline = Ilocos Sur Capitol.jpg | image_alt = | image_caption = Panlalawigang Kapitolyo ng Ilocos Sur | image_flag = {{PH wikidata|image_flag}} | flag_size = 120x80px | image_seal = {{PH wikidata|image_seal}} | seal_size = 100x80px | nickname = | motto = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_alt = | map_caption = Location in the Philippines | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Ilocos]] | established_title = Founded | established_date = 1572 | seat_type = Capital | seat = {{PH wikidata|seat}} | leader_party = | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | leader_title = [[Governor]] | leader_name = Ryan Luis V. Singson ([[Nacionalista Party|NP]]) | leader_title1 = [[Vice Governor]] | leader_name1 = Jeremias "Jerry" C. Singson ([[Nacionalista Party|NP]]) | area_footnotes = <ref name=list>{{cite web|title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=19 September 2013 |location=Makati City, Philippines |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130111015112/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=11 January 2013 }}</ref> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_rank = Ika-51 mula sa 81 | area_note = | population_footnotes = {{PH census|current|01}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_rank = Ika-42 mula sa 81 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = Ika-33 mula sa 81 | population_note = | elevation_max_m = 2,009 | elevation_max_point = [[Bundok Namagoian]] | demographics_type1 = [[Administrative divisions of Ilocos Sur|Paghahati]] | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Malayang Lungsod]] | demographics1_info1 = 0 | demographics1_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Nakapaloob na Lungsod]] | demographics1_info2 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 2 | [[Candon]] | [[Vigan]] }} | demographics1_title3 = [[Mga bayan ng Pilipinas|Munisipalidad]] | demographics1_info3 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 32 | [[Alilem]] | [[Banayoyo]] | [[Bantay]] | [[Burgos, Ilocos Sur|Burgos]] | [[Cabugao]] | [[Caoayan, Ilocos Sur|Caoayan]] | [[Cervantes, Ilocos Sur|Cervantes]] | [[Galimuyod]] | {{nowrap|[[Gregorio del Pilar, Ilocos Sur|Gregorio del Pilar]]}} | [[Lidlidda]] | [[Magsingal]] | [[Nagbukel]] | [[Narvacan]] | [[Quirino, Ilocos Sur|Quirino]] | [[Salcedo, Ilocos Sur|Salcedo]] | [[San Emilio, Ilocos Sur|San Emilio]] | [[San Esteban, Ilocos Sur|San Esteban]] | [[San Ildefonso, Ilocos Sur|San Ildefonso]] | [[San Juan, Ilocos Sur|San Juan]] | [[San Vicente, Ilocos Sur|San Vicente]] | [[Santa, Ilocos Sur|Santa]] | [[Santa Catalina, Ilocos Sur|Santa Catalina]] | [[Santa Cruz, Ilocos Sur|Santa Cruz]] | [[Santa Lucia, Ilocos Sur|Santa Lucia]] | [[Santa Maria, Ilocos Sur|Santa Maria]] | [[Santiago, Ilocos Sur|Santiago]] | [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Santo Domingo]] | [[Sigay, Ilocos Sur|Sigay]] | [[Sinait]] | [[Sugpon]] | [[Suyo, Ilocos Sur|Suyo]] | [[Tagudin]] }} | demographics1_title4 = [[Barangay]] | demographics1_info4 = [[List of barangays in Ilocos Sur|768]] | demographics1_title5 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Distrito]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Ilocos Sur|Ika-1 at Ika-2 distrito ng Ilocos Sur]] | blank_name_sec1 = Mga sinasalitang wika | blank_info_sec1 = {{hlist | item-style=white-space:nowrap; | [[Wikang Iloko|Ilokano]] | [[Wikang Kankanaey|Kankana-ey]] | [[Wikang Filipino|Filipino]] | [[Wikang Ingles|Ingles]] }} | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|iso_code}} | website = {{Official URL}} | footnotes = }}Ang '''Ilocos Sur''' ({{lang-fil|Timog Ilocos}}, {{lang-ilo|Makin-abagatan nga Ilocos}}) ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] sa [[Ilocos|rehiyon ng Ilocos]] sa [[Luzon]]. Ang kabiserang panlalawigan nito ay [[Vigan City]], na nasa bunganga ng Ilog Mestizo River. Napapaligiran ang Ilocos Sur ng [[Ilocos Norte]] at [[Abra]] sa hilaga, [[Lalawigang Bulubundukin]] sa silangan, [[La Union]] at [[Benguet]] sa timog at ang [[Dagat Timog Tsina]] sa kanluran. Itinatag ang Ilocos Sur ni [[Juan de Salcedo]], isang Kastilang [[conquistador|konkistador]], noong 1572. Nabuo ito noong pinaghiwalay ang hilaga ([[Ilocos Norte]] ngayon) sa timog (Ilocos Sur). Sa panahong iyon, kalakip nito ang mga bahagi ng Abra at ang itaas na kalahati ng La Union sa kasalukuyan. Ang kasalukuyang hangganan ng lalawigan ay permanenteng binigyang-kahulugan ng Kautusan Blg. 2683, na nilagdaan noong Marso 1917. Ang lalawigan ay tahanan sa dalawang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]], alalaong baga’y ang [[Vigan|Pamanang Lungsod ng Vigan]] at ang [[Santa Maria Church|Simbahang Santa Maria]]. == Heograpiya == Ang lalawigan ng Ilocos Sur ay nahahati sa 32 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga Lungsod ==== * [[Lungsod ng Vigan]] * [[Lungsod ng Candon]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alilem, Ilocos Sur|Alilem]] * [[Banayoyo, Ilocos Sur|Banayoyo]] * [[Bantay, Ilocos Sur|Bantay]] * [[Burgos, Ilocos Sur|Burgos]] * [[Cabugao, Ilocos Sur|Cabugao]] * [[Caoayan, Ilocos Sur|Caoayan]] * [[Cervantes, Ilocos Sur|Cervantes]] * [[Galimuyod, Ilocos Sur|Galimuyod]] * [[Gregorio del Pilar, Ilocos Sur|Gregorio del Pilar]] (Concepcion) * [[Lidlidda, Ilocos Sur|Lidlidda]] * [[Magsingal, Ilocos Sur|Magsingal]] * [[Nagbukel, Ilocos Sur|Nagbukel]] * [[Narvacan, Ilocos Sur|Narvacan]] * [[Quirino, Ilocos Sur|Quirino]] (Angkaki) * [[Salcedo, Ilocos Sur|Salcedo]] (Baugen) * [[San Emilio, Ilocos Sur|San Emilio]] </td><td valign="top"> * [[San Esteban, Ilocos Sur|San Esteban]] * [[San Ildefonso, Ilocos Sur|San Ildefonso]] * [[San Juan, Ilocos Sur|San Juan]] (Lapog) * [[San Vicente, Ilocos Sur|San Vicente]] * [[Santa, Ilocos Sur|Santa]] * [[Santa Catalina, Ilocos Sur|Santa Catalina]] * [[Santa Cruz, Ilocos Sur|Santa Cruz]] * [[Santa Lucia, Ilocos Sur|Santa Lucia]] * [[Santa Maria, Ilocos Sur|Santa Maria]] * [[Santiago, Ilocos Sur|Santiago]] * [[Santo Domingo, Ilocos Sur|Santo Domingo]] * [[Sigay, Ilocos Sur|Sigay]] * [[Sinait, Ilocos Sur|Sinait]] * [[Sugpon, Ilocos Sur|Sugpon]] * [[Suyo, Ilocos Sur|Suyo]] * [[Tagudin, Ilocos Sur|Tagudin]] * [[Vigan, Ilocos Sur|Vigan]] </td></tr></table> === Pisikal === Matatagpuan ang lalawigan ng Ilocos Sur sa kanlurang baybayin ng Hilagang Luzon. Naghahanggan ang ito sa Ilocos Norte sa Hilaga, sa Abra sa hilagang silangan, sa Mountain Province sa silangan, sa Benguet sa timog silangan, sa La Union sa timog, at sa Dagat Tsina sa silangan. May sukat itong 2,579.58 kilometro parisukat na sumasakop sa 20.11 % ng kabuuang area ng Rehiyong 1. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [http://clarafaie.net Help Build the Official Website of Ilocos Sur] * [http://www.pasyalan.net/ilocos_sur/ Pasyalang Ilocos Sur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319105456/http://www.pasyalan.net/ilocos_sur/ |date=2007-03-19 }} * [http://www.yellowpageph.com Philippine Business Directory] * [http://www.katropa.com Ilocano community] {{Ilocos Sur}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 9jk36xdejeucmfcwzlbmv06rgizdjdc Pangasinan 0 5830 2205549 2199617 2026-04-30T15:14:22Z Exec8 780 2205549 wikitext text/x-wiki :''Para sa wika, tingnan ang [[Wikang Pangasinan]].'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Pangasinan |sealfile = {{#property:P158}} |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] |founded = 1578 |pop2000 = 2434086 |pop2000rank = ika-3 pinakamalaki |popden2000 = 453 |popden2000rank= ika-8 pinakamataas |areakm2 = 5368.2 |arearank = ika-15 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=4 |municipalities= 44 |barangays = 1,364 |districts = 6 |languages = [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Bolinao|Bolinao]] |governor = Victor Aguedo E. Agbayani |locatormapfile= Ph_locator_map_pangasinan.png }}{{Short description|Probinsiya sa Rehiyong Ilocos, Pilipinas}}Ang '''Pangasinan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Ilocos]]. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] sa may [[Golpo ng Lingayen]] at [[Dagat Timog Tsina]]. Ito ay may kabuuang sukat na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name="nscblist">{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 Pebrero 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=17 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=12 Septiyembre 2016 }}</ref> Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ay nasa 2,956,726 .<ref name="NSO">{{cite web |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Philippine Statistics Authority, 2015 Census of Population Report No. 1 – C REGION I – ILOCOS Population by Province, City, Municipality, and Barangay August 2016 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724071832/https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |archive-date=24 Hulyo 2022 |access-date=31 Hulyo 2022 |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office}}</ref> Pangasinan ang pangalan ng lalawigan, gaya na rin ang tawag sa mga mamamayan nito, at ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Tinatayang nasa 1.5 milyong ang mga katutubong Pangasinan. Isa ang [[wikang Pangasinan]] sa mga opisyal na kinikilalang wikang rehiyunal sa Pilipinas. Sinasalita ang Pangasinan bilang ikalawang wika ng mga etnikong minorya sa Pangasinan. Ang pinakakilalang pangkat etnikong minorya sa Pangasinan ay ang [[mga Iloko]], [[mga Bolinao|Bolinao]] at [[mga Tagalog]]. Matatas namang magsalita ng Iloko at [[wikang Filipino]] ang mga Pangasinan bilang pangalawang wika. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === {{See also|Pangasinan (sinaunang rehiyon)}}[[Talaksan:Pangasinan and Caboloan (15th-16th centuries).png|left|thumb|Ang mapa ng Pangasinan (dilaw), Caboloan (kayumanggi) at ang mga karatig-bayan nito sa baybay noong ika 15-16 na mga dantaon.]] Ang Pangasinan, gaya ng ibang mga lugar sa Pilipinas, ay tinirahan ng mga Austronesyo noong panahon ng malawakan nilang pagkalat sa iba't ibang panig ng daigdig mula sa karagatan. Nagtatag sila ng kani-kanilang mga bayan alinsunod sa baybayin ng Golpo ng Lingayen, at naging bahagi ng sinaunang daluyan ng kalakalan patungo at galing [[Tsina]], [[Indiya]] at [[Hapon]] noong ika-8 na dantaon. Ang pangunahing hanap-buhay ng mga Pangasinense na mga taga-baybay ay ang paggawa ng asin, kung kaya't sila at ang kanilang bayan ay tinaguriang "Pangasinan" ("pagawaan ng asin"). Datapwat ang mga kaloob-loobang lupain naman ay tinaguriang Caboloan ("pagawa-an ng kawayang bolo") sapagkat nakararami noon ang kawayang bolo (''Gigantochloa levis'') sa lugar.<ref name="officialhistory">{{cite web |title=History |url=https://www.pangasinan.gov.ph/the-province/history/ |access-date=16 July 2023 |website=Official Website of the Province of Pangasinan |publisher=Philippine Government}}</ref> Ayon sa tala ng mga Tsino noong panahon ng Dinastiyang Ming, ang Pangasinan ay kanilang tinawag bilang "Feng-jia-shi-lan". Sila ay pinapaniwalaang nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina na may simbolikong tributo mula 1403 hanggang 1405, kung saan ito'y kanilang kinailangang gawin upang magawa nilang makipagsapalaran sa mga Tsino.<ref name="Scott">{{cite journal |last1=Scott |first1=William Henry |date=1983 |title=Filipinos in China before 1500 |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf |journal=Asian Studies |volume=21 |pages=1–19}}</ref> Noong ika-16 na dantaon, tinagurian ang Pangasinan bilang "Daungan ng Hapon" ng mga Kastila. Ang mga katutubo noon ay nagtaglay ng kasuotan na maihahantulad sa ibang mga bayan at mga pangkat-etniko ng Timog Silangang Asia kasama na ang mga sutla ng mga Tsino at mga Hapon. Kahit ang mga pangkaraniwang mga tao noon ay nagkaroon ng mga palamuti na gawa sa bulak mula sa mga Tsino at mga Hapon. Pinaitiman nila ang kanilang mga ngipin at kanilang pinandirihan ang puting mga ngipin ng mga banyaga na ihinantulad nila sa mga kahayupan. Sila ay gumamit ng mga garapon gaya ng mga makikita sa mga bahay ng mga Hapon at ng mga Tsino. Matutuklasan rin noon ang paggamit ng mga pulbura na mala-Hapon ang anyo tuwing may bakbakan sa Golpo ng Lingayen.<ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Henry |title=Barangay |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila Philippines |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/186 187]}}</ref> Kapalit naman sa mga yamang ito, ang mga mangangalakal sa iba't ibang panig ng Asia ay nagtutungo sa Pangasinan upang makabili ng mga ginto at mga alipin pati na rin ang balat ng usa, [[musang]] at iba pa. Ang mga Pangasinense noon ay may kultura na maihahantulad sa kultura sa bandang timog ng kanilang rehiyon. === Panahon ng Kastila === Noong 27 Abril 1565, ang Kastilang conquistador na si [[Miguel López de Legazpi]] ay nakarating sa Pilipinas kasama ang mahigit 500 na mga sundalo at nagtatag ng kolonya. Noong 24 Mayo 1570, natalo ng mga Kastila si [[Rajah Sulayman]] at iba pang mga pinuno sa Pampanga at Maynila at kalaunan ay kaniyang pinasinayahan ang Maynila bilang kabisera ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]]. Matapos nilang malusob ang Maynila, nagpatuloy ang mga Kastila sa kanilang pananakop sa ibang mga lugar sa Luzon, kasama na ang Pangasinan. ==== Provincia de Pangasinán ==== Noong 1571, nagsimula ang pananakop ng mga Kastila sa Pangasinan sa pamumuno ng conquistador na si Martín de Goiti na nagmula sa Maynila patungong Pampanga. Matapos ang isang taon ay nagtungo ang conquistador na si [[Juan de Salcedo]] sa Golpo ng Lingayen at nakarating sa estuwaryo ng [[Ilog Agno]]. Si [[Limahong]], isang piratang Tsino, ay lumisan patungong Pangasinan matapos siyang mabigo sa labanan sa Maynila noong 1574. Datapwat ay nabigo rin siya sa pananakop niya sa Pangasinan sapagkat siya ay tinalo ng hukbo ni de Salcedo matapos siyang kubkubin ng mahigit 7 na buwan. Ang lugar na tinatawag ngayon ng Lalawigan ng Pangasinan ay nagmula sa administratibo at hudikaturang distrito noong taong 1580. Ang kabisera ng lalawigang ito noon ay ang Lingayen, ngunit ang pinaka-lawak ng nasasakupan nito ay nilinaw lamang noong taong 1611. Nanatiling kabisera ng lalawigan ang Lingayen puwera noong panahon ng himagsikan kung saan inilipat ang kabisera sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]. Noong pananakop naman ng mga Hapones ay ginawa namang kabisera ang bayan ng [[Dagupan]].<ref name="History of Pangasinan">{{cite web |title=History of Pangasinan |url=http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905174851/http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |archive-date=September 5, 2014 |access-date=June 24, 2014}}</ref> Ang lalawigan ng Pangasinan ay tinagurian dati bilang ''alcaldía mayor de término'' o pangunahing uri na lalawigan noong panahon ng Kastila. Ang hurisdiksyon ng lalawigang ito ay umabot sa karamihan ng lupain ng [[Zambales]] ngayon, kasama na rin ang lupain ng mga makabagong mgalalawigan ng [[Tarlac]] at [[La Union]].<ref name="History of Pangasinan" /> Noong katapusan ng ika-18 na dantaon, mayroong halos 19,836 na mga katutubong mga pamilya at 719 naman na mga Kastilang pamilya.<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish)]</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">{{Cite web |last1=Martínez de Zúñiga |first1=Joaquín |last2=Retana |first2=W. E. (Wenceslao Emilio) |date=January 7, 1893 |title=Estadismo de las islas Filipinas : ó, Mis viajes por este país |url=https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 |publisher=Madrid : [Impr. de la viuda de M. Minuesa de los Rios] |via=Internet Archive}}</ref>{{rp|31,54,113}} ==== Mga pag-aaklas laban sa mga Kastila ==== ==== Pag-aaklas ni Malong ==== Si [[Andres Malong]], isang pinuno ng bayan ng Binalatongan (San Carlos) ay nag-aklas at nagawang palayain ang lalawigan sa kalupitan ng mga Kastila noong Disiyembre 1660. Iprinoklama nila si Andres Malong bilang ''Ari na Pangasinan'' ("Hari ng Pangasinan"). Sinubukang lusubin at palayain ng hukbo ng Pangasinan ang mga karatig-lalawigan ng Pampanga at Ilocos, ngunit sila ay nagawang mapigilan ng mga loyalistang mga mandirigma na mga katutubo. Noong Pebrero 1661, bumagsak ang malayang Kaharian ng Pangasinan sa [[Kapitanya Heneral ng Pilipinas]]. ==== Pag-aaklas ni Palaris ==== Noong 3 Nobyembre 1762, nagdeklara ng independensiya ang taumbayan sa Pangasinan matapos ang pag-aaklas ni Juan de la Cruz, na mas kilala sa katawagang Palaris. Nagsimula ang pag-aaklas nang kumalat ang balita na bumagsak ang Maynila sa mga Briton noong 6 Oktubre 1762. Ang Traité de Paris ng 1763 ang nagwakas sa Pitong Taong Digmaan sa pagitan ng [[United Kingdom|Britanya]], [[Pransiya]] at [[Espanya]] noong 1 Marso 1763. Noong 16 Enero 1765, nadakip si Juan de la Cruz at sumailalim nanaman ang Pangasinan sa pamumuno ng mga Kastila. === Himagsikang Pilipino === {{Main|Himagsikang Pilipino}} Ang [[Katipunan]], isang palihim na lipunang makabayan, ay naitatag noong ika-7 ng Hulyo 1892, kung saan ito ay naglayong ipag-sanib-puwersa ang sambayanang Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan sa mga dayuhan at sa Simbahan. Nagsimula ang Himagsikan noong 23 Agosto 1896 sa pamumuno ni Supremo [[Andrés Bonifacio]]. Noong 18 Nobyembre 1897, nabuo ang isang konsehal sa Pangasinan na pinamunuan ni Presidente Generalisimo Roman Manalang at Heneral Mauro Ortiz.[[File:Maramba67jf.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maramba67jf.JPG|thumb|Puntod ni Don Daniel B. Maramba ([[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]])]] Pinamunuan ni Maramba ang pagpapalaya sa Santa Barbara noong 7 Marso 1898, matapos siyang senyasan ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] na sumugod. Nang marinig ng mga Kastila sa Dagupan ang pagpapalaya ng Santa Barbara ay mariin silang sumugod ngunit sila ay nagawang matalo ni Maramba. Nang sila ay matalo ay nanatili ang mga Kastila sa Lingayen upang depensahan ang kabisera ng lalawigan. Ito ay nakatulong kay Maramba upang sakupin ang mga bayan ng Malasiqui, Urdaneta at Mapandan. Napalaya niya rin ang bayan na Mangaldan bago siya nagtungo sa Dagupan. Sa pamumuno nina Prado at Quesada ay inatake nila ang mga bayan ng Alaminos, Agno, Anda, Alos, Bani, Balincaguin, Bolinao, Dasol, Eguia at Potot sa lalawigan ng Zamales. Kumalat rin ang himagsikan sa Sual, Labrador, Lingayen, Salasa at Bayambang. Matapos ang lahat ng mga pangyayaring ito ay nagtungo sina Prado at Quesada upang tumulong sa pagkubkob sa Dagupan. Noong 17 Abril 1898, itinalaga ni Heneral Makabulos si Prado bilang Gobernador Politico-Militar ng Pangasinan, habang si Quesada ay ginawang kaniyang kahalili. Noong Mayo 1898, nagbalik si Emilio Aguinaldo mula sa kaniyang pagkadestiyero sa Hong Kong matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato noong Disyembre 1897. Muling lumiyab ang himagsikan gawa ng kaniyang pagbabalik. Noong 3 Hunyo 1898, si Heneral Makabulos ay nakapasok sa bayan ng Tarlac. Ipinroklama ni [[Heneral Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng Pilipinas noong 12 Hunyo 1898. Gawa ng sunod-sunod na mga pag-wawagi ng mga Katipunero laban sa mga Kastila ay napagpasiyahan ng mga Kastila noong 30 Hunyo 1898 na lumisan patungong Dagupan upang kaharapin ang mga Katipunero sa nahuhuling laban. Lahat ng mga tauhang sibilyan at militar, kasama ang mga mersenaryo mula sa mga bayang napapasailalim pa sa mga Kastila, ay nangagtungong pa-Dagupan. Ang mga bayan na sumunod sa inilatag na utos ay ang Mangaldan, San Jacinto, Pozorrubio, Manaoag, at Villasis. Dinala rin nila ang Pinakabanal na Rosaryo ng Birhen ng Manaoag, ang patronesa ng Pangasinan. Ang [[Dagupan]], ang kinikilalang sentro ng komersyo sa Pangasinan, ay pinalibutan ng mga Katipunero sa ilalim ng pamumuno nina Don Daniel Maramba ng Santa Barbara, Don Vicente Prado ng San Jacinto at Don Juan Quezada ng Dagupan noong 18 Hulyo 1898. Ang lahat ng kanilang mga kawal ang nagpalibot sa Dagupan kung saan ang mga Kastila ay nanatili sa ladrilyadong mga pader ng Simbahang Katoliko. Matapos ay sinabayan na rin sila ni Heneral Makabulos. Ang Labanan ng Dagupan ay umabot mula 18 Hulyo hanggang ika-23 noong sumuko na rin ang mahigit 1,500 na mga Kastila sa pamumuno nina Federico Ceballos at Gobernador Joaquin de Orengochea. Sa labanang ito ay nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga natitirang mga hukbo ni Heneral Ceballos. Hindi naging madali ang pakikipaglaban sa mga Kastila sapagkat nagkukulang sa mga armas ang mga Katipunero noon, ngunit dahil sa talino ni Prado kung saan ginamit niya ang mga nakataling mga saging bilang kalasag sa mga bala na ipinapaputok ng mga Kastila ay nakalusong sila papasok sa Simbahan at nawasak ang mga depensa ng mga Kastila. === Panahon ng Amerikano === Ang Pangasinan at iba pang mga bahagi ng Pilipinas ay ibinigay sa mga Amerikano matapos ang Kasunduan sa Paris na nagwakas sa Digmaang Kastila-Amerikano. Noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], ipinaglaban nina [[José Torres Bugallón|Teniyente Koronel José Torres Bugallón]] ng Salasa at ni [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]] ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng mga Amerikano sa Hilagang Luzon. Napatay si Bugallon sa labanan noong 5 Pebrero 1899. Nabuwag ang Unang Republika noong 1901. Noong taong 1901, ang mga bayan ng [[:en:Balungao|Balungao]], [[:en:Rosales,_Pangasinan|Rosales]], [[:en:San_Quintin,_Pangasinan|San Quintin]] at [[:en:Umingan|Umingan]] na napapasailalim sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]] ay nailipat sa lalawigan ng Pangasinan sa kadahilanang malayo ang mga bayang ito sa kabisera.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jose |first=Diocese of San |title=Diocese of San Jose, Nueva Ecija – History |url=http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208033342/http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |archive-date=February 8, 2017 |access-date=February 7, 2017 |website=www.dioceseofsanjose.org |language=en-gb}}</ref> Noong 30 Nobyembre 1903, ang mga bayan ng Agno, Alaminos, Anda, Bani, Bolinao, Burgos, Dasol, Infanta at Mabini na sumasailalim noon sa lalawigan ng Zambales ay inilipat sa Pangasinan sa kadahilanang may kaugnayan sa kasayayan. Noong taong 1907, ang Asembliya ng Pilipinas ay naitatag at sa kauna-unahang pagkatataon ay naihalal ang limang residente ng Pangasinan bilang taga-pangatawan ng kanilang mga distrito. Noong taong 1921, si Mauro Navarro na kumakatawan sa Pangasinan sa Asembliya, ay nagtaguyod ng batas kung saan pinapalitan nito ang pangalan ng bayan ng Salasa bilang Bugallon sa pagkilala sa kadakilaan ni Heneral Bugallon. Si [[:en:Manuel_L._Quezon|Manuel L. Quezon]] ay pinasinayahan bilang unang pangulo ng [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa tulong ng Estados Unidos noong 15 Nobyembre 1935. ==== Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Nakahimpil noon sa Pangasinan ang ika-21 na Dibisyong Impanterya bago ang pagsapit ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang pananakop ng mga Hapon ay nanatili ang mga operasyon sa Pangasinan laban sa mga Hapon mula Enero hanggang Mayo 1942 at ang insirhensiya laban sa mga Hapon mula mga taong 1942 hanggang 1945. === Panahon matapos ang digmaan === Matapos ang Deklarasyon ng Kalayaan noong 4 Hulyo 1946, naihalal ang konggresista mula sa [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si Eugenio Perez na kumakatawawan sa ika-apat na distrito ng Pangasinan bilang Ponente ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]]. Pinamunuan niya ang Kapulungan hanggang taong 1953 noong naging dominante ang [[Partido Nacionalista]]. === Noong panahon ng Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos}} Ang Pangasinan, na ibinilang bilang bahagi ng [[Gitnang Luzon|Rehiyong Gitnang Luzon]] dahil sa kasaysayan at likas na kalagayan nito, ay ginawang bahagi ng [[Ilocos|Rehiyong Ilocos]] ayon sa batas na dulot ng pag-mamaniobra ni [[Ferdinand Marcos]], kahit na ang Pangasinan ay may sariling wika at kultura na bukod sa mga Ilocano. Dahil sa pang-mamaniobra ni Marcos ay nagkanda-lito-lito ang mga Pilipino. May mga Ilocano sa Pangasinan ngunit sila ay hindi nakararami sa lalawigan noon. Bukod pa, ang Pangasinan ay nagtataglay noon ng mas malaking ekonomiya kaysa sa [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]] at [[La Union]] at ang dami ng mga tao dito ay nakahihigit pa sa 50% ng dami ng tao ng Rehiyong Ilocos. Unti-unting bumagsak ang ekonomiya noong mga nahuhuling bahagi ng 1960 hanggang sa mga unang bahagi ng 1970 gawa ng krisis sa pagbabayad ng utang ng Pilipinas na nagsimula noong 1969 dahil sa maling pamamalakad ng Pamahalaang Marcos.<ref name="Balbosas1992">{{Cite journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |archive-date=September 21, 2021 |access-date=November 6, 2022}}</ref> Ayon sa mga manunuri ng ekonomiya, ito ay gawa ng malawakang pag-utang ni Ferdinand Marcos para sa nalalapit noon na halalan noong 1969 kung saan ginamit niya ang pondo para sa mabilisang pagpapatayo ng mga gusali na mabulaklak sa paningin ng mamamayang Pilipino.<ref name="Balbosas1992" /><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book |last1=Balisacan |first1=A. M. |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet |title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{Cite journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book |last=Kessler |first=Richard J. |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebellion and repression in the Philippines |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Cite book |last=Celoza |first=Albert F. |url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC |title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism |date=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780275941376 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schirmer |first=Daniel B. |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=The Philippines reader : a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance |date=1987 |publisher=South End Press |isbn=0896082768 |edition=1st |location=Boston |oclc=14214735}}</ref> Maraming mga mag-aaral mula Pangasinan ang nakisangkot sa mga protesta na nagsimula noong taong 1970 at nagpatuloy noong taong 1971 at 1972 upang manawagan sa pag-reporma ng pamahalaan at ng ekonomiya. Noong Septyembre 1972, isang taon bago matapos ang huling termino ni Marcos na nakatakda sa taong 1973, si Marcos ay nag-deklara ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]], isang deklarasyon na nagpanatili sa kaniya sa kapangyarihan ng mahigit labing-apat pang mga taon kung saan nagkaroon ng panahon ng walang katiyakan sa lalawigan ng Pangasinan.<ref name="Kasaysayan9ch10">{{Cite book |title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Democracy at the Crossroads}}</ref> Ang mga pag-labag sa karapatang pantao, ang pag-pabor sa mga kamag-anakan at mga kaibigan, ang pagpapatayo ng mga gusali para sa pagpapaganda ng imahe, pati na rin ang magagarang pamumuhay ng mga Marcos<ref name="Kasaysayan9ch10" /> ay nagdulot ng pagka-muhi sa mamamayang Pilipino kahit na may kalakip na pag-aresto at pasakit.<ref>{{cite news |date=September 28, 2022 |title=Philippines martial law: The fight to remember a decade of arrests and torture |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63056898}}</ref> Ang Panlalawigang Kampo ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]] sa Pangasinan sa may Lingayen<ref name="Panaglagip">Panaglagip: The North Remembers – Martial Law Stories of Struggle and Survival Edited by Joanna K. Cariño and Luchie B. Maranan.</ref>{{rp|page=48}} (pinangalanang Camp Antonio Sison noong taong 2017) ay naging puni ng mga bilanggong politikal na ang kapilya na may sukat ng 4x9 metro ay nahahati sa dalawa ng pader na gawa sa bakal, kung saan ang isa sa mga bahagi nito ay ginawa na ring presuhan.<ref name="Panaglagip" />{{rp|page=174}} Ang isa sa mga naging biktima ng pag-labag sa karapatang pantao ng rehimen ay ang pinunong mag-aaral na si Eduardo Aquino ng Mapandan at ang beauty queen na naging aktibista na si Maita Gomez ng Bautista. Si Aquino ay natambangan ng mga sundalo habang may nagaganap na pulong ng mga aktibista sa Tarlac, habang si Gomez ay nakulong na ng ilang beses ngunit nakaligtas upang maging isa sa mga tagapagtatag ng [[GABRIELA]], isang organisasyon na nagsusulong sa karapatan ng kababaihan. Pareho silang kinilala sa pamamagitan ng pag-uukit ng kanilang mga pangalan sa pader ng pag-alala sa [[Bantayog ng mga Bayani]] na nagbibigay parangal sa mga martir at mga bayani na kumalaban sa diktadura. === Rebolusyong EDSA at ang panahon matapos === Noong Pebrero 1986, pinatunayan ng [[Komisyon sa Halalan|COMELEC]] at ng [[NAMFREL]] na si Corazon Aquino ay nanalo sa lungsod ng Dagupan pati na rin ang mga lalawigan ng [[Benguet]] at [[Lalawigang Bulubundukin]] noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|Pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 1986]],<ref name="Pawilen2021SolidNorthMyth">{{Cite web |last=Pawilen |first=Reidan M. |date=May 2021 |title=The Solid North myth: an Investigation on the status of dissent and human rights during the Marcos Regime in Regions 1 and 2, 1969-1986 |url=https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113132016/https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |archive-date=2021-11-13 |access-date=2022-05-22 |website=University of the Philippines Los Baños University Knowledge Digital Repository}}</ref> kahit na nagkaroon ng pandaraya sa bilang ng mga boto na nakatakdang magpanalo kay [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite news |last1=Mydans |first1=Seth |date=1986-02-10 |title=OBSERVERS OF VOTE CITE WIDE FRAUD BY MARCOS PARTY |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |url-status=live |access-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106200131/https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |archive-date=2024-01-06 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=2020-11-27 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |language=en-US |url=https://verafiles.org/articles/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2024-05-02}}</ref> Makaraan ang ilang linggo, ang Ikalawang Hepe ng Sandatahan na si [[Fidel V. Ramos|Heneral Fidel V. Ramos]], isang Pangasinense, na namuno rin sa Philippine Integrated National Police, ay nagkaroon ng mahalagang gampanin sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] na nagpatalsik kay Ferdinand Marcos at nag-udyok sa kaniyang lumisan ng bayan. Matapos ang pagpapatalsik kay Marcos, lahat ng mga yunit ng pamahalaang lokal ay inatasang lisanin ang kanilang mga posisyon ni Pangulong Corazon Aquino. May mga opisyales naman na pinabalik sa kanilang posisyon, gaya na lang ni Mayor Ludovico Espinosa ng Dasol, na sumanib sa UNIDO noong [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]. Si Fidel Ramos ay inatasang maging Hepe ng Sandatahan at kalaunan bilang Kalihim ng Tanggulang Pambansa nang kaniyang mapalitan si [[Juan Ponce Enrile]]. Si Oscar Orbos, isang konggresista mula Bani, ay itinalaga ni Aquino bilang kalihim ng [[Kagawaran ng Transportasyon|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] at kalaunan bilang Kalihim na Tagapagpaganap. Noong 11 Mayo 1992, si Fidel V. Ramos ay tumakbo sa pagka-pangulo. Siya ang kauna-unahang Pangasinenseng Pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, naka-ahon ang Pilipinas sa krisis sa langis at kuryente noong 1991. Ang kaniyang impluwensiya ay nakatulong sa pagpapayabong sa ekonomiya ng Pangasinan noong nanguna ito sa Palarong Pambansa ng 1995. Si [[Jose de Venecia]], ang kumakatawan noon sa distrito kagaya ng kaniyang biyenan na si Eugenio Perez, ay ang naging pangalawang Pangasinense na naging Ponente ng Kamara noong 1992. Siya ay muling naihalal noong 1995. Si De Venecia ay napili ng namamahalang partido ng administrasyong Ramos na Lakas NUCD bilang pambato nito sa halalan sa 1998 ngunit siya ay natalo ng Pangalawang Pangulo na si [[Joseph Estrada]]. Si Oscar Orbos naman ay tumakbo sa pagka-pangalawang pangulo ngunit siya ay natalo kay [[Gloria Macapagal Arroyo|Senador Gloria Macapagal Arroyo]], na may lahing Pangasinense sa panig ng kaniyang ina na si [[Evangelina Macapagal|Unang Ginang Evangelina Macaraeg-Macapagal]] na taga-[[Binalonan]]. Si Arroyo ay naging pangulo ng Pilipinas matapos ang [[EDSA II]] kung saan napatalsik si Pangulong Joseph Estrada sa posisyon. === Kasalukuyan === Noong Mayo 2004, ang aktor na naging pulitiko na si [[Fernando Poe, Jr.]] ng San Carlos ay tumakbo sa pagka-pangulo laban sa kasalukuyang pangulo na si Gloria Macapagal Arroyo. Ang boto sa Pangasinan ay nahati sa dalawa sapagkat pareho silang may lahing Pangasinense. Ngunit kalaunan ay naging matagumpay si Arroyo at naihalal bilang Pangulo, ngunit namantsahan ang kaniyang pagkapanalo ng mga akusasyon ng pamemeke at pagbili ng ng mga boto. == Heograpiya == [[Talaksan:Ph fil pangasinan.png|Mapang pampolitika ng Pangasinan|thumb|350px]] === Pampulitika === Ang lalawigan ng Pangasinan ay nagbubuo ng 44 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], 4 na [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], at 1,364 na mga [[barangay]]. May anim na distritong pangkinatawan ang lalawigan ng Pangasinan. ==== Mga Lungsod ==== *[[Lungsod ng Alaminos]] *[[Lungsod ng Urdaneta]] *[[Lungsod ng Dagupan]] *[[Lungsod ng San Carlos]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Agno, Pangasinan|Agno]] *[[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] *[[Alcala, Pangasinan|Alcala]] *[[Anda, Pangasinan|Anda]] *[[Asingan, Pangasinan|Asingan]] *[[Balungao, Pangasinan|Balungao]] *[[Bani, Pangasinan|Bani]] *[[Basista, Pangasinan|Basista]] *[[Bautista, Pangasinan|Bautista]] *[[Bayambang, Pangasinan|Bayambang]] *[[Binalonan, Pangasinan|Binalonan]] *[[Binmaley, Pangasinan|Binmaley]] *[[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] *[[Bugallon, Pangasinan|Bugallon]] *[[Burgos, Pangasinan|Burgos]] *[[Calasiao, Pangasinan|Calasiao]] *[[Dasol, Pangasinan|Dasol]] *[[Infanta, Pangasinan|Infanta]] *[[Labrador, Pangasinan|Labrador]] *[[Laoac, Pangasinan|Laoac]] *[[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] *[[Mabini, Pangasinan|Mabini]] </td><td valign="top"> *[[Malasiqui, Pangasinan|Malasiqui]] *[[Manaoag, Pangasinan|Manaoag]] *[[Mangaldan, Pangasinan|Mangaldan]] *[[Mangatarem, Pangasinan|Mangatarem]] *[[Mapandan, Pangasinan|Mapandan]] *[[Natividad, Pangasinan|Natividad]] *[[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] *[[Rosales, Pangasinan|Rosales]] *[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] *[[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] *[[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] *[[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] *[[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] *[[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] *[[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] *[[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] *[[Sison, Pangasinan|Sison]] *[[Sual, Pangasinan|Sual]] *[[Tayug, Pangasinan|Tayug]] *[[Umingan, Pangasinan|Umingan]] *[[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] *[[Villasis, Pangasinan|Villasis]] </td></tr></table> ===Pisikal=== Matatagpuan ang lalawigan ng Pangasinan sa kanlurang gitnang bahagi ng pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naghahanggan ang Pangasinan sa mga lalawigan ng [[La Union]] at [[Benguet]] sa hilaga, sa [[Nueva Vizcaya]] at [[Nueva Ecija]] sa silanga, at sa [[Zambales]] at [[Tarlac]] sa timog. Matatagpuan sa kanluran ng lalawigan ang [[Dagat Timog Tsina]]. May kabuuang sukat ang Pangasinan na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name=nscblist/> Ang lalawigan ay nasa 170 kilometro (105.633&nbsp;mi) hilaga ng [[Maynila]], 50 kilometro (31.0685&nbsp;mi.) timog ng [[Lungsod ng Baguio]], 115 kilometro (71.4576&nbsp;mi.) hilaga ng Pandaigdigang Paliparan at Daungan ng Subic, at 80 kilometro (49.7096&nbsp;mi.) hilaga ng [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. ==Demograpiya== {{Philippine Census | title= Senso ng populasyon ng Pangasinan | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= | 1990= 2020273 | 1995= 2178412 | 2000= 2434086 | 2007= 2645395 | 2010= 2779862 | footnote= Source: National Statistics Office<ref name=NSO/> |2015=2956726}} ===Populasyon=== Ang mga mamamayan ng Pangasinan (Totoon Pangasinan) ay tinatawag na Pangasinan o sa Kinastilang ''Pangasinense'', o sa payak na ''taga-Pangasinan''. Ikatlong pinakamataong lalawigan ang Pangasinan sa Pilipinas. Ayon sa senso noong 2000, 47 bahagdan ng populasyon ay mga Totoon Pangasinan at 44 na bahagdan ay [[mga Iloko]]. [[Talaksan:saltfarm.jpg|300px|thumb|right|Asinan sa [[Dasol]].]] {{Geographic Location |Centre = Pangasinan |North = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northeast = [[La Union]], [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]] |East = [[Nueva Ecija]] |Southeast = [[Tarlak]] |South = [[Zambales]] |Southwest = |West = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northwest = }} ==Mga Kilalang Tao== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Hajji Alejandro]], Pilipinong mang-aawit. * [[Rachel Alejandro]], mang-aawit at aktres sa opm, mula sa [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]. * [[Marlou Aquino]], Rookie of the Year, Best Player of the Conference, Defensive Player of the Year, tatlong beses na Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]] at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]]. * [[Maria Rachel Arenas]] dating Tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at unang babaeng kinatawan ng Pangasinan. * Pangalawang Tagapagsalita [[Rose Marie Arenas]], kilalang sosyalista at pilantropo. * [[Julius Babao]], Dating tagapagbalita ng ABS-CBN, host ng TV/Radio, ipinanganak sa [[Dagupan]]. * [[Salvador Bernal (artist)|Salvador Bernal]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro at Disenyo, mula sa Dagupan. * [[José Torres Bugallón]], [[Filipino people|Filipino]] opisyal ng militar na lumaban noong [[Philippine Revolution]] at [[Philippine–American War]], mula sa [[Bugallon]] (pinangalanan sa kanya, ito ay pinangalanang Salasa noon). * [[Carlos Bulosan]], may-akda ng [[America Is in the Heart]], mula sa [[Binalonan]]. * Senador [[Rene Cayetano]] (Senador ng Pilipinas, 1998–2003), mula sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos City]]. * [[Cheryl Cosim]], TV5 news anchor, TV/Radio host is from Dagupan. * [[Romeo de la Cruz]], dating Solicitor General ng Pilipinas mula sa [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta City]]. * [[Victorio Edades]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal– Pagpinta, mula sa Dagupan. * [[Hermogenes Esperon]] Jr., Dating AFP Chief of Staff at kasalukuyang tagapayo ng [[National Security Council (Philippines)]], ipinanganak sa [[Asingan]]. * [[Conrado Estrella III]], House Representative para sa [[Abono]] Partylist, dating 6th District Representative ng Pangasinan (1987-1995; 2001–2010). * [[Ermin Garcia]], mamamahayag at [[publisher ng pahayagan]], mula sa [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]]. * [[Jhong Hilario]], ABS-CBN comedian host, dancer and actor, born in Asingan. * [[Danny Ildefonso]], dalawang beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Season MVP, limang beses na Best Player of the Conference, tatlong beses na Finals MVP, All-Star Game MVP, Rookie of the Year, Comeback Player of the Year, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa Urdaneta City. * [[Larry Itliong]], Filipino-American labor organizer, mula sa [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]]. * [[Papa Jack]], TV Radio Broadcaster at DJ, mula sa [[Alcala, Pangasinan|Alcala]]. * [[Francisco Sionil José]], [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Panitikan, mula sa [[Rosales, Pangasinan|Rosales]]. * [[Niña Jose]], aktres ng ABS-CBN, politiko, alkalde ng Bayambang, mula sa [[Bayambang]]. * [[Arturo Lomibao]], ika-11 [[Philippine National Police|Hepe]] ng [[Philippine National Police]], mula sa [[Mangaldan]]. * [[Jhosep Lopez]], ika-190 [[Associate Justice ng Korte Suprema ng Pilipinas]], ipinanganak sa [[Umingan]]. * [[Eva Macapagal]], Unang Ginang ng Pilipinas noong 1961–1965 at ina ng Dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], mula sa Binalonan. * [[Manuel Moran]], ika-7 [[Chief Justice ng Pilipinas|Chief Justice]] ng [[Supreme Court ng Pilipinas]], na ipinanganak sa Binalonan. * [[Jane Oineza]], tinedyer na aktres ng ABS-CBN mula sa [[Bani, Pangasinan|Bani]]. * [[Oscar Orbos]], isang tubong Bani, isang dating gobernador at host ng TV. * [[Thomas Orbos]], kasalukuyang undersecretary ng [[Department of Transportation (Philippines)]], kapatid ni dating Gobernador Oscar Orbos, mga katutubo mula sa bayan ng Bani. * Senador [[Ambrosio Padilla]], vice-president ng [[Philippine Constitutional Commission of 1986]], ipinanganak sa [[Lingayen]]. * Senador [[Geronima Pecson]], [[suffragette]] at unang babaeng senador ng Pilipinas, mula kay [[Lingayen]]. * [[Barbara Perez]], beteranong aktres, ipinanganak sa Urdaneta City. * Speaker [[Eugenio Perez]], Ika-8 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]] mula sa Pangasinan, ipinanganak sa [[Basista]]. * [[Marc Pingris]], dalawang beses na Finals MVP, tatlong beses na Defensive Player of the Year, All-Star Game MVP, Most Improved Player, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Greatest Players in PBA History]], mula sa [[Pozorrubio]]. * [[Bella Poarch]], mang-aawit at personalidad sa social media. Lumaki sa San Fabian, siya ang kasalukuyang pinakasinusubaybayang recording artist sa Tiktok at pangatlo sa buong mundo sa pinakasinusubaybayang personalidad sa platform.<ref>{{cite web|url=https://www.wecb.fm/the-10-musical-artists-with-the-most-followers-on-tiktok/ |title= Ang 10 musical artist na may pinakamaraming followers sa TikTok|date= Disyembre 30, 2023}}</ref> * [[Fernando Poe Sr.]], dating action star, mula sa San Carlos City. * Senador [[Cipriano Primicias Sr.]], mula sa Alcala. * [[Maki Pulido]], GMA news anchor, hails from [[Anda, Pangasinan|Anda]]. * Presidente [[Fidel V. Ramos]], na ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * Senador [[Leticia Ramos-Shahani]] (Senador ng Pilipinas, 1987–1998), ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * [[Narciso Ramos]], isang mamamahayag, abogado, assemblyman at ambassador, at isa sa mga founding father ng ASEAN ([[Association of Southeast Asian Nations]]), ipinanganak sa Asingan. * [[Lolita Rodriguez]], artista, ipinanganak sa Urdaneta City. * [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]], isang beteranong artista, nagmula sa [[Mabini, Pangasinan|Mabini]]. * [[Carmen Rosales]], Filipina actress at World War II guerilla fighter, ipinanganak sa Rosales. * [[Perla Santos-Ocampo]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Pediatrics, mula sa Dagupan. * [[Joy Aquino Siapno]], isang propesor mula sa Dagupan, dating pansamantalang unang ginang ng [[East Timor]]. * [[Gabriel C. Singson]], ang dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], mula sa Lingayen. * Senador [[Pedro María Sison]], delegado sa Philippine Constitutional Convention ng 1935, mula sa Urdaneta. * [[Edward Soriano]], retiradong [[Tenyente heneral (Estados Unidos)|tenyente heneral]] ng Estados Unidos at ang pinakamataas na ranggong opisyal ng [[Pilipino Amerikano]] na naglingkod sa militar ng Estados Unidos,<ref name="ST2002">{{cite news | url=https://archive.seattletimes.com/archive/20020813/command13m/new-commander-at-fort-lewis-armys-highest-ranking-filipino | title=Bagong kumander sa Fort Lewis, pinakamataas na ranggong Pilipino ng Hukbong Sandatahan | date=Agosto 13, 2002 | access-date=Abril 7, 2013 | author=Rivera, Ray | newspaper=Seattle Times}}</ref> at ang unang na-promote sa isang [[pangkalahatang opisyal]].,<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=XExaAAAAIBAJ&dq=edward-soriano&pg=2392%2C19560807 | title=Si Yano ang pumalit sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas | date=Agosto 23, 2007 | access-date=Enero 17, 2013 | author=Fortuna, Julius F. | newspaper=The Manila Times}}</ref> mula sa Alcala. * [[Leo Soriano]], dating obispo ng United Methodist Church sa Pilipinas mula 2000 hanggang 2012, mula sa Binalonan. * [[Lordy Tugade]], Finals MVP at Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]], mula sa Alaminos. * [[Mocha Uson]], Pangalawang Kalihim ng [[Presidential Communications Operations Office]] (PCOO), ipinanganak sa Dagupan. * [[Carmen C. Velasquez|Carmen Velasquez]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Parasitology, mula sa Bayambang. * Speaker [[Jose de Venecia Jr.]], ika-17 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]], ipinanganak sa Dagupan. * [[Nova Villa]], GMA veteran actress, from [[Mangatarem]]. * [[Mitoy Yonting]], unang nagwagi ng The Voice of the Philippines, lead singer na si Draybers, mula sa [[Calasiao]]. {{div col end}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Pangasinan}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Pangasinan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] qe9xh1sjaqz0ngmwgiwozscbp80khzd 2205550 2205549 2026-04-30T15:15:25Z Exec8 780 2205550 wikitext text/x-wiki :''Para sa wika, tingnan ang [[Wikang Pangasinan]].'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Pangasinan |sealfile = {{#property:P158}} |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] |founded = 1578 |pop2000 = 2434086 |pop2000rank = ika-3 pinakamalaki |popden2000 = 453 |popden2000rank= ika-8 pinakamataas |areakm2 = 5368.2 |arearank = ika-15 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=4 |municipalities= 44 |barangays = 1,364 |districts = 6 |languages = [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Bolinao|Bolinao]] |governor = Victor Aguedo E. Agbayani |locatormapfile= Ph_locator_map_pangasinan.png }}{{Short description|Probinsiya sa Rehiyong Ilocos, Pilipinas}}Ang '''Pangasinan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Ilocos]]. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] sa may [[Golpo ng Lingayen]] at [[Dagat Timog Tsina]]. Ito ay may kabuuang sukat na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name="nscblist">{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 Pebrero 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=17 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=12 Septiyembre 2016 }}</ref> Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ay nasa 2,956,726 .<ref name="NSO">{{cite web |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Philippine Statistics Authority, 2015 Census of Population Report No. 1 – C REGION I – ILOCOS Population by Province, City, Municipality, and Barangay August 2016 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724071832/https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |archive-date=24 Hulyo 2022 |access-date=31 Hulyo 2022 |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office}}</ref> Pangasinan ang pangalan ng lalawigan, gaya na rin ang tawag sa mga mamamayan nito, at ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Tinatayang nasa 1.5 milyong ang mga katutubong Pangasinan. Isa ang [[wikang Pangasinan]] sa mga opisyal na kinikilalang wikang rehiyunal sa Pilipinas. Sinasalita ang Pangasinan bilang ikalawang wika ng mga etnikong minorya sa Pangasinan. Ang pinakakilalang pangkat etnikong minorya sa Pangasinan ay ang [[mga Iloko]], [[mga Bolinao|Bolinao]] at [[mga Tagalog]]. Matatas namang magsalita ng Iloko at [[wikang Filipino]] ang mga Pangasinan bilang pangalawang wika. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === {{See also|Pangasinan (sinaunang rehiyon)}}[[Talaksan:Pangasinan and Caboloan (15th-16th centuries).png|left|thumb|Ang mapa ng Pangasinan (dilaw), Caboloan (kayumanggi) at ang mga karatig-bayan nito sa baybay noong ika 15-16 na mga dantaon.]] Ang Pangasinan, gaya ng ibang mga lugar sa Pilipinas, ay tinirahan ng mga Austronesyo noong panahon ng malawakan nilang pagkalat sa iba't ibang panig ng daigdig mula sa karagatan. Nagtatag sila ng kani-kanilang mga bayan alinsunod sa baybayin ng Golpo ng Lingayen, at naging bahagi ng sinaunang daluyan ng kalakalan patungo at galing [[Tsina]], [[Indiya]] at [[Hapon]] noong ika-8 na dantaon. Ang pangunahing hanap-buhay ng mga Pangasinense na mga taga-baybay ay ang paggawa ng asin, kung kaya't sila at ang kanilang bayan ay tinaguriang "Pangasinan" ("pagawaan ng asin"). Datapwat ang mga kaloob-loobang lupain naman ay tinaguriang Caboloan ("pagawa-an ng kawayang bolo") sapagkat nakararami noon ang kawayang bolo (''Gigantochloa levis'') sa lugar.<ref name="officialhistory">{{cite web |title=History |url=https://www.pangasinan.gov.ph/the-province/history/ |access-date=16 July 2023 |website=Official Website of the Province of Pangasinan |publisher=Philippine Government}}</ref> Ayon sa tala ng mga Tsino noong panahon ng Dinastiyang Ming, ang Pangasinan ay kanilang tinawag bilang "Feng-jia-shi-lan". Sila ay pinapaniwalaang nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina na may simbolikong tributo mula 1403 hanggang 1405, kung saan ito'y kanilang kinailangang gawin upang magawa nilang makipagsapalaran sa mga Tsino.<ref name="Scott">{{cite journal |last1=Scott |first1=William Henry |date=1983 |title=Filipinos in China before 1500 |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf |journal=Asian Studies |volume=21 |pages=1–19}}</ref> Noong ika-16 na dantaon, tinagurian ang Pangasinan bilang "Daungan ng Hapon" ng mga Kastila. Ang mga katutubo noon ay nagtaglay ng kasuotan na maihahantulad sa ibang mga bayan at mga pangkat-etniko ng Timog Silangang Asia kasama na ang mga sutla ng mga Tsino at mga Hapon. Kahit ang mga pangkaraniwang mga tao noon ay nagkaroon ng mga palamuti na gawa sa bulak mula sa mga Tsino at mga Hapon. Pinaitiman nila ang kanilang mga ngipin at kanilang pinandirihan ang puting mga ngipin ng mga banyaga na ihinantulad nila sa mga kahayupan. Sila ay gumamit ng mga garapon gaya ng mga makikita sa mga bahay ng mga Hapon at ng mga Tsino. Matutuklasan rin noon ang paggamit ng mga pulbura na mala-Hapon ang anyo tuwing may bakbakan sa Golpo ng Lingayen.<ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Henry |title=Barangay |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila Philippines |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/186 187]}}</ref> Kapalit naman sa mga yamang ito, ang mga mangangalakal sa iba't ibang panig ng Asia ay nagtutungo sa Pangasinan upang makabili ng mga ginto at mga alipin pati na rin ang balat ng usa, [[musang]] at iba pa. Ang mga Pangasinense noon ay may kultura na maihahantulad sa kultura sa bandang timog ng kanilang rehiyon. === Panahon ng Kastila === Noong 27 Abril 1565, ang Kastilang conquistador na si [[Miguel López de Legazpi]] ay nakarating sa Pilipinas kasama ang mahigit 500 na mga sundalo at nagtatag ng kolonya. Noong 24 Mayo 1570, natalo ng mga Kastila si [[Rajah Sulayman]] at iba pang mga pinuno sa Pampanga at Maynila at kalaunan ay kaniyang pinasinayahan ang Maynila bilang kabisera ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]]. Matapos nilang malusob ang Maynila, nagpatuloy ang mga Kastila sa kanilang pananakop sa ibang mga lugar sa Luzon, kasama na ang Pangasinan. ==== Provincia de Pangasinán ==== Noong 1571, nagsimula ang pananakop ng mga Kastila sa Pangasinan sa pamumuno ng conquistador na si Martín de Goiti na nagmula sa Maynila patungong Pampanga. Matapos ang isang taon ay nagtungo ang conquistador na si [[Juan de Salcedo]] sa Golpo ng Lingayen at nakarating sa estuwaryo ng [[Ilog Agno]]. Si [[Limahong]], isang piratang Tsino, ay lumisan patungong Pangasinan matapos siyang mabigo sa labanan sa Maynila noong 1574. Datapwat ay nabigo rin siya sa pananakop niya sa Pangasinan sapagkat siya ay tinalo ng hukbo ni de Salcedo matapos siyang kubkubin ng mahigit 7 na buwan. Ang lugar na tinatawag ngayon ng Lalawigan ng Pangasinan ay nagmula sa administratibo at hudikaturang distrito noong taong 1580. Ang kabisera ng lalawigang ito noon ay ang Lingayen, ngunit ang pinaka-lawak ng nasasakupan nito ay nilinaw lamang noong taong 1611. Nanatiling kabisera ng lalawigan ang Lingayen puwera noong panahon ng himagsikan kung saan inilipat ang kabisera sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]. Noong pananakop naman ng mga Hapones ay ginawa namang kabisera ang bayan ng [[Dagupan]].<ref name="History of Pangasinan">{{cite web |title=History of Pangasinan |url=http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905174851/http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |archive-date=September 5, 2014 |access-date=June 24, 2014}}</ref> Ang lalawigan ng Pangasinan ay tinagurian dati bilang ''alcaldía mayor de término'' o pangunahing uri na lalawigan noong panahon ng Kastila. Ang hurisdiksyon ng lalawigang ito ay umabot sa karamihan ng lupain ng [[Zambales]] ngayon, kasama na rin ang lupain ng mga makabagong mgalalawigan ng [[Tarlac]] at [[La Union]].<ref name="History of Pangasinan" /> Noong katapusan ng ika-18 na dantaon, mayroong halos 19,836 na mga katutubong mga pamilya at 719 naman na mga Kastilang pamilya.<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish)]</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">{{Cite web |last1=Martínez de Zúñiga |first1=Joaquín |last2=Retana |first2=W. E. (Wenceslao Emilio) |date=January 7, 1893 |title=Estadismo de las islas Filipinas : ó, Mis viajes por este país |url=https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 |publisher=Madrid : [Impr. de la viuda de M. Minuesa de los Rios] |via=Internet Archive}}</ref>{{rp|31,54,113}} ==== Mga pag-aaklas laban sa mga Kastila ==== ==== Pag-aaklas ni Malong ==== Si [[Andres Malong]], isang pinuno ng bayan ng Binalatongan (San Carlos) ay nag-aklas at nagawang palayain ang lalawigan sa kalupitan ng mga Kastila noong Disiyembre 1660. Iprinoklama nila si Andres Malong bilang ''Ari na Pangasinan'' ("Hari ng Pangasinan"). Sinubukang lusubin at palayain ng hukbo ng Pangasinan ang mga karatig-lalawigan ng Pampanga at Ilocos, ngunit sila ay nagawang mapigilan ng mga loyalistang mga mandirigma na mga katutubo. Noong Pebrero 1661, bumagsak ang malayang Kaharian ng Pangasinan sa [[Kapitanya Heneral ng Pilipinas]]. ==== Pag-aaklas ni Palaris ==== Noong 3 Nobyembre 1762, nagdeklara ng independensiya ang taumbayan sa Pangasinan matapos ang pag-aaklas ni Juan de la Cruz, na mas kilala sa katawagang Palaris. Nagsimula ang pag-aaklas nang kumalat ang balita na bumagsak ang Maynila sa mga Briton noong 6 Oktubre 1762. Ang Traité de Paris ng 1763 ang nagwakas sa Pitong Taong Digmaan sa pagitan ng [[United Kingdom|Britanya]], [[Pransiya]] at [[Espanya]] noong 1 Marso 1763. Noong 16 Enero 1765, nadakip si Juan de la Cruz at sumailalim nanaman ang Pangasinan sa pamumuno ng mga Kastila. === Himagsikang Pilipino === {{Main|Himagsikang Pilipino}} Ang [[Katipunan]], isang palihim na lipunang makabayan, ay naitatag noong ika-7 ng Hulyo 1892, kung saan ito ay naglayong ipag-sanib-puwersa ang sambayanang Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan sa mga dayuhan at sa Simbahan. Nagsimula ang Himagsikan noong 23 Agosto 1896 sa pamumuno ni Supremo [[Andrés Bonifacio]]. Noong 18 Nobyembre 1897, nabuo ang isang konsehal sa Pangasinan na pinamunuan ni Presidente Generalisimo Roman Manalang at Heneral Mauro Ortiz.[[File:Maramba67jf.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maramba67jf.JPG|thumb|Puntod ni Don Daniel B. Maramba ([[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]])]] Pinamunuan ni Maramba ang pagpapalaya sa Santa Barbara noong 7 Marso 1898, matapos siyang senyasan ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] na sumugod. Nang marinig ng mga Kastila sa Dagupan ang pagpapalaya ng Santa Barbara ay mariin silang sumugod ngunit sila ay nagawang matalo ni Maramba. Nang sila ay matalo ay nanatili ang mga Kastila sa Lingayen upang depensahan ang kabisera ng lalawigan. Ito ay nakatulong kay Maramba upang sakupin ang mga bayan ng Malasiqui, Urdaneta at Mapandan. Napalaya niya rin ang bayan na Mangaldan bago siya nagtungo sa Dagupan. Sa pamumuno nina Prado at Quesada ay inatake nila ang mga bayan ng Alaminos, Agno, Anda, Alos, Bani, Balincaguin, Bolinao, Dasol, Eguia at Potot sa lalawigan ng Zamales. Kumalat rin ang himagsikan sa Sual, Labrador, Lingayen, Salasa at Bayambang. Matapos ang lahat ng mga pangyayaring ito ay nagtungo sina Prado at Quesada upang tumulong sa pagkubkob sa Dagupan. Noong 17 Abril 1898, itinalaga ni Heneral Makabulos si Prado bilang Gobernador Politico-Militar ng Pangasinan, habang si Quesada ay ginawang kaniyang kahalili. Noong Mayo 1898, nagbalik si Emilio Aguinaldo mula sa kaniyang pagkadestiyero sa Hong Kong matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato noong Disyembre 1897. Muling lumiyab ang himagsikan gawa ng kaniyang pagbabalik. Noong 3 Hunyo 1898, si Heneral Makabulos ay nakapasok sa bayan ng Tarlac. Ipinroklama ni [[Heneral Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng Pilipinas noong 12 Hunyo 1898. Gawa ng sunod-sunod na mga pag-wawagi ng mga Katipunero laban sa mga Kastila ay napagpasiyahan ng mga Kastila noong 30 Hunyo 1898 na lumisan patungong Dagupan upang kaharapin ang mga Katipunero sa nahuhuling laban. Lahat ng mga tauhang sibilyan at militar, kasama ang mga mersenaryo mula sa mga bayang napapasailalim pa sa mga Kastila, ay nangagtungong pa-Dagupan. Ang mga bayan na sumunod sa inilatag na utos ay ang Mangaldan, San Jacinto, Pozorrubio, Manaoag, at Villasis. Dinala rin nila ang Pinakabanal na Rosaryo ng Birhen ng Manaoag, ang patronesa ng Pangasinan. Ang [[Dagupan]], ang kinikilalang sentro ng komersyo sa Pangasinan, ay pinalibutan ng mga Katipunero sa ilalim ng pamumuno nina Don Daniel Maramba ng Santa Barbara, Don Vicente Prado ng San Jacinto at Don Juan Quezada ng Dagupan noong 18 Hulyo 1898. Ang lahat ng kanilang mga kawal ang nagpalibot sa Dagupan kung saan ang mga Kastila ay nanatili sa ladrilyadong mga pader ng Simbahang Katoliko. Matapos ay sinabayan na rin sila ni Heneral Makabulos. Ang Labanan ng Dagupan ay umabot mula 18 Hulyo hanggang ika-23 noong sumuko na rin ang mahigit 1,500 na mga Kastila sa pamumuno nina Federico Ceballos at Gobernador Joaquin de Orengochea. Sa labanang ito ay nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga natitirang mga hukbo ni Heneral Ceballos. Hindi naging madali ang pakikipaglaban sa mga Kastila sapagkat nagkukulang sa mga armas ang mga Katipunero noon, ngunit dahil sa talino ni Prado kung saan ginamit niya ang mga nakataling mga saging bilang kalasag sa mga bala na ipinapaputok ng mga Kastila ay nakalusong sila papasok sa Simbahan at nawasak ang mga depensa ng mga Kastila. === Panahon ng Amerikano === Ang Pangasinan at iba pang mga bahagi ng Pilipinas ay ibinigay sa mga Amerikano matapos ang Kasunduan sa Paris na nagwakas sa Digmaang Kastila-Amerikano. Noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], ipinaglaban nina [[José Torres Bugallón|Teniyente Koronel José Torres Bugallón]] ng Salasa at ni [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]] ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng mga Amerikano sa Hilagang Luzon. Napatay si Bugallon sa labanan noong 5 Pebrero 1899. Nabuwag ang Unang Republika noong 1901. Noong taong 1901, ang mga bayan ng [[:en:Balungao|Balungao]], [[:en:Rosales,_Pangasinan|Rosales]], [[:en:San_Quintin,_Pangasinan|San Quintin]] at [[:en:Umingan|Umingan]] na napapasailalim sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]] ay nailipat sa lalawigan ng Pangasinan sa kadahilanang malayo ang mga bayang ito sa kabisera.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jose |first=Diocese of San |title=Diocese of San Jose, Nueva Ecija – History |url=http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208033342/http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |archive-date=February 8, 2017 |access-date=February 7, 2017 |website=www.dioceseofsanjose.org |language=en-gb}}</ref> Noong 30 Nobyembre 1903, ang mga bayan ng Agno, Alaminos, Anda, Bani, Bolinao, Burgos, Dasol, Infanta at Mabini na sumasailalim noon sa lalawigan ng Zambales ay inilipat sa Pangasinan sa kadahilanang may kaugnayan sa kasayayan. Noong taong 1907, ang Asembliya ng Pilipinas ay naitatag at sa kauna-unahang pagkatataon ay naihalal ang limang residente ng Pangasinan bilang taga-pangatawan ng kanilang mga distrito. Noong taong 1921, si Mauro Navarro na kumakatawan sa Pangasinan sa Asembliya, ay nagtaguyod ng batas kung saan pinapalitan nito ang pangalan ng bayan ng Salasa bilang Bugallon sa pagkilala sa kadakilaan ni Heneral Bugallon. Si [[:en:Manuel_L._Quezon|Manuel L. Quezon]] ay pinasinayahan bilang unang pangulo ng [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa tulong ng Estados Unidos noong 15 Nobyembre 1935. ==== Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Nakahimpil noon sa Pangasinan ang ika-21 na Dibisyong Impanterya bago ang pagsapit ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang pananakop ng mga Hapon ay nanatili ang mga operasyon sa Pangasinan laban sa mga Hapon mula Enero hanggang Mayo 1942 at ang insirhensiya laban sa mga Hapon mula mga taong 1942 hanggang 1945. === Panahon matapos ang digmaan === Matapos ang Deklarasyon ng Kalayaan noong 4 Hulyo 1946, naihalal ang konggresista mula sa [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si Eugenio Perez na kumakatawawan sa ika-apat na distrito ng Pangasinan bilang Ponente ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]]. Pinamunuan niya ang Kapulungan hanggang taong 1953 noong naging dominante ang [[Partido Nacionalista]]. === Noong panahon ng Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos}} Ang Pangasinan, na ibinilang bilang bahagi ng [[Gitnang Luzon|Rehiyong Gitnang Luzon]] dahil sa kasaysayan at likas na kalagayan nito, ay ginawang bahagi ng [[Ilocos|Rehiyong Ilocos]] ayon sa batas na dulot ng pag-mamaniobra ni [[Ferdinand Marcos]], kahit na ang Pangasinan ay may sariling wika at kultura na bukod sa mga Ilocano. Dahil sa pang-mamaniobra ni Marcos ay nagkanda-lito-lito ang mga Pilipino. May mga Ilocano sa Pangasinan ngunit sila ay hindi nakararami sa lalawigan noon. Bukod pa, ang Pangasinan ay nagtataglay noon ng mas malaking ekonomiya kaysa sa [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]] at [[La Union]] at ang dami ng mga tao dito ay nakahihigit pa sa 50% ng dami ng tao ng Rehiyong Ilocos. Unti-unting bumagsak ang ekonomiya noong mga nahuhuling bahagi ng 1960 hanggang sa mga unang bahagi ng 1970 gawa ng krisis sa pagbabayad ng utang ng Pilipinas na nagsimula noong 1969 dahil sa maling pamamalakad ng Pamahalaang Marcos.<ref name="Balbosas1992">{{Cite journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |archive-date=September 21, 2021 |access-date=November 6, 2022}}</ref> Ayon sa mga manunuri ng ekonomiya, ito ay gawa ng malawakang pag-utang ni Ferdinand Marcos para sa nalalapit noon na halalan noong 1969 kung saan ginamit niya ang pondo para sa mabilisang pagpapatayo ng mga gusali na mabulaklak sa paningin ng mamamayang Pilipino.<ref name="Balbosas1992" /><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book |last1=Balisacan |first1=A. M. |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet |title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{Cite journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book |last=Kessler |first=Richard J. |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebellion and repression in the Philippines |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Cite book |last=Celoza |first=Albert F. |url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC |title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism |date=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780275941376 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schirmer |first=Daniel B. |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=The Philippines reader : a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance |date=1987 |publisher=South End Press |isbn=0896082768 |edition=1st |location=Boston |oclc=14214735}}</ref> Maraming mga mag-aaral mula Pangasinan ang nakisangkot sa mga protesta na nagsimula noong taong 1970 at nagpatuloy noong taong 1971 at 1972 upang manawagan sa pag-reporma ng pamahalaan at ng ekonomiya. Noong Septyembre 1972, isang taon bago matapos ang huling termino ni Marcos na nakatakda sa taong 1973, si Marcos ay nag-deklara ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]], isang deklarasyon na nagpanatili sa kaniya sa kapangyarihan ng mahigit labing-apat pang mga taon kung saan nagkaroon ng panahon ng walang katiyakan sa lalawigan ng Pangasinan.<ref name="Kasaysayan9ch10">{{Cite book |title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Democracy at the Crossroads}}</ref> Ang mga pag-labag sa karapatang pantao, ang pag-pabor sa mga kamag-anakan at mga kaibigan, ang pagpapatayo ng mga gusali para sa pagpapaganda ng imahe, pati na rin ang magagarang pamumuhay ng mga Marcos<ref name="Kasaysayan9ch10" /> ay nagdulot ng pagka-muhi sa mamamayang Pilipino kahit na may kalakip na pag-aresto at pasakit.<ref>{{cite news |date=September 28, 2022 |title=Philippines martial law: The fight to remember a decade of arrests and torture |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63056898}}</ref> Ang Panlalawigang Kampo ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]] sa Pangasinan sa may Lingayen<ref name="Panaglagip">Panaglagip: The North Remembers – Martial Law Stories of Struggle and Survival Edited by Joanna K. Cariño and Luchie B. Maranan.</ref>{{rp|page=48}} (pinangalanang Camp Antonio Sison noong taong 2017) ay naging puni ng mga bilanggong politikal na ang kapilya na may sukat ng 4x9 metro ay nahahati sa dalawa ng pader na gawa sa bakal, kung saan ang isa sa mga bahagi nito ay ginawa na ring presuhan.<ref name="Panaglagip" />{{rp|page=174}} Ang isa sa mga naging biktima ng pag-labag sa karapatang pantao ng rehimen ay ang pinunong mag-aaral na si Eduardo Aquino ng Mapandan at ang beauty queen na naging aktibista na si Maita Gomez ng Bautista. Si Aquino ay natambangan ng mga sundalo habang may nagaganap na pulong ng mga aktibista sa Tarlac, habang si Gomez ay nakulong na ng ilang beses ngunit nakaligtas upang maging isa sa mga tagapagtatag ng [[GABRIELA]], isang organisasyon na nagsusulong sa karapatan ng kababaihan. Pareho silang kinilala sa pamamagitan ng pag-uukit ng kanilang mga pangalan sa pader ng pag-alala sa [[Bantayog ng mga Bayani]] na nagbibigay parangal sa mga martir at mga bayani na kumalaban sa diktadura. === Rebolusyong EDSA at ang panahon matapos === Noong Pebrero 1986, pinatunayan ng [[Komisyon sa Halalan|COMELEC]] at ng [[NAMFREL]] na si Corazon Aquino ay nanalo sa lungsod ng Dagupan pati na rin ang mga lalawigan ng [[Benguet]] at [[Lalawigang Bulubundukin]] noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|Pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 1986]],<ref name="Pawilen2021SolidNorthMyth">{{Cite web |last=Pawilen |first=Reidan M. |date=May 2021 |title=The Solid North myth: an Investigation on the status of dissent and human rights during the Marcos Regime in Regions 1 and 2, 1969-1986 |url=https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113132016/https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |archive-date=2021-11-13 |access-date=2022-05-22 |website=University of the Philippines Los Baños University Knowledge Digital Repository}}</ref> kahit na nagkaroon ng pandaraya sa bilang ng mga boto na nakatakdang magpanalo kay [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite news |last1=Mydans |first1=Seth |date=1986-02-10 |title=OBSERVERS OF VOTE CITE WIDE FRAUD BY MARCOS PARTY |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |url-status=live |access-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106200131/https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |archive-date=2024-01-06 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=2020-11-27 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |language=en-US |url=https://verafiles.org/articles/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2024-05-02}}</ref> Makaraan ang ilang linggo, ang Ikalawang Hepe ng Sandatahan na si [[Fidel V. Ramos|Heneral Fidel V. Ramos]], isang Pangasinense, na namuno rin sa Philippine Integrated National Police, ay nagkaroon ng mahalagang gampanin sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] na nagpatalsik kay Ferdinand Marcos at nag-udyok sa kaniyang lumisan ng bayan. Matapos ang pagpapatalsik kay Marcos, lahat ng mga yunit ng pamahalaang lokal ay inatasang lisanin ang kanilang mga posisyon ni Pangulong Corazon Aquino. May mga opisyales naman na pinabalik sa kanilang posisyon, gaya na lang ni Mayor Ludovico Espinosa ng Dasol, na sumanib sa UNIDO noong [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]. Si Fidel Ramos ay inatasang maging Hepe ng Sandatahan at kalaunan bilang Kalihim ng Tanggulang Pambansa nang kaniyang mapalitan si [[Juan Ponce Enrile]]. Si Oscar Orbos, isang konggresista mula Bani, ay itinalaga ni Aquino bilang kalihim ng [[Kagawaran ng Transportasyon|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] at kalaunan bilang Kalihim na Tagapagpaganap. Noong 11 Mayo 1992, si Fidel V. Ramos ay tumakbo sa pagka-pangulo. Siya ang kauna-unahang Pangasinenseng Pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, naka-ahon ang Pilipinas sa krisis sa langis at kuryente noong 1991. Ang kaniyang impluwensiya ay nakatulong sa pagpapayabong sa ekonomiya ng Pangasinan noong nanguna ito sa Palarong Pambansa ng 1995. Si [[Jose de Venecia]], ang kumakatawan noon sa distrito kagaya ng kaniyang biyenan na si Eugenio Perez, ay ang naging pangalawang Pangasinense na naging Ponente ng Kamara noong 1992. Siya ay muling naihalal noong 1995. Si De Venecia ay napili ng namamahalang partido ng administrasyong Ramos na Lakas NUCD bilang pambato nito sa halalan sa 1998 ngunit siya ay natalo ng Pangalawang Pangulo na si [[Joseph Estrada]]. Si Oscar Orbos naman ay tumakbo sa pagka-pangalawang pangulo ngunit siya ay natalo kay [[Gloria Macapagal Arroyo|Senador Gloria Macapagal Arroyo]], na may lahing Pangasinense sa panig ng kaniyang ina na si [[Evangelina Macapagal|Unang Ginang Evangelina Macaraeg-Macapagal]] na taga-[[Binalonan]]. Si Arroyo ay naging pangulo ng Pilipinas matapos ang [[EDSA II]] kung saan napatalsik si Pangulong Joseph Estrada sa posisyon. === Kasalukuyan === Noong Mayo 2004, ang aktor na naging pulitiko na si [[Fernando Poe, Jr.]] ng San Carlos ay tumakbo sa pagka-pangulo laban sa kasalukuyang pangulo na si Gloria Macapagal Arroyo. Ang boto sa Pangasinan ay nahati sa dalawa sapagkat pareho silang may lahing Pangasinense. Ngunit kalaunan ay naging matagumpay si Arroyo at naihalal bilang Pangulo, ngunit namantsahan ang kaniyang pagkapanalo ng mga akusasyon ng pamemeke at pagbili ng ng mga boto. == Heograpiya == [[Talaksan:Ph fil pangasinan.png|Mapang pampolitika ng Pangasinan|thumb|350px]] === Pampulitika === Ang lalawigan ng Pangasinan ay nagbubuo ng 44 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], 4 na [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], at 1,364 na mga [[barangay]]. May anim na distritong pangkinatawan ang lalawigan ng Pangasinan. ==== Mga Lungsod ==== *[[Lungsod ng Alaminos]] *[[Lungsod ng Urdaneta]] *[[Lungsod ng Dagupan]] *[[Lungsod ng San Carlos]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Agno, Pangasinan|Agno]] *[[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] *[[Alcala, Pangasinan|Alcala]] *[[Anda, Pangasinan|Anda]] *[[Asingan, Pangasinan|Asingan]] *[[Balungao, Pangasinan|Balungao]] *[[Bani, Pangasinan|Bani]] *[[Basista, Pangasinan|Basista]] *[[Bautista, Pangasinan|Bautista]] *[[Bayambang, Pangasinan|Bayambang]] *[[Binalonan, Pangasinan|Binalonan]] *[[Binmaley, Pangasinan|Binmaley]] *[[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] *[[Bugallon, Pangasinan|Bugallon]] *[[Burgos, Pangasinan|Burgos]] *[[Calasiao, Pangasinan|Calasiao]] *[[Dasol, Pangasinan|Dasol]] *[[Infanta, Pangasinan|Infanta]] *[[Labrador, Pangasinan|Labrador]] *[[Laoac, Pangasinan|Laoac]] *[[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] *[[Mabini, Pangasinan|Mabini]] </td><td valign="top"> *[[Malasiqui, Pangasinan|Malasiqui]] *[[Manaoag, Pangasinan|Manaoag]] *[[Mangaldan, Pangasinan|Mangaldan]] *[[Mangatarem, Pangasinan|Mangatarem]] *[[Mapandan, Pangasinan|Mapandan]] *[[Natividad, Pangasinan|Natividad]] *[[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] *[[Rosales, Pangasinan|Rosales]] *[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] *[[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] *[[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] *[[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] *[[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] *[[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] *[[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] *[[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] *[[Sison, Pangasinan|Sison]] *[[Sual, Pangasinan|Sual]] *[[Tayug, Pangasinan|Tayug]] *[[Umingan, Pangasinan|Umingan]] *[[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] *[[Villasis, Pangasinan|Villasis]] </td></tr></table> ===Pisikal=== Matatagpuan ang lalawigan ng Pangasinan sa kanlurang gitnang bahagi ng pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naghahanggan ang Pangasinan sa mga lalawigan ng [[La Union]] at [[Benguet]] sa hilaga, sa [[Nueva Vizcaya]] at [[Nueva Ecija]] sa silanga, at sa [[Zambales]] at [[Tarlac]] sa timog. Matatagpuan sa kanluran ng lalawigan ang [[Dagat Timog Tsina]]. May kabuuang sukat ang Pangasinan na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name=nscblist/> Ang lalawigan ay nasa 170 kilometro (105.633&nbsp;mi) hilaga ng [[Maynila]], 50 kilometro (31.0685&nbsp;mi.) timog ng [[Lungsod ng Baguio]], 115 kilometro (71.4576&nbsp;mi.) hilaga ng Pandaigdigang Paliparan at Daungan ng Subic, at 80 kilometro (49.7096&nbsp;mi.) hilaga ng [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. ==Demograpiya== {{Philippine Census | title= Senso ng populasyon ng Pangasinan | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= | 1990= 2020273 | 1995= 2178412 | 2000= 2434086 | 2007= 2645395 | 2010= 2779862 | footnote= Source: National Statistics Office<ref name=NSO/> |2015=2956726}} ===Populasyon=== Ang mga mamamayan ng Pangasinan (Totoon Pangasinan) ay tinatawag na Pangasinan o sa Kinastilang ''Pangasinense'', o sa payak na ''taga-Pangasinan''. Ikatlong pinakamataong lalawigan ang Pangasinan sa Pilipinas. Ayon sa senso noong 2000, 47 bahagdan ng populasyon ay mga Totoon Pangasinan at 44 na bahagdan ay [[mga Iloko]]. [[Talaksan:saltfarm.jpg|300px|thumb|right|Asinan sa [[Dasol]].]] ==Mga Kilalang Tao== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Hajji Alejandro]], Pilipinong mang-aawit. * [[Rachel Alejandro]], mang-aawit at aktres sa opm, mula sa [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]. * [[Marlou Aquino]], Rookie of the Year, Best Player of the Conference, Defensive Player of the Year, tatlong beses na Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]] at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]]. * [[Maria Rachel Arenas]] dating Tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at unang babaeng kinatawan ng Pangasinan. * Pangalawang Tagapagsalita [[Rose Marie Arenas]], kilalang sosyalista at pilantropo. * [[Julius Babao]], Dating tagapagbalita ng ABS-CBN, host ng TV/Radio, ipinanganak sa [[Dagupan]]. * [[Salvador Bernal (artist)|Salvador Bernal]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro at Disenyo, mula sa Dagupan. * [[José Torres Bugallón]], [[Filipino people|Filipino]] opisyal ng militar na lumaban noong [[Philippine Revolution]] at [[Philippine–American War]], mula sa [[Bugallon]] (pinangalanan sa kanya, ito ay pinangalanang Salasa noon). * [[Carlos Bulosan]], may-akda ng [[America Is in the Heart]], mula sa [[Binalonan]]. * Senador [[Rene Cayetano]] (Senador ng Pilipinas, 1998–2003), mula sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos City]]. * [[Cheryl Cosim]], TV5 news anchor, TV/Radio host is from Dagupan. * [[Romeo de la Cruz]], dating Solicitor General ng Pilipinas mula sa [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta City]]. * [[Victorio Edades]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal– Pagpinta, mula sa Dagupan. * [[Hermogenes Esperon]] Jr., Dating AFP Chief of Staff at kasalukuyang tagapayo ng [[National Security Council (Philippines)]], ipinanganak sa [[Asingan]]. * [[Conrado Estrella III]], House Representative para sa [[Abono]] Partylist, dating 6th District Representative ng Pangasinan (1987-1995; 2001–2010). * [[Ermin Garcia]], mamamahayag at [[publisher ng pahayagan]], mula sa [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]]. * [[Jhong Hilario]], ABS-CBN comedian host, dancer and actor, born in Asingan. * [[Danny Ildefonso]], dalawang beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Season MVP, limang beses na Best Player of the Conference, tatlong beses na Finals MVP, All-Star Game MVP, Rookie of the Year, Comeback Player of the Year, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa Urdaneta City. * [[Larry Itliong]], Filipino-American labor organizer, mula sa [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]]. * [[Papa Jack]], TV Radio Broadcaster at DJ, mula sa [[Alcala, Pangasinan|Alcala]]. * [[Francisco Sionil José]], [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Panitikan, mula sa [[Rosales, Pangasinan|Rosales]]. * [[Niña Jose]], aktres ng ABS-CBN, politiko, alkalde ng Bayambang, mula sa [[Bayambang]]. * [[Arturo Lomibao]], ika-11 [[Philippine National Police|Hepe]] ng [[Philippine National Police]], mula sa [[Mangaldan]]. * [[Jhosep Lopez]], ika-190 [[Associate Justice ng Korte Suprema ng Pilipinas]], ipinanganak sa [[Umingan]]. * [[Eva Macapagal]], Unang Ginang ng Pilipinas noong 1961–1965 at ina ng Dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], mula sa Binalonan. * [[Manuel Moran]], ika-7 [[Chief Justice ng Pilipinas|Chief Justice]] ng [[Supreme Court ng Pilipinas]], na ipinanganak sa Binalonan. * [[Jane Oineza]], tinedyer na aktres ng ABS-CBN mula sa [[Bani, Pangasinan|Bani]]. * [[Oscar Orbos]], isang tubong Bani, isang dating gobernador at host ng TV. * [[Thomas Orbos]], kasalukuyang undersecretary ng [[Department of Transportation (Philippines)]], kapatid ni dating Gobernador Oscar Orbos, mga katutubo mula sa bayan ng Bani. * Senador [[Ambrosio Padilla]], vice-president ng [[Philippine Constitutional Commission of 1986]], ipinanganak sa [[Lingayen]]. * Senador [[Geronima Pecson]], [[suffragette]] at unang babaeng senador ng Pilipinas, mula kay [[Lingayen]]. * [[Barbara Perez]], beteranong aktres, ipinanganak sa Urdaneta City. * Speaker [[Eugenio Perez]], Ika-8 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]] mula sa Pangasinan, ipinanganak sa [[Basista]]. * [[Marc Pingris]], dalawang beses na Finals MVP, tatlong beses na Defensive Player of the Year, All-Star Game MVP, Most Improved Player, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Greatest Players in PBA History]], mula sa [[Pozorrubio]]. * [[Bella Poarch]], mang-aawit at personalidad sa social media. Lumaki sa San Fabian, siya ang kasalukuyang pinakasinusubaybayang recording artist sa Tiktok at pangatlo sa buong mundo sa pinakasinusubaybayang personalidad sa platform.<ref>{{cite web|url=https://www.wecb.fm/the-10-musical-artists-with-the-most-followers-on-tiktok/ |title= Ang 10 musical artist na may pinakamaraming followers sa TikTok|date= Disyembre 30, 2023}}</ref> * [[Fernando Poe Sr.]], dating action star, mula sa San Carlos City. * Senador [[Cipriano Primicias Sr.]], mula sa Alcala. * [[Maki Pulido]], GMA news anchor, hails from [[Anda, Pangasinan|Anda]]. * Presidente [[Fidel V. Ramos]], na ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * Senador [[Leticia Ramos-Shahani]] (Senador ng Pilipinas, 1987–1998), ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * [[Narciso Ramos]], isang mamamahayag, abogado, assemblyman at ambassador, at isa sa mga founding father ng ASEAN ([[Association of Southeast Asian Nations]]), ipinanganak sa Asingan. * [[Lolita Rodriguez]], artista, ipinanganak sa Urdaneta City. * [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]], isang beteranong artista, nagmula sa [[Mabini, Pangasinan|Mabini]]. * [[Carmen Rosales]], Filipina actress at World War II guerilla fighter, ipinanganak sa Rosales. * [[Perla Santos-Ocampo]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Pediatrics, mula sa Dagupan. * [[Joy Aquino Siapno]], isang propesor mula sa Dagupan, dating pansamantalang unang ginang ng [[East Timor]]. * [[Gabriel C. Singson]], ang dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], mula sa Lingayen. * Senador [[Pedro María Sison]], delegado sa Philippine Constitutional Convention ng 1935, mula sa Urdaneta. * [[Edward Soriano]], retiradong [[Tenyente heneral (Estados Unidos)|tenyente heneral]] ng Estados Unidos at ang pinakamataas na ranggong opisyal ng [[Pilipino Amerikano]] na naglingkod sa militar ng Estados Unidos,<ref name="ST2002">{{cite news | url=https://archive.seattletimes.com/archive/20020813/command13m/new-commander-at-fort-lewis-armys-highest-ranking-filipino | title=Bagong kumander sa Fort Lewis, pinakamataas na ranggong Pilipino ng Hukbong Sandatahan | date=Agosto 13, 2002 | access-date=Abril 7, 2013 | author=Rivera, Ray | newspaper=Seattle Times}}</ref> at ang unang na-promote sa isang [[pangkalahatang opisyal]].,<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=XExaAAAAIBAJ&dq=edward-soriano&pg=2392%2C19560807 | title=Si Yano ang pumalit sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas | date=Agosto 23, 2007 | access-date=Enero 17, 2013 | author=Fortuna, Julius F. | newspaper=The Manila Times}}</ref> mula sa Alcala. * [[Leo Soriano]], dating obispo ng United Methodist Church sa Pilipinas mula 2000 hanggang 2012, mula sa Binalonan. * [[Lordy Tugade]], Finals MVP at Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]], mula sa Alaminos. * [[Mocha Uson]], Pangalawang Kalihim ng [[Presidential Communications Operations Office]] (PCOO), ipinanganak sa Dagupan. * [[Carmen C. Velasquez|Carmen Velasquez]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Parasitology, mula sa Bayambang. * Speaker [[Jose de Venecia Jr.]], ika-17 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]], ipinanganak sa Dagupan. * [[Nova Villa]], GMA veteran actress, from [[Mangatarem]]. * [[Mitoy Yonting]], unang nagwagi ng The Voice of the Philippines, lead singer na si Draybers, mula sa [[Calasiao]]. {{div col end}} {{Geographic Location |Centre = Pangasinan |North = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northeast = [[La Union]], [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]] |East = [[Nueva Ecija]] |Southeast = [[Tarlak]] |South = [[Zambales]] |Southwest = |West = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northwest = }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Pangasinan}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Pangasinan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] iioavfbtbn4fftjxq64ub57y8hmc9wi 2205551 2205550 2026-04-30T15:16:11Z Exec8 780 2205551 wikitext text/x-wiki :''Para sa wika, tingnan ang [[Wikang Pangasinan]].'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Pangasinan |sealfile = {{#property:P158}} |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] |founded = 1578 |pop2000 = 2434086 |pop2000rank = ika-3 pinakamalaki |popden2000 = 453 |popden2000rank= ika-8 pinakamataas |areakm2 = 5368.2 |arearank = ika-15 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=4 |municipalities= 44 |barangays = 1,364 |districts = 6 |languages = [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Bolinao|Bolinao]] |governor = Victor Aguedo E. Agbayani |locatormapfile= Ph_locator_map_pangasinan.png }}{{Short description|Probinsiya sa Rehiyong Ilocos, Pilipinas}}Ang '''Pangasinan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Ilocos]]. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] sa may [[Golpo ng Lingayen]] at [[Dagat Timog Tsina]]. Ito ay may kabuuang sukat na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name="nscblist">{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 Pebrero 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=17 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=12 Septiyembre 2016 }}</ref> Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ay nasa 2,956,726 .<ref name="NSO">{{cite web |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Philippine Statistics Authority, 2015 Census of Population Report No. 1 – C REGION I – ILOCOS Population by Province, City, Municipality, and Barangay August 2016 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724071832/https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |archive-date=24 Hulyo 2022 |access-date=31 Hulyo 2022 |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office}}</ref> Pangasinan ang pangalan ng lalawigan, gaya na rin ang tawag sa mga mamamayan nito, at ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Tinatayang nasa 1.5 milyong ang mga katutubong Pangasinan. Isa ang [[wikang Pangasinan]] sa mga opisyal na kinikilalang wikang rehiyunal sa Pilipinas. Sinasalita ang Pangasinan bilang ikalawang wika ng mga etnikong minorya sa Pangasinan. Ang pinakakilalang pangkat etnikong minorya sa Pangasinan ay ang [[mga Iloko]], [[mga Bolinao|Bolinao]] at [[mga Tagalog]]. Matatas namang magsalita ng Iloko at [[wikang Filipino]] ang mga Pangasinan bilang pangalawang wika. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === {{See also|Pangasinan (sinaunang rehiyon)}}[[Talaksan:Pangasinan and Caboloan (15th-16th centuries).png|left|thumb|Ang mapa ng Pangasinan (dilaw), Caboloan (kayumanggi) at ang mga karatig-bayan nito sa baybay noong ika 15-16 na mga dantaon.]] Ang Pangasinan, gaya ng ibang mga lugar sa Pilipinas, ay tinirahan ng mga Austronesyo noong panahon ng malawakan nilang pagkalat sa iba't ibang panig ng daigdig mula sa karagatan. Nagtatag sila ng kani-kanilang mga bayan alinsunod sa baybayin ng Golpo ng Lingayen, at naging bahagi ng sinaunang daluyan ng kalakalan patungo at galing [[Tsina]], [[Indiya]] at [[Hapon]] noong ika-8 na dantaon. Ang pangunahing hanap-buhay ng mga Pangasinense na mga taga-baybay ay ang paggawa ng asin, kung kaya't sila at ang kanilang bayan ay tinaguriang "Pangasinan" ("pagawaan ng asin"). Datapwat ang mga kaloob-loobang lupain naman ay tinaguriang Caboloan ("pagawa-an ng kawayang bolo") sapagkat nakararami noon ang kawayang bolo (''Gigantochloa levis'') sa lugar.<ref name="officialhistory">{{cite web |title=History |url=https://www.pangasinan.gov.ph/the-province/history/ |access-date=16 July 2023 |website=Official Website of the Province of Pangasinan |publisher=Philippine Government}}</ref> Ayon sa tala ng mga Tsino noong panahon ng Dinastiyang Ming, ang Pangasinan ay kanilang tinawag bilang "Feng-jia-shi-lan". Sila ay pinapaniwalaang nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina na may simbolikong tributo mula 1403 hanggang 1405, kung saan ito'y kanilang kinailangang gawin upang magawa nilang makipagsapalaran sa mga Tsino.<ref name="Scott">{{cite journal |last1=Scott |first1=William Henry |date=1983 |title=Filipinos in China before 1500 |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf |journal=Asian Studies |volume=21 |pages=1–19}}</ref> Noong ika-16 na dantaon, tinagurian ang Pangasinan bilang "Daungan ng Hapon" ng mga Kastila. Ang mga katutubo noon ay nagtaglay ng kasuotan na maihahantulad sa ibang mga bayan at mga pangkat-etniko ng Timog Silangang Asia kasama na ang mga sutla ng mga Tsino at mga Hapon. Kahit ang mga pangkaraniwang mga tao noon ay nagkaroon ng mga palamuti na gawa sa bulak mula sa mga Tsino at mga Hapon. Pinaitiman nila ang kanilang mga ngipin at kanilang pinandirihan ang puting mga ngipin ng mga banyaga na ihinantulad nila sa mga kahayupan. Sila ay gumamit ng mga garapon gaya ng mga makikita sa mga bahay ng mga Hapon at ng mga Tsino. Matutuklasan rin noon ang paggamit ng mga pulbura na mala-Hapon ang anyo tuwing may bakbakan sa Golpo ng Lingayen.<ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Henry |title=Barangay |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila Philippines |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/186 187]}}</ref> Kapalit naman sa mga yamang ito, ang mga mangangalakal sa iba't ibang panig ng Asia ay nagtutungo sa Pangasinan upang makabili ng mga ginto at mga alipin pati na rin ang balat ng usa, [[musang]] at iba pa. Ang mga Pangasinense noon ay may kultura na maihahantulad sa kultura sa bandang timog ng kanilang rehiyon. === Panahon ng Kastila === Noong 27 Abril 1565, ang Kastilang conquistador na si [[Miguel López de Legazpi]] ay nakarating sa Pilipinas kasama ang mahigit 500 na mga sundalo at nagtatag ng kolonya. Noong 24 Mayo 1570, natalo ng mga Kastila si [[Rajah Sulayman]] at iba pang mga pinuno sa Pampanga at Maynila at kalaunan ay kaniyang pinasinayahan ang Maynila bilang kabisera ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]]. Matapos nilang malusob ang Maynila, nagpatuloy ang mga Kastila sa kanilang pananakop sa ibang mga lugar sa Luzon, kasama na ang Pangasinan. ==== Provincia de Pangasinán ==== Noong 1571, nagsimula ang pananakop ng mga Kastila sa Pangasinan sa pamumuno ng conquistador na si Martín de Goiti na nagmula sa Maynila patungong Pampanga. Matapos ang isang taon ay nagtungo ang conquistador na si [[Juan de Salcedo]] sa Golpo ng Lingayen at nakarating sa estuwaryo ng [[Ilog Agno]]. Si [[Limahong]], isang piratang Tsino, ay lumisan patungong Pangasinan matapos siyang mabigo sa labanan sa Maynila noong 1574. Datapwat ay nabigo rin siya sa pananakop niya sa Pangasinan sapagkat siya ay tinalo ng hukbo ni de Salcedo matapos siyang kubkubin ng mahigit 7 na buwan. Ang lugar na tinatawag ngayon ng Lalawigan ng Pangasinan ay nagmula sa administratibo at hudikaturang distrito noong taong 1580. Ang kabisera ng lalawigang ito noon ay ang Lingayen, ngunit ang pinaka-lawak ng nasasakupan nito ay nilinaw lamang noong taong 1611. Nanatiling kabisera ng lalawigan ang Lingayen puwera noong panahon ng himagsikan kung saan inilipat ang kabisera sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]. Noong pananakop naman ng mga Hapones ay ginawa namang kabisera ang bayan ng [[Dagupan]].<ref name="History of Pangasinan">{{cite web |title=History of Pangasinan |url=http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905174851/http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |archive-date=September 5, 2014 |access-date=June 24, 2014}}</ref> Ang lalawigan ng Pangasinan ay tinagurian dati bilang ''alcaldía mayor de término'' o pangunahing uri na lalawigan noong panahon ng Kastila. Ang hurisdiksyon ng lalawigang ito ay umabot sa karamihan ng lupain ng [[Zambales]] ngayon, kasama na rin ang lupain ng mga makabagong mgalalawigan ng [[Tarlac]] at [[La Union]].<ref name="History of Pangasinan" /> Noong katapusan ng ika-18 na dantaon, mayroong halos 19,836 na mga katutubong mga pamilya at 719 naman na mga Kastilang pamilya.<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish)]</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">{{Cite web |last1=Martínez de Zúñiga |first1=Joaquín |last2=Retana |first2=W. E. (Wenceslao Emilio) |date=January 7, 1893 |title=Estadismo de las islas Filipinas : ó, Mis viajes por este país |url=https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 |publisher=Madrid : [Impr. de la viuda de M. Minuesa de los Rios] |via=Internet Archive}}</ref>{{rp|31,54,113}} ==== Mga pag-aaklas laban sa mga Kastila ==== ==== Pag-aaklas ni Malong ==== Si [[Andres Malong]], isang pinuno ng bayan ng Binalatongan (San Carlos) ay nag-aklas at nagawang palayain ang lalawigan sa kalupitan ng mga Kastila noong Disiyembre 1660. Iprinoklama nila si Andres Malong bilang ''Ari na Pangasinan'' ("Hari ng Pangasinan"). Sinubukang lusubin at palayain ng hukbo ng Pangasinan ang mga karatig-lalawigan ng Pampanga at Ilocos, ngunit sila ay nagawang mapigilan ng mga loyalistang mga mandirigma na mga katutubo. Noong Pebrero 1661, bumagsak ang malayang Kaharian ng Pangasinan sa [[Kapitanya Heneral ng Pilipinas]]. ==== Pag-aaklas ni Palaris ==== Noong 3 Nobyembre 1762, nagdeklara ng independensiya ang taumbayan sa Pangasinan matapos ang pag-aaklas ni Juan de la Cruz, na mas kilala sa katawagang Palaris. Nagsimula ang pag-aaklas nang kumalat ang balita na bumagsak ang Maynila sa mga Briton noong 6 Oktubre 1762. Ang Traité de Paris ng 1763 ang nagwakas sa Pitong Taong Digmaan sa pagitan ng [[United Kingdom|Britanya]], [[Pransiya]] at [[Espanya]] noong 1 Marso 1763. Noong 16 Enero 1765, nadakip si Juan de la Cruz at sumailalim nanaman ang Pangasinan sa pamumuno ng mga Kastila. === Himagsikang Pilipino === {{Main|Himagsikang Pilipino}} Ang [[Katipunan]], isang palihim na lipunang makabayan, ay naitatag noong ika-7 ng Hulyo 1892, kung saan ito ay naglayong ipag-sanib-puwersa ang sambayanang Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan sa mga dayuhan at sa Simbahan. Nagsimula ang Himagsikan noong 23 Agosto 1896 sa pamumuno ni Supremo [[Andrés Bonifacio]]. Noong 18 Nobyembre 1897, nabuo ang isang konsehal sa Pangasinan na pinamunuan ni Presidente Generalisimo Roman Manalang at Heneral Mauro Ortiz.[[File:Maramba67jf.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maramba67jf.JPG|thumb|Puntod ni Don Daniel B. Maramba ([[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]])]] Pinamunuan ni Maramba ang pagpapalaya sa Santa Barbara noong 7 Marso 1898, matapos siyang senyasan ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] na sumugod. Nang marinig ng mga Kastila sa Dagupan ang pagpapalaya ng Santa Barbara ay mariin silang sumugod ngunit sila ay nagawang matalo ni Maramba. Nang sila ay matalo ay nanatili ang mga Kastila sa Lingayen upang depensahan ang kabisera ng lalawigan. Ito ay nakatulong kay Maramba upang sakupin ang mga bayan ng Malasiqui, Urdaneta at Mapandan. Napalaya niya rin ang bayan na Mangaldan bago siya nagtungo sa Dagupan. Sa pamumuno nina Prado at Quesada ay inatake nila ang mga bayan ng Alaminos, Agno, Anda, Alos, Bani, Balincaguin, Bolinao, Dasol, Eguia at Potot sa lalawigan ng Zamales. Kumalat rin ang himagsikan sa Sual, Labrador, Lingayen, Salasa at Bayambang. Matapos ang lahat ng mga pangyayaring ito ay nagtungo sina Prado at Quesada upang tumulong sa pagkubkob sa Dagupan. Noong 17 Abril 1898, itinalaga ni Heneral Makabulos si Prado bilang Gobernador Politico-Militar ng Pangasinan, habang si Quesada ay ginawang kaniyang kahalili. Noong Mayo 1898, nagbalik si Emilio Aguinaldo mula sa kaniyang pagkadestiyero sa Hong Kong matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato noong Disyembre 1897. Muling lumiyab ang himagsikan gawa ng kaniyang pagbabalik. Noong 3 Hunyo 1898, si Heneral Makabulos ay nakapasok sa bayan ng Tarlac. Ipinroklama ni [[Heneral Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng Pilipinas noong 12 Hunyo 1898. Gawa ng sunod-sunod na mga pag-wawagi ng mga Katipunero laban sa mga Kastila ay napagpasiyahan ng mga Kastila noong 30 Hunyo 1898 na lumisan patungong Dagupan upang kaharapin ang mga Katipunero sa nahuhuling laban. Lahat ng mga tauhang sibilyan at militar, kasama ang mga mersenaryo mula sa mga bayang napapasailalim pa sa mga Kastila, ay nangagtungong pa-Dagupan. Ang mga bayan na sumunod sa inilatag na utos ay ang Mangaldan, San Jacinto, Pozorrubio, Manaoag, at Villasis. Dinala rin nila ang Pinakabanal na Rosaryo ng Birhen ng Manaoag, ang patronesa ng Pangasinan. Ang [[Dagupan]], ang kinikilalang sentro ng komersyo sa Pangasinan, ay pinalibutan ng mga Katipunero sa ilalim ng pamumuno nina Don Daniel Maramba ng Santa Barbara, Don Vicente Prado ng San Jacinto at Don Juan Quezada ng Dagupan noong 18 Hulyo 1898. Ang lahat ng kanilang mga kawal ang nagpalibot sa Dagupan kung saan ang mga Kastila ay nanatili sa ladrilyadong mga pader ng Simbahang Katoliko. Matapos ay sinabayan na rin sila ni Heneral Makabulos. Ang Labanan ng Dagupan ay umabot mula 18 Hulyo hanggang ika-23 noong sumuko na rin ang mahigit 1,500 na mga Kastila sa pamumuno nina Federico Ceballos at Gobernador Joaquin de Orengochea. Sa labanang ito ay nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga natitirang mga hukbo ni Heneral Ceballos. Hindi naging madali ang pakikipaglaban sa mga Kastila sapagkat nagkukulang sa mga armas ang mga Katipunero noon, ngunit dahil sa talino ni Prado kung saan ginamit niya ang mga nakataling mga saging bilang kalasag sa mga bala na ipinapaputok ng mga Kastila ay nakalusong sila papasok sa Simbahan at nawasak ang mga depensa ng mga Kastila. === Panahon ng Amerikano === Ang Pangasinan at iba pang mga bahagi ng Pilipinas ay ibinigay sa mga Amerikano matapos ang Kasunduan sa Paris na nagwakas sa Digmaang Kastila-Amerikano. Noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], ipinaglaban nina [[José Torres Bugallón|Teniyente Koronel José Torres Bugallón]] ng Salasa at ni [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]] ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng mga Amerikano sa Hilagang Luzon. Napatay si Bugallon sa labanan noong 5 Pebrero 1899. Nabuwag ang Unang Republika noong 1901. Noong taong 1901, ang mga bayan ng [[:en:Balungao|Balungao]], [[:en:Rosales,_Pangasinan|Rosales]], [[:en:San_Quintin,_Pangasinan|San Quintin]] at [[:en:Umingan|Umingan]] na napapasailalim sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]] ay nailipat sa lalawigan ng Pangasinan sa kadahilanang malayo ang mga bayang ito sa kabisera.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jose |first=Diocese of San |title=Diocese of San Jose, Nueva Ecija – History |url=http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208033342/http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |archive-date=February 8, 2017 |access-date=February 7, 2017 |website=www.dioceseofsanjose.org |language=en-gb}}</ref> Noong 30 Nobyembre 1903, ang mga bayan ng Agno, Alaminos, Anda, Bani, Bolinao, Burgos, Dasol, Infanta at Mabini na sumasailalim noon sa lalawigan ng Zambales ay inilipat sa Pangasinan sa kadahilanang may kaugnayan sa kasayayan. Noong taong 1907, ang Asembliya ng Pilipinas ay naitatag at sa kauna-unahang pagkatataon ay naihalal ang limang residente ng Pangasinan bilang taga-pangatawan ng kanilang mga distrito. Noong taong 1921, si Mauro Navarro na kumakatawan sa Pangasinan sa Asembliya, ay nagtaguyod ng batas kung saan pinapalitan nito ang pangalan ng bayan ng Salasa bilang Bugallon sa pagkilala sa kadakilaan ni Heneral Bugallon. Si [[:en:Manuel_L._Quezon|Manuel L. Quezon]] ay pinasinayahan bilang unang pangulo ng [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa tulong ng Estados Unidos noong 15 Nobyembre 1935. ==== Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Nakahimpil noon sa Pangasinan ang ika-21 na Dibisyong Impanterya bago ang pagsapit ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang pananakop ng mga Hapon ay nanatili ang mga operasyon sa Pangasinan laban sa mga Hapon mula Enero hanggang Mayo 1942 at ang insirhensiya laban sa mga Hapon mula mga taong 1942 hanggang 1945. === Panahon matapos ang digmaan === Matapos ang Deklarasyon ng Kalayaan noong 4 Hulyo 1946, naihalal ang konggresista mula sa [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si Eugenio Perez na kumakatawawan sa ika-apat na distrito ng Pangasinan bilang Ponente ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]]. Pinamunuan niya ang Kapulungan hanggang taong 1953 noong naging dominante ang [[Partido Nacionalista]]. === Noong panahon ng Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos}} Ang Pangasinan, na ibinilang bilang bahagi ng [[Gitnang Luzon|Rehiyong Gitnang Luzon]] dahil sa kasaysayan at likas na kalagayan nito, ay ginawang bahagi ng [[Ilocos|Rehiyong Ilocos]] ayon sa batas na dulot ng pag-mamaniobra ni [[Ferdinand Marcos]], kahit na ang Pangasinan ay may sariling wika at kultura na bukod sa mga Ilocano. Dahil sa pang-mamaniobra ni Marcos ay nagkanda-lito-lito ang mga Pilipino. May mga Ilocano sa Pangasinan ngunit sila ay hindi nakararami sa lalawigan noon. Bukod pa, ang Pangasinan ay nagtataglay noon ng mas malaking ekonomiya kaysa sa [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]] at [[La Union]] at ang dami ng mga tao dito ay nakahihigit pa sa 50% ng dami ng tao ng Rehiyong Ilocos. Unti-unting bumagsak ang ekonomiya noong mga nahuhuling bahagi ng 1960 hanggang sa mga unang bahagi ng 1970 gawa ng krisis sa pagbabayad ng utang ng Pilipinas na nagsimula noong 1969 dahil sa maling pamamalakad ng Pamahalaang Marcos.<ref name="Balbosas1992">{{Cite journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |archive-date=September 21, 2021 |access-date=November 6, 2022}}</ref> Ayon sa mga manunuri ng ekonomiya, ito ay gawa ng malawakang pag-utang ni Ferdinand Marcos para sa nalalapit noon na halalan noong 1969 kung saan ginamit niya ang pondo para sa mabilisang pagpapatayo ng mga gusali na mabulaklak sa paningin ng mamamayang Pilipino.<ref name="Balbosas1992" /><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book |last1=Balisacan |first1=A. M. |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet |title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{Cite journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book |last=Kessler |first=Richard J. |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebellion and repression in the Philippines |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Cite book |last=Celoza |first=Albert F. |url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC |title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism |date=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780275941376 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schirmer |first=Daniel B. |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=The Philippines reader : a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance |date=1987 |publisher=South End Press |isbn=0896082768 |edition=1st |location=Boston |oclc=14214735}}</ref> Maraming mga mag-aaral mula Pangasinan ang nakisangkot sa mga protesta na nagsimula noong taong 1970 at nagpatuloy noong taong 1971 at 1972 upang manawagan sa pag-reporma ng pamahalaan at ng ekonomiya. Noong Septyembre 1972, isang taon bago matapos ang huling termino ni Marcos na nakatakda sa taong 1973, si Marcos ay nag-deklara ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]], isang deklarasyon na nagpanatili sa kaniya sa kapangyarihan ng mahigit labing-apat pang mga taon kung saan nagkaroon ng panahon ng walang katiyakan sa lalawigan ng Pangasinan.<ref name="Kasaysayan9ch10">{{Cite book |title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Democracy at the Crossroads}}</ref> Ang mga pag-labag sa karapatang pantao, ang pag-pabor sa mga kamag-anakan at mga kaibigan, ang pagpapatayo ng mga gusali para sa pagpapaganda ng imahe, pati na rin ang magagarang pamumuhay ng mga Marcos<ref name="Kasaysayan9ch10" /> ay nagdulot ng pagka-muhi sa mamamayang Pilipino kahit na may kalakip na pag-aresto at pasakit.<ref>{{cite news |date=September 28, 2022 |title=Philippines martial law: The fight to remember a decade of arrests and torture |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63056898}}</ref> Ang Panlalawigang Kampo ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]] sa Pangasinan sa may Lingayen<ref name="Panaglagip">Panaglagip: The North Remembers – Martial Law Stories of Struggle and Survival Edited by Joanna K. Cariño and Luchie B. Maranan.</ref>{{rp|page=48}} (pinangalanang Camp Antonio Sison noong taong 2017) ay naging puni ng mga bilanggong politikal na ang kapilya na may sukat ng 4x9 metro ay nahahati sa dalawa ng pader na gawa sa bakal, kung saan ang isa sa mga bahagi nito ay ginawa na ring presuhan.<ref name="Panaglagip" />{{rp|page=174}} Ang isa sa mga naging biktima ng pag-labag sa karapatang pantao ng rehimen ay ang pinunong mag-aaral na si Eduardo Aquino ng Mapandan at ang beauty queen na naging aktibista na si Maita Gomez ng Bautista. Si Aquino ay natambangan ng mga sundalo habang may nagaganap na pulong ng mga aktibista sa Tarlac, habang si Gomez ay nakulong na ng ilang beses ngunit nakaligtas upang maging isa sa mga tagapagtatag ng [[GABRIELA]], isang organisasyon na nagsusulong sa karapatan ng kababaihan. Pareho silang kinilala sa pamamagitan ng pag-uukit ng kanilang mga pangalan sa pader ng pag-alala sa [[Bantayog ng mga Bayani]] na nagbibigay parangal sa mga martir at mga bayani na kumalaban sa diktadura. === Rebolusyong EDSA at ang panahon matapos === Noong Pebrero 1986, pinatunayan ng [[Komisyon sa Halalan|COMELEC]] at ng [[NAMFREL]] na si Corazon Aquino ay nanalo sa lungsod ng Dagupan pati na rin ang mga lalawigan ng [[Benguet]] at [[Lalawigang Bulubundukin]] noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|Pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 1986]],<ref name="Pawilen2021SolidNorthMyth">{{Cite web |last=Pawilen |first=Reidan M. |date=May 2021 |title=The Solid North myth: an Investigation on the status of dissent and human rights during the Marcos Regime in Regions 1 and 2, 1969-1986 |url=https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113132016/https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |archive-date=2021-11-13 |access-date=2022-05-22 |website=University of the Philippines Los Baños University Knowledge Digital Repository}}</ref> kahit na nagkaroon ng pandaraya sa bilang ng mga boto na nakatakdang magpanalo kay [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite news |last1=Mydans |first1=Seth |date=1986-02-10 |title=OBSERVERS OF VOTE CITE WIDE FRAUD BY MARCOS PARTY |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |url-status=live |access-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106200131/https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |archive-date=2024-01-06 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=2020-11-27 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |language=en-US |url=https://verafiles.org/articles/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2024-05-02}}</ref> Makaraan ang ilang linggo, ang Ikalawang Hepe ng Sandatahan na si [[Fidel V. Ramos|Heneral Fidel V. Ramos]], isang Pangasinense, na namuno rin sa Philippine Integrated National Police, ay nagkaroon ng mahalagang gampanin sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] na nagpatalsik kay Ferdinand Marcos at nag-udyok sa kaniyang lumisan ng bayan. Matapos ang pagpapatalsik kay Marcos, lahat ng mga yunit ng pamahalaang lokal ay inatasang lisanin ang kanilang mga posisyon ni Pangulong Corazon Aquino. May mga opisyales naman na pinabalik sa kanilang posisyon, gaya na lang ni Mayor Ludovico Espinosa ng Dasol, na sumanib sa UNIDO noong [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]. Si Fidel Ramos ay inatasang maging Hepe ng Sandatahan at kalaunan bilang Kalihim ng Tanggulang Pambansa nang kaniyang mapalitan si [[Juan Ponce Enrile]]. Si Oscar Orbos, isang konggresista mula Bani, ay itinalaga ni Aquino bilang kalihim ng [[Kagawaran ng Transportasyon|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] at kalaunan bilang Kalihim na Tagapagpaganap. Noong 11 Mayo 1992, si Fidel V. Ramos ay tumakbo sa pagka-pangulo. Siya ang kauna-unahang Pangasinenseng Pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, naka-ahon ang Pilipinas sa krisis sa langis at kuryente noong 1991. Ang kaniyang impluwensiya ay nakatulong sa pagpapayabong sa ekonomiya ng Pangasinan noong nanguna ito sa Palarong Pambansa ng 1995. Si [[Jose de Venecia]], ang kumakatawan noon sa distrito kagaya ng kaniyang biyenan na si Eugenio Perez, ay ang naging pangalawang Pangasinense na naging Ponente ng Kamara noong 1992. Siya ay muling naihalal noong 1995. Si De Venecia ay napili ng namamahalang partido ng administrasyong Ramos na Lakas NUCD bilang pambato nito sa halalan sa 1998 ngunit siya ay natalo ng Pangalawang Pangulo na si [[Joseph Estrada]]. Si Oscar Orbos naman ay tumakbo sa pagka-pangalawang pangulo ngunit siya ay natalo kay [[Gloria Macapagal Arroyo|Senador Gloria Macapagal Arroyo]], na may lahing Pangasinense sa panig ng kaniyang ina na si [[Evangelina Macapagal|Unang Ginang Evangelina Macaraeg-Macapagal]] na taga-[[Binalonan]]. Si Arroyo ay naging pangulo ng Pilipinas matapos ang [[EDSA II]] kung saan napatalsik si Pangulong Joseph Estrada sa posisyon. === Kasalukuyan === Noong Mayo 2004, ang aktor na naging pulitiko na si [[Fernando Poe, Jr.]] ng San Carlos ay tumakbo sa pagka-pangulo laban sa kasalukuyang pangulo na si Gloria Macapagal Arroyo. Ang boto sa Pangasinan ay nahati sa dalawa sapagkat pareho silang may lahing Pangasinense. Ngunit kalaunan ay naging matagumpay si Arroyo at naihalal bilang Pangulo, ngunit namantsahan ang kaniyang pagkapanalo ng mga akusasyon ng pamemeke at pagbili ng ng mga boto. == Heograpiya == [[Talaksan:Ph fil pangasinan.png|Mapang pampolitika ng Pangasinan|thumb|350px]] === Pampulitika === Ang lalawigan ng Pangasinan ay nagbubuo ng 44 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], 4 na [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], at 1,364 na mga [[barangay]]. May anim na distritong pangkinatawan ang lalawigan ng Pangasinan. ==== Mga Lungsod ==== *[[Lungsod ng Alaminos]] *[[Lungsod ng Urdaneta]] *[[Lungsod ng Dagupan]] *[[Lungsod ng San Carlos]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Agno, Pangasinan|Agno]] *[[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] *[[Alcala, Pangasinan|Alcala]] *[[Anda, Pangasinan|Anda]] *[[Asingan, Pangasinan|Asingan]] *[[Balungao, Pangasinan|Balungao]] *[[Bani, Pangasinan|Bani]] *[[Basista, Pangasinan|Basista]] *[[Bautista, Pangasinan|Bautista]] *[[Bayambang, Pangasinan|Bayambang]] *[[Binalonan, Pangasinan|Binalonan]] *[[Binmaley, Pangasinan|Binmaley]] *[[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] *[[Bugallon, Pangasinan|Bugallon]] *[[Burgos, Pangasinan|Burgos]] *[[Calasiao, Pangasinan|Calasiao]] *[[Dasol, Pangasinan|Dasol]] *[[Infanta, Pangasinan|Infanta]] *[[Labrador, Pangasinan|Labrador]] *[[Laoac, Pangasinan|Laoac]] *[[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] *[[Mabini, Pangasinan|Mabini]] </td><td valign="top"> *[[Malasiqui, Pangasinan|Malasiqui]] *[[Manaoag, Pangasinan|Manaoag]] *[[Mangaldan, Pangasinan|Mangaldan]] *[[Mangatarem, Pangasinan|Mangatarem]] *[[Mapandan, Pangasinan|Mapandan]] *[[Natividad, Pangasinan|Natividad]] *[[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] *[[Rosales, Pangasinan|Rosales]] *[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] *[[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] *[[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] *[[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] *[[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] *[[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] *[[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] *[[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] *[[Sison, Pangasinan|Sison]] *[[Sual, Pangasinan|Sual]] *[[Tayug, Pangasinan|Tayug]] *[[Umingan, Pangasinan|Umingan]] *[[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] *[[Villasis, Pangasinan|Villasis]] </td></tr></table> ===Pisikal=== Matatagpuan ang lalawigan ng Pangasinan sa kanlurang gitnang bahagi ng pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naghahanggan ang Pangasinan sa mga lalawigan ng [[La Union]] at [[Benguet]] sa hilaga, sa [[Nueva Vizcaya]] at [[Nueva Ecija]] sa silanga, at sa [[Zambales]] at [[Tarlac]] sa timog. Matatagpuan sa kanluran ng lalawigan ang [[Dagat Timog Tsina]]. May kabuuang sukat ang Pangasinan na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name=nscblist/> Ang lalawigan ay nasa 170 kilometro (105.633&nbsp;mi) hilaga ng [[Maynila]], 50 kilometro (31.0685&nbsp;mi.) timog ng [[Lungsod ng Baguio]], 115 kilometro (71.4576&nbsp;mi.) hilaga ng Pandaigdigang Paliparan at Daungan ng Subic, at 80 kilometro (49.7096&nbsp;mi.) hilaga ng [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. ==Demograpiya== {{Philippine Census | title= Senso ng populasyon ng Pangasinan | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= | 1990= 2020273 | 1995= 2178412 | 2000= 2434086 | 2007= 2645395 | 2010= 2779862 | footnote= Source: National Statistics Office<ref name=NSO/> |2015=2956726}} ===Populasyon=== Ang mga mamamayan ng Pangasinan (Totoon Pangasinan) ay tinatawag na Pangasinan o sa Kinastilang ''Pangasinense'', o sa payak na ''taga-Pangasinan''. Ikatlong pinakamataong lalawigan ang Pangasinan sa Pilipinas. Ayon sa senso noong 2000, 47 bahagdan ng populasyon ay mga Totoon Pangasinan at 44 na bahagdan ay [[mga Iloko]]. [[Talaksan:saltfarm.jpg|300px|thumb|right|Asinan sa [[Dasol]].]] ==Mga Kilalang Tao== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Hajji Alejandro]], Pilipinong mang-aawit. * [[Rachel Alejandro]], mang-aawit at aktres sa opm, mula sa [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]. * [[Marlou Aquino]], Rookie of the Year, Best Player of the Conference, Defensive Player of the Year, tatlong beses na Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]] at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]]. * [[Maria Rachel Arenas]] dating Tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at unang babaeng kinatawan ng Pangasinan. * Pangalawang Tagapagsalita [[Rose Marie Arenas]], kilalang sosyalista at pilantropo. * [[Julius Babao]], Dating tagapagbalita ng ABS-CBN, host ng TV/Radio, ipinanganak sa [[Dagupan]]. * [[Salvador Bernal (artist)|Salvador Bernal]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro at Disenyo, mula sa Dagupan. * [[José Torres Bugallón]], [[Filipino people|Filipino]] opisyal ng militar na lumaban noong [[Philippine Revolution]] at [[Philippine–American War]], mula sa [[Bugallon]] (pinangalanan sa kanya, ito ay pinangalanang Salasa noon). * [[Carlos Bulosan]], may-akda ng [[America Is in the Heart]], mula sa [[Binalonan]]. * Senador [[Rene Cayetano]] (Senador ng Pilipinas, 1998–2003), mula sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos City]]. * [[Cheryl Cosim]], TV5 news anchor, TV/Radio host is from Dagupan. * [[Romeo de la Cruz]], dating Solicitor General ng Pilipinas mula sa [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta City]]. * [[Victorio Edades]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal– Pagpinta, mula sa Dagupan. * [[Hermogenes Esperon]] Jr., Dating AFP Chief of Staff at kasalukuyang tagapayo ng [[National Security Council (Philippines)]], ipinanganak sa [[Asingan]]. * [[Conrado Estrella III]], House Representative para sa [[Abono]] Partylist, dating 6th District Representative ng Pangasinan (1987-1995; 2001–2010). * [[Ermin Garcia]], mamamahayag at [[publisher ng pahayagan]], mula sa [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]]. * [[Jhong Hilario]], ABS-CBN comedian host, dancer and actor, born in Asingan. * [[Danny Ildefonso]], dalawang beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Season MVP, limang beses na Best Player of the Conference, tatlong beses na Finals MVP, All-Star Game MVP, Rookie of the Year, Comeback Player of the Year, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa Urdaneta City. * [[Larry Itliong]], Filipino-American labor organizer, mula sa [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]]. * [[Papa Jack]], TV Radio Broadcaster at DJ, mula sa [[Alcala, Pangasinan|Alcala]]. * [[Francisco Sionil José]], [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Panitikan, mula sa [[Rosales, Pangasinan|Rosales]]. * [[Niña Jose]], aktres ng ABS-CBN, politiko, alkalde ng Bayambang, mula sa [[Bayambang]]. * [[Arturo Lomibao]], ika-11 [[Philippine National Police|Hepe]] ng [[Philippine National Police]], mula sa [[Mangaldan]]. * [[Jhosep Lopez]], ika-190 [[Associate Justice ng Korte Suprema ng Pilipinas]], ipinanganak sa [[Umingan]]. * [[Eva Macapagal]], Unang Ginang ng Pilipinas noong 1961–1965 at ina ng Dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], mula sa Binalonan. * [[Manuel Moran]], ika-7 [[Chief Justice ng Pilipinas|Chief Justice]] ng [[Supreme Court ng Pilipinas]], na ipinanganak sa Binalonan. * [[Jane Oineza]], tinedyer na aktres ng ABS-CBN mula sa [[Bani, Pangasinan|Bani]]. * [[Oscar Orbos]], isang tubong Bani, isang dating gobernador at host ng TV. * [[Thomas Orbos]], kasalukuyang undersecretary ng [[Department of Transportation (Philippines)]], kapatid ni dating Gobernador Oscar Orbos, mga katutubo mula sa bayan ng Bani. * Senador [[Ambrosio Padilla]], vice-president ng [[Philippine Constitutional Commission of 1986]], ipinanganak sa [[Lingayen]]. * Senador [[Geronima Pecson]], [[suffragette]] at unang babaeng senador ng Pilipinas, mula kay [[Lingayen]]. * [[Barbara Perez]], beteranong aktres, ipinanganak sa Urdaneta City. * Speaker [[Eugenio Perez]], Ika-8 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]] mula sa Pangasinan, ipinanganak sa [[Basista]]. * [[Marc Pingris]], dalawang beses na Finals MVP, tatlong beses na Defensive Player of the Year, All-Star Game MVP, Most Improved Player, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Greatest Players in PBA History]], mula sa [[Pozorrubio]]. * [[Bella Poarch]], mang-aawit at personalidad sa social media. Lumaki sa San Fabian, siya ang kasalukuyang pinakasinusubaybayang recording artist sa Tiktok at pangatlo sa buong mundo sa pinakasinusubaybayang personalidad sa platform.<ref>{{cite web|url=https://www.wecb.fm/the-10-musical-artists-with-the-most-followers-on-tiktok/ |title= Ang 10 musical artist na may pinakamaraming followers sa TikTok|date= Disyembre 30, 2023}}</ref> * [[Fernando Poe Sr.]], dating action star, mula sa San Carlos City. * Senador [[Cipriano Primicias Sr.]], mula sa Alcala. * [[Maki Pulido]], GMA news anchor, hails from [[Anda, Pangasinan|Anda]]. * Presidente [[Fidel V. Ramos]], na ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * Senador [[Leticia Ramos-Shahani]] (Senador ng Pilipinas, 1987–1998), ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * [[Narciso Ramos]], isang mamamahayag, abogado, assemblyman at ambassador, at isa sa mga founding father ng ASEAN ([[Association of Southeast Asian Nations]]), ipinanganak sa Asingan. * [[Lolita Rodriguez]], artista, ipinanganak sa Urdaneta City. * [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]], isang beteranong artista, nagmula sa [[Mabini, Pangasinan|Mabini]]. * [[Carmen Rosales]], Filipina actress at World War II guerilla fighter, ipinanganak sa Rosales. * [[Perla Santos-Ocampo]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Pediatrics, mula sa Dagupan. * [[Joy Aquino Siapno]], isang propesor mula sa Dagupan, dating pansamantalang unang ginang ng [[East Timor]]. * [[Gabriel C. Singson]], ang dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], mula sa Lingayen. * Senador [[Pedro María Sison]], delegado sa Philippine Constitutional Convention ng 1935, mula sa Urdaneta. * [[Edward Soriano]], retiradong [[Tenyente heneral (Estados Unidos)|tenyente heneral]] ng Estados Unidos at ang pinakamataas na ranggong opisyal ng [[Pilipino Amerikano]] na naglingkod sa militar ng Estados Unidos,<ref name="ST2002">{{cite news | url=https://archive.seattletimes.com/archive/20020813/command13m/new-commander-at-fort-lewis-armys-highest-ranking-filipino | title=Bagong kumander sa Fort Lewis, pinakamataas na ranggong Pilipino ng Hukbong Sandatahan | date=Agosto 13, 2002 | access-date=Abril 7, 2013 | author=Rivera, Ray | newspaper=Seattle Times}}</ref> at ang unang na-promote sa isang [[pangkalahatang opisyal]].,<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=XExaAAAAIBAJ&dq=edward-soriano&pg=2392%2C19560807 | title=Si Yano ang pumalit sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas | date=Agosto 23, 2007 | access-date=Enero 17, 2013 | author=Fortuna, Julius F. | newspaper=The Manila Times}}</ref> mula sa Alcala. * [[Leo Soriano]], dating obispo ng United Methodist Church sa Pilipinas mula 2000 hanggang 2012, mula sa Binalonan. * [[Lordy Tugade]], Finals MVP at Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]], mula sa Alaminos. * [[Mocha Uson]], Pangalawang Kalihim ng [[Presidential Communications Operations Office]] (PCOO), ipinanganak sa Dagupan. * [[Carmen C. Velasquez|Carmen Velasquez]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Parasitology, mula sa Bayambang. * Speaker [[Jose de Venecia Jr.]], ika-17 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]], ipinanganak sa Dagupan. * [[Nova Villa]], GMA veteran actress, from [[Mangatarem]]. * [[Mitoy Yonting]], unang nagwagi ng The Voice of the Philippines, lead singer na si Draybers, mula sa [[Calasiao]]. {{div col end}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Geographic Location |Centre = Pangasinan |North = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northeast = [[La Union]], [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]] |East = [[Nueva Ecija]] |Southeast = [[Tarlak]] |South = [[Zambales]] |Southwest = |West = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northwest = }} {{Pangasinan}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Pangasinan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 15ep33c0zmrz12u3aidntldzp3qt63l 2205552 2205551 2026-04-30T15:16:53Z Exec8 780 /* Mga Kilalang Tao */ 2205552 wikitext text/x-wiki :''Para sa wika, tingnan ang [[Wikang Pangasinan]].'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Pangasinan |sealfile = {{#property:P158}} |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] |founded = 1578 |pop2000 = 2434086 |pop2000rank = ika-3 pinakamalaki |popden2000 = 453 |popden2000rank= ika-8 pinakamataas |areakm2 = 5368.2 |arearank = ika-15 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=4 |municipalities= 44 |barangays = 1,364 |districts = 6 |languages = [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Bolinao|Bolinao]] |governor = Victor Aguedo E. Agbayani |locatormapfile= Ph_locator_map_pangasinan.png }}{{Short description|Probinsiya sa Rehiyong Ilocos, Pilipinas}}Ang '''Pangasinan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Ilocos]]. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] sa may [[Golpo ng Lingayen]] at [[Dagat Timog Tsina]]. Ito ay may kabuuang sukat na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name="nscblist">{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 Pebrero 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=17 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=12 Septiyembre 2016 }}</ref> Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ay nasa 2,956,726 .<ref name="NSO">{{cite web |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Philippine Statistics Authority, 2015 Census of Population Report No. 1 – C REGION I – ILOCOS Population by Province, City, Municipality, and Barangay August 2016 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724071832/https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |archive-date=24 Hulyo 2022 |access-date=31 Hulyo 2022 |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office}}</ref> Pangasinan ang pangalan ng lalawigan, gaya na rin ang tawag sa mga mamamayan nito, at ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Tinatayang nasa 1.5 milyong ang mga katutubong Pangasinan. Isa ang [[wikang Pangasinan]] sa mga opisyal na kinikilalang wikang rehiyunal sa Pilipinas. Sinasalita ang Pangasinan bilang ikalawang wika ng mga etnikong minorya sa Pangasinan. Ang pinakakilalang pangkat etnikong minorya sa Pangasinan ay ang [[mga Iloko]], [[mga Bolinao|Bolinao]] at [[mga Tagalog]]. Matatas namang magsalita ng Iloko at [[wikang Filipino]] ang mga Pangasinan bilang pangalawang wika. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === {{See also|Pangasinan (sinaunang rehiyon)}}[[Talaksan:Pangasinan and Caboloan (15th-16th centuries).png|left|thumb|Ang mapa ng Pangasinan (dilaw), Caboloan (kayumanggi) at ang mga karatig-bayan nito sa baybay noong ika 15-16 na mga dantaon.]] Ang Pangasinan, gaya ng ibang mga lugar sa Pilipinas, ay tinirahan ng mga Austronesyo noong panahon ng malawakan nilang pagkalat sa iba't ibang panig ng daigdig mula sa karagatan. Nagtatag sila ng kani-kanilang mga bayan alinsunod sa baybayin ng Golpo ng Lingayen, at naging bahagi ng sinaunang daluyan ng kalakalan patungo at galing [[Tsina]], [[Indiya]] at [[Hapon]] noong ika-8 na dantaon. Ang pangunahing hanap-buhay ng mga Pangasinense na mga taga-baybay ay ang paggawa ng asin, kung kaya't sila at ang kanilang bayan ay tinaguriang "Pangasinan" ("pagawaan ng asin"). Datapwat ang mga kaloob-loobang lupain naman ay tinaguriang Caboloan ("pagawa-an ng kawayang bolo") sapagkat nakararami noon ang kawayang bolo (''Gigantochloa levis'') sa lugar.<ref name="officialhistory">{{cite web |title=History |url=https://www.pangasinan.gov.ph/the-province/history/ |access-date=16 July 2023 |website=Official Website of the Province of Pangasinan |publisher=Philippine Government}}</ref> Ayon sa tala ng mga Tsino noong panahon ng Dinastiyang Ming, ang Pangasinan ay kanilang tinawag bilang "Feng-jia-shi-lan". Sila ay pinapaniwalaang nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina na may simbolikong tributo mula 1403 hanggang 1405, kung saan ito'y kanilang kinailangang gawin upang magawa nilang makipagsapalaran sa mga Tsino.<ref name="Scott">{{cite journal |last1=Scott |first1=William Henry |date=1983 |title=Filipinos in China before 1500 |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf |journal=Asian Studies |volume=21 |pages=1–19}}</ref> Noong ika-16 na dantaon, tinagurian ang Pangasinan bilang "Daungan ng Hapon" ng mga Kastila. Ang mga katutubo noon ay nagtaglay ng kasuotan na maihahantulad sa ibang mga bayan at mga pangkat-etniko ng Timog Silangang Asia kasama na ang mga sutla ng mga Tsino at mga Hapon. Kahit ang mga pangkaraniwang mga tao noon ay nagkaroon ng mga palamuti na gawa sa bulak mula sa mga Tsino at mga Hapon. Pinaitiman nila ang kanilang mga ngipin at kanilang pinandirihan ang puting mga ngipin ng mga banyaga na ihinantulad nila sa mga kahayupan. Sila ay gumamit ng mga garapon gaya ng mga makikita sa mga bahay ng mga Hapon at ng mga Tsino. Matutuklasan rin noon ang paggamit ng mga pulbura na mala-Hapon ang anyo tuwing may bakbakan sa Golpo ng Lingayen.<ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Henry |title=Barangay |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila Philippines |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/186 187]}}</ref> Kapalit naman sa mga yamang ito, ang mga mangangalakal sa iba't ibang panig ng Asia ay nagtutungo sa Pangasinan upang makabili ng mga ginto at mga alipin pati na rin ang balat ng usa, [[musang]] at iba pa. Ang mga Pangasinense noon ay may kultura na maihahantulad sa kultura sa bandang timog ng kanilang rehiyon. === Panahon ng Kastila === Noong 27 Abril 1565, ang Kastilang conquistador na si [[Miguel López de Legazpi]] ay nakarating sa Pilipinas kasama ang mahigit 500 na mga sundalo at nagtatag ng kolonya. Noong 24 Mayo 1570, natalo ng mga Kastila si [[Rajah Sulayman]] at iba pang mga pinuno sa Pampanga at Maynila at kalaunan ay kaniyang pinasinayahan ang Maynila bilang kabisera ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]]. Matapos nilang malusob ang Maynila, nagpatuloy ang mga Kastila sa kanilang pananakop sa ibang mga lugar sa Luzon, kasama na ang Pangasinan. ==== Provincia de Pangasinán ==== Noong 1571, nagsimula ang pananakop ng mga Kastila sa Pangasinan sa pamumuno ng conquistador na si Martín de Goiti na nagmula sa Maynila patungong Pampanga. Matapos ang isang taon ay nagtungo ang conquistador na si [[Juan de Salcedo]] sa Golpo ng Lingayen at nakarating sa estuwaryo ng [[Ilog Agno]]. Si [[Limahong]], isang piratang Tsino, ay lumisan patungong Pangasinan matapos siyang mabigo sa labanan sa Maynila noong 1574. Datapwat ay nabigo rin siya sa pananakop niya sa Pangasinan sapagkat siya ay tinalo ng hukbo ni de Salcedo matapos siyang kubkubin ng mahigit 7 na buwan. Ang lugar na tinatawag ngayon ng Lalawigan ng Pangasinan ay nagmula sa administratibo at hudikaturang distrito noong taong 1580. Ang kabisera ng lalawigang ito noon ay ang Lingayen, ngunit ang pinaka-lawak ng nasasakupan nito ay nilinaw lamang noong taong 1611. Nanatiling kabisera ng lalawigan ang Lingayen puwera noong panahon ng himagsikan kung saan inilipat ang kabisera sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]. Noong pananakop naman ng mga Hapones ay ginawa namang kabisera ang bayan ng [[Dagupan]].<ref name="History of Pangasinan">{{cite web |title=History of Pangasinan |url=http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905174851/http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |archive-date=September 5, 2014 |access-date=June 24, 2014}}</ref> Ang lalawigan ng Pangasinan ay tinagurian dati bilang ''alcaldía mayor de término'' o pangunahing uri na lalawigan noong panahon ng Kastila. Ang hurisdiksyon ng lalawigang ito ay umabot sa karamihan ng lupain ng [[Zambales]] ngayon, kasama na rin ang lupain ng mga makabagong mgalalawigan ng [[Tarlac]] at [[La Union]].<ref name="History of Pangasinan" /> Noong katapusan ng ika-18 na dantaon, mayroong halos 19,836 na mga katutubong mga pamilya at 719 naman na mga Kastilang pamilya.<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish)]</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">{{Cite web |last1=Martínez de Zúñiga |first1=Joaquín |last2=Retana |first2=W. E. (Wenceslao Emilio) |date=January 7, 1893 |title=Estadismo de las islas Filipinas : ó, Mis viajes por este país |url=https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 |publisher=Madrid : [Impr. de la viuda de M. Minuesa de los Rios] |via=Internet Archive}}</ref>{{rp|31,54,113}} ==== Mga pag-aaklas laban sa mga Kastila ==== ==== Pag-aaklas ni Malong ==== Si [[Andres Malong]], isang pinuno ng bayan ng Binalatongan (San Carlos) ay nag-aklas at nagawang palayain ang lalawigan sa kalupitan ng mga Kastila noong Disiyembre 1660. Iprinoklama nila si Andres Malong bilang ''Ari na Pangasinan'' ("Hari ng Pangasinan"). Sinubukang lusubin at palayain ng hukbo ng Pangasinan ang mga karatig-lalawigan ng Pampanga at Ilocos, ngunit sila ay nagawang mapigilan ng mga loyalistang mga mandirigma na mga katutubo. Noong Pebrero 1661, bumagsak ang malayang Kaharian ng Pangasinan sa [[Kapitanya Heneral ng Pilipinas]]. ==== Pag-aaklas ni Palaris ==== Noong 3 Nobyembre 1762, nagdeklara ng independensiya ang taumbayan sa Pangasinan matapos ang pag-aaklas ni Juan de la Cruz, na mas kilala sa katawagang Palaris. Nagsimula ang pag-aaklas nang kumalat ang balita na bumagsak ang Maynila sa mga Briton noong 6 Oktubre 1762. Ang Traité de Paris ng 1763 ang nagwakas sa Pitong Taong Digmaan sa pagitan ng [[United Kingdom|Britanya]], [[Pransiya]] at [[Espanya]] noong 1 Marso 1763. Noong 16 Enero 1765, nadakip si Juan de la Cruz at sumailalim nanaman ang Pangasinan sa pamumuno ng mga Kastila. === Himagsikang Pilipino === {{Main|Himagsikang Pilipino}} Ang [[Katipunan]], isang palihim na lipunang makabayan, ay naitatag noong ika-7 ng Hulyo 1892, kung saan ito ay naglayong ipag-sanib-puwersa ang sambayanang Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan sa mga dayuhan at sa Simbahan. Nagsimula ang Himagsikan noong 23 Agosto 1896 sa pamumuno ni Supremo [[Andrés Bonifacio]]. Noong 18 Nobyembre 1897, nabuo ang isang konsehal sa Pangasinan na pinamunuan ni Presidente Generalisimo Roman Manalang at Heneral Mauro Ortiz.[[File:Maramba67jf.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maramba67jf.JPG|thumb|Puntod ni Don Daniel B. Maramba ([[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]])]] Pinamunuan ni Maramba ang pagpapalaya sa Santa Barbara noong 7 Marso 1898, matapos siyang senyasan ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] na sumugod. Nang marinig ng mga Kastila sa Dagupan ang pagpapalaya ng Santa Barbara ay mariin silang sumugod ngunit sila ay nagawang matalo ni Maramba. Nang sila ay matalo ay nanatili ang mga Kastila sa Lingayen upang depensahan ang kabisera ng lalawigan. Ito ay nakatulong kay Maramba upang sakupin ang mga bayan ng Malasiqui, Urdaneta at Mapandan. Napalaya niya rin ang bayan na Mangaldan bago siya nagtungo sa Dagupan. Sa pamumuno nina Prado at Quesada ay inatake nila ang mga bayan ng Alaminos, Agno, Anda, Alos, Bani, Balincaguin, Bolinao, Dasol, Eguia at Potot sa lalawigan ng Zamales. Kumalat rin ang himagsikan sa Sual, Labrador, Lingayen, Salasa at Bayambang. Matapos ang lahat ng mga pangyayaring ito ay nagtungo sina Prado at Quesada upang tumulong sa pagkubkob sa Dagupan. Noong 17 Abril 1898, itinalaga ni Heneral Makabulos si Prado bilang Gobernador Politico-Militar ng Pangasinan, habang si Quesada ay ginawang kaniyang kahalili. Noong Mayo 1898, nagbalik si Emilio Aguinaldo mula sa kaniyang pagkadestiyero sa Hong Kong matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato noong Disyembre 1897. Muling lumiyab ang himagsikan gawa ng kaniyang pagbabalik. Noong 3 Hunyo 1898, si Heneral Makabulos ay nakapasok sa bayan ng Tarlac. Ipinroklama ni [[Heneral Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng Pilipinas noong 12 Hunyo 1898. Gawa ng sunod-sunod na mga pag-wawagi ng mga Katipunero laban sa mga Kastila ay napagpasiyahan ng mga Kastila noong 30 Hunyo 1898 na lumisan patungong Dagupan upang kaharapin ang mga Katipunero sa nahuhuling laban. Lahat ng mga tauhang sibilyan at militar, kasama ang mga mersenaryo mula sa mga bayang napapasailalim pa sa mga Kastila, ay nangagtungong pa-Dagupan. Ang mga bayan na sumunod sa inilatag na utos ay ang Mangaldan, San Jacinto, Pozorrubio, Manaoag, at Villasis. Dinala rin nila ang Pinakabanal na Rosaryo ng Birhen ng Manaoag, ang patronesa ng Pangasinan. Ang [[Dagupan]], ang kinikilalang sentro ng komersyo sa Pangasinan, ay pinalibutan ng mga Katipunero sa ilalim ng pamumuno nina Don Daniel Maramba ng Santa Barbara, Don Vicente Prado ng San Jacinto at Don Juan Quezada ng Dagupan noong 18 Hulyo 1898. Ang lahat ng kanilang mga kawal ang nagpalibot sa Dagupan kung saan ang mga Kastila ay nanatili sa ladrilyadong mga pader ng Simbahang Katoliko. Matapos ay sinabayan na rin sila ni Heneral Makabulos. Ang Labanan ng Dagupan ay umabot mula 18 Hulyo hanggang ika-23 noong sumuko na rin ang mahigit 1,500 na mga Kastila sa pamumuno nina Federico Ceballos at Gobernador Joaquin de Orengochea. Sa labanang ito ay nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga natitirang mga hukbo ni Heneral Ceballos. Hindi naging madali ang pakikipaglaban sa mga Kastila sapagkat nagkukulang sa mga armas ang mga Katipunero noon, ngunit dahil sa talino ni Prado kung saan ginamit niya ang mga nakataling mga saging bilang kalasag sa mga bala na ipinapaputok ng mga Kastila ay nakalusong sila papasok sa Simbahan at nawasak ang mga depensa ng mga Kastila. === Panahon ng Amerikano === Ang Pangasinan at iba pang mga bahagi ng Pilipinas ay ibinigay sa mga Amerikano matapos ang Kasunduan sa Paris na nagwakas sa Digmaang Kastila-Amerikano. Noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], ipinaglaban nina [[José Torres Bugallón|Teniyente Koronel José Torres Bugallón]] ng Salasa at ni [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]] ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng mga Amerikano sa Hilagang Luzon. Napatay si Bugallon sa labanan noong 5 Pebrero 1899. Nabuwag ang Unang Republika noong 1901. Noong taong 1901, ang mga bayan ng [[:en:Balungao|Balungao]], [[:en:Rosales,_Pangasinan|Rosales]], [[:en:San_Quintin,_Pangasinan|San Quintin]] at [[:en:Umingan|Umingan]] na napapasailalim sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]] ay nailipat sa lalawigan ng Pangasinan sa kadahilanang malayo ang mga bayang ito sa kabisera.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jose |first=Diocese of San |title=Diocese of San Jose, Nueva Ecija – History |url=http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208033342/http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |archive-date=February 8, 2017 |access-date=February 7, 2017 |website=www.dioceseofsanjose.org |language=en-gb}}</ref> Noong 30 Nobyembre 1903, ang mga bayan ng Agno, Alaminos, Anda, Bani, Bolinao, Burgos, Dasol, Infanta at Mabini na sumasailalim noon sa lalawigan ng Zambales ay inilipat sa Pangasinan sa kadahilanang may kaugnayan sa kasayayan. Noong taong 1907, ang Asembliya ng Pilipinas ay naitatag at sa kauna-unahang pagkatataon ay naihalal ang limang residente ng Pangasinan bilang taga-pangatawan ng kanilang mga distrito. Noong taong 1921, si Mauro Navarro na kumakatawan sa Pangasinan sa Asembliya, ay nagtaguyod ng batas kung saan pinapalitan nito ang pangalan ng bayan ng Salasa bilang Bugallon sa pagkilala sa kadakilaan ni Heneral Bugallon. Si [[:en:Manuel_L._Quezon|Manuel L. Quezon]] ay pinasinayahan bilang unang pangulo ng [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa tulong ng Estados Unidos noong 15 Nobyembre 1935. ==== Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Nakahimpil noon sa Pangasinan ang ika-21 na Dibisyong Impanterya bago ang pagsapit ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang pananakop ng mga Hapon ay nanatili ang mga operasyon sa Pangasinan laban sa mga Hapon mula Enero hanggang Mayo 1942 at ang insirhensiya laban sa mga Hapon mula mga taong 1942 hanggang 1945. === Panahon matapos ang digmaan === Matapos ang Deklarasyon ng Kalayaan noong 4 Hulyo 1946, naihalal ang konggresista mula sa [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si Eugenio Perez na kumakatawawan sa ika-apat na distrito ng Pangasinan bilang Ponente ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]]. Pinamunuan niya ang Kapulungan hanggang taong 1953 noong naging dominante ang [[Partido Nacionalista]]. === Noong panahon ng Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos}} Ang Pangasinan, na ibinilang bilang bahagi ng [[Gitnang Luzon|Rehiyong Gitnang Luzon]] dahil sa kasaysayan at likas na kalagayan nito, ay ginawang bahagi ng [[Ilocos|Rehiyong Ilocos]] ayon sa batas na dulot ng pag-mamaniobra ni [[Ferdinand Marcos]], kahit na ang Pangasinan ay may sariling wika at kultura na bukod sa mga Ilocano. Dahil sa pang-mamaniobra ni Marcos ay nagkanda-lito-lito ang mga Pilipino. May mga Ilocano sa Pangasinan ngunit sila ay hindi nakararami sa lalawigan noon. Bukod pa, ang Pangasinan ay nagtataglay noon ng mas malaking ekonomiya kaysa sa [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]] at [[La Union]] at ang dami ng mga tao dito ay nakahihigit pa sa 50% ng dami ng tao ng Rehiyong Ilocos. Unti-unting bumagsak ang ekonomiya noong mga nahuhuling bahagi ng 1960 hanggang sa mga unang bahagi ng 1970 gawa ng krisis sa pagbabayad ng utang ng Pilipinas na nagsimula noong 1969 dahil sa maling pamamalakad ng Pamahalaang Marcos.<ref name="Balbosas1992">{{Cite journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |archive-date=September 21, 2021 |access-date=November 6, 2022}}</ref> Ayon sa mga manunuri ng ekonomiya, ito ay gawa ng malawakang pag-utang ni Ferdinand Marcos para sa nalalapit noon na halalan noong 1969 kung saan ginamit niya ang pondo para sa mabilisang pagpapatayo ng mga gusali na mabulaklak sa paningin ng mamamayang Pilipino.<ref name="Balbosas1992" /><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book |last1=Balisacan |first1=A. M. |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet |title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{Cite journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book |last=Kessler |first=Richard J. |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebellion and repression in the Philippines |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Cite book |last=Celoza |first=Albert F. |url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC |title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism |date=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780275941376 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schirmer |first=Daniel B. |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=The Philippines reader : a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance |date=1987 |publisher=South End Press |isbn=0896082768 |edition=1st |location=Boston |oclc=14214735}}</ref> Maraming mga mag-aaral mula Pangasinan ang nakisangkot sa mga protesta na nagsimula noong taong 1970 at nagpatuloy noong taong 1971 at 1972 upang manawagan sa pag-reporma ng pamahalaan at ng ekonomiya. Noong Septyembre 1972, isang taon bago matapos ang huling termino ni Marcos na nakatakda sa taong 1973, si Marcos ay nag-deklara ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]], isang deklarasyon na nagpanatili sa kaniya sa kapangyarihan ng mahigit labing-apat pang mga taon kung saan nagkaroon ng panahon ng walang katiyakan sa lalawigan ng Pangasinan.<ref name="Kasaysayan9ch10">{{Cite book |title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Democracy at the Crossroads}}</ref> Ang mga pag-labag sa karapatang pantao, ang pag-pabor sa mga kamag-anakan at mga kaibigan, ang pagpapatayo ng mga gusali para sa pagpapaganda ng imahe, pati na rin ang magagarang pamumuhay ng mga Marcos<ref name="Kasaysayan9ch10" /> ay nagdulot ng pagka-muhi sa mamamayang Pilipino kahit na may kalakip na pag-aresto at pasakit.<ref>{{cite news |date=September 28, 2022 |title=Philippines martial law: The fight to remember a decade of arrests and torture |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63056898}}</ref> Ang Panlalawigang Kampo ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]] sa Pangasinan sa may Lingayen<ref name="Panaglagip">Panaglagip: The North Remembers – Martial Law Stories of Struggle and Survival Edited by Joanna K. Cariño and Luchie B. Maranan.</ref>{{rp|page=48}} (pinangalanang Camp Antonio Sison noong taong 2017) ay naging puni ng mga bilanggong politikal na ang kapilya na may sukat ng 4x9 metro ay nahahati sa dalawa ng pader na gawa sa bakal, kung saan ang isa sa mga bahagi nito ay ginawa na ring presuhan.<ref name="Panaglagip" />{{rp|page=174}} Ang isa sa mga naging biktima ng pag-labag sa karapatang pantao ng rehimen ay ang pinunong mag-aaral na si Eduardo Aquino ng Mapandan at ang beauty queen na naging aktibista na si Maita Gomez ng Bautista. Si Aquino ay natambangan ng mga sundalo habang may nagaganap na pulong ng mga aktibista sa Tarlac, habang si Gomez ay nakulong na ng ilang beses ngunit nakaligtas upang maging isa sa mga tagapagtatag ng [[GABRIELA]], isang organisasyon na nagsusulong sa karapatan ng kababaihan. Pareho silang kinilala sa pamamagitan ng pag-uukit ng kanilang mga pangalan sa pader ng pag-alala sa [[Bantayog ng mga Bayani]] na nagbibigay parangal sa mga martir at mga bayani na kumalaban sa diktadura. === Rebolusyong EDSA at ang panahon matapos === Noong Pebrero 1986, pinatunayan ng [[Komisyon sa Halalan|COMELEC]] at ng [[NAMFREL]] na si Corazon Aquino ay nanalo sa lungsod ng Dagupan pati na rin ang mga lalawigan ng [[Benguet]] at [[Lalawigang Bulubundukin]] noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|Pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 1986]],<ref name="Pawilen2021SolidNorthMyth">{{Cite web |last=Pawilen |first=Reidan M. |date=May 2021 |title=The Solid North myth: an Investigation on the status of dissent and human rights during the Marcos Regime in Regions 1 and 2, 1969-1986 |url=https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113132016/https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |archive-date=2021-11-13 |access-date=2022-05-22 |website=University of the Philippines Los Baños University Knowledge Digital Repository}}</ref> kahit na nagkaroon ng pandaraya sa bilang ng mga boto na nakatakdang magpanalo kay [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite news |last1=Mydans |first1=Seth |date=1986-02-10 |title=OBSERVERS OF VOTE CITE WIDE FRAUD BY MARCOS PARTY |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |url-status=live |access-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106200131/https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |archive-date=2024-01-06 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=2020-11-27 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |language=en-US |url=https://verafiles.org/articles/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2024-05-02}}</ref> Makaraan ang ilang linggo, ang Ikalawang Hepe ng Sandatahan na si [[Fidel V. Ramos|Heneral Fidel V. Ramos]], isang Pangasinense, na namuno rin sa Philippine Integrated National Police, ay nagkaroon ng mahalagang gampanin sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] na nagpatalsik kay Ferdinand Marcos at nag-udyok sa kaniyang lumisan ng bayan. Matapos ang pagpapatalsik kay Marcos, lahat ng mga yunit ng pamahalaang lokal ay inatasang lisanin ang kanilang mga posisyon ni Pangulong Corazon Aquino. May mga opisyales naman na pinabalik sa kanilang posisyon, gaya na lang ni Mayor Ludovico Espinosa ng Dasol, na sumanib sa UNIDO noong [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]. Si Fidel Ramos ay inatasang maging Hepe ng Sandatahan at kalaunan bilang Kalihim ng Tanggulang Pambansa nang kaniyang mapalitan si [[Juan Ponce Enrile]]. Si Oscar Orbos, isang konggresista mula Bani, ay itinalaga ni Aquino bilang kalihim ng [[Kagawaran ng Transportasyon|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] at kalaunan bilang Kalihim na Tagapagpaganap. Noong 11 Mayo 1992, si Fidel V. Ramos ay tumakbo sa pagka-pangulo. Siya ang kauna-unahang Pangasinenseng Pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, naka-ahon ang Pilipinas sa krisis sa langis at kuryente noong 1991. Ang kaniyang impluwensiya ay nakatulong sa pagpapayabong sa ekonomiya ng Pangasinan noong nanguna ito sa Palarong Pambansa ng 1995. Si [[Jose de Venecia]], ang kumakatawan noon sa distrito kagaya ng kaniyang biyenan na si Eugenio Perez, ay ang naging pangalawang Pangasinense na naging Ponente ng Kamara noong 1992. Siya ay muling naihalal noong 1995. Si De Venecia ay napili ng namamahalang partido ng administrasyong Ramos na Lakas NUCD bilang pambato nito sa halalan sa 1998 ngunit siya ay natalo ng Pangalawang Pangulo na si [[Joseph Estrada]]. Si Oscar Orbos naman ay tumakbo sa pagka-pangalawang pangulo ngunit siya ay natalo kay [[Gloria Macapagal Arroyo|Senador Gloria Macapagal Arroyo]], na may lahing Pangasinense sa panig ng kaniyang ina na si [[Evangelina Macapagal|Unang Ginang Evangelina Macaraeg-Macapagal]] na taga-[[Binalonan]]. Si Arroyo ay naging pangulo ng Pilipinas matapos ang [[EDSA II]] kung saan napatalsik si Pangulong Joseph Estrada sa posisyon. === Kasalukuyan === Noong Mayo 2004, ang aktor na naging pulitiko na si [[Fernando Poe, Jr.]] ng San Carlos ay tumakbo sa pagka-pangulo laban sa kasalukuyang pangulo na si Gloria Macapagal Arroyo. Ang boto sa Pangasinan ay nahati sa dalawa sapagkat pareho silang may lahing Pangasinense. Ngunit kalaunan ay naging matagumpay si Arroyo at naihalal bilang Pangulo, ngunit namantsahan ang kaniyang pagkapanalo ng mga akusasyon ng pamemeke at pagbili ng ng mga boto. == Heograpiya == [[Talaksan:Ph fil pangasinan.png|Mapang pampolitika ng Pangasinan|thumb|350px]] === Pampulitika === Ang lalawigan ng Pangasinan ay nagbubuo ng 44 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], 4 na [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], at 1,364 na mga [[barangay]]. May anim na distritong pangkinatawan ang lalawigan ng Pangasinan. ==== Mga Lungsod ==== *[[Lungsod ng Alaminos]] *[[Lungsod ng Urdaneta]] *[[Lungsod ng Dagupan]] *[[Lungsod ng San Carlos]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Agno, Pangasinan|Agno]] *[[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] *[[Alcala, Pangasinan|Alcala]] *[[Anda, Pangasinan|Anda]] *[[Asingan, Pangasinan|Asingan]] *[[Balungao, Pangasinan|Balungao]] *[[Bani, Pangasinan|Bani]] *[[Basista, Pangasinan|Basista]] *[[Bautista, Pangasinan|Bautista]] *[[Bayambang, Pangasinan|Bayambang]] *[[Binalonan, Pangasinan|Binalonan]] *[[Binmaley, Pangasinan|Binmaley]] *[[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] *[[Bugallon, Pangasinan|Bugallon]] *[[Burgos, Pangasinan|Burgos]] *[[Calasiao, Pangasinan|Calasiao]] *[[Dasol, Pangasinan|Dasol]] *[[Infanta, Pangasinan|Infanta]] *[[Labrador, Pangasinan|Labrador]] *[[Laoac, Pangasinan|Laoac]] *[[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] *[[Mabini, Pangasinan|Mabini]] </td><td valign="top"> *[[Malasiqui, Pangasinan|Malasiqui]] *[[Manaoag, Pangasinan|Manaoag]] *[[Mangaldan, Pangasinan|Mangaldan]] *[[Mangatarem, Pangasinan|Mangatarem]] *[[Mapandan, Pangasinan|Mapandan]] *[[Natividad, Pangasinan|Natividad]] *[[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] *[[Rosales, Pangasinan|Rosales]] *[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] *[[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] *[[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] *[[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] *[[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] *[[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] *[[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] *[[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] *[[Sison, Pangasinan|Sison]] *[[Sual, Pangasinan|Sual]] *[[Tayug, Pangasinan|Tayug]] *[[Umingan, Pangasinan|Umingan]] *[[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] *[[Villasis, Pangasinan|Villasis]] </td></tr></table> ===Pisikal=== Matatagpuan ang lalawigan ng Pangasinan sa kanlurang gitnang bahagi ng pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naghahanggan ang Pangasinan sa mga lalawigan ng [[La Union]] at [[Benguet]] sa hilaga, sa [[Nueva Vizcaya]] at [[Nueva Ecija]] sa silanga, at sa [[Zambales]] at [[Tarlac]] sa timog. Matatagpuan sa kanluran ng lalawigan ang [[Dagat Timog Tsina]]. May kabuuang sukat ang Pangasinan na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name=nscblist/> Ang lalawigan ay nasa 170 kilometro (105.633&nbsp;mi) hilaga ng [[Maynila]], 50 kilometro (31.0685&nbsp;mi.) timog ng [[Lungsod ng Baguio]], 115 kilometro (71.4576&nbsp;mi.) hilaga ng Pandaigdigang Paliparan at Daungan ng Subic, at 80 kilometro (49.7096&nbsp;mi.) hilaga ng [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. ==Demograpiya== {{Philippine Census | title= Senso ng populasyon ng Pangasinan | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= | 1990= 2020273 | 1995= 2178412 | 2000= 2434086 | 2007= 2645395 | 2010= 2779862 | footnote= Source: National Statistics Office<ref name=NSO/> |2015=2956726}} ===Populasyon=== Ang mga mamamayan ng Pangasinan (Totoon Pangasinan) ay tinatawag na Pangasinan o sa Kinastilang ''Pangasinense'', o sa payak na ''taga-Pangasinan''. Ikatlong pinakamataong lalawigan ang Pangasinan sa Pilipinas. Ayon sa senso noong 2000, 47 bahagdan ng populasyon ay mga Totoon Pangasinan at 44 na bahagdan ay [[mga Iloko]]. [[Talaksan:saltfarm.jpg|300px|thumb|right|Asinan sa [[Dasol]].]] ==Mga Kilalang Tao== * [[Hajji Alejandro]], Pilipinong mang-aawit. * [[Rachel Alejandro]], mang-aawit at aktres sa opm, mula sa [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]. * [[Marlou Aquino]], Rookie of the Year, Best Player of the Conference, Defensive Player of the Year, tatlong beses na Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]] at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]]. * [[Maria Rachel Arenas]] dating Tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at unang babaeng kinatawan ng Pangasinan. * Pangalawang Tagapagsalita [[Rose Marie Arenas]], kilalang sosyalista at pilantropo. * [[Julius Babao]], Dating tagapagbalita ng ABS-CBN, host ng TV/Radio, ipinanganak sa [[Dagupan]]. * [[Salvador Bernal (artist)|Salvador Bernal]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro at Disenyo, mula sa Dagupan. * [[José Torres Bugallón]], [[Filipino people|Filipino]] opisyal ng militar na lumaban noong [[Philippine Revolution]] at [[Philippine–American War]], mula sa [[Bugallon]] (pinangalanan sa kanya, ito ay pinangalanang Salasa noon). * [[Carlos Bulosan]], may-akda ng [[America Is in the Heart]], mula sa [[Binalonan]]. * Senador [[Rene Cayetano]] (Senador ng Pilipinas, 1998–2003), mula sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos City]]. * [[Cheryl Cosim]], TV5 news anchor, TV/Radio host is from Dagupan. * [[Romeo de la Cruz]], dating Solicitor General ng Pilipinas mula sa [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta City]]. * [[Victorio Edades]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal– Pagpinta, mula sa Dagupan. * [[Hermogenes Esperon]] Jr., Dating AFP Chief of Staff at kasalukuyang tagapayo ng [[National Security Council (Philippines)]], ipinanganak sa [[Asingan]]. * [[Conrado Estrella III]], House Representative para sa [[Abono]] Partylist, dating 6th District Representative ng Pangasinan (1987-1995; 2001–2010). * [[Ermin Garcia]], mamamahayag at [[publisher ng pahayagan]], mula sa [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]]. * [[Jhong Hilario]], ABS-CBN comedian host, dancer and actor, born in Asingan. * [[Danny Ildefonso]], dalawang beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Season MVP, limang beses na Best Player of the Conference, tatlong beses na Finals MVP, All-Star Game MVP, Rookie of the Year, Comeback Player of the Year, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa Urdaneta City. * [[Larry Itliong]], Filipino-American labor organizer, mula sa [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]]. * [[Papa Jack]], TV Radio Broadcaster at DJ, mula sa [[Alcala, Pangasinan|Alcala]]. * [[Francisco Sionil José]], [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Panitikan, mula sa [[Rosales, Pangasinan|Rosales]]. * [[Niña Jose]], aktres ng ABS-CBN, politiko, alkalde ng Bayambang, mula sa [[Bayambang]]. * [[Arturo Lomibao]], ika-11 [[Philippine National Police|Hepe]] ng [[Philippine National Police]], mula sa [[Mangaldan]]. * [[Jhosep Lopez]], ika-190 [[Associate Justice ng Korte Suprema ng Pilipinas]], ipinanganak sa [[Umingan]]. * [[Eva Macapagal]], Unang Ginang ng Pilipinas noong 1961–1965 at ina ng Dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], mula sa Binalonan. * [[Manuel Moran]], ika-7 [[Chief Justice ng Pilipinas|Chief Justice]] ng [[Supreme Court ng Pilipinas]], na ipinanganak sa Binalonan. * [[Jane Oineza]], tinedyer na aktres ng ABS-CBN mula sa [[Bani, Pangasinan|Bani]]. * [[Oscar Orbos]], isang tubong Bani, isang dating gobernador at host ng TV. * [[Thomas Orbos]], kasalukuyang undersecretary ng [[Department of Transportation (Philippines)]], kapatid ni dating Gobernador Oscar Orbos, mga katutubo mula sa bayan ng Bani. * Senador [[Ambrosio Padilla]], vice-president ng [[Philippine Constitutional Commission of 1986]], ipinanganak sa [[Lingayen]]. * Senador [[Geronima Pecson]], [[suffragette]] at unang babaeng senador ng Pilipinas, mula kay [[Lingayen]]. * [[Barbara Perez]], beteranong aktres, ipinanganak sa Urdaneta City. * Speaker [[Eugenio Perez]], Ika-8 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]] mula sa Pangasinan, ipinanganak sa [[Basista]]. * [[Marc Pingris]], dalawang beses na Finals MVP, tatlong beses na Defensive Player of the Year, All-Star Game MVP, Most Improved Player, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Greatest Players in PBA History]], mula sa [[Pozorrubio]]. * [[Bella Poarch]], mang-aawit at personalidad sa social media. Lumaki sa San Fabian, siya ang kasalukuyang pinakasinusubaybayang recording artist sa Tiktok at pangatlo sa buong mundo sa pinakasinusubaybayang personalidad sa platform.<ref>{{cite web|url=https://www.wecb.fm/the-10-musical-artists-with-the-most-followers-on-tiktok/ |title= Ang 10 musical artist na may pinakamaraming followers sa TikTok|date= Disyembre 30, 2023}}</ref> * [[Fernando Poe Sr.]], dating action star, mula sa San Carlos City. * Senador [[Cipriano Primicias Sr.]], mula sa Alcala. * [[Maki Pulido]], GMA news anchor, hails from [[Anda, Pangasinan|Anda]]. * Presidente [[Fidel V. Ramos]], na ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * Senador [[Leticia Ramos-Shahani]] (Senador ng Pilipinas, 1987–1998), ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * [[Narciso Ramos]], isang mamamahayag, abogado, assemblyman at ambassador, at isa sa mga founding father ng ASEAN ([[Association of Southeast Asian Nations]]), ipinanganak sa Asingan. * [[Lolita Rodriguez]], artista, ipinanganak sa Urdaneta City. * [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]], isang beteranong artista, nagmula sa [[Mabini, Pangasinan|Mabini]]. * [[Carmen Rosales]], Filipina actress at World War II guerilla fighter, ipinanganak sa Rosales. * [[Perla Santos-Ocampo]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Pediatrics, mula sa Dagupan. * [[Joy Aquino Siapno]], isang propesor mula sa Dagupan, dating pansamantalang unang ginang ng [[East Timor]]. * [[Gabriel C. Singson]], ang dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], mula sa Lingayen. * Senador [[Pedro María Sison]], delegado sa Philippine Constitutional Convention ng 1935, mula sa Urdaneta. * [[Edward Soriano]], retiradong [[Tenyente heneral (Estados Unidos)|tenyente heneral]] ng Estados Unidos at ang pinakamataas na ranggong opisyal ng [[Pilipino Amerikano]] na naglingkod sa militar ng Estados Unidos,<ref name="ST2002">{{cite news | url=https://archive.seattletimes.com/archive/20020813/command13m/new-commander-at-fort-lewis-armys-highest-ranking-filipino | title=Bagong kumander sa Fort Lewis, pinakamataas na ranggong Pilipino ng Hukbong Sandatahan | date=Agosto 13, 2002 | access-date=Abril 7, 2013 | author=Rivera, Ray | newspaper=Seattle Times}}</ref> at ang unang na-promote sa isang [[pangkalahatang opisyal]].,<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=XExaAAAAIBAJ&dq=edward-soriano&pg=2392%2C19560807 | title=Si Yano ang pumalit sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas | date=Agosto 23, 2007 | access-date=Enero 17, 2013 | author=Fortuna, Julius F. | newspaper=The Manila Times}}</ref> mula sa Alcala. * [[Leo Soriano]], dating obispo ng United Methodist Church sa Pilipinas mula 2000 hanggang 2012, mula sa Binalonan. * [[Lordy Tugade]], Finals MVP at Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]], mula sa Alaminos. * [[Mocha Uson]], Pangalawang Kalihim ng [[Presidential Communications Operations Office]] (PCOO), ipinanganak sa Dagupan. * [[Carmen C. Velasquez|Carmen Velasquez]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Parasitology, mula sa Bayambang. * Speaker [[Jose de Venecia Jr.]], ika-17 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]], ipinanganak sa Dagupan. * [[Nova Villa]], GMA veteran actress, from [[Mangatarem]]. * [[Mitoy Yonting]], unang nagwagi ng The Voice of the Philippines, lead singer na si Draybers, mula sa [[Calasiao]]. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Geographic Location |Centre = Pangasinan |North = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northeast = [[La Union]], [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]] |East = [[Nueva Ecija]] |Southeast = [[Tarlak]] |South = [[Zambales]] |Southwest = |West = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northwest = }} {{Pangasinan}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Pangasinan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] cxba8vstpaa3dc0pffgxx9w3tl472jl 2205615 2205552 2026-04-30T22:25:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205615 wikitext text/x-wiki :''Para sa wika, tingnan ang [[Wikang Pangasinan]].'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Pangasinan |sealfile = {{#property:P158}} |region = [[Ilocos]] (Rehiyon I) |capital = [[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] |founded = 1578 |pop2000 = 2434086 |pop2000rank = ika-3 pinakamalaki |popden2000 = 453 |popden2000rank= ika-8 pinakamataas |areakm2 = 5368.2 |arearank = ika-15 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=4 |municipalities= 44 |barangays = 1,364 |districts = 6 |languages = [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Bolinao|Bolinao]] |governor = Victor Aguedo E. Agbayani |locatormapfile= Ph_locator_map_pangasinan.png }}{{Short description|Probinsiya sa Rehiyong Ilocos, Pilipinas}}Ang '''Pangasinan''' ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Ilocos]]. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Luzon]] sa may [[Golpo ng Lingayen]] at [[Dagat Timog Tsina]]. Ito ay may kabuuang sukat na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name="nscblist">{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 Pebrero 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=17 Enero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=12 Septiyembre 2016 }}</ref> Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ay nasa 2,956,726 .<ref name="NSO">{{cite web |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Philippine Statistics Authority, 2015 Census of Population Report No. 1 – C REGION I – ILOCOS Population by Province, City, Municipality, and Barangay August 2016 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724071832/https://psa.gov.ph/sites/default/files/01_Region%201.pdf |archive-date=24 Hulyo 2022 |access-date=31 Hulyo 2022 |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office}}</ref> Pangasinan ang pangalan ng lalawigan, gaya na rin ang tawag sa mga mamamayan nito, at ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Tinatayang nasa 1.5 milyong ang mga katutubong Pangasinan. Isa ang [[wikang Pangasinan]] sa mga opisyal na kinikilalang wikang rehiyunal sa Pilipinas. Sinasalita ang Pangasinan bilang ikalawang wika ng mga etnikong minorya sa Pangasinan. Ang pinakakilalang pangkat etnikong minorya sa Pangasinan ay ang [[mga Iloko]], [[mga Bolinao|Bolinao]] at [[mga Tagalog]]. Matatas namang magsalita ng Iloko at [[wikang Filipino]] ang mga Pangasinan bilang pangalawang wika. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === {{See also|Pangasinan (sinaunang rehiyon)}}[[Talaksan:Pangasinan and Caboloan (15th-16th centuries).png|left|thumb|Ang mapa ng Pangasinan (dilaw), Caboloan (kayumanggi) at ang mga karatig-bayan nito sa baybay noong ika 15-16 na mga dantaon.]] Ang Pangasinan, gaya ng ibang mga lugar sa Pilipinas, ay tinirahan ng mga Austronesyo noong panahon ng malawakan nilang pagkalat sa iba't ibang panig ng daigdig mula sa karagatan. Nagtatag sila ng kani-kanilang mga bayan alinsunod sa baybayin ng Golpo ng Lingayen, at naging bahagi ng sinaunang daluyan ng kalakalan patungo at galing [[Tsina]], [[Indiya]] at [[Hapon]] noong ika-8 na dantaon. Ang pangunahing hanap-buhay ng mga Pangasinense na mga taga-baybay ay ang paggawa ng asin, kung kaya't sila at ang kanilang bayan ay tinaguriang "Pangasinan" ("pagawaan ng asin"). Datapwat ang mga kaloob-loobang lupain naman ay tinaguriang Caboloan ("pagawa-an ng kawayang bolo") sapagkat nakararami noon ang kawayang bolo (''Gigantochloa levis'') sa lugar.<ref name="officialhistory">{{cite web |title=History |url=https://www.pangasinan.gov.ph/the-province/history/ |access-date=16 July 2023 |website=Official Website of the Province of Pangasinan |publisher=Philippine Government}}</ref> Ayon sa tala ng mga Tsino noong panahon ng Dinastiyang Ming, ang Pangasinan ay kanilang tinawag bilang "Feng-jia-shi-lan". Sila ay pinapaniwalaang nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina na may simbolikong tributo mula 1403 hanggang 1405, kung saan ito'y kanilang kinailangang gawin upang magawa nilang makipagsapalaran sa mga Tsino.<ref name="Scott">{{cite journal |last1=Scott |first1=William Henry |date=1983 |title=Filipinos in China before 1500 |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf |journal=Asian Studies |volume=21 |pages=1–19}}</ref> Noong ika-16 na dantaon, tinagurian ang Pangasinan bilang "Daungan ng Hapon" ng mga Kastila. Ang mga katutubo noon ay nagtaglay ng kasuotan na maihahantulad sa ibang mga bayan at mga pangkat-etniko ng Timog Silangang Asia kasama na ang mga sutla ng mga Tsino at mga Hapon. Kahit ang mga pangkaraniwang mga tao noon ay nagkaroon ng mga palamuti na gawa sa bulak mula sa mga Tsino at mga Hapon. Pinaitiman nila ang kanilang mga ngipin at kanilang pinandirihan ang puting mga ngipin ng mga banyaga na ihinantulad nila sa mga kahayupan. Sila ay gumamit ng mga garapon gaya ng mga makikita sa mga bahay ng mga Hapon at ng mga Tsino. Matutuklasan rin noon ang paggamit ng mga pulbura na mala-Hapon ang anyo tuwing may bakbakan sa Golpo ng Lingayen.<ref>{{cite book |last1=Scott |first1=William Henry |title=Barangay |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |location=Manila Philippines |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/186 187]}}</ref> Kapalit naman sa mga yamang ito, ang mga mangangalakal sa iba't ibang panig ng Asia ay nagtutungo sa Pangasinan upang makabili ng mga ginto at mga alipin pati na rin ang balat ng usa, [[musang]] at iba pa. Ang mga Pangasinense noon ay may kultura na maihahantulad sa kultura sa bandang timog ng kanilang rehiyon. === Panahon ng Kastila === Noong 27 Abril 1565, ang Kastilang conquistador na si [[Miguel López de Legazpi]] ay nakarating sa Pilipinas kasama ang mahigit 500 na mga sundalo at nagtatag ng kolonya. Noong 24 Mayo 1570, natalo ng mga Kastila si [[Rajah Sulayman]] at iba pang mga pinuno sa Pampanga at Maynila at kalaunan ay kaniyang pinasinayahan ang Maynila bilang kabisera ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]]. Matapos nilang malusob ang Maynila, nagpatuloy ang mga Kastila sa kanilang pananakop sa ibang mga lugar sa Luzon, kasama na ang Pangasinan. ==== Provincia de Pangasinán ==== Noong 1571, nagsimula ang pananakop ng mga Kastila sa Pangasinan sa pamumuno ng conquistador na si Martín de Goiti na nagmula sa Maynila patungong Pampanga. Matapos ang isang taon ay nagtungo ang conquistador na si [[Juan de Salcedo]] sa Golpo ng Lingayen at nakarating sa estuwaryo ng [[Ilog Agno]]. Si [[Limahong]], isang piratang Tsino, ay lumisan patungong Pangasinan matapos siyang mabigo sa labanan sa Maynila noong 1574. Datapwat ay nabigo rin siya sa pananakop niya sa Pangasinan sapagkat siya ay tinalo ng hukbo ni de Salcedo matapos siyang kubkubin ng mahigit 7 na buwan. Ang lugar na tinatawag ngayon ng Lalawigan ng Pangasinan ay nagmula sa administratibo at hudikaturang distrito noong taong 1580. Ang kabisera ng lalawigang ito noon ay ang Lingayen, ngunit ang pinaka-lawak ng nasasakupan nito ay nilinaw lamang noong taong 1611. Nanatiling kabisera ng lalawigan ang Lingayen puwera noong panahon ng himagsikan kung saan inilipat ang kabisera sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]. Noong pananakop naman ng mga Hapones ay ginawa namang kabisera ang bayan ng [[Dagupan]].<ref name="History of Pangasinan">{{cite web |title=History of Pangasinan |url=http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905174851/http://www.enriquezurdaneta.com/history-of-pangasinan.html |archive-date=September 5, 2014 |access-date=June 24, 2014}}</ref> Ang lalawigan ng Pangasinan ay tinagurian dati bilang ''alcaldía mayor de término'' o pangunahing uri na lalawigan noong panahon ng Kastila. Ang hurisdiksyon ng lalawigang ito ay umabot sa karamihan ng lupain ng [[Zambales]] ngayon, kasama na rin ang lupain ng mga makabagong mgalalawigan ng [[Tarlac]] at [[La Union]].<ref name="History of Pangasinan" /> Noong katapusan ng ika-18 na dantaon, mayroong halos 19,836 na mga katutubong mga pamilya at 719 naman na mga Kastilang pamilya.<ref name="Estadismo1">{{Cite web |url=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |title=ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO By Joaquín Martínez de Zúñiga (Original Spanish) |access-date=2025-09-13 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xenia%coric.it.pdf/ |url-status=dead }}</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">{{Cite web |last1=Martínez de Zúñiga |first1=Joaquín |last2=Retana |first2=W. E. (Wenceslao Emilio) |date=January 7, 1893 |title=Estadismo de las islas Filipinas : ó, Mis viajes por este país |url=https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 |publisher=Madrid : [Impr. de la viuda de M. Minuesa de los Rios] |via=Internet Archive}}</ref>{{rp|31,54,113}} ==== Mga pag-aaklas laban sa mga Kastila ==== ==== Pag-aaklas ni Malong ==== Si [[Andres Malong]], isang pinuno ng bayan ng Binalatongan (San Carlos) ay nag-aklas at nagawang palayain ang lalawigan sa kalupitan ng mga Kastila noong Disiyembre 1660. Iprinoklama nila si Andres Malong bilang ''Ari na Pangasinan'' ("Hari ng Pangasinan"). Sinubukang lusubin at palayain ng hukbo ng Pangasinan ang mga karatig-lalawigan ng Pampanga at Ilocos, ngunit sila ay nagawang mapigilan ng mga loyalistang mga mandirigma na mga katutubo. Noong Pebrero 1661, bumagsak ang malayang Kaharian ng Pangasinan sa [[Kapitanya Heneral ng Pilipinas]]. ==== Pag-aaklas ni Palaris ==== Noong 3 Nobyembre 1762, nagdeklara ng independensiya ang taumbayan sa Pangasinan matapos ang pag-aaklas ni Juan de la Cruz, na mas kilala sa katawagang Palaris. Nagsimula ang pag-aaklas nang kumalat ang balita na bumagsak ang Maynila sa mga Briton noong 6 Oktubre 1762. Ang Traité de Paris ng 1763 ang nagwakas sa Pitong Taong Digmaan sa pagitan ng [[United Kingdom|Britanya]], [[Pransiya]] at [[Espanya]] noong 1 Marso 1763. Noong 16 Enero 1765, nadakip si Juan de la Cruz at sumailalim nanaman ang Pangasinan sa pamumuno ng mga Kastila. === Himagsikang Pilipino === {{Main|Himagsikang Pilipino}} Ang [[Katipunan]], isang palihim na lipunang makabayan, ay naitatag noong ika-7 ng Hulyo 1892, kung saan ito ay naglayong ipag-sanib-puwersa ang sambayanang Pilipino upang ipaglaban ang kalayaan sa mga dayuhan at sa Simbahan. Nagsimula ang Himagsikan noong 23 Agosto 1896 sa pamumuno ni Supremo [[Andrés Bonifacio]]. Noong 18 Nobyembre 1897, nabuo ang isang konsehal sa Pangasinan na pinamunuan ni Presidente Generalisimo Roman Manalang at Heneral Mauro Ortiz.[[File:Maramba67jf.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maramba67jf.JPG|thumb|Puntod ni Don Daniel B. Maramba ([[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]])]] Pinamunuan ni Maramba ang pagpapalaya sa Santa Barbara noong 7 Marso 1898, matapos siyang senyasan ni [[Francisco Makabulos|Heneral Francisco Makabulos]] na sumugod. Nang marinig ng mga Kastila sa Dagupan ang pagpapalaya ng Santa Barbara ay mariin silang sumugod ngunit sila ay nagawang matalo ni Maramba. Nang sila ay matalo ay nanatili ang mga Kastila sa Lingayen upang depensahan ang kabisera ng lalawigan. Ito ay nakatulong kay Maramba upang sakupin ang mga bayan ng Malasiqui, Urdaneta at Mapandan. Napalaya niya rin ang bayan na Mangaldan bago siya nagtungo sa Dagupan. Sa pamumuno nina Prado at Quesada ay inatake nila ang mga bayan ng Alaminos, Agno, Anda, Alos, Bani, Balincaguin, Bolinao, Dasol, Eguia at Potot sa lalawigan ng Zamales. Kumalat rin ang himagsikan sa Sual, Labrador, Lingayen, Salasa at Bayambang. Matapos ang lahat ng mga pangyayaring ito ay nagtungo sina Prado at Quesada upang tumulong sa pagkubkob sa Dagupan. Noong 17 Abril 1898, itinalaga ni Heneral Makabulos si Prado bilang Gobernador Politico-Militar ng Pangasinan, habang si Quesada ay ginawang kaniyang kahalili. Noong Mayo 1898, nagbalik si Emilio Aguinaldo mula sa kaniyang pagkadestiyero sa Hong Kong matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato noong Disyembre 1897. Muling lumiyab ang himagsikan gawa ng kaniyang pagbabalik. Noong 3 Hunyo 1898, si Heneral Makabulos ay nakapasok sa bayan ng Tarlac. Ipinroklama ni [[Heneral Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan ng Pilipinas noong 12 Hunyo 1898. Gawa ng sunod-sunod na mga pag-wawagi ng mga Katipunero laban sa mga Kastila ay napagpasiyahan ng mga Kastila noong 30 Hunyo 1898 na lumisan patungong Dagupan upang kaharapin ang mga Katipunero sa nahuhuling laban. Lahat ng mga tauhang sibilyan at militar, kasama ang mga mersenaryo mula sa mga bayang napapasailalim pa sa mga Kastila, ay nangagtungong pa-Dagupan. Ang mga bayan na sumunod sa inilatag na utos ay ang Mangaldan, San Jacinto, Pozorrubio, Manaoag, at Villasis. Dinala rin nila ang Pinakabanal na Rosaryo ng Birhen ng Manaoag, ang patronesa ng Pangasinan. Ang [[Dagupan]], ang kinikilalang sentro ng komersyo sa Pangasinan, ay pinalibutan ng mga Katipunero sa ilalim ng pamumuno nina Don Daniel Maramba ng Santa Barbara, Don Vicente Prado ng San Jacinto at Don Juan Quezada ng Dagupan noong 18 Hulyo 1898. Ang lahat ng kanilang mga kawal ang nagpalibot sa Dagupan kung saan ang mga Kastila ay nanatili sa ladrilyadong mga pader ng Simbahang Katoliko. Matapos ay sinabayan na rin sila ni Heneral Makabulos. Ang Labanan ng Dagupan ay umabot mula 18 Hulyo hanggang ika-23 noong sumuko na rin ang mahigit 1,500 na mga Kastila sa pamumuno nina Federico Ceballos at Gobernador Joaquin de Orengochea. Sa labanang ito ay nakipaglaban ang mga Katipunero sa mga natitirang mga hukbo ni Heneral Ceballos. Hindi naging madali ang pakikipaglaban sa mga Kastila sapagkat nagkukulang sa mga armas ang mga Katipunero noon, ngunit dahil sa talino ni Prado kung saan ginamit niya ang mga nakataling mga saging bilang kalasag sa mga bala na ipinapaputok ng mga Kastila ay nakalusong sila papasok sa Simbahan at nawasak ang mga depensa ng mga Kastila. === Panahon ng Amerikano === Ang Pangasinan at iba pang mga bahagi ng Pilipinas ay ibinigay sa mga Amerikano matapos ang Kasunduan sa Paris na nagwakas sa Digmaang Kastila-Amerikano. Noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], ipinaglaban nina [[José Torres Bugallón|Teniyente Koronel José Torres Bugallón]] ng Salasa at ni [[Antonio Luna|Heneral Antonio Luna]] ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng mga Amerikano sa Hilagang Luzon. Napatay si Bugallon sa labanan noong 5 Pebrero 1899. Nabuwag ang Unang Republika noong 1901. Noong taong 1901, ang mga bayan ng [[:en:Balungao|Balungao]], [[:en:Rosales,_Pangasinan|Rosales]], [[:en:San_Quintin,_Pangasinan|San Quintin]] at [[:en:Umingan|Umingan]] na napapasailalim sa lalawigan ng [[Nueva Ecija]] ay nailipat sa lalawigan ng Pangasinan sa kadahilanang malayo ang mga bayang ito sa kabisera.<ref name=":2">{{Cite web |last=Jose |first=Diocese of San |title=Diocese of San Jose, Nueva Ecija – History |url=http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208033342/http://www.dioceseofsanjose.org/about-us/history |archive-date=February 8, 2017 |access-date=February 7, 2017 |website=www.dioceseofsanjose.org |language=en-gb}}</ref> Noong 30 Nobyembre 1903, ang mga bayan ng Agno, Alaminos, Anda, Bani, Bolinao, Burgos, Dasol, Infanta at Mabini na sumasailalim noon sa lalawigan ng Zambales ay inilipat sa Pangasinan sa kadahilanang may kaugnayan sa kasayayan. Noong taong 1907, ang Asembliya ng Pilipinas ay naitatag at sa kauna-unahang pagkatataon ay naihalal ang limang residente ng Pangasinan bilang taga-pangatawan ng kanilang mga distrito. Noong taong 1921, si Mauro Navarro na kumakatawan sa Pangasinan sa Asembliya, ay nagtaguyod ng batas kung saan pinapalitan nito ang pangalan ng bayan ng Salasa bilang Bugallon sa pagkilala sa kadakilaan ni Heneral Bugallon. Si [[:en:Manuel_L._Quezon|Manuel L. Quezon]] ay pinasinayahan bilang unang pangulo ng [[Komonwelt ng Pilipinas]] sa tulong ng Estados Unidos noong 15 Nobyembre 1935. ==== Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Nakahimpil noon sa Pangasinan ang ika-21 na Dibisyong Impanterya bago ang pagsapit ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang pananakop ng mga Hapon ay nanatili ang mga operasyon sa Pangasinan laban sa mga Hapon mula Enero hanggang Mayo 1942 at ang insirhensiya laban sa mga Hapon mula mga taong 1942 hanggang 1945. === Panahon matapos ang digmaan === Matapos ang Deklarasyon ng Kalayaan noong 4 Hulyo 1946, naihalal ang konggresista mula sa [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] na si Eugenio Perez na kumakatawawan sa ika-apat na distrito ng Pangasinan bilang Ponente ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]]. Pinamunuan niya ang Kapulungan hanggang taong 1953 noong naging dominante ang [[Partido Nacionalista]]. === Noong panahon ng Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos}} Ang Pangasinan, na ibinilang bilang bahagi ng [[Gitnang Luzon|Rehiyong Gitnang Luzon]] dahil sa kasaysayan at likas na kalagayan nito, ay ginawang bahagi ng [[Ilocos|Rehiyong Ilocos]] ayon sa batas na dulot ng pag-mamaniobra ni [[Ferdinand Marcos]], kahit na ang Pangasinan ay may sariling wika at kultura na bukod sa mga Ilocano. Dahil sa pang-mamaniobra ni Marcos ay nagkanda-lito-lito ang mga Pilipino. May mga Ilocano sa Pangasinan ngunit sila ay hindi nakararami sa lalawigan noon. Bukod pa, ang Pangasinan ay nagtataglay noon ng mas malaking ekonomiya kaysa sa [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]] at [[La Union]] at ang dami ng mga tao dito ay nakahihigit pa sa 50% ng dami ng tao ng Rehiyong Ilocos. Unti-unting bumagsak ang ekonomiya noong mga nahuhuling bahagi ng 1960 hanggang sa mga unang bahagi ng 1970 gawa ng krisis sa pagbabayad ng utang ng Pilipinas na nagsimula noong 1969 dahil sa maling pamamalakad ng Pamahalaang Marcos.<ref name="Balbosas1992">{{Cite journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=IMF Stabilization Program and Economic Growth: The Case of the Philippines |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |archive-date=September 21, 2021 |access-date=November 6, 2022}}</ref> Ayon sa mga manunuri ng ekonomiya, ito ay gawa ng malawakang pag-utang ni Ferdinand Marcos para sa nalalapit noon na halalan noong 1969 kung saan ginamit niya ang pondo para sa mabilisang pagpapatayo ng mga gusali na mabulaklak sa paningin ng mamamayang Pilipino.<ref name="Balbosas1992" /><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book |last1=Balisacan |first1=A. M. |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=The+Philippine+economy+under+Marcos:+A+balance+sheet |title=The Philippine Economy: Development, Policies, and Challenges |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref><ref name="Cororaton1997">{{Cite journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Exchange Rate Movements in the Philippines |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book |last=Kessler |first=Richard J. |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebellion and repression in the Philippines |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Cite book |last=Celoza |first=Albert F. |url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC |title=Ferdinand Marcos and the Philippines: The Political Economy of Authoritarianism |date=1997 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780275941376 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Schirmer |first=Daniel B. |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=The Philippines reader : a history of colonialism, neocolonialism, dictatorship, and resistance |date=1987 |publisher=South End Press |isbn=0896082768 |edition=1st |location=Boston |oclc=14214735}}</ref> Maraming mga mag-aaral mula Pangasinan ang nakisangkot sa mga protesta na nagsimula noong taong 1970 at nagpatuloy noong taong 1971 at 1972 upang manawagan sa pag-reporma ng pamahalaan at ng ekonomiya. Noong Septyembre 1972, isang taon bago matapos ang huling termino ni Marcos na nakatakda sa taong 1973, si Marcos ay nag-deklara ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]], isang deklarasyon na nagpanatili sa kaniya sa kapangyarihan ng mahigit labing-apat pang mga taon kung saan nagkaroon ng panahon ng walang katiyakan sa lalawigan ng Pangasinan.<ref name="Kasaysayan9ch10">{{Cite book |title=Kasaysayan, The Story of the Filipino People Volume 9:A Nation Reborn. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Democracy at the Crossroads}}</ref> Ang mga pag-labag sa karapatang pantao, ang pag-pabor sa mga kamag-anakan at mga kaibigan, ang pagpapatayo ng mga gusali para sa pagpapaganda ng imahe, pati na rin ang magagarang pamumuhay ng mga Marcos<ref name="Kasaysayan9ch10" /> ay nagdulot ng pagka-muhi sa mamamayang Pilipino kahit na may kalakip na pag-aresto at pasakit.<ref>{{cite news |date=September 28, 2022 |title=Philippines martial law: The fight to remember a decade of arrests and torture |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63056898}}</ref> Ang Panlalawigang Kampo ng [[Konstabularyo ng Pilipinas]] sa Pangasinan sa may Lingayen<ref name="Panaglagip">Panaglagip: The North Remembers – Martial Law Stories of Struggle and Survival Edited by Joanna K. Cariño and Luchie B. Maranan.</ref>{{rp|page=48}} (pinangalanang Camp Antonio Sison noong taong 2017) ay naging puni ng mga bilanggong politikal na ang kapilya na may sukat ng 4x9 metro ay nahahati sa dalawa ng pader na gawa sa bakal, kung saan ang isa sa mga bahagi nito ay ginawa na ring presuhan.<ref name="Panaglagip" />{{rp|page=174}} Ang isa sa mga naging biktima ng pag-labag sa karapatang pantao ng rehimen ay ang pinunong mag-aaral na si Eduardo Aquino ng Mapandan at ang beauty queen na naging aktibista na si Maita Gomez ng Bautista. Si Aquino ay natambangan ng mga sundalo habang may nagaganap na pulong ng mga aktibista sa Tarlac, habang si Gomez ay nakulong na ng ilang beses ngunit nakaligtas upang maging isa sa mga tagapagtatag ng [[GABRIELA]], isang organisasyon na nagsusulong sa karapatan ng kababaihan. Pareho silang kinilala sa pamamagitan ng pag-uukit ng kanilang mga pangalan sa pader ng pag-alala sa [[Bantayog ng mga Bayani]] na nagbibigay parangal sa mga martir at mga bayani na kumalaban sa diktadura. === Rebolusyong EDSA at ang panahon matapos === Noong Pebrero 1986, pinatunayan ng [[Komisyon sa Halalan|COMELEC]] at ng [[NAMFREL]] na si Corazon Aquino ay nanalo sa lungsod ng Dagupan pati na rin ang mga lalawigan ng [[Benguet]] at [[Lalawigang Bulubundukin]] noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1986|Pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 1986]],<ref name="Pawilen2021SolidNorthMyth">{{Cite web |last=Pawilen |first=Reidan M. |date=May 2021 |title=The Solid North myth: an Investigation on the status of dissent and human rights during the Marcos Regime in Regions 1 and 2, 1969-1986 |url=https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113132016/https://www.ukdr.uplb.edu.ph/cgi/viewcontent.cgi?article=1065&context=journal-articles |archive-date=2021-11-13 |access-date=2022-05-22 |website=University of the Philippines Los Baños University Knowledge Digital Repository}}</ref> kahit na nagkaroon ng pandaraya sa bilang ng mga boto na nakatakdang magpanalo kay [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite news |last1=Mydans |first1=Seth |date=1986-02-10 |title=OBSERVERS OF VOTE CITE WIDE FRAUD BY MARCOS PARTY |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |url-status=live |access-date=2024-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106200131/https://www.nytimes.com/1986/02/10/world/observers-of-vote-cite-wide-fraud-by-marcos-party.html |archive-date=2024-01-06 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Reyes |first=Miguel Paolo P. |date=2020-11-27 |title=The Marcoses: A history of rejecting election defeats |language=en-US |url=https://verafiles.org/articles/marcoses-history-rejecting-election-defeats |access-date=2024-05-02}}</ref> Makaraan ang ilang linggo, ang Ikalawang Hepe ng Sandatahan na si [[Fidel V. Ramos|Heneral Fidel V. Ramos]], isang Pangasinense, na namuno rin sa Philippine Integrated National Police, ay nagkaroon ng mahalagang gampanin sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]] na nagpatalsik kay Ferdinand Marcos at nag-udyok sa kaniyang lumisan ng bayan. Matapos ang pagpapatalsik kay Marcos, lahat ng mga yunit ng pamahalaang lokal ay inatasang lisanin ang kanilang mga posisyon ni Pangulong Corazon Aquino. May mga opisyales naman na pinabalik sa kanilang posisyon, gaya na lang ni Mayor Ludovico Espinosa ng Dasol, na sumanib sa UNIDO noong [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyong EDSA]]. Si Fidel Ramos ay inatasang maging Hepe ng Sandatahan at kalaunan bilang Kalihim ng Tanggulang Pambansa nang kaniyang mapalitan si [[Juan Ponce Enrile]]. Si Oscar Orbos, isang konggresista mula Bani, ay itinalaga ni Aquino bilang kalihim ng [[Kagawaran ng Transportasyon|Kagawaran ng Transportasyon at Komunikasyon]] at kalaunan bilang Kalihim na Tagapagpaganap. Noong 11 Mayo 1992, si Fidel V. Ramos ay tumakbo sa pagka-pangulo. Siya ang kauna-unahang Pangasinenseng Pangulo ng Pilipinas. Sa ilalim ng kaniyang pamamahala, naka-ahon ang Pilipinas sa krisis sa langis at kuryente noong 1991. Ang kaniyang impluwensiya ay nakatulong sa pagpapayabong sa ekonomiya ng Pangasinan noong nanguna ito sa Palarong Pambansa ng 1995. Si [[Jose de Venecia]], ang kumakatawan noon sa distrito kagaya ng kaniyang biyenan na si Eugenio Perez, ay ang naging pangalawang Pangasinense na naging Ponente ng Kamara noong 1992. Siya ay muling naihalal noong 1995. Si De Venecia ay napili ng namamahalang partido ng administrasyong Ramos na Lakas NUCD bilang pambato nito sa halalan sa 1998 ngunit siya ay natalo ng Pangalawang Pangulo na si [[Joseph Estrada]]. Si Oscar Orbos naman ay tumakbo sa pagka-pangalawang pangulo ngunit siya ay natalo kay [[Gloria Macapagal Arroyo|Senador Gloria Macapagal Arroyo]], na may lahing Pangasinense sa panig ng kaniyang ina na si [[Evangelina Macapagal|Unang Ginang Evangelina Macaraeg-Macapagal]] na taga-[[Binalonan]]. Si Arroyo ay naging pangulo ng Pilipinas matapos ang [[EDSA II]] kung saan napatalsik si Pangulong Joseph Estrada sa posisyon. === Kasalukuyan === Noong Mayo 2004, ang aktor na naging pulitiko na si [[Fernando Poe, Jr.]] ng San Carlos ay tumakbo sa pagka-pangulo laban sa kasalukuyang pangulo na si Gloria Macapagal Arroyo. Ang boto sa Pangasinan ay nahati sa dalawa sapagkat pareho silang may lahing Pangasinense. Ngunit kalaunan ay naging matagumpay si Arroyo at naihalal bilang Pangulo, ngunit namantsahan ang kaniyang pagkapanalo ng mga akusasyon ng pamemeke at pagbili ng ng mga boto. == Heograpiya == [[Talaksan:Ph fil pangasinan.png|Mapang pampolitika ng Pangasinan|thumb|350px]] === Pampulitika === Ang lalawigan ng Pangasinan ay nagbubuo ng 44 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]], 4 na [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], at 1,364 na mga [[barangay]]. May anim na distritong pangkinatawan ang lalawigan ng Pangasinan. ==== Mga Lungsod ==== *[[Lungsod ng Alaminos]] *[[Lungsod ng Urdaneta]] *[[Lungsod ng Dagupan]] *[[Lungsod ng San Carlos]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Agno, Pangasinan|Agno]] *[[Aguilar, Pangasinan|Aguilar]] *[[Alcala, Pangasinan|Alcala]] *[[Anda, Pangasinan|Anda]] *[[Asingan, Pangasinan|Asingan]] *[[Balungao, Pangasinan|Balungao]] *[[Bani, Pangasinan|Bani]] *[[Basista, Pangasinan|Basista]] *[[Bautista, Pangasinan|Bautista]] *[[Bayambang, Pangasinan|Bayambang]] *[[Binalonan, Pangasinan|Binalonan]] *[[Binmaley, Pangasinan|Binmaley]] *[[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]] *[[Bugallon, Pangasinan|Bugallon]] *[[Burgos, Pangasinan|Burgos]] *[[Calasiao, Pangasinan|Calasiao]] *[[Dasol, Pangasinan|Dasol]] *[[Infanta, Pangasinan|Infanta]] *[[Labrador, Pangasinan|Labrador]] *[[Laoac, Pangasinan|Laoac]] *[[Lingayen, Pangasinan|Lingayen]] *[[Mabini, Pangasinan|Mabini]] </td><td valign="top"> *[[Malasiqui, Pangasinan|Malasiqui]] *[[Manaoag, Pangasinan|Manaoag]] *[[Mangaldan, Pangasinan|Mangaldan]] *[[Mangatarem, Pangasinan|Mangatarem]] *[[Mapandan, Pangasinan|Mapandan]] *[[Natividad, Pangasinan|Natividad]] *[[Pozorrubio, Pangasinan|Pozorrubio]] *[[Rosales, Pangasinan|Rosales]] *[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] *[[San Jacinto, Pangasinan|San Jacinto]] *[[San Manuel, Pangasinan|San Manuel]] *[[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]] *[[San Quintin, Pangasinan|San Quintin]] *[[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]] *[[Santa Maria, Pangasinan|Santa Maria]] *[[Santo Tomas, Pangasinan|Santo Tomas]] *[[Sison, Pangasinan|Sison]] *[[Sual, Pangasinan|Sual]] *[[Tayug, Pangasinan|Tayug]] *[[Umingan, Pangasinan|Umingan]] *[[Urbiztondo, Pangasinan|Urbiztondo]] *[[Villasis, Pangasinan|Villasis]] </td></tr></table> ===Pisikal=== Matatagpuan ang lalawigan ng Pangasinan sa kanlurang gitnang bahagi ng pulo ng Luzon sa Pilipinas. Naghahanggan ang Pangasinan sa mga lalawigan ng [[La Union]] at [[Benguet]] sa hilaga, sa [[Nueva Vizcaya]] at [[Nueva Ecija]] sa silanga, at sa [[Zambales]] at [[Tarlac]] sa timog. Matatagpuan sa kanluran ng lalawigan ang [[Dagat Timog Tsina]]. May kabuuang sukat ang Pangasinan na {{convert|5451.01|km2}}.<ref name=nscblist/> Ang lalawigan ay nasa 170 kilometro (105.633&nbsp;mi) hilaga ng [[Maynila]], 50 kilometro (31.0685&nbsp;mi.) timog ng [[Lungsod ng Baguio]], 115 kilometro (71.4576&nbsp;mi.) hilaga ng Pandaigdigang Paliparan at Daungan ng Subic, at 80 kilometro (49.7096&nbsp;mi.) hilaga ng [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. ==Demograpiya== {{Philippine Census | title= Senso ng populasyon ng Pangasinan | 1903= | 1918= | 1939= | 1948= | 1960= | 1970= | 1975= | 1980= | 1990= 2020273 | 1995= 2178412 | 2000= 2434086 | 2007= 2645395 | 2010= 2779862 | footnote= Source: National Statistics Office<ref name=NSO/> |2015=2956726}} ===Populasyon=== Ang mga mamamayan ng Pangasinan (Totoon Pangasinan) ay tinatawag na Pangasinan o sa Kinastilang ''Pangasinense'', o sa payak na ''taga-Pangasinan''. Ikatlong pinakamataong lalawigan ang Pangasinan sa Pilipinas. Ayon sa senso noong 2000, 47 bahagdan ng populasyon ay mga Totoon Pangasinan at 44 na bahagdan ay [[mga Iloko]]. [[Talaksan:saltfarm.jpg|300px|thumb|right|Asinan sa [[Dasol]].]] ==Mga Kilalang Tao== * [[Hajji Alejandro]], Pilipinong mang-aawit. * [[Rachel Alejandro]], mang-aawit at aktres sa opm, mula sa [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]]. * [[Marlou Aquino]], Rookie of the Year, Best Player of the Conference, Defensive Player of the Year, tatlong beses na Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]] at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa [[Santa Barbara, Pangasinan|Santa Barbara]]. * [[Maria Rachel Arenas]] dating Tagapangulo ng [[Movie and Television Review and Classification Board]] at unang babaeng kinatawan ng Pangasinan. * Pangalawang Tagapagsalita [[Rose Marie Arenas]], kilalang sosyalista at pilantropo. * [[Julius Babao]], Dating tagapagbalita ng ABS-CBN, host ng TV/Radio, ipinanganak sa [[Dagupan]]. * [[Salvador Bernal (artist)|Salvador Bernal]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro at Disenyo, mula sa Dagupan. * [[José Torres Bugallón]], [[Filipino people|Filipino]] opisyal ng militar na lumaban noong [[Philippine Revolution]] at [[Philippine–American War]], mula sa [[Bugallon]] (pinangalanan sa kanya, ito ay pinangalanang Salasa noon). * [[Carlos Bulosan]], may-akda ng [[America Is in the Heart]], mula sa [[Binalonan]]. * Senador [[Rene Cayetano]] (Senador ng Pilipinas, 1998–2003), mula sa [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos City]]. * [[Cheryl Cosim]], TV5 news anchor, TV/Radio host is from Dagupan. * [[Romeo de la Cruz]], dating Solicitor General ng Pilipinas mula sa [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta City]]. * [[Victorio Edades]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal– Pagpinta, mula sa Dagupan. * [[Hermogenes Esperon]] Jr., Dating AFP Chief of Staff at kasalukuyang tagapayo ng [[National Security Council (Philippines)]], ipinanganak sa [[Asingan]]. * [[Conrado Estrella III]], House Representative para sa [[Abono]] Partylist, dating 6th District Representative ng Pangasinan (1987-1995; 2001–2010). * [[Ermin Garcia]], mamamahayag at [[publisher ng pahayagan]], mula sa [[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]]. * [[Jhong Hilario]], ABS-CBN comedian host, dancer and actor, born in Asingan. * [[Danny Ildefonso]], dalawang beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Season MVP, limang beses na Best Player of the Conference, tatlong beses na Finals MVP, All-Star Game MVP, Rookie of the Year, Comeback Player of the Year, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Pinakamagaling na Manlalaro sa Kasaysayan ng PBA]], mula sa Urdaneta City. * [[Larry Itliong]], Filipino-American labor organizer, mula sa [[San Nicolas, Pangasinan|San Nicolas]]. * [[Papa Jack]], TV Radio Broadcaster at DJ, mula sa [[Alcala, Pangasinan|Alcala]]. * [[Francisco Sionil José]], [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Panitikan, mula sa [[Rosales, Pangasinan|Rosales]]. * [[Niña Jose]], aktres ng ABS-CBN, politiko, alkalde ng Bayambang, mula sa [[Bayambang]]. * [[Arturo Lomibao]], ika-11 [[Philippine National Police|Hepe]] ng [[Philippine National Police]], mula sa [[Mangaldan]]. * [[Jhosep Lopez]], ika-190 [[Associate Justice ng Korte Suprema ng Pilipinas]], ipinanganak sa [[Umingan]]. * [[Eva Macapagal]], Unang Ginang ng Pilipinas noong 1961–1965 at ina ng Dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], mula sa Binalonan. * [[Manuel Moran]], ika-7 [[Chief Justice ng Pilipinas|Chief Justice]] ng [[Supreme Court ng Pilipinas]], na ipinanganak sa Binalonan. * [[Jane Oineza]], tinedyer na aktres ng ABS-CBN mula sa [[Bani, Pangasinan|Bani]]. * [[Oscar Orbos]], isang tubong Bani, isang dating gobernador at host ng TV. * [[Thomas Orbos]], kasalukuyang undersecretary ng [[Department of Transportation (Philippines)]], kapatid ni dating Gobernador Oscar Orbos, mga katutubo mula sa bayan ng Bani. * Senador [[Ambrosio Padilla]], vice-president ng [[Philippine Constitutional Commission of 1986]], ipinanganak sa [[Lingayen]]. * Senador [[Geronima Pecson]], [[suffragette]] at unang babaeng senador ng Pilipinas, mula kay [[Lingayen]]. * [[Barbara Perez]], beteranong aktres, ipinanganak sa Urdaneta City. * Speaker [[Eugenio Perez]], Ika-8 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]] mula sa Pangasinan, ipinanganak sa [[Basista]]. * [[Marc Pingris]], dalawang beses na Finals MVP, tatlong beses na Defensive Player of the Year, All-Star Game MVP, Most Improved Player, walong beses na [[Philippine Basketball Association|PBA]] Champion at isa sa [[40 Greatest Players in PBA History]], mula sa [[Pozorrubio]]. * [[Bella Poarch]], mang-aawit at personalidad sa social media. Lumaki sa San Fabian, siya ang kasalukuyang pinakasinusubaybayang recording artist sa Tiktok at pangatlo sa buong mundo sa pinakasinusubaybayang personalidad sa platform.<ref>{{cite web|url=https://www.wecb.fm/the-10-musical-artists-with-the-most-followers-on-tiktok/ |title= Ang 10 musical artist na may pinakamaraming followers sa TikTok|date= Disyembre 30, 2023}}</ref> * [[Fernando Poe Sr.]], dating action star, mula sa San Carlos City. * Senador [[Cipriano Primicias Sr.]], mula sa Alcala. * [[Maki Pulido]], GMA news anchor, hails from [[Anda, Pangasinan|Anda]]. * Presidente [[Fidel V. Ramos]], na ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * Senador [[Leticia Ramos-Shahani]] (Senador ng Pilipinas, 1987–1998), ipinanganak sa Lingayen at nagmula sa Asingan. * [[Narciso Ramos]], isang mamamahayag, abogado, assemblyman at ambassador, at isa sa mga founding father ng ASEAN ([[Association of Southeast Asian Nations]]), ipinanganak sa Asingan. * [[Lolita Rodriguez]], artista, ipinanganak sa Urdaneta City. * [[Gloria Romero (aktres)|Gloria Romero]], isang beteranong artista, nagmula sa [[Mabini, Pangasinan|Mabini]]. * [[Carmen Rosales]], Filipina actress at World War II guerilla fighter, ipinanganak sa Rosales. * [[Perla Santos-Ocampo]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Pediatrics, mula sa Dagupan. * [[Joy Aquino Siapno]], isang propesor mula sa Dagupan, dating pansamantalang unang ginang ng [[East Timor]]. * [[Gabriel C. Singson]], ang dating gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]], mula sa Lingayen. * Senador [[Pedro María Sison]], delegado sa Philippine Constitutional Convention ng 1935, mula sa Urdaneta. * [[Edward Soriano]], retiradong [[Tenyente heneral (Estados Unidos)|tenyente heneral]] ng Estados Unidos at ang pinakamataas na ranggong opisyal ng [[Pilipino Amerikano]] na naglingkod sa militar ng Estados Unidos,<ref name="ST2002">{{cite news | url=https://archive.seattletimes.com/archive/20020813/command13m/new-commander-at-fort-lewis-armys-highest-ranking-filipino | title=Bagong kumander sa Fort Lewis, pinakamataas na ranggong Pilipino ng Hukbong Sandatahan | date=Agosto 13, 2002 | access-date=Abril 7, 2013 | author=Rivera, Ray | newspaper=Seattle Times}}</ref> at ang unang na-promote sa isang [[pangkalahatang opisyal]].,<ref>{{cite news | url=https://news.google.com/newspapers?id=XExaAAAAIBAJ&dq=edward-soriano&pg=2392%2C19560807 | title=Si Yano ang pumalit sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas | date=Agosto 23, 2007 | access-date=Enero 17, 2013 | author=Fortuna, Julius F. | newspaper=The Manila Times}}</ref> mula sa Alcala. * [[Leo Soriano]], dating obispo ng United Methodist Church sa Pilipinas mula 2000 hanggang 2012, mula sa Binalonan. * [[Lordy Tugade]], Finals MVP at Kampeon ng [[Philippine Basketball Association|PBA]], mula sa Alaminos. * [[Mocha Uson]], Pangalawang Kalihim ng [[Presidential Communications Operations Office]] (PCOO), ipinanganak sa Dagupan. * [[Carmen C. Velasquez|Carmen Velasquez]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Parasitology, mula sa Bayambang. * Speaker [[Jose de Venecia Jr.]], ika-17 Speaker ng [[House of Representatives (Philippines)]], ipinanganak sa Dagupan. * [[Nova Villa]], GMA veteran actress, from [[Mangatarem]]. * [[Mitoy Yonting]], unang nagwagi ng The Voice of the Philippines, lead singer na si Draybers, mula sa [[Calasiao]]. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Geographic Location |Centre = Pangasinan |North = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northeast = [[La Union]], [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]] |East = [[Nueva Ecija]] |Southeast = [[Tarlak]] |South = [[Zambales]] |Southwest = |West = ''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Northwest = }} {{Pangasinan}} {{Ilocos}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Pangasinan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 4mmf8nj7n6vncy636eebjb6fhsc6f3a Shenzhou 6 0 7183 2205718 2126877 2026-05-01T05:46:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205718 wikitext text/x-wiki Ang '''Shenzhou 6''' (Chinese: 神舟六号) ay ang pangalawang sasakyang pangkalawakang ipinadala ng Tsina noong [[Oktubre 12]], 2005 sa [[Jiuquan Sattelite Launch Center]]. Ito ay kasalukuyang lumilibot sa ibaba ng orbit ng mundo. Lulan ng sasakyang ito ay sina [[Fèi Jùnlóng]] (费俊龙) at [[Niè Hǎishèng]] (聂海胜). == Mga sanggunian == * {{Citenews|url=http://www2.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/01/content_286035.htm|title=Diplomatic dispute won't hurt space mission|org=China Daily|date=[[2003-12-01]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204035942/http://www2.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-12/01/content_286035.htm |date=2012-02-04 }} * {{Citenewsauthor|given=Morris|surname=Jones|url=http://www.spacedaily.com/news/china-05x.html|title=Media Rollout For ''Shenzhou 6''|org=SpaceDaily|date=[[March 7]], [[2005]]}} * {{Citenews|url=http://www.spacedaily.com/news/china-05z.html|title=Astronauts In Training For Second Manned Spaceflight|org=Xinhua News Agency|date=[[March 7]], [[2005]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427112148/https://www.spacedaily.com/news/china-05z.html |date=2022-04-27 }} * {{Citenews|title=State TV begins selling ads for China's manned space flight|url=http://www.sinodaily.com/2005/050920101933.sj5y9qa3.html|date=[[2005-09-20]]|org=Agence France-Presse}} * {{Citenewsauthor|given=Morris|surname=Jones|url=http://www.spacedaily.com/news/china-05zzzzzzzr.html|title=Media Weighing Up ''Shenzhou 6''|org=SpaceDaily|date=[[September 27]], [[2005]]}} * {{Citenews|url=http://spacedaily.com/news/china-05zzzzzzzzd.html|title=''Shenzhou 6'' Mission In Final Preparation For Possible Launch On October 13|org=SpaceDaily.com|date=[[6 October]] [[2005]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113121744/http://www.spacedaily.com/news/china-05zzzzzzzzd.html |date=2006-01-13 }} * {{Citenews|url=http://en.chinabroadcast.cn/2238/2005-10-8/88@275668.htm|title=Safety of ''Shenzhou 6'' Astronauts Ensured|org=CRIENGLISH.com|date=[[8 October]] [[2005]]}}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Citenews|url=http://english.people.com.cn/200510/11/eng20051011_213771.html|title=Official: ''Shenzhou 6'' not to carry plant seeds|org=China Daily|date=[[11 October]] [[2005]]}} * {{Citenews|url=http://en.chinabroadcast.cn/2238/2005-10-11/38@276204.htm|title=Yang Liwei Says ''Shenzhou 6'' Astronauts Capable of New Space Mission|org=Xinhua News Agency|date=[[11 October]] [[2005]]}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120713063717/http://en.chinabroadcast.cn/2238/2005-10-11/38@276204.htm |date=2012-07-13 }} * {{Citenews|url=http://www.smh.com.au/news/national/in-case-of-cosmic-crisis-just-crash-near-australia/2005/10/11/1128796528933.html|title=In case of cosmic crisis, just crash near Australia|org=The Sydney Morning Herald|date=[[12 October]] [[2005]]}} * {{Web reference simple|URL=http://www.globalsecurity.org/space/world/china/kiribati.htm|title=South Tarawa Island, Republic of Kiribati|date=20 July|year=2005}} {{stub}} [[Kategorya:Tsina]] rshfco505t409nrs9op43swkgzc61uk Negros Occidental 0 7770 2205558 2157989 2026-04-30T15:21:20Z Exec8 780 2205558 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Negros Occidental | sealfile = Ph_seal_negros_occidental.png | region = [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] (Rehiyon XVIII) | capital = [[Lungsod ng Bacolod]] | founded = | pop2000 = 2565723 | pop2000rank = ika-2 pinakamalaki | popden2000 = 324 | popden2000rank= ika-15 pinakamataas | areakm2 = 7926.1 | arearank = ika-7 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities=12 | municipalities= 19 | barangays = 661 | districts = 7† | languages = [[Ilonggo]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Joseph G. Maranon | locatormapfile= Ph_locator_map_negros_occidental.png | notes = '''†''' Kasama sa bilang ang malayang distrito ng Lungsod ng Bacolod | }} Ang '''Negros Occidental''' ay isang lalawigan na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] sa [[Kabisayaan]]. Ang kabisera ay ang [[Lungsod ng Bacolod]], isang mataas na urbanisadong lungsod. Sinasakop nito ang hilagang-kanlurang kalahati ng malaking isla ng Negros, at nasa hangganan ng Negros Oriental, na binubuo ng timog-silangang kalahati. Kilala bilang "Sugarbowl of the Philippines", ang Negros Occidental ay gumagawa ng higit sa kalahati ng output ng asukal sa bansa. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil negros occidental.png|thumb|Mapang pampolitika ng Negros Occidental|280px]] Ang lalawigan ng Negros Occidental ay nahahati sa 19 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 12 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Bacolod]] sa probinsya ng Negros Occidental, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Bacolod]] ==== Mga Lungsod ==== {| |- | * [[Lungsod ng Bago]] * [[Lungsod ng Cadiz]] * [[Lungsod ng Escalante]] * [[Lungsod ng Himamaylan]] * [[Lungsod ng Kabankalan]] * [[Lungsod ng La Carlota]] * [[Lungsod ng Sagay]] | * [[Lungsod ng San Carlos]] * [[Lungsod ng Silay]] * [[Lungsod ng Sipalay]] * [[Talisay, Negros Occidental|Lungsod ng Talisay]] * [[Lungsod ng Victorias]] |} ==== Mga bayan ==== * [[Binalbagan, Negros Occidental|Binalbagan]] * [[Calatrava, Negros Occidental|Calatrava]] * [[Candoni, Negros Occidental|Candoni]] * [[Cauayan, Negros Occidental|Cauayan]] * [[Enrique B. Magalona, Negros Occidental|Enrique B. Magalona]] (Saravia) * [[Hinigaran, Negros Occidental|Hinigaran]] * [[Hinoba-an, Negros Occidental|Hinoba-an]] (Asia) * [[Ilog, Negros Occidental|Ilog]] * [[Isabela, Negros Occidental|Isabela]] * [[La Castellana, Negros Occidental|La Castellana]] * [[Manapla, Negros Occidental|Manapla]] * [[Moises Padilla, Negros Occidental|Moises Padilla]] (Magallon) * [[Murcia, Negros Occidental|Murcia]] * [[Pontevedra, Negros Occidental|Pontevedra]] * [[Pulupandan, Negros Occidental|Pulupandan]] * [[Salvador Benedicto, Negros Occidental|Salvador Benedicto]] * [[San Enrique, Negros Occidental|San Enrique]] * [[Toboso, Negros Occidental|Toboso]] * [[Valladolid, Negros Occidental|Valladolid]]</b> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing Panlabas == * [http://www.negros-occ.gov.ph Opisyal ng Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Negros Occidental] {{Negros Occidental}} {{Rehiyon ng Pulo ng Negros}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 8654blc2lzdscig0g8ggw9hcn37cdrp Agusan del Norte 0 8390 2205509 2195103 2026-04-30T14:49:41Z Exec8 780 2205509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | gob = | bise_gob = | infoboxtitle = Lalawigan ng Agusan del Norte | image_skyline = Agusan del Norte Provincial Capitol, Butuan City (Original Work).jpg | sealfile = Ph_seal_agusandelnorte.png | region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[Lungsod ng Cabadbaran]] | founded = | pop2000 = 552849 | pop2000rank = ika-47 pinakamalaki | popden2000 = 213 | popden2000rank= ika-39 pinakamataas | areakm2 = 2590 | arearank = ika-28th pinakamaliit | hucities = 1 | componentcities=1 | municipalities= 10 | barangays = 250 | districts = 2 | languages = | governor = Erlpe John M. Amante | gob = | bise_gob = | locatormapfile= Ph_locator_map_agusan_del_norte.png | website = [http://www.agusandelnorte.gov.ph www.agusandelnorte.gov.ph] }} Ang '''Agusan del Norte''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: '''Hilagang Agusan''') ay isang [[Lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]]. Ang [[Lungsod ng Cabadbaran]] ang kabisera nito at napapaligiran ng [[Surigao del Norte]] sa hilaga, [[Surigao del Sur]] sa silangan, [[Agusan del Sur]] sa timog, at [[Misamis Oriental]] sa kanluran. Nakaharap sa [[Look ng Butuan]], bahagi ng [[Dagat Bohol]], sa hilagang-kanluran. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Ekonomiya== {{PH poverty}} === Pampolitika === [[File:Ph fil agusan del norte.png|thumb|Mapang pampolitika ng Agusan del Norte|280px]] Nahahati ang Agusan del Norte sa 10 [[Munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[Lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Ang mataas na urbanisadong [[Lungsod ng Butuan]], na matatagpuan sa Agusan del Norte, at tradisyunal na isinasama sa lalawigan, ay may sariling pamahalaan na malaya sa pamahalaan ng lalawigan. Ang [[Lungsod ng Cabadbaran]] ang opisyal na itinalagang kabisera ng lalawigan ayon sa ''Republic Act 6811''. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Butuan]] ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Cabadbaran]] ==== Munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Buenavista, Agusan del Norte|Buenavista]] * [[Carmen, Agusan del Norte|Carmen]] * [[Jabonga, Agusan del Norte|Jabonga]] * [[Kitcharao, Agusan del Norte|Kitcharao]] * [[Las Nieves, Agusan del Norte|Las Nieves]] </td><td valign="top"> * [[Magallanes, Agusan del Norte|Magallanes]] * [[Nasipit, Agusan del Norte|Nasipit]] * [[Remedios T. Romualdez, Agusan del Norte|Remedios T. Romualdez]] * [[Santiago, Agusan del Norte|Santiago]] * [[Tubay, Agusan del Norte|Tubay]] </td></tr></table> == Kasaysayan == Sa bisa ng Republic Act 4979 nalikha ang lalawigan mula sa lalawigan ng Agusan. ==Mga Sanggunian== {{reflist|2}} == Mga kawing na panlabas == * [http://www.agusandelnorte.gov.ph The Official Website of the Provincial Government of Agusan del Norte] {{Agusan del Norte}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] fr0rpt87bnw5ngjmkbs2gsw7pmb0ad4 Pasay 0 8468 2205620 2196052 2026-04-30T23:14:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205620 wikitext text/x-wiki :''Tumuturo rito ang Pasay. Pasay rin ang dating pangalan ng ngayon ay nakikilala bilang [[Arnaiz Avenue]].'' {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasay | native_name = ᜉᜐᜌ᜔ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Pic geo photos - ph=mm=pasay=bay city skyline - aerial shot from cityland vito cruz -philippines--2015-0624--ls-.JPG | photo1b = Pasay City Mall and Public Market 12152022 113238.jpg | photo2a = Pasay City Hall 11242022 112930.jpg | photo2b = 04294jfSales Interchange Taguig Pasay Cityfvf 41.jpg | photo3a = BayCityjf0491 17.JPG | photo3b = Pasay Rotonda 01072023 110418.jpg | size = 250 | position = center | spacing = 1 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = (From top, left to right: Aerial view of Pasay • Pasay City Mall and Market • Pasay City Hall • Pasay Welcome Sign • Bay City • Pasay Rotonda) }} | sealfile = | locatormapfile = Ph_locator_ncr_pasay.png | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasay | region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] | province = | districts = Mag-isang distrito ng Pasay | barangays = 201 | class = Unang klase | founded = [[Disyembre 2]], [[1863]] | website = [http://www.pasay.gov.ph www.pasay.gov.ph] | mayor = Imelda Calixto-Rubiano | vice_mayor = Noel del Rosario | cityhood = [[Hunyo 21]], [[1947]] | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | areakm2 = 19 | pop2000 = 354908 | popden2000 = 18679 | coordinates = }} Ang '''Pasay''' ay isa sa mga lungsod sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Napaliligiran ito ng [[Maynila]] sa hilaga, [[Lungsod ng Makati]] sa hilagang-silangan, [[Taguig|Lungsod ng Taguig]] sa silangan at [[Parañaque|Lungsod ng Parañaque]] sa timog. Sa Kasalukuyan, nasa lungsod ng Pasay ang gusali ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], at ang [[SM Mall of Asia]]. Isa sa mga orihinal na apat na lungsod ng Kalakhang Maynila ang Pasay. Hinggil sa pagiging malapit nito sa Maynila, naging mabilis na lugar na urbano noong [[Panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas|Panahon ng mga Amerikano]] sa Pilipinas. ==Pinagmulan ng Pangalan== Isinunod ang pangalan ng lungsod ng Pasay, dayang-dayang Pasay, isang prinsesa mula sa Kaharian ng Namayan.<ref name="DOT">[http://itsmorefuninthephilippines.com/pasay-city-2 It's More Fun in the Philippines]</ref> *May isa pang alamat na nagmumungkahi na ang lungsod ay ipinangalan kay Pasay, isa sa mga anak ni Tagkan, isang pinuno ng Namayan. Nagmana siya ng mga teritoryo na kinabibilangan ng kasalukuyang lungsod.<ref name="Dery2001"/><ref name="nick" /><ref name="Huerta" /> *Mayroon ding romantikong alamat kung saan isang lalaking nagngangalang Jose ang malakas na sumigaw ng "Paz-ay!" sa puntod ng kanyang mayamang minamahal, si Paz, na sumisimbolo sa kanilang bawal na pag-ibig at sa kalaunan ay pagkamatay ni Paz dahil sa kalungkutan. Bilang pagpupugay, pinangalanan ng mga magulang ni Paz ang kanilang hacienda na ''Paz-ay'' o ''Pasay''.<ref name="esq">{{cite web|url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/story-names-cities-of-manila-a00304-20191021-lfrm|title=Isang Maikling Kasaysayan sa Likod ng Pangalan ng Bawat Lungsod ng Metro Manila|date=Oktubre 21, 2019|access-date=Abril 9, 2019|website=Esquire Magazine}}</ref><ref name="travelcity" /> *Naniniwala ang ilang historyador na ang lungsod ay ipinangalan sa halamang gamot na ''pasaw'' ([[Pseuderanthemum reticulatum]]) na dating tumubo nang sagana doon.<ref name="travelcity">{{cite book|url=https://www.pasay.gov.ph/Resources/FINAL%20PASAY%20FULL%20BOOK_small.pdf|title=Pasay: Pag-usbong ng Lungsod ng Paglalakbay|publisher=Media Touchstone Ventures, Inc.|last=Velasco|first=Melandrew|date=Hunyo 2019|access-date=Abril 12, 2024|isbn=978-621-8047-16-7}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Ayon sa Amerikanong historyador na si [[Austin Craig]], ang Pasay ay kilala bilang ''Javan Pasar'', isang pagkopya ng salitang [[Arabic|Arabic]] na ''bazar'' dahil ang bayan ay isang pamilihan.<ref name="RizalProvinceDirectory1934">{{Banggitin ang aklat |last=Salonga |first=Isayas |url=https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001 |title=direktoryo ng Rizal Province |publisher=[[University of Michigan]] Digital Collections |year=1934 |volume=1 |location=[[Manila]]|access-date=Abril 20, 2024}}</ref>{{rp|page=[https://quod.lib.umich.edu/p/philamer/aar6353.0001.001/117?rgn=full+text&view=image 117]}} *Noong panahon ng kolonyal, ang Pasay ay binaybay bilang "Pasai", pagkatapos ng [[Samudera Pasai Sultanate|Malay historical kingdom]] sa [[Sumatra]], kasalukuyang [[Indonesia]].<ref>{{cite map |title=Southern Suburbs of the City of Manila and Vicinity, including the towns of Santa Ana, San Pedro Macati, at Pasai. Ipinapakita ang mga Insurgent Trench. |url=https://www.gop.com.ph/philippine-clients/antique-maps/southern-suburbs-of-the-city-of-manila-and-vicinity-including-the-towns-of-santa-ana-san-pedro-macati-and-pasai-showing-insurgent-trenches-full-text-descriptions/ |year=1899 |last1=MacArthur|first1=Arthur|author-link1=Arthur MacArthur Jr.|last2= Haan|first2= W.G.|author-link2=William G. Haan|author3= Lamar [draw.]|last4=Graham|first4=A.B |publisher=Government Printing Office, Washington D.C. |access-date=Abril 12, 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hapihumanist.org/2017/09/14/philippine-original-place-names/|title=Mga Orihinal na Pangalan ng Lugar sa Pilipinas|date=Setyembre 14, 2017|access-date=Abril 12, 2025|website=Humanist Alliance Philippines, International|author=HAPI Admin}}</ref> ==Mga lugar/barangay== * Apelo Cruz * Baclaran * Baltao * [[Bay City, Metro Manila|Bay City]] * Cabrera * Cartimar * Cuyegkeng * Don Carlos Village * Edang * [[:File:Namria Map (San Jose).JPG|F.B Harisson]] * Juan Sumulong * Kalayaan * Leveriza * Libertad * Malibay * [[Manila Bay|Manila Bay Reclamation]] * Marcela Marcelo * Maricaban * M. Dela Cruz * Newport City * Nichols * Padre Burgos * Pasay Rotonda * [[Philippine International Convention Center]] * Pildera I * Pildera II * Rivera Village * San Pablo * San Isidro * [[:File:Barrio San Jose of Pasay City.JPG|San Jose]] * [[:File:Barrio San Rafael of Pasay City.JPG|San Rafael]] * San Roque * Santa Clara * Santo Niño * Tramo * Tripa de Gallina * Ventanilla * [[Villamor Air Base]] ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= right | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa= Pinagmulan: [[Philippine Statistics Authority]]{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}}{{Data ng populasyon ng LWUA}} }} Sa senso noong 2020, ang Pasay ay may populasyon na 440,656. Sa kasalukuyan, ito ay nasa ika-11 pwesto sa laki ng populasyon sa loob ng [[Metro Manila]]. Mayroon din itong 127,629 na kabahayan. Ang densidad ng populasyon ay {{convert|{{sigfig|440,656/13.97|2}}|PD/km2|disp=or|sp=us}}.{{PH census|2020}} Karamihan sa mga residente ay nagsasalita ng [[Wikang Filipino|Filipino]] ([[Tagalog|Tagalog]]) at [[Philippine English|English]], na may malaking bilang ng mga nagsasalita ng iba pang [[Mga Wika ng Pilipinas|mga wika at diyalekto ng Pilipinas]]. Tulad ng maraming iba pang lugar sa bansa, ang Pasay ay pangunahing [[Katolisismo Romano sa Pilipinas|Romanong Katoliko]]. Mayroon ding malaking presensya ng [[Iglesia ni Cristo]] at iba pang mga simbahang [[Protestanismo sa Pilipinas|Protestanteng]] sa lungsod, pati na rin ang [[Islam]].<ref>{{cite web|url=https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|title=Civil Registration and Vital Statistics (Lungsod ng Pasay): 2022 Registered Marriages|website=[[Philippine Statistics Authority]]|access-date=Enero 8, 2025|first=Estrella R.|last=Vargas|archive-date=Pebrero 25, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250225054514/https://rssoncr.psa.gov.ph/content/civil-registration-and-vital-statistics-pasay-city-2022-registered-marriages|url-status=dead}}</ref> == Mga kilalang personalidad == *[[Marcela Marcelo]], Rebolusyonaryong Heneral *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ilustrador ng komiks at manunulat *[[Juan Salcedo, Jr.]], [[National Scientist of the Philippines]] para sa Nutrisyon at Pampublikong Kalusugan *[[Ramon Jacinto]], negosyante, musikero, at dating opisyal ng gobyerno *[[Darwin Ramos]], [[Lingkod ng Diyos]] *[[Alejandro D. Aclan]], Katoliko [[auxiliary bishop]] para sa [[Roman Catholic Archdiocese of Los Angeles|Archdiocese of Los Angeles]] *[[Eli Soriano]], Pilipinong mangangaral at [[televangelist]] *[[Maricel Soriano]], artista *[[Wilfred Steven Uytengsu]], presidente at CEO ng Alaska Milk Corporation *[[Lisa Macuja-Elizalde]], prima ballerina; noong 1984, naging unang Pilipino at unang dayuhang soloista na sumali sa [[Kirov Ballet]] *[[Anita Linda]], artista sa pelikula *[[Sharon Cuneta]], mang-aawit, artista, at host ng telebisyon *[[Pablo Cuneta]], dating [[mayor ng Pasay]] (pinakatagal na naglilingkod na alkalde), ama ni Sharon Cuneta *[[John Lloyd Cruz]], artista *[[Bernard Palanca]], artista *[[Josephine Roberto]], pop singer *[[Carl Guevara]], aktor at modelo *[[Chariz Solomon]], artista at personalidad sa telebisyon *[[Nina Girado]], pop/R&B singer, paminsan-minsang songwriter, record producer, TV at radio personality sa [[ABS-CBN]] *[[Maricel Laxa]], komedyante at aktres *[[Vhong Navarro]], komedyante, dancer, member ng Streetboys *[[Wacky Kiray]], stand-up comedian at TV host *[[Diego Llorico]], aktor *[[Junna Tsukii]], [[Mga Pilipino sa Japan|Pilipino-Hapones]] [[karateka]] *[[King Girado]], mang-aawit, musikero, modelo, at aktor *[[Michael DiGregorio]], manlalaro ng basketball *[[Mike Cortez]], assistant coach ng [[Blackwater Bossing]] *[[Rodney Brondial]], manlalaro ng basketball *[[Ryan Araña]], dating manlalaro ng basketball *[[Yousef Taha]], manlalaro ng basketball *[[Celeste Cortesi|Silvia Celeste Cortesi]], modelo ng [[Mga Pilipinong Italyano|Pilipino-Italyano]] at Miss Universe Philippines 2022 *[[Fernando Lopez]], dating ika-3 at ika-7 [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]] *[[Jose Feria]], ika-109 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Johnny Monteiro]], artista *[[Gil de Leon]], aktor at ama ni Christopher de Leon *[[César Ramírez (aktor)|Cesar Ramirez]], artista == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila}} {{Roxas Boulevard}} {{pilipinas-stub}} [[Kaurian:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasay]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] odmtxm8nstpr9sgfj404ysth9nmjrpu Cebu 0 8997 2205526 2070379 2026-04-30T15:00:49Z Exec8 780 2205526 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lalawigan ng Cebu | native_name = ''Lalawigan sa Sugbo'' | other_name = ''Province of Cebu'' | official_name = Lalawigan ng Cebu | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Pilipinas|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Vlag Fil Cebu.gif | flag_size = 120x80px | image_seal = Ph seal cebu.png | seal_size = 100x80px | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Cebu in Philippines.svg | map_alt = | map_caption = Mapa ng Pilipinas kung saan makikita ang lalawigan ng Cebu | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{Flag|Pilipinas}} | subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Kabisayaan]] (Rehiyon VII) | established_title = Naitatag | established_date = 27 Abril 1565 | seat_type = Kabisera | seat = [[Lungsod ng Cebu]] | leader_party = | government_type = Lalawigan ng Pilipinas | leader_title = Gobernador | leader_name = [[Hilario Davide III]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]]) | leader_title1 = Bise Gobernador | leader_name1 = Agnes Magpale ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]]) | area_footnotes = <ref name=nscb>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=1 Abril 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=21 Enero 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DpMOBTiK?url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }}</ref> <!-- excludes Cebu City, Lapu-Lapu, and Mandaue --> | area_total_km2 = 4943.72 | area_rank = Ika-21 ng 80 | area_note = Hindi kabilang ang mga ''independent cities'' | population_footnotes = <ref name=NSO>{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office |accessdate=1 Abril 2013 |archive-date=28 Septiyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928012059/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 2619362 | population_as_of = 2010 | population_rank = Ika-4 ng 80 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = Ika-7 ng 80 | population_note = Hindi kabilang ang mga ''independent cities'' | elevation_m = | demographics_type1 = Pagkakahati | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = [[Cities of the Philippines#Independent cities|Independent&nbsp;cities]] | demographics1_info1 = 3 | demographics1_title2 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | demographics1_info2 = 6 | demographics1_title3 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | demographics1_info3 = 44 | demographics1_title4 = [[Mga Barangay]] | demographics1_info4 = 1,066 <br />{{small|including [[Cities of the Philippines#Independent cities|independent cities]]:}} 1,203 | demographics1_title5 = [[House of Representatives of the Philippines|Districts]] | demographics1_info5 = [[Legislative districts of Cebu|1st to 6th districts of Cebu]] {{small|(shared with [[Mandaue]] and [[Lapu-Lapu City|Lapu-Lapu]] cities)}} <br />{{small|including [[Cities of the Philippines#Independent cities|independent cities]]:}} [[Legislative districts of Cebu City|1st and 2nd districts of Cebu City]] | blank_name_sec1 = Katutubong Wika | blank_info_sec1 = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Filipino|Filipino]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP codes]] | postal_code = 6000 - 6053 | area_code_type = [[Telephone numbers in the Philippines|Dialing code]] | area_code = 32 | website = {{URL|http://www.cebu.gov.ph/}} | footnotes = }} [[Talaksan:A Dance of Faith, Love and Devotion.jpg|thumb|Ang kapistahan ng Sinulog sa Cebu]] Ang '''Lalawigan ng Cebu''' ang pinakamatandang lalawigan sa [[Pilipinas]], na bahagi ng [[Kalakhang Cebu]] kasama ang anim na iba pang mga lungsod ng [[Lungsod ng Carcar]], [[Lungsod ng Danao]], [[Lungsod ng Lapu-Lapu]], [[Lungsod ng Mandaue]], [[Bogo, Cebu|Bogo]], at [[Lungsod ng Talisay]], at anim pang mga bayan. [[Lungsod ng Cebu]] ang kabisera nito at ito rin ay ang pinakamalaking siyudad sa probinsya. Isa ang Cebu sa pinakamaunlad na lalawigan sa Pilipinas, at ang sentro ng kalakalan, komersiyo, edukasyon, at industriya sa gitna, at timog na bahagi ng Pilipinas. Maraming mga hotel, casino, mga ''beaches'', at iba pang pook pasyalan ang matatagpuan sa lalawigan. [[Talaksan:Cebu City Skyline.jpeg|thumb|left|300px|Siyudad ng Cebu]] [[Talaksan:Badian Cebu.JPG|thumb|left|300px|Badian, Cebu]] == Pangalan == Ang katutubong pangalan para sa lugar ay ''Sugbo''. Ang pangalang ''Cebú'' ay isang pagka-[[Wikang Kastila|Kastila]] ng orihinal na katutubong pangalan, na sinimulang gamitin noong pagdating ni [[Miguel Lopez de Legazpi]] sa [[Pilipinas]]. Ang unang ipinangalan ni Legazpi sa Cebu ay '''San Miguel''' ngunit ito ay muli niyang binago nang nakita niya ang '''Santo Niño''' na ibinigay ni [[Fernando de Magallanes]] sa mga Sebwano kaya ginawa niya itong '''La Ciudad del Santísimo Nombre de Jesús'''. ==Heograpiya== Matatagpuan ang Cebu sa silangan ng [[Negros (pulo)|Negros]], sa kanluran ng mga pulo ng [[Leyte (pulo)|Leyte]] at [[Bohol (pulo)|Bohol]]. Isang mahabang makitid na pulo ang Cebu na may habang {{convert|225|km}} mula hilaga hanggang timog, na napalilibutan ng 167 maliliit na mga kapuluan, kasama na ang [[Mactan]], [[Pulo ng Bantayan|Bantayan]], [[Pulo ng Malapascua|Malapascua]], [[Kapuluan ng Olango|Olango]] at ang [[Kapuluan ng Camotes]]. May makitid na dalampasigan, talampas na apog at mga patag na baybayin ang Cebu. Mayroon din mga bulubundukin mula hilaga hanggang timog sa kahabaan ng pulo. Nasa {{convert|1000|m}} ang pinakamataas na bundok ng Cebu. Ang kapatagan ay matatagpuan sa lungsod ng [[Bogo, Cebu|Bogo]] at sa mga bayan ng [[San Remigio, Cebu|San Remigio]], [[Medellin, Cebu|Medellin]] at [[Daanbantayan, Cebu|Daanbantayan]] at sa hilagang rehiyon ng lalawigan. Dahil sa heolohikal nitong lokasyon, ang Cebu ay isa sa mga lugar kung saan nagaganap ang mga pangangalakal bago pa dumating ang mga Espanyol.  Ito rin ang nagsisilbing gateway sa napakaraming tourist destination sa Pilipinas katulad ng Bohol kung saan makikita ang pamosong Chocolate Hills, Boracay Island, Puerto Princesa at marami pang iba. <ref>[https://exploretraveler.com/cebu-top-na-atraksyon-sa-panahon-ng-new-normal/ Cebu Top na Atraksyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213906/https://exploretraveler.com/cebu-top-na-atraksyon-sa-panahon-ng-new-normal/ |date=2021-06-02 }}: Sa Panahon ng “New Normal”</ref> ===Klima=== Tropikal ang klima ng lalawigan ng Cebu. May dalawang panahon sa Cebu, ang tag-araw at ang tag-ulan.<ref name="PAGASA">[http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/statfram.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525212029/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/statfram.htm |date=2013-05-25 }} Weather</ref> Kadalasang tuyo at maaraw sa kabuuan ng taon na may kalat kalat na pag-ulan sa mga buwan ng Hunyo hanggang Disyembre. Ang lalawigan ng Cebu ay kadalasang dinadaan ng isang bagyo lamang o minsan naman ay wala. Higit na inuulan ang hilagang Cebu (mula [[Pulo ng Bantayan]] hanggang [[Lungsod ng Mandaue]]).<ref name="PAGASA"/> Umaaabot sa {{convert|36|C|F}} mula Marso hanggang Mayo ang temperatura sa Cebu, hanggang sa pinakamababang {{convert|18|C|F}} sa mga bulubundukin tuwing tag-ulan. Pangkaraniwang {{convert|24|to|34|C|F}} ang temperatura sa Cebu, at hindi gaanong nagbabago maliban na lamang sa buwan ng Mayo, kung saan naitatala ang pinakamainit na temperatura. Pangkaraniwang 70–80 bahagdan ang kahalumigmigan ng Cebu.<ref>{{cite web| url=http://www.guidetocebu.com/information/weather.html| title=Guide to Cebu-Weather in Cebu www.guidetocebu.com| access-date=2013-08-05| archive-date=2010-08-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20100826084032/http://www.guidetocebu.com/information/weather.html| url-status=dead}}</ref> == Demograpiya == === Panitikang Cebuano === {{main|Panitikang Cebuano}} === Mga Wika === Katutubong wika sa Cebu ang [[Wikang Cebuano]]. Sinasalita ito sa halos lahat ng bahagi ng mga kapuluan sa Gitnang Bisayas, kasama ang mga lalawigan ng [[Bohol]], kanlurang [[Leyte]], [[Negros]]; sa ilang bahagi ng sa katimugang Pilipinas kasama ang [[Bukidnon]], [[Agusan]], [[Surigao]], [[Davao]], [[Cotabato]], at [[Zamboanga del Sur]]. May mga pagkakaibang makikita sa mga salita sa maraming bahagi subalit ang pagkakakaiba ay bahagya lamang.<ref>Resil Mojares, Cebuano Literature: A Survey of Bibliography with Finding List (Cebu City: University of San Carlos, 1975), p. 5.</ref> May tinatayang 20 milyong tagapagsalita ng Cebuano.<ref>{{cite news| work= Ethnologue.com | title= Languages Cebuano language of Philippines | url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ceb}}</ref> Mahusay din manalita ang mga Cebuano ng ibang katutubong wika sa Pilipinas gaya ng [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at iba pang mga wikang Bisaya gaya ng [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], at [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]. Sa [[mga Pulo ng Camotes]], isang katutubong wikang kaugnay ng [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]] ang tinatawag na Porohon ang sinasalita doon. sa [[Santa Rosa (Cebu)|Santa Rosa]], Ang Bisayang Bantayan ang sinasalita. Ang [[Wikang Kastila]] ang kadalasang sinasalita ng mga [[mestizo]], at sa mga pamayanang Kastila. Ang lalawigan ng Cebu ang kauna-unahang lalawigan naimpluwensiyahan ng mga Kastila bago inilipat ang kabisera sa Maynila. Ang [[Wikang Ingles]] ang salitang ginagamit sa larangan ng edukasyon, media, komersiyo, kalakalan at pamahalaan; at ang [[Wikang Intsik]] ay sinasalita naman sa mga pamayanang Tsino. === Relihiyon === <!--[[Image:Magellan cross renovation02.jpg|thumb|right|225px| Ang Dambana ng Krus ni Magellan]]--> Ang ''Nuestra Señora de Guadalupe'' ang patron ng Cebu. Subalit karamihan sa mga Cebuano ay nagsasabing ang [[Santo Niño de Cebu]], Ang Banal na Batang Jesus ang kanilang santong patron Ang Estatwa nito ay matatagpuan sa ''Basilica Minore del Santo Niño''. Ang San Nicholas de Tolentino ay ang pinakalumang simbahan ngunit bahagyang nasira noong panahon ng digmaan. Ito ang orihinal na pook kung saan unang dumaong at itinayo ng mga Kastila ang Krus bago ito inilipat sa kasalukuyang pook nito sa Basilika. ==Ekonomiya== Ang ''"[[Ceboom]]"'', pinaghalong salitang "Cebu" at "Boom", ay ginagamit upang tukuyin ang pag-unlad ng ekonomiya ng lalawigan. Kasama ng maraming magagandang kapuluan, mga dalampasigang may puting buhangin, mga magagarang hotel at mga ''resorts'', mga pook bakasyunan at mga pook pangkasaysayan, ang mataas na pagdagsa ng mga lokal at banyagang turista ang nagpalago sa industriya ng turismo sa Cebu. Nanatiling may malaking bahagi ang Cebu sa mataas na bilang ng turista sa Pilipinas, at nagiging daan pangturismo para sa iba pang mga pook pangturista sa Gitna at Katimugang bahagi ng Pilipinas, dahil sa lokasyon nito. Tinatayang 80% ng mga tagapamahala ng mga panglokal at pambayagang mga barko at tagapaggawa ng barko sa Pilipinas ay matatagpuan sa Cebu. Ang industriya ng paggawa ng barko sa Cebu ang naglagay sa Pilipinas sa ika-apat na pinakamalaking bansang gumagawa ng barko sa buong daigdig.<ref>{{cite web |url=http://ph.news.yahoo.com/philippines-now-fourth-largest-shipbuilding-country-world-091605468.html |title=Philippines Now the Fourth Largest Shipbuilding Country in the World |publisher=Sun Star Cebu |accessdate=25 Hunyo 2013}}</ref> == Politika == [[File:Ph fil cebu.png|thumb|Mapang pampolitika ng Cebu|280px]] Ang lalawigan ng Cebu ay nahahati sa 44 na bayan at 6 na lungsod. Bagamat kasali ang mga lungsod ng [[Lungsod ng Cebu|Cebu]], [[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] at [[Mandaue]] sa probinsya ng Cebu, hindi sila kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. === Mga Mataas na urbanisadong lungsod === * [[Lungsod ng Cebu]] * [[Lungsod ng Lapu-Lapu]] * [[Mandaue|Lungsod ng Mandaue]] === Mga Lungsod === <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Bogo]] * [[Carcar]] * [[Danao, Cebu|Danao]] * [[Naga, Cebu|Naga]] * [[Talisay, Cebu|Talisay]] * [[Toledo, Cebu|Toledo]] </td></tr></table> === Mga Bayan === <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alcantara, Cebu|Alcantara]] * [[Alcoy, Cebu|Alcoy]] * [[Alegria, Cebu|Alegría]] * [[Aloguinsan]] * [[Argao]] * [[Asturias, Cebu|Asturias]] * [[Badian, Cebu|Badian]] * [[Balamban, Cebu|Balamban]] * [[Bantayan, Cebu|Bantayan]] * [[Barili]] </td><td valign="top"> * [[Boljoon]] * [[Borbon, Cebu|Borbon]] * [[Carmen, Cebu|Carmen]] * [[Catmon, Cebu|Catmon]] * [[Compostela, Cebu|Compostela]] * [[Consolacion, Cebu|Consolación]] * [[Cordova, Cebu|Cordova]] * [[Daanbantayan]] * [[Dalaguete]] * [[Dumanjug]] * [[Ginatilan]] </td><td valign="top"> * [[Liloan, Cebu|Liloan]] * [[Madridejos, Cebu|Madridejos]] * [[Malabuyoc]] * [[Medellin, Cebu|Medellin]] * [[Minglanilla, Cebu|Minglanilla]] * [[Moalboal]] * [[Oslob]] * [[Pilar, Cebu|Pilar]] * [[Pinamungajan]] * [[Poro, Cebu|Poro]] * [[Ronda, Cebu|Ronda]] </td><td valign="top"> * [[Samboan]] * [[San Fernando, Cebu|San Fernando]] * [[San Francisco, Cebu|San Francisco]] * [[San Remigio, Cebu|San Remigio]] * [[Santa Fe, Cebu|Santa Fe]] * [[Santander, Cebu|Santander]] * [[Sibonga]] * [[Sogod, Cebu|Sogod]] * [[Tabogon]] * [[Tabuelan]] * [[Tuburan, Cebu|Tuburan]] * [[Tudela, Cebu|Tudela]] </td></tr></table> == Tingnan din == * [[Kalakhang Cebu]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Cebu}} {{Gitnang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Cebu|*]] bf1sly8jiiwgd9ujl9hy421st64et9b Sulu 0 9045 2205579 2164981 2026-04-30T15:32:44Z Exec8 780 2205579 wikitext text/x-wiki : ''Para sa ibang mga paggamit, tingnan ang [[Sulu (paglilinaw)]].'' {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Sulu<br/>''Wilāya sin Sūg'' | sealfile = Ph_seal_sulu.png | region = Hindi pa tukoy{{efn|Ayon sa isang desisyon ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] noong ika-9 ng Setyembre 2024, hindi kasama ang Sulu sa [[Bangsamoro]].}} | capital = [[Jolo, Sulu|Jolo]] | founded = | pop2000 = 619668 | pop2000rank = ika-40 pinakamalaki | popden2000 = 387 | popden2000rank = ika-13 pinakamataas | areakm2 = 1600.4 | arearank = ika-15 pinkamaliit | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 18 | barangays = 410 | districts = 2 | languages = [[Tausug]] | governor = Benjamin T. Loong | locatormapfile = Ph_locator_map_sulu.png }} Ang '''Sulu''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Kapuluan ng Sulu]] sa pinakadulong katimugang bahagi ng Pilipinas. Nasa pagitan ito ng [[Dagat Sulu]] at [[Dagat Celebes]]. Binubuo ito ng 400 na nakakalat at layu-layong maliliit na [[pulo]]. [[Wikang Tausug|Tausug]] ang pangunahing wika na sinasalita dito. == Kasaysayan == Noong 25 Disyembre 1941 sa araw ng Kapaskuhan, ang bayan ng Jolo ay napasa-ilalim sa pamumuno ng mga Hapones. Noong 9 Abril 1945, muling nagbalik ang mga Amerikano sa bayan ng Jolo kung saa'y namundok noong ika-11 ang mga Hapones patungong Bundok Daho at Tumatangus. Nilusob ni Kor. Alejandro Suarez ang kalaban sa Daho kasama ang ika-1 Batalyon ng 163 Rehimentong Impanterya, ika-41ng Dibisyon kasama ang Marine Corps mula sa Zamboanga. Muling napalaya sa mga Hapones ang Daho noong 22 Abril kasunod ng Tumatangus na napalaya noong 2 Mayo. Napilitang mangagtungo ang mga Hapones pa-silangang Jolo kung saan ang karamihan sa kanila'y napasuko na noong kalagitnaan ng Hunyo ng nasabing taon. Ang mga natitirang kawal ay sumuko matapos mai-ulat ang pagsuko ng mga Hapones noong 2 Septyembre.<ref>{{Cite book |last=Salazar |first=Generoso P. |url=https://books.google.com.ph/books/about/World_War_II_in_the_Philippines_The_Visa.html?id=1gtnAAAAMAAJ&redir_esc=y |title=World War II in the Philippines: The Visayas, Palawan, Mindoro, Masbate, Mindanao, and Sulu |last2=Reyes |first2=Fernando R. |last3=Nuval |first3=Leonardo Q. |date=1993 |publisher=Veterans Federation of the Philippines |isbn=978-971-542-086-0 |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang kabuuang sukat ng Sulu ay 1,600.4 kilometro parisukat, at pang-15 pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. === Pampolitika === Ang lalawigan ng Sulu ay nahahati sa 19 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ==== Mga Bayan ==== {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! colspan=2 | [[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]] !! Blg. ng mga <br /> [[Barangay]] !! Populasyon<br />(2000) !! Area<br />(km²) !! Densidad<br />(bawat km²) |- | |[[Hadji Panglima Tahil, Sulu|Hadji Panglima Tahil]] (Marunggas) |<center> |<center> | | |- | |[[Indanan, Sulu|Indanan]] |<center> |<center> | | |--style="background:#ccccff" | |[[Jolo, Sulu|Jolo]] |<center> |<center> | | |- | |[[Kalingalan Caluang, Sulu|Kalingalan Caluang]] |<center> |<center> | | |- | |[[Lugus, Sulu|Lugus]] |<center> |<center> | | |- | |[[Luuk, Sulu|Luuk]] |<center> |<center> | | |- | |[[Maimbung, Sulu|Maimbung]] |<center> |<center> | | |- | |[[Old Panamao, Sulu|Old Panamao]] |<center> |<center> | | |- | |[[Omar, Sulu|Omar]] |<center> |<center> | | |- | |[[Pandami, Sulu|Pandami]] |<center> |<center> | | |- | |[[Panglima Estino, Sulu|Panglima Estino]] (New Panamao) |<center> |<center> | | |- | |[[Pangutaran, Sulu|Pangutaran]] |<center> |<center> | | |- | |[[Parang, Sulu|Parang]] |<center> |<center> | | |- | |[[Pata, Sulu|Pata]] |<center> |<center> | | |- | |[[Patikul, Sulu|Patikul]] |<center> |<center> | | |- | |[[Siasi, Sulu|Siasi]] |<center> |<center> | | |- | |[[Talipao, Sulu|Talipao]] |<center> |<center> | | |- | |[[Tapul, Sulu|Tapul]] |<center> |<center> | | |- | |[[Tongkil, Sulu|Tongkil]] |<center> |<center> | | |} ==Tingnan din== *[[Kasultanan ng Sulu]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Sulu}} {{Tangway ng Zamboanga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 7sgp25ipuaxxlk2ihw5s3nxm6520yko Agusan del Sur 0 9184 2205511 1993038 2026-04-30T14:50:13Z Exec8 780 2205511 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Agusan del Sur | sealfile = Ph_seal_agusandelsur.png | region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[Prosperidad]] | founded = 17 Hunyo 1967 | pop2000 = 559294 | pop2000rank = ika-45 pinakamalaki | popden2000 = 62 | popden2000rank = ika-7 pinakamababa | areakm2 = 8966.0 | arearank = ika-4 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 14 | barangays = 314 | districts = 1 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Adolph Edward G. Plaza | locatormapfile = Ph_locator_map_agusan_del_sur.png }} Ang '''Agusan del Sur''' ([[Filipino]]: ''Timog Agusan'') ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na walang baybayin. Matatagpuan ito sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]]. [[Prosperidad, Agusan del Sur|Prosperidad]] ang kabisera nito. Pinalilibutan ang lalawigan ng mga lalawigan ng [[Agusan del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Davao Oriental]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Bukidnon]] at [[Misamis Oriental]]. ==Demograpiya== Noong 2000, ang lalawigan ay may populasyon na 559,294. Ang taunang pagtaas ng populasyon ay nasa 1.79%. [[Kristiyanismo]] ang pinakamalking relihiyon sa lalawigan, 79% ng mga ito ay mga [[Katoliko]]. Ang iba pang pangunahing relihiyon sa lalawigan ay ang [[Seventh-day Adventist Church]], [[Philippine Independent Church|Aglipay]] at [[Iglesia ni Cristo]]. May limang katutubong pangkat ang matatagpuan sa lalawigan: ang mga [[Aeta]], [[Mamanwa]], [[Bagobo]], [[Higaonon]], at [[Manobo]]. Naninirahan ang mga Manobo sa kahabaan ng kalsada at mga bayan sa tabi ng ilog patungo sa hangganan ng lalawigan sa [[Lambak ng Compostella]]. Ang mga Higaonon ay nakatira sa kanlurang bahagi ng [[Ilog Agusan]], pinakamarami sa [[Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza]] hanggang sa hangganan ng lalawigan sa [[Bukidnon]]. Ang [[wikang Cebuano]] ang pinakasinasalitang wika sa lalawigan ng Agusan del Sur. == Heograpiya == === Pampolitika === Ang Agusan del Sur ay nahahati sa 13 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang lungsod. {| |----- | valign="top" | * [[Bayugan|Lungsod ng Bayugan]] * [[Bunawan]] * [[Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza]] * [[La Paz, Agusan del Sur|La Paz]] * [[Loreto, Agusan del Sur|Loreto]] * [[Prosperidad]] * [[Rosario, Agusan del Sur|Rosario]] | valign="top" | * [[San Francisco, Agusan del Sur|San Francisco]] * [[San Luis, Agusan del Sur|San Luis]] * [[Santa Josefa, Agusan del Sur|Santa Josefa]] * [[Sibagat]] * [[Talacogon]] * [[Trento, Agusan del Sur|Trento]] * [[Veruela]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Agusan del Sur}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} p2mrg70l5hzp50p93ibl7e0xeify9ma Aklan 0 9185 2205571 2196687 2026-04-30T15:29:07Z Exec8 780 2205571 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Aklan | sealfile = Ph seal aklan.png | region = [[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI) | capital = [[Kalibo, Aklan|Kalibo]] | founded = — | pop2000 = 451314 | pop2000rank = ika-24 pinakamaliit | popden2000 = 248 | popden2000rank= ika-29 pinamataas | areakm2 = 1817.9 | arearank = ika-18 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 17 | barangays = 327 | districts = 1 | languages = [[Wikang Aklanon|Aklanon]], [[Ilonggo]], [[Kinaray-a]] | governor = Carlito S. Marquez | locatormapfile= Ph locator map aklan.png | }} Ang '''Aklan''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Kanlurang Visayas]]. [[Kalibo, Aklan|Kalibo]] ang kabisera nito. Matatagpuan sa hilagang-kanlurang bahagi ng pulo ng [[Panay]] ang lalawigan. Ang hangganan nito ay umaabot sa mga lalawigan ng [[Antique]] sa kanluran at [[Capiz]] sa timog-silangan. Matatagpuan sa hilaga nito ang [[Dagat Sibuyan]] at ang lalawigan ng [[Romblon]]. Ang Aklan ay pinakakilala sa [[Boracay]], isang isla ng resort na 0.8 kilometro sa hilaga ng dulo ng Panay. Kilala ito sa mga puting buhangin na dalampasigan nito at itinuturing na isa sa mga kilalang destinasyon sa bansa. Ang [[Ati-Atihan festival|Ati-Atihan Festival]] ng Kalibo ay kilala rin sa buong mundo, kaya idineklara itong "Ina ng lahat ng Pista ng Pilipinas." Ito ay isang taunang pagdiriwang na ginaganap tuwing ikatlong Linggo ng Enero upang parangalan ang [[Santo Niño de Cebú|Santo Niño]] (Sanggol na Hesus). Itinatampok sa pagdiriwang ang sayaw ng mga tribo sa mga pangunahing kalye ng bayan sa saliw ng musikang etniko, kasama ang mga kalahok na nakasuot ng mga katutubong kasuotan at kagamitan.<ref>{{Cite web |title=Mamuhunan sa Aklan {{!}} Ang Opisyal na Website ng Lalawigan ng Aklan |url=https://aklan.gov.ph/economy-and-investment/ |access-date=2022-07-27 |language=en-US}} {{PD-notice}}</ref> == Heograpiya == Nahahati ang Aklan sa 17 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. {| border="0" |----- | valign="top" | * [[Altavas, Aklan|Altavas]] * [[Balete, Aklan|Balete]] * [[Banga, Aklan|Banga]] * [[Batan, Aklan|Batan]] * [[Buruanga, Aklan|Buruanga]] * [[Ibajay, Aklan|Ibajay]] * [[Kalibo, Aklan|Kalibo]] * [[Lezo, Aklan|Lezo]] * [[Libacao, Aklan|Libacao]] | valign="top" | * [[Madalag, Aklan|Madalag]] * [[Makato, Aklan|Makato]] * [[Malay, Aklan|Malay]] * [[Malinao, Aklan|Malinao]] * [[Nabas, Aklan|Nabas]] * [[New Washington, Aklan|New Washington]] * [[Numancia, Aklan|Numancia]] * [[Tangalan, Aklan|Tangalan]] |} ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= left | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | footnote = Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|06}}{{PH census|2010|06}}{{PH census|2010}} }} Ang populasyon ng Aklan sa senso noong 2024 ay 634,422 katao,<ref>{{Cite web |date=Hulyo 17, 2024 |title=2024 Senso ng Populasyon (POPCEN) Bilang ng Populasyon na Idineklarang Opisyal ng Pangulo |url=https://psa.gov.ph/content/2024-census-population-popcen-population-counts-declared-official-president |access-date=Nobyembre 15, 2025 |website=psa.gov.ph}}</ref> na may densidad na {{convert|{{sigfig|634,422/1,821.42|2}}|PD/km2|disp=or}}. ===Mga pangkat etniko=== Ang mga pangunahing naninirahan sa lalawigan ay ang [[mga taong Aklanon|Aklanon]], na bahagi ng pangkat etniko ng [[mga Bisaya|Visayan]]. Kabilang sa iba pang mga naninirahan ang [[Negrito]], lokal na kilala bilang [[Ati (tribo)|Ati]] at Sulod, isang hindi gaanong kilalang pangkat ng tribo na naninirahan sa hinterlands ng Panay. Ang iba pang [[mga Bisaya|Mga Bisaya]] ay naroroon din ay ang [[mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[mga Karay-a|Karay-a]], at [[mga taga-Capiznon|Capiznon]]. {{bar box | pamagat = Populasyon ayon sa etnisidad (2000)<ref name="CensusGovPH-2000" /> | titlebar = #CCCCFF | left1 = Etnisidad | right2 = Numero | barwidth = 6.5em | lumutang = kanan | mga bar = {{bar pixel | [[Aklanon people|Aklanon]] | #000040| 96.56| | {{bilang at porsyento | 434,869 | 450,353 | 2}} }} {{bar pixel | [[Mga Hiligaynon|Mga Hiligaynon]] | #707094| 0.75| | {{bilang at porsyento | 3,375 | 450,353 | 2}} }} {{bar pixel | [[Tagalog people|Tagalog]] | #AFAFC3| 0.50| | {{bilang at porsyento | 2,271 | 450,353 | 2 | pad=oo}} }} {{bar pixel | [[Kankanaey people|Kankanaey]] | #C3C3D2| 0.28| | {{bilang at porsyento | 1,281 | 450,353 | 2}} }} {{bar pixel | [[Mga taong Cebuano|Cebuano]] | #D2D2DE| 0.21| | {{bilang at porsyento | 939 | 450,353 | 2}} }} {{bar gap|<hr/>}} {{bar pixel | ''Iba pa'' | #404070| 1.07| | {{bilang at porsyento | 4,816 | 450,353 | 2}} }} {{bar pixel | ''Hindi Naiulat'' | #9494AF| 0.62| | {{bilang at porsyento | 2,802 | 450,353 | 2}} }} }} Batay sa survey ng senso noong 2000, ang [[mga taong Aklanon|Aklanon]] ay bumubuo sa {{porsyento at bilang|434,869|450,353|2}} ng populasyon ng probinsya na 450,353. Ang iba pang mga pangkat etniko sa probinsya ay ang [[mga taong Hiligaynon|Hiligaynon]] sa {{porsyento at bilang|3,375|450,353|2}}, [[mga taong Tagalog|Tagalog]] sa {{porsyento at bilang|2,271|450,353|2}}, [[mga taong Kankanaey|Kankanaey]] sa {{porsyento at bilang|1,281|450,353|2}}, at [[mga taong Cebuano|Cebuano]] sa {{porsyento at bilang|939|450,353|2}}.<ref name="CensusGovPH-2000">{{cite web|title=Aklan: Antas ng Paglago ng Populasyon hanggang 2.05 Porsyento noong 2000; Talahanayan 5. Populasyon ng Sambahayan ayon sa Etnisidad at Kasarian: Aklan, 2000|url=http://census.gov.ph/content/aklan-population-growth-rate-205-percent-2000-results-2000-census-population-and-housing-nso|website=Philippine Statistics Authority|access-date=26 Hulyo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421142905/http://census.gov.ph/content/aklan-population-growth-rate-205-percent-2000-results-2000-census-population-and-housing-nso|archive-date=21 Abril 2015|date=24 Hulyo 2002}}</ref> [[File:Pamilya Aeta sa Kalibo, Aklan, Pilipinas.jpg|thumb|Isang pamilyang Ati sa harap ng [[Katedral ng Kalibo]].]] ===Mga Wika=== Ang pinakakilalang mga wika sa Aklan ay ang [[mga wikang Aklanon|Akeanon]] at ang diyalekto nito [[wikang Malaynon|Malaynon]] at ang wikang [[Buruanganon]]. Ang Aklanon ay sinasalita ng karamihan ng mga tao, habang ang Malaynon ay sinasalita sa [[Malay, Aklan|Malay]] at ang Buruanganon ay sinasalita sa [[Buruanga]]. [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] ay malawak ding sinasalita at nauunawaan sa lalawigan. Ang isa pang wikang ginamit ay [[wika ng Ati (Philippines)|Ati]], na sinasalita ng tribo na may parehong pangalan na sikat sa [[Ati-Atihan festival]]. Ang [[Wika ng Kinaray-a|Kinaray-a]] ay sinasalita sa kanlurang bahagi ng lalawigan na nasa hangganan ng [[Antique (probinsya)|Antique]]. Ang [[Capiznon]] ay sinasalita sa silangang bahagi ng lalawigang nasa hangganan ng [[Capiz]]. Ang [[wikang Filipino|Filipino]] at [[wikang Ingles|Ingles]] ay ginagamit sa administrasyon at negosyo bilang mga pambansang opisyal na wika. ===Relihiyon=== {{unreferenced section|date=Mayo 2020}} ====Katolisismo==== Ang [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katolisismong Romano]] ang nangingibabaw na relihiyon ng mga tao at ang mga Kristiyanong pagdiriwang tulad ng [[Pasko]] at [[Kuwaresma]] ay itinuturing na may mataas na kahalagahan. Samantala, ang mga Kristiyanong icon tulad ng ''[[Santo Niño de Cebú|Santo Niño]]'' ay itinuturing na mga simbolo ng kultura ng mga tao. Gayunpaman, ang [[Animismo]] ay isinasagawa pa rin ng [[Ati (tribo)|Ati]]. Ang [[Simbahan ng Aglipayan]] o ang Iglesia Filipina Independiente ang pangalawang pinakapangunahing relihiyon sa lalawigan. ====Iba pa==== Kabilang sa iba pang mga relihiyon sa probinsya ang [[Members Church of God International|Members Church of God International (MCGI)]],<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Hulyo 26, 2023 |title=Isang Masayang Pagdiriwang: Bumisita si Ka Daniel Razon sa mga Kapatid sa Capiz, Aklan, at Antique |url=https://www.facebook.com/watch/?v=678843513606235 |access-date=Mayo 8, 2024 |work=MCGI Cares}}</ref> [[Iglesia ni Cristo]], at [[Islam]]. == Kultura == Kahit na laganap na ang [[Kristiyanismo]], ang mga Aklanon paniniwala sa mga [[aswang]] at sa mga [[babaylan]] ay laganap pa rin sa mga tao. Kinakatakutan pa rin ang [[kulam]] ng maraming tao dito. === Mga Pagdiriwang === Kilala ang lalawigan sa taunang [[Pistang Ati-Atihan]] sa Kalibo, na kadalasang ginaganap tuwing ikatlong linggo ng Enero. Ang pagdiriwang ay isang pista para kay ''Santo Niño'' o ang ''Batang Hesus'', at sinasabi ring nagpapaalala sa pagdating ng mga [[Kastila]], at ang pagdating din ng relihiyong [[Katoliko]]. === Panitikan === Kilala ang mga Aklanon sa kanilang panitikan, na kinabibilangan ng epiko ng [[Kalantiao]]. Sa kasalukuyan, may mga Aklanon tulad ni [[Melchor F. Cichon]] na nagsusubok na lalo pang paunlarin ang panitikan ng lalawigan. === Institusyong Edukasyunal === * Aklan Academy * Aklan Catholic College * Aklan National College of Fisheries * Aklan Polytechnic Institute * Aklan Science Development High School ([[RSHS|Regional Science High School]] for Region VI) * [[Aklan State University]] * Garcia College of Technology * Kalibo Pilot Elementary School * Montfort Technical Institute * Northwestern Visayan Colleges * Old Buswang National High School * Roxas Memorial College of Arts and Trades * Saint Gabriel School of Nursing * STI College Kalibo * Sto. Niño Seminary * Western Aklan Polytechnic College * Ibajay Academy (Oldest School in Western Aklan) * Wadeford School *Infant Jesus Academy *Precious Faith Learning Center == Mga kilalang personalidad == * [[Labinsiyam na Martir ng Aklan]] * [[Victorino Mapa]] &ndash;2nd [[Chief Justice of the Philippines|Chief Justice of the Supreme Court of the Philippines]] * [[Alejandro Melchor|Col. Alejandro Melchor Sr.]] (1900-1947) — nagdisenyo ng [[pontoon bridge]] na nag-ambag sa Allied Forces na manalo sa World War II / Secretary of National Defense sa Gabinete ni Presidente [[Manuel L. Quezon]] / Military Adviser ng war cabinet ni [[Sergio Osmeña]] * [[Gabriel Reyes]] &ndash; ang ika-28 at ang unang katutubong [[Filipino people|Filipino]] [[Arsobispo ng Maynila]] * [[Jaime Cardinal Sin]] &ndash; Ika-30 [[Arsobispo ng Maynila]] * [[Jose Advincula|Jose Cardinal Advincula]] &ndash; Ika-33 [[Arsobispo ng Maynila]] * [[Gabriel V. Reyes]]&ndash; ikatlong obispo ng [[Diyosesis ng Katoliko Romano ng Antipolo]] * [[Jose Corazon Tala-oc]] &ndash; obispo ng [[Diyosesis ng Katoliko Romano ng Kalibo]] simula noong 2011 *[[Nelia Sancho]] &ndash; aktibista sa karapatan ng kababaihang Pilipino at reyna ng kagandahan. Isa siya sa mga kapwa nagtatag ng [[Gabriela Women's Party]]. * [[Jonha Richman]] &ndash; negosyante at pilantropo * [[Gabrielle Calizo-Quimpo]] &ndash; politiko == Mga Kawing Panlabas == * [http://popweb.i-next.net/~aklanpgo Ang Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Aklan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209134334/http://popweb.i-next.net/%7Eaklanpgo/ |date=2006-12-09 }} * [http://www.malinao-aklan.ph The Official Website of the Municipality of Malinao, Aklan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201124025325/http://malinao-aklan.ph/ |date=2020-11-24 }} * [http://www.ati-atihan.net/atihome.html The Official Website of Kalibo Ati-atihan Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051228060757/http://www.ati-atihan.net/atihome.html |date=2005-12-28 }} * [http://www.wowphilippines.com.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&province=37 The Official Website of Philippine Department of Tourism] * [https://web.archive.org/web/20060424053224/http://madyaaspublishing.blogspot.com/ Madyaas Pen], a weekly online newsletter on Aklan * {{wikivoyage|Aklan}} * {{cite web | url = http://www.inq7.net/globalnation/col_pik/2005/oct31 | title = Goodbye, Kalantiaw | accessdate = 2006-11-09 | author = Michael L. Tan | last = | first = | authorlink = | date = 2006-11-09 | year = | format = | work = | publisher = Philippine Daily Inquirer | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = }} * {{cite web | url = http://www.panaynews.com.ph/archives/0615/aklan.htm | title = Code of Kalantiaw a hoax? | accessdate = 2006-11-09 | author = Boy Ryan. Zabal | last = | first = | authorlink = | date = 2006-06-15 | year = | format = | work = | publisher = | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Aklan}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Aklan|*]] {{pilipinas-stub}} 0yaal093pxq2kpzo2l5i1yflf8odrzk Antique 0 9186 2205572 2197786 2026-04-30T15:29:32Z Exec8 780 2205572 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Antique | sealfile = Ph_seal_antique.png | region = [[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI) | capital = [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] | founded = | pop2000 = 471088 | pop2000rank = ika-26 pinakamaliit | popden2000 = 187 | popden2000rank= ika-46 pinakamataas | areakm2 = 2522.0 | arearank = ika-25 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 18 | barangays = 590 | districts = 1 | languages = [[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]], [[Wikang Caluyanon|Caluyanon]] | governor = Rhodora Cadiao | locatormapfile= Ph_locator_map_antique.png | }} Ang '''Antique''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Kanlurang Visayas]]. [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] ang kabisera nito. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Panay]]. Umaabot sa mga lalawigan ng [[Aklan]], [[Capiz]], at [[Iloilo]] ang hangganan nito sa silangan. Nakaharap ang Antique sa [[Dagat Sulu]] sa kanluran. Ang Antique ay isa sa tatlong dating mga ''sakup'' (mga distrito) ng Panay bago dumating sa isla ang mga mananakop na [[Espanya|Kastila]]. Ang Antique ay kilala noon sa katawagang ''Hantik'', na ipinangalan sa malalaki at maiitim na mga [[langgam]] na matatagpuan sa isla, na ang tawag ay ''hantik-hantik.'' (Tingnan ang Seksiyon ng Kasaysayan sa ibaba.) ==Kasaysayan== Pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na ang mga unang tao na nanirahan sa pulo ng Panay ay mga pangkat ng [[Negrito]] o Atis. Ayon sa mga pinasapasang alamat gaya ng "[[Alamat ng Maragtas]]", na binanggit na noong 1212, sampung Datung Malay ang tumakas sa pag-uusig mula sa Imperyong [[Sri-Vishaya]] sa [[Borneo]] at [[Sumatra]]. Ang sampung datu, na pinamumunuan ni Datu Puti, ay naglakbay pahilaga kasama ang kanilang mga pamilya at pamayanan, at dumaong sa pulo ng Panay pagkatapos umalis ng Borneo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |access-date=2013-08-05 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201139/http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |url-status=dead }}</ref> == Mga Tao at kultura == [[Karay-a]] ang tawag sa mga katutubo (''tomanduk'') ng Antique, bagaman kilala ang rin ang mga taga rito bilang Antiqueno. Ang salitang [[Kinaray-a]] ay hango sa salitang katutubong ''raya'' o ''iraya'' na ang ibig sabihin ay bundok. Ang wikang panlalawigan nito ay ginagamit ding wika sa kanlurang kalahati ng Iloilo, bulubunduking bahagi ng Capiz, ilang bayan sa Aklan at [[Guimaras]], Isla ng Ilin sa [[Occidental Mindoro]] at maging sa ilang bahagi ng Timog Mindanao kung saan nagpunta at permanenteng nanirahan ang maraming Karay-a. Ayon sa mga kasalukuyang pananaliksik sa [[aghamtao]], nagmula sa rehiyon ng [[Timog Tsina]] ang mga ninuno ng mga Karay-a at mga kayumangging taga-Panay. == Ekonomiya == Pangingisda at pagsasaka ang pangunahing kabuhayan ng Antique. [[Palay]] ang pangunahing produktong agrikultural ng lalawigan. Nagmumula ito sa mga malalaking bayang may sapat na [[patubig]] at matabang lupa kagaya ng [[Sibalom]], [[Hamtic]], [[Tibiao]], [[Bugasong]] at [[Culasi]]. Sumusunod dito ang [[niyog]] na sagana din sa buong lalawigan. Kung kaya marami din ang ibang produkto kagaya ng ''[[tuba]]'' o alak ng niyog, suka mula sa niyog at [[kopra]]. Kilala naman ang muskubadong asukal na mula sa bayan ng [[Patnongon]]. Samantala, pangingisda naman ang pangunahing kabuhayan sa halos lahat ng bayang humaharap sa saganang Dagat Sulu maliban sa Valderama at San Remigio na pawang [[landlocked]]. Pagpapastol at paghahayupan naman ang kabuhayan sa dalawang bayang ito kung saan maraming damuhan sa mga mababato nitong bulubundukin. Sinusubukan ding palaguin ang lokal na ekonomiya sa pamamagitan ng turismo lalung lao na sa mga bayan ng Tibiao, Pandan, Sibalom, Caluya at Anini-y. == Heograpiya == Ang Antique ay isang makitid na lalawigang hugis [[kabayong-dagat]]. Sakop nito ang buong babayin ng kanlurang Panay, gayundin ang iilang mga pulo sa pagitan ng Panay at [[Mindoro]] na siyang bumubuo sa bayan ng [[Caluya]] at iilang mga pulo ng Culasi at [[Anini-y]]. Kilala ang Antique bilang 'ang lugar kung saan nagkikita ang bundok at dagat' dahil sa kakaibang heograpiya nito. Ang kanluran ng lalawigan ay ang baybaying humaharap sa Dagat Sulu, habang ang silangan nito ay binubuo ng mga burol, talampas at bulubundukin. Ang mga bulubundukin sa silangan ng lalawigan ang siyang humihiwalay sa Antique sa Aklan, Capiz at Iloilo na naghahati-hati sa [[Kapatagan ng Panay]]. Ang pinakamataas na bahagi ng lalawigan ay ang [[Nangtud]] sa bayan ng [[Barbaza]] na 2049m ang taas. Karamihan sa lupa ng Antique ay mabato at mabuhangin kung kaya hindi ito gaanong sagana. === Politika === Ang Antique nahahati sa 18 mga [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|bayan]]. ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Anini-y, Antique|Anini-y]] * [[Barbaza, Antique|Barbaza]] * [[Belison, Antique|Belison]] * [[Bugasong, Antique|Bugasong]] * [[Caluya, Antique|Caluya]] * [[Culasi, Antique|Culasi]] * [[Hamtic, Antique|Hamtic]] * [[Laua-an, Antique|Laua-an]] * [[Libertad, Antique|Libertad]] </td><td valign="top"> * [[Pandan, Antique|Pandan]] * [[Patnongon, Antique|Patnongon]] * [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] * [[San Remigio, Antique|San Remigio]] * [[Sebaste, Antique|Sebaste]] * [[Sibalom, Antique|Sibalom]] * [[Tibiao, Antique|Tibiao]] * [[Tobias Fornier, Antique|Tobias Fornier]] (Dao) * [[Valderrama, Antique|Valderrama]] </td></tr></table> === Pisikal === == Kasaysayan == Sinasabing ang simula ng lahing Karay-a ay ang [[Maragtas]]. Kung saan sa pamumuno ni [[Datu Puti]], naglayag ang sampung datu na galing ''Bornay'' (Borneo). Sa sampung datu si [[Datu Sumakwel]] ang siyang nanirahan at nagtayo ng pamayanan sa lupaing ngayong sakop ng Antique. ==Mga Kilalang Tao== *[[Loren Legarda]] - senador, mamamahayag, at UN Global Champion for Resilience *[[Jerry Navarro Elizalde]] - [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal - Pagpipinta *[[Evelio Javier]] - Pilipinong abogado, lingkod-bayan, pulitiko, at isang pinuno ng oposisyon noong panahon ng rehimen ni Pangulong Ferdinand Marcos. Ang kanyang pagpaslang noong Pebrero 11, 1986, na umano'y ginawa ng mga kaalyado ni Marcos, ay isa sa mga nag-udyok sa [[Rebolusyong People Power]] nang huling bahagi ng buwang iyon. * [[John Iremil Teodoro]] - Pilipinong manunulat, propesor sa unibersidad at freelance na mamamahayag. Isa rin siyang maraming parangal na makata at manunulat ng dula, isa sa mga nangungunang pioneer ng bansa sa panitikang bakla at ang may-akda na may pinakamaraming nailathalang akda sa Kinaray-a hanggang sa kasalukuyan. *[[Alex C. Delos Santos]] - isang manunulat na Karay-a at artista sa teatro na nakabase sa San Jose, Antique, Pilipinas. Natapos niya ang kanyang Master of Education na may parangal na akademikong kahusayan mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas]] sa Visayas. Ang kanyang mga interes sa pananaliksik at pagsusulat ay nasa kultura at sining at panitikang pang-gay. *[[Richard Yee]] - Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa [[Barako Bull Energy Boosters]] sa [[Philippine Basketball Association]]. *[[Alberto A. Villavert]] - Pilipinong politiko na namuno sa Lalawigan ng Antique sa Pilipinas sa pagitan ng 1937 at 1946 bilang isang hinirang at halal na Gobernador. Siya ay unang nahalal bilang presidente municipal (alkalde ng bayan) ng kabisera ng Antique na San Jose noong 1928 at siya ang pinakabatang presidente municipal noong kanyang panahon sa edad na 24 at pagkatapos ay naging gobernador ng lalawigan noong 1937. Si Villavert ay naging Kinatawan ng Antique ng Pambansang Asamblea mula 1943 hanggang 1944. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naglingkod siya sa [[USAFFE]] at kasunod nito ay muling itinalaga bilang Gobernador ng Lalawigan mula 1946 hanggang 1947 at pagkatapos ay nahalal at naglingkod sa parehong posisyon mula 1948 – 1951. *[[Megan Young]] - Pilipino-Amerikanong aktres, modelo, TV host at beauty queen. Nanalo siya ng titulong [[Miss World]] Philippines at kalaunan ay kinoronahan bilang Miss World 2013 sa [[Bali, Indonesia]]. Siya ay anak ni Victoria Talde na nagmula sa Pandan, Antique. *[[Lauren Anne Young]] - Pilipino-Amerikanong aktres at modelo. Siya ang nakababatang kapatid ng aktres at Miss World 2013 na si Megan Young. *[[Genevieve L. Asenjo]] - Pilipinong makata, nobelista, tagasalin at iskolar ng panitikan sa Kinaray-a, Hiligaynon at Filipino. Si Asenjo ay isang associate professor sa [[De La Salle University]] sa Maynila. Noong 2010, itinatag niya ang Balay Sugidanun (Ang Bahay ng Pagkukuwento).<ref>{{cite web | url=https://kalatasliteraryezine.wordpress.com/2014/01/10/interview-genevieve-l-asenjo/ | title=Panayam: Genevieve L. Asenjo | petsa=9 Enero 2014 }}</ref> *[[Lisa Macuja-Elizalde]] - Ballerina *[[Calixto Zaldivar]] – dating kinatawan, Nag-iisang Distrito ng Antique (1934–1935), dating gobernador ng Antique (1951–1955) at dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema (1964–1974). Dating pangulo ng Pambansang Organisasyon ng mga Layko ng Iglesia Filipina. Pinarangalan sa [[Bantayog ng mga Bayani]] bilang kabilang sa mga bayani at martir na lumaban sa [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|awtoritaryong diktadura ni Ferdinand Marcos]].<ref name="BantayogProfileZaldivarC">{{Cite web |url=http://www.bantayog.org/zaldivar-calixto-ES/ |title=Calixto-ES/MARTYRSHERO |date=2016-04-11 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US |access-date=2019-10-29}}</ref> *[[Nelia Sancho]] (1951–2022) - Filipina Beauty Queen and Fashion Model born in Botbot, Pandan, Antique was Binibining Pilipinas 1969 1st-Runner Up to Gloria Diaz, and Queen of the Pacific 1971 nagwagi.<ref>{{Cite web |last=AJ |title=Nelia Sancho: Ang reyna ng kagandahan ay naging mga aktibista para sa Comfort Women – Asian Journal USA |date=17 Nobyembre 2021 |url=https://asianjournalusa.com/nelia-sancho-the-beauty-queen-turned-activist-bats-for-comfort-women/ |access-date=2022-08-31 |language=en-US |archive-date=2022-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903173439/https://asianjournalusa.com/nelia-sancho-the-beauty-queen-turned-activist-bats-for-comfort-women/ |url-status=dead }}</ref> *[[Alfredo Lim|Alfredo Siojo Lim]], dating senador at dating alkalde ng Lungsod ng Maynila. Siya ang Anak ni Quintin Lim Sr. == Mga kawing panlabas == * [http://www.antique.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Antique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101162502/http://www.antique.gov.ph/ |date=2011-01-01 }} (sa wikang Ingles) * [http://www.pandan.gov.ph Pandan.gov.ph - Official Website of the Municipality of Pandan, Antique, Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130102084045/http://www.pandan.gov.ph/ |date=2013-01-02 }} (sa wikang Ingles) * [http://www.pandan.ph PANDAN.PH - Pandan Antique Philippines] (sa wikang Ingles) == Mga sanggunian == {{reflist}} * Vanzi, Sol Jose. “The Many Facets of Antique.” ''Philippine Headline News Online.'' [http://www.newsflash.org/2003/05/ht/ht003434.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108133819/http://www.newsflash.org/2003/05/ht/ht003434.htm |date=2006-01-08 }} * ''Website of the Provincial Government of Antique'' (old) [https://web.archive.org/web/20090725105923/http://www.geocities.com/antiquegov] * ''The Antique Circle USA.'' [https://web.archive.org/web/20020203000603/http://members.tripod.com/ACUSA_1/home_eng/antique_circle_u2.htm] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Antique}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] iod8czr2zeb7stjfcrfu5npkvkui1vq 2205573 2205572 2026-04-30T15:29:54Z Exec8 780 2205573 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Antique | sealfile = Ph_seal_antique.png | region = [[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI) | capital = [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] | founded = | pop2000 = 471088 | pop2000rank = ika-26 pinakamaliit | popden2000 = 187 | popden2000rank= ika-46 pinakamataas | areakm2 = 2522.0 | arearank = ika-25 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 18 | barangays = 590 | districts = 1 | languages = [[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]], [[Wikang Caluyanon|Caluyanon]] | governor = Rhodora Cadiao | locatormapfile= Ph_locator_map_antique.png | }} Ang '''Antique''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Kanlurang Visayas]]. [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] ang kabisera nito. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng [[Panay]]. Umaabot sa mga lalawigan ng [[Aklan]], [[Capiz]], at [[Iloilo]] ang hangganan nito sa silangan. Nakaharap ang Antique sa [[Dagat Sulu]] sa kanluran. Ang Antique ay isa sa tatlong dating mga ''sakup'' (mga distrito) ng Panay bago dumating sa isla ang mga mananakop na [[Espanya|Kastila]]. Ang Antique ay kilala noon sa katawagang ''Hantik'', na ipinangalan sa malalaki at maiitim na mga [[langgam]] na matatagpuan sa isla, na ang tawag ay ''hantik-hantik.'' (Tingnan ang Seksiyon ng Kasaysayan sa ibaba.) ==Kasaysayan== Pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na ang mga unang tao na nanirahan sa pulo ng Panay ay mga pangkat ng [[Negrito]] o Atis. Ayon sa mga pinasapasang alamat gaya ng "[[Alamat ng Maragtas]]", na binanggit na noong 1212, sampung Datung Malay ang tumakas sa pag-uusig mula sa Imperyong [[Sri-Vishaya]] sa [[Borneo]] at [[Sumatra]]. Ang sampung datu, na pinamumunuan ni Datu Puti, ay naglakbay pahilaga kasama ang kanilang mga pamilya at pamayanan, at dumaong sa pulo ng Panay pagkatapos umalis ng Borneo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |access-date=2013-08-05 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201139/http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |url-status=dead }}</ref> == Mga Tao at kultura == [[Karay-a]] ang tawag sa mga katutubo (''tomanduk'') ng Antique, bagaman kilala ang rin ang mga taga rito bilang Antiqueno. Ang salitang [[Kinaray-a]] ay hango sa salitang katutubong ''raya'' o ''iraya'' na ang ibig sabihin ay bundok. Ang wikang panlalawigan nito ay ginagamit ding wika sa kanlurang kalahati ng Iloilo, bulubunduking bahagi ng Capiz, ilang bayan sa Aklan at [[Guimaras]], Isla ng Ilin sa [[Occidental Mindoro]] at maging sa ilang bahagi ng Timog Mindanao kung saan nagpunta at permanenteng nanirahan ang maraming Karay-a. Ayon sa mga kasalukuyang pananaliksik sa [[aghamtao]], nagmula sa rehiyon ng [[Timog Tsina]] ang mga ninuno ng mga Karay-a at mga kayumangging taga-Panay. == Ekonomiya == Pangingisda at pagsasaka ang pangunahing kabuhayan ng Antique. [[Palay]] ang pangunahing produktong agrikultural ng lalawigan. Nagmumula ito sa mga malalaking bayang may sapat na [[patubig]] at matabang lupa kagaya ng [[Sibalom]], [[Hamtic]], [[Tibiao]], [[Bugasong]] at [[Culasi]]. Sumusunod dito ang [[niyog]] na sagana din sa buong lalawigan. Kung kaya marami din ang ibang produkto kagaya ng ''[[tuba]]'' o alak ng niyog, suka mula sa niyog at [[kopra]]. Kilala naman ang muskubadong asukal na mula sa bayan ng [[Patnongon]]. Samantala, pangingisda naman ang pangunahing kabuhayan sa halos lahat ng bayang humaharap sa saganang Dagat Sulu maliban sa Valderama at San Remigio na pawang [[landlocked]]. Pagpapastol at paghahayupan naman ang kabuhayan sa dalawang bayang ito kung saan maraming damuhan sa mga mababato nitong bulubundukin. Sinusubukan ding palaguin ang lokal na ekonomiya sa pamamagitan ng turismo lalung lao na sa mga bayan ng Tibiao, Pandan, Sibalom, Caluya at Anini-y. == Heograpiya == Ang Antique ay isang makitid na lalawigang hugis [[kabayong-dagat]]. Sakop nito ang buong babayin ng kanlurang Panay, gayundin ang iilang mga pulo sa pagitan ng Panay at [[Mindoro]] na siyang bumubuo sa bayan ng [[Caluya]] at iilang mga pulo ng Culasi at [[Anini-y]]. Kilala ang Antique bilang 'ang lugar kung saan nagkikita ang bundok at dagat' dahil sa kakaibang heograpiya nito. Ang kanluran ng lalawigan ay ang baybaying humaharap sa Dagat Sulu, habang ang silangan nito ay binubuo ng mga burol, talampas at bulubundukin. Ang mga bulubundukin sa silangan ng lalawigan ang siyang humihiwalay sa Antique sa Aklan, Capiz at Iloilo na naghahati-hati sa [[Kapatagan ng Panay]]. Ang pinakamataas na bahagi ng lalawigan ay ang [[Nangtud]] sa bayan ng [[Barbaza]] na 2049m ang taas. Karamihan sa lupa ng Antique ay mabato at mabuhangin kung kaya hindi ito gaanong sagana. === Politika === Ang Antique nahahati sa 18 mga [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|bayan]]. ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Anini-y, Antique|Anini-y]] * [[Barbaza, Antique|Barbaza]] * [[Belison, Antique|Belison]] * [[Bugasong, Antique|Bugasong]] * [[Caluya, Antique|Caluya]] * [[Culasi, Antique|Culasi]] * [[Hamtic, Antique|Hamtic]] * [[Laua-an, Antique|Laua-an]] * [[Libertad, Antique|Libertad]] </td><td valign="top"> * [[Pandan, Antique|Pandan]] * [[Patnongon, Antique|Patnongon]] * [[San Jose de Buenavista, Antique|San Jose de Buenavista]] * [[San Remigio, Antique|San Remigio]] * [[Sebaste, Antique|Sebaste]] * [[Sibalom, Antique|Sibalom]] * [[Tibiao, Antique|Tibiao]] * [[Tobias Fornier, Antique|Tobias Fornier]] (Dao) * [[Valderrama, Antique|Valderrama]] </td></tr></table> === Pisikal === == Kasaysayan == Sinasabing ang simula ng lahing Karay-a ay ang [[Maragtas]]. Kung saan sa pamumuno ni [[Datu Puti]], naglayag ang sampung datu na galing ''Bornay'' (Borneo). Sa sampung datu si [[Datu Sumakwel]] ang siyang nanirahan at nagtayo ng pamayanan sa lupaing ngayong sakop ng Antique. ==Mga Kilalang Tao== *[[Loren Legarda]] - senador, mamamahayag, at UN Global Champion for Resilience *[[Jerry Navarro Elizalde]] - [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal - Pagpipinta *[[Evelio Javier]] - Pilipinong abogado, lingkod-bayan, pulitiko, at isang pinuno ng oposisyon noong panahon ng rehimen ni Pangulong Ferdinand Marcos. Ang kanyang pagpaslang noong Pebrero 11, 1986, na umano'y ginawa ng mga kaalyado ni Marcos, ay isa sa mga nag-udyok sa [[Rebolusyong People Power]] nang huling bahagi ng buwang iyon. * [[John Iremil Teodoro]] - Pilipinong manunulat, propesor sa unibersidad at freelance na mamamahayag. Isa rin siyang maraming parangal na makata at manunulat ng dula, isa sa mga nangungunang pioneer ng bansa sa panitikang bakla at ang may-akda na may pinakamaraming nailathalang akda sa Kinaray-a hanggang sa kasalukuyan. *[[Alex C. Delos Santos]] - isang manunulat na Karay-a at artista sa teatro na nakabase sa San Jose, Antique, Pilipinas. Natapos niya ang kanyang Master of Education na may parangal na akademikong kahusayan mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas]] sa Visayas. Ang kanyang mga interes sa pananaliksik at pagsusulat ay nasa kultura at sining at panitikang pang-gay. *[[Richard Yee]] - Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa [[Barako Bull Energy Boosters]] sa [[Philippine Basketball Association]]. *[[Alberto A. Villavert]] - Pilipinong politiko na namuno sa Lalawigan ng Antique sa Pilipinas sa pagitan ng 1937 at 1946 bilang isang hinirang at halal na Gobernador. Siya ay unang nahalal bilang presidente municipal (alkalde ng bayan) ng kabisera ng Antique na San Jose noong 1928 at siya ang pinakabatang presidente municipal noong kanyang panahon sa edad na 24 at pagkatapos ay naging gobernador ng lalawigan noong 1937. Si Villavert ay naging Kinatawan ng Antique ng Pambansang Asamblea mula 1943 hanggang 1944. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naglingkod siya sa [[USAFFE]] at kasunod nito ay muling itinalaga bilang Gobernador ng Lalawigan mula 1946 hanggang 1947 at pagkatapos ay nahalal at naglingkod sa parehong posisyon mula 1948 – 1951. *[[Megan Young]] - Pilipino-Amerikanong aktres, modelo, TV host at beauty queen. Nanalo siya ng titulong [[Miss World]] Philippines at kalaunan ay kinoronahan bilang Miss World 2013 sa [[Bali, Indonesia]]. Siya ay anak ni Victoria Talde na nagmula sa Pandan, Antique. *[[Lauren Anne Young]] - Pilipino-Amerikanong aktres at modelo. Siya ang nakababatang kapatid ng aktres at Miss World 2013 na si Megan Young. *[[Genevieve L. Asenjo]] - Pilipinong makata, nobelista, tagasalin at iskolar ng panitikan sa Kinaray-a, Hiligaynon at Filipino. Si Asenjo ay isang associate professor sa [[De La Salle University]] sa Maynila. Noong 2010, itinatag niya ang Balay Sugidanun (Ang Bahay ng Pagkukuwento).<ref>{{cite web | url=https://kalatasliteraryezine.wordpress.com/2014/01/10/interview-genevieve-l-asenjo/ | title=Panayam: Genevieve L. Asenjo | petsa=9 Enero 2014 }}</ref> *[[Lisa Macuja-Elizalde]] - Ballerina *[[Calixto Zaldivar]] – dating kinatawan, Nag-iisang Distrito ng Antique (1934–1935), dating gobernador ng Antique (1951–1955) at dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema (1964–1974). Dating pangulo ng Pambansang Organisasyon ng mga Layko ng Iglesia Filipina. Pinarangalan sa [[Bantayog ng mga Bayani]] bilang kabilang sa mga bayani at martir na lumaban sa [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|awtoritaryong diktadura ni Ferdinand Marcos]].<ref name="BantayogProfileZaldivarC">{{Cite web |url=http://www.bantayog.org/zaldivar-calixto-ES/ |title=Calixto-ES/MARTYRSHERO |date=2016-04-11 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US |access-date=2019-10-29}}</ref> *[[Nelia Sancho]] (1951–2022) - Filipina Beauty Queen and Fashion Model born in Botbot, Pandan, Antique was Binibining Pilipinas 1969 1st-Runner Up to Gloria Diaz, and Queen of the Pacific 1971 nagwagi.<ref>{{Cite web |last=AJ |title=Nelia Sancho: Ang reyna ng kagandahan ay naging mga aktibista para sa Comfort Women – Asian Journal USA |date=17 Nobyembre 2021 |url=https://asianjournalusa.com/nelia-sancho-the-beauty-queen-turned-activist-bats-for-comfort-women/ |access-date=2022-08-31 |language=en-US |archive-date=2022-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903173439/https://asianjournalusa.com/nelia-sancho-the-beauty-queen-turned-activist-bats-for-comfort-women/ |url-status=dead }}</ref> *[[Alfredo Lim|Alfredo Siojo Lim]], dating senador at dating alkalde ng Lungsod ng Maynila. Siya ang Anak ni Quintin Lim Sr. == Mga kawing panlabas == * [http://www.antique.gov.ph Official Website of the Provincial Government of Antique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101162502/http://www.antique.gov.ph/ |date=2011-01-01 }} (sa wikang Ingles) * [http://www.pandan.gov.ph Pandan.gov.ph - Official Website of the Municipality of Pandan, Antique, Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130102084045/http://www.pandan.gov.ph/ |date=2013-01-02 }} (sa wikang Ingles) * [http://www.pandan.ph PANDAN.PH - Pandan Antique Philippines] (sa wikang Ingles) == Mga sanggunian == {{reflist|2}} * Vanzi, Sol Jose. “The Many Facets of Antique.” ''Philippine Headline News Online.'' [http://www.newsflash.org/2003/05/ht/ht003434.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108133819/http://www.newsflash.org/2003/05/ht/ht003434.htm |date=2006-01-08 }} * ''Website of the Provincial Government of Antique'' (old) [https://web.archive.org/web/20090725105923/http://www.geocities.com/antiquegov] * ''The Antique Circle USA.'' [https://web.archive.org/web/20020203000603/http://members.tripod.com/ACUSA_1/home_eng/antique_circle_u2.htm] {{Antique}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 4ola1ulyx1u8c2au9c885eg5ttsyf10 Apayao 0 9187 2205529 1396149 2026-04-30T15:02:23Z Exec8 780 2205529 wikitext text/x-wiki :''Para sa ibang gamit, tingnan ang "[[Apayao (paglilinaw)]]".'' {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Apayao |sealfile = Ph_seal_apayao.png |region = [[Cordillera Administrative Region]] (CAR) |capital = [[Kabugao, Apayao|Kabugao]] |founded = 14 Pebrero 1995 |pop2000 = 97129 |pop2000rank = ika-4 pinakamaliit |popden2000 = 25 |popden2000rank = pinakamababa |areakm2 = 3927.9 |arearank = ika-32 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities = 0 |municipalities = 7 |barangays = 133 |districts = 1 |languages = [[Wikang Iloko|Iloko]] |governor = Elias C. Bulut, Jr. ([[Nationalist People's Coalition]]) |locatormapfile = Ph_locator_map_apayao.png }} Ang '''Apayao''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Cordillera Administrative Region]] sa [[Luzon]]. [[Kabugao, Apayao|Kabugao]] ang kabisera nito. Pinalilibutan ang lalawigan ng mga lalawigan ng [[Cagayan]] sa hilaga at silangan, [[Abra]] at [[Ilocos Norte]] sa kanluran at [[Kalinga]] sa timog. Bago ang taong 1995, ang mga lalawigan ng Kalinga at Apayao ay dating iisang lalawigan at tinawag na [[Kalinga-Apayao]] hanggang hiniwalay ang mga ito upang mapagsilbihan ng mabuti ang mga pangangailangan ng indibiduwal na tribo sa mga lalawigan. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Apayao ay nahahati sa 7 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ====Mga Bayan==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Calanasan, Apayao|Calanasan]] (Bayag) *[[Conner, Apayao|Conner]] *[[Flora, Apayao|Flora]] *[[Kabugao, Apayao|Kabugao]] | valign="top" | *[[Luna, Apayao|Luna]] *[[Pudtol, Apayao|Pudtol]] *[[Santa Marcela, Apayao|Santa Marcela]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Apayao}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} qs6npkkot9dhtznf41clxh6uarecg9h Aurora (lalawigan) 0 9189 2205517 2046976 2026-04-30T14:54:11Z Exec8 780 2205517 wikitext text/x-wiki :<span class="dablink">''Para sa ibang gamit, tingnan [[Aurora (paglilinaw)]].''</span> {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Aurora | sealfile = Ph_seal_aurora.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Region III) | capital = [[Baler, Aurora|Baler]] | founded = 1951 (bilang isang ''subprovince'')<br>2 Nobyembre 1978 (bilang isang ganap na lalawigan) | pop2000 = 173797 | pop2000rank = ika-10 pinakamaliit | popden2000 = 54 | popden2000rank= ika-5 pinakamababa | areakm2 = 3239.5 | arearank = ika-40 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 0 | municipalities= 8 | barangays = 151 | districts = 1 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[wikang Iloko|Iloko]] | governor = [[Bellaflor Angara-Castillo]] | locatormapfile= Ph_locator_map_aurora.png }} Ang '''Aurora''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Gitnang Luzon]]. [[Baler, Aurora|Baler]] ang kabisera nito. Pinalilibutan ang lalawigan ng Aurora ng mga lalawigan ng [[Quezon]], [[Bulacan]], [[Nueva Ecija]], [[Nueva Vizcaya]], [[Quirino]] at [[Isabela]]. Sa silangan ng Aurora ay ang [[Dagat Pilipinas]]. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Aurora ay nahahati sa 8 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ====Mga Bayan==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Baler, Aurora|Baler]] *[[Casiguran, Aurora|Casiguran]] *[[Dilasag, Aurora|Dilasag]] *[[Dinalungan, Aurora|Dinalungan]] | valign="top" | *[[Dingalan, Aurora|Dingalan]] *[[Dipaculao, Aurora|Dipaculao]] *[[Maria Aurora, Aurora|Maria Aurora]] *[[San Luis, Aurora|San Luis]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Aurora}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} edu4hf35zrmq0lsc88cmhrfmv1zydb5 Padron:Antique 10 9481 2205574 1763455 2026-04-30T15:30:13Z Exec8 780 2205574 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Antique |title = Lalawigan ng [[Antique]] |image = |state = {{{state|autocollapse}}} |above = '''[[{{wikidata|property|Q13727|P36}}]]''' (kabisera) |listclass = hlist |group1 = [[Mga bayan ng Pilipinas|Mga bayan]] |list1 = * {{wikidata|label|linked|Q492119}} <!-- Anini-y --> * {{wikidata|label|linked|Q492155}} <!-- Barbaza --> * {{wikidata|label|linked|Q492263}} <!-- Belison --> * {{wikidata|label|linked|Q492325}} <!-- Bugasong --> * {{wikidata|label|linked|Q492363}} <!-- Caluya --> * {{wikidata|label|linked|Q492406}} <!-- Culasi --> * {{wikidata|label|linked|Q144779}} <!-- Hamtic --> * {{wikidata|label|linked|Q492479}} <!-- Laua-an --> * {{wikidata|label|linked|Q492516}} <!-- Libertad --> * {{wikidata|label|linked|Q492545}} <!-- Pandan --> * {{wikidata|label|linked|Q492577}} <!-- Patnongon --> * {{wikidata|label|linked|Q492619}} <!-- San Jose --> * {{wikidata|label|linked|Q492673}} <!-- San Remigio --> * {{wikidata|label|linked|Q492707}} <!-- Sebaste --> * {{wikidata|label|linked|Q492742}} <!-- Sibalom --> * {{wikidata|label|linked|Q492780}} <!-- Tibiao --> * {{wikidata|label|linked|Q492817}} <!-- Tobias Fornier --> * {{wikidata|label|linked|Q492862}} <!-- Valderrama --> |group3 = Distritong Pambatas |list3 = *[[Distritong_Pambatas_ng_Lalawigan_ng_Antique|Solong Distrito]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorya:Mga padron ng mga bayan sa Pilipinas]] </noinclude> ddhzvsnmclixdb07z9yv9wmth141rkz Benguet 0 9545 2205530 2052846 2026-04-30T15:02:51Z Exec8 780 2205530 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Benguet | sealfile = ph_seal_benguet.png | region = [[Cordillera Administrative Region]] (CAR) | capital = [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] | founded = — | pop2000 = 582515 | pop2000rank = ika-43 pinakamaliit | popden2000 = 219 | popden2000rank= ika-36 pinakamababa | areakm2 = 2655.4 | arearank = ika-49 pinakamaliit | hucities = 1 | componentcities = 0 | municipalities = 13 | barangays = 269 | districts = 2 | languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | governor = Melchor D. Diclas | locatormapfile= Ph_locator_map_benguet.png | notes = Kasama sa mga datos ang [[Baguio City]]. }} Ang '''Benguet''' ay isang walang baybayin na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Cordillera Administrative Region]] sa [[Luzon]]. [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Pangasinan]], [[La Union]], [[Ilocos Sur]], [[Mountain Province]], [[Ifugao]], at [[Nueva Vizcaya]]. Ang [[Lungsod ng Baguio]], isang tanyag na destinasyon ng mga [[turismo|turista]] sa bansa, ay nasa loob ng lalawigan, bagaman, hindi umaasa ang lungsod sa lalawigan. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== [[File:Ph fil benguet.png|thumb|Mapang pampolitika ng Benguet|280px]] Ang lalawigan ng Benguet ay nahahati sa 13 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Baguio]] sa probinsya ng Benguet, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mga Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Baguio]] ====Mga Bayan==== * [[Atok, Benguet|Atok]] * [[Bakun, Benguet|Bakun]] * [[Bokod, Benguet|Bokod]] * [[Buguias, Benguet|Buguias]] * [[Itogon, Benguet|Itogon]] * [[Kabayan, Benguet|Kabayan]] * [[Kapangan, Benguet|Kapangan]] * [[Kibungan, Benguet|Kibungan]] * [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]] * [[Mankayan, Benguet|Mankayan]] * [[Sablan, Benguet|Sablan]] * [[Tuba, Benguet|Tuba]] * [[Tublay, Benguet|Tublay]] ==Kawing Panlabas== *[http://www.benguet.gov.ph Ang Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Benguet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924144534/http://benguet.gov.ph/ |date=2021-09-24 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Benguet}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 5d0l92d1qzgaugnpx7ukz8xy987llxe Biliran 0 9546 2205540 1884653 2026-04-30T15:09:42Z Exec8 780 2205540 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Biliran | sealfile = Ph_seal_biliran.png | region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) | capital = [[Naval, Biliran|Naval]] | founded = 11 Mayo 1992 | pop2000 = 140274 | pop2000rank = ika-5 pinakamaliit | popden2000 = 253 | popden2000rank= ika-26 pinakamataas | areakm2 = 555.4 | arearank = ika-4 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities= 0 | municipalities= 8 | barangays = 132 | districts = 1 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]] | governor = Rogelio J. Espina | locatormapfile= Ph_locator_map_biliran.png }} :''Tungkol sa lalawigan ang artikulong ito. Para sa munisipalidad, tingnan [[Biliran, Biliran]]. Para sa pulo, tingnan [[Pulo ng Biliran]]. '' Ang '''Biliran''' ay isa sa mga pinakamaliit na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] at matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. Isang pulong lalawigan, nasa ilang mga kilometro lamang ang Biliran sa pulo ng [[Leyte (pulo)|Leyte]]. [[Naval, Biliran|Naval]] ang kapital nito at minsan naging bahagi ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]] ito hanggang naging hiwalay na lalawigan noong 1992. == Mga Bayan == {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Almeria, Biliran|Almeria]] *[[Biliran, Biliran|Biliran]] *[[Cabucgayan, Biliran|Cabucgayan]] *[[Caibiran, Biliran|Caibiran]] | valign="top" | *[[Culaba, Biliran|Culaba]] *[[Kawayan, Biliran|Kawayan]] *[[Maripipi, Biliran|Maripipi]] *[[Naval, Biliran|Naval]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Biliran}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} jtxoaujl2pgyk8hqe2rej6siz23ekq9 Bohol 0 9547 2205525 2139686 2026-04-30T14:59:53Z Exec8 780 2205525 wikitext text/x-wiki :''Tungkol ito sa isang lalawigan sa Pilipinas. Para sa sayaw, tingnan ang [[Mazurka Boholana]].'' {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Bohol | sealfile = Ph_seal_bohol.png | region = [[Gitnang Visayas]] (Region VII) | capital = [[Lungsod Tagbilaran]] | founded = 25 Marso 1565 | pop2000 = 1137268 | pop2000rank = ika-18 pinakamalaki | popden2000 = 276 | popden2000ra ika200pinakamataas | areakm2 = 4117.3 | arearank = ika-29 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities = 47 | barangays = 1,109 | districts = 3 | languages = [[Mga wikang Bisaya|Bisaya]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]] (Boholano), [[wikang Tagalog|Tagalog]], [[wikang Ingles|Ingles]] | governor = Edgar M. Chatto | locatormapfile = Ph_locator_map_bohol.png }} [[File:Bohol sunrise.jpg|thumb|Pagsikat ng Araw sa Bohol]] Ang '''Bohol''' ay isang pulong [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Visayas]]. [[Lungsod ng Tagbilaran]] ang kabisera nito at nasa kanluran nito ang [[Cebu (pulo)|pulo ng Cebu]], nasa hilagang-silangan naman ang [[Leyte (pulo)|Leyte]] at nasa timog, sa ibayo ng [[Dagat Bohol]], ang [[Mindanao]]. Tanyag ang lalawigan bilang destinasyong panturismo dahil sa mga magagandang dalampasigan at ''resorts''.<ref name="socioecon">[http://www.bohol.gov.ph/socioprof.html Socio-economic Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119162031/http://www.bohol.gov.ph/socioprof.html |date=2015-11-19 }} {{URL|http://www.bohol.gov.ph}}</ref> Ang [[Chocolate Hills]], ay ang pinakadinarayong tanawin sa lalawigan. Ang [[Pulo ng Panglao]], na matatagpuan sa timog kanluran ng [[Lungsod ng Tagbilaran]], ay tanyag na lugar pansisid at palaging nakatala bilang isa sa sampung pinakamagandang sisiran ''"diving location"'' sa buong daigdig. Ang [[tarsier]], ang sinasabing pinakamaliit na unggoy sa buong daigdig, ay matatagpuan sa pulo. Ito ang lalawigan ng ika-8 pangulo ng Pilipinas, si [[Carlos P. Garcia]], na naging pangulo ng Pilipinas noong (1957–1961), ay isinilang sa [[Talibon, Bohol]].<ref>[http://www.aenet.org/bohol/bountboh.htm Bountiful Bohol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312233951/http://www.aenet.org/bohol/bountboh.htm |date=2017-03-12 }} www.aenet.org Hinago noong 15 Nobyembre 2006.</ref> ==Heograpiya== [[File:Chocolate Hills overview.JPG|thumb|left|225px|Ang [[Chocolate Hills]] ng Bohol]] Ang pulo ng Bohol ay isang pulong may hugis habilog, na may mga katamtamang taas ng mga bundok. Sa mga bundok ng Bohol matatagpuan ang mga pambihirang mga uri ng halaman at hayop. Binubuo rin ang pulo ng lalawigan ng mga burol. Sa Carmen, Batuan, at Sagbayan matatagpuan ang mga halos perpektong hugis na apang burol na tinatawag bilang [[Chocolate Hills]]. Ang [[Chocolate Hills]] sa [[Carmen, Bohol]] ay sinasabing isa sa mga natural na hiwaga ng Bohol at kadalasang sinasabing ''Hiyas ng Pilipinas''. Ang Chocolate Hills ng Pilipinas ay tanyag sa kanilang mga brown na burol. Ang mga marilag na burol na ito ay karaniwang natatakpan ng berdeng damo, na nagiging kulay ng tsokolate sa panahon ng tuyong panahon. Ang mga chocolaty at magnanimous na burol na ito ay higit sa isang libo ang bilang at nagkalat sa isang lugar na 50 square kilometros sa mga bayan ng Carmen, Batuan, at Sagbayan. <ref>Tuklasin ang Misteryo ng [https://exploretraveler.com/tuklasin-ang-misteryo-ng-chocolate-hills-sa-bohol-philippines/ Chocolate Hills sa Bohol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517200203/https://exploretraveler.com/tuklasin-ang-misteryo-ng-chocolate-hills-sa-bohol-philippines/ |date=2021-05-17 }}, Philippines</ref> May mga dalampasigan din sa pulo ng Bohol na puti ang buhangin. Ang pinakatanyag sa mga ito ay ang mga dalampasigan ng [[Pulo ng Panglao]]. May apat na pangunahing mga ilog na dumadaloy sa Bohol. Ang [[Ilog Loboc]] ang pinakatanyag sa lahat dahil sa mga bangkang may kainang naglalayag doon na matatagpuan sa timog silangang bahagi ng pulo. == Mga bayan at lungsod == === Unang Distrito === * '''[[Mga lungsod ng Pilipinas|Lungsod]]''': [[Lungsod ng Tagbilaran]] * '''[[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]]''': [[Alburquerque, Bohol|Alburquerque]], [[Antequera, Bohol|Antequera]], [[Baclayon, Bohol|Baclayon]], [[Balilihan, Bohol|Balilihan]], [[Calape, Bohol|Calape]], [[Catigbian, Bohol|Catigbian]], :[[Corella, Bohol|Corella]], [[Cortes, Bohol|Cortes]], [[Dauis, Bohol|Dauis]], [[Loon, Bohol|Loon]], [[Maribojoc, Bohol|Maribojoc]], [[Panglao, Bohol|Panglao]], [[Sikatuna, Bohol|Sikatuna]], [[Tubigon, Bohol|Tubigon]] === Ikalawang Distrito === * '''[[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]]''': [[Bien Unido, Bohol|Bien Unido]], [[Buenavista, Bohol|Buenavista]], [[Clarin, Bohol|Clarin]], [[Dagohoy, Bohol|Dagohoy]], [[Danao, Bohol|Danao]], [[Inabanga, Bohol|Inabanga]], [[Jetafe, Bohol|Jetafe]], :[[Pres. Carlos P. Garcia, Bohol|Pres. Carlos P. Garcia]], [[Sagbayan, Bohol|Sagbayan]], [[San Isidro, Bohol|San Isidro]], [[San Miguel, Bohol|San Miguel]], [[Talibon, Bohol|Talibon]], [[Trinidad, Bohol|Trinidad]], [[Ubay, Bohol|Ubay]] === Ikatlong Distrito === * '''[[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]]''': [[Alicia, Bohol|Alicia]], [[Anda, Bohol|Anda]], [[Batuan, Bohol|Batuan]], [[Bilar, Bohol|Bilar]], [[Candijay, Bohol|Candijay]], [[Carmen, Bohol|Carmen]], [[Dimiao, Bohol|Dimiao]], [[Duero, Bohol|Duero]], :[[Garcia Hernandez, Bohol|Garcia Hernandez]], [[Guindulman, Bohol|Guindulman]], [[Jagna, Bohol|Jagna]], [[Lila, Bohol|Lila]], [[Loay, Bohol|Loay]], [[Loboc, Bohol|Loboc]], [[Mabini, Bohol|Mabini]], [[Pilar, Bohol|Pilar]], [[Sevilla, Bohol|Sevilla]], :[[Sierra Bullones, Bohol|Sierra Bullones]], [[Valencia, Bohol|Valencia]] [[Talaksan:Bohol Capitol.jpg|none|thumb|250px|Bohol Capitol]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bohol}} {{Gitnang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] qu02uu8nw9mv87lnct6nmh7rxzdh6z0 Bukidnon 0 9548 2205562 2132223 2026-04-30T15:23:59Z Exec8 780 2205562 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Bukidnon| sealfile=Ph_seal_bukidnon.png| region=[[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X)| capital=[[Lungsod Malaybalay]]| founded=| pop2000=1060265| pop2000rank=ika-24 pinakamalaki| popden2000=128| popden2000rank=ika-22 pinakamababa| areakm2=8293.8| arearank=ika-6 pinakamalaki| hucities=0| componentcities=2| municipalities=20| barangays=464| districts=3| languages=| governor=Jose Ma. R. Zubiri| locatormapfile=Ph_locator_map_bukidnon.png}} Ang '''Bukidnon''' ay isang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Lungsod ng Malaybalay]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Misamis Oriental]], [[Agusan del Sur]], [[Davao del Norte]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Lanao del Sur]], and [[Lanao del Norte]]. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Ang lalawigan ng Bukidnon ay nahahati sa 20 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ====Mga Lungsod==== *[[Lungsod ng Malaybalay]] *[[Lungsod ng Valencia, Bukidnon|Lungsod ng Valencia]] ====Mga Bayan ==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Baungon, Bukidnon|Baungon]] *[[Cabanglasan, Bukidnon|Cabanglasan]] *[[Damulog, Bukidnon|Damulog]] *[[Dangcagan, Bukidnon|Dangcagan]] *[[Don Carlos, Bukidnon|Don Carlos]] *[[Impasug-Ong, Bukidnon|Impasug-Ong]] *[[Kadingilan, Bukidnon|Kadingilan]] *[[Kalilangan, Bukidnon|Kalilangan]] *[[Kibawe, Bukidnon|Kibawe]] *[[Kitaotao, Bukidnon|Kitaotao]] | valign="top" | *[[Lantapan, Bukidnon|Lantapan]] *[[Libona, Bukidnon|Libona]] *[[Malitbog, Bukidnon|Malitbog]] *[[Manolo Fortich, Bukidnon|Manolo Fortich]] *[[Maramag, Bukidnon|Maramag]] *[[Pangantucan, Bukidnon|Pangantucan]] *[[Quezon, Bukidnon|Quezon]] *[[San Fernando, Bukidnon|San Fernando]] *[[Sumilao, Bukidnon|Sumilao]] *[[Talakag, Bukidnon|Talakag]] |} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.mgmmountainresort.com.ph/ MGM Mountain Resort] * [http://www.bukidnon.gov.ph/ Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Panlalawigan ng Bukidnon] * [https://web.archive.org/web/20090729181920/http://www.geocities.com/rolex823/bukidnon.html Bukidnon Express] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Bukidnon}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] puivwt3zaw460of0nqo18v4bbpha0uj Camiguin 0 9549 2205563 2046562 2026-04-30T15:24:23Z Exec8 780 2205563 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Camiguin | sealfile = Ph_seal_camiguin.png | region = [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X) | capital = [[Mambajao, Camiguin|Mambajao]] | founded = 1565 | pop2000 = 74232 | pop2000rank = ika-2 pinakamaliit | popden2000 = 323 | popden2000rank= ika-16 pinakamataas | areakm2 = 229.8 | arearank = ika-2 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 5 | barangays = 58 | districts = 1 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Pedro P. Romualdo (2001-2004) | locatormapfile= Ph_locator_map_camiguin.png | }} Ang '''Camiguin''' ay isang maliit na pulong [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Mambajao, Camiguin|Mambajao]] ang kapital nito at ito ang ang pangalawang pinakamaliit na lalawigan pareho sa [[populasyon]] at lawak. [[Batanes]] lamang ang higit na maliit. Nasa [[Dagat Bohol]] ang pulo ng Camiguin na mga 10 kilometro sa hilaga ng [[Misamis Oriental]]. ==Heograpiya== == Demograpiya == Tinatawag na ''Camiguinon'' ang mga taga-Camiguin. [[Wikang Cebuano|Cebuano]] at [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] ang mga pangunahing wika sa lalawigan, samantalang ang katutubong wikang [[Wikang Kinamiguin|Kinamiguin]] ay sinasalita na lamang sa mga bayan ng Sagay at Guinsiliban.<ref>Yamit, Neil (2011-07-08). [http://www.camiguinguide.com/guide/kinamigin-the-language-of-camiguinons.html "Kinamigin: The Language of Camiguinons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181109024817/https://www.camiguinguide.com/guide/kinamigin-the-language-of-camiguinons.html |date=2018-11-09 }}. Camiguin Guide. Retrieved on 2012-04-27.</ref> ==Pampolitika== Ang lalawigan ng Camiguin ay nahahati sa 5 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. Tinagurian ito bilang "[[pulo]] na isinilang sa [[apoy]]". ===Mga bayan=== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Catarman, Camiguin|Catarman]] *[[Guinsiliban, Camiguin|Guinsiliban]] *[[Mahinog, Camiguin|Mahinog]] | valign="top" | *[[Mambajao, Camiguin|Mambajao]] *[[Sagay, Camiguin|Sagay]] |} [[Talaksan:Camiguin across Bohol Sea.jpg|thumb|none|300px|Camiguin at ang Dagat Bohol]] ==Mga Kawil Panlabas== *[http://www.camiguin.gov.ph/ Ang Opisyal na Website ng Lalawigan ng Camiguin] *[http://www.cdoguide.com Travel Guide from Cagayan de Oro (CDO) to Camiguin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208070503/http://www.cdoguide.com/ |date=2007-12-08 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Camiguin}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} p7aa9w0y7dfzeeht2u0u1ukrw2e67is Capiz 0 9550 2205575 2205240 2026-04-30T15:30:47Z Exec8 780 2205575 wikitext text/x-wiki :''Tungkol ito sa isang lalawigan sa Pilipinas. Para sa kabibe, tingnan ang [[kapis]].'' {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Capiz| sealfile=Ph_seal_capiz.png| region=[[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI)| capital=[[Lungsod Roxas]]| founded=| pop2000=654156| pop2000rank=ika-36 pinakamalaki| popden2000=248| popden2000rank=ika-28 pinakamataas| areakm2=2633.2| arearank=ika-30 pinakamaliit| hucities=0| componentcities=1| municipalities=16| barangays=473| districts=2| languages=[[Wikang Ilonggo|Ilonggo]]| governor=Vicente B. Bermejo| locatormapfile=Ph_locator_map_capiz.png}} Ang '''Capiz''' ay isang unang klaseng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Kanlurang Kabisayaan]]. [[Lungsod ng Roxas]] ang kabisera nito at matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng [[Pulo ng Panay]], pinapaligiran ng [[Lalawigan ng Aklan|Aklan]] at [[Antique]] sa kanluran, at [[Lalawigan ng Iloilo|Iloilo]] sa timog. Nakaharap ang Capiz sa [[Dagat Sibuyan]] sa hilaga. == Kasaysayan == {{kailangan ng higit pang mga sitasyon seksyon|petsa=Hulyo 2022}} ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Ang salaysay ng mga unang eksplorador na Espanyol tungkol sa Capiz at sa mga tao nito ay nasubaybayan pabalik noong 1566 nang tumuntong ang mga Kastila sa bunganga ng [[Ilog Banica|ilog Banica]].{{kailangan ng sitasyon|petsa=Hulyo 2022}} Nakita ang mga unang paninirahan sa bayan ng Panay. Ang bayan ay orihinal na tinawag na Bamban. Ang pangalan ay binago ng mga unang Kastila sa Panay, isang salita na nangangahulugang "bunganga ng ilog." Dito rin matatagpuan ang isang kuta na itinayo ni Juan de la Isla {{Who|petsa=Hulyo 2022}} noong huling bahagi ng 1570. Ang Paseo de Evangelización 1566 ay matatagpuan sa plasa ng bayan at itinayo sa pamamagitan ng mga pagsisikap ni Rev. Msgr. Benjamin F. Advíncula.{{citation needed|date=Hulyo 2022}} Nang dumating ang mga Kastila sa pangunguna ni [[Miguel López de Legazpi]] sa Panay mula sa [[Cebu]] noong 1569, pagkatapos maglayag mula sa Mexico, nakakita sila ng mga taong may mga tattoo, kaya tinawag nila ang isla na ''Isla de los Pintados''.<ref>{{cite web|url=http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |title=Kasaysayan ng Iloilo Bahagi 1 - Sentro ng Pananaliksik para sa Iloilo |access-date=2016-06-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201139/http://ilongo.weebly.com/iloilo-history-part-1.html |archive-date=2016-03-04 }}</ref> Paano ang Hindi tiyak kung paano tinawag na Panay ang isla mismo. Tinawag ito ng [[Aeta]] (Negritos) na [[Aninipay]], hango sa isang halamang sagana sa isla. Ayon sa alamat, si López de Legazpi at ang kanyang mga tauhan, habang naghahanap ng pagkain, ay bumulalas sa isla, ''pan hay en esta isla''! "May tinapay sa islang ito"! at ang isla ng Panay ay halos kapareho ng hugis ng isang puso at ang puso ni Hesukristo ay itinuturing na nasa Tinapay na Eukaristiya. Dumating ang mga Espanyol at itinatag ang kanilang unang paninirahan sa isla sa bukana ng Ilog Banica at tinawag itong [[Panay, Capiz|Panay]]. Ito ang pangalawang paninirahan ng mga Espanyol sa Pilipinas, kasunod ng [[San Miguel, Cebu]]. Lingid sa kaalaman ng marami, ang [[Calle Revolución]] sa Panay ang pangalawang pinakamatandang kalye sa Pilipinas pagkatapos ng [[Colon Street|Calle Colón]] sa [[Cebu City]], [[Central Visayas]]. Ang bayan ay itinatag ni [[Miguel Lopez de Legaspi]] na may 4 na sundalo bilang mga settler at [[encomienda|encomienederos]].<ref name="Dic">[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ucm.5325492676&sefic=532 Diccionario, Geogósticorio, Estadorico Islas Filipinas Ni Fr. Manuel Buzeta at Fr. Felipe Bravo, Tomo 1, Inilathala sa Madrid :(Impr. de J.C. de la Peña) 1850-1851.](Sipi: "Del mismo modo que en Cebú habia fundado una poblacion de 50 vecinos á la cabeza de los cuales dejó un religioso Agustino; en la de Masbates soldres que la constituciones; ocupa otro con otros 4 soldados , á fin de que cada uno de ihos religiosos cuidase de la conversion de sus naturales á la verdadera religion de Jesucristo, coronando los esfuerzos de aquellos primeros operarios evangélicos los mas brillantes resultados.")</ref>0}{}rp|50 Mamaya noong 1569, Captain Si [[Diego de Artieda]], na ipinadala ni López de Legazpi, ay dumaong sa bayan ng Panay at idineklara ito bilang kabisera ng lalawigan. Kalaunan, inilipat ng mga Kastila ang kabisera sa kasalukuyang kinaroroonan nito nang itatag ang bayan ng Capiz (hindi ang lalawigan, at ngayon ay Roxas City) na malapit sa dagat at nagbibigay ng mga pasilidad sa daungan. Noong 1716, ang lalawigan ay nilikha ng isang hiwalay na "encomienda" at kalaunan ay inorganisa sa isang yunit na politico-militar. Sa pagtatapos ng 1700s, ang Capiz ay nagkaroon ng 11,459 katutubong pamilya at 89 [[Spanish Filipinos|Spanish Filipino family]].<ref name="Estadismo1">{{Cite web |url=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |title=ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS by TOMOMartígazín de Zózígo (Orihinal na Espanyol) |access-date=2026-02-22 |archive-date=2016-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xenia%coric.it.pdf/ |url-status=dead }}</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">[https://ia601608.us.archive.org/10/items/bub_gb_ElhFAAAYAAJ_2/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ.pdf ESTADISMO DE LAS TO Martín SEquíne Zúñiga (Orihinal Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,113}} Ang marangal na pagkatao at dugong maharlika ng mga Panayanon ay sumikat sa mga sumunod na siglo nang ang mga kapwa tao mula sa isla ng Panay, sa [[Lungsod ng Iloilo]] ay binigyan ng Reyna ng Espanya ng Maharlikang Titulo na "Pinakamatapat at Marangal na Lungsod" dahil sa pagiging pinakamasigasig at tapat na lungsod sa Imperyong Espanyol at nanatiling tapat sa Espanya habang gumuho ang buong imperyo. Bagama't sumali ang Capiz sa [[Rebolusyong Pilipino] na pinamunuan ng mga Tagalog], hindi sumuko ang mga Kastila sa mga Tagalog ngunit sumuko sila sa mga tao ng Iloilo at kalaunan ay naging bahagi ang Iloilo at Capiz ng parehong [[Estado Pederal ng Visayas|Republikang Pederal ng Visayas]] isang substate na nabuo sa loob ng [[Unang Republikang Pilipino]], na ang unang kabisera ay nasa [[Cavite]] habang ang [[Estados Unidos ng Amerika]] ay nagtaksil sa Rebolusyong Pilipino na una nilang sinuportahan at pinanumpaan ng mga maimpluwensyang opisyal na Amerikano. Ang mga opisyal na Amerikanong ito ay nagtaksil sa kanilang mga sinumpaan at sinakop ang Maynila. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Ang pagsakop ng mga Amerikano sa Pilipinas ay nagresulta sa pagtatatag ng isang pamahalaang sibil sa Capiz noong Abril 15, 1901, sa bisa ng ''Batas 115''.<ref>{{cite news|url=http://pia.gov.ph/?m=12&r=&y=&mo=&fi=p100414.htm&no=31|title=Ang Capiz ay 109 taong gulang na ngayon|petsa=14 Abril 2010|work=Philippine Information Agency |access-date=16 Abril 2010}}</ref> === Pananakop ng mga Hapones === Noong Abril 16, 1942, dumaong ang mga puwersang Imperyal ng Hapones sa Lungsod ng Capiz at sinakop ang natitirang bahagi ng lalawigan. Gayunpaman, noong Disyembre 20, 1944, pinalaya ng mga gerilyang Capizanon, na ang mga puwersa ay sumakop na sa halos buong probinsya, ang kabisera mula sa mga kamay ng mga Hapones, na humantong sa ganap na paglaya ng probinsya.<ref>[https://web.archive.org/web/20160311104539/http://ww2timelines.com/1942/april/04161942.htm "Mga pangyayaring naganap noong Huwebes, Abril 16, 1942"], WW2Timelines.com, Marso 11, 2016. Kinuha noong Enero 7, 2021. </ref> === Kalayaan ng Pilipinas === Pinag-isa ang Capiz at Aklan sa ilalim ng iisang probinsya hanggang Abril 25, 1956, nang lagdaan ni Pangulong [[Ramon Magsaysay]] ang ''[[Batas Republika]] 1414'' na naghihiwalay sa dalawang entidad.<ref name=ChanRobles-RA1414>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 1414 - Isang Batas upang Bumuo ng Lalawigan ng Aklan|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno1414.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=14 Disyembre 2015}}</ref> === Diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos}} Ang mga unang buwan ng dekada 1970 ay nagmarka ng isang panahon ng kaguluhan at pagbabago sa Pilipinas, gayundin sa Capiz.<ref name="Robles2016">{{Banggitin ang aklat|last=Robles|first=Raissa|title=Marcos Batas Militar: Hindi Na Muli|publisher=Filipinos for a Better Philippines, Inc.|year=2016}}</ref><ref name ="GazetteHistoryProtest">{{Banggitin ang web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest/ |title=Isang Kasaysayan ng Protestang Pampulitika ng Pilipinas |work=Opisyal na Gazette ng Republika ng Pilipinas |access-date=2024-06-17 |archive-date=2017-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703123638/http://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest/ |url-status=live }}</ref> Sa panahon ng kanyang [[Kampanya ni Ferdinand Marcos noong 1969 para sa muling pagkahalal|pagtangkang maging unang pangulo ng Pilipinas na muling mahalal]] para sa pangalawang termino, inilunsad ni Ferdinand Marcos ang napakaraming proyekto ng mga gawaing pampubliko na pinopondohan ng utang panlabas. Ito ay nagdulot ng<ref name=Balbosas1992>{{Cite journal|last=Balbosa|first=Joven Zamoras|date=1992|title=Programa sa Pagpapatatag ng IMF at Paglago ng Ekonomiya: Ang Kaso ng Pilipinas|journal=Journal of Philippine Development|volume=XIX|issue=35|url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf|access-date=Nobyembre 6, 2022|archive-date=Setyembre 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+Ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+Una+ni+Marcos:+Isang+balance+sheet|title=Ang Ekonomiya ng Pilipinas: Pag-unlad, mga Patakaran, at mga Hamon|last1=Balisacan|first1=A. M.|last2=Hill|first2=Hal|date=2003|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195158984|language=en|access-date=2024-06-17|archive-date=2023-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218080523/https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+ilalim+ni+Marcos:+Isang+balance+sheet|url-status=live}}</ref> ang ekonomiya ng Pilipinas ay biglang bumaba na kilala bilang [[Krisis sa balanse ng mga pagbabayad ng Pilipinas noong 1969]], na humantong sa isang panahon ng kahirapan sa ekonomiya at isang makabuluhang pagtaas ng kaguluhan sa lipunan.<ref name="Cororaton1997">{{Banggitin ang journal|last=Cororaton|first=Cesar B.|title=Mga Paggalaw ng Halaga ng Palitan sa Pilipinas|journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05|pages=3, 19}}</ref><ref name="Celoza1997">{{Banggitin ang aklat|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC|title=Si Ferdinand Marcos at ang Pilipinas: Ang Ekonomiyang Pampulitika ng Awtoridadismo|last=Celoza|first=Albert F.|date=1997|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275941376|language=en}}</ref><ref>{{Banggitin ang aklat|url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi|title=Ang mambabasa ng Pilipinas: isang kasaysayan ng kolonyalismo, neokolonyalismo, diktadura, at paglaban|last=Schirmer|first=Daniel B.|date=1987|publisher=South End Press|isbn=0896082768|edition=1st|location=Boston|oclc=14214735}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Cite book|url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess|title=Rebelyon at panunupil sa Pilipinas|last=Kessler|first=Richard J.|date=1989|publisher=Yale University Press|isbn=0300044062|location=New Haven|oclc=19266663|url-access=registration}}</ref> {{rp|page="43"}} Isang taon na lamang ang natitira sa kanyang huling termino bilang pangulo na pinahintulutan ng konstitusyon, inilagay ni Ferdinand Marcos ang Pilipinas sa ilalim ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 at sa gayon ay napanatili ang posisyon sa loob ng labing-apat pang taon.<ref name ="Kasaysayan9ch10">{{Banggitin ang aklat|title=Kasaysayan, Ang Kwento ng Sambayanang Pilipino Tomo 9: Isang Bansang Muling Isinilang.|publisher=Asia Publishing Company Limited|year=1998|editor-last=Magno|editor-first=Alexander R.|location=Hong Kong|chapter=Demokrasya sa Sangandaan}}</ref> Ang panahong ito sa kasaysayan ng Pilipinas ay naaalala dahil sa talaan ng administrasyong Marcos ng [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|date=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]|access-date=Hunyo 17, 2024|archive-date=Setyembre 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901062823/http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|url-status=live}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> partikular na tinatarget ang mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref name="Rappler">{{Cite news|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Gone too soon: 7 youth leaders killed under Martial Law|work=Rappler|access-date=June 15, 2018|archive-date=June 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624114207/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|url-status=live}}</ref> Isa sa mga mahahalagang insidente ng panahong iyon ay naganap nang magsimulang bumagsak ang diktadurya, nang si Rodrigo Ponce - isang magsasaka na nagmamanman sa mga pangyayari bilang boluntaryo para sa [[National Citizens' Movement for Free Elections|National Movement for Free Elections]] (NAMFREL) sa Capiz noong snap elections noong 1986 - ay pinatay. Apat na tao ang pumasok sa silid at kinumpiska ang mga ballot box. Dahil nakilala niya ang isa sa mga lalaki, dinala si Ponce sa labas at binaril hanggang sa mamatay.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2016-05-03|title=PONCE, Rodrigo|url=http://www.bantayanog.org/ponce-rodrigo/|access-date=2021-02-24|website=Bantayog ng mga Bayani|language=en-US}}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kalaunan ay pinarangalan si Ponce sa pamamagitan ng pag-ukit ng kanyang pangalan sa pader ng pag-alaala sa Pilipinas' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagbibigay-pugay sa mga martir at bayaning lumaban sa awtoritaryan na rehimen.<ref name="NHCP2015A">{{Cite book|author=Malay, Carolina S. |author2=Ma Cristina V. Rodriguez |title=Ang mamatay nang dahil sa 'yo|publisher=National Historical Commission |year=2015|isbn=9789715382700|location=Manila, Pilipinas|oclc=927728036}}</ref> == Heograpiya == Matatagpuan ang Capiz sa pulo ng Panay at binuo ng mga [[Ilog Panay]] at [[Ilog Banica]]. Dating tanyag ang Ilog Panay sa malaking bilang ng mga buwayang matatagpuan doon. <!--ITINAGO. HINDI NAKASALIN SA TAGALOG Capiz is one of the six provinces in the Western Visayas found on the northeastern portion in the island of Panay. Shaped like an open palm, it is situated at the heart of the Philippine Archipelago at 11° 35′ 0″ North latitude and 122° 45′ 0″ East Longitude . The Province is bounded by the Sibuayan Sea on the North, where Roxas City and the six (6) coastal municipalities: Ivisan, Sapian, Panay, Pontevedra, Pres. Roxas, and Pilar are wholly dependent on fishing for their existence. It is bounded on the South and Southeast by Iloilo Province, on the Southwest by the Province of Antique, and on the West and Northwest by the Province of Aklan. The coast of Capiz sustains the vibrant fishing industry of the province. Its rich fishing grounds can be a basis for the claim of Capiz as the seafood capital of the Philippines. Roxas City, the provincial capital, where the largest in terms of population size Capiz has a population of 701,664 (2007 census). Among the sixteen municipalities and one city of Capiz, Roxas City, the provincial capital, has the largest population comprising 19.32 percent of the total provincial population Followed next by the municipalities of Tapaz (6.74 percent); Panay (6.21 percent); Dumarao (6.16 percent); and Pontevedra (6.13 percent). On the other hand, Sapian, Cuartero, Ivisan and Dumalaghave the smallest population with less than 4.0 percent each. '''Linguistic Identity''' Capiznon refers to the culture, language and the people of Capiz province. The Capiznon speaks Kinaraya and Hiligaynon, with slightly different inflection compared to Ilonggo speakers in Iloilo. The towns of Ivisan and Sapian of Capiz which are already near Aklan speak Ilonggo mixed with some aklanon words. Those in the interiormost town of Tapaz, Capiz,-- home of the mountain people (Bukidnon)-- speak Kinaray-a. '''Myths, Folk Beliefs and Practices''' The early Panaynon believed in many gods like Bulalakaw, a bird which looks like a peacock and could cause illness, was said to live in the islands sacred mountain called Madya-as. Mediators to the gods, also said to be the first priests, were; Bangutbanwa, who prayed for good harvest and an orderly universe; Mangindalon, who interceded for sick persons and prayed for the punishment of enemies; and Soliran and Solian, who performed marriage ceremonies. Manunubo was the good spirit of the sea. The kama-kama are dwarfs living in earth mounds, and are lazy and fun loving. The tamawu /taglugar are spirits that can be either friendly or evil. They live in the resplendent palaces that look like mere boulders to the human eye. When they find a human being attractive, they entice the person to join them; this peculiar act of courtship is called Yanggaw. The dwindi is a dwarf residing in a mount of earth. The lulid sa bungsud has a big head, but a small torso and limbs. One who disturbs the mound where it resides falls ill. The agta is a very dark, hairy person living in the forest. Although a trickster, it is helpful to people. The Amamanhig is a dead person who has return to life and simply echoes everything that mortals say; it has lost the power to think. Hiwit or Barang is a ritual that gives one of the powers to inflict pain on an enemy. '''Origins of the Capiznon according to folk beliefs; the coming of the Spaniards''' Migrants from Borneo are believed to have come to Capiz in Pre-Hispanic times and bought the land from its original inhabitants, the Ati. Capiz was settled by the Spaniards in 1569 making it the second Spanish settlement in the Philippines, the first being Cebu. Folk history recorded in the Maragtas by Pedro Monteclaro says ten Bornean datus landed at a site now known as San Joaquin town in Iloilo province. They purchased Panay Island from the Ati Chief named Marikudo, negotiated with the Ati allow them to settle along the coast in exchange for a golden salakot, basin and necklace. The Bornenans cultivated the land, and renamed the island Madya-as. They divided it into three communities: Irong-irong, Akean (which included the Capiz area), and Hamtik. Capiz is a province where legend and history merge. One enduring legend about how Capiz got its name goes like this: Balingangan, Datu Bankaya's eldest son, named his two territories "Akean" and "Kapid" in honor of his twin daughters "Bulan" and "Adlaw" (moon and sun). Spaniards who later settled in the area adopted the names of Aklan and Capiz. Another version was based on the story that when the Spaniards came to settle it was the time when the wife of Bangkaya (head of the Aklan District then) gave birth to twin daughters. Twin in Capiznon language is "Kapid" but the settling Spaniards adopted the name of "Capiz" due to their difficulty in pronouncing the "d" in "Kapid". Still, some old folks believed that Capiz got its name from "Kapiz" or "pios" (shell in the mollusk family) which were found in abundance at the time. In the 20th century, the Maragtas was retold ad an epic poem by the Ilonggo poet, Ricaredo Demetillo, Barter of Panay; staged as a multi-media drama, Dularawan, for the inauguration of the Cultural Center of the Philippines and has become the subject of a dance suite by the famous Bayanihan Dancers. The rest of the tale is taken as historical truth (complete with dates). Irong-Irong appears in the Maragtas legend of the coming of the ten Bornean datus to Panay who bartered gold for the plains and valleys of the island from a local Ati chieftain. One datu, Paiburong by name, was given the territory of Irong-Irong in what is now Iloilo. For 300 years before the coming of the Spaniards, the islanders lived in comparative prosperity and peace under an organized government and such laws as the Code of Kalantiaw. Unfortunately as the historian William Henry Scott has pointed out the Maragtas goes no further than 1907. "The Maragtas is an original work by Pedro A. Monteclaro published in mixed Hiligaynon and Kiniraya in Iloilo in 1907 which claims to be nothing more than that. It is based on written and oral sources then available, and contain three sorts of subject matter-folk customs still being practiced or remembered by old folks, the description of an idealized confederation whose existence there is reasonable grounds to doubt and for which there is no evidence, and a legend recorded in 1858 of a migration of Bornean settlers, some of whom are still remembered as folk heroes, deities, or progenitors of part of the present population of Panay. There is no reason to doubt that this legend preserves the memory of some actual event, but it is not possible to date the event itself or to decide which of these details are historic fact and which are embellishments of generations of oral transmission (Scott 1984: 103). Regarding the Code of Kalantiaw, Scott observes that its source is "the Macro¬ Pavon Antiguas Leyendas." Jose E. Macro of Pontevedra, Negros Occidental was a stamp collector and aantiquarian who brought to the director to the America director of the National Library, Alexander Blair, supposedly ancient manuscripts about the Visayas. The Pavon manuscript was allegedly written by FR. Jose Maria Pavon y Araguro, a priest of the Diocese of Cebu and assigned parish priest of Himamaylan (1843-49 [501). In 1848-49, the Recollects took charge of Negros and Pavon presumably return to Cebu. Other historians aside from scott doubt the authenticity of manuscript presented by Macro to the National Library. Regarding the Pavon manuscript, Scott includes: "The Jose E. Macro contribution to Philippine historiography ... appear to be deliberate fabrications with no historic validity. There is therefore no present evidence that any Filipino ruler by the name of Kalantiaw ever existed or that the Kalantiaw penal code is any older than 1914" (Scott 1984: 134). Historically the arrival of Spaniards in 1569 brought about major changes in the lives of the Capizeños. May 8, 1570, marked the conquest of Panay consequently the district of Aklan by the Spaniards under the leadership of Martin de Goiti. Capiz was created into a separate encomienda and later was organized into a politico-military province in 1716, embracing the neighboring islands of Romblon, Tablas, and Sibuyan. In 1746, Capiz was made the seat of the politico-military government although it was still ecclesiastically controlled by the Bishop of Cebu. On May 31, 1847, a Royal Decree turned the province into an alcadia. The American takeover of the Philippines resulted in the establishment of a civil government in Capiz on April 15, 1901. Capiz became a province again under Act No. 2711 on March 10, 1917 and it included what is now Aklan until it was separated in 1956. Roxas City was once known as the Municipality of Capiz and it became a chartered city on May 12, 1951 by virtue of Republic Act No. 603 otherwise known as the City Charter. The late Hon. Lorenzo Arnaldo was its first City Mayor. This city was named "Roxas City" in honor of its most President Manuel Acuña Roxas. '''Major Festivals''' The City of Roxas celebrates the legend of the Bornean datus coming during the Halaran festival. It features the giving of gifts by the datus to the Ati as token of goodwill. Babaylans give offerings to the nature spirit as riotous dancing takes place in the city street. Halaran used to be held in October. Now it has been fused with another festival, the Sinadya, which showcases the varied rituals and festivities of the different municipalities of Capiz, highlighted by the diana, fireworks display, grand dancing parade, giant paper maches, processions, sea food festival and sports exhibition. The two festivals fused together is now called Sinadya sa Halaran, literally "Joy in Sharing and Thanksgiving, and celebrated on the first weekend of December. The culinary experience in Capiz and Roxas City can be experienced during the Lutong Capiznon (Seafood Tripping) of Sinadya sa Halaran which runs every night for the entire duration of the festival. Here, local concessionaires sell their culinary masterpieces at the plaza. One of the best ways to enjoy the city's fresh seafood is simply by broiling. '''THE ARTS OF CAPIZ '''Dance'''''' The Panay Bukidnon in the forested hills of Tapaz and Jamindan are well known for their courage and performance of the Binanog, a dance imitating the body movements of the hawk. Among the folk of Capiz, a song-debate-dance tradition used to be very popular, the Balitaw. Today, old Capiznon can still sing Balitaw Sang Capiz. '''Visual Arts''' Kapis shell crafts and art are a thriving industry in Capiz. Exquisite lampshades, trays, picture frames, wall decors, chimes etc. abound in a great variety of designs. The traditional weaving method of piña is called pili or sinuksuk. This is a floating weft technique accomplished after cloth weaving. A typical design is a cluster of five-petal flowers surrounding a butterfly. This is repeated in a series along the borders of the cloth. The Panay Bukidnon still makes their weapons like spears, swords and shields, with ornately carved designs and mythological figures, used in their rituals. They also make brightly-colored dresses for women with indigenous patterns, midriff cut and butterfly sleeves very similar to those made by the Talaandig or Higaonon in Bukidnon, Mindanao. Tapis is used in conjunction with this dress. Traditional houses in Capiz are aesthetically pleasing and comfortable. The great variety of window pane designs using bamboo has been a source of inspiration even to architects in Manila. An adjunct to the traditional house is the payag, which functions as a rest house. Sigma town in Capiz has been a leader in promoting diversity in payag construction. In Roxas City, the remnants of the Moro Towers in Sitio Nipa still stands as evidence of the stone structure built in 1814 to repel the invading Moros and Portuguese colonizers. The monumental and impressive Roxas City Bridge, built in 1910, remains a sturdy feature in city landscape. '''Oral Lore''' As in medieval Europe during the inquisition, a patriarchal Catholic church in Capiz cannot tolerate competition from strong women leaders in traditional communities such as the babaylan, who are mostly women. They are not only highly respected for their wisdom but continue to practice healing method based on an indigenous spirituality unacceptable to the Catholic Church. They could even walk on fire. Because of this power that the church could not explain, babaylan are demonized as witches, called Aswang. The Aswang as viscera suckers is actually a figment of imagination. Though there may be some babaylan who misuse their magical abilities to harm other people, these are the exceptions. We must also remember that the babaylan fought and mightily resisted Spanish occupation. '''Literary — Musical Arts''' Prose narrative consist of tales, fables and legends explaining the origin of place names, land features such as caves and forest, and other elements of nature such as root crops and animals. The most popular type of narrative poetry is Kumpusu/Composo -- a ballad, the topics of which range from historical events to love affairs and social condition. On the other hand, there are kumpusu that are fictional narratives with a didactic purpose. Native Christmas carols called Daigon are very distinctive and can be definite markers of Capiznon identity. Their preservation is very urgent because of the threat from American carols propagated by mass media. There also exist the pastors tradition at Christmastime, in which song are sung by the "shepherds" worshipping the infant Christ. '''Musical Instruments''' There are several kinds of Tulali or bamboo flutes that may still be found in remote barangays. The bunkaka or takup is a section of bamboo with split end. It is held in the right hand and stuck against a pole in the left hand. Different ways of striking cause variation of rhythm '''Drama''' The roots of Capiznon drama are in ritual, such as the babaylan rites for appeasing spirits and curing the sick, which include mimetic elements and chants and second, in the verbal games played at wakes. In the rituals, sacrifices are offered, prayers chanted, and symbolic dance motion made. --> ====Lungsod==== *[[Lungsod ng Roxas]] ====Mga Bayan==== {| border="0" |----- | valign="top" | *[[Cuartero, Capiz|Cuartero]] *[[Dao, Capiz|Dao]] *[[Dumalag, Capiz|Dumalag]] *[[Dumarao, Capiz|Dumarao]] *[[Ivisan, Capiz|Ivisan]] *[[Jamindan, Capiz|Jamindan]] *[[Ma-ayon, Capiz|Ma-ayon]] *[[Mambusao, Capiz|Mambusao]] | valign="top" | *[[Panay, Capiz|Panay]] *[[Panitan, Capiz|Panitan]] *[[Pilar, Capiz|Pilar]] *[[Pontevedra, Capiz|Pontevedra]] *[[President Roxas, Capiz|President Roxas]] *[[Sapi-an, Capiz|Sapi-an]] o [[Sapian]] *[[Sigma, Capiz|Sigma]] *[[Tapaz, Capiz|Tapaz]] |} == Mga kilalang tao == Ang listahang ito ay para lamang sa mga taong ipinanganak o naninirahan sa Capiz. ===Relihiyoso=== * [[Jose Advincula|Jose Cardinal Advincula]] - 9th Filipino Cardinal at ang ika-33 Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of Manila|Manila]], ay nagsilbing 3rd Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of Capiz|Capiz]]. * [[Victor Barnuevo Bendico]] - Ika-4 na Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of Capiz|Capiz]]. * [[Midyphil Billones]] - Ika-5 Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of Jaro|Jaro]]. * [[Jaime Sin|Jaime Cardinal Sin]] - 3rd Filipino Cardinal at ang ika-30 Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of Manila|Manila]]. ===Pulitika=== [[File:Manuel Roxas.jpg|thumb|upright|[[Manuel Roxas]], ang unang [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo]] ng isang malayang Pilipinas, nagsilbi bilang [[gobernador ng Capiz]] mula 1919 hanggang 1922 at kinatawan ng unang distrito ng lalawigan sa Kapulungan ng mga Kinatawan mula 1922 hanggang 1938.]] * [[Manuel Roxas]], unang Pangulo ng malayang Republika ng Pilipinas. * [[Gerardo Roxas]], Senador ng Pilipinas at anak ni Pangulong Manuel Roxas. * [[Pedro Gil]], ay isang manggagamot, mamamahayag, at mambabatas. Siya ay nahalal na kinatawan para sa katimugang distrito ng [[Maynila]] sa tiket ng partidong Democrata. Siya ay naging Minority Floor Leader sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]. * [[Cornelio Villareal]], ika-11 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] * [[Fredenil Castro]], dating pangalawang ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas. * [[Roy Señeres]], estadista at diplomatang Pilipino. * [[Jocelyn Bolante]], politiko na dating nagsilbi bilang [[Pangalawang Kalihim]] ng [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura ng Pilipinas]]. ===Libangan=== *[[Jovita Fuentes]], Tinaguriang Unang Ginang ng Musikang Pilipino. [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Musika.<ref>{{cite web |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/jovita-fuentes/ |title=Order ng mga Pambansang Alagad ng Sining: Jovita Fuentes |website=Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-date=Nobyembre 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128085356/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/jovita-fuentes/ |url-status=dead }}</ref> * [[Daisy Avellana]], aktres, [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Teatro.<ref name=pdi>{{cite balita|una=Gibbs|huling=Cadiz|pamagat=Pumanaw na ang Pambansang Artista para sa Teatro na si Daisy Avellana; 96 |pahayagan=Philippine Daily Inquirer |url=http://newsinfo.inquirer.net/407533/national-artist-for-theater-daisy-avellana-dies-96 |petsa=Mayo 13, 2013 |access-date=Mayo 19, 2013}}</ref> *[[Gina Alajar]], aktres at direktor. Siya ay ipinanganak sa Lanot, [[Lungsod ng Roxas]], Capiz. * [[Barbie Almalbis|Barbie Almabis-Honasan]], mang-aawit, dating pangunahing mang-aawit ng [[Hungry Young Poets]] at [[Barbie's Cradle]]. * [[Mikoy Morales]], aktor, finalist ng [[Protege: The Battle For The Big Artista Break]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Capiz}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 5jhnnxyulm5zsg98pouyq4i0v8ck6z3 Davao de Oro 0 9551 2205534 2096383 2026-04-30T15:05:02Z Exec8 780 2205534 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Davao de Oro | sealfile = Davao_de_Oro_Official_Seal.png | region = [[Davao]] (Rehiyon XI) | capital = [[Nabunturan]] | founded = 31 Enero 1998 | pop2000 = 580244 | pop2000rank = ika-44 pinakamalaki | popden2000 = 124 | popden2000rank = ika-19 pinakamababa | areakm2 = 4667.0 | arearank = ika-24 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 11 | barangays = 235 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] | governor = Jayvee Tyron L. Uy | locatormapfile = File:Ph locator davao de oro.svg | }} Ang '''Davao de Oro''', ay ang ikatlong pinakabagong [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Davao]] sa [[Mindanao]]. Ang kabisera nito ay [[Nabunturan]] at napapaligiran ng [[Davao del Norte]] sa kanluran, [[Agusan del Sur]] sa hilaga, at [[Davao Oriental]] sa silangan. Sa timog-kanluran naroon ang [[Golpo ng Davao]]. Dating kasapi ang lalawigan ng Davao del Norte hanggang naging malayang lalawigan noong 1998. Dating kilala ang lalawigan bilang '''''Compostela Valley''''' (literal na "Lambak ng Compostela, "'''ComVal'''" kapag pinaikli, {{lang-ceb|Kawalogang Kompostela}}). Binago ang pangalan sa bisa ng Batas Republika Blg. 11297 na pinirmahan ni Pangulong [[Rodrigo Duterte]] noong 17 Abril 2019 at isinapubliko noong 22 Mayo sa parehong taon. Ipinagtibay ito sa isang plebisito noong 7 Disyembre sa parehong taon, kung saang sa 179,958 katao na bumoto, 174,442 ang sumang-ayon habang 5,020 ang tumutol.<ref name=ManilaStandard1>{{cite news|url=http://manilastandard.net/mobile/article/312148 |title=Comelec: ComVal now Davao de Oro |publisher=[[Manila Standard]] |date=9 Disyembre 2019 |accessdate=12 Disyembre 2019}}</ref><ref name=MB1>{{cite news |url=https://news.mb.com.ph/2019/12/09/compostela-valley-is-now-davao-de-oro/ |title=Compostela Valley is now Davao de Oro |publisher=[[Manila Bulletin]] |date=9 Disyembre 2019 |accessdate=12 Disyembre 2019 |last=Fenequito Jr. |first=Armando |archive-date=12 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212074412/https://news.mb.com.ph/2019/12/09/compostela-valley-is-now-davao-de-oro/ |url-status=dead }}</ref> == Heograpiya == May kabuuang {{convert|{{PH wikidata|area}}|km2}}{{PSGC detail|nscb}} ang lalawigan ng Davao de Oro na sumasakop sa hilagang silangang bahagi ng [[Rehiyon ng Davao]]. Naghahanggan ang lalawigan sa [[Davao del Norte]] sa kanluran, [[Agusan del Sur]] sa hilaga, at [[Davao Oriental]] sa silangan. Matatagpuan ang [[Golpo ng Dabaw]] sa timog kanluran ng lalawigan. === Pampolitika === [[Talaksan:Ph fil Davao de Oro.png|thumb|Mapang politikal ng Davao de Oro]] Nahahati ang lalawigan ng Davao de Oro sa 2 distrito na binubuo ng 11 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Compostela, Davao de Oro|Compostela]] * [[Laak, Davao de Oro|Laak]] (San Vicente) * [[Mabini, Davao de Oro|Mabini]] (Doña Alicia) * [[Maco, Davao de Oro|Maco]] * [[Maragusan]] (San Mariano) * [[Mawab]] </td><td valign="top"> * [[Monkayo]] * [[Montevista]] * [[Nabunturan]] * [[Bagong Bataan|New Bataan]] * [[Pantukan]] </td></tr></table> ===Pagpalit ng Pangalan=== Naipasa sa senado ang isang panukalang batas noong 2019 na opisyal na nagpapalit sa pangalan ng lalawigan mula sa "Compostella Valley" patungong "Davao de Oro". Nakita ng mga opisyales ng pamahalaang panlalawigan na pinangungunahan ni Gobernador Jayvee Tyron Uy ang pagkakataon na ito upang linawin ang mga kalituhan sa pangalan ng lalawigan, na minsan ay naiuugnay sa [[Lambak ng Cagayan]] at sa bayan ng [[Compostela, Cebu|Compostela]] sa Cebu, at naiuugnay din sa mga karatig lalawigan sa [[Rehiyon ng Davao]]. Nakita nila ang pagpapalit ng pangalan bilang pagkakataon upang maipakilala nang higit ang lalawigan sa mga mamumuhunan sa hinaharap. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://news.mb.com.ph/2018/12/04/proposal-to-change-name-of-comval-to-davao-de-oro-nears-senate-approval|title=Proposal to change name of ComVal to Davao de Oro nears Senate approval|website=Manila Bulletin News|access-date=2021-09-22|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329223126/https://news.mb.com.ph/2018/12/04/proposal-to-change-name-of-comval-to-davao-de-oro-nears-senate-approval/|url-status=dead}}</ref> Ginanap ang plebisito noong ika-7 ng Disyembre 2019, na ang nakararami ay bumoto ng sang-ayon sa pagpapalit ng pangalan. ==Demograpiya== {{Philippine Census | align= left | title= Bilang ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{PH census population|1903}} | 1918 = {{PH census population|1918}} | 1939 = {{PH census population|1939}} | 1948 = {{PH census population|1948}} | 1960 = {{PH census population|1960}} | 1970 = {{PH census population|1970}} | 1975 = {{PH census population|1975}} | 1980 = {{PH census population|1980}} | 1990 = {{PH census population|1990}} | 1995 = {{PH census population|1995}} | 2000 = {{PH census population|2000}} | 2007 = {{PH census population|2007}} | 2010 = {{PH census population|2010}} | 2015 = {{PH census population|2015}} | 2020 = {{PH census population|2020}} | 2025 = | 2030 = | footnote = Source: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|11}}{{PH census|2010|11}}{{PH census|2010}} }} Ang populasyon ng Davao de Oro sa {{PH wikidata|population_as_of}} ay {{PH wikidata|population_total}} katao, {{PH census|current|11}} na may densidad na {{convert|{{sigfig|{{PH wikidata|population_total}}/{{PH wikidata|area}}|2}}|PD/km2|disp=or}}. Karamihan ng mga naninirahan sa lalawigan ay mula sa mga lalawigan ng Cebu, Samar, Bohol at iba pang lalawigan sa Kabisayaan. Kinabibilangan ng mga [[Kalagan]], [[Mansaka]], [[Mandaya]], Dibabawon, Mangguangan at mga pangkat [[Manobo]] gaya ng mga Atta, Talaingod, Langilan, at Matigsalug Manobo ang mga pangkat katutubong bumubuo sa minoriya. ===Mga wika=== [[Wikang Cebuano]] ang pangunahing wikang sinasalita sa lalawigan. Sinusundan ito ng mga wika ng [[Wikang Kalagan|Kalagan]], [[Wikang Mansaka]], [[Wikang Mandaya|Mandaya]], Dibabawnon, at [[Wikang Ingles|Ingles]]. ===Relihiyon=== Pangunahing relihiyon sa lalawigan ang Katolisismo na bumubuo sa 74% ng kabuuang populasyon. <ref>{{Cite web|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/81162-map-catholicism-philippines|title=MAP: Catholicism in the Philippines|first=Michael|last=Bueza|website=Rappler}}</ref> Ang iba pang mga mahahalagang paniniwala ay kinabibilangan ng Protestante, Iglesia ni Cristo, Islam at Animismo. <ref>{{Cite web|url=http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp?usersort=def_asc|title=Philippine Church National Summary|website=philchal.org|access-date=2021-09-22|archive-date=2019-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026031247/http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp?usersort=def_asc|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rappler.com/newsbreak/iq/64391-map-iglesia-ni-cristo-population-philippines|title=MAP: Iglesia ni Cristo in the Philippines|first=Michael|last=Bueza|website=Rappler}}</ref> {{clear}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao de Oro}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 4o7hlyq8xq93n38d9qkckeiekhn5hny Cotabato (lalawigan) 0 9552 2205567 2193727 2026-04-30T15:26:46Z Exec8 780 2205567 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Cotabato | sealfile = Ph_seal_cotabato.png | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Rehiyon XII) at [[Bangsamoro]] (BARMM) | capital = [[Lungsod ng Kidapawan]] | founded = 8 Mayo 1967 | pop2000 = 958643 | pop2000rank = ika-26 pinakamalaki | popden2000 = 146 | popden2000rank= ika-26 pinakamababa | areakm2 = 6569.9 | arearank = ika-9 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=1 | municipalities= 25 | barangays = 543 | districts = 2 | languages = | governor = Nancy A. Catamco | vice_governor = Emmylou Taliño-Mendoza | locatormapfile= Ph_locator_map_cotabato.png }} Ang '''Cotabato''', (o '''Hilagang Cotabato'''), ay isang walang baybayin na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[SOCCSKSARGEN]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Kidapawan]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Lanao del Sur]] at [[Bukidnon]] sa hilaga, [[Davao del Sur]] at [[Lungsod ng Davao]], [[Sultan Kudarat]] sa timog, at [[Maguindanao]] sa kanluran. ==Heograpiya== Ang kabuuang sukat ng Cotabato ay 143.5 kilometro parisukat. Isa rin ito sa mga pinakamaliit na populasyon sa Pilipinas. ===Pampolitika=== Nahahati ang Cotabato sa 25 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Ngunit walo sa mga bayan nito ay nakapaloob sa [[Bangsamoro]] bilang bahagi ng natatanging lugar na pangheograpiya nito. [[File:Map of Cotabato province.svg|thumb|upright=1.1|{{center|'''Mapang pampolitika ng Cotabato'''}}]] {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabiserang panlalawigan at komponenteng lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Bayan|size=90%}} }} {| class="wikitable sortable" ! width="120pt" |Lungsod {{small|o}} bayan ! width="80pt" |[[Distritong pambatas ng Cotabato|Distrito]]{{PSGC detail|nscb}} ! width="80pt" |Populasyon (2020)<ref name=psa2020revised/> ! width="80pt" |Lawak (km<sup>2</sup>) ! width="80pt" |{{abbr|Blg. ng (mga) baranggay|Kabuoang bilang ng mga baranggay}} ! width="200pt" |[[Koordinato]]{{ref label|Coord|A|none}} |- |[[Alamada]] |Una |68,659 |787.50 |17 |{{coord|7.3900|N|124.5498|E|name=Alamada|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Aleosan]] |Una |36,892 |199.409 |17 |{{coord|7.1523|N|124.5813|E|name=Aleosan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Antipas]] |Ikalawa |26,817 |552.50 |13 |{{coord|7.2450|N|125.0539|E|name=Antipas|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Arakan, Cotabato|Arakan]] |Ikalawa |50,558 |693.22 |28 |{{coord|7.3514|N|125.1262|E|name=Arakan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Banisilan]] |Ikatlo |46,995 |577.22 |20 |{{coord|7.5058|N|124.6947|E|name=Banisilan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Carmen, Cotabato|Carmen]] |Ikatlo |79,140 |929.81 |21 |{{coord|7.2045|N|124.7953|E|name=Carmen|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kabacan]] |Ikatlo |77,164 |448.09 |17 |{{coord|7.1166|N|124.8166|E|name=Kabacan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kadayangan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |25,573 |41.60 |7 |{{coord|7.1230|N|124.4761|E|name=Kadayangan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Kapalawan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |28,643 |180.62 |7 |{{coord|7.2605|N|124.7893|E|name=Kapalawan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |-style="background-color:#CCFFCC;" |'''[[Kidapawan]]''' <sup>†</sup> |Ikalawa |160,791 |358.47 |40 |{{coord|7.0083|N|125.0916|E|name=Kidapawan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Libungan]] |Una |56,269 |172.50 |20 |{{coord|7.2403|N|124.5198|E|name=Libungan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Ligawasan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |29,784 |111.60 |7 |{{coord|6.9951|N|124.7050|E|name=Ligawasan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Magpet]] |Ikalawa |53,800 |755.36 |32 |{{coord|7.1023|N|125.1245|E|name=Magpet|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Makilala]] |Ikalawa |87,927 |343.57 |38 |{{coord|6.9613|N|125.0858|E|name=Makilala|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Malidegao]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |36,438 |115.45 |7 |{{coord|7.1741|N|124.6906|E|name=Malidegao|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Matalam]] |Ikatlo |81,355 |476.00 |34 |{{coord|6.9613|N|125.0858|E|name=Matalam|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Midsayap]] |Una |117,365 |186.47 |44 |{{coord|7.1891|N|124.5349|E|name=Midsayap|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[M'lang]] |Ikatlo |98,195 |312.13 |37 |{{coord|6.9463|N|124.8783|E|name=M'lang|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Nabalawag]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |28,239 |86.05 |7 |{{coord|7.0985|N|124.4932|E|name=Nabalawag|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Old Kaabakan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |16,658 |117.17 |7 |{{coord|7.1642|N|124.8455|E|name=Old Kaabakan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pahamuddin]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |19,627 |50.13 |12 |{{coord|7.1684|N|124.3645|E|name=Pahamuddin|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pigcawayan]] |Una |52,744 |289.98 |28 |{{coord|7.2791|N|124.4242|E|name=Pigcawayan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Pikit]] |Una |67,024 |277.27 |20 |{{coord|7.0537|N|124.6722|E|name=Pikit|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[President Roxas, Cotabato|President Roxas]] |Ikalawa |52,512 |618.25 |25 |{{coord|7.1543|N|125.0554|E|name=President Roxas|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Tugunan]] |''SGA''{{efn|name=sga}} |30,651 |102.60 |9 |{{coord|7.0403|N|124.6121|E|name=Tugunan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- |[[Tulunan]] |Ikatlo |60,978 |343.08 |29 |{{coord|6.8305|N|124.8728|E|name=Tulunan|region:PH-NCO_type:city|format=dms}} |- ! width="120pt" |Kabuoan ! width="80pt" | ! width="80pt" |1,275,185 ! width="80pt" |9,008.90 ! width="80pt" |543 ! width="200pt" | |} {{Notelist|refs= {{efn|name=sga|Nakapaloob ang mga bayan ng Kadayangan, Kapalawan, Ligawasan, Malidegao, Nabalawag, Old Kaabakan, Pahamuddin at Tugunan sa [[Bangsamoro]] bilang bahagi ng [[Special Geographic Area|natatanging pangheograpiyang lugar]] nito sa kabila ng panheograpiyang pagsasali ng mga ito sa lalawigan ng Cotabato.<ref>{{cite news |title=BARMM approves creation of 8 new towns |url=https://mb.com.ph/2023/8/18/article-865 |access-date=19 Agosto 2023 |work=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref name=luwaran>{{cite news |title=Bills creating 8 municipalities in SGA-BARMM approved by BTA Parliament |url=https://www.luwaran.com/news/article/2605/bills-creating-8-municipalities-in-sga-barmm-approved-by-bta-parliament- |access-date=25 Agosto 2023 |work=Luwaran |date=20 Agosto 2023}}</ref>}} }} ===Pisikal=== ==Kasaysayan== Pinakamalaking lalawigan sa Pilipinas ang dating Cotabato. Noong 1966, nahati ang lalawigan at nagkaroon ng [[Timog Cotabato]]. Noong 22 Nobyembre 1973, isang Kautusang Pampanguluhan ''(presidential)'' ang nagdeklara na mahati ang natitirang lalawigan sa Hilagang Cotabato, [[Maguindanao]], at [[Sultan Kudarat]]. Napalitan ang pangalan ng Hilagang Cotabato sa Cotabato noong 19 Disyembre 1983. [[Talaksan:Inbound4338623176865701730.jpg|thumb|Ang asik-asik falls sa Alamada North Cotabato.]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Cotabato}} {{Soccsksargen}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 5il4ckwhxi9f067a8ibzzfljfcud92n Davao del Norte 0 9553 2205535 2199714 2026-04-30T15:05:35Z Exec8 780 2205535 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Davao del Norte| sealfile = Ph seal davao del norte.png | region = [[Davao]] (Rehiyon XI) | capital = [[Lungsod ng Tagum]] | founded = 8 Mayo 1967 | pop2000 = 743811 | pop2000rank = ika-32 pinakamalaki | popden2000 = 215 | popden2000rank= ika-38 pinakamataas | areakm2 = 3463.0 | arearank = ika-38 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=3 | municipalities= 8 | barangays = 223 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] | governor = Gelacio P. Gementiza | locatormapfile= Ph_locator_map_davao_del_norte.png | }} Ang '''Davao del Norte''' ([[Filipino]]: ''Hilagang Davao''), dating kilala bilang '''Davao''' lamang, ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Tagum]] ang kapital nito at napapaligiran ng mga lalawigan ng [[Agusan del Sur]] sa hilaga, [[Bukidnon]] sa kanluran, [[Davao de Oro]] sa silangan, at ang [[Lungsod ng Davao]] sa timog. Kabilang din sa Davao ang [[Pulo ng Samal]] sa timog ng [[Golpo ng Davao]]. Dating kabilang sa Davao ang Davao de Oro (dating ''Compostela Valley'') hanggang naging malayang lalawigan noong 1998. Bago ang 1967, iisang lalawigan ang apat na lalawigan—Davao, [[Davao Oriental]], [[Davao del Sur]], at [[Davao de Oro]]— na nagngangalang Davao. Sinasakop ng [[Rehiyon ng Davao]] ang makasaysayang lalawigan na ito. Bago ang 1967, ang limang probinsya—[[Davao de Oro]], Davao del Norte, [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]]—at Davao City ay pinangasiwaan bilang iisang probinsya na pinangalanang [[Davao (probinsya)|Davao]], isang distrito ng probinsya ng [[Kagawaran ng Mindanao at Sulu]]. Ang kasalukuyang [[Rehiyon ng Davao]] ay katabi ng dating probinsyang ito. Ang Davao del Norte ay kilala rin bilang "Ang Kabisera ng Saging ng Pilipinas" at ito ang pinakamataong probinsya sa Rehiyon ng Davao. ==Kasaysayan== === Pagkakatatag === {{expand section|date=Hunyo 2025}} Ang Davao del Norte at [[Davao de Oro]] (Compostela Valley) sa pamamagitan ng R.A. 8470, Enero 30, 1998, kasama ang [[Davao Oriental]], at [[Davao Occidental]] mula sa [[Davao del Sur]] sa pamamagitan ng R.A. 10360, Enero 14, 2013, ay dating isang buong lalawigan na kilala lamang bilang Rehiyon ng [[Davao (probinsya)|Davao]]. Ang orihinal na lalawigang ito ay hinati sa tatlo: Davao del Norte, [[Davao Oriental]], at [[Davao del Sur]] nang ang ''[[Batas Republika]] Blg. 4867'' (isinulat ni Kinatawan Lorenzo S. Sarmiento, Sr.) ay nilagdaan bilang batas noong Mayo 8, 1967, ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 4867 - Isang Batas na Lumilikha ng mga Lalawigan ng Davao del Norte, Davao del Sur at Davao Oriental |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno4867.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> Ang Davao del Norte ay orihinal na binubuo ng labintatlong [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]]: [[Asuncion, Davao del Norte|Asuncion]], Babak (ngayon ay nasa [[Samal, Davao del Norte|Samal]]), [[Compostela, Davao de Oro|Compostela]], [[Kapalong, Davao del Norte|Kapalong]], [[Mabini, Davao de Oro|Mabini]], [[Mawab]], [[Monkayo]], [[Nabunturan]], [[Panabo]], [[Pantukan|Santomal], [[Pantukan|Santomal], Davao Tomas, Davao del Norte|Santo Tomas]] at [[Tagum]]. Noong Mayo 6, 1970, anim pang munisipalidad ang nilikha: [[Carmen, Davao del Norte|Carmen]], Kaputian (ngayon ay nasa Samal), [[Maco, Davao de Oro|Maco]], [[Montevista, Davao de Oro|Montevista]], [[Bagong Bataan]], at [[New Corella, Davao del Norte]]. Ang pagpasa ng ''Batas Republika Blg. 6430'' noong Hunyo 17, 1972, ay nagpabago sa pangalan ng lalawigan mula ''Davao del Norte'' patungong ''Davao''.<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 6430 - Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Lalawigan ng Davao |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno6430.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|Mga kroni ni Marcos}} Para sa Davao del Norte at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang sitwasyon sa mga huling buwan ng unang termino ni [[Ferdinand Marcos]] sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos sa halalan na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng huling bahagi ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.<ref>{{cite web |last=Rodis |first=Rodel |title=Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |website=inquirer.net |date=Enero 30, 2015 |access-date=Setyembre 15, 2020}}</ref> Bukod pa rito, ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.<ref>{{cite book |author=George, T.J.S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas |location=Kuala Lumpur |year=1980 |isbn=0-19-580429-5 |oclc=6569089}}</ref> Ang [[Proklamasyon Blg. 1081|deklarasyon]] ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pagpanaw: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilala sa mga biktimang ito ay ang aktibistang estudyante na si Godofredo Abellana at labor organizer na si Eduardo Lanzona, na parehong tumakas sa pampulitikang pag-uusig sa mga urban na lugar at nagtrabaho sa mga rural na lugar ng Davao Del Norte.<ref name="BantayogProfileLanzona web">{0={02} |title=Martyrs & Heroes: Eduardo Takeing Lanzona |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/eduardo-taking-lanzona/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref><ref name="BantayogProfileGodoAbellana">{fredoAbellana} |date=2023-05-21 |title=Mga Martir at Bayani: Godofredo Abellana |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/godofredo-abellana/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> Ang isa pang malaking kaganapan sa Davao Del Norte sa panahong ito ay ang pagtatayo ng isang malawakang taniman ng saging sa lalawigan ni [[Marcos crony]] [[Antonio Floirendo Sr.]], isang malaking kontribusyon sa mga kampanya ni Marcos sa pagkapangulo noong 1965 at 1969.<ref name="Manapat1991">{{Cite book|title of Marcos'Some are smarter than others' kapitalismo|last=Ricardo.|first=Manapat|date=1991|publisher=Aletheia Publications|isbn=9719128704|location=New York|oclc=28428684}}</ref> Matapos ang mga unang plano sa negosyo ni Floirendo ay tinanggihan ng Senado noong mga nakaraang administrasyon,<ref name="Manapat1991"/> Binigyan ni Marcos si Floirendo ng espesyal na pahintulot na umupa ng 6,000 ektarya ng lupa ng gobyerno sa kabila ng limitasyong 1,024 ektarya,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1981/05/24/magazine/creating-a-dynasty-in-the-philipines.html|title=CREATING A DYNASTY IN THE {{sic|PHILI|PINES|nolink=yes}}|last=Kamm|first=Henry|access-date=2018-05-23}}</ref> at umupa rin ng mga bilanggo mula sa Davao Penal Colony (Dapecol) bilang kanyang mga manggagawa,<ref name="Manapat1991"/> na agad na nagpahintulot kay Floirendo na mag-export ng saging sa kapaki-pakinabang na pamilihan ng Hapon at itinatag siya bilang "Haring Saging" ng Pilipinas.<ref name="PhilipLustreJr20160225">{{Banggitin ang balita |url=https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/123667-marcos-cronies-compromise |title=Paghahanap sa kayamanan ni Marcos: Pakikipagkompromiso sa mga kroni |last=Lustre |first=Philip M. Jr. |date=2016-02-25 |work=Rappler |access-date=2018-07-19 }}</ref><ref name="FruitNet2012">{{Banggitin ang magasin |date=2012-07-05 |title=Namatay ang magnate ng saging sa Pilipinas |url=http://www.fruitnet.com/asiafruit/article/14733/philippines-banana-magnate-dies |magazine=AsiaFruit Magazine (FruitNet.Com) |access-date=2018-07-20}}</ref> === Kontemporaryong kasaysayan === {{expand section|date=Hunyo 2025}} Pagsapit ng 1996, ang Davao ay mayroong kabuuang dalawampu't dalawang munisipalidad sa pagkakatatag ng San Vicente (ngayon ay [[Laak, Compostela Valley|Laak]]) noong 1979,<ref name="CorpusJuris-BP23">{{cite web|title=Batas Pambansa Blg. 23; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipyo ng San Vicente sa Lalawigan ng Davao del Norte|url=http://www.thecorpusjuris.com/legislative/batas-pambansa/bp-blg-23.php|website=The{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Corpus Juris|access-date=March 19, 2016|date=April 4, 1979}|ref|Com [[post Valley]Maragusan> 1988,<ref name="ChanRobles-PD1247">{{cite web|title=Presidential Decree No. 1247; Paglikha ng Munisipalidad ng San Mariano sa Lalawigan ng Davao|url=http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1247.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Marso 19, 2016|location=Malacañang, Maynila, Pilipinas|date=Nobyembre 25, 1977}}</ref><ref name="GovPH-RA6678">{{cite web|title=Batas Republika Blg. 6678; Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Munisipalidad ng San Mariano sa Unang Distrito ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Munisipyo ng Maragusan|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1988/10/12/republic-act-no-6678/|website=Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas|publisher=Congress of the Philippines=March|access 2016|date=Oktubre 12, 1988}}</ref> at [[Talaingod, Davao del Norte|Talaingod]] noong 1991.<ref name=ChanRobles-RA7081>{{cite web|title=Republic Act No. 7081; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng Talaingod sa Lalawigan ng Davao|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno7081.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Enero 28, 2016|date=Hulyo 29, 1991}}</ref> Noong Enero 31, 1998, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang ''Batas Republika Blg. 8470'', na naghati sa lalawigan sa dalawa, na lumilikha ng lalawigan ng [[Davao de Oro]] (Compostela Valley).<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 8470 - Isang Batas na Lumilikha ng Lalawigan ng Compostela Valley mula sa Lalawigan ng Davao del Norte, at para sa Iba Pang Layunin |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8470.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> Samantala, ang Davao ay pinalitan ng pangalan pabalik sa Davao del Norte. Kasama ng paglikha ng bagong lalawigan, dalawang [[Mga Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]] at isang [[Munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] ang nilikha: ang munisipalidad ng Tagum, kabisera ng Davao del Norte, ay ginawang lungsod (''R.A. 8472'');<ref name=ChanRobles-RA8472>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8472 - Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Tagum, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Kikilalanin bilang Lungsod ng Tagum|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8472.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015}}</ref> Ang Samal, Babak, at Kaputian ay pinagsama sa lungsod ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] (''R.A. 8471'');<ref name=ChanRobles-RA8471>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8471 - Isang Batas na Bumubuo sa Tatlong Munisipalidad ng Babak, Samal at Kaputian ng Isla ng Samal, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Island Garden City ng Samal|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8328|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Agosto 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825092706/http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8328|url-status=dead}}</ref> at ang munisipalidad ng [[Braulio E. Dujali, Davao del Norte|Braulio E. Dujali]] ay nilikha mula sa ilang [[barangay]] sa Panabo at Carmen (''R.A. 8473'').<ref name=ChanRobles-RA8473>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8473 - Isang Batas na Bumubuo sa Munisipalidad ng Braulio E. Dujali sa Lalawigan ng Davao, at para sa Iba Pang Layunin|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8330|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Disyembre 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110030/http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8330|url-status=dead}}</ref> Ang lalawigan noon ay mayroong 8 munisipalidad at 2 lungsod. Ang ''Batas Republika Blg. 9015'', na nilagdaan bilang batas noong Marso 5, 2001, ni Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], ay nagpalit sa munisipalidad ng Panabo bilang isang lungsod.<ref name=ChanRobles-RA9015>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 9015; Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Panabo, Lalawigan ng Davao del Norte tungo sa Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Lungsod ng Panabo.|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/91_republicacts.php?id=8873|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Disyembre 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163151/http://laws.chanrobles.com/republicacts/91_republicacts.php?id=8873|url-status=dead}}</ref> Ang ''Batas Republika Blg. 9265'', na inaprubahan noong Marso 15, 2004, ay lumikha ng munisipalidad ng [[San Isidro, Davao del Norte|San Isidro]] mula sa Asuncion at Kapalong.<ref name=LawPhil-RA9265>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 9265; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng San Isidro sa Lalawigan ng Davao del Norte|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2004/ra_9265_2004.html|website=The LawPhil Project|access-date=Disyembre 16, 2015}}</ref> == Heograpiya == Sinasaklaw ng Davao del Norte ang kabuuang lawak na {{convert|3,426.97|km2}}{{PSGC detail|nscb}} na sumasakop sa hilagang-gitnang seksyon ng [[Rehiyon ng Davao]]. Ang lalawigan ay hangganan ng [[Agusan del Sur]] sa hilaga, [[Bukidnon]] sa kanluran, [[Davao de Oro]] sa silangan, at [[Davao City]] sa timog. [[Samal, Davao del Norte|Samal]] ay ang tanging munisipalidad o lungsod sa lalawigan na hindi matatagpuan sa isla ng Mindanao. Saklaw ng lungsod ang buong Samal at Talikud Islands sa loob ng [[Gol ng Davao]]. === Pampolitika === Ang lalawigan ng Davao del Norte ay nahahati sa 8 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 3 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[mga lungsod ng Pilipinas|Mga Lungsod]]/[[mga bayan ng Pilipinas|Bayan]] !! Bilang ng mga <br /> [[Barangay]] !! Sukat<br />(km²) !! Populasyon<br />(2000) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Asuncion, Davao del Norte|Asuncion]] |<center>26 |<center>411.52 |<center> |<center> |- |[[Braulio E. Dujali]] |<center>5 |<center>91.00 |<center> |<center> |- |[[Carmen, Davao del Norte|Carmen]] |<center>20 |<center>275.16 | | |- |[[Kapalong]] |<center>14 |<center>1,012.87 | | |- |[[New Corella]] |<center>21 |<center>321.48 |<center> |<center> |- |[[Panabo|Lungsod ng Panabo]] |<center>39 |<center>259.72 |<center> |<center> |- |[[Samal, Davao del Norte|Pulong Harding Lungsod ng Samal]] |<center>46 |<center>301.30 |<center> |<center> |- |[[San Isidro, Davao del Norte|San Isidro]] |<center> |<center> |<center> |<center> |- |[[Santo Tomas, Davao del Norte|Santo Tomas]] |<center>19 |<center>320.41 | | |- |[[Tagum|Lungsod ng Tagum]] |<center>23 |<center>192.00 |<center>179,531 | |- |[[Talaingod]] |<center>3 |<center>454.96 | | |} === Gobernador === Ang gobernador ang punong tagapagpaganap ng pamahalaan ng lalawigan. Alinsunod sa batas na nagtatag ng lalawigan, hinirang muna ang unang gobernador ng lalawigan. {| class=wikitable |- ! # !! Gobernador<ref>{{cite web|title=Davao del Norte|url=http://dvonorte.blogspot.com/|website= |accessdate=20 Agosto 2015|date=18 Nobyembre 2008}}</ref>!! Panunungkulan |- | 1 || Verulo C. Boiser || 1967–1977 |- | 2 ||Gregorio R. Dujali || 1977–1986 |- | 3 ||Prospero S. Amatong || 1986–1998 |- | 4 ||Anecito M. Solis || 1998 |- | 5 ||Rodolfo P. del Rosario || 1998–2004 |- | 6 ||Gelacio P. Gementiza || 2004–2007 |- | 7 ||Rodolfo P. del Rosario || 2007– |} ==Ekonomiya== {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} Ang Davao del Norte ay pangunahing isang [[agrikultura|pang-agrikultura]], ngunit nakikibahagi rin sa [[pagmimina]], [[panggugubat]], at [[pangingisda|komersyal na pangingisda]]. Kabilang sa mga pangunahing pananim ng probinsya ang [[palay]], [[mais]], [[saging]], [[niyog]], [[abacá]], [[ramie]], [[kape]], at iba't ibang uri ng [[prutas]] at [[ugat]]. Ang Davao del Norte ang nangungunang prodyuser ng saging sa bansa, na may maraming plantasyon na pinapatakbo ng mga multinasyonal na kumpanyang [[Dole Food Company|Dole]] at [[Del Monte Foods|Del Monte]], at mga lokal na prodyuser tulad ng Lapanday, TADECO, at Marsman. Ang Davao del Norte ay isa rin sa nangungunang prodyuser ng bigas sa Mindanao. Ang Davao Gulf, sa timog ng probinsya, ay nagbibigay ng kabuhayan para sa maraming mangingisda. Ilan sa mga produktong isda ay kinabibilangan ng maalat-alat na tubig na [[milkfish]], ''[[tilapia]]'', [[hipon]], at [[alimango]]; at tubig-tabang na [[hito]] at ''tilapia''. Ang Davao del Norte ay isang pangunahing prodyuser ng [[ginto]], at ang mga yamang-minahan nito ay kinabibilangan ng [[silica]], [[pilak]], [[tanso]], at elemental na [[asupre]]. Ang maliliit na aktibidad sa pagmimina ng ginto ay umuunlad sa ilang lugar. Mayroon ding maraming aktibong quarry na may komersyal na dami ng graba, buhangin, at maliliit na bato para sa konstruksyon. Ang turismo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga dalampasigan sa Isla ng Samal, ang pinakasikat sa mga ito ay ang Pearl Farm Beach Resort. Ang Banana Beach Resort ang pinakasikat na dalampasigan sa labas ng Isla ng Samal. Ang komersyo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga shopping mall sa Tagum. {{clear left}} == Mga kilalang tao == * [[Jerwin Ancajas]] - boksingero * [[Dennis Denora]] - mamamahayag at publisher * [[Thor Dulay]] - semifinalist ng The Voice Ph * [[Jasmine Bacurnay Lee]] - Filipino-born naturalized Korean actress at politiko * [[Arrel Olaño]] - politiko * [[Jay Durias]] - mang-aawit * [[Maris Racal]] - aktres at runner-up ng ''Pinoy Big Brother: All In'' * [[Iwa Moto]] - artista, modelo at runner up ng [[StarStruck (season 3)]] *[[Allan L. Rellon]] - politiko na dating alkalde ng Tagum 2013–2022 * [[Pantaleon Alvarez]] - politiko, ang kasalukuyang Speaker ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] at isang Kongresista mula sa [[Pambatasan na distrito ng Davao del Norte#1st District|Unang Distrito ng Davao del Norte]] * Yesha Camile - child actress sa [[ABS-CBN]] ​​at dating host ng [[Team Yey!]] * [[Lie Reposposa]] - dating kasambahay ni [[Pinoy Big Brother: Otso]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao de Oro}} {{Davao del Norte}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} thm2mi0slny2olnixikg6o19n31xdwo 2205536 2205535 2026-04-30T15:06:23Z Exec8 780 2205536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Davao del Norte| sealfile = Ph seal davao del norte.png | region = [[Davao]] (Rehiyon XI) | capital = [[Lungsod ng Tagum]] | founded = 8 Mayo 1967 | pop2000 = 743811 | pop2000rank = ika-32 pinakamalaki | popden2000 = 215 | popden2000rank= ika-38 pinakamataas | areakm2 = 3463.0 | arearank = ika-38 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=3 | municipalities= 8 | barangays = 223 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] | governor = Gelacio P. Gementiza | locatormapfile= Ph_locator_map_davao_del_norte.png | }} Ang '''Davao del Norte''' ([[Filipino]]: ''Hilagang Davao''), dating kilala bilang '''Davao''' lamang, ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Tagum]] ang kapital nito at napapaligiran ng mga lalawigan ng [[Agusan del Sur]] sa hilaga, [[Bukidnon]] sa kanluran, [[Davao de Oro]] sa silangan, at ang [[Lungsod ng Davao]] sa timog. Kabilang din sa Davao ang [[Pulo ng Samal]] sa timog ng [[Golpo ng Davao]]. Dating kabilang sa Davao ang Davao de Oro (dating ''Compostela Valley'') hanggang naging malayang lalawigan noong 1998. Bago ang 1967, iisang lalawigan ang apat na lalawigan—Davao, [[Davao Oriental]], [[Davao del Sur]], at [[Davao de Oro]]— na nagngangalang Davao. Sinasakop ng [[Rehiyon ng Davao]] ang makasaysayang lalawigan na ito. Bago ang 1967, ang limang probinsya—[[Davao de Oro]], Davao del Norte, [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]]—at Davao City ay pinangasiwaan bilang iisang probinsya na pinangalanang [[Davao (probinsya)|Davao]], isang distrito ng probinsya ng [[Kagawaran ng Mindanao at Sulu]]. Ang kasalukuyang [[Rehiyon ng Davao]] ay katabi ng dating probinsyang ito. Ang Davao del Norte ay kilala rin bilang "Ang Kabisera ng Saging ng Pilipinas" at ito ang pinakamataong probinsya sa Rehiyon ng Davao. ==Kasaysayan== === Pagkakatatag === {{expand section|date=Hunyo 2025}} Ang Davao del Norte at [[Davao de Oro]] (Compostela Valley) sa pamamagitan ng R.A. 8470, Enero 30, 1998, kasama ang [[Davao Oriental]], at [[Davao Occidental]] mula sa [[Davao del Sur]] sa pamamagitan ng R.A. 10360, Enero 14, 2013, ay dating isang buong lalawigan na kilala lamang bilang Rehiyon ng [[Davao (probinsya)|Davao]]. Ang orihinal na lalawigang ito ay hinati sa tatlo: Davao del Norte, [[Davao Oriental]], at [[Davao del Sur]] nang ang ''[[Batas Republika]] Blg. 4867'' (isinulat ni Kinatawan Lorenzo S. Sarmiento, Sr.) ay nilagdaan bilang batas noong Mayo 8, 1967, ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 4867 - Isang Batas na Lumilikha ng mga Lalawigan ng Davao del Norte, Davao del Sur at Davao Oriental |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno4867.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> Ang Davao del Norte ay orihinal na binubuo ng labintatlong [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]]: [[Asuncion, Davao del Norte|Asuncion]], Babak (ngayon ay nasa [[Samal, Davao del Norte|Samal]]), [[Compostela, Davao de Oro|Compostela]], [[Kapalong, Davao del Norte|Kapalong]], [[Mabini, Davao de Oro|Mabini]], [[Mawab]], [[Monkayo]], [[Nabunturan]], [[Panabo]], [[Pantukan|Santomal], [[Pantukan|Santomal], Davao Tomas, Davao del Norte|Santo Tomas]] at [[Tagum]]. Noong Mayo 6, 1970, anim pang munisipalidad ang nilikha: [[Carmen, Davao del Norte|Carmen]], Kaputian (ngayon ay nasa Samal), [[Maco, Davao de Oro|Maco]], [[Montevista, Davao de Oro|Montevista]], [[Bagong Bataan]], at [[New Corella, Davao del Norte]]. Ang pagpasa ng ''Batas Republika Blg. 6430'' noong Hunyo 17, 1972, ay nagpabago sa pangalan ng lalawigan mula ''Davao del Norte'' patungong ''Davao''.<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 6430 - Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Lalawigan ng Davao |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno6430.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|Mga kroni ni Marcos}} Para sa Davao del Norte at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang sitwasyon sa mga huling buwan ng unang termino ni [[Ferdinand Marcos]] sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos sa halalan na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng huling bahagi ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.<ref>{{cite web |last=Rodis |first=Rodel |title=Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |website=inquirer.net |date=Enero 30, 2015 |access-date=Setyembre 15, 2020}}</ref> Bukod pa rito, ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.<ref>{{cite book |author=George, T.J.S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas |location=Kuala Lumpur |year=1980 |isbn=0-19-580429-5 |oclc=6569089}}</ref> Ang [[Proklamasyon Blg. 1081|deklarasyon]] ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pagpanaw: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilala sa mga biktimang ito ay ang aktibistang estudyante na si Godofredo Abellana at labor organizer na si Eduardo Lanzona, na parehong tumakas sa pampulitikang pag-uusig sa mga urban na lugar at nagtrabaho sa mga rural na lugar ng Davao Del Norte.<ref name="BantayogProfileLanzona web">{0={02} |title=Martyrs & Heroes: Eduardo Takeing Lanzona |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/eduardo-taking-lanzona/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref><ref name="BantayogProfileGodoAbellana">{fredoAbellana} |date=2023-05-21 |title=Mga Martir at Bayani: Godofredo Abellana |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/godofredo-abellana/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> Ang isa pang malaking kaganapan sa Davao Del Norte sa panahong ito ay ang pagtatayo ng isang malawakang taniman ng saging sa lalawigan ni [[Marcos crony]] [[Antonio Floirendo Sr.]], isang malaking kontribusyon sa mga kampanya ni Marcos sa pagkapangulo noong 1965 at 1969.<ref name="Manapat1991">{{Cite book|title of Marcos'Some are smarter than others' kapitalismo|last=Ricardo.|first=Manapat|date=1991|publisher=Aletheia Publications|isbn=9719128704|location=New York|oclc=28428684}}</ref> Matapos ang mga unang plano sa negosyo ni Floirendo ay tinanggihan ng Senado noong mga nakaraang administrasyon,<ref name="Manapat1991"/> Binigyan ni Marcos si Floirendo ng espesyal na pahintulot na umupa ng 6,000 ektarya ng lupa ng gobyerno sa kabila ng limitasyong 1,024 ektarya,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1981/05/24/magazine/creating-a-dynasty-in-the-philipines.html|title=CREATING A DYNASTY IN THE {{sic|PHILI|PINES|nolink=yes}}|last=Kamm|first=Henry|access-date=2018-05-23}}</ref> at umupa rin ng mga bilanggo mula sa Davao Penal Colony (Dapecol) bilang kanyang mga manggagawa,<ref name="Manapat1991"/> na agad na nagpahintulot kay Floirendo na mag-export ng saging sa kapaki-pakinabang na pamilihan ng Hapon at itinatag siya bilang "Haring Saging" ng Pilipinas.<ref name="PhilipLustreJr20160225">{{Banggitin ang balita |url=https://www.rappler.com/newsbreak/in-depth/123667-marcos-cronies-compromise |title=Paghahanap sa kayamanan ni Marcos: Pakikipagkompromiso sa mga kroni |last=Lustre |first=Philip M. Jr. |date=2016-02-25 |work=Rappler |access-date=2018-07-19 }}</ref><ref name="FruitNet2012">{{Banggitin ang magasin |date=2012-07-05 |title=Namatay ang magnate ng saging sa Pilipinas |url=http://www.fruitnet.com/asiafruit/article/14733/philippines-banana-magnate-dies |magazine=AsiaFruit Magazine (FruitNet.Com) |access-date=2018-07-20}}</ref> === Kontemporaryong kasaysayan === {{expand section|date=Hunyo 2025}} Pagsapit ng 1996, ang Davao ay mayroong kabuuang dalawampu't dalawang munisipalidad sa pagkakatatag ng San Vicente (ngayon ay [[Laak, Compostela Valley|Laak]]) noong 1979,<ref name="CorpusJuris-BP23">{{cite web|title=Batas Pambansa Blg. 23; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipyo ng San Vicente sa Lalawigan ng Davao del Norte|url=http://www.thecorpusjuris.com/legislative/batas-pambansa/bp-blg-23.php|website=The{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Corpus Juris|access-date=March 19, 2016|date=April 4, 1979}|ref|Com [[post Valley]Maragusan> 1988,<ref name="ChanRobles-PD1247">{{cite web|title=Presidential Decree No. 1247; Paglikha ng Munisipalidad ng San Mariano sa Lalawigan ng Davao|url=http://www.chanrobles.com/presidentialdecrees/presidentialdecreeno1247.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Marso 19, 2016|location=Malacañang, Maynila, Pilipinas|date=Nobyembre 25, 1977}}</ref><ref name="GovPH-RA6678">{{cite web|title=Batas Republika Blg. 6678; Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Munisipalidad ng San Mariano sa Unang Distrito ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Munisipyo ng Maragusan|url=https://www.officialgazette.gov.ph/1988/10/12/republic-act-no-6678/|website=Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas|publisher=Congress of the Philippines=March|access 2016|date=Oktubre 12, 1988}}</ref> at [[Talaingod, Davao del Norte|Talaingod]] noong 1991.<ref name=ChanRobles-RA7081>{{cite web|title=Republic Act No. 7081; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng Talaingod sa Lalawigan ng Davao|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno7081.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Enero 28, 2016|date=Hulyo 29, 1991}}</ref> Noong Enero 31, 1998, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang ''Batas Republika Blg. 8470'', na naghati sa lalawigan sa dalawa, na lumilikha ng lalawigan ng [[Davao de Oro]] (Compostela Valley).<ref>{{cite web |title=Batas Republika Blg. 8470 - Isang Batas na Lumilikha ng Lalawigan ng Compostela Valley mula sa Lalawigan ng Davao del Norte, at para sa Iba Pang Layunin |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8470.html |work=Mga Batas Republika |publisher=Chan Robles Virtual Law Library |access-date=Abril 25, 2014}}</ref> Samantala, ang Davao ay pinalitan ng pangalan pabalik sa Davao del Norte. Kasama ng paglikha ng bagong lalawigan, dalawang [[Mga Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]] at isang [[Munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] ang nilikha: ang munisipalidad ng Tagum, kabisera ng Davao del Norte, ay ginawang lungsod (''R.A. 8472'');<ref name=ChanRobles-RA8472>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8472 - Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Tagum, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Kikilalanin bilang Lungsod ng Tagum|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8472.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015}}</ref> Ang Samal, Babak, at Kaputian ay pinagsama sa lungsod ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] (''R.A. 8471'');<ref name=ChanRobles-RA8471>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8471 - Isang Batas na Bumubuo sa Tatlong Munisipalidad ng Babak, Samal at Kaputian ng Isla ng Samal, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Island Garden City ng Samal|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8328|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Agosto 25, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825092706/http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8328|url-status=dead}}</ref> at ang munisipalidad ng [[Braulio E. Dujali, Davao del Norte|Braulio E. Dujali]] ay nilikha mula sa ilang [[barangay]] sa Panabo at Carmen (''R.A. 8473'').<ref name=ChanRobles-RA8473>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8473 - Isang Batas na Bumubuo sa Munisipalidad ng Braulio E. Dujali sa Lalawigan ng Davao, at para sa Iba Pang Layunin|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8330|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Disyembre 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110030/http://laws.chanrobles.com/republicacts/85_republicacts.php?id=8330|url-status=dead}}</ref> Ang lalawigan noon ay mayroong 8 munisipalidad at 2 lungsod. Ang ''Batas Republika Blg. 9015'', na nilagdaan bilang batas noong Marso 5, 2001, ni Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]], ay nagpalit sa munisipalidad ng Panabo bilang isang lungsod.<ref name=ChanRobles-RA9015>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 9015; Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Panabo, Lalawigan ng Davao del Norte tungo sa Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Lungsod ng Panabo.|url=http://laws.chanrobles.com/republicacts/91_republicacts.php?id=8873|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=Disyembre 16, 2015|archive-date=Disyembre 22, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222163151/http://laws.chanrobles.com/republicacts/91_republicacts.php?id=8873|url-status=dead}}</ref> Ang ''Batas Republika Blg. 9265'', na inaprubahan noong Marso 15, 2004, ay lumikha ng munisipalidad ng [[San Isidro, Davao del Norte|San Isidro]] mula sa Asuncion at Kapalong.<ref name=LawPhil-RA9265>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 9265; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng San Isidro sa Lalawigan ng Davao del Norte|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2004/ra_9265_2004.html|website=The LawPhil Project|access-date=Disyembre 16, 2015}}</ref> == Heograpiya == Sinasaklaw ng Davao del Norte ang kabuuang lawak na {{convert|3,426.97|km2}}{{PSGC detail|nscb}} na sumasakop sa hilagang-gitnang seksyon ng [[Rehiyon ng Davao]]. Ang lalawigan ay hangganan ng [[Agusan del Sur]] sa hilaga, [[Bukidnon]] sa kanluran, [[Davao de Oro]] sa silangan, at [[Davao City]] sa timog. [[Samal, Davao del Norte|Samal]] ay ang tanging munisipalidad o lungsod sa lalawigan na hindi matatagpuan sa isla ng Mindanao. Saklaw ng lungsod ang buong Samal at Talikud Islands sa loob ng [[Gol ng Davao]]. === Pampolitika === Ang lalawigan ng Davao del Norte ay nahahati sa 8 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 3 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! [[mga lungsod ng Pilipinas|Mga Lungsod]]/[[mga bayan ng Pilipinas|Bayan]] !! Bilang ng mga <br /> [[Barangay]] !! Sukat<br />(km²) !! Populasyon<br />(2000) !! Densidad<br />(bawat km²) |- |[[Asuncion, Davao del Norte|Asuncion]] |<center>26 |<center>411.52 |<center> |<center> |- |[[Braulio E. Dujali]] |<center>5 |<center>91.00 |<center> |<center> |- |[[Carmen, Davao del Norte|Carmen]] |<center>20 |<center>275.16 | | |- |[[Kapalong]] |<center>14 |<center>1,012.87 | | |- |[[New Corella]] |<center>21 |<center>321.48 |<center> |<center> |- |[[Panabo|Lungsod ng Panabo]] |<center>39 |<center>259.72 |<center> |<center> |- |[[Samal, Davao del Norte|Pulong Harding Lungsod ng Samal]] |<center>46 |<center>301.30 |<center> |<center> |- |[[San Isidro, Davao del Norte|San Isidro]] |<center> |<center> |<center> |<center> |- |[[Santo Tomas, Davao del Norte|Santo Tomas]] |<center>19 |<center>320.41 | | |- |[[Tagum|Lungsod ng Tagum]] |<center>23 |<center>192.00 |<center>179,531 | |- |[[Talaingod]] |<center>3 |<center>454.96 | | |} === Gobernador === Ang gobernador ang punong tagapagpaganap ng pamahalaan ng lalawigan. Alinsunod sa batas na nagtatag ng lalawigan, hinirang muna ang unang gobernador ng lalawigan. {| class=wikitable |- ! # !! Gobernador<ref>{{cite web|title=Davao del Norte|url=http://dvonorte.blogspot.com/|website= |accessdate=20 Agosto 2015|date=18 Nobyembre 2008}}</ref>!! Panunungkulan |- | 1 || Verulo C. Boiser || 1967–1977 |- | 2 ||Gregorio R. Dujali || 1977–1986 |- | 3 ||Prospero S. Amatong || 1986–1998 |- | 4 ||Anecito M. Solis || 1998 |- | 5 ||Rodolfo P. del Rosario || 1998–2004 |- | 6 ||Gelacio P. Gementiza || 2004–2007 |- | 7 ||Rodolfo P. del Rosario || 2007– |} ==Ekonomiya== {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} Ang Davao del Norte ay pangunahing isang [[agrikultura|pang-agrikultura]], ngunit nakikibahagi rin sa [[pagmimina]], [[panggugubat]], at [[pangingisda|komersyal na pangingisda]]. Kabilang sa mga pangunahing pananim ng probinsya ang [[palay]], [[mais]], [[saging]], [[niyog]], [[abacá]], [[ramie]], [[kape]], at iba't ibang uri ng [[prutas]] at [[ugat]]. Ang Davao del Norte ang nangungunang prodyuser ng saging sa bansa, na may maraming plantasyon na pinapatakbo ng mga multinasyonal na kumpanyang [[Dole Food Company|Dole]] at [[Del Monte Foods|Del Monte]], at mga lokal na prodyuser tulad ng Lapanday, TADECO, at Marsman. Ang Davao del Norte ay isa rin sa nangungunang prodyuser ng bigas sa Mindanao. Ang Davao Gulf, sa timog ng probinsya, ay nagbibigay ng kabuhayan para sa maraming mangingisda. Ilan sa mga produktong isda ay kinabibilangan ng maalat-alat na tubig na [[milkfish]], ''[[tilapia]]'', [[hipon]], at [[alimango]]; at tubig-tabang na [[hito]] at ''tilapia''. Ang Davao del Norte ay isang pangunahing prodyuser ng [[ginto]], at ang mga yamang-minahan nito ay kinabibilangan ng [[silica]], [[pilak]], [[tanso]], at elemental na [[asupre]]. Ang maliliit na aktibidad sa pagmimina ng ginto ay umuunlad sa ilang lugar. Mayroon ding maraming aktibong quarry na may komersyal na dami ng graba, buhangin, at maliliit na bato para sa konstruksyon. Ang turismo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga dalampasigan sa Isla ng Samal, ang pinakasikat sa mga ito ay ang Pearl Farm Beach Resort. Ang Banana Beach Resort ang pinakasikat na dalampasigan sa labas ng Isla ng Samal. Ang komersyo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga shopping mall sa Tagum. {{clear left}} == Mga kilalang tao == * [[Jerwin Ancajas]] - boksingero * [[Dennis Denora]] - mamamahayag at publisher * [[Thor Dulay]] - semifinalist ng The Voice Ph * [[Jasmine Bacurnay Lee]] - Filipino-born naturalized Korean actress at politiko * [[Arrel Olaño]] - politiko * [[Jay Durias]] - mang-aawit * [[Maris Racal]] - aktres at runner-up ng ''Pinoy Big Brother: All In'' * [[Iwa Moto]] - artista, modelo at runner up ng [[StarStruck (season 3)]] *[[Allan L. Rellon]] - politiko na dating alkalde ng Tagum 2013–2022 * [[Pantaleon Alvarez]] - politiko, ang kasalukuyang Speaker ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] at isang Kongresista mula sa [[Pambatasan na distrito ng Davao del Norte#1st District|Unang Distrito ng Davao del Norte]] * Yesha Camile - child actress sa [[ABS-CBN]] ​​at dating host ng [[Team Yey!]] * [[Lie Reposposa]] - dating kasambahay ni [[Pinoy Big Brother: Otso]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao del Norte}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 99w0f4pz0kfwhox7pve0a6zatexiuor Davao del Sur 0 9591 2205537 2197371 2026-04-30T15:07:09Z Exec8 780 2205537 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Davao del Sur | sealfile = Ph_seal_davao_del_sur.png | region = [[Davao]] (Rehiyon XI) | capital = [[Digos|Lungsod ng Digos]] | founded = 8 Mayo 1967 | pop2000 = 1905917 | pop2000rank = ika-8 pinakamalaki | popden2000 = 299 | popden2000rank= ika-20 pinakamataas | areakm2 = 6377.6 | arearank = ika-10 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities =1 | municipalities= 14 | barangays = 517 | districts = 2 (isasama ang 3 distrito ng [[Lungsod Davao]]). | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] | governor = Claude P. Bautista | locatormapfile= Ph_locator_map_davao_del_sur2.png | notes = The data above includes [[Davao City]]. | }} Ang '''Davao del Sur''' ([[Filipino]]: ''Timog Davao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Davao]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Digos]] ang kapital nito at napapaligiran ng lalawigan ng [[Davao del Norte]] sa hilaga, at [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sultan Kudarat]], [[South Cotabato]], at [[Sarangani]] sa kanluran. Nasa silangan naman ang [[Golpo ng Davao]]. Dating bahagi ng lalawigan ang [[Lungsod ng Davao]] hanggang naging malayang lungsod at ito rin ay ang pinakamalaking lungsod sa probinsya. Namamahala ang lungsod na hiwalay sa lalawigan at may sariling [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|kinatawan sa Kongreso]]. 4,852 / 5,000 ==Kasaysayan== === Panahon ng Maguindanao=== Isang [[Maguindanao people|Maguindanaon]] Datu sa ilalim ng pangalang [[Datu Bago]] ay ginantimpalaan ng [[Sultan]] ng [[Maguindanao Sultanate]] sa teritoryo ng paligid ng Davao Gulf sa pagsali sa [[Spanish-Moro conflict|campaign]] laban sa mga Espanyol noong huling bahagi ng 1700s. Mula sa kanyang ninunong tahanan sa [[Maguindanao]], lumipat siya sa lugar noong 1800 at, matapos makumbinsi ang mga Bagobos at iba pang katutubong grupo sa lugar sa kanyang panig, sinakop niya ang buong lugar ng Golpo ng Davao.<ref name=macariotiu>{{cite book |first1=Macario |last1=Tiu |year=2005 |title=Davao, Muling Pagbubuo ng Kasaysayan mula sa Teksto hanggang sa Alaala |publisher=Ateneo de Davao |isbn=9710392050}}</ref> Matapos mapagtibay ang kanyang posisyon, itinatag niya ang kuta ng ''Pinagurasan'' sa lugar na ngayon ay matatagpuan sa Bangkerohan Public Market noong 1830 na nagsilbing kanyang kabisera.<ref name=sunstardatubago>{{cite web|title=Datu Mama Bago: kontrabida o bayani?|date=Marso 16, 2019|url=https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|publisher=[[Mindanao Times]]|access-date=Agosto 27, 2021|archive-date=Agosto 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827093322/https://mindanaotimes.com.ph/2019/03/16/datu-mama-bago-villain-or-hero/|url-status=dead}}</ref> Mula sa pagiging isang kuta at himpilan ng mga operasyon kung saan maaaring tipunin at tipunin ni Datu Bago ang kanyang mga puwersa, ang pamayanan ng Pinagurasan ay kalaunan ay lumago at naging isang maliit na lungsod na umaabot mula sa kasalukuyang Generoso Bridge sa Bangkerohan hanggang Quezon Boulevard nang mahigit isang kilometro pababa sa timog,<ref name=macariotiu/>{{rp|172–176}} habang ang mga Maguindanaon at Bagobo, kasama ang iba pang kalapit na mga tribo sa lugar, ay dumagsa sa pamayanan, na kalaunan ay naging pangunahing entrepot ng kalakalan sa lugar ng Golpo ng Davao.<ref name="karlgaspar">{{cite book| last = Gaspar| first = Karl M.| title = Davao noong Panahon Bago ang Pananakop at ang Panahon ng Kolonisasyon| publisher = Lethei Printing and Publishing House| year = 2015| pages= 26–27| isbn = 978-6219538411}}</ref> Dahil sa kanyang malawak na pamumuno sa Golpo ng Davao, si Datu Bago ay kalaunan ay kinoronahan bilang Sultan ng kanyang mga nasasakupan sa kanyang kabisera na Pinagurasan noong 1843, na epektibong naging halos malaya ang kanyang kaharian mula sa [[Sultanato ng Maguindanao]] at ngayon ay isang Sultanato na naghahari sa Golpo ng Davao, na ngayon ay nasa pantay na katayuan kasama ng mga kahariang Muslim sa Mindanao ng [[Sultanato ng Maguindanao|Maguindanao]] at [[Sulu Sultanate|Sulu]].<ref name=sunstardatubago/> ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Ang pagsisimula ng parehong Rehiyon ng Davao at Davao del Sur ay iniugnay sa pagtatatag ng [[Lungsod ng Davao|Davao]], na siyang unang bayan na itinatag sa katimugang Mindanao noong 1848, kasunod ng pananakop ni José Uyanguren sa lugar ng [[Basque Country (mas malawak na rehiyon)|Basque]] lalawigan ng [[Gipuzkoa|Gipuzkoa, Espanya]] (Guipúzcoa sa [[wikang Espanyol|Espanyol]]). Noong 1849, itinatag ang lalawigan ng Nueva Guipúzcoa sa rehiyong nasakop ng Uyanguren sa tinatawag ngayong [[Rehiyon ng Davao]], kasama ang Davao, na noon ay tinatawag na ''Nueva Vergara'', bilang kabisera ng lalawigan. Si Uyanguren ang naging gobernador ng lalawigan, ngunit nabigo siya sa kanyang mga pagsisikap na paunlarin ang Nueva Guipúzcoa. Tatlumpu't anim na taon matapos ang pagkakatatag ng Davao, itinatag ang bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]] noong Oktubre 5, 1884. Ito ang unang bayan na itinatag sa timog ng Davao at ngayon ay ang pinakamatanda sa lalawigan. ===Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Ang [[Spanish East Indies#Pamahalaan ng Kolonyal|Pamamahalang Espanyol sa Pilipinas]] ay natapos noong 1898 kasunod ng pagkatalo ng mga Kastila noong [[Digmaang Espanyol–Amerikano]]. Noong mga unang taon ng 1900s, ang mga alon ng mga imigrante mula sa [[Visayas]], [[Luzon]], at pati na rin mula sa Tsina at Japan ay nagsimulang manirahan sa rehiyon, na pangunahing nakasentro sa Davao. Ang rehiyon ay nagsimulang umunlad sa paglago ng ekonomiya habang lumaganap ang negosyong pang-agrikultura sa rehiyon. Bilang bahagi ng "mangkok ng pagkain" ng tinatawag ngayong lalawigan ng Davao del Sur, na kilala rin bilang ''Padada Valley'', ang lugar ng agrikultura sa timog ng bayan ng [[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]], na kilala bilang ''[[Digos]]'' noong panahong iyon, ay umakit ng maraming migrante, na karamihan ay nagmula sa mga rehiyon ng Visayas at Ilocos upang permanenteng manirahan sa lugar. Bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang mapangahas na Amerikano na nagngangalang N.E. Crumb ang umupa ng {{convert|10.24|km2}} at ginawang isang plantasyon ng [[abaca]] ang lugar. Ito ang naging sentro ng aktibidad pang-ekonomiya sa lokalidad noong mga panahong iyon. ===Panakop ng mga Hapones=== Noong 1942, sa pagsisimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa Pasipiko]], ang mga unang alon ng [[kampanya ng Pilipinas (1941–1942)|mga sumasalakay na yunit ng Hapones]] ay dumaong at pumasok sa lalawigan ng katimugang Davao.{{explain|date=Hunyo 2016}} Noong 1945, ang [[Kampanya ng Pilipinas (1944–45)|pagpapalaya]] ng katimugang Davao ng mga tropa ng [[Estados Unidos]] at [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt ng Pilipinas]] ay sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Davaoeño. === Ang Panahon Pagkatapos ng Digmaan === Noong 1967, ang [[Davao (lalawigan)|Lalawigan ng Davao]] ay hinati sa tatlong lalawigan, isa na rito ang Davao del Sur; ang bayan ng [[Digos]] ay ginawang kabisera nito at magiging isang suburbanong lungsod sa susunod na 33 taon. === Noong panahon ng diktaduryang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktaduryang Marcos}} Para sa Davao del Sur at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang mga bagay-bagay sa mga huling buwan ng unang termino ni [[Ferdinand Marcos]] sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.<ref>{{cite web |last=Rodis |first=Rodel |title=Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |website=inquirer.net |date=Enero 30, 2015 |access-date=Setyembre 15, 2020}}</ref> Bukod pa rito, ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.<ref>{{cite book |author=George, T.J.S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas |location=Kuala Lumpur |year=1980 |isbn=0-19-580429-5 |oclc=6569089}}</ref> Ang [[Proklamasyon Blg. 1081|deklarasyon]] ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pagpanaw: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=fil}}</ref> Kabilang sa mga pinakakilala sa maraming biktimang ito ay sina [[Maria Socorro Par]],<ref name="BantayogProfilePar">{{Cite web |date=2023-06-21 |title=Mga Martir at Bayani: Maria Socorro Par |url=https://bantayogngcorbayani/url=https://bantayogngcorbayani{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231218130129/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/maria-socorro-par/ |archive-date=2023-12-18 |access-date=2025-06-06 |website=Baylanguyog | Residente ng Del Sur na naging provincial coordinator ng aktibista [[Student Christian Kilusan ng Pilipinas]], na pinatay ng mga sundalo noong 1985; at [[Trifonio Andres]], isang estudyante ng Xavier Seminary na nagboluntaryong magdokumento ng mga paglabag sa karapatang pantao para sa Amnesty International at sa [[Task Force Detainees of the Philippines]], at isa sa apat na bilanggo na binitay sa Digos Metropolitan District Command (Metrodiscom) matapos mapili mula sa isang grupo ng 15 lalaking random na dinampot ng mga sundalo sa isang seremonya ng kasal na kanyang dinaluhan.<ref name="BantayogProfileTrifonioAndres">{{Cite web |date=2023-05-25 |title=Mga Martir at Bayani: Trifonio Andres |url=https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527160141/https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/trifonio-andres/ |archive-date=2023-05-27 |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> Parehong Par at Andres ay pararangalan mamaya sa [[Bantayog ng mga Bayani]] memorial ng Pilipinas, na ang bawat isa ay lumaban sa diktadura sa kanilang sariling paraan.<ref name="BantayogProfilePar"/><Andref name="BantayogProfilePar"/><Andref name="BantayogProfilePar"/><Andref name="BantayogProfilePar"/><Profile. ===Kontemporaryo=== Noong Oktubre 28, 2013, kasama ang Halalan sa Barangay, isang [[plebisito]] ang idinaos upang lumikha ng isang bagong lalawigan [[Davao Occidental]], na nabuo mula sa katimugang bahagi ng Davao del Sur, na sumasaklaw sa mga munisipalidad ng ika-2 distrito ng lalawigan, na sina [[Don Marcelino, Davao Occidental], Davao Occidental|Don MarcelJinoose] Accidental|Don MarcelJinoose] Accidental. Santos]], [[Santa Maria, Davao Occidental|Santa Maria]], [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]] at [[Malita, Davao Occidental|Malita]] (na itinalaga bilang kabisera ng probinsiya) sa bisa ng ''[[Republic Act]] 10360'' 13, ay pinagtibay ng mayorya ng "20 July" ng Oo 23. nagpapatibay sa lalawigan.<ref name=Cayon>{{cite web|last=Cayon|first=Carina L.|title=DavSur aprubahan ng mga botante ang Davao Occidental|url=http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|work=Philippine Information Agency|access-date=Nobyembre 7, 2013|date=Oktubre 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203033933/http://r11.pia.gov.ph/index.php?article=1561383119470|archive-date=Disyembre 3, 2013|url-status=dead}}</ref> Noong 2015, niraranggo ng ''Pambansang Konseho ng Kompetisyon'' ang probinsya bilang pinaka-kompetitibong probinsya sa bansa. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil davao del sur.png|thumb|Mapang pampolitika ng Davao del Sur|280px]] Ang lalawigan ng Davao del Sur ay nahahati sa siyam na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Dabaw]] sa probinsya ng Davao del Sur, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Dabaw]] ==== Lungsod ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Lungsod ng Digos]] </td></tr></table> ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Bansalan]] *[[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]] *[[Kiblawan, Davao del Sur|Kiblawan]] *[[Magsaysay, Davao del Sur|Magsaysay]] *[[Malalag, Davao del Sur|Malalag]] *[[Matanao, Davao del Sur|Matanao]] *[[Padada, Davao del Sur|Padada]] *[[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]] *[[Sulop, Davao del Sur|Sulop]] </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= left | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|name}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = 574910 | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = (hindi kasama ang Lungsod ng Davao; ang datos bago ang 2000 ay hindi kasama ang mga munisipalidad <br> sa ilalim ng [[Davao Occidental]] na bahagi ng lalawigan hanggang 2013)<br />Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|11}}{{PH census|2010|11}}{{PH census|2010}} }} Ang populasyon ng Davao del Sur sa senso noong 2020 ay 680,481 katao, na may densidad na {{convert|{{sigfig|680,481/2,163.98|2}}|PD/km2|disp=or}}.{{PH census|current|11}} Kapag isinama ang Lungsod ng Davao para sa mga layuning heograpikal, ang populasyon ng lalawigan ay 2,265,579 katao, na may densidad na {{Pop density|2265579|4607.59|km2|mi2|prec=0}}. Ang Davao del Sur ay isang pinaghalong etniko ng mga [[Visayan|Mga Bisaya]] (karamihan ay [[Mga Cebuano|Mga Cebuano]]), [[Chinese Filipino|Mga Tsino]], [[Mga Hapones sa Pilipinas|Mga Hapones]], at [[Mga Koreano]] na may ilang mga katutubong pangkat etniko na nakakalat sa buong probinsya. Ang wikang Cebuano, kasama ang [[Cebuano language#Davaoeño|Davaoeño]] bilang rehiyonal na variant nito, ang pangunahing wika ng probinsya, bagama't ang [[Filipino language|Filipino]] at [[English language|English]] ay malawakang sinasalita at ginagamit din sa mga tungkulin at publikasyon ng gobyerno. Simula noong huling bahagi ng ika-20 siglo, isang penomenong lingguwistika ang nabuo sa lugar ng Metro Davao kung saan ang mga lokal ay alinman sa [[Paglipat ng wika|Paglipat]] sa '[[Pambansang wika]]' (Filipino) o makabuluhang pinaghalo ang mga terminong Filipino at gramatika sa kanilang pananalitang Cebuano. ===Relihiyon=== {{main|Relihiyon sa Pilipinas}} ====Katolisismo==== Ang [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] sa anyo ng [[Katolisismong Romano sa Pilipinas|Katolisismong Romano]] ang pangunahing relihiyon sa lalawigan na sinusundan ng mahigit 80% ng mga tao. ====Iba pa==== Ang natitirang mga pananampalataya ay ang [[Islam]] at iba pang mga Kristiyano tulad ng [[Aglipayan]], [[Mga Baptist]], [[Iglesia ni Cristo]], [[ang Simbahan ni Hesukristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Adventista ng Ikapitong Araw]], iba pang [[Mga Kristiyanong Ebangheliko]] at [[Mga Saksi ni Jehova]]. ===Mga grupong katutubo=== ====Mga mamamayang Moro==== Ang pangunahing pangkat etniko ng [[mga Moro|Moro]] ay ang [[mga taong Kalagan|tribong Kagan]], isang pangkat na Islamisadong may kaugnayan sa Tagacaolos, [[Mandaya]], [[Mansaka]], at Kalagan, dahil ang Davao del Sur ay dating bahagi ng [[Sultanato ng Maguindanao]]. Ilan sa mga [[Moro people|Moro]] tribo na makikita sa Davao del Sur ay ang [[Maguindanao people|Maguindanaon]], [[Maranao people|Maranao]], [[Tausug people|Tausug]] at [[Iranun people|Iranun]]. ====Mga Lumad people==== {{pangunahing|Mga taong Lumad}} [[File:Bagobo woman.jpg|thumb|180px|Isang [[Lumad]] na babae mula sa [[Davao City|Davao]]. Ang mga Lumad ang bumubuo sa pinakamalaking katutubong etniko sa probinsya.]] Ang mga [[Bagobo]] ay naninirahan sa isang lugar na umaabot mula Davao del Sur at South Cotabato hanggang sa paanan ng [[Bundok Apo]] at Lungsod ng Davao hanggang sa lupaing napapaligiran ng mga ilog ng [[Davao River|Davao]] at [[Pulangi River|Pulangi]] at hanggang sa hilagang [[Cotabato]] at timog-silangan [[Bukidnon]]. May bilang na humigit-kumulang 80,000, ang kanilang tradisyonal na kasuotan ay hinabi mula sa hibla ng [[abaca]] at maraming palamuti na may mga kuwintas, kabibe, metal disc, burda at matingkad na kulay na geometric applique. Bagama't ang mga Bagobo ang may pinakamagagandang kasuotan sa mga pangkat etniko ng Davao, isinusuot lamang nila ang mga ito sa mga espesyal na okasyon. Tulad ng mga Mandaya at Mansaka, inaahit nila ang kanilang mga kilay hanggang sa manipis na linya at kinukulong at pinapaitim ang kanilang mga ngipin. Ang mga panday ng Bagobo ay gumagawa ng maliliit na kampana na nakakabit sa mga supot, pulseras, dyaket, pulseras sa bukung-bukong at mga kahon na metal na nakatanim. Ang mga [[Tagacaolo]] ay may bilang na humigit-kumulang 23,000 at sumasakop sa lugar sa pagitan ng kanlurang baybayin ng golpo at ng mga dalisdis ng Bundok Apo. Isa ito sa mga tribong lumaban sa pagbabalik-loob ng mga Muslim at nagpapanatili ng kulturang animistiko sa kabundukan. Ang mga [[Kalagan]] ay bahagyang Islamisado at bahagyang Kristiyanodo at may kaugnayan sa mga Tagacaolo. Sa bilang na humigit-kumulang 7,000 lamang, sila ay naninirahan sa mga baybayin ng Golpo ng Davao. Ang mga [[Mangguangan]] ngayon ay may bilang na lamang na 3,000. Matatagpuan sila sa Davao del Sur at Davao del Norte. Sa parehong grupo, ang mga kababaihan ay karaniwang nagsusuot ng hinabing palda na gawa sa abaca, burdadong asul na pang-itaas na koton at mabibigat na alahas. Ang mga kalalakihan ay nagsusuot ng malapad na asul o puting palawit at burdadong pantalon at isang maluwag na kamiseta. Ang pula ay kulay lamang para sa isang pinuno ("bagani") at para sa mga kababaihang may mataas na katayuan. ====Mga taong Aeta==== {{Main|Mga taong Aeta}} Nakatira ang mga taong Aeta sa ilang lugar ng [[Davao City]] hanggang sa [[Davao del Norte]], [[Davao de Oro]] at [[Bukidnon]]. Kamag-anak sila ng mga Manobo ng Cotabato at kabilang dito ang mga sub-grupo tulad ng ''Talaingod'' ng mga kagubatan ng [[Kapalong, Davao del Norte|Kapalong]] sa Davao del Norte at ang ''Matigsalug''. May bilang na humigit-kumulang 222,000, ang mga lalaking Ata ay nagsusuot ng mga kamiseta na may mahabang manggas, nagdadala ng mga sibat, nangangaso, nagtotroso at nagtatanim. Ang kanilang mga kababaihan ay nagsusuot ng mga katutubong blusa, palda na "malong" at mga aksesorya ng mga pulseras na tanso at mga kuwintas na bead. Ang ''Mandaya'' at ''Mansaka'' ay mga grupong may kaugnayan sa kultura na lubos na musikal - tumutugtog ng limang kuwerdas na gitarang kawayan, dalawang kuwerdas na lute, biyolin, plawta, gong, tambol at alpa ng mga Hudyo na kawayan. Mahusay din silang mga panday-pilak sa paggawa ng mga baluti sa dibdib, alahas, punyal, at kutsilyo. Ang mga ''Mandaya'' ay sikat sa kanilang makukulay na habi ng hibla ng abaca na binurdahan ng mga motif ng tribo. ==Pamahalaan== * Gobernador: [[Yvonne Roña Cagas]] * Bise Gobernador: [[Marc Douglas Cagas IV]] * Kinatawan: [[Mga Pambatasang distrito ng Davao del Sur|Lone District of Davao del Sur]], [[John Tracy Cagas]] == Mga kilalang tao == ===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan=== * [[KZ Tandingan]] – mang-aawit ([[Digos]]) * [[Esnyr Ranollo]] - Social Media Influencer * [[Wilbert Ross]] - mang-aawit, artista * [[Nesthy Petecio]] – boksingero ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]]) * [[Ronald Dela Rosa]] – politiko ([[Santa Cruz, Davao del Sur|Santa Cruz]]) * [[Kaye Cal]] – mang-aawit * [[Scottie Thompson (basketball)|Scottie Thompson]] – basketball player ([[Padada]]) * [[Jesus Dureza]] – Presidential Adviser on the Peace Process, 2016-2018 ([[Hagonoy, Davao del Sur|Hagonoy]]) * [[Jay Sonza]] — dating newscaster, dating talk show host at blogger ([[Bansalan]]) * [[Jhonar Clarito (basketball)|Jhonard Clarito]] – basketball player ([[Magsaysay]]) ===Sa labas ng hurisdiksyon ng lalawigan (highly-urbanized city of [[Davao City|Davao]])=== {{Pangunahing|Listahan ng mga tao mula sa Davao}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao del Sur}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Davao del Sur| ]] {{pilipinas-stub}} egr4wu6zg734v87exltxuz4vhcr8q0i Davao Oriental 0 9592 2205539 1979680 2026-04-30T15:08:05Z Exec8 780 2205539 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawign ng Davao Oriental| sealfile=Ph_seal_davao_oriental.png| region=[[Davao]] (Rehiyon XI)| capital=[[Mati]]| founded=8 Mayo 1967| pop2000=446191| pop2000rank=ika-23 pinakamaliit| popden2000=86| popden2000rank=ika-12 pinakamababa| areakm2=5164.5| arearank=ika-18 pinakamalaki| hucities=0| componentcities=0| municipalities=11| barangays=183| districts=2| languages=Dabaweño at [[Wikang Cebuano|Cebuano]]| governor=Ma. Corazon Nuñez Malanyaon| locatormapfile=Ph_locator_map_davao_oriental.png}} Ang '''Davao Oriental''' ([[Filipino]]: ''Silangang Davao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Davao]] sa [[Mindanao]]. [[Mati]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Davao de Oro]] sa kanluran, at [[Agusan del Sur]] at [[Surigao del Sur]] sa hilaga. Pinaka-silangang lalawigan ang Davao Oriental kasama ang Punto ng Pusan (''Pusan Point'') bilang ang pinaka-silangang lokasyon. Nakaharap ang Davao Oriental sa [[Dagat Pilipinas]], bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]], sa silangan. Nasa walang pangalang tangway ang lalawigan na sinasara ang [[Golpo ng Davao]] sa kanluran. == Heograpiya == === Pampolitika === Ang lalawigan ng Davao Oriental ay nahahati sa 10 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga Bayan at Lungsod ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Baganga, Davao Oriental|Baganga]] * [[Banaybanay, Davao Oriental|Banaybanay]] * [[Boston, Davao Oriental|Boston]] * [[Caraga, Davao Oriental|Caraga]] * [[Cateel, Davao Oriental|Cateel]] * [[Governor Generoso, Davao Oriental|Governor Generoso]] </td><td valign="top"> * [[Lupon, Davao Oriental|Lupon]] * [[Manay, Davao Oriental|Manay]] * [[Mati]] * [[San Isidro, Davao Oriental|San Isidro]] * [[Tarragona, Davao Oriental|Tarragona]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao Oriental}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} ia9axdfuz9inq8zw06n968uhw2hrjl8 Silangang Samar 0 9593 2205541 1860599 2026-04-30T15:10:03Z Exec8 780 2205541 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Silangang Samar | sealfile = Ph_seal_eastern_samar.png | region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) | capital = [[Borongan, Silangang Samar|Borongan]] | founded = 19 Hunyo 1965 | pop2000 = 375822 | pop2000rank = ika-20 pinakamaliit | popden2000 = 87 | popden2000rank = ika-13 pinakamababa | areakm2 = 4339.6 | arearank = ika-28 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 0 | municipalities = 23 | barangays = 597 | districts = 1 | languages = [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at [[Wikang Ingles|Ingles]] | governor = Ben Evardone | locatormapfile = Ph_locator_map_eastern_samar.png | }} Ang '''Silangang Samar''' (opisyal na pangalan: '''Eastern Samar''') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. [[Borongan, Eastern Samar|Borongan]] ang kapital nito at matatagpuan sa silangang bahgai ng pulo ng [[Samar (pulo)|Samar]]. Napapaligiran ito ng [[Hilagang Samar]] at sa kanluran nito ang [[Lalawigan ng Samar]]. Nakaharap ang Silangang Samar sa [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, at [[Golpo ng Leyte]] sa timog. == Ekonomiya == Gumagawa ang lalawigan ng [[Copra]] at nangangalakal palabas ng batang ([[Filipino]]: ''troso''). Kabilang sa lokal na [[agrikultura]] ang [[mais]], [[bigas]], [[tubo]], at iba't ibang mga gulay. == Kasaysayan == Naging lalawigan ang Silangang Samar sa bisa ng ''Republic Act No. 4221'' noong 19 Hunyo 1965. == Heograpiya == === Demograpiya === May kabuuang populasyon ang lalawigan na 461,300 ayon sa senso noong 2010. [[Wikang Waray-Waray]] ang pangunahing wika sa lalawigan. === Pisikal === May sakop na kabuuang sukat na 4,470&nbsp;km<sup>2</sup> ang lalawigan. Naghahanggan ito sa hilaga sa [[Hilagang Samar]], sa [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, sa [[Samar]] sa kanluran, at sa timog ng [[Golpo ng Leyte]]. === Pagkakahating Administratibo === Nahahati ang Silangang Samar sa 22 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at isang [[mga lungsod sa Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Borongan|Lungsod ng Borongan]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Arteche, Silangang Samar|Arteche]] * [[Balangiga, Silangang Samar|Balangiga]] * [[Balangkayan, Silangang Samar|Balangkayan]] * [[Can-avid, Silangang Samar|Can-avid]] * [[Dolores, Silangang Samar|Dolores]] * [[General MacArthur, Silangang Samar|General MacArthur]] * [[Giporlos, Silangang Samar|Giporlos]] * [[Guiuan, Silangang Samar|Guiuan]] * [[Hernani, Silangang Samar|Hernani]] * [[Jipapad, Silangang Samar|Jipapad]] * [[Lawaan, Silangang Samar|Lawaan]] </td><td valign="top"> * [[Llorente, Silangang Samar|Llorente]] * [[Maslog, Silangang Samar|Maslog]] * [[Maydolong, Silangang Samar|Maydolong]] * [[Mercedes, Silangang Samar|Mercedes]] * [[Oras, Silangang Samar|Oras]] * [[Quinapondan, Silangang Samar|Quinapondan]] * [[Salcedo, Silangang Samar|Salcedo]] * [[San Julian, Silangang Samar|San Julian]] * [[San Policarpo, Silangang Samar|San Policarpo]] * [[Sulat, Silangang Samar|Sulat]] * [[Taft, Silangang Samar|Taft]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Silangang Samar}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] r8jf870wl4znio4r0wz4hd9miq6gma9 Guimaras 0 9594 2205577 1922267 2026-04-30T15:31:26Z Exec8 780 2205577 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Guimaras<br><small>''Lalawigan sg Guimaras''</small><br><small>''Province of Guimaras''</small> | sealfile = Ph_seal_guimaras.png | region = [[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI) | capital = [[Jordan, Guimaras|Jordan]] | founded = 22 Mayo 1992 | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 5 | barangays = 98 | districts = 1 | languages = [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] | governor = Samuel T. Gumarin | locatormapfile = Ph_locator_map_guimaras.png }} Ang '''Guimaras''' (<small>pagbigkas:</small> gi•ma•rás) ay isang pulong [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Kanlurang Visayas]]. Kilala ang lalawigan sa [[mangga]] na pangunahin nitong produktong na iniluluwas pa sa ibang bansa. [[Jordan, Guimaras|Jordan]] ang kabisera ng lalawigan. ==Heograpiya== [[File:Roca Encantada House - Buenavista, Guimaras.jpg|left|thumb|230px|Ang Bahay Roca Encantada sa Buenavista]] Hinihiwalay ng makitid na [[Kipot ng Iloilo]] mula sa pulo ng [[Panay]] at [[Kipot ng Guimaras]] mula sa pulo ng [[Negros]] ang lalawigan ng Guimaras. Ang pulo ng Guimaras na siyang pangunahing pulo ng lalawigan ang bumubuo sa 98 bahagdan ng kabuuang kalupaan nito. Binubuo ang lalawigan ng pangunahing pulo ng Guimaras at ilan pang maliliit na mga pulo sa baybayin nito, ang pinakamalaki rito ay ang pulo ng [[Inampulugan]] sa timog-silangang baybayin ng [[Sibunag, Guimaras|Sibunag]] na may lawak na 10.67&nbsp;km².<ref>[http://guimaras.gov.ph/tourism/resorts-in-guimaras/ Discover Guimaras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015074429/http://guimaras.gov.ph/tourism/resorts-in-guimaras/ |date=2012-10-15 }}. Province of Guimaras. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> Ang ilan pang mga pulo ng lalawigan ay ang mga pulo ng Nadulao, Nalunga, Guiuanon, Panubulon, Tandug, Yato, Taklong. Mayo 42 maliliit na pulo naman ang bumubuo sa Kapuluang Taklong sa timog-kanlurang baybayin ng [[Nueva Valencia, Guimaras|Nueva Valencia]] sa [[Golpo ng Panay]] na nagsisilbing pambansang reserbang pandagat, kung saan nagsasagawa ng iba't-ibang gawaing pananaliksik. Ang Bundok Dinulman na may taas na 267 metro mula sa antas ng dagat ang pinakamatayog na bahagi ng lalawigan. Malaking bahagi naman ng pulo ng Guimaras ay 100 metro ang taas mula sa antas ng dagat. ==Demograpiya== Siyam sa bawat sampung Guimarasnon ay [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] — ang pangunahing wika ng rehiyon; samantalang 2.8 bahagdan naman ay [[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]. At ang mga natitira naman ay mga [[Cebuano]], [[Tagalog]] at iba pang pangkat.<ref name="pop2000">[http://census.gov.ph/content/guimaras-population-almost-doubled-thirty-years Guimaras Population Almost Doubled in Thirty Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315152626/http://census.gov.ph/content/guimaras-population-almost-doubled-thirty-years |date=2016-03-15 }}. National Statistics Office. 10 Enero 2002. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> ==Kasaysayan== Sa malaking bahagi ng kasaysayan ng Guimaras sakop ito ng karatig na lalawigan ng Iloilo. Naging regular na parokya ang Guimaras noong 1755 at di-naglaon dumami ang mga naninirahan dito na naging daan upang ito'y maging isang ganap na bayan noong 1886, na may kabayanan sa Tilad (ngayo'y [[Buenavista, Guimaras|Buenavista]]).<ref>[http://guimaras.gov.ph/homepage/history/ History of Guimaras]. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> Noong 1966 sa bisa ng R.A. 4667, naging sub-lalawigan ng Iloilo ang Guimaras na may tatlong bayan — [[Buenavista, Guimaras|Buenavista]], [[Jordan, Guimaras|Jordan]] at [[Nueva Valencia, Guimaras|Nueva Valencia]] (itinatag noong 1941), hanggang 1992 nang itakda ng [[Kodigo ng Pamahalaang Lokal (Pilipinas)|Kodigo ng Pamahalaang Lokal]] (R.A. 7160) ang pagdaraos ng plebisito sa lahat ng mga sub-lalawigan kung nanaisin nitong maging isang ganap na lalawigan o maibalik sa inang lalawigan nito. Sa ginanap na plebisito, 86.9 na bahagdan<ref>[http://www.lawphil.net/judjuris/juri1993/aug1993/gr_105214_1993.html G.R. No. 105214 30 Agosto 1993]. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> ang sumang-ayon na maging isang ganap na lalawigan ang Guimaras at tuluyan nang mahiwalay sa Iloilo. Nagkaroon din ito ng sarili nitong [[Distritong pambatas ng Guimaras|kinatawan]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] na unang hinalal noong 1995. Kasabay ng naturang halalan, ang mga plebisito na nagpatibay ng R.A. 7896 at R.A. 7897 na nagtatatag ng mga bayan ng [[Sibunag, Guimaras|Sibunag]]<ref>[http://elibrary.judiciary.gov.ph/republic_acts.php?doctype=Republic%20Acts&docid=a45475a11ec72b843d74959b60fd7bd645d0b7862487d#sam Republic Act No. 7896]{{Dead link|date=Enero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> at [[San Lorenzo, Guimaras|San Lorenzo]],<ref>[http://elibrary.judiciary.gov.ph/republic_acts.php?doctype=Republic%20Acts&docid=a45475a11ec72b843d74959b60fd7bd645d1f081246d3#sam Republic Act No. 7897]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Hinango noong 24 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> alinsunod sa pagkakasunod. Ang pinakamalalang sakunang pandagat sa Pilipinas ay naganap sa [[Kipot ng Guimaras]] sa pagitan ng Guimaras at Negros Occidental noong 11 Agosto 2006 nang lumubog ang oil tanker ng [[Petron]] na M/T Solar 1 at tumagas ang 2.1 milyong litrong langis na lulan nito sa karagatan ng lalawigan.<ref>Burgos, Nestor Jr. P. [http://newsinfo.inquirer.net/41161/guimaras-oil-spill-recovery-goes-on Guimaras oil spill recovery goes on]. INQUIRER.net. 13 Agosto 2011. ''Hinango noong 25 Oktubre 2012''. {{in lang|en}}</ref> ==Pamahalaan== [[File:Ph fil guimaras.png|Mapang pampolitika ng Guimaras|thumb|250px]] Gaya ng iba pang lalawigan sa Pilipinas, napapaloob sa Kodigo ng Pamahalaang Lokal ang sistema ng pamamahala sa lalawigan. Pinamumunuan ito ng gobernador na siyang punong tagapagpaganap, kahalili ang isang bise gobernador na tumatayong tagapangulo ng [[Sangguniang Panlalawigan (Pilipinas)|Sangguniang Panlalawigan]] na bumuboto lamang tuwing patas ang boto ng Sanggunian Panlalawigan. ===Punong tagapagpaganap=== # 1992–1998: Emily R. Lopez # 1998–2007: Joaquin Carlos Rahman A. Nava # 2007–2013: Felipe Hilan A. Nava # 2013– : Samuel T. Gumarin ===Sangguniang Panlalawigan=== Ang Sangguniang Panlalawigan ng Guimaras na siyang tagapagbatas ng pamahalaang panlalawigan ay binubuo ng walong regular-na-halal na kagawad o bokal at tatlong ex-officiong kasapi na siyang mga pangulo ng: *Panlalawigang tsapter ng [[Liga ng mga Barangay]], *Panlalawigang Pederasyon ng [[Sangguniang Kabataan]] , *Panlalawigang liga ng mga konsehal ng mga bayan sa lalawigan. Samantalang, naghahalal ng tig-apat na bokal ang bawat distritong pangsangguniang naghahati sa Guimaras. Napapangkat ang mga bayan nito sa sumusunod: *'''Unang distrito:''' Buenavista, San Lorenzo *'''Ikalawang distrito:''' Jordan, Nueva Valencia, Sibunag ===Pagkakahating pampolitika=== Nahahati ang Guimaras sa limang bayan na siya namang nahahati sa 98 barangay. {| width=45%; class="wikitable sortable" style="text-align:right;" !Bayan !Barangay !Lawak <br />(km²) !Populasyon <br />(2010) !Kapal<br /> (Tao/km²) |- |align=left|[[Buenavista, Guimaras|Buenavista]]||align=center| 36 || 128.26 || 46,703 || 364.1 |- |align=left|[[Jordan, Guimaras|Jordan]]||align=center| 14 || 126.11 || 34,791 || 275.9 |- |align=left|[[Nueva Valencia, Guimaras|Nueva Valencia]]||align=center| 22 || 137.12 || 37,852 || 276.1 |- |align=left|[[San Lorenzo, Guimaras|San Lorenzo]]||align=center| 12 || 93.04 || 24,032 || 258.3 |- |align=left|[[Sibunag, Guimaras|Sibunag]]||align=center| 14 || 120.04 || 19,565 || 163.0 |- !Kabuuan ||align=center|98 ||align=right|604.57 ||align=right|162,943 || align=right|269.5 |- |} ==Ekonomiya== Dahil sa paglago ng turismo, ang sektor ng paglilingkod ang may pinakamalaking ambag sa ekonomiya ng lalawigan. Kasunod nito ang sektor ng [[pagsasaka]], pangingisda at pangungubat — [[palay]], [[mangga]], [[kasoy]], alagaing-hayop at isda.<ref>[http://neda-rdc6.ph/downloads/PDPFP/Binder_Guimaras.pdf Provincial Development and Physical Framework Plan 20008–2013]{{Dead link|date=Enero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. National Economic Development Authority&nbsp;– Region VI. ''Hinango noong 26 Oktubre 2012.'' {{in lang|en}}</ref> ==Edukasyon== Ang [[Guimaras State College]] na may campus sa Buenavista (punong campus) at Jordan ang tanging institusyong may panterserang edukasyon sa buong lalawigan. ==Transportasyon== Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Iloilo]] ang pinakamalapit na paliparan sa lalawigan na may komersiyal na lipad. Mula sa [[Lungsod ng Iloilo]] may regular na biyahe ang mga lantsa patungong Guimaras na dumadaong sa mga bayan ng Buenavista at Jordan. Ang mga [[jeep]], [[tricycle]], [[habal-habal]] at mini-van ang mga karaniwang ginagamit na sasakyan sa lalawigan, liban sa mga [[bangka]] na sinasakyan patungo sa maliliit na pulo ng Guimaras. ==Tignan din== *[[Distritong pambatas ng Guimaras]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Guimaras}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 7ihovgypjah2o7lepjkpnygvsvwasu8 Ifugao 0 9595 2205531 1910155 2026-04-30T15:03:18Z Exec8 780 2205531 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Ifugao | sealfile = Ph_seal_ifugao.png | region = [[Cordillera Administrative Region]] (CAR) | capital = [[Lagawe, Ifugao|Lagawe]] | founded = 18 Hunyo 1966 (RA4695) | pop2000 = 161623 | pop2000rank = ika-9 pinakamaliit | popden2000 = 64 | popden2000rank= ika-8 pinakamababa | areakm2 = 2517.8 | arearank = ika-24 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 11 | barangays = 175 | districts = 1 | languages = [[Wikang Ilokano|Ilokano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | governor = Benjamin B. Cappleman | locatormapfile= Ph_locator_map_ifugao.png }} Ang '''Ifugao''' ay isang walang baybayin na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Cordillera Administrative Region]] sa [[Luzon]]. [[Lagawe, Ifugao|Lagawe]] ang kapital nito at napapaligiran ang [[Benguet]] sa kanluran, [[Mountain Province]] sa hilaga, [[Isabela]] sa silangan, at [[Nueva Vizcaya]] sa timog. Pinangalan ito sa [[Ilog Ifugao]]. Sa lalawigang ito, pangunahing atraksiyon sa mga [[turismo|turista]] ang [[Hagdan-Hagdang Palayan ng Banawe]]. Nabuo ang mga hagdan-hagdang palayan na ito sa mga bundok na walang tulong ng [[makina]] na nagbigay ng mga hagdan para sa mga katutubo upang makapatanim ng [[palay]]. Noong 1995, ipinahayag ng [[UNESCO]] ang lugar nito bilang Pamanang Lugar sa Mundo (''World Heritage Site''). == Tao at kultura == :''Tingnan [[Igorot]]'' === Pampolitika === Nahahati ang Ifugao sa 11 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]]. ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aguinaldo, Ifugao|Aguinaldo]] * [[Alfonso Lista, Ifugao|Alfonso Lista]] (Potia) * [[Asipulo, Ifugao|Asipulo]] * [[Banaue, Ifugao|Banaue]] * [[Hingyon, Ifugao|Hingyon]] * [[Hungduan, Ifugao|Hungduan]] </td><td valign="top"> * [[Kiangan, Ifugao|Kiangan]] * [[Lagawe, Ifugao|Lagawe]] * [[Lamut, Ifugao|Lamut]] * [[Mayoyao, Ifugao|Mayoyao]] * [[Tinoc, Ifugao|Tinoc]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Ifugao}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] au6bdu9c9w79pubm7k7xtvuq2c1jcg8 Iloilo 0 9596 2205578 2070396 2026-04-30T15:31:47Z Exec8 780 2205578 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Iloilo| sealfile=Ph seal iloilo.png| region=[[Kanlurang Visayas]] (Rehiyon VI)| capital=[[Lungsod ng Iloilo]]| founded=—| pop2000=1925002| pop2000rank=ika-7 pinakamalaki| popden2000=408| popden2000rank=ika-11 pinakamataas| areakm2=4719.4| arearank=ika-22 pinakamalaki| hucities=1| componentcities=1| municipalities=42| barangays=1,901| districts=6 (kabilang ang distrito ng Lungsod ng Iloilo)| languages=[[Wikang Ilonggo|Ilonggo]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]]| governor=Niel D. Tupas| locatormapfile=Ph locator map iloilo.png| notes='''†''' Kabilang ang distrito ng Lungsod ng Iloilo}} Ang '''Iloilo''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Kanlurang Visayas]]. [[Lungsod ng Iloilo]] ang kapital nito at matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng [[Pulo ng Panay]], at nasa hangganan ng [[Antique]] sa kanluran at [[Capiz]] sa hilaga. Matatagpuan naman ang [[Guimaras]] sa timog-silangan ng pampang ng Iloilo at [[Negros Occidental]] naman sa ibayo ng [[Golpo ng Panay]] at [[Kipot ng Guimaras]]. ==Tao at kultura== Kilala ang mga taga-Iloilo bilang [[mga Ilonggo]] at Ilonggo din ang kanilang wika na pormal na kilala bilang [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]. Nagsasalita din ng Hiligaynon o ilonggo ang mga tao mula sa Capiz. Hinggil sa kasaysayan nito bilang isang mahalagang puerto, mga ''mestizo'' ang maraming Ilonggo, o mga taong may halong [[Espanya|Kastilang]] dugo. Kilala ang distrito ng Jaro sa [[Lungsod ng Iloilo]] sa kanyang buhay na mga pista. ==Heograpiya== [[File:Ph fil iloilo.png|Mapang pampolitika ng Iloilo|thumb|350px]] ===Pampolitika=== Nahahati ang Iloilo sa 42 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at isang [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Iloilo]] sa probinsya ng Iloilo, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== *[[Lungsod ng Iloilo]] ====Lungsod==== *[[Lungsod ng Passi]] ====Mga munisipalidad==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Ajuy, Iloilo|Ajuy]] *[[Alimodian, Iloilo|Alimodian]] *[[Anilao, Iloilo|Anilao]] *[[Badiangan, Iloilo|Badiangan]] *[[Bagong Lucena]] *[[Balasan, Iloilo|Balasan]] *[[Banate, Iloilo|Banate]] *[[Barotac Nuevo, Iloilo|Barotac Nuevo]] *[[Barotac Viejo, Iloilo|Barotac Viejo]] *[[Batad, Iloilo|Batad]] *[[Bingawan, Iloilo|Bingawan]] *[[Cabatuan, Iloilo|Cabatuan]] *[[Calinog, Iloilo|Calinog]] *[[Carles, Iloilo|Carles]] *[[Concepcion, Iloilo|Concepcion]] *[[Dingle, Iloilo|Dingle]] *[[Dueñas, Iloilo|Dueñas]] *[[Dumangas, Iloilo|Dumangas]] *[[Estancia, Iloilo|Estancia]] *[[Guimbal, Iloilo|Guimbal]] *[[Igbaras, Iloilo|Igbaras]] *[[Iloilo, Iloilo|Iloilo]] </td><td valign="top"> *[[Janiuay, Iloilo|Janiuay]] *[[Lambunao, Iloilo|Lambunao]] *[[Leganes, Iloilo|Leganes]] *[[Lemery, Iloilo|Lemery]] *[[Leon, Iloilo|Leon]] *[[Maasin, Iloilo|Maasin]] *[[Miagao, Iloilo|Miagao]] *[[Mina, Iloilo|Mina]] *[[Oton, Iloilo|Oton]] *[[Passi, Iloilo|Passi]] *[[Pavia, Iloilo|Pavia]] *[[Pototan, Iloilo|Pototan]] *[[San Dionisio, Iloilo|San Dionisio]] *[[San Enrique, Iloilo|San Enrique]] *[[San Joaquin, Iloilo|San Joaquin]] *[[San Miguel, Iloilo|San Miguel]] *[[San Rafael, Iloilo|San Rafael]] *[[Santa Barbara, Iloilo|Santa Barbara]] *[[Sara, Iloilo|Sara]] *[[Tigbauan, Iloilo|Tigbauan]] *[[Tubungan, Iloilo|Tubungan]] *[[Zarraga, Iloilo|Zarraga]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Iloilo}} {{Kanlurang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Iloilo| ]] p6aeyqug9mtm9d1resmwo173ihajo4x Kalinga 0 9598 2205532 2172091 2026-04-30T15:03:43Z Exec8 780 2205532 wikitext text/x-wiki :''Para sa ibang gamit, tingnan ang [[Kalinga (paglilinaw)]].'' {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Kalinga |sealfile = Ph seal kalinga.png |region = [[Cordillera Administrative Region]] (CAR) |capital = [[Tabuk, Kalinga|Tabuk]] |founded = 14 Pebrero 1995 |pop2000 = 174023 |pop2000rank = ika-11 pinakamaliit |popden2000 = 56 |popden2000rank= ika-6 pinakamababa |areakm2 = 3119.7 |arearank = ika-42 pinakamalaki |hucities = 0 |componentcities=0 |municipalities= 8 |barangays = 152 |districts = 1 |languages = [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] | government_type = [[Lalawigan]] ng [[Pilipinas]] | leader_title = [[Gobernador]] | leader_name = Jocel Baac ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) | leader_title1 = [[Kongresista]] | leader_name1 = Manuel S. Agyao ([[Lakas Kampi CMD|Lakas-Kampi-CMD]]) | leader_title2 = [[Bise gobernador]] | leader_name2 = Allen Jesse C. Mangaoang |locatormapfile= Ph locator map kalinga.png }} Ang '''Kalinga''' ay isang walang baybayin na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] sa [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] sa [[Luzon]]. [[Tabuk, Kalinga|Tabuk]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Lalawigang Bulubundukin]] sa timog, [[Abra]] sa kanluran, [[Isabela]] sa silangan, [[Cagayan]] sa hilagang-silangan, at [[Apayao]] sa hilaga. Bago ang 1995, dating isang lalawigan ang Kalinga at Apayao na pinangalang ''[[Kalinga-Apayao]]'', hanggang naghiwalay ang dalawa upang mapabuti ang serbisyo at pangangailangan ng indibiduwal na mga katutubong tribo sa mga lalawigan. == Heograpiya == === Pampolitika === Ang lalawigan ng Kalinga ay nahahti sa 8 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ==== Mga Bayan ==== {| border="0" |----- | valign="top" | * [[Balbalan, Kalinga|Babalag]] * [[Lubuagan, Kalinga|Lubuagan]] * [[Pasil, Kalinga|Pasil]] * [[Pinukpuk, Kalinga|Pinukpuk]] | valign="top" | * [[Rizal, Kalinga|Rizal]] * [[Tabuk, Kalinga|Tabuk]] * [[Tanudan, Kalinga|Tanudan]] * [[Tinglayan, Kalinga|Tinglayan]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Kalinga}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 0zfzdl5d0ki69m5x82m9lz9mslpq0b6 Lanao del Norte 0 9603 2205564 2030789 2026-04-30T15:24:59Z Exec8 780 2205564 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Lanao del Norte | sealfile = Ph seal lanao del norte.png | region = [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X) | capital = [[Ubod, Lanao del Norte|Tubod]] | founded = 6 Hunyo 1952 | pop2000 = 758123 | pop2000rank = ika-30 pinakamalaki | popden2000 = 245 | popden2000rank = ika-31 pinakamataas | areakm2 = 3092.0 | arearank = ika-43 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities = 0 | municipalities = 22 | barangays = 506 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Ilokano]] | governor = Khalid Q. Dimaporo | locatormapfile = Ph locator map lanao del norte.png }} Ang '''Lanao del Norte''' ([[Filipino]]:''Hilagang Lanao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. [[Tubod, Lanao del Norte|Tubod]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Lanao del Sur]] sa timog, [[Zamboanga del Sur]] sa kanluran, [[Misamis Oriental]] sat hilaga-silangan, [[Bukidnon]] sa silangan, at nahihiwalay sa [[Misamis Occidental]] sa pamamagitan ng [[Iligan Bay]]. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Lanao del Norte sa 22 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Iligan]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Bacolod, Lanao del Norte|Bacolod]] * [[Baloi, Lanao del Norte|Baloi]] * [[Baroy, Lanao del Norte|Baroy]] * [[Kapatagan, Lanao del Norte|Kapatagan]] * [[Kauswagan, Lanao del Norte|Kauswagan]] * [[Kolambugan, Lanao del Norte|Kolambugan]] * [[Lala, Lanao del Norte|Lala]] * [[Linamon, Lanao del Norte|Linamon]] * [[Magsaysay, Lanao del Norte|Magsaysay]] * [[Maigo, Lanao del Norte|Maigo]] * [[Matungao, Lanao del Norte|Matungao]] </td><td valign="top"> * [[Munai, Lanao del Norte|Munai]] * [[Nunungan, Lanao del Norte|Nunungan]] * [[Pantao Ragat, Lanao del Norte|Pantao Ragat]] * [[Pantar, Lanao del Norte|Pantar]] * [[Poona Piagapo, Lanao del Norte|Poona Piagapo]] * [[Salvador, Lanao del Norte|Salvador]] * [[Sapad, Lanao del Norte|Sapad]] * [[Sultan Naga Dimaporo, Lanao del Norte|Sultan Naga Dimaporo]] (Karomatan) * [[Tagoloan, Lanao del Norte|Tagoloan]] * [[Tangcal, Lanao del Norte|Tangcal]] * [[Tubod, Lanao del Norte|Tubod]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Lanao del Norte}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] ckufey9llajopwngd4efvy4fm04j2dq Leyte 0 9606 2205542 2086669 2026-04-30T15:10:25Z Exec8 780 2205542 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Leyte |sealfile = Leyte Logo.png |region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) |capital = [[Tacloban|Lungsod Tacloban]] |founded = 1543 at 10 Marso 1917 |pop2000 = 1592336 |pop2000rank = ika-14 pinakamalaki |popden2000 = 279 |popden2000rank= ika-24 pinakamataas |areakm2 = 5712.8 |arearank = ika-12 pinakamalaki |hucities = 2 |componentcities= 1 |municipalities= 40 |barangays = 1,641 |districts = 5 |languages = [[Wikang Waray|Waray]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Ingles|Ingles]] |governor = [[Jericho Petilla]] |locatormapfile= Ph locator map leyte.png }} :''Para sa ibang paggamit, tingnan ang [[Leyte (paglilinaw)]].'' Ang '''Leyte''' (o '''Hilagang Leyte''') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Silangang Visayas]]. [[Lungsod ng Tacloban]] ang kapital nito at sinasakop ang 75 bahagdan ng hilagang bahagi ng [[Leyte (pulo)|pulo ng Leyte]]. Matatagpuan ang Leyte sa kanluran ng [[lalawigan ng Samar|Samar]], sa hilaga ng [[Katimogang Leyte]] at sa timog ng [[Biliran]]. Sa kanluran ng Leyte sa ibayo ng [[Dagat Camotes]], naroon ang lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]]. ==Kasaysayan== Ang manlalakbay na si [[Ruy López de Villalobos]] ay unang dumating sa pulo noong 1543 at ipinangalan ang lugar bilang Las Islas Felipinas. ===Labanan sa Golpo ng Leyte=== [[File:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|left|200px|Nang nalusob ng mga Amerikano ang baybayin ng Leyte, natupad nito ang pangako ni Hen. Douglas MacArthur na babalik ito pagkatapos niya itong sabihin noong bumagsak ang laban ng Pilipinas sa mga Hapon noong 1942.]] {{main|Labanan sa Golpo ng Leyte}} Ang [[Labanan sa Golpo ng Leyte]] ay naganap sa mga karagatang nakapalibot sa pulo simula noong 23 Oktubre hanggang 26 Oktubre 1944. Iyon ang pinakamalaking labanang pandagat sa modernong kasaysayan, kung saan tinatayang 212 mga barko ng Amerika ang nakipaglaban sa mga 60 barko ng [[Imperyo ng Hapon]], kasama na ang mga barking pandigma nitong ''Yamato''' at ang ''Musashi''. Naganap ang unang labanan sa Leyte noong 20 Oktubre 1944. Isang matagumpay na pagsakop ng mga Alyadong bansa sa pulo ang naganap at naging isang mahalagang bahagi ng tuluyang pagkapanalo ng hukbong Pilipino at Amerikano sa Pilipinas. == Tao at kultura == {{Philippine Census |align=none | title = Sensus ng populasyon ng lalawigan ng Leyte | 1990 = 1230925 | 1995 = 1343941 | 2000 = 1413697 | 2007 = 1506096 | 2010 = 1567984 | 2015 = 1724679 | footnote = Hindi kabilang ang Lungsod ng Tacloban<br>Source: Philippine Statistics Authority{{PH census|2015|08}}{{PH census|2010|08}}{{PH census|2010}} }} [[File:Busay Falls.jpg|thumb|Talon ng Busay na matatagpuan sa Brgy. Camono-an Dagami, Leyte]] Nahahati sa wika ang Leyte sa dalawang pangunahing pangkat. Sa kanluran at timog ang mga nagsasalita ng [[Wikang Cebuano|Cebuano]], habang sa hilaga at silangan ang mga nagsasalita ng [[Waray-waray]]. May mga pag-uugnay ang mga Cebuano sa Cebu, ang pinakamataong lalawigan sa Visayas; mas may mga pag-uugnay ang [[mga Waray]] sa Leyte at Samar. == Ekonomiya == Umaasa ang [[ekonomiya]] ng Leyte sa [[agrikultura]]. Itinatanim ang [[palay]] sa mga mababang patag na lugar, partikular sa may Tacloban, habang pagtatanim ng [[buko]], para sa langis nito, ang pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan sa mga bulubunduking lugar. Isang pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga residente ang pangingisda. == Heograpiya == === Pampolitika === [[Talaksan:Ph fil leyte.png|thumb|300px|Mapang politikal ng Leyte]] Nahahati ang Leyte sa 40 [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Isang malayang lungsod ang [[Lungsod ng Ormoc]] sa Leyte. Pinamamahalaan ito na malaya sa lalawigan at hindi naghahalal ang mga residente ng mga opisyal ng lalawigan, na nakasaad sa kasulatan ng lungsod. Ang [[Lungsod ng Tacloban]] ay ang kabisera pero hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan ng probinsya ng Leyte. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Tacloban]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng Ormoc]] * [[Lungsod ng Baybay]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Abuyog, Leyte|Abuyog]] * [[Alangalang, Leyte|Alangalang]] * [[Albuera, Leyte|Albuera]] * [[Babatngon, Leyte|Babatngon]] * [[Barugo, Leyte|Barugo]] * [[Bato, Leyte|Bato]] * [[Burauen, Leyte|Burauen]] * [[Calubian, Leyte|Calubian]] * [[Capoocan, Leyte|Capoocan]] * [[Carigara, Leyte|Carigara]] * [[Dagami, Leyte|Dagami]] * [[Dulag, Leyte|Dulag]] * [[Hilongos, Leyte|Hilongos]] * [[Hindang, Leyte|Hindang]] * [[Inopacan, Leyte|Inopacan]] * [[Isabel, Leyte|Isabel]] * [[Jaro, Leyte|Jaro]] * [[Javier, Leyte|Javier]] (Bugho) * [[Julita, Leyte|Julita]] * [[Kananga, Leyte|Kananga]] </td><td valign="top"> * [[La Paz, Leyte|La Paz]] * [[Leyte, Leyte|Leyte]] * [[MacArthur, Leyte|MacArthur]] * [[Mahaplag, Leyte|Mahaplag]] * [[Matag-ob, Leyte|Matag-ob]] * [[Matalom, Leyte|Matalom]] * [[Mayorga, Leyte|Mayorga]] * [[Merida, Leyte|Merida]] * [[Palo, Leyte|Palo]] * [[Palompon, Leyte|Palompon]] * [[Pastrana, Leyte|Pastrana]] * [[San Isidro, Leyte|San Isidro]] * [[San Miguel, Leyte|San Miguel]] * [[Santa Fe, Leyte|Santa Fe]] * [[Tabango, Leyte|Tabango]] * [[Tabontabon, Leyte|Tabontabon]] * [[Tanauan, Leyte|Tanauan]] * [[Tolosa, Leyte|Tolosa]] * [[Tunga, Leyte|Tunga]] * [[Villaba, Leyte|Villaba]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Leyte}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 8lhokhzb2g6ijpeops8an57x45hs5lj Occidental Mindoro 0 9878 2205554 1432669 2026-04-30T15:18:27Z Exec8 780 2205554 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Occidental Mindoro | sealfile = Ph seal occidental mindoro.png | region = [[MIMAROPA]] (Region IV-B) | capital = [[Mamburao, Occidental Mindoro|Mamburao]] | founded = — | pop2000 = 380250 | pop2000rank = Ika-21 pinakamaliit | popden2000 = 65 | popden2000rank= Ika-9 na pinakamababa | areakm2 = 5879.9 | arearank = Ika-11 na pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 11 | barangays = 162 | districts = 1 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Kamangyan]] | governor = Nene Ramirez-Sato| locatormapfile= Ph locator map occidental mindoro.png | }} Ang '''Occidental Mindoro''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]:''Kanlurang Mindoro'' ; [[Wikang Espanyol|Espanyol]]: Mindoro Occidental) ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[MIMAROPA]] sa [[Luzon]]. [[Mamburao, Occidental Mindoro|Mamburao]] ang kapital nito at sinasakop ang kanlurang kalahati ng pulo ng [[Mindoro]]; [[Oriental Mindoro]] ang kalahating silangan. Nasa kanluran ang [[Timog Dagat Tsina]] at nasa timog-kanluran ang lalawigan ng [[Palawan]], sa ibayo ng [[Kipot ng Mindoro]]. Nasa hilaga naman ang [[Batangas]], na nakahiwalay sa pamamagitan ng [[Daanan sa Pulo ng Verde]]. == Demograpiya == Sang-ayon sa senso noong 2000, nasa 380,250 ang populasyon ng Occidental Mindoro, at naging ika-21 pinakamaliit na lalawigan ayon sa populasyon. Nasa 65 mga tao bawat km² ang densidad ng populasyon. [[Wikang Tagalog|Tagalog]],[[Kamangyan]] at Ilokano ang mga pangunahing wika dito. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Occidental Mindoro sa 11 na mga bayan. === Mga bayan === <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Abra de Ilog, Occidental Mindoro|Abra de Ilog]] * [[Calintaan, Occidental Mindoro|Calintaan]] * [[Looc, Occidental Mindoro|Looc]] * [[Lubang, Occidental Mindoro|Lubang]] * [[Magsaysay, Occidental Mindoro|Magsaysay]] * [[Mamburao, Occidental Mindoro|Mamburao]] </td><td valign="top"> * [[Paluan, Occidental Mindoro|Paluan]] * [[Rizal, Occidental Mindoro|Rizal]] * [[Sablayan, Occidental Mindoro|Sablayan]] * [[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] * [[Santa Cruz, Occidental Mindoro|Santa Cruz]] </td></tr></table> ==Mga Kawing panlabas== [http://www.occidentalmindoro.ph Websayt ng Occidental Mindoro] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Occidental Mindoro}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Occidental Mindoro]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} kvjtxsnyzneeify985lm3yig3wdi6rk Marinduque 0 9893 2205553 2134376 2026-04-30T15:17:50Z Exec8 780 2205553 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 |infoboxtitle = Lalawigan ng Marinduque |sealfile = Ph seal marinduque.png |region = [[MIMAROPA]] (Region IV-B) |capital = [[Boac, Marinduque|Boac]] |founded = 21 Pebrero 1920 |pop2000 = 217392 |pop2000rank = ika-14 na pinakamaliit |popden2000 = 227 |popden2000rank = ika-35 pinakamataas |areakm2 = 959.3 |arearank = ika-6 na pinakamaliit |hucities = 0 |componentcities = 0 |municipalities = 6 |barangays = 218 |districts = 1 |languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] |governor = Romulo Bacorro ([[PDP-Laban]]) |locatormapfile = Ph locator map marinduque.png }} Ang '''Marinduque''' ay isang [[pulo]]ng [[mga lalawigan ng Pilpinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[MIMAROPA]] sa [[Luzon]]. [[Boac, Marinduque|Boac]] ang kapital nito. Nasa pagitan [[Look ng Tayabas]] sa hilaga at [[Dagat Sibuyan]] sa timog ang Marinduque. Matatagpuan ito sa timog at kanluran ng [[Quezon]], silangan ng [[Mindoro]], at hilaga ng [[Romblon]]. Halos bilog na pulo ang '''Marinduque''' na may mga labing-isang milya ang layo mula sa [[Luzon]]. May 370 milya kuadrado ito na ginagawang ika-13 pinakamalaking pulo sa kapuluan ng Pilipinas. Bantog ang Marinduque para sa [[Pistahang Moryon]] na ipinagdiriwang taung-taon. == Heograpiya == === Pampolitika === Binubuo ang Marinduque ng anim na [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]]: *[[Boac, Marinduque|Boac]] *[[Buenavista, Marinduque|Buenavista]] *[[Gasan, Marinduque|Gasan]] *[[Mogpog, Marinduque|Mogpog]] *[[Santa Cruz, Marinduque|Santa Cruz]] *[[Torrijos, Marinduque|Torrijos]] === Heograpiya === Ang Marinduque ay isang hugis-puso na pulo na nasa gitna ng [[Kipot ng Tayabas]] sa hilaga at [[Dagat ng Sibuyan]] ay sa timog. Hiwalay ito sa [[Tangway ng Bondoc]] sa Quna pulo ay ang Pulo ng Maniwaya, ang Pulo ng Polo at ang Pulo ng Mongpong. Ang pinakataas na taluktok sa Marinduque ay ang [[Bundok Malindig]] (noon, Bundok Marlanga), isang potensiyal na aktibong [[bulkan]] na may kataasan ng 1,157 na metro. Mayrong dalawang mayor na panahon ang pulo — ang panahong tuyo (Nobyembre hanggang Pebrero) at ang panahong maulan (Hunyo hanggang Oktubre), na may isang panahon ng pagpapalit sa pagitan ng dalawang panahon. == Kultura == Tuwing Disyembre ipinagdiriwang ang Bila-bila Festival sa Marinduque ito'y ginaganap tuwing pista ng Boac. At tuwing Abril (Mahal na Araw) ginaganap naman ang Morionies Festival, at ito'y ipinadiriwang taon taon upang ipakilala ang kulturang Marinduqueño. {| | [[Talaksan:Marinduque 2.JPG|none|250px|thumb|Hilagang Marinduque]] | [[Talaksan:Marinduque 1.JPG|none|250px|thumb|Timog na Marinduque]] |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Marinduque}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Marinduque|*]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 9w6j03btq3s8ckl8xc46o9v930cmkag Misamis Occidental 0 10002 2205565 1992832 2026-04-30T15:25:31Z Exec8 780 2205565 wikitext text/x-wiki {{Otherplaces3|Misamis (paglilinaw)}} Ang '''Misamis Occidental''' ([[Filipino]]: ''Kanlurang Misamis'') ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] sa [[Hilagang Mindanao]]. Ang [[Lungsod ng Oroquieta]] ang kapital nito. Nasa hangganan ng [[Zamboanga del Norte]] at [[Zamboanga del Sur]] sa kanluran at nakahiwalay mula sa [[Lanao del Norte]] ng [[Look ng Iligan]]. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Misamis Occidental | sealfile = Ph seal misamis occidental.png | region = [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X) | capital = [[Lungsod ng Oroquieta]] | founded = 6 Hunyo 1952 | pop2000 = 486720 | pop2000rank = ika-28 pinakamaliit | popden2000 = 251 | popden2000rank = ika-27 pinakamalaki | areakm2 = 1939.3 | arearank = ika-19 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities = 3 | municipalities = 14 | barangays = 490 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]] | governor = Atty. Henry S. Oaminal | locatormapfile = Ph locator map misamis occidental.png }} == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Misamis Occidental sa 14 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 3 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng Oroquieta]] * [[Ozamiz City]] * [[Lungsod ng Tangub]] ==== Mga bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aloran, Misamis Occidental|Aloran]] * [[Baliangao, Misamis Occidental|Baliangao]] * [[Bonifacio, Misamis Occidental|Bonifacio]] * [[Calamba, Misamis Occidental|Calamba]] * [[Clarin, Misamis Occidental|Clarin]] * [[Concepcion, Misamis Occidental|Concepcion]] * [[Don Victoriano Chiongbian, Misamis Occidental|Don Victoriano Chiongbian]] (Don Mariano Marcos) </td><td valign="top"> * [[Jimenez, Misamis Occidental|Jimenez]] * [[Lopez Jaena, Misamis Occidental|Lopez Jaena]] * [[Panaon, Misamis Occidental|Panaon]] * [[Plaridel, Misamis Occidental|Plaridel]] * [[Sapang Dalaga, Misamis Occidental|Sapang Dalaga]] * [[Sinacaban, Misamis Occidental|Sinacaban]] * [[Tudela, Misamis Occidental|Tudela]] </td></tr></table> ==Mga larawan== <gallery> The Subanen.jpg|Mga katutubong Subanen Piduan Falls, Mt. Malindang, Don Victoriano, Misamis Occidental.jpg |Talon ng Piduan </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Misamis Occidental}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] tbcqj67b1n3k976a47wzip61do3idbn Misamis Oriental 0 10004 2205566 2070378 2026-04-30T15:25:58Z Exec8 780 2205566 wikitext text/x-wiki {{Otherplaces3|Misamis (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Misamis Oriental | sealfile = Ph seal misamis oriental.png| region = [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyong X) | capital = [[Lungsod ng Cagayan de Oro]] | founded = | pop2000 = 1126215 | pop2000rank = ika-19 na pinakamalaki | popden2000 = 315 | popden2000rank = ika-17 pinakamataas | areakm2 = 3570.0 | arearank = ika-36 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities = 1 | municipalities = 24 | barangays = 502 | districts = 2, at ang distrito ng [[Cagayan de Oro City]]. | languages = [[Cebuano]] | governor = Oscar Moreno | locatormapfile = Ph locator map misamis oriental.png }} [[Talaksan:Cathedral at Balingasag, Misamis Oriental.jpg|thumb|Ang sikat na simbahan ng Balingasag sa Misamis Oriental.]] Ang '''Misamis Oriental''' (literal na ''Silangang Misamis'') ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Hilagang Mindanao]]. Ang [[Lungsod ng Cagayan de Oro]] ang kabisera, pinakamalaking siyudad at sentro ng lalawigan. Napapaligiran ito ng [[Lanao del Norte]] at [[Bukidnon]] patungong timog, ang [[Agusan del Norte]] at [[Agusan del Sur]] patungong silangan, at [[Dagat Bohol]] sa hilaga kasama ang pulong-lalawigan ng [[Camiguin]] na nasa hilagang pampang nito. == Heograpiya == [[File:Ph fil misamis oriental.png|thumb|Mapang pampolitika ng Misamis Oriental|280px]] === Pampolitika === Nahahati ang Misamis Oriental sa 24 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 2 [[Mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Cagayan de Oro]] sa probinsya ng Misamis Oriental, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Cagayan de Oro]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng Gingoog]] * [[El Salvador, Misamis Oriental|Lungsod ng El Salvador]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Alubijid, Misamis Oriental|Alubijid]] * [[Balingasag, Misamis Oriental|Balingasag]] * [[Balingoan, Misamis Oriental|Balingoan]] * [[Binuangan, Misamis Oriental|Binuangan]] * [[Claveria, Misamis Oriental|Claveria]] * [[Gitagum, Misamis Oriental|Gitagum]] * [[Initao, Misamis Oriental|Initao]] * [[Jasaan, Misamis Oriental|Jasaan]] * [[Kinoguitan, Misamis Oriental|Kinoguitan]] * [[Lagonglong, Misamis Oriental|Lagonglong]] * [[Laguindingan, Misamis Oriental|Laguindingan]] </td><td valign="top"> * [[Libertad, Misamis Oriental|Libertad]] * [[Lugait, Misamis Oriental|Lugait]] * [[Magsaysay, Misamis Oriental|Magsaysay]] (Linugos) * [[Manticao, Misamis Oriental|Manticao]] * [[Medina, Misamis Oriental|Medina]] * [[Naawan, Misamis Oriental|Naawan]] * [[Opol, Misamis Oriental|Opol]] * [[Salay, Misamis Oriental|Salay]] * [[Sugbongcogon, Misamis Oriental|Sugbongcogon]] * [[Tagoloan, Misamis Oriental|Tagoloan]] * [[Talisayan, Misamis Oriental|Talisayan]] * [[Villanueva, Misamis Oriental|Villanueva]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Misamis Oriental}} {{Hilagang Mindanao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 8fpxs5fhmnqe4ojt4zo2d3vt6ijo9xu Lalawigang Bulubundukin 0 10028 2205533 2167242 2026-04-30T15:04:06Z Exec8 780 2205533 wikitext text/x-wiki Ang '''Lalawigang Bulubundukin'''<ref>{{cite journal |last1=Tamanio-Yraola |first1=Marialita |title=Ang Musika Ng Mga Bontok Igorot Sa Sadanga, Lalawigang Bulubundukin: Unang Bahagi |journal=Musika Jornal |date=1979 |issue=3 |pages=109-111 |url=https://journals.upd.edu.ph/index.php/musika/article/view/2473/2342 |access-date=29 June 2024 |language=fil |archive-date=29 Hunyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240629104053/https://journals.upd.edu.ph/index.php/musika/article/view/2473/2342 |url-status=dead }}</ref> o '''Mountain Province''' ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] sa [[Cordillera Administrative Region]] sa [[Luzon]]. [[Bontoc, Mountain Province|Bontoc]] ang kapital nito at napapaligiran ito ng [[Ifugao]], [[Benguet]], [[Ilocos Sur]], [[Abra]], [[Kalinga]], at [[Isabela]]. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Mountain Province | sealfile = Ph seal mountain province.png | region = [[Cordillera Administrative Region]] (CAR) | capital = [[Bontoc, Mountain Province|Bontoc]] | founded = 1908 | pop2000 = 140439 | pop2000rank = ika-6 na pinakamaliit | popden2000 = 67 | popden2000rank= ika-10 pinakamababa | areakm2 = 2097.3 | arearank = ika-20 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 10 | barangays = 144 | districts = 1 | languages = [[Wikang Ilokano|Iloko]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Kankanaey]] | governor = [[Maximo B. Dalog]] | locatormapfile= Ph locator map mountain province.png | }} Mountain Province ang buong pangalan ng lalawigan at kadalasang pinapangalan ng mali bilang ''Mountain'' lamang ng mga ibang banyagang reperensiya. Madalas din na maling dinadaglat ng mga lokal na mamamayan ito bilang ''Mt. Province'', na kadalasang binabasa ng mga katutubong Ingles bilang "Mount Province". Ipinangalan ang lalawigan ng ganito dahil matatagpuan sa bulubundukin ng [[Cordillera (Pilipinas)|Cordillera]] sa hilangang gitnang Luzon. Ang ''Mountain'' ay Ingles para sa bundok. Pangalan din ang Mountain Province ng makasaysayang lalawigan na kinabibilangan ng karamihan sa mga kasalukuyang mga lalawigan ng Cordillera. Naitatag ng mga Amerikano ang lumang lalawigan na ito noong 1908 at nahiwalay sa kalunan noong 1966 at naging Mountain Province, Benguet, [[Kalinga-Apayao]] at Ifugao. ==Mga tao== {{further|Mga Igorot}} ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Nahahati ang Mountain Province sa 10 mga [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]]. ====Mga munisipalidad==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Barlig, Mountain Province|Barlig]] *[[Bauko, Mountain Province|Bauko]] *[[Besao, Mountain Province|Besao]] *[[Bontoc, Mountain Province|Bontoc]] *[[Natonin, Mountain Province|Natonin]] </td><td valign="top"> *[[Paracelis, Mountain Province|Paracelis]] *[[Sabangan, Mountain Province|Sabangan]] *[[Sadanga, Mountain Province|Sadanga]] *[[Sagada, Mountain Province|Sagada]] *[[Tadian, Mountain Province|Tadian]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Lalawigang Bulubundukin}} {{Rehiyong Administratibo ng Cordillera}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] rxwb60xcwfh80dfgmfi1nvh43v2f201 Negros Oriental 0 10045 2205559 2177552 2026-04-30T15:21:49Z Exec8 780 2205559 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Negros Oriental | official_name = Lalawigan ng Negros Oriental <!-- only 1 official language as per seal --> | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | motto = ''Veritas Via Vitae'' <br> | image_skyline = Negros Oriental Capitol.jpg | image_caption = Ang Kapitolyo sa [[Dumaguete]] | image_flag = {{PH wikidata|image_flag}} | flag_size = 120x80px | image_seal = Ph seal negros oriental.png | seal_size = 100x80px | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] | established_title = Tinatag | established_date = 1 Enero 1890 | seat_type = Capital | seat = {{PH wikidata|seat}} | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | leader_title = Gobernador | leader_name = Manuel "Chaco" L. Sagarbarria | area_footnotes = <ref name=nscblist>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 March 2013 |location=Makati City, Philippines |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=2013-01-17 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=2016-09-12 }}</ref> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_rank = ika-17 sa 81 | elevation_max_m = 2,465 | elevation_max_point = [[Bulkang Kanlaon]] | population_footnotes = {{PH census|current|NIR}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_rank = ika-19 sa 81 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = ika-35 sa 81 | demographics_type1 = Mga Dibisyon | demographics1_title1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga Malayang Lungsod]] | demographics1_info1 = 0 | demographics1_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga Bahaging Lungsod]] | demographics1_info2 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 6 | [[Bais, Negros Oriental|Bais]] | [[Bayawan]] | [[Canlaon]] | [[Dumaguete]] | [[Guihulngan]] | [[Tanjay]] }} | demographics1_title3 = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Mga Munisipalidad]] | demographics1_info3 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 19 | [[Amlan, Negros Oriental|Amlan]] | [[Ayungon]] | [[Bacong, Negros Oriental|Bacong]] | [[Basay, Negros Oriental|Basay]] | [[Bindoy]] | [[Dauin]] | [[Jimalalud]] | [[La Libertad, Negros Oriental|La Libertad]] | [[Mabinay]] | [[Manjuyod]] | [[Pamplona, Negros Oriental|Pamplona]] | [[San Jose, Negros Oriental|San Jose]] | [[Santa Catalina, Negros Oriental|Santa Catalina]] | [[Siaton]] | [[Sibulan]] | [[Tayasan]] | [[Valencia, Negros Oriental|Valencia]] | [[Vallehermoso, Negros Oriental|Vallehermoso]] | [[Zamboanguita]] }} | demographics1_title4 = [[Barangay|Mga Barangay]] | demographics1_info4 = 557 | demographics1_title5 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mga Distrito]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Negros Oriental|Una hanggang Ikatlong distrito ng Negros Oriental]] | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | blank_name_sec1 = Sinasalitang Wika | blank_info_sec1 = {{hlist | [[Wikang Sebwano|Sebwano]] | [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] | [[Wikang Ingles|Ingles]] }} | blank_name_sec2 = Pag-uuri Ayon sa Kita | blank_info_sec2 = 1st class | website = {{PH wikidata|website}} |anthem= }} Ang '''Negros Oriental''' ([[Filipino]]: ''Silangang Negros'', [[Sebwano]]: ''Sidlakang Negros'') ay isa sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] sa [[Kabisayaan]]. Inookupa ng lalawigan ang timog-silangang bahagi ng pulo ng [[Negros]], samantalang ang kalapit na lalawigan ng [[Negros Occidental]] ang sumasaklaw sa hilagang-kanlurang bahagi. Nasa gawing silangan ng Negros Oriental ang lalawigan ng [[Cebu]], sa ibayo ng [[Kipot ng Tañon]]. Matatagpuan naman sa timog-silangan ang lalawigan ng [[Siquijor]]. Ang pangunahing wika sa lalawigan ay [[Wikang Cebuano|Sebwano]], at [[Katolisismo]] ang namamayaning relihiyon. Ang [[Lungsod ng Dumaguete]] ang kabisera, sentro ng pamahalaan, komersyo, edukasyon, at transportasyon, at ang pinakamataong lungsod. Ilan sa mga kilalang ''tourist spot'' ng lalawigan ang Isla ng Apo, isang kilalang ''diving spot'' at ang Manjuyod Sand Bar na binansagang ''Maldives of the Philippines''. Ang Dumaguete rin ay kilala bilang ''One of the Best Places to Retire'' ng isang sikat na magasin. == Administrasyon == [[File:Ph fil negros oriental.png|thumb|upright=0.9|{{center|Mga pampulitikang dibisyon}}]] Ang lalawigan ng Negros Oriental ay binubuo ng 19 [[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] at 6 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], na nahahati pa sa 557 [[barangay]]. Ang [[Lungsod ng Dumaguete]] ang kabisera at sentro ng pamahalaan. Ito rin ang pinakamataong lungsod, sa kabila ng pagiging pinakamaliit batay sa lawak. {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera at bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Munisipalidad|size=90%}} }} {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:right;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;border-collapse:collapse;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lungsod {{small|o}} munisipalidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Distrito{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=3 | Populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{PSGC rubric}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Total number of barangays}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Coordinates]] |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" colspan=2 | {{small|(2015)}}{{PH census|2015|NIR}} ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" | {{small|(2010)}}{{PH census|2010|07}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Amlan, Negros Oriental|Amlan]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|23,624|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 22,206 | {{PAGR|2015.5835|23624|2010.3315|22206}} | {{convert|111.85|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|23624/111.85|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4636" | {{coord|9.4636|N|123.2266|E|name=Amlan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Ayungon]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|46,303|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 46,146 | {{PAGR|2015.5835|46303|2010.3315|46146}} | {{convert|265.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|46303/265.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.8587" | {{coord|9.8587|N|123.1436|E|name=Ayungon|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bacong, Negros Oriental|Bacong]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|36,527|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 32,286 | {{PAGR|2015.5835|36527|2010.3315|32286}} | {{convert|40.30|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|36527/40.30|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.2452" | {{coord|9.2452|N|123.2951|E|name=Bacong|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Bais, Negros Oriental|Bais]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|76,291|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 74,722 | {{PAGR|2015.5835|76291|2010.3315|74722}} | {{convert|319.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|76291/319.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 35 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.5914" | {{coord|9.5914|N|123.1213|E|name=Bais|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Basay, Negros Oriental|Basay]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|26,566|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 24,913 | {{PAGR|2015.5835|26566|2010.3315|24913}} | {{convert|162.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|26566/162.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4099" | {{coord|9.4099|N|122.6409|E|name=Basay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Bayawan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|117,900|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 114,074 | {{PAGR|2015.5835|117900|2010.3315|114074}} | {{convert|699.08|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|117900/699.08|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3668" | {{coord|9.3668|N|122.8055|E|name=Bayawan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bindoy]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|39,819|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 39,416 | {{PAGR|2015.5835|39819|2010.3315|39416}} | {{convert|173.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39819/173.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.7557" | {{coord|9.7557|N|123.1408|E|name=Bindoy|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Canlaon]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|54,509|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 50,627 | {{PAGR|2015.5835|54509|2010.3315|50627}} | {{convert|170.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|54509/170.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.3865" | {{coord|10.3865|N|123.2245|E|name=Canlaon|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Dauin]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|27,786|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 25,239 | {{PAGR|2015.5835|27786|2010.3315|25239}} | {{convert|114.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|27786/114.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.1911" | {{coord|9.1911|N|123.2655|E|name=Dauin|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#CCFFCC;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#CCFFCC;border-right:0;" | [[Dumaguete]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|131,377|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 120,883 | {{PAGR|2015.5835|131377|2010.3315|120883}} | {{convert|33.62|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|131377/33.62|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 30 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3054" | {{coord|9.3054|N|123.3080|E|name=Dumaguete|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Guihulngan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|95,969|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 93,675 | {{PAGR|2015.5835|95969|2010.3315|93675}} | {{convert|388.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|95969/388.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 33 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.1199" | {{coord|10.1199|N|123.2728|E|name=Guihulngan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Jimalalud]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|30,945|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 29,044 | {{PAGR|2015.5835|30945|2010.3315|29044}} | {{convert|139.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|30945/139.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.9791" | {{coord|9.9791|N|123.2003|E|name=Jimalalud|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[La Libertad, Negros Oriental|La Libertad]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|38,602|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 38,904 | {{PAGR|2015.5835|38602|2010.3315|38904}} | {{convert|139.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|38602/139.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.0264" | {{coord|10.0264|N|123.2338|E|name=La Libertad|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Mabinay, Negros Oriental|Mabinay]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|78,864|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 74,187 | {{PAGR|2015.5835|78864|2010.3315|74187}} | {{convert|319.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|78864/319.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 32 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.7265" | {{coord|9.7265|N|122.9294|E|name=Mabinay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Manjuyod]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|42,332|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 41,107 | {{PAGR|2015.5835|42332|2010.3315|41107}} | {{convert|264.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|42332/264.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.6795" | {{coord|9.6795|N|123.1492|E|name=Manjuyod|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pamplona, Negros Oriental|Pamplona]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|37,596|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 34,906 | {{PAGR|2015.5835|37596|2010.3315|34906}} | {{convert|202.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|37596/202.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4722" | {{coord|9.4722|N|123.1184|E|name=Pamplona|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Jose, Negros Oriental|San Jose]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|20,413|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 19,098 | {{PAGR|2015.5835|20413|2010.3315|19098}} | {{convert|54.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|20413/54.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4138" | {{coord|9.4138|N|123.2417|E|name=San Jose|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Santa Catalina, Negros Oriental|Santa Catalina]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|75,756|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 73,306 | {{PAGR|2015.5835|75756|2010.3315|73306}} | {{convert|523.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|75756/523.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3330" | {{coord|9.3330|N|122.8631|E|name=Santa Catalina|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Siaton]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|77,696|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 73,285 | {{PAGR|2015.5835|77696|2010.3315|73285}} | {{convert|335.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|77696/335.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.0641" | {{coord|9.0641|N|123.0323|E|name=Siaton|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Sibulan]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|59,455|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 51,519 | {{PAGR|2015.5835|59455|2010.3315|51519}} | {{convert|163.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|59455/163.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3589" | {{coord|9.3589|N|123.2847|E|name=Sibulan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Tanjay]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|80,532|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 79,098 | {{PAGR|2015.5835|80532|2010.3315|79098}} | {{convert|276.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|80532/276.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.5162" | {{coord|9.5162|N|123.1573|E|name=Tanjay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Tayasan]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|35,470|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 34,609 | {{PAGR|2015.5835|35470|2010.3315|34609}} | {{convert|154.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35470/154.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.9231" | {{coord|9.9231|N|123.1723|E|name=Tayasan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Valencia, Negros Oriental|Valencia]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|34,852|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 31,477 | {{PAGR|2015.5835|34852|2010.3315|31477}} | {{convert|147.49|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|34852/147.49|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.2817" | {{coord|9.2817|N|123.2446|E|name=Valencia|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Vallehermoso, Negros Oriental|Vallehermoso]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|38,259|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 36,943 | {{PAGR|2015.5835|38259|2010.3315|36943}} | {{convert|101.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|38259/101.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.3348" | {{coord|10.3348|N|123.3260|E|name=Vallehermoso|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Zamboanguita]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|27,552|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 24,996 | {{PAGR|2015.5835|27552|2010.3315|24996}} | {{convert|85.86|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|27552/85.86|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.1019" | {{coord|9.1019|N|123.1987|E|name=Zamboanguita|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Total ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,354,995 ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,286,666 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{PAGR|2015.5835|1354995|2010.3315|1286666}} ! scope="col" style="text-align:right;" | 5,385.53 ! scope="col" | {{convert|5,385.53|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|1354995/5,385.53|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|1354995/5,385.53|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 557 ! scope="col" style="font-style:italic;" | {{small|(see [[#External links|GeoGroup box]])}} |-class="sortbottom" style="background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;line-height:1.3em;" | colspan="13" | == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Negros Oriental}} {{Rehiyon ng Pulo ng Negros}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] s9cgvwgeegumibiafcxqu9nqif8xrcs 2205560 2205559 2026-04-30T15:22:39Z Exec8 780 2205560 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Negros Oriental | official_name = Lalawigan ng Negros Oriental <!-- only 1 official language as per seal --> | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | motto = ''Veritas Via Vitae'' <br> | image_skyline = Negros Oriental Capitol.jpg | image_caption = Ang Kapitolyo sa [[Dumaguete]] | image_flag = {{PH wikidata|image_flag}} | flag_size = 120x80px | image_seal = Ph seal negros oriental.png | seal_size = 100x80px | image_shield = | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] | established_title = Tinatag | established_date = 1 Enero 1890 | seat_type = Capital | seat = {{PH wikidata|seat}} | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | leader_title = Gobernador | leader_name = Manuel "Chaco" L. Sagarbarria | area_footnotes = <ref name=nscblist>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=11 March 2013 |location=Makati City, Philippines |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117174921/http://nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |archivedate=2013-01-17 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912160311/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |date=2016-09-12 }}</ref> | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_rank = ika-17 sa 81 | elevation_max_m = 2,465 | elevation_max_point = [[Bulkang Kanlaon]] | population_footnotes = {{PH census|current|NIR}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_rank = ika-19 sa 81 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = ika-35 sa 81 | demographics_type1 = Mga Dibisyon | demographics1_title1 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga Malayang Lungsod]] | demographics1_info1 = 0 | demographics1_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga Bahaging Lungsod]] | demographics1_info2 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 6 | [[Bais, Negros Oriental|Bais]] | [[Bayawan]] | [[Canlaon]] | [[Dumaguete]] | [[Guihulngan]] | [[Tanjay]] }} | demographics1_title3 = [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|Mga Munisipalidad]] | demographics1_info3 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 19 | [[Amlan, Negros Oriental|Amlan]] | [[Ayungon]] | [[Bacong, Negros Oriental|Bacong]] | [[Basay, Negros Oriental|Basay]] | [[Bindoy]] | [[Dauin]] | [[Jimalalud]] | [[La Libertad, Negros Oriental|La Libertad]] | [[Mabinay]] | [[Manjuyod]] | [[Pamplona, Negros Oriental|Pamplona]] | [[San Jose, Negros Oriental|San Jose]] | [[Santa Catalina, Negros Oriental|Santa Catalina]] | [[Siaton]] | [[Sibulan]] | [[Tayasan]] | [[Valencia, Negros Oriental|Valencia]] | [[Vallehermoso, Negros Oriental|Vallehermoso]] | [[Zamboanguita]] }} | demographics1_title4 = [[Barangay|Mga Barangay]] | demographics1_info4 = 557 | demographics1_title5 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mga Distrito]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Negros Oriental|Una hanggang Ikatlong distrito ng Negros Oriental]] | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | iso_code = {{PH wikidata|iso_code}} | blank_name_sec1 = Sinasalitang Wika | blank_info_sec1 = {{hlist | [[Wikang Sebwano|Sebwano]] | [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] | [[Wikang Ingles|Ingles]] }} | blank_name_sec2 = Pag-uuri Ayon sa Kita | blank_info_sec2 = 1st class | website = {{PH wikidata|website}} |anthem= }} Ang '''Negros Oriental''' ([[Filipino]]: ''Silangang Negros'', [[Sebwano]]: ''Sidlakang Negros'') ay isa sa mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] sa [[Kabisayaan]]. Inookupa ng lalawigan ang timog-silangang bahagi ng pulo ng [[Negros]], samantalang ang kalapit na lalawigan ng [[Negros Occidental]] ang sumasaklaw sa hilagang-kanlurang bahagi. Nasa gawing silangan ng Negros Oriental ang lalawigan ng [[Cebu]], sa ibayo ng [[Kipot ng Tañon]]. Matatagpuan naman sa timog-silangan ang lalawigan ng [[Siquijor]]. Ang pangunahing wika sa lalawigan ay [[Wikang Cebuano|Sebwano]], at [[Katolisismo]] ang namamayaning relihiyon. Ang [[Lungsod ng Dumaguete]] ang kabisera, sentro ng pamahalaan, komersyo, edukasyon, at transportasyon, at ang pinakamataong lungsod. Ilan sa mga kilalang ''tourist spot'' ng lalawigan ang Isla ng Apo, isang kilalang ''diving spot'' at ang Manjuyod Sand Bar na binansagang ''Maldives of the Philippines''. Ang Dumaguete rin ay kilala bilang ''One of the Best Places to Retire'' ng isang sikat na magasin. == Administrasyon == [[File:Ph fil negros oriental.png|thumb|upright=0.9|{{center|Mga pampulitikang dibisyon}}]] Ang lalawigan ng Negros Oriental ay binubuo ng 19 [[Mga bayan ng Pilipinas|munisipalidad]] at 6 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]], na nahahati pa sa 557 [[barangay]]. Ang [[Lungsod ng Dumaguete]] ang kabisera at sentro ng pamahalaan. Ito rin ang pinakamataong lungsod, sa kabila ng pagiging pinakamaliit batay sa lawak. {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera at bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Munisipalidad|size=90%}} }} {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:right;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;border-collapse:collapse;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lungsod {{small|o}} munisipalidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | Distrito{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=3 | Populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{PSGC rubric}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Total number of barangays}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Coordinates]] |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" colspan=2 | {{small|(2015)}}{{PH census|2015|NIR}} ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" | {{small|(2010)}}{{PH census|2010|07}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Amlan, Negros Oriental|Amlan]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|23,624|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 22,206 | {{PAGR|2015.5835|23624|2010.3315|22206}} | {{convert|111.85|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|23624/111.85|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4636" | {{coord|9.4636|N|123.2266|E|name=Amlan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Ayungon]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|46,303|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 46,146 | {{PAGR|2015.5835|46303|2010.3315|46146}} | {{convert|265.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|46303/265.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.8587" | {{coord|9.8587|N|123.1436|E|name=Ayungon|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bacong, Negros Oriental|Bacong]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|36,527|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 32,286 | {{PAGR|2015.5835|36527|2010.3315|32286}} | {{convert|40.30|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|36527/40.30|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.2452" | {{coord|9.2452|N|123.2951|E|name=Bacong|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Bais, Negros Oriental|Bais]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|76,291|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 74,722 | {{PAGR|2015.5835|76291|2010.3315|74722}} | {{convert|319.64|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|76291/319.64|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 35 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.5914" | {{coord|9.5914|N|123.1213|E|name=Bais|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Basay, Negros Oriental|Basay]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|26,566|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 24,913 | {{PAGR|2015.5835|26566|2010.3315|24913}} | {{convert|162.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|26566/162.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4099" | {{coord|9.4099|N|122.6409|E|name=Basay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Bayawan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|117,900|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 114,074 | {{PAGR|2015.5835|117900|2010.3315|114074}} | {{convert|699.08|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|117900/699.08|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3668" | {{coord|9.3668|N|122.8055|E|name=Bayawan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bindoy]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|39,819|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 39,416 | {{PAGR|2015.5835|39819|2010.3315|39416}} | {{convert|173.70|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39819/173.70|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.7557" | {{coord|9.7557|N|123.1408|E|name=Bindoy|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Canlaon]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|54,509|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 50,627 | {{PAGR|2015.5835|54509|2010.3315|50627}} | {{convert|170.93|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|54509/170.93|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.3865" | {{coord|10.3865|N|123.2245|E|name=Canlaon|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Dauin]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|27,786|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 25,239 | {{PAGR|2015.5835|27786|2010.3315|25239}} | {{convert|114.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|27786/114.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.1911" | {{coord|9.1911|N|123.2655|E|name=Dauin|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#CCFFCC;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#CCFFCC;border-right:0;" | [[Dumaguete]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|131,377|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 120,883 | {{PAGR|2015.5835|131377|2010.3315|120883}} | {{convert|33.62|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|131377/33.62|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 30 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3054" | {{coord|9.3054|N|123.3080|E|name=Dumaguete|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Guihulngan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|95,969|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 93,675 | {{PAGR|2015.5835|95969|2010.3315|93675}} | {{convert|388.56|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|95969/388.56|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 33 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.1199" | {{coord|10.1199|N|123.2728|E|name=Guihulngan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Jimalalud]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|30,945|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 29,044 | {{PAGR|2015.5835|30945|2010.3315|29044}} | {{convert|139.50|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|30945/139.50|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.9791" | {{coord|9.9791|N|123.2003|E|name=Jimalalud|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[La Libertad, Negros Oriental|La Libertad]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|38,602|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 38,904 | {{PAGR|2015.5835|38602|2010.3315|38904}} | {{convert|139.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|38602/139.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 29 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.0264" | {{coord|10.0264|N|123.2338|E|name=La Libertad|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Mabinay, Negros Oriental|Mabinay]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|78,864|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 74,187 | {{PAGR|2015.5835|78864|2010.3315|74187}} | {{convert|319.44|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|78864/319.44|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 32 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.7265" | {{coord|9.7265|N|122.9294|E|name=Mabinay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Manjuyod]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|42,332|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 41,107 | {{PAGR|2015.5835|42332|2010.3315|41107}} | {{convert|264.60|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|42332/264.60|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.6795" | {{coord|9.6795|N|123.1492|E|name=Manjuyod|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pamplona, Negros Oriental|Pamplona]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|37,596|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 34,906 | {{PAGR|2015.5835|37596|2010.3315|34906}} | {{convert|202.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|37596/202.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4722" | {{coord|9.4722|N|123.1184|E|name=Pamplona|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Jose, Negros Oriental|San Jose]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|20,413|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 19,098 | {{PAGR|2015.5835|20413|2010.3315|19098}} | {{convert|54.46|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|20413/54.46|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 14 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.4138" | {{coord|9.4138|N|123.2417|E|name=San Jose|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Santa Catalina, Negros Oriental|Santa Catalina]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|75,756|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 73,306 | {{PAGR|2015.5835|75756|2010.3315|73306}} | {{convert|523.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|75756/523.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 22 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3330" | {{coord|9.3330|N|122.8631|E|name=Santa Catalina|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Siaton]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|77,696|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 73,285 | {{PAGR|2015.5835|77696|2010.3315|73285}} | {{convert|335.90|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|77696/335.90|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.0641" | {{coord|9.0641|N|123.0323|E|name=Siaton|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Sibulan]] | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|59,455|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 51,519 | {{PAGR|2015.5835|59455|2010.3315|51519}} | {{convert|163.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|59455/163.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.3589" | {{coord|9.3589|N|123.2847|E|name=Sibulan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#FFE6F3;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#FFE6F3;border-right:0;" | [[Tanjay]] | style="text-align:right;border-left:0;" | ∗ | style="text-align:center;" | 2nd | {{percent and number|80,532|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 79,098 | {{PAGR|2015.5835|80532|2010.3315|79098}} | {{convert|276.05|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|80532/276.05|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.5162" | {{coord|9.5162|N|123.1573|E|name=Tanjay|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Tayasan]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|35,470|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 34,609 | {{PAGR|2015.5835|35470|2010.3315|34609}} | {{convert|154.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35470/154.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 28 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.9231" | {{coord|9.9231|N|123.1723|E|name=Tayasan|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Valencia, Negros Oriental|Valencia]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|34,852|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 31,477 | {{PAGR|2015.5835|34852|2010.3315|31477}} | {{convert|147.49|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|34852/147.49|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.2817" | {{coord|9.2817|N|123.2446|E|name=Valencia|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Vallehermoso, Negros Oriental|Vallehermoso]] | style="text-align:center;" | 1st | {{percent and number|38,259|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 36,943 | {{PAGR|2015.5835|38259|2010.3315|36943}} | {{convert|101.25|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|38259/101.25|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" data-sort-value="10.3348" | {{coord|10.3348|N|123.3260|E|name=Vallehermoso|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Zamboanguita]] | style="text-align:center;" | 3rd | {{percent and number|27,552|1,354,995|disp=table|1|pad=yes}} | 24,996 | {{PAGR|2015.5835|27552|2010.3315|24996}} | {{convert|85.86|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|27552/85.86|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 10 | style="text-align:center;" data-sort-value="9.1019" | {{coord|9.1019|N|123.1987|E|name=Zamboanguita|region:PH-NER_type:city|format=dms}} |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Total ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,354,995 ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,286,666 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{PAGR|2015.5835|1354995|2010.3315|1286666}} ! scope="col" style="text-align:right;" | 5,385.53 ! scope="col" | {{convert|5,385.53|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|1354995/5,385.53|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|1354995/5,385.53|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 557 ! scope="col" style="font-style:italic;" | {{small|(see [[#External links|GeoGroup box]])}} |-class="sortbottom" style="background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;line-height:1.3em;" | colspan="13" | |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Negros Oriental}} {{Rehiyon ng Pulo ng Negros}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 88udcsatbkncsgbqnn67mos6mjonx95 Nueva Ecija 0 10160 2205520 2177956 2026-04-30T14:56:24Z Exec8 780 2205520 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Nueva Écija | sealfile = Ph seal nueva ecija.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyong III) | capital = [[Lungsod ng Palayan]] | founded = 1705 | pop2000 = 1659883 | pop2000rank = ika-13 pinakamalaki | popden2000 = 314 | popden2000rank= ika-18 pinakamataas | areakm2 = 5751.3 | arearank = ika-18 na pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities=5 | municipalities= 27 | barangays = 849 | districts = 4 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Iloko|Iloko]] | governor = Aurelio Oyie Matias Umali | locatormapfile= Ph locator map nueva ecija.png | latd = {{{latd|15}}} | latm = {{{latm|35}}} | lats = {{{lats|}}} | latNS = {{{latNS|N}}} | longd = {{{longd|121}}} | longm = {{{longm|00}}} | longs = {{{longs|}}} | longEW = {{{longEW|E}}} }} [[File:Adore Gold Skies.jpg|thumb|Mala-ginto na langit sa Nueva Ecija]] Ang '''Nueva Ecija''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Bagong Esiha/Nuweba Esija'') ay isa sa walang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Gitnang Luzon]]. Ang [[Lungsod ng Palayan]] ang kapital nito. Napapalibutan ang Nueva Ecija ng [[Bulacan]], [[Pampanga]], [[Tarlac]], [[Pangasinan]], [[Nueva Vizcaya]], [[Zambales]], [[Bataan]] at [[Aurora]]. ==Ekonomiya== [[Talaksan:Bongabon, Nueva Ecijajf4364 06.JPG|thumb|Ang pamilihan sa bayan ng Bongabon]] Tinuturing na pangunahing nagpapatubo ng [[palay]] na lalawigan sa Pilipinas ang Nueva Ecija. At saka ang nangungunang taga-gawa ng mga [[sibuyas]] (sa munisipalidad ng Bongabon) sa [[Timog-silangang Asya]]. Sikat din rito ang mga [[Gatas|Gatas ng Kalabaw]], gulay at prutas na inaani ng Nueva Ecija. ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Nahahati ang Nueva Ecija sa 27 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 5 [[mga lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]]. ====Mga Lungsod==== *[[Lungsod ng Cabanatuan]] *[[Lungsod ng Gapan]] *[[Lungsod ng Palayan]] *[[Lungsod ng San Jose, Nueva Ecija|Lungsod ng San Jose]] *[[Lungsod Agham ng Muñoz]] ====Mga Bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Aliaga, Nueva Ecija|Aliaga]] *[[Bongabon]] *[[Cabiao]] *[[Carranglan]] *[[Cuyapo]] *[[Gabaldon]] (Bitulok at Sabani) *[[Heneral Mamerto Natividad]] *[[Heneral Tinio]] (Papaya) *[[Guimba]] *[[Jaen, Nueva Ecija|Jaén]] *[[Laur]] *[[Licab]] *[[Llanera, Nueva Ecija|Llanera]] *[[Lupao]] </td><td valign="top"> *[[Nampicuan]] *[[Pantabangan]] *[[Peñaranda]] *[[Quezon, Nueva Ecija|Quezon]] *[[Rizal, Nueva Ecija|Rizal]] *[[San Antonio, Nueva Ecija|San Antonio]] *[[San Isidro, Nueva Ecija|San Isidro]] *[[San Leonardo, Nueva Ecija|San Leonardo]] *[[Santa Rosa, Nueva Ecija|Santa Rosa]] *[[Santo Domingo, Nueva Ecija|Santo Domingo]] *[[Talavera, Nueva Ecija|Talavera]] *[[Talugtug]] *[[Zaragoza, Nueva Ecija|Zaragoza]] </td></tr></table> ==Kasaysayan== Nabuo ang Nueva Ecija bilang isang comandancia militar noong 1777 sa pamamagitan ni [[Gobernador Heneral]] Clavería{{citation needed}}, kasama ang kapital sa [[Baler, Aurora|Baler]] (bahagi na ngayon ng Aurora). Dating kabilang sa lalawigan ng [[Pampanga]]. Mula sa pagkatatag nito sa simula, lumaki ang lawak ng lupain upang sakupin ang buong pulo ng [[Luzon]]. May mga talaan ng mga Kastila na kinikilala ang 2 Kastilang lalawigan (''county'') sa Pasipiko —Las Islas Filipinas at Nueva Ecija. Kahirapan ang naging dahilan kung bakit hindi binigyan na pagkilala ng [[Hari ng Espanya]] noong dekada 1840 ang Nueva Ecija bilang isang hiwalay ng bansa sa Pilipinas. Mula 1777 hanggang 1917, nahati ang teritoryo ng Nueva Ecija upang magbigay daan sa paglikha ng ibang lalawigan. Ang lalawigan ng Tayabas ([[Aurora]] at [[Quezon]] ngayon) kabilang ang mga pulo ng Polilio, ang lalawigan ng Palanan ([[Isabela]] ngayon), [[Cagayan]], ang lalawigan ng [[Nueva Vizcaya]], ang teritoryo na naging kabilang sa Lalawigan ng [[Quirino]], at ang lalawigan ng [[Maynila]] hilaga ng lalawigan ng [[Tondo, Maynila|Tondo]] noong 1867, at ang Distrito ng Morong ([[Rizal]] ngayon) ay nalikha mula sa Nueva Ecija. Ipinangalan ang lalawigan sa lumang lungsod ng [[Écija]] sa [[Lalwigan ng Sevilla|Sevilla]], [[Espanya]]. Noong 1896, isa ang Nueva Ecija sa mga unang lalawigang nag-alsa laban sa Espanya, at isa sa mga lalawigan na nagdeklara ng kalayaan noong 1898. ===Unang Sigaw ng Nueva Ecija=== {{Main article|Unang Sigaw ng Nueva Ecija}} [[File:General Manuel Tinio.jpg|thumb|[[Manuel Tinio|General Manuel Tinio]], dating gobernador of Nueva Ecija]] Ang "Unang Sigaw ng Nueva Ecija" ay isang pag-aaklas nong 1896 sa pangunguna ni Heneral [[Mariano Llanera]], na inagapayan nina Heneral [[Manuel Tinio]] at [[Pantaleon Valmonte]] ng [[Bayan ng Gapan]], Nueva Ecija and kolonel Alipio Tecson ng [[Cabiao]], Nueva Ecija na kamalaunan ay naging Brigadyer Heneral. Ang pag-aaklas ay ginanap sa Cabiao, Nueva Ecija. Si Alipio Tecson ay naging ''Governadorcillo'' naman ng [[Cabiao]], Nueva Ecija.<ref>{{cite web|title=HISTORY OF "UNANG SIGAW NG NUEVA ECIJA"|url=http://www.mysmartschools.ph/web/gintoanginaani/history%20of%20unang%20sigaw%20ng%20nueva%20ecija.htm|publisher=Ginto ang Inaani}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ====Bahay Sideco==== Ipinokrama ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang [[San Isidro, Nueva Ecija]] bilang kapitolyo ng Kauna-unahang [[Republika ng Pilipinas]] noong 29 Marso 1899. Si Heneral Aguinaldo ay nanirahan sa bahay na ito na pag-aari ni [[Kapitan Pulong|Crispulo "Kapitan Pulong" Sideco]] na noon ay naging de facto Philippine capitol. Noong dumating ang mga Amerikano sa bayan ng San Isidro, ang Sideco House ang naging tang-gapan ni Col. [[Frederick Funston]] na siya ring nakadakip kay Heneral Aguinaldo sa [[Palanan, Isabela]]. Sa bahay rin na ito pinag-usapan ang pagdakip kay Heneral Aguinaldo. ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.nuevaecija.info Nueva ecija tourist site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322205825/http://nuevaecija.info/ |date=2010-03-22 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Nueva Ecija}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 3ur7isc1aea9g85wjlxemvxjylirkpv Oriental Mindoro 0 10168 2205555 2195104 2026-04-30T15:19:09Z Exec8 780 2205555 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Oriental Mindoro | sealfile = Ph seal mindoro oriental.png | region = [[MIMAROPA]] (Region IV-B) | capital = [[Lungsod ng Calapan]] |http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oriental_Mindoro&action=submit founded = — | areakm2 = 4238.38 | arearank = ika-30 pinakamalaki | pop2007 = 735769 | popden2007 = 173.6 | hucities = 0 | componentcities=1 | municipalities= 14 | barangays = 426 | districts = 2 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Mangyan]] | governor = Alfonso V. Umali, Jr | locatormapfile= Ph locator map oriental mindoro.png | }} Ang '''Oriental Mindoro''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Silangang Mindoro''; [[Wikang Kastila|Kastila]]: Mindoro Oriental) ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[MIMAROPA]] sa [[Luzon]]. Ang [[Lungsod ng Calapan]] ang kabisera nito at sinasakop ang silangang kalahati ng pulo ng [[Mindoro]]; [[Occidental Mindoro]] ang nasa kanlurang kalahati. Sa silangan ng lalawigan naroon ang [[Dagat Sibuyan]] at [[Romblon]]. Sa hilaga ang [[Batangas]] sa ibayo ng [[Daanan ng Pulo ng Verde]]. Ang mga [[Pulo ng Semirara]] ng [[Antique]] ang nasa timog nito. Kilala ang Oriental Mindoro sa mga [[turismo|turista]] sa [[Puerto Galera]]. Ilang oras lamang ang munisipalidad na ito mula sa [[Maynila]], at pinagmamalaki ang puting baybay-dagat at mga sinisisid na lugar. Para sa mga mahilig mamundok, nariyan ang [[Bundok Halcon]]. ==Kasaysayan== === Pananakop ng mga Hapones=== Isang [[Hukbong Imperyal ng Hapon|puwersang Hapones]] ang lumapag sa hilagang-silangang Mindoro sa mga Kapuluang Pilipino noong ika-27 ng Pebrero 1942. Pagkalipas ng halos tatlong taon, pagkatapos ng pagsalakay sa Mindoro ng mga puwersang Alyado, tumuloy sila sa paglapag sa [[Bongabong]] at patungo at sinakop ang Calapan, ang kabisera ng nagkakaisang [[Mindoro (lalawigan)|Lalawigan ng Mindoro]] noong panahong iyon noong ika-24 ng Enero 1945. ===Kalayaan ng Pilipinas=== ====Pagtatatag==== Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], naganap ang muling pagtatayo at rehabilitasyon ng imprastraktura at ekonomiya sa isla, na siyang bumuo sa iisang lalawigan. Ito ay hinati noong Hunyo 13, 1950 sa Oriental Mindoro at [[Occidental Mindoro]] sa bisa ng ''[[Republic Act]] No. 505''.<ref name="ChanRobles-RA505">{{cite web|title=Republic Act No. 505 - Isang Batas upang Bumuo ng mga Lalawigan ng Oriental Mindoro at Occidental Mindoro|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno505.html|website=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=16 Abril 2016|date=13 Hunyo 1950}}</ref> Sa mga dekada pagkatapos ng Digmaan, ang Mindoro ay nakaakit ng mga naninirahan mula sa mga lalawigan sa Pilipinas na sobrang populasyon. Bukod sa pag-asang maging may-ari ng lupa o magkaroon ng mas maayos na kondisyon sa pag-upa, ang [[Rebelyong Hukbalahap]] sa [[Gitnang Luzon]] ay isang mahalagang salik para sa migrasyon. Sa ilalim ng programa ng paninirahan ng National Resettlement and Rehabilitation Administration (NARRA) na itinatag noong 1954, ang mga pamilya mula sa [[Gitnang Luzon]] ay nanirahan sa lugar ng Bongabong-Pinamalayan. Natapos ang proyektong ito noong 1956 matapos ang 606 na pamilya (3,636 katao) ay nanirahan sa {{convert|8,600|ha}} ng lupang pampubliko. Simula noon, ang mga bagong naninirahan ay patuloy na lumipat sa Mindoro hanggang ngayon. ===Kontemporaryo=== Noong Nobyembre 15, 1994, isang [[1994 Mindoro earthquake|magnitude 7.1 na lindol]] ang tumama sa [[Verde Island Passage]] na matatagpuan sa hilaga ng Oriental Mindoro, na ikinamatay ng 69 katao sa lalawigan, na may karamihan sa mga nasawi dahil sa tsunami na dulot ng lindol.<ref>{{cite news|lastfir1=Maraga| V.|last2=Macaspac|first2=Joem|last3=Evangelista|first3=Romie|last4=Villanueva|first4=Marichu|title=Tumaas ang lindol sa 78|url=https://news.google.com/newspapers?id=dqpOAAAAIBAJ&sjid=zAoEAAAAIBAJ&pg=4372%2C2911628|access-date=February 5, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=Nobyembre 18, 1994|page=3}}</ref> Gayunpaman, sa loob ng isang taon pagkatapos ng kalamidad, matagumpay na naibalik ng pamahalaang panlalawigan sa ilalim ni Gobernador Rodolfo G. Valencia ang probinsya sa mabilis na paraan, at sa gayon ay ginawaran ng Disaster Management Award ng [[National Disaster Risk Reduction and Management Council|National Disaster Coordinating Council]] noong Hulyo 1995.<ref>{{cite news|title=Pinupuri ni Ramos ang Mindoro para sa mabilis na pagbangon|url=https://news.google.com/newspapers?id=FpMVAAAAIBAJ&sjid=0woEAAAAAIBAJ&pg=5533%2C2550978|access-date=Pebrero 5, 2022|work=[[Manila Standard]]|publisher=Kamahalan Publishing Corp.|date=Nobyembre 17, 1995|page=16}}</ref> Kasalukuyang nakakaranas ang isla ng patuloy na tunggalian sa pagitan ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] at mga rebelde. Noong Marso 6, 2010, labing-isang sundalo ang napatay at pito ang nasugatan sa isang labanan laban sa [[Bagong Hukbong Bayan]] sa [[Mansalay, Oriental Mindoro]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/185470/11-soldiers-killed-7-others-hurt-in-npa-ambush-in-oriental-mindoro/story/|title=11 sundalo ang napatay, 7 iba pa ang nasugatan sa pananambang ng NPA sa Oriental Mindoro|first=Andreo|last=Calonzo|website=GMA News Online|date=6 Marso 2010 }}</ref> == Tao at kultura == Sa lalawigan ito nagmula ang dating pangalawang pangulo ng Pilipinas at mamahayag ng [[ABS-CBN]] na si [[Noli de Castro]]. Galing siya sa bayan ng [[Pola, Oriental Mindoro|Pola]]. == Ekonomiya == {{stack|float=left|{{PH poverty incidence}}}} Inaasahan ng Oriental Mindoro ang [[turismo]], at nag-aani ng mga prutas para kumita. Ang mayaman at masaganang lupa ng Oriental Mindoro ay angkop para sa agrikultura. Nagbubunga ito ng maraming dami ng [[palay]], [[mais|mais]], [[niyog]], [[mga gulay]] at [[mga prutas]] tulad ng [[calamansi]], [[saging]], rambutan, ''marang'' o ''uloy'', lanzones at [[durian]]. Dahil dito, ang Oriental Mindoro ay kilala rin bilang ''Rice Granary'' at ''Fruit Basket'' ng Southern Tagalog. Ito pa rin ang ''Banana King at Calamansi King'' ng rehiyon. Ang kabuuang lawak ng agrikultura nito ay {{convert|169,603.34|ha}}. Batay sa mga estadistika ng agrikultura, {{convert|85,244|ha}} ay nakatuon sa produksyon ng ''palay'' habang {{convert|21,671|ha}} naman ay sa plantasyon ng niyog. Para sa taong 2019, ang probinsya ay isa sa mga nangungunang prodyuser ng bigas na naging pinagmumulan ng bigas para sa target na pagbili ng bigas ng [[National Food Authority (Philippines)|National Food Authority]].<ref>{{Cite web|url=http://nfa.gov.ph/35-news/1578-nfa-surpasses-target-tops-5m-mark-in-palay-procurement|title=NFA SURPASSES THE Target, LABIS SA 5M MARK SA PAGBILI NG PALAY - National Food Authority|date=Hulyo 29, 2019|website=National Food Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729185657/http://nfa.gov.ph/35-news/1578-nfa-surpasses-target-tops-5m-mark-in-palay-procurement|archive-date=Hulyo 29, 2019|petsa-ng-pag-access=2019-07-29}}</ref> {{Clear left}} == Heograpiya == [[File:Ph fil oriental mindoro.png|Mapang pampolitika ng Oriental Mindoro|thumb|350px]] Sakop ng Oriental Mindoro ang kabuuang lawak na {{convert|4,238.38|km2}}{{PSGC detail|nscb}} na sumasakop sa silangang bahagi ng isla ng [[Mindoro]] sa rehiyon ng [[Mimaropa]]. Ang lalawigan ay napapaligiran ng [[Verde Island Passage]] sa hilaga, ng [[Marinduque]], [[Concepcion, Romblon|Maestre de Campo]], [[Tablas Strait]] at ang natitirang bahagi ng [[Romblon]] sa silangan, ng [[Semirara Island|Semirara]] at ang natitirang bahagi ng [[Caluya]] Islands, [[Antique (province)|Antique]] sa timog, at ng [[Occidental Mindoro]] sa kanluran. Ang kanlurang bahagi ng lalawigan ay mabundok o baku-bako, habang ang silangan ay may mga burol at kapatagang baha. Ang [[Bundok Halcon]], na nakatayo nang {{convert|2,582|m}} sa ibabaw ng antas ng dagat, ay ang ika-18<small></small> pinakamataas na bundok sa bansa at ang pinakamataas na tuktok ng lalawigan at isla. Ang [[Lake Naujan]], ang ikalimang pinakamalaking lawa sa bansa na may lawak na humigit-kumulang {{convert|8,125|ha}} ng bukas na tubig, ay matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng isla at ng lalawigan. {{clear left}} ===Mga dibisyong administratibo=== Ang Oriental Mindoro ay binubuo ng 14 na [[Mga Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]], kung saan ang isang [[Mga Lungsod ng Pilipinas|lungsod]], [[Calapan]] ang nagsisilbing kabisera ng probinsya. {{clear left}} {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera ng probinsya at bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Munisipalidad|size=90%}} }} {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:right;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;border-collapse:collapse;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lungsod {{small|o}} munisipalidad{{ref label|DatingPangalan|A|none}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Mga distrito ng lehislatibo ng Oriental Mindoro|Distrito]]{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=3 | Populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{PSGC rubric}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Densidad ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Barangay|Kabuuang bilang ng mga barangay}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Coordinates]]{{ref label|Coord|B|none}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden nakatagong solid solid;" colspan=2 | {{small|(2020)}}{{PH census|2020|04B}} ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid nakatago;" | {{small|(2015)}}{{PH census|2015|04B}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden nakatagong solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid nakatago;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden nakatagong solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid nakatagong solid;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Baco, Oriental Mindoro|Baco]] | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|39817|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 37,215 | {{PAGR|2020.5835|39817|2015.3315|37215}} | {{convert|216.23|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|39817/216.23|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" | {{coord|13.3580|N|121.0965|E|name=Baco|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bansud, Oriental Mindoro|Bansud]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|42,671|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 40,992 | {{PAGR|2020.5835|42671|2015.3315|40992}} | {{convert|343.47|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|42671/343.47|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | {{coord|12.8602|N|121.4560|E|name=Bansud|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bongabong, Oriental Mindoro|Bongabong]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|76,973|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 72,073 | {{PAGR|2020.5835|76973|2015.3315|72073}} | {{convert|498.20|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|76973/498.20|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 36 | style="text-align:center;" | {{coord|12.7452|N|121.4866|E|name=Bongabong|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bulalacao, Oriental Mindoro|Bulalacao {{small|(''San Pedro'')}}]] | style="text-align:center;" | ika-2 | {{Percent and number|44,366|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 39,107 | {{PAGR|2020.5835|44366|2015.3315|39107}} | {{convert|321.86|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|44366/321.86|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | {{coord|12.3254|N|121.3435|E|name=Bulalacao|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- |-style="background-color:#CCFFCC;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#CCFFCC;border-right:0;" | [[Calapan]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|145,786|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 133,893 | {{PAGR|2020.5835|145786|2015.3315|133893}} | {{convert|250.06|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|145786/250.06|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 62 | style="text-align:center;" | {{coord|13.4070|N|121.1778|E|name=Calapan|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Gloria, Oriental Mindoro|Gloria]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|50,496|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 45,073 | {{PAGR|2020.5835|50496|2015.3315|45073}} | {{convert|245.52|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|50496/245.52|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 27 | style="text-align:center;" | {{coord|12.9700|N|121.4778|E|name=Gloria|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Mansalay, Oriental Mindoro|Mansalay]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|59,114|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 54,533 | {{PAGR|2020.5835|59114|2015.3315|54533}} | {{convert|446.62|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|59114/446.62|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 17 | style="text-align:center;" | {{coord|12.5198|N|121.4383|E|name=Mansalay|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Naujan, Oriental Mindoro|Naujan]] | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|109,587|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 102,998 | {{PAGR|2020.5835|109587|2015.3315|102998}} | {{convert|503.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|109587/503.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 70 | style="text-align:center;" | {{coord|13.3242|N|121.3030|E|name=Naujan|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pinamalayan, Oriental Mindoro|Pinamalayan]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|90,383|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 86,172 | {{PAGR|2020.5835|90383|2015.3315|86172}} | {{convert|282.26|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|90383/282.26|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 37 | style="text-align:center;" | {{coord|13.0387|N|121.4801|E|name=Pinamalayan|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pola, Oriental Mindoro|Pola]] | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|35,455|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 34,701 | {{PAGR|2020.5835|35455|2015.3315|34701}} | {{convert|159.34|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|35455/159.34|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 23 | style="text-align:center;" | {{coord|13.1435|N|121.4416|E|name=Pola|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Puerto Galera]] | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|41,961|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 36,606 | {{PAGR|2020.5835|41961|2015.3315|36606}} | {{convert|247.85|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41961/247.85|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | {{coord|13.5018|N|120.9541|E|name=Puerto Galera|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Roxas, Oriental Mindoro|Roxas]] | style="text-align:center;" | Ika-2 | {{Percent and number|58,849|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 53,201 | {{PAGR|2020.5835|58849|2015.3315|53201}} | {{convert|85.26|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|58849/85.26|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | {{coord|12.5898|N|121.5167|E|name=Roxas|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Teodoro, Oriental Mindoro|San Teodoro]] | style="text-align:center;" | ika-1 | {{Percent and number|19,121|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 17,904 | {{PAGR|2020.5835|19121|2015.3315|17904}} | {{convert|341.00|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|19121/341.00|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 8 | style="text-align:center;" | {{coord|13.4365|N|121.0199|E|name=San Teodoro|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Socorro, Oriental Mindoro|Socorro]] | style="text-align:center;" | 1st | {{Percent and number|41,585|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 39,099 | {{PAGR|2020.5835|41585|2015.3315|39099}} | {{convert|151.38|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|41585/151.38|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" | {{coord|13.0562|N|121.4060|E|name=Socorro|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Victoria, Oriental Mindoro|Victoria]] | style="text-align:center;" | ika-1 | {{Percent and number|52,175|908,339|disp=table|1|pad=yes}} | 50,492 | {{PAGR|2020.5835|52175|2015.3315|50492}} | {{convert|146.23|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|52175/146.23|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 32 | style="text-align:center;" | {{coord|13.1733|N|121.2787|E|name=Victoria|region:PH-MDR_type:city|format=dms}} |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 908,339 ! scope="col" style="text-align:right;" | 844,059 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{PAGR|2029.5835|908339|2015.3315|844059}} ! scope="col" style="text-align:right;" | 4,238.38 ! scope="col" | {{convert|4,238.38|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|908339/4,238.38|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|908339/4,238.38|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 426 ! scope="col" style="font-style:italic;" | {{small|(tingnan ang [[#Mga panlabas na link|GeoGroup box]])}} |-class="sortbottom" style="background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;line-height:1.3em;" | colspan="13" | {{Ordered list | list_style_type=upper-alpha | {{note label|FormerName|A|none}}Ang mga dating pangalan ay ''naka-italicize''. | {{note label|Coord|B|none}}Ang mga coordinate ay nagmamarka sa [[sentro ng bayan|lungsod/sentro ng bayan]], at maaaring ayusin ayon sa [[latitude]]. }} |} {{col-end}} ===Klima=== Walang natatanging tag-ulan o tag-tuyo ang Oriental Mindoro. Ang karaniwang temperatura ay mula {{convert|28|hanggang|32|C|F|abbr=}}. Ang probinsya ay nakakaranas ng pinakamataas na pag-ulan sa mga buwan ng Hunyo hanggang Setyembre. Ang relatibong halumigmig ay nakarehistro sa 87%.<ref>{{Cite web|url=https://www.timeanddate.com/weather/@1699585/climate|title=Mga Karaniwang Klima at Panahon sa Lalawigan ng Oriental Mindoro, Pilipinas|website=www.timeanddate.com|language=en|access-date=2019-07-29}}</ref> === Pampolitika === Nahahati ang Oriental Mindoro sa 14 na mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Calapan]] ==== Mga Bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Baco, Oriental Mindoro|Baco]] * [[Bansud, Oriental Mindoro|Bansud]] * [[Bongabong, Oriental Mindoro|Bongabong]] * [[Bulalacao, Oriental Mindoro|Bulalacao]] (San Pedro) * [[Gloria, Oriental Mindoro|Gloria]] * [[Mansalay, Oriental Mindoro|Mansalay]] * [[Naujan, Oriental Mindoro|Naujan]] </td><td valign="top"> * [[Pinamalayan, Oriental Mindoro|Pinamalayan]] * [[Pola, Oriental Mindoro|Pola]] * [[Puerto Galera, Oriental Mindoro|Puerto Galera]] * [[Roxas, Oriental Mindoro|Roxas]] * [[San Teodoro, Oriental Mindoro|San Teodoro]] * [[Socorro, Oriental Mindoro|Socorro]] * [[Victoria, Oriental Mindoro|Victoria]] </td></tr></table> ==Mga Kilalang Tao== * [[Rafael Arenillo Cusi]] &ndash; artista * [[Arra San Agustin]] &ndash; Pinay na tagapagtanghal ng palabas sa tanghali, host ng ''[[Eat Bulaga!]]'' at aktres * [[N. V. M. Gonzalez|Néstor Vicente Madali González]] &ndash; Kinikilalang manunulat at edukador sa buong mundo * 3rd Lt. [[Jose Gozar|Jose Protacio C. Gozar]] &ndash; Opisyal ng piloto ng [[Philippine Army Air Corps]] na nakatanggap ng [[Distinguished Service Cross (Estados Unidos)|Distinguished Service Cross]] para sa kanyang katapangan noong digmaang panghimpapawid sa pagsisimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. * [[Jason Francisco]] &ndash; aktor, Ika-3 Puwesto ng ''[[Pinoy Big Brother: Double Up]]'' * [[Karen Reyes]] &ndash; artista, 2nd Big Placer ng ''[[Pinoy Big Brother: Teen Edition 4]]'' * [[Charo Santos-Concio]] &ndash; Aktres, dating presidente ng [[ABS-CBN Broadcasting Corporation]], host ng ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' * Col. Pedro A. Serran (USAFFE-AFP) &ndash; Anak nina Isidro at Maxima Serran, ipinanganak noong Nobyembre 26, 1913, sa Calapan. Kilala bilang "Liberator of Zarraga," Iloilo Province noong World War II. Ang kanyang life-size na estatwa ay nakatayo sa parke na ipinangalan sa kanya sa Zarraga. * [[Joseph Mercado]] &ndash; Pangalawang Pangulo, [[Polytechnic University of the Philippines]] * [[Jose Antonio N. Carrion]] &ndash; Gobernador ng [[Marinduque]], 2007 – 2010 * [[Zaijian Jaranilla]] &ndash; aktor na kilala sa kanyang tungkulin bilang ulilang Santino noong 2009–2010 [[ABS-CBN]] ​​na may temang relihiyoso [[teleserye]], ''[[May Bukas Pa (2009 TV series)|May Bukas Pa]]'' * [[Zymic Jaranilla]] &ndash; artista * [[Noli De Castro]] &ndash; mamamahayag, news anchor, ika-12 [[Vice President of the Philippines]] (2004-2010) * [[Ejay Falcon]] &ndash; ''[[Pinoy Big Brother: Teen Edition Plus]]'' big winner, aktor, at bise-gobernador ng Oriental Mindoro * Rachel Anne M. Bustamante, a.k.a. [[Shey Bustamante]] &ndash; Miss Oriental Mindoro 2009, [[Binibining Pilipinas 2010]] na kalahok at isang ''[[Pinoy Big Brother: Teen Clash 2010]]'' Housemate. Si Shey ay isa sa mga Artista at Talentado ng [[Star Magic]] ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]]. == Mga kawing panlabas == * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html Final Results - 2007 Census of Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120024509/http://www.census.gov.ph/data/census2007/index.html |date=2008-11-20 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Oriental Mindoro}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Oriental Mindoro]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 7hq0ksd12rjkw2zgy580xv8ibq91q2u Timog Cotabato 0 10192 2205569 2070400 2026-04-30T15:27:59Z Exec8 780 2205569 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Timog Cotabato | sealfile = Ph seal south cotabato.png | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Rehiyon XII) | capital = [[Lungsod ng Koronadal]] | founded = 18 Hulyo 1966 | pop2000 = 1102550 | pop2000rank = ika-21 pinakamalaki | popden2000 = 246 | popden2000rank = ika-30 pinakamataas | areakm2 = 4489 | arearank = ika-26 na pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 2 | municipalities = 10 | barangays = 224 | districts = 2 | languages = [[Maranaw]],[[Sama]] | leader_title = Gobernador | leader_name = [[Reynaldo Tamayo Jr.|Reynaldo S. Tamayo Jr.]] | leader_title1 = Bise Gobernador | leader_name1 = Vicente R. De Jesus | locatormapfile = Ph locator map south cotabato.png }} Ang '''Timog Cotabato''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[SOCCSKSARGEN]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Koronadal]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Sultan Kudarat]] sa hilaga at kanluran, [[Sarangani]] sa timog at silangan, at [[Davao del Sur]] sa silangan. Matatagpuan ang [[Look ng Sarangani]] sa timog-silangan na matatagpuan naman ang [[Lungsod ng General Santos]], ang pinakamalaki at pinakamahalagang lungsod sa Timog Cotabato, at isang pangunahing [[daungan]]. Dating kabilang sa Timog Cotabato ang Sarangani hanggang naging malayang lalawigan noong 1992. == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil south cotabato.png|thumb|Mapang pampolitika ng Timog Cotabato|280px]] Nahahati ang Timog Cotabato sa 10 [[Munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Ang lungsod ng [[Heneral Santos]] ay kabilang sa probinsya ng Timog Cotabato pero hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Heneral Santos|Lungsod ng Heneral Santos]] (Dadiangas) ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Koronadal]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Banga, Timog Cotabato|Banga]] * [[Lake Sebu, Timog Cotabato|Lake Sebu]] * [[Norala, Timog Cotabato|Norala]] * [[Polomolok, Timog Cotabato|Polomolok]] * [[Santo Niño, Timog Cotabato|Santo Niño]] </td><td valign="top"> * [[Surallah, Timog Cotabato|Surallah]] * [[Tampakan, Timog Cotabato|Tampakan]] * [[Tantangan, Timog Cotabato|Tantangan]] * [[T'Boli, Timog Cotabato|T'Boli]] * [[Tupi, Timog Cotabato|Tupi]] </td></tr></table> == Turismo == Kabilang sa mga atraksiyon pang-turista sa Timog Cotabato ang [[Lawa ng Sebu]], Bundok Matutum at Lambak ng Koronadal. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Timog Cotabato}} {{Soccsksargen}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Timog Cotabato|*]] n8agolctfhav464cjz3gh164t1sv6km Palawan 0 10217 2205556 2194129 2026-04-30T15:19:55Z Exec8 780 2205556 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Palawan | sealfile = Ph seal palawan.png | region = [[MIMAROPA]] (Rehiyong IV-B ) | capital = [[Lungsod ng Puerto Princesa]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 755412 | pop2000rank = ika-31 pinakamalaki | popden2000 = 51 | popden2000rank= ika-3 pinakamababa | areakm2 = 14896.3 | arearank = pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 23 | barangays = 432 | districts = 2 | languages = [[Wikang Tagalog|Tagalog]], [[Ilonggo]], [[Tausug]] | governor = Mario Joel T. Reyes | locatormapfile= Ph locator map palawan.png | }} Ang '''Palawan''' ay isang [[pulo]]ng [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[MIMAROPA]]. Ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ay kabisera nito at ang pinakamalaking lalawigan sang-ayon sa laki ng lupain. Bumabagtas ang mga pulo ng Palawan mula sa [[Mindoro]] hanggang [[Borneo]] patungong timog-kanluran. Matatagpuan ito sa pagitan ng [[Dagat Timog Tsina]] sa hilagang-kanluran at [[Dagat Sulu]] sa timog-silangan. Pinangalan ang lalawigan sa pinakamalaking pulo ang [[Pulo ng Palawan]]. == Kasaysayan == === Kamakailang kasaysayan === Noong 2001, bumoto ang mga residente ng Palawan sa isang [[plebisito]] upang tanggihan ang pagsali ng lalawigan sa isang pinalawak na [[Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]] (ARMM).<ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1492695.stm | title = Philippines 'rejects' Muslim self-rule | date = 15 Agosto 2001 | publisher = BBC News | accessdate =15 Agosto 2008}}</ref> Noong 17 Mayo 2002, hinati ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 103'' ang ''[[Timog Katagalugan|Rehiyong IV]]'' sa ''Rehiyong IV-A'' ([[Calabarzon]]) at ''Rehiyong IV-B'' ([[Mimaropa]]), na nagpalagay ng lalawigan ng Palawan sa Mimaropa.<ref name=EO103>{{cite web | url = http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | title = Executive Order No. 103 | author = President of the Philippines | date = 17 Mayo 2002 | publisher = ncsb.gov.ph | accessdate = 15 Mayo 2008 | archive-date = 18 Mayo 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160518123918/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/articles/intro_EO103.asp |date=18 Mayo 2016 }}</ref> Noong 23 Mayo 2005, inatas ng ''Kautusang Tagapagpaganap Blg. 429'' na ilipat ang Palawan mula ''Rehiyong IV-B'' papuntang [[Kanlurang Kabisayaan|Rehiyong VI]].<ref name=EO429>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | title = Executive Order No. 429 s. 2005 | date = 23 Mayo 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 8 Enero 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108194139/http://www.gov.ph/2005/05/23/executive-order-no-429-s-2005/ |date=8 Enero 2017 }}</ref> Ngunit binatikos ito ng mga Palaweño na nagbanggit ng kawalan ng pagsangguni. Karamihan sa mga residente sa Puerto Princesa at lahat ng mga bayan maliban sa isa ay nais na manatili sa Rehiyong IV-B. Bunsod nito, inilabas ang ''Kautusang Pampangasiwaan Blg. 129'' noong 19 Agosto 2005 na ipaliban muna ang pagpapatupad ng ''EO 429'' habang hinihintay ang pagpapahintulot ng Pangulo sa Panukala ng pagpapatupad nito.<ref name=AO129>{{cite web | url = http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | title = Administrative Order No. 129 s. 2005 | date = 19 Agosto 2005 | author = President of the Philippines | work = Official Gazette | publisher = Philippine Government | access-date = 28 Agosto 2017 | archive-date = 13 Oktubre 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013084549/http://www.gov.ph/2005/08/19/administrative-order-no-129-s-2005/ |date=13 Oktubre 2016 }}</ref> Inulat ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] (COMELEC) ang mga resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2010|pangkalahatang halalan sa Pilipinas ng 2010]] sa Palawan bilang isang bahagi ng Rehiyong IV-B.<ref>{{cite web |url=http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |title=Philippine 2010 Election Results: Region IV-B |publisher=[[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Philippine Commission on Elections]] |access-date=2017-08-28 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528072504/http://electionresults.ibanangayon.ph/res_reg9708000.html |url-status=dead }}</ref> {{As of|2011|6|30}}, umiiral pa rin ang pagpapaliban, at nananatiling bahagi ng Mimaropa ang Palawan.<ref name=nscblist/> Noong ika-21 ng Hulyo 2007, naging nagsasariling lungsod (bilang mataas na urbanisadong lungsod) ang kabisera nitong Puerto Princesa. Noong Abril 2019, ipinasa bilang batas ang panukalang ihati ang lalawigan sa tatlo: Palawan del Norte, Palawan del Sur, at Palawan Oriental.<ref name="PIAGovPH-DividesPalawan">{{cite news |last1=Mendoza |first1=Victoria |title=PRRD signs law that divides Palawan |url=https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Philippine Information Agency |date=Abril 14, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512072102/https://pia.gov.ph/news/articles/1020938 |archive-date=Mayo 12, 2019 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|title=Plebiscite on splitting Palawan into 3 provinces set for 2020|last=Salaverria|first=Leila B.|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en|date=Abril 14, 2019|access-date=Abril 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416100432/https://newsinfo.inquirer.net/1106550/plebiscite-on-splitting-palawan-into-3-provinces-set-for-2020|archive-date=Abril 16, 2019}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2019/04/14/1909884/paghahati-ng-palawan-sa-3-probinsiya-batas-na|title=Paghahati ng Palawan sa 3 probinsiya batas na |work=Pilipino Star Ngayon|access-date=Abril 16, 2019}}</ref> Binatikos ng ilang mga pangkat ng lipunang sibil at ng mga residente ng Puerto Princesa ang panukalang paghahati, dahil wala umanong ginanap na malawakang pagsangguni sa publiko.<ref name="MB-MoveAssailed">{{cite news |last1=Rosario |first1=Ben |title=Move to divide Palawan into 3 provinces assailed |url=https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=Manila Bulletin News |date=Oktubre 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025053458/https://news.mb.com.ph/2018/10/24/move-to-divide-palawan-into-3-provinces-assailed/ |archive-date=Oktubre 25, 2018}}</ref><ref name="ABSCBNNews-DividingPalawan">{{cite news |title=Dividing Palawan: Residents look to challenge Palawan split into 3 provinces |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |access-date=Mayo 12, 2019 |work=ABS-CBN News |date=Abril 15, 2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415050031/https://news.abs-cbn.com/news/04/15/19/dividing-palawan-residents-look-to-challenge-palawan-split-into-3-provinces |archive-date=Abril 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Colcol |first1=Erwin |title=Splitting Palawan into 3 won't solve poverty in the province—group |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |access-date=Mayo 12, 2019 |work=GMA News Online |date=Abril 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418110751/https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/691424/splitting-palawan-into-3-won-t-solve-poverty-in-the-province-group/story/ |archive-date=Abril 18, 2019}}</ref><ref name="GMANews-SplittingPalawan">{{cite news |title=Palawan congressmen want province split into 3|url=https://newsinfo.inquirer.net/979501/palawan-congressmen-want-province-split-into-3|access-date=Oktubre 19, 2020|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Abril 2, 2018}}</ref> Inihayag ng Komisyon sa Halalan noong ika-16 ng Marso 2021 na tinutulan ng karamihan sa mga residente ng lalawigan ang paghahati sa ginanap na [[Plebisito sa paghahati ng Palawan (2021)|plebisito noong ika-13 ng Marso 2021]].<ref name="cnnphilippines.com">{{Cite web|url=https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|title=Palawan residents vote 'No' to division of province into three|access-date=Marso 16, 2021|archive-date=Marso 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316113925/https://cnnphilippines.com/regional/2021/3/16/Palawan-plebiscite-results.html|url-status=dead}}</ref><ref name="rappler.com">{{Cite web|url=https://www.rappler.com/nation/no-votes-win-palawan-plebiscite|title = 'No' votes win in Palawan plebiscite| date=Marso 16, 2021 }}</ref> Noong ika-6 ng Enero 2026, tinutulan ng pampook na mga opisyal ng Palawan ang pagsasali ng lalawigan sa [[Mindanao]], bilang tugon sa isang kapasiyahan na inihain ng ilang personalidad sa [[Cagayan de Oro]] na may tinutukoy na unyong "Minsupala" (o pinagsamang Mindanao, Sulu, at Palawan) kung sakaling [[Separatismo sa Pilipinas|kumalas ang pulo sa nalalabing bahagi ng bansa]]. Tinuligsa nila ang pagsasali ng lalawigan sa isang mapa na ipinaplano ng mga nasabing personalidad na isumite sa [[Natatanging Lupon sa Dekolonisasyon]] ng [[mga Nagkakaisang Bansa]]. Iginiit ni Ryan Maminta, kasapi ng lupon ng pamahalaang panlalawigan, na kailanman ay hindi naging entidad pampolitika at legal ang "Minsupala" at isa lamang itong terminong antropolohiko na "inilalarawan ang mga ugnayan at daanan ng mga kalakal noong sinaunang panahon".<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/2163780/palawan-legislators-oppose-inclusion-were-not-part-of-mindanao |title=Palawan legislators oppose inclusion: 'We're not part of Mindanao' |last=Ticke |first=Geraldford |website=Inquirer.net |date=Enero 6, 2026 |access-date=Pebrero 2, 2026}}</ref> == Heograpiya == === Politikal === [[Talaksan:Ph fil palawan.png|thumb|upright=1.10]] {{See|Plebisito sa paghati ng Palawan, 2021}} Nahahati ang Palawan sa 23 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]]. Inaangkin ng pamahalaan ng Pilipinas ang karamihan sa [[Mga Pulo ng Spratly]], lokal na tinatawag bilang [[Kapuluan ng Kalayaan]], sa Mga Pulo ng Dagat Timog Tsina na naging sa ilalim ng hurisdiksyon ng Palawan. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Puerto Princesa]] sa probinsya ng Palawan, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Puerto Princesa]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aborlan, Palawan|Aborlan]] * [[Agutaya, Palawan|Agutaya]] * [[Araceli, Palawan|Araceli]] * [[Balabac, Palawan|Balabac]] * [[Bataraza, Palawan|Bataraza]] * [[Brooke's Point, Palawan|Brooke's Point]] * [[Busuanga, Palawan|Busuanga]] * [[Cagayancillo, Palawan|Cagayancillo]] * [[Coron, Palawan|Coron]] * [[Culion, Palawan|Culion]] * [[Cuyo, Palawan|Cuyo]] * [[Dumaran, Palawan|Dumaran]] </td><td valign="top"> * [[El Nido, Palawan|El Nido]] (Bacuit) * [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]] * [[Linapacan, Palawan|Linapacan]] * [[Magsaysay, Palawan|Magsaysay]] * [[Narra, Palawan|Narra]] * [[Quezon, Palawan|Quezon]] * [[Rizal, Palawan|Rizal]] (Marcos) * [[Roxas, Palawan|Roxas]] * [[San Vicente, Palawan|San Vicente]] * [[Sofronio Española, Palawan|Sofronio Española]] * [[Taytay, Palawan|Taytay]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Palawan}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Palawan]] [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] pohv2hmre3rdtzc49tsghcb8pd17e00 Pampanga 0 10218 2205521 2197857 2026-04-30T14:57:00Z Exec8 780 2205521 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{unsourced}} {{update}} }} :''Para sa ilog, tingnan ang [[Ilog Pampanga]]''. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Pampanga | sealfile = Ph seal pampanga.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyon III) | capital = [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] | founded = 11 Disyembre 1571 | pop2000 = 1882730| pop2000rank = ika-10 pinakamalaki | popden2000 = 863 | popden2000rank= ika-4 na pinakamataas| areakm2 = 2180.7 | arearank = ika-23 pinakamaliit | componentcities= 1 | hucities = 1 | municipalities= 20 | barangays = 537 | districts = 4 | languages = [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] | governor = Lilia Pineda | locatormapfile= Ph locator map pampanga.png | }} Ang '''Pampanga''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Luzon]]. Ang [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] ang kabisera nito. Naghahanggan ang lalawigan ng Pampanga sa mga lalawigan ng [[Bataan]] at [[Zambales]] sa kanluran, [[Tarlac]] at [[Nueva Ecija]] sa hilaga, at sa [[Bulacan]] sa timog silangan. Matatagpuan din ang ilang bahagi ng lalawigan ng Pampanga sa hilagang baybayin ng [[Look ng Maynila]]. "La Pampanga" ang ipinangalan ng mga Kastila sa mga katutubong kanilang natuklasang naninirahan sa dalampasigan. Nagsilbi rin itong kabisera ng kapuluan nang dalawang taon mula 1762–1764 nang sinakop ng mga Ingles ang [[Maynila]]. Ang salitang ''pampang'', kung saan nagmula ang pangalan ng lalawigan, ay nangangahulugang "dalampasigan". Ang pagtatatag nito noong 1571 ang naging dahilan upang maging kauna-unahang lalawigang Kastila sa Pilipinas. ==Kasaysayan== === Panahon ng kolonyal na Espanyol === {{kailangan pang mga pagsipi seksyon|petsa=Abril 2019}} {{Tingnan din|Pampanga sa Rebolusyong Pilipino}} [[File:Lalawigan ng Pampanga NHI historical marker.jpg|thumb|left|Historical marker na nilikha ng [[National Historical Commission of the Philippines|National Historical Institute]] noong 1982 upang gunitain ang lalawigan at inilagay sa kapitolyo ng probinsiya|221x221px]] [[File:San Fernando, Pampanga, Philippines 1945.jpg|left|thumb|255x255px|Old street San Fernando, Pampanga, Philippines.]] Kasama sa teritoryo ng lumang Pampanga ang mga bahagi ng modernong lalawigan ng [[Tarlac]], [[Bataan]], [[Zambales]], [[Nueva Ecija]], [[Bulacan]] at [[Aurora (probinsya)|Aurora]]; ibig sabihin, halos sakop ang buong Gitnang Luzon.<ref name="Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin">{{Banggitin ang web |url=https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |title=Tantingco: Ang Kapampangan sa Amin |website=[[SunStar]] |date=Mayo 2, 2013 |access-date=2024-01-23 |archive-date=2024-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123034705/https://www.sunstar.com.ph/more-articles/tantingco-the-kapampangan-in-us |url-status=live }}</ref><ref>[http://marcnepo.blogspot.com/2013/06/what-is-kapampangan-region.html?m=1 Ano ang Rehiyon ng Kapampangan?]</ref><ref>[https://www.language-and-society.org/wp-content/uploads/2022/12/Ariel-49-61.pdf Ang Pagbabago ng Wika mula sa mga Pamilyang Gitna at Mataas na Gitnang-Uri sa Rehiyon ng Pagsasalita ng Kapampangan]</ref><ref name="mega-Pampanga">[https://www.facebook.com/share/1BGhCnJdPK/?mibextid=WC7FNe Ang Pampanga ay dating isang mega-lalawigan na naghahati-hati ang baybayin: Ano ang nangyari?] sa [[Facebook]]</ref> Nang dumating ang mga Espanyol sa Luzon, natuklasan nilang ang Pampanga ay siksikan sa populasyon na may ilang bayan at mayroong 3 kastilyo o kuta na nagpoprotekta sa Pampanga.<ref>{{Banggitin ang web |url=https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm?fbclid=IwAR2lIR5UMiTQey6T8ML2QTZWeuWpvgyjTv2lfhn57ioJAG5u_l4pP0kApZg#d0e19 |title=Ang mga Kapuluang Pilipino, 1493–1803, Tomo III, (1569–1576) Pahina 137 |access-date=Oktubre 23, 2023 |archive-date=Nobyembre 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103130845/https://www.gutenberg.org/files/13616/13616-h/13616-h.htm#d0e19 |url-status=live }}</ref> Ang Pampanga ay muling inayos bilang isang lalawigan ng mga Kastila noong Disyembre 11, 1571. Kasama sa La Provincia de La Pampanga ang mga lugar na binanggit sa itaas maliban sa Tondo, kasama ang mga modernong lalawigan ng Aurora at ilang bahagi ng [[Quezon]] (kabilang ang [[Polillo Islands]]) at [[]Rizal (province)| [[Metro Manila]], na kung saan ay [[Novaliches]] at [[valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] upang maging eksakto, na dating kilala bilang Polo, noon ay mga bayan sa Bulacan).<ref name="Tantingco: The Kapampangan in Us"/><ref name="mega-Pampanga"/> Para sa mas mabuting pangangasiwa at layunin ng pagbubuwis, hinati pa ng mga awtoridad ng Espanya sa '''''. sa mga distrito (''[[barangay|barrios]]'') at sa ilang kaso sa royal at pribadong estate (''[[encomienda]]s''). Dahil sa labis na mga pang-aabusong ginawa ng ilang ''encomendero'', ipinagbawal ni Haring [[Philip II ng Espanya]] noong 1574 ang karagdagang paggawad ng mga pribadong ari-arian, ngunit ang kautusang ito ay hindi ganap na ipinatupad hanggang 1620. Sa isang ulat ng [[Philippine]] encomiendas noong Hunyo 20,[1591] Philippines|Governor-General]] [[Gómez Pérez Dasmariñas]] ay nag-ulat sa Korona na ang mga encomienda ng La Pampanga ay Bataan, Betis y Lubao, Macabebe, Candaba, Apalit, Calumpit, Malolos, Binto, Guiguinto, Caluya, Bulacan at [[Meycabayan]uayan]. Ang mga encomienda ng La Pampanga noong panahong iyon ay mayroong labingwalong libo anim na raan at walumpung buong pagpupugay. Ang Pampanga, na may lawak na humigit-kumulang {{convert|850|sqmi|km2|sp=us}} at tinitirhan ng mahigit 1.5 milyong tao, ay iginuhit ang kasalukuyang mga hangganan nito noong 1873. Noong panahon ng rehimeng Espanyol, ito ay isa sa pinakamayamang lalawigan ng Pilipinas. Ang [[Maynila]] at ang mga nakapalibot na rehiyon nito ay pangunahing umaasa noon sa mga produktong agrikultural, pangingisda, at panggugubat ng Kapampangan pati na rin sa suplay ng mga bihasang manggagawa. Habang nalilikha ang ibang mga lalawigan sa Luzon dahil sa pagtaas ng populasyon, ang ilang matatag na bayan sa Pampanga ay nawala sa mga bagong umuusbong na lalawigan sa Gitnang Luzon. Noong ika-17 siglo, ang [[Dutch East Indies|Dutch]] ay nangolekta ng mga kalalakihan mula sa Pampanga bilang mga mersenaryo na naglingkod sa [[Royal Netherlands East Indies Army]], na kilala bilang [[Papanggo|Papangers]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|title=East of Bali: From Lombok to Timor|first=Kal|last=Müller|date=Enero 1, 1997|publisher=Tuttle Publishing|access-date=Setyembre 7, 2016|via=Google Books|isbn=9789625931784|archive-date=Mayo 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506034026/https://books.google.com/books?id=DSmqaNFttVkC|url-status=live}}</ref> bahagi ng mas malaking komunidad ng [[Mga taong Mardijker|Mga Mardijker]]. Ang kanilang pamana ay matatagpuan sa [[North Jakarta]],<ref>{{cite web|url=http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |title=Opera Istana Citerep - KOMPAS.com |access-date=Hulyo 6, 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006155045/http://oase.kompas.com/read/2011/04/16/03480617/Opera.Istana.Citerep |archive-date=Oktubre 6, 2011 }}</ref> gayunpaman, kakaunti ang bakas ng kanilang mga inapo, maliban sa isang maliit na komunidad sa [[Koja, Jakarta#Kampung Tugu|Kampung Tugu]]. Ang makasaysayang lalawigan ng Bataan na itinatag noong 1754 sa ilalim ng pangangasiwa ng Kastila [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas|Gobernador-Heneral]] [[Pedro Manuel de Arandía Santisteban|Pedro Manuel Arandia]], ay hinigop mula sa lalawigan ng Pampanga ang mga munisipalidad ng Abucay, Balanga (ngayon ay isang lungsod, Olar, Pilar, Herlupimos, at Dina). Samal. Sa panahon ng [[pagsakop ng Britanya sa Maynila]] (1762–1764), ang [[Bacolor]] ay naging pansamantalang kapital ng kolonyal na Espanyol at base militar. Sa pagtatapos ng 1700s, ang Pampanga ay nagkaroon ng 16,604 katutubong pamilya at 2,641 [[Spanish Filipinos|Spanish Filipino family]],<ref name="Estadismo1">{{Cite web |url=http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf |title=ISADILASSMO DEPINAS Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol) |access-date=Pebrero 23, 2024 |archive-date=Marso 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030040/http://www.xenia%Coric.it.pdf |url-status=live }}</ref>{{rp|539}}<ref name="Estadismo2">[https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAAYAAJ_2 ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO SEGUNDO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,187} Filipino | pamilya.<ref name="Estadismo1" />{{rp|460}} Sa aklat ni Rafael Bernal: ''Mexico En Filipinas'', ang Pampanga ay nakalista sa iba pang mga lugar na kinabibilangan ng Cavite at Masbate, bilang mga lugar kung saan mayroong malaking konsentrasyon ng mga Mexican na imigrante sa Pilipinas.<ref>[https://archive.org/details/mexicoenfili5s/Mexicoenfili5s) Ni Rafael Bernal](Page 117)(Quote: "Sabemos que muchos grupos mexicanos obtuvieron tierras en Lu/ón, en Masbate y otros sitios de Pampa nga, lo mismo que en Cavile. Esta gente, como era lógico, al poco tiempo se perdía entre el pueblo filipino, casaba con mujer filipina, aprendía un nuevo idioma, lina nueva vida y unas costumbres nuevas, peto enseñaba también parte de bis suyas.")</ref> ang mga lumang bayan ng Pampanga ng Aliaga, Cabiao, Gapan, San Antonio at San Isidro ay ibinigay sa lalawigan ng Nueva Ecija noong 1848 sa panahon ng termino ng Espanyol na Gobernador-Heneral [[Narciso Claveria y Zaldua]]. Ang munisipalidad ng ''San Miguel de Mayumo'' ng Pampanga ay naibigay sa lalawigan ng Bulacan sa parehong pagsasaayos ng hangganan ng probinsiya noong 1848. Noong 1860, ang hilagang bayan ng Bamban, Capas, Concepcion, Victoria, Tarlac, Mabalacat, Magalang, Porac at Floridablanca ay nahiwalay sa Pampanga at inilagay sa ilalim ng hurisdiksyon ng isang command militar na tinatawag na ''Comandancia Militar de Tarlac''. Gayunpaman, noong 1873, ang apat na huling bayan ay ibinalik sa Pampanga at ang iba pang lima ay naging mga munisipalidad ng bagong likhang Lalawigan ng Tarlac. === Pagsalakay ng mga Hapones === ==== Pag-atake sa Clark Field ==== {{main|Pag-atake sa Clark Field}} Noong Disyembre 8, 1941, binomba ng mga eroplanong Hapones ang [[Clark Air Base|Clark Field]] sa tinatawag na [[Pag-atake sa Clark Field]], na siyang simula ng pagsalakay sa Pampanga. Alinsunod sa [[War Plan Orange|War Plan Orange-3]], iniutos ni Douglas McArthur ang paglikas sa [[Fort Stotsenburg]] noong Disyembre 24, 1941 at ang mga hindi mailikas mula sa mga imbakan ng mataas na oktanong gasolina, pagkain, at damit sa kuta ay sinira. Sa pagitan ng 1941 at 1942, nagsimulang pumasok ang mga sumakop na puwersang Hapones sa Pampanga. ==== Ang Pananakop ng mga Hapones ==== Ang pagtatatag ng pangkalahatang punong-himpilan ng militar at mga base ng kampo ng militar ng [[Hukbong Komonwelt ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1946. Ang [[Konstabularyo ng Pilipinas]] ay aktibo mula 1935 hanggang 1942 at 1944 hanggang 1946 sa lalawigan ng Pampanga. Sa panahon ng mga pakikipaglaban sa militar ng mga operasyong militar laban sa Imperyong Hapones sa gitnang Luzon mula 1942 hanggang 1945 sa lalawigan ng Bataan, Bulacan, Hilagang Tayabas (ngayon ay Aurora), Nueva Ecija, Pampanga, Tarlac, at Zambales, ang mga lokal na mandirigmang gerilya at mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap, ay tumulong sa mga puwersang militar ng Estados Unidos na labanan ang [[sandatahang lakas ng Imperyong Hapones.]] ==== Ang Pagpapalaya ng Pampanga ==== Noong pagpapalaya ng Pampanga noong 1945, sinuportahan ng mga mandirigmang gerilya ng Kapampangan at ng mga gerilyang Komunista ng Hukbalahap ang mga puwersang panlaban mula sa mga tropang Pilipino at Amerikano sa pag-atake sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga hanggang sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nabawi at pinalaya ng mga lokal na sundalo at opisyal ng Philippine Commonwealth Army 2nd, 26th, 3rd, 32nd, 33rd, 35th, 36th at 37th Infantry Division at ng Philippine Constabulary 3rd Constabulary Regiment ang lalawigan ng Pampanga at lumaban sa mga puwersang Imperyal ng Hapon noong Labanan sa Pampanga. === Panahon Pagkatapos ng Digmaan === [[File:Pampanga old seal.svg|thumb|left|Lumang selyo ng lalawigan simula noong 1950.]] [[File:Flag_seal_of_Pampanga1.jpg|150px|thumbnail|right|[[Mga Watawat ng mga lalawigan ng Pilipinas|Watawat ng Pampanga]]]] Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang mga operasyon sa pangunahing lalawigan ng Pampanga ay sumira sa mga paghihimagsik at tunggalian sa pagitan ng mga puwersa ng Pamahalaan ng Pilipinas at ng mga rebeldeng Komunista ng Hukbalahap noong 1946 hanggang 1954 noong panahon ng [[Rebelyong Hukbalahap]]. Sa ilalim ng Kasunduan sa mga Base Militar noong 1947,<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|title=Kasunduan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Republika ng Pilipinas Tungkol sa mga Base Militar|date=Marso 14, 1947|publisher=United States Library of Congress|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Pebrero 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212010914/https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|url-status=live}}</ref> ipinagkaloob ng Pilipinas sa Estados Unidos ang 99-taong pag-upa sa ilang mga base ng U.S., kabilang ang [[Clark Himpilang Panghimpapawid]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|title=Philippines : Ang Maagang Republika|publisher=britannica.com|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Disyembre 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216144620/https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|url-status=live}}</ref> Isang susog noong 1966 ang nagbawas sa orihinal na 99-taong termino ng kasunduan sa 25 taon.<ref name=NYTimes1991-09-16>{{cite balita|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|title=BUMOTO ANG SENADO NG PILIPINAS UPANG TANGGIHAN ANG PAG-RENEWAL NG BASE NG U.S.|date=Setyembre 16, 1991|newspaper=The New York Times|access-date=Enero 29, 2018|archive-date=Marso 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152855/https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|url-status=live}}</ref> Isang pag-renew ng kasunduan noong 1979<ref>{{cite aklat|huling=Rodriguez|una=Dylan|pamagat=Nasuspinde na Apocalypse: Supremasiya ng mga Puti, Pagpatay ng mga Tao, at ang Kondisyong Pilipino|url=https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|taon=2010|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5349-2|page=[https://books.google.com/books?id=I0un2XY17VkC&dq=bases+agreement+renew&pg=PA892 892]|access-date=Disyembre 17, 2017|archive-date=Abril 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419120655/https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|url-status=live}}</ref> pinayagan ang U.S. na ipagpatuloy ang pagpapatakbo ng Clark Air Base hanggang Nobyembre 1991,<ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=Pagkatapos ng 89 na Taon, Ibinaba ng U.S. ang Watawat sa Clark Air Base|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-11-27-mn-209-story.html|access-date=Marso 12, 2011|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=Nobyembre 27, 1991|archive-date=Disyembre 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225214542/http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|url-status=live}}</ref> nang tanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang panukalang batas para sa pagpapanibago ng mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga detenidong pulitikal sa ilalim ng diktadurang Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos}} {{tingnan din|Mga Base ng US sa Pilipinas}} ==== Mga Kontrobersiya sa Clark Air Base ==== Dahil sa kalapitan nito sa kabisera at sa presensya ng Clark Air Base, ang Pampanga ay naging isa sa mga lugar na pinag-uusapan ang mga kaguluhan sa lipunan noong unang bahagi ng dekada 1970, at ang sumunod na [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurya]] ni [[Ferdinand Marcos]].<ref>{{Cite web |last=Villareal |first=Wilfredo |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |title=Mga aktibista sa Pampanga naalala ang Batas Militar |date=Setyembre 22, 2008 |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051736/https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/122094/pampanga-activists-remember-martial-law/story/ |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan{101}{101} librong Filipino | 9: Isang Bansang Isinilang na Muli. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Isang Sapot ng Korapsyon}}</ref> Kahit noong mga unang demonstrasyon ng [[First Quarter Storm]] noong 1970, si Clark at ang iba pang [[Mga Base ng US sa Pilipinas]] ay isang malaking isyu para sa mga nagpoprotesta, na nakita ang mga ito bilang pagpapatuloy ng kolonyal na hegemonya ng US, at isang paraan ng paghila sa Pilipinas sa malamig na digmaan, dahil ang Clark ay naging isang punto ng pagsisimula ng lalong hindi popular na [[Digmaan sa Vietnam]].<ref>{{Banggitin ang balita |date=Oktubre 2021 |title=Timeline ng First Quarter Storm |url=https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |work=UPDate |publisher=University of the Philippines |access-date=March 29, 2024 |archive-date=Marso 29, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051737/https://upd.edu.ph/wp-content/uploads/2021/10/UPDate-Vol4-Num1-12-First-Quarter-Storm-Timeline.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Kasaysayan9ch2"/><ref>Bonner, R. (1987) Pagwawaltzing Kasama ang Isang Diktador. {{ISBN|9780333457641}}</ref> Nasaksihan noong 1970 ang isang malaking insidenteng diplomatiko sa Clark Air Base sa tinawag ni US Presidential Assistant for National Security Affairs [[Henry Kissinger]] na "Kaso ng Williams."<ref>{{Banggitin ang web |title=Mga Dokumentong Pangkasaysayan - Tanggapan ng Mananalaysay |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250929033406/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v20/d211 |archive-date=2025-09-29 |access-date=2025-12-08 |website=history.state.gov}}</ref> Noong Hunyo 1970, ang Hukuman ng Unang Dulugan ng Lungsod ng Angeles Iniutos ni Ceferino Gaddi ang pag-aresto kay Base Commander Colonel Averill Holman at Base Chief of International Law Lt. Col. Raymond Hodges, na binabanggit bilang contempt sa pagpayag sa paglipat ni US Air Force Staff Sergeant Bernard Willams sa US noong Nobyembre 1969 sa kabila ng katotohanang siya ay isinampa sa Angeles Court noong Agosto 1969 sa mga kasong kriminal ng pagdukot at tangkang panggagahasa.<ref>{{Cite web |title=Bernard Williams, Appellant, v. William P. Rogers, Secretary of State, et al., Appellees, 449 F.2d 513 (8th Cir. 1971) |url=https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ Template |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921180228/https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/449/513/241283/ |archive-date=2015-09-21}}</ref> Kalaunan ay naibalik si Williams sa Pilipinas, <ref>https://www.nytimes.com/1970/03/20/archives/us-to-return-air-force-man-to-the-philippines-to-face-trial.html</ref> bagama't tumanggi ang administrasyong Marcos na ipatupad ang iniutos ng korte na pag-aresto kina Holman at Hodges.<ref name="BantayogProfileGaddi">https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/judge-ceferino-gaddi/{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang insidente ay nakatulong sa pagsusulong ng muling negosasyon ng mga Base ng US-Philippines Kasunduan noong 1979, sa pagsisikap na linawin ang isyu ng soberanya at hurisdiksyon ng Pilipinas sa mga base.<ref name="BantayogProfileGaddi"/> Noong 1971, ang hindi patas na mga gawi sa paggawa ay humantong sa mga sibilyang manggagawa sa base na magsagawa ng tatlong-araw na welga na nagsimula noong Marso 3, na sinundan ng kalahating-buwang welga na nagsimula noong Hulyo 25.<ref name="Clarklab history">{{Cite web |last=Vasquez |first=Tim |date=2001 |title=Clark Air Base: Kasaysayan at Mahahalagang Pangyayari |url=http://www.clarkab.org/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004170437/http://www.clarkab.org/history/ |archive-date=2025-10-04 |access-date=Disyembre 8, 2025 |website=clarklab.org}}</ref> Ang Federation of Filipino Civilian Employees Associations ay nag-organisa ng karagdagang malalaking welga noong 1979, 1983, at noong Marso 1986.<ref name="Clarklab kasaysayan"/><ref>{{Banggitin ang balita |last=Haberman |first=Clyde |title=Picket ng mga Pilipinong Striker sa mga Base ng US |url=https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20230508174200/https://www.nytimes.com/1986/03/23/world/filipino-strikers-picket-us-bases.html |archive-date=2023-05-08 |access-date=Disyembre 8, 2025 |work=New York Times}}</ref> ==== Pagpapatupad ng Batas Militar ==== Sa pagdedeklara ng Batas Militar noong Setyembre 1972, ang [[Camp Olivas]] sa Lungsod ng San Fernando ay itinalaga bilang isa sa apat na kampo ng probinsya na magiging isang Regional Command for Detainees (RECAD). Ito ay itinalagang RECAD I at ito ay nagtira ng mga detenido mula sa Hilaga at Gitnang Luzon.<ref name="asa350191977en">{{cite web |title=Ulat ng Misyon ng Amnesty International sa Republika ng Pilipinas: 22 Nobyembre–5 Disyembre 1975 |url=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |website=[[Amnesty International]] |publisher=Amnesty International Publications |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007083419/https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf |archive-date=Oktubre 7, 2021 |location=London, England |date=1976}}</ref> Mga kilalang detenido ang nabilanggo kasama rito si Edicio de la Torre,<ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Disyembre 27, 1974 |title=Nagsimula ang Nakakulong na Pari ng Hunger Strike sa Pilipinas |work=New York Times |url=https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |access-date=Marso 29, 2024 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070004/https://www.nytimes.com/1974/12/27/archives/imprisoned-priest-begins-hunger-strike-in-philippines.html |url-status=live }}</ref> [[Judy Taguiwalo]],<ref>{{Banggitin balita |huling=Dela Peña |una=Kurt |petsa=Setyembre 20, 2022 |title=Pag-alala sa batas militar: Pag-asa, pagkatapos ay kawalan ng pag-asa |language=en |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://newsinfo.inquirer.net/1667701/remembering-martial-law-hope-then-despair |url-status=live }}</ref> Tina Pargas,<ref>{{Banggitin ang balita |title=Mga aral mula 50 taon na ang nakalilipas |url=https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago? |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://philstarlife.com/news-and-views/593860-martial-law-life-lessons-from-50-years-ago |url-status=live }}</ref> Marie Hilao-Enriquez,<ref>{{Banggitin ang balita |last=Castañeda |first=Dabet |date=Disyembre 7–13, 2003 |title=Marie Hilao-Enriquez: Isang Simbolo ng Aktibismo sa Karapatang Pantao sa Pilipinas |url=https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051847/https://www.bulatlat.com/news/3-44/3-44-marie.html |url-status=live }}</ref> at Bernard-Adan Ebuen.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Empeño |first=Henry |date=Oktubre 3, 2021 |title='Hangin ng pagbabago' |language=en-US |work=Business Mirror |url=https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |access-date=Disyembre 19, 2023 |archive-date=Disyembre 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219051848/https://businessmirror.com.ph/2021/10/03/wind-of-change/ |url-status=live }}</ref> Kasama sa mga bilanggo na naidokumento na pinahirapan ang magkapatid na babae [|[Joanna Cariño],<[Joanna] at Joseanna Cariño. name="nordisjoannacarino">{{Cite news |title= Joanna Cariño, isang Ibaloi activist |work=Northern Dispatch |url=https://nordis.net/2017/12/31/topic/people/joanna-carino-an-ibaloi-activist/}}</ref> ang magkapatid na sina Palabayulo at [[Arref] name="asa350191977en"/> at Mariano Giner Jr ng Abra.<ref name="asa350191977en" /> Tungkol sa 50 pinuno ng [[mga taga-Kalinga|Kalinga]] at [[mga taga-Bontoc|Bontoc]], kabilang ang pinuno ng tribong Butbut na si [[Macli-ing Dulag]], ay dinala rin sa Camp Olivas mula sa kanilang detention center sa Tabuk, Kalinga, at inaresto dahil sa kanilang pagtutol sa [[Proyekto ng Dam ng Ilog Chico]].<ref name="Cariño1980">{{cite conference | book-title= Papel na Iniharap sa Ikatlong Taunang Kumperensya ng Samahang Antropolohiko ng Pilipinas | location= Maynila | last= Cariño | first= Joanna K. | date= Abril 22–27, 1980 | title= Ang Proyekto sa Pagpapaunlad ng Basin ng Ilog Chico: Isang Pag-aaral ng Kaso ng Pambansang Patakaran sa Pagpapaunlad | url= http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180414233857/http://116.50.242.171/PSSC/index.php/agt01/article/download/1601/1536 | petsa ng archive= Abril 14, 2018 | url-status= dead }}</ref> Ang seminaristang si Teresito Sison ay nangampanya para sa mga karapatan ng mga guro, magsasaka, at mga manggagawa sa Clark Air Base, ngunit ang tortyur sa dalawang bahagi ng mga detention center ni Marcos ay nagdulot ng pagbaba ng kanyang kalusugan na humantong sa kanyang kamatayan noong 1980.<ref name="BantayogProfileSitoSison">={{Cite web |15daters">{{Cite web |15rst | Bayani: Sison, Teresito "Sito" De Guzman |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/teresito-sison/ |website=Bantayog ng mga Bayani}}</ref> Ang iba ay pinatay nang hindi naaresto, tulad ng malalapit na kaibigang sina Pepito Deheran, Rolando Castro at Lito Cabrera na natutulog sa ari-arian ni Cabrera sa Sapang Bato, Angeles nang sila ay salakayin, dakpin, at pahirapan ng mga puwersa ng milisya ng Civilian Home Defense Force ni Marcos matapos silang lumahok sa kilusang protesta na nagmula sa [[pagpatay kay Ninoy Aquino|pagpatay]] sa pinuno ng oposisyon na si [[Ninoy Aquino]]. Nagtagumpay si Deheran na makatakas nang buhay sa pagsubok at dinala sa ospital, ngunit sinaksak ng hindi kilalang salarin sa kanyang sariling kama sa ospital.<ref>{{Cite web |title=Martyrs & Heroes: Deheran, Pepito |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329051738/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/pepito-deheran/ |archive-date=March 29, 2024 |access-date=March 29, 2024 |website=Bantayo2>Website=8|date ng mga Bayani2 Jennifer Cariño, ang magkakapatid na Palabay, Macli-ing Dulag, Castro, Cabrera, at Deheran ay pararangalan sa paglaon sa pagkakaroon ng kanilang mga pangalang nakasulat sa dingding ng alaala ng Pilipinas' [[Bantayog ng mga Bayani]], na nagpaparangal sa mga martir at bayaning naglakas-loob na lumaban sa diktadura.<ref>{{Cite book |last1=Malay |first1=Carolina S. |title=Ang mamatay nang dahil sa 'yo: Heroes and martyrs of the dictatorship in the.-98 volume 2 |last2=Rodriguez |first2=Ma Cristina V. |date=2016 |publisher=National Historical Commission of the Philippines |isbn=978-971-538-304-2 |location=Ermita, Manila, Philippines}}</ref> ==== 1980 Assassination of Congressman Lingad ==== [[Jose B. Lingad]], Congressman for [[Pampanga's 1st congressional district]], had been one of the first to be detained upon the declaration of Martial Law, but was released after three months.<ref name="BantayogProfileLingad">{{Cite web |date=2023-06-12 |title=Martyrs & Heroes: Jose Lingad |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306214205/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/jose-lingad/ |archive-date=March 6, 2025 |access-date=2025-06-07 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}</ref> He retired to his farm after that, but was later convinced by Benigno Aquino Jr. to run for the governorship of Pampanga in the [[1980 Philippine local elections|January 1980 Philippine local elections]].<ref name="BantayogProfileLingad"/> Lingad lost the election to the Marcos administration's candidate, but filed a protest, which was still ongoing when Lingad was assassinated in December 1980 at a gasoline station in barangay San Agustin, [[San Fernando, Pampanga]].<ref>{{cite web |title=An Opposition Filipino Politician Shot to Death at Gasoline Station |url=https://www.nytimes.com/1980/12/17/archives/an-opposition-filipino-politician-shot-to-death-at-gasoline-station.html |date=17 December 1980 |website=The New York Times |access-date=30 October 2022}}</ref> His assassin, a former sargeant in the [[Philippine Constabulary]], was himself killed in a mysterious car accident before he could reveal who had ordered the killing.<ref name=hhenares>{{cite news|last=Henares|first=Hilarion|title=Joe Lingad, the planting of a seed|newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=December 26, 1988|url =https://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|archive-url =https://web.archive.org/web/20190207210036/http://philippinefolio.com/list-of-books/book-24-salvation-and-damnation/7/|url-status =usurped|archive-date =February 7, 2019|access-date=October 30, 2007}}</ref> === Noong panahon ng Rebolusyong People Power === {{main|Rebolusyong People Power}} ==== Ang barikada ng Bamban ==== Ang Gitnang Luzon ay gumanap ng mahalagang papel noong panahon ng Rebolusyong People Power dahil sa kalapitan nito sa Kabisera at sa pagiging tahanan nito ng iba't ibang Base ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas at Estados Unidos. Sa isang kapansin-pansing insidente sa Pampanga, hinarangan ng 20,000 katao ang Tulay ng Bamban noong Pebrero 25 upang pigilan ang mga puwersang loyalista mula sa 5th Infantry Division ng Hukbong Katihan sa Tarlac na makadaan patungong Maynila, sa isang pangyayaring nakilala bilang "barrier ng Bamban."<ref name="Lacorte2022">{{Cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1559655/people-power-did-not-just-happen-at-edsa|title=Hindi basta-basta nangyari ang People Power sa Edsa|first=Germelina|last=Lacorte|date=Pebrero 25, 2022|website=INQUIRER.net}}</ref> ==== Ang pagtakas ng mga Marcos ==== Ang [[Clark Air Base]] ay gumanap din ng mahalagang papel sa pagpapatalsik sa mga Marcos, dahil sila ay inilipad patungong Clark pagkatapos tumakas mula sa Malacañang at doon sila sumakay sa eroplanong ibinigay ng U.S. na naghatid sa kanila sa Hawaii.<ref name="Bonner1987"/><ref name="AmBoy1999">{{Banggitin ang aklat |last=Hamilton-Paterson |first=James |title=America's boy: a century of colonialism in the Philippines |date=1999 |publisher=H. Holt |isbn=978-0-8050-6118-5 |edition=1st American |location=New York}}</ref> === Pagputok ng Bundok Pinatubo at pagsasara ng Clark Air Base === {{main|Pagputok ng Bundok Pinatubo noong 1991|Clark Air Base}} Kabilang sa mga pangunahing pangyayaring naganap sa Pampanga pagkatapos ng [[Rebolusyong People Power]] ang pagsabog ng Bundok Pinatubo at ang pagtatapos ng Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos, na nagresulta sa pagsasara ng Clark Air Base at kalaunan ay paglikha ng [[Clark Freeport at Special Economic Zone]]. Ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] noong Hunyo 15, 1991 ay nagdulot ng malaking pagkawala ng tirahan ng mga tao dahil sa paglubog ng mga bayan at nayon dahil sa malawakang pagbaha [[lahar]]. Ito ay humantong sa malawakang pagsulong sa paghahanda para sa sakuna sa gobyerno. Pinabilis din nito ang pagsasara ng Clark Air Base, na magsasara bilang resulta ng desisyon ng Senado ng Pilipinas noong Nobyembre 1991 na huwag i-renew ang Bases Treaty ng Pilipinas sa Estados Unidos.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Paglikha ng Clark Freeport at Special Economic Zone === {{main|Clark Freeport at Special Economic Zone}} Nasaksihan noong 1992 ang paglagda sa Bases Conversion and Development Act (Republic Act 7227 ser. 1992), na nagbigay-daan sa Pangulo na maglabas ng isang atas na nagko-convert sa reserbasyon ng militar sa lugar ng Clark na sumasaklaw sa [[Lungsod ng Angeles]], [[Mabalacat]], at [[Porac]], Pampanga at [[Capas]], [[Tarlac]] tungo sa isang special economic zone. Nilikha rin ng batas ang [[Bases Conversion and Development Authority]] (BCDA) upang mapadali ang proseso ng conversion.<ref>{{cite web|title=Republic Act 7227: Bases Conversion and Development Act of 1992|url=http://www.chanrobles.com/republicactno7227.html#.WwZbA-6FPIU|publisher=Congress of the Philippines|access-date=24 Mayo 2018|date=13 Marso 1992}}</ref> Inilabas ni Pangulong [[Fidel Ramos]] ang Proclamation No. 163 noong Abril 3, 1993, na lumilikha ng Clark Special Economic Zone (CSEZ) at inilipat ang pangangasiwa ng lugar sa BCDA. Kasama sa proklamasyon ang [[Clark Air Base]] at mga bahagi ng mga ibinalik na baseland ng Clark na hindi nakalaan para sa paggamit ng militar sa CSEZ.<ref name="proc1035">{{cite web|title=Proclamation No. 1035, s. 2006|url=http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|publisher=Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=10 Marso 2006|archive-date=Abril 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419193332/http://www.officialgazette.gov.ph/2006/03/10/proclamation-no-1035-s-2006/|url-status=live}}</ref> Noong Hunyo 14, 1996, pinalawak ang CSEZ sa pamamagitan ng pagdaragdag ng lugar ng Sacobia, na kinabibilangan ng mga lupain mula sa [[Mabalacat]], Pampanga at [[Bamban, Tarlac]], sa pamamagitan ng Proklamasyon ni Ramos. Blg. 805.<ref name="proc1035"/> Ang lugar ng Clark Air Base ay kalaunan ay idineklara bilang isang Freeport Zone at inihiwalay mula sa special economic zone sa pamamagitan ng Republic Act 9400 ng 2007<ref name="repa9400">{{cite web|title=Republic Act 9400|url=https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|publisher=Kongreso ng Pilipinas|access-date=24 Mayo 2018|date=20 Marso 2007|archive-date=Abril 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415224709/https://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra2007/ra_9400_2007.html|url-status=dead}}</ref> Simula noon, ang Freeport Zone at ang Clark Special Economic Zone ay itinuring na magkahiwalay na lugar ngunit sama-sama silang tinutukoy bilang "Clark Freeport at Special Economic Zone". === Kontemporaryo === Noong 2010, isang Kapampangan, si [[Benigno Aquino III]], anak ng dating Pangulong [[Corazon Aquino]], ang nahalal bilang pangulo.{{citation needed|date=Marso 2024}} Noong Abril 22, 2019, ang probinsya ay nagtamo ng matinding pinsala dahil sa [[2019 Luzon earthquake|6.1 magnitude na lindol]] na nagmula sa [[Zambales]] at ang pinakanaapektuhan ng lindol dahil sa ang probinsya ay nasa malambot na sediment at [[alluvial]] na lupa.<ref name=quake005>{{cite news|title=Bakit mas naapektuhan ng lindol ang Pampanga kaysa sa epicenter ng Zambales?|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|access-date=Abril 23, 2019|work=ABS-CBN Balita|archive-date=Abril 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423063514/https://news.abs-cbn.com/news/04/23/19/why-was-pampanga-worse-hit-by-quake-than-zambales-epicenter|url-status=live}}</ref> Ilang istruktura sa probinsya ang napinsala ng lindol, kabilang ang isang 4-palapag na supermarket sa Porac, ang arko sa hangganan ng [[Bataan]]-Pampanga at ang pangunahing terminal ng [[Clark International Airport]], pati na rin ang mga lumang simbahan sa [[Lubao, Pampanga|Lubao]] at [[Porac, Pampanga|Porac]], kung saan gumuho ang toreng bato ng [[Santa Catalina de Alejandria Church (Porac)|Santa Catalina de Alejandria Church]] noong ika-19 na siglo.<ref>{{cite balita|url=https://www.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|title=TINGNAN: Pinsala ng lindol ang simbahan at iba pang istruktura sa Pampanga|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Abril 22, 2019|access-date=Abril 24, 2019|archive-date=Abril 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422114929/https://news.abs-cbn.com/news/04/22/19/look-quake-damages-church-other-structures-in-pampanga|url-status=live}}</ref> == Heograpiya == === Pampolitika === [[File:Ph fil pampanga.png|thumb|Mapang pampolitika ng Pampanga|280px]] Nahahati ang Pampanga sa 19 [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga munisipalidad]] at 2 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Bagamat kasali ang [[Lungsod ng Angeles]] sa probinsya ng Pampanga, hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Angeles]] ==== Mga lungsod ==== * [[Lungsod ng San Fernando, Pampanga|Lungsod ng San Fernando]] * [[Lungsod ng Mabalacat]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Apalit, Pampanga|Apalit]] * [[Arayat, Pampanga|Arayat]] * [[Bacolor, Pampanga|Bacolor]] * [[Candaba, Pampanga|Candaba]] * [[Floridablanca, Pampanga|Floridablanca]] * [[Guagua, Pampanga|Guagua]] * [[Lubao, Pampanga|Lubao]] * [[Macabebe, Pampanga|Macabebe]] * [[Magalang, Pampanga|Magalang]] * [[Masantol, Pampanga|Masantol]] </td><td valign="top"> * [[Mexico, Pampanga|Mexico]] * [[Minalin, Pampanga|Minalin]] * [[Porac, Pampanga|Porac]] * [[San Luis, Pampanga|San Luis]] * [[San Simon, Pampanga|San Simon]] * [[Santa Ana, Pampanga|Santa Ana]] * [[Santa Rita, Pampanga|Santa Rita]] * [[Santo Tomas, Pampanga|Santo Tomas]] * [[Sasmuan, Pampanga|Sasmuan]] </td></tr></table> ===Pisikal=== ====Lupain==== May kabuuang 2,180.68 kilometro kwadradong sakop na lupa ang lalawigan. Pangkahalatang patag ang buong lalawigan na may natatanging bundok, ang [[Bundok Arayat]], at ang tanyag na [[Ilog Pampanga]]. Sa mga bayan nito, ang bayan ng Porac ang may pinakamalaking sakop na lupa na may 343.12&nbsp;km kwadrado; Pangalawa ang Candaba at ikatlo ang bayan ng Lubao. Mabibilang na ngayon ang candaba bilang isang tanyag na bayan ng pampanga dahil marami na ang nakakakilala dito sa ngayon ====Klima==== May dalawang natatanging klima ang lalawigan ng Pampanga, tag-ulan at tag-araw. Kadalasang tag-ulan pagsimula ng Mayo hanggang Oktubre, samantalang tag-araw sa mga nalalabing buwan. Ang pinakamainit na panahon ay tuwing Marso at Abril, samantalang pinakamalamig naman mula Disyembre hanggang Pebrero. ==Ekonomiya== Pagsasaka at pangingisda ang dalawang pangunahing industriya sa lalawigan. Bigas, mais, tubo, at tilapya ang mga pangunahing produkto ng lalawigan. Karagdagan sa pagsasaka at pangingisda, ang lalawigan ay mayroon din lumalaking industriya sa paglililok, paggawa ng mga kasangkapan, gitara at iba pang bagay na yari sa kamay. Tuwing panahon ng kapaskuhan, ang lalawigan ng Pampanga ay nagiging sentro ng pagawaan ng "parol". Tanyag ang lalawigan sa pagluluto. Kilala ang [[mga Kapampangan]] sa kanilang husay sa paggawa ng mga bagong uri ng pagkain, mula sa pinakapayak na ulam hanggang sa kakaiba. Ang ''Pampanga's Best'' at ''Mekeni Food'' ay ilan lamang sa mga kompanyang Kapampangan na gumagawa ng mga tocino, tapa at longganisa. == Mga kilalang tao == ===Sa loob ng hurisdiksyon ng lalawigan=== ==== Mga pambansang bayani at makasaysayang personalidad ==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[José Alejandrino]] - ipinanganak sa [[Arayat, Pampanga|Arayat]], Philippine Revolutionary General at dating senador. * [[Mamerto Natividad]] - ipinanganak sa [[Bacolor]], Philippine Revolutionary General. * [[Servillano Aquino]] - Philippine Revolutionary General at miyembro ng [[Malolos Congress]] para sa [[Samar's at-large congressional district|Samar]] * [[Nicolasa Dayrit Panlilio]] - Filipina [[non-combatant]] sa [[Philippine–American War]] na kilala sa pagtulong sa paglilingkod sa mga maysakit at sugatang Pilipinong mandirigma. * [[Práxedes Fajardo]] – [[Filipinos|Filipina]] rebolusyonaryo at pinuno ng Pampangan section ng [[Philippine Red Cross]] noong antikolonyal na armadong pakikibaka laban sa [[Philippine Revolution|Spain]] at sa [[Philippine–American War|Estados Unidos]]. * [[José Abad Santos]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], ang ika-5 punong mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]]. * [[Pedro Abad Santos]] – isang dating assemblyman at tagapagtatag ng [[Socialist Party of the Philippines|Aguman ding Talapagobra ning Pilipinas]]. * [[Luis Taruc]] – pinuno ng grupong [[Hukbalahap]] (mula sa ''Hukbong Bayan Laban sa Hapon'') sa pagitan ng 1942 at 1950.<ref name=Taruc>Taruc, L., 1967, ''He Who Rides the Tiger'', London: Geoffrey Chapman Ltd.|</ref>}{} * [[Casto Alejandrino]] – pinunong magsasaka at kumander ng [[Hukbalahap]]. * [[Vivencio Cuyugan]] – dating alkalde ng [[San Fernando, Pampanga|San Fernando]], at isa sa mga nagtatag ng grupong gerilya [[Hukbalahap]] * [[Kumander Liwayway|Remedios Gomez-Paraiso]] – kilala bilang ''Kumander Liwayway'', isang kilalang kumander ng [[Hukbalahap]]. {{div col end}} ====Pulitika at pamahalaan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Diosdado Pangan Macapagal]] – ika-9 na pangulo ng Republika ng Pilipinas at tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Gloria Macapagal Arroyo]] – ika-14 na pangulo ng Republika ng Pilipinas. Siya ay anak ng ika-9 na pangulo ng Republika [[Diosdado Macapagal]]. * [[Rogelio dela Rosa]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at artista, tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Pablo Ángeles y David]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] * [[Sotero Baluyut]] – dating [[senador ng Pilipinas]] at dating [[Gobernador ng Pampanga]] *[[Antonio Villa-Real]] – Ika-25 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]] *[[Vicente Abad Santos]] – Ika-96 [[Associate Justice of the Supreme Court of the Philippines]], ika-39 [[Secretary of Justice (Philippines)|Secretary of the Department of Justice]] * [[Amando Tetangco Jr.]] – ipinanganak sa [[Apalit]], Pampanga ay isang Pilipinong bangkero, na nagsilbing ikatlong Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (BSP). Siya ang unang gobernador ng BSP na nagsilbi ng dalawang termino. * [[Jose B. Lingad]] – dating [[Governor ng Pampanga]] at ika-15 [[Secretary of Labor and Employment (Philippines)|Secretary of the Department of the Labor and Employment]], tubong [[Lubao, Pampanga]]. * [[Francisco Tongio Liongson]] - medikal na doktor at politiko. * [[Pedro Tongio Liongson]] – abogado, hukom, at politiko; ipinanganak noong Enero 31, 1865, sa Villa de Bacolor, Pampanga. * [[Eddie Panlilio]] – ipinanganak sa [[Minalin, Pampanga]], ang unang paring Pilipino na nahalal na gobernador sa kasaysayan ng Pilipinas. * [[Satur Ocampo]] - politiko, aktibista, mamamahayag, at manunulat. Dating Kagawad ng [[Philippine House of Representatives]] para sa [[Bayan Muna]] Partylist * [[Oscar Albayalde]] – Isang pulis, dating hepe ng Philippine National Police at dating direktor ng National Capital Police Office, ipinanganak sa San Fernando. *[[Mercedes Arrastia-Tuason]] – [[Philippine]] [[diplomat]] at dating [[embahador]] sa [[Holy See]] * [[Oscar Samson Rodriguez]] - politiko at abogado. Naglingkod siya bilang alkalde ng San Fernando, Pampanga sa Pilipinas mula 2004 hanggang sa kanyang ikatlong termino noong 2013. * [[Rey Aquino]] - politiko at surgeon na siyang huling municipal Mayor ng San Fernando at ang unang Alkalde nito noong ito ay naging lungsod. * [[Edwin Santiago]] - politiko at propesyonal na inhinyero ng makina na nagsilbing alkalde ng Lungsod ng San Fernando, Pampanga mula 2013 hanggang 2022. * [[Lito Lapid]] - aktor, politiko at senador (2004–2016; 2019–kasalukuyan) * [[Yeng Guiao]] - head coach ng basketball, politiko, komentarista at komisyoner ng palakasan. Siya rin ang Bise Gobernador ng Lalawigan ng Pampanga mula 2004 hanggang 2013 at kongresista, na kumakatawan sa Unang Distrito ng Pampanga mula 2013 hanggang 2016. {{div col end}} ====Culinary Arts==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Lucia Cunanan]] – [[restaurant|restaurateur]] na kilala sa pag-imbento o kahit man lang muling pag-imbento ng [[sisig]], isang tanyag na [[Kapampangan people|Kapampangan]] na pagkain sa Pilipinas at [[Filipino diaspora|Filipino diasporas sa buong mundo]].<ref>{{cite news|title='Sisig Queen' pinatay|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|accessdate=March 31, 2018|agency=Sun.Star Pampanga|publisher=GMA News|date=April 17, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180331081210/http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/89798/update-sisig-queen-murdered/story/|archivedate=Marso 31, 2018}}</ref><ref name=pdi>{{cite news |author=Tonette Orejas |title=Babaeng lumikha ng katutubong ulam, pinatay sa Pampanga |url=http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Babaeng-lumikha-ng-katutubong-ulam-pinatay-sa-Pampanga-home |publisher=Philippine Daily Inquirer |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831015519/http://newsinfo.inquirer.net/topstories/topstories/view/20080416-130715/Woman-who-created-native-dish-slay-in-Pampanga-home |archive-date=Agosto 31, 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name=gma>{{cite news |title=Reyna ng Sisig ni RP, natagpuang patay sa bahay sa Pampanga |url=http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |publisher=GMANews.TV |date=Abril 16, 2008 |accessdate=Abril 16, 2008 |archive-date=Agosto 23, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823101807/http://www.gmanews.tv/story/89628/RPs-sisig-queen-found-dead-in-Pampanga-home |url-status=live }}</ref><ref name=sunstar>{{cite news |title='Reyna ng Sisig' pinaslang |url=http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |publisher=Sun Star Pampanga |date=Abril 17, 2008 |accessdate=Abril 18, 2008 |archive-date=Abril 21, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421180301/http://www.sunstar.com.ph/static/pam/2008/04/17/news/.sisig.queen.murdered.html |url-status=live }}</ref> *[[Larry Cruz]] – restaurateur na nagtatag ng LJC Restaurant Group, na nagpapatakbo ng ilang restawran sa Pilipinas.<ref>{{Banggitin web|date=Marso 12, 2008|title=The Manila Times Internet Edition {{!}} OPINYON > Isang mapaminsalang pang-abala|website=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|access-date=Oktubre 31, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20080312003736/http://www.manilatimes.net/national/2008/feb/06/yehey/opinion/20080206opi1.html|archive-date=Marso 12, 2008}}</ref> Kabilang sa mga restawran sa nasabing grupo ang ''Café Adriatico'', ''Cafe Havana'', ''Bistro Remedios'', at ''Abe'', na ipinangalan sa kanyang ama, ang manunulat na si E. Aguilar Cruz.<ref name=mt2>{{cite news|author=Larry Cruz |title=Ang Aking Ina na si Fely J |url=http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |publisher=Manila Times |date=May 13, 2007 |accessdate=Abril 16, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005233036/http://www.manilatimes.net/national/2007/may/13/yehey/weekend/20070513week2.html |archivedate=Oktubre 5, 2008 }}</ref> {{div col end}} ====Journalism and Media==== {{Div col|colwidth=30em}} *[[Amando G. Dayrit]] – pre-war columnist and journalist * [[Orly Punzalan]] – a veteran radio-TV broadcaster and former president of [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC-13), born and raised in [[Apalit]]. *[[Kristine Johnson]] – Filipino-American co-anchor at [[WCBS-TV]], born in Clark Air Base.<ref>{{cite web |url=http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |title=Hoy! Pinoy Ako! |website=Carouselpinoy.com |access-date=September 10, 2016 |archive-date=June 29, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090629231916/http://www.carouselpinoy.com/hoy.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |title=WCBSTV.com - Kristine Johnson |access-date=July 14, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615164838/http://wcbstv.com/bios/WCBS.WCBS.TV.9.8557.html |archive-date=June 15, 2008 }}</ref> *[[Ivan Mayrina]] – broadcaster, journalist, reporter and news anchor. * [[Jay Sonza]] - blogger and a former newscaster and talk show host. * [[Kara David]] - journalist, host, professor, and educational administrator. * [[Randy David]] – sociologist, public intellectual, and board of directors of the [[Mass media in the Philippines|Philippine]] [[media conglomerate]] [[ABS-CBN Corporation]]. {{div col end}} ====Panitikan at sining==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Aurelio Tolentino]] – orihinal na miyembro ng Katipunan at nasyonalistang mandudula, ipinanganak sa Guagua. * Julian Manansala – tagapagtatag at direktor ng studio ng pelikula. Tinaguriang "Ama ng mga Pelikulang Nasyonalista ng Pilipinas". * [[Vicente Manansala]] – [[Pambansang Artista ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal – Pagpipinta, katutubo ng [[Macabebe]]. * [[Angela Manalang-Gloria]] - pioneer na makata ng Pilipinas na sumulat sa Ingles, ipinanganak sa [[Guagua]]. * [[Zoilo Galang]] - kinikilala bilang isa sa mga nangungunang manunulat na Pilipino na gumamit ng wikang Ingles.<ref name="likhaan">{{cite web |title=Galang, Zoilo |url=https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |website=Panitikan Philippine Literature Portal |publisher=UP Institute of Creative Writing |access-date=Abril 20, 2019 |date=Hunyo 6, 2014 |language=fil |archive-date=Abril 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420042411/https://panitikan.ph/2014/06/06/zoilo-galang/ |url-status=live }}</ref> Siya ang [[may-akda]] ng unang [[Philippines|Philippine]] [[nobela]] na isinulat sa wikang Ingles, ''[[A Child of Sorrow]]'', na inilathala noong 1921. * [[Zoilo Hilario]] - makata, mandudula, abogado, politiko at lingguwista. * [[Galo Ocampo]] – modernistang pintor * [[Francisco Alonso Liongson]] – mandudula. Ipinanganak noong Hulyo 1, 1896, sa Villa de Bacolor, Pampanga. *[[Norma Belleza]] – pintor * [[Danton Remoto]] – manunulat * [[Fernando Ocampo]] - arkitekto at inhinyero sibil {{div col end}} ====Agham==== * Alfredo C. Santos – [[National Scientist of the Philippines]] para sa Physical Chemistry, mula sa [[Santo Tomas, Pampanga]] * [[Norman King (Aeta)|Norman King]] – kauna-unahang Aeta na nagtapos ng [[University of the Philippines Manila]], na nakakuha ng Bachelor Science of Behavioral Science;<ref name=":02">{{Cite web |last=Orejas |first=Tonette |date=2017-07-02 |title=Unang tribes na Aetaserve sa Aeta |url=https://newsinfo.inquirer.net/910248/first-aeta-up-grad-vows-to-serve-pinatubo-tribes |access-date=2026-01-16 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> siya ay taga Pampanga ====Mga pinuno ng relihiyon==== {{Div col|colwidth=30em}} * Si Francisco Baluyot – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]] ay nakabasag ng mga hadlang sa pamamagitan ng pagiging unang kilalang indio priest, na, sa ordinasyon noong 1698, ay itinalaga sa archdiocese ng Cebu. * [[Rufino Jiao Santos]] – ipinanganak sa [[Guagua, Pampanga]], [[Arsobispo ng Maynila]] mula 1953 hanggang 1973. Ang unang Filipino Cardinal. * [[Pablo Virgilio David]] – ipinanganak sa Betis, [[Guagua, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Kalookan]], Ikasampung Filipino Cardinal. * [[Pedro Paulo Santos]] – isinilang sa [[Porac, Pampanga]], Unang Kura Paroko ng [[Calulut]], itinalaga bilang Kura Paroko ng [[Angeles City]], hinirang bilang obispo ng [[Nueva Caceres]] noong 1938 noon bilang unang arsobispo nito noong 1951. * [[Florentino Lavarias]] – ipinanganak sa [[Mabalacat, Pampanga]], Arsobispo ng [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating ika-apat na Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Honesto Ongtioco]] – ipinanganak sa [[San Fernando, Pampanga]], pangalawang obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Balanga|Balanga]] mula Abril 8, 1998 hanggang Agosto 28, 2003, at unang Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Cubao|Cubao]] mula Agosto 20,038, Disyembre 2038, 2024 * [[Paciano Aniceto]] – ipinanganak sa [[Santa Ana, Pampanga]], Archbishop Emeritus [[Roman Catholic Archdiocese of San Fernando]] at dating pangalawang Obispo ng Diyosesis ng Iba, Zambales * [[Roberto Mallari]] – ipinanganak sa [[Macabebe, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of San Jose sa Nueva Ecija]] * [[Victor Ocampo]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Gumaca]] * [[Crisostomo Yalung]] – ipinanganak sa [[Angeles, Pampanga]], Bishop Emeritus ng [[Roman Catholic Diocese of Antipolo]], Retired noong 2002 * [[Martha de San Bernardo]] – ika-17 siglo [[Colettine Poor Clares|Colettine Poor Clare]] na unang [[Filipino] mga tao|Pilipino]] na babae upang maging isang Romano Katoliko [[madre]]; naglingkod siya sa Macao.<ref name=Pascual>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 Pascual Jr., Federico D. Religious Firsts, Postscript, ABS-CBN Interactive, ABS-CBNNews.com, Marso 06, 2007], kinuha noong: Hunyo 23, 2007 {{webarchive|url=https://archive.today/20070709212017/http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=77778 |date=Hulyo 9, 2007 }}</ref> * [[Eliseo Soriano]] – televangelist ng [[Ang Dating Daan]] at ang Pangkalahatang Lingkod ng [[Members Church of God International]] na ang pangunahing punong-tanggapan nito ay matatagpuan sa [[Apalit, Pampanga]]. * [[Apollo Quiboloy|Apollo C. Quiboloy]] – ipinanganak sa [[Lungsod ng Davao]] sa mga magulang na Kapampangan mula sa [[Lubao]], Pampanga. Tagapagtatag ng isang Kristiyanong grupong relihiyoso na tinatawag na [[Kaharian ni Hesukristo (simbahan)|Kaharian ni Hesukristo]] noong 1985. Ipinahayag ang kanyang sarili bilang "Hinirang na Anak ng Diyos", ginugol niya ang kanyang pagkabata sa probinsya ng kanyang mga magulang bago bumalik sa Davao. {{div col end}} ====Libangan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Jaime dela Rosa]] – isang matinee idol noong 1950s ng [[Lubao, Pampanga]]. * [[Brillante Mendoza]] – direktor ng pelikulang Pilipino mula sa [[San Fernando, Pampanga]]. * [[Carlo J. Caparas]] {{ndash}} direktor ng pelikulang Pilipino * [[Jason Paul Laxamana]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Petersen Vargas]] – direktor at manunulat ng pelikulang Pilipino * [[Lea Salonga]] – mang-aawit at aktres, gumugol ng unang anim na taon ng kanyang pagkabata sa Angeles bago lumipat sa Maynila. * [[Pepe Smith]] – mang-aawit at miyembro ng [[Juan de la Cruz Band]] * [[Sheena Halili]] – modelo at aktres mula sa San Fernando. * [[Vanessa Minnillo]] – Amerikanong personalidad sa telebisyon na ipinanganak sa Clark Air Base, Angeles, at lumaki sa US. * Allan Pineda Lindo, kilala rin bilang [[apl.de.ap]] – founding member ng [[The Black Eyed Peas]], ipinanganak sa [[Sapang Bato]], Angeles. * [[Donita Rose]] – Pilipino-Amerikanong aktres, nanirahan sa [[Angeles City]] nang ilang taon. * [[Kelsey Merritt]] – Pilipino-Amerikanong modelo na kilala bilang unang babaeng may lahing Pilipino na lumabas sa Victoria's Secret Fashion Show at lumabas sa mga pahina ng Sports Illustrated Swimsuit Issue. * [[Ritz Azul]] - dramatic actress. * [[Baron Geisler]] - aktor. * [[Hermes Bautista]] - aktor. * [[Joey Marquez]] - dating politiko, komedyanteng aktor. * [[Mika Salamanca]] - aktres, mang-aawit, at influencer sa social media na naging Big Winner (kasama ang kanyang duo na si [[Brent Manalo]]) sa [[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]. {{div col end}} ====Paglalaban==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Melanie Marquez]] – kinoronahan bilang [[Miss International 1979]]. * [[Binibining Pilipinas 2003|Carla Balingit]] - kinoronahan bilang Binibining Pilipinas - Universe 2003. * [[Laura Marie Dunlap]] - kinoronahan bilang [[Miss Philippines Earth]] 2003. * [[Angela Fernando]] - kinoronahan bilang Miss Eco Tourism Philippines 2010 * [[Ann Colis]] – kinoronahan bilang [[Miss Globe]] 2015. * [[Emma Tiglao]] – kinoronahan bilang [[Miss Grand International 2025]]. * [[Michelle Dee]] – kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2019]]. * [[Francesca Taruc]] - kinoronahan bilang [[Pilipinas sa mga patimpalak ng kagandahan|Miss Tourism World Intercontinental 2019]] {{div col end}} * [[Cyrille Payumo]] - [[Miss Charm 2025]] Top 20, at kinoronahan bilang Miss Tourism International 2019. * [[Jasmin Bungay]] - Binibining Pilipinas, Globe 2024. ====Palakasan==== {{Div col|colwidth=30em}} * [[Efren "Bata" Reyes]] – manlalaro ng bilyar mula sa Angeles. * [[Ato Agustin]] – Filipino professional basketball player and coach, from Lubao, Pampanga. * [[Jayson Castro]] – Filipino professional basketball player mula sa Guagua, Pampanga. * [[Japeth Aguilar]] – Filipino professional basketball player from Sasmuan, Pampanga. * [[Arwind Santos]] – Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga. * [[Calvin Abueva]] – Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Justine Baltazar]] – Filipino professional basketball player from Mabalacat, Pampanga. * [[Ian Sangalang]] - Filipino professional basketball player from Lubao, Pampanga * [[Michael Miranda]] - Filipino professional basketball player mula sa Santa, Ana, Pampanga. * [[Russel Escoto]] - Filipino professional basketball player mula sa Angeles. * [[Norman Gonzales]] - Filipino professional basketball player from Magalang. * [[JC Intal]] - Filipino professional basketball player mula sa Minalin, Pampanga. * [[Mark Macapagal]] - Filipino professional basketball player mula sa Macabebe, Pampanga. * [[Victonara Galang]] – Filipino volleyball athlete from Angeles. * [[Diana Mae Carlos]] – Filipino volleyball athlete from Lubao, Pampanga. * [[Donald Geisler]] - atleta ng taekwondo. == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Pampanga}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Pampanga|*]] i1hbvfu4ezxl7oz51luzjlkgwnshimd Romblon 0 10242 2205557 1860576 2026-04-30T15:20:29Z Exec8 780 2205557 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Romblon | sealfile = Ph seal romblon.png | region = [[MIMAROPA]] (Region IV-B) | capital = [[Romblon, Romblon|Romblon]] | founded = 10 Marso 1917 | pop2000 = 264357 | pop2000rank = ika-16 pinakamaliit | popden2000 = 195 | popden2000rank= ika-44 pinakamataas | areakm2 = 1355.9 | arearank = ika-10 pinakamaliit | hucities = 0 | componentcities=0 | municipalities= 17 | barangays = 219 | districts = 1 | languages = [[Romblomanon]], [[Onhan]], [[Bantoanon]], [[Hiligaynon]] | | governor = Eduardo C. Firmalo M.D. | locatormapfile= Ph locator map romblon.png | }} Ang '''Romblon''' isang kapuluang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[MIMAROPA]] sa [[Luzon]]. Ang [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] ng [[Romblon, Romblon|Romblon]] ang kabisera nito. Ang lalawigan ng Romblon ay binubuo ng mga pulo sa Dagat ng Sibuyan. Hangganan ang mga lalawigan ng [[Marinduque]] at [[Quezon]] sa Hilaga, [[Mindoro]] sa Kaluran, [[Aklan]] sa Timog at [[Masbate]] sa Silangan. Ang tatlong pangunahin mga pulo ay ang Romblon, Tablas at Sibuyan. ==Pampolitika== Ang lalawigan ng Romblom ay nahahati sa 17 mga [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ===Mga Bayan=== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Alcantara, Romblon|Alcantara]] *[[Banton, Romblon|Banton]] *[[Cajidiocan, Romblon|Cajidiocan]] *[[Calatrava, Romblon|Calatrava]] *[[Concepcion, Romblon|Concepcion]] *[[Corcuera, Romblon|Corcuera]] *[[Ferrol, Romblon|Ferrol]] *[[Looc, Romblon|Looc]] *[[Magdiwang, Romblon|Magdiwang]] </td><td valign="top"> *[[Odiongan, Romblon|Odiongan]] *[[Romblon, Romblon|Romblon]] *[[San Agustin, Romblon|San Agustin]] *[[San Andres, Romblon|San Andres]] *[[San Fernando, Romblon|San Fernando]] *[[San Jose, Romblon|San Jose]] *[[Santa Fe, Romblon|Santa Fe]] *[[Santa Maria, Romblon|Santa Maria]] (Imelda) </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Romblon}} {{Mimaropa}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} dbi8zkl24gthzqozy859z4q5a5jcx82 Samar (lalawigan) 0 10245 2205544 2086855 2026-04-30T15:11:28Z Exec8 780 2205544 wikitext text/x-wiki Ang '''Samar''' (o '''Kanlurang Samar'''), ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Silangang Visayas]]. [[Catbalogan, Samar|Catbalogan]] ang kapital nito at sinasakop ang kanlurang bahagi ng pulo ng [[Samar (pulo)|Samar]] at gayon din ang mga ilang pulo sa [[Dagat Samar]] na matatagpuan ang karamihan sa kanluran ng pangunahing pulo. Matatagpuan ang Lungsod ng Calbayog, ang nag-iisang lungsod ng Pulo ng Samar sa lalawigan ng Samar. Nasa hangganan ng lalawigan ang [[Hilagang Samar]] sa hilaga at [[Silangang Samar]] sa silangan. Nakakabit ang Samar sa [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]] sa pamamagitan ng [[Tulay ng San Juanico]], na bumabagtas sa [[Kipot ng San Juanico]], ang pinakamakipot na [[kipot]] sa bansa. Nasa timog ng lalawigan ang [[Golpo ng Leyte]]. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Samar | sealfile = Ph seal samar.png | region = [[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII) | capital = [[Catbalogan, Samar|Catbalogan]] | founded = 1543, nahiwalay mula sa Leyte noong 1768<br /> naging Kanlurang Samar noong 19 Hunyo 1965 nang malikha ang mga lalawigan ng [[Silangang Samar]] and [[Hilagang Samar]].<br />Napalitan bilang Samar noong 1969| pop2000 = 641124 | pop2000rank = 38th largest | popden2000 = 115 | popden2000rank = 17th lowest | areakm2 = 5591.0 | arearank = 13th largest | hucities = 0 | componentcities = 1 | municipalities = 25 | barangays = 951 | districts = 2 | languages = [[Waray]], [[Cebuano language|Cebuano]], [[Tagalog language|Tagalog]] [[Ingles]] | governor = Milagrosa T. Tan | locatormapfile = Ph locator map samar.png }} == Heograpiya == === Pampolitika === [[Talaksan:Ph fil samar.png|350px|thumbnail|right|Mapa ng Samar]] Nahahati ang Samar sa 25 [[munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== *[[Lungsod ng Calbayog]] *[[Lungsod ng Catbalogan]] ==== Municipalities ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Almagro, Samar|Almagro]] *[[Basey, Samar|Basey]] *[[Calbiga, Samar|Calbiga]] *[[Daram, Samar|Daram]] *[[Gandara, Samar|Gandara]] *[[Hinabangan, Samar|Hinabangan]] *[[Jiabong, Samar|Jiabong]] *[[Marabut, Samar|Marabut]] *[[Matuguinao, Samar|Matuguinao]] *[[Motiong, Samar|Motiong]] *[[Pagsanghan, Samar|Pagsanghan]] *[[Paranas, Samar|Paranas]] (Wright) </td><td valign="top"> *[[Pinabacdao, Samar|Pinabacdao]] *[[San Jorge, Samar|San Jorge]] *[[San Jose De Buan, Samar|San Jose De Buan]] *[[San Sebastian, Samar|San Sebastian]] *[[Santa Margarita, Samar|Santa Margarita]] *[[Santa Rita, Samar|Santa Rita]] *[[Santo Niño, Samar|Santo Niño]] *[[Tagapul-an, Samar|Tagapul-an]] *[[Talalora, Samar|Talalora]] *[[Tarangnan, Samar|Tarangnan]] *[[Villareal, Samar|Villareal]] *[[Zumarraga, Samar|Zumarraga]] </td></tr></table> {{bar box |title=Mga Wikang Umiiral (2000)<ref>[https://psa.gov.ph/content/samar-population-getting-younger Table 5. Household Population by Ethnicity and Sex: Samar (Western), 2000]</ref> |titlebar=#f99 |left1=Wika |right1=Nagsasalita '000 |float=right |bars= {{bar pixel|[[Wikang Waray|Waray]]|Red|91.4||585}} {{bar pixel|[[Wikang Cebuano|Cebuano]]|Orange|6.7||43}} }} == Panlabas na kawil == * http://samartambayan.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070622053254/http://samartambayan.net/ |date=2007-06-22 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Samar}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] bmge82t96m4n3y4q328eg09v8fwyq15 Siquijor 0 10270 2205561 2175996 2026-04-30T15:23:05Z Exec8 780 2205561 wikitext text/x-wiki {{For|munisipalidad|Siquijor, Siquijor}} {{Infobox settlement | name = Siquijor | settlement_type = {{PH wikidata|settlement_type}} | image_skyline = {{PH wikidata|image_skyline}} | image_caption = {{PH wikidata|image_caption}} | image_flag = {{pH wikidata|image_flag}} | flag_size = 120x80px | image_seal = {{PH wikidata|image_seal}} | seal_size = 120x80px | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Lokasyon sa Pilipinas | coordinates = {{PH wikidata|coordinates|dim=8km}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{PH wikidata|country}} | subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] | established_title = Natatag | established_date = {{PH wikidata|founded}} | seat_type = Kabisera | seat = {{PH wikidata|seat}} | government_type = {{PH wikidata|government_type}} | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Gobernador | leader_name = Zaldy S. Villa | leader_title1 = Bise Gobernador | leader_name1 = Mei Ling M. Quezon | leader_title2 = {{PH wikidata|council_title}} | leader_name2 = Sangguniang Panlalawigan ng Siquijor | leader_title4 = Kinatawan | leader_name4 = Jake Vincent S. Villa | area_footnotes = {{PSGC detail|area}} | area_total_km2 = {{PH wikidata|area}} | area_rank = ika-79 sa 81 | elevation_max_m = {{PH wikidata|elevation_m}} | elevation_max_point = Bundok Malabahoc | population_footnotes = {{PH census|current}} | population_total = {{PH wikidata|population_total}} | population_as_of = {{PH wikidata|population_as_of}} | population_rank = ika-79 sa 81 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = ika-29 sa 81 | population_blank1_title = {{PH wikidata|electorate_title}} | population_blank1 = {{PH wikidata|electorate}} | population_blank2_title = Wika | population_blank2 = {{PH wikidata|language}} | population_demonym = {{PH wikidata|demonym}} | demographics_type1 = Dibisyon | demographics1_title2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Mga Bahaging Lungsod]] | demographics1_info2 = 0 | demographics1_title3 = [[Mga Munisipalidad ng Pilipinas|Mga Munisipalidad]] | demographics1_info3 = {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;text-align:left;background-color:WhiteSmoke; | title = 6 | {{PH wikidata|municipalities}} }} | demographics1_title5 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mga Distrito]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Siquijor|Solong Distrito ng Siquijor]] | timezone = {{PH wikidata|timezone}} | utc_offset = {{PH wikidata|utc_offset}} | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = {{PH wikidata|postal_code}} | postal2_code_type = {{PSGCstyle}} | postal2_code = {{PSGC detail}} | area_code_type = {{areacodestyle}} | area_code = {{PH wikidata|area_code}} | blank_name_sec1 = {{PH wikidata|income_class_title}} | blank_info_sec1 = {{PH wikidata|income_class_ordinal}} | blank1_name_sec1 = {{PH wikidata|climate_title}} | blank1_info_sec1 = {{PH wikidata|climate_type}} | blank_name_sec2 = Patron Saint | blank_info_sec2 = {{PH wikidata|patron_saint}} | website = {{PH wikidata|website}} | footnotes = }} Ang '''Siquijor''' ay isang pulong [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]]. [[Siquijor, Siquijor|Siquijor]] din ang pangalan ng kabiserang bayan nito. Matatagpuan sa hilagang-kanluran ng lalawigan ang [[Cebu]] at [[Negros Oriental]]. Sa dakong hilagang-silangan naman ang [[Bohol]] at sa timog, sa ibayo ng [[Dagat Bohol]] ang [[Mindanao]]. Ayon sa populasyon at lawak, pangatlo sa pinakamaliit na lalawigan ng Pilipinas ang Siquijor, kasunod ng [[Camiguin]] at [[Batanes]]. Dating bahagi ng [[Negros Oriental]] ang lalawigan. ==Administrasyon== [[Image:Ph map siquijor.png|right|300px]] Nahahati ang lalawigan ng Siquijor sa 6 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. Ang bayan ng [[Siquijor, Siquijor|Siquijor]] ay ang kabisera at ang pinakamahalagang daungan sa lalawigan. *[[Enrique Villanueva, Siquijor|Enrique Villanueva]] *[[Larena, Siquijor|Larena]] *[[Lazi, Siquijor|Lazi]] *[[Maria, Siquijor|Maria]] *[[San Juan, Siquijor|San Juan]] *[[Siquijor, Siquijor|Siquijor]] ==Demograpiya== {{Philippine Census | cols=2 | source=[[Philippine Statistics Authority]]{{PH census|2015}}{{PH census|2010}}{{PH census|2007}} | name = Siquijor | 1903 = 50165 | 1918 = 56774 | 1939 = 59507 | 1948 = 57258 | 1960 = 59555 | 1970 = 62976 | 1975 = 69077 | 1980 = 70360 | 1990 = 73932 | 1995 = 73756 | 2000 = 81598 | 2007 = 87695 | 2010 = 91066 | 2015 = 95984 }} Ayon sa senso noong 2015, ang populasyon ng Siquijor ay umabot sa 95,984 katao. Ang taunang antas ng pagtaas ng populasyon ay nasa 1.01% mula 2010 at 2015. ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.mysiquijor.com MySiquijor.com (tourist site)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805214343/http://mysiquijor.com/ |date=2020-08-05 }} *[http://www.ShamansOfSiquijor.blogspot.com/ The shamanistic healing & sorcery culture of Siquijor] *[http://www.siquijor.com/ Siquijor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311192936/http://siquijor.com/ |date=2007-03-11 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Siquijor}} {{Rehiyon ng Pulo ng Negros}} {{Philippines political divisions}} [[Kaurian:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} pd2eokyx6jrwh91bus2vc4upt02anxq Katimugang Leyte 0 10313 2205545 1873633 2026-04-30T15:11:47Z Exec8 780 2205545 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle=Lalawigan ng Katimogang Leyte| sealfile=Ph seal southern leyte.png| region=[[Silangang Visayas]] (Rehiyon VIII)| capital=[[Lungsod ng Maasin]]| founded=22 Mayo 1959| pop2000=360160| pop2000rank=ika-18 pinakamaliit| popden2000=208| popden2000rank=ika-42 pinakamataas| areakm2=1734.8| arearank=ika-16 na pinakamaliit| hucities=0| componentcities=1| municipalities=18| barangays=500| districts=1| languages=[[Waray]], [[Wikang Cebuano|Cebuano]]| governor=Rosette Y. Lerias| locatormapfile=Ph locator map southern leyte.png}} Ang '''Katimugang Leyte''' (o '''Timog Leyte'''; opisyal na pangalan: '''Southern Leyte''') ay isang [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Silangang Visayas]]. Isang mahalagang bahagi ng sistema [[transportasyon]] ng mga pulo ng bansa ang Katimogang Leyte, kasama ang mga sasakyang pangdagat ng nilalakbay ang mga tao at produkto sa pagitan ng [[Liloan, Katimogang Leyte|Liloan]] at [[Surigao del Norte]] sa [[Mindanao]]. Naganap sa probinsiyang ito ang kaunaunahang [[Kristiyano]]ng misa at sinasabi na kapanganakan ng Kristiyanismo sa buong [[Asya]]. And probinsiya ay kilala sa magandang kalidad ng mga produktong [[abaca]] nito at isa sa mga malalaking prodyuser ng bansa ng pibro ng abaca. == Kasaysayan == Dating bahagi ng lalawigan ng Leyte ang Katimugang Leyte. Iminungkahi ang pangangailangan ng paghiwalay sa pulo ng Leyte sa dalawang lalawigan dahil sa kahirapan ng pamamahala ng buong pulo mula sa [[Lungsod ng Tacloban|Tacloban]], ang kapital ng Leyte. Sa batas, ipinasa ang ''Republic Act'' 2277 na binubuo ang lalawigan ng Katimugang Leyte noong 1959 at natatag noong 1960. [[Talaksan:Southern Leyte mudslide 2006 pic01.jpg|thumb|left|Ang pagragasa ng putik sa baryo ng Guinsaugon, St. Bernard, Katimugang Leyte noong 2006]] Noong 17 Pebrero 2006, winasak ng pagguho ng lupa sanhi ng malakas na ulan, tinatayang mahigit sa 200&nbsp;cm (79 pulgada), at isang maliit na [[lindol]] ang mga bayan at maraming gusali. Daan-daan ang inakalang patay at mahigit sa isang libo ang nawawala. Naantala ang pagliligtas dahil sa masamang kondisyon ng mga daanan at kakulangan ng mabibigat na kagamitan. Hindi pinalad ang higit sa 1,800 mga katao na nawala o maaaring patay na. Pinaniniwalaan ang [[Limasawa]], isang pulong munisipalidad sa timog, na ang lugar na kung saan unang ginanap ang Kristiyanong [[misa]] sa [[Malayong Silangan]], nang lumapag si [[Ferdinand Magellan]] doon noong 1521. == Tao at kultura == [[Wikang Cebuano|Cebuano]] ang likas na wika dito. Nauunawaan naman ang [[Wikang Ingles|Ingles]] at [[Wikang Tagalog|Tagalog]] bilang mga pangalawang wika. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Katimugang Leyte sa 18 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== *[[Lungsod ng Maasin]] ==== Mga bayan ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Anahawan, Katimugang Leyte|Anahawan]] *[[Bontoc, Katimugang Leyte|Bontoc]] *[[Hinunangan, Katimugang Leyte|Hinunangan]] *[[Hinundayan, Katimugang Leyte|Hinundayan]] *[[Libagon, Katimugang Leyte|Libagon]] *[[Liloan, Katimugang Leyte|Liloan]] *[[Limasawa, Katimugang Leyte|Limasawa]] *[[Macrohon, Katimugang Leyte|Macrohon]] *[[Malitbog, Katimugang Leyte|Malitbog]] </td><td valign="top"> *[[Padre Burgos, Katimugang Leyte|Padre Burgos]] *[[Pintuyan, Katimugang Leyte|Pintuyan]] *[[Saint Bernard, Katimugang Leyte|Saint Bernard]] *[[San Francisco, Katimugang Leyte|San Francisco]] *[[San Juan, Katimugang Leyte|San Juan]] (Cabalian) *[[San Ricardo, Katimugang Leyte|San Ricardo]] *[[Silago, Katimugang Leyte|Silago]] *[[Sogod, Katimugang Leyte|Sogod]] *[[Tomas Oppus, Katimugang Leyte|Tomas Oppus]] </td></tr></table> === Pisikal === Sinasakop ng Katimugang Leyte ang katimogang 25 bahagdan ng pulo ng [[Leyte (pulo)|Leyte]]. Napapaligiran ang Leyte ng lalawigan ng [[Leyte]] sa hilaga, ng [[Kipot ng Surigao]] sa silangang, [[Dagat Bohol]] sa timog, at [[Kanal ng Canigao]], sa ibayo ng [[Bohol]], sa kanluran. [[Lungsod ng Maasin]] ang kabisera na nito. == Mga Kawing panlabas == *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/southernleyte/index.php Opisyal na Websayt ng Katimugang Leyte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226052710/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/southernleyte/index.php |date=2009-02-26 }} *[http://www.pia.gov.ph/lgu.asp?ar=visayas&re=Eastern%20Visayas&pr=Southern%20Leyte Philippine Information Agency websayt tungkol sa Katimogang Leyte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927015804/http://www.pia.gov.ph/lgu.asp?ar=visayas&re=Eastern%20Visayas&pr=Southern%20Leyte |date=2007-09-27 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Katimugang Leyte}} {{Silangang Kabisayaan}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] o0he18gaokuqku6x9tit8p8nbdkh279 Sultan Kudarat 0 10432 2205570 1860617 2026-04-30T15:28:26Z Exec8 780 2205570 wikitext text/x-wiki :''Para sa sultan kung saan ipinangalan ang isang lalawigan, tingnan ang [[Muhammad Dipatuan Kudarat]]. Para sa munisipalidad, tingnan ang [[Sultan Kudarat, Shariff Kabunsuan]]''. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Sultan Kudarat | sealfile = Ph seal sultan kudarat.png | region = [[SOCCSKSARGEN]] (Rehiyon XII) | capital = [[Isulan, Sultan Kudarat|Isulan]] | founded = [[November 22]], 1973 | pop2000 = 586505 | pop2000rank = ika-42 pinakamalaki | popden2000 = 124 | popden2000rank = ika-21 pinakamataas | areakm2 = 4714.8 | arearank = ika-23 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 1 | municipalities = 11 | barangays = 248 | districts = 2 | languages = | governor = Datu Pax S. Mangudadato | locatormapfile = Ph locator map sultan kudarat.png }} Ang '''Sultan Kudarat''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[SOCCSKSARGEN]] sa [[Mindanao]]. [[Isulan, Sultan Kudarat|Isulan]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Maguindanao]] at [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]] sa hilaga, [[Davao del Sur]] sa silangan, at [[Timog Cotabato]] sa timog. Matatagpuan ang [[Dagat Celebes]] sa timog-kanluran. == Heograpiya == Nahahati ang Sultan Kudarat sa 11 [[mga munisapalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Nahahati naman sa 249 mga [[barangay]] ang 11 munisipalidad at ang Lungsod ng Tacurong. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Tacurong]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Bagumbayan, Sultan Kudarat|Bagumbayan]] * [[Columbio, Sultan Kudarat|Columbio]] * [[Esperanza, Sultan Kudarat|Esperanza]] * [[Isulan, Sultan Kudarat|Isulan]] * [[Kalamansig, Sultan Kudarat|Kalamansig]] * [[Lambayong, Sultan Kudarat|Lambayong]] (Mariano Marcos) </td><td valign="top"> * [[Lebak, Sultan Kudarat|Lebak]] * [[Lutayan, Sultan Kudarat|Lutayan]] * [[Palimbang, Sultan Kudarat|Palimbang]] * [[President Quirino, Sultan Kudarat|President Quirino]] * [[Sen. Ninoy Aquino, Sultan Kudarat|Sen. Ninoy Aquino]] </td></tr></table> == Tingnan din == * [[Muhammad Dipatuan Kudarat]] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Sultan Kudarat}} {{Soccsksargen}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] splabh7m6hzejaqvftmfxr22njfqyyu Surigao del Norte 0 10589 2205513 1876330 2026-04-30T14:51:53Z Exec8 780 2205513 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Surigao del Norte | sealfile = Ph seal surigao del norte.png | region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[Lungsod ng Surigao]] | founded = | pop2000 = 481416 | pop2000rank = ika-27 pinakamaliit | popden2000 = 176 | popden2000rank = ika-47 pinakamataas | areakm2 = 2739.0 | arearank = ika-48 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 1 | municipalities = 27 | barangays = 435 | districts = 2 | languages = | governor = Robert Lyndon S. Barbers | locatormapfile = Ph locator map surigao del norte.png }} Ang '''Surigao del Norte''' ([[Filipino]]: ''Hilagang Surigao'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Surigao]] ang kapital nito. Binubuo ang lalawigang tatlong pangunahing mga pulo — [[Pulo ng Dinagat]], [[Pulo ng Siargao]], at [[Pulo ng Bucas Grande]] — sa [[Dagat ng Pilipinas]], at isang maliit na rehiyon sa pinakahilagang dulo ng pulo ng Mindanao na pinapaligiran ng [[Agusan del Norte]], at [[Surigao del Sur]] sa timog. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Surigao del Norte sa 20 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Surigao]] ==== Mga munisipalidad ==== * [[Alegria, Surigao del Norte|Alegria]] * [[Bacuag, Surigao del Norte|Bacuag]] * [[Burgos, Surigao del Norte|Burgos]] * [[Claver, Surigao del Norte|Claver]] * [[Dapa, Surigao del Norte|Dapa]] * [[Del Carmen, Surigao del Norte|Del Carmen]] * [[General Luna, Surigao del Norte|General Luna]] * [[Gigaquit, Surigao del Norte|Gigaquit]] * [[Mainit, Surigao del Norte|Mainit]] * [[Malimono, Surigao del Norte|Malimono]] </td><td valign="top"> * [[Pilar, Surigao del Norte|Pilar]] * [[Placer, Surigao del Norte|Placer]] * [[San Benito, Surigao del Norte|San Benito]] * [[San Francisco, Surigao del Norte|San Francisco]] (Anao-Aon) * [[San Isidro, Surigao del Norte|San Isidro]] * [[Santa Monica, Surigao del Norte|Santa Monica]] (Sapao) * [[Sison, Surigao del Norte|Sison]] * [[Socorro, Surigao del Norte|Socorro]] * [[Tagana-an, Surigao del Norte|Tagana-an]] * [[Tubod, Surigao del Norte|Tubod]] </td></tr></table> == Kasaysayan == Noong 1538, napuntahan ni Francisco de Casto, isang Portuges na manggagalugad, ang silangang baybayin ng Mindanao kung saan naroon ang Surigao del Norte at nakita niya ang lugar kung saan nakatira ang tribu ng Caraga na siyang pinaniniwalaang pinagmulan ng mga Taga Bisaya. Ang mga heswitang misyonaryo at dumating noong 1597 upang pangaralan ang mga tao sa Butuan ngunit kasama ang paghihirap at intermitenteng pag-unlad. Sumunod ang mga Augustinian Recollects at nagtayo ng parokya sa Tandag at Bislig noong 1642, seglar na mga pari ang naghuna bago dumating ang Benedictine na mga monghe noong 1893. Ang sinaunang distrito ng Caraga, kung saan ito ay nabuo noong 1609 kasama ang Hilagang Surigao, Timog Surigao, hilagang parte ng Davao Oriental at Kalungang Misamis Oriental. Noong 1860, ang Surigao at Agusan ay binuo ang Silangang Districto bilang parte ng anim na militaryang distrito na natayo sa Mindanao. Noong 1870, ito ay ginawang “Distrito de Surigao.” Pagkatapos na paghahari ng Espanya noong 1897, ang dalawang Probinsiya ng Agusan ay ipinasaloob ng isang organisadong politico-militaryang pangunguna na tinatawag na “Butuan” sa loob ng pamamahalang hurisdiksiyon ng Surigao. 15 Mayo 1901, isang civil government ang itinayo sa Surigao. Dumating ang 1911, ang Butuan, isang sub-lalawigan ng Surigao, ay inihiwalay sa Agusan upang mabawasan ang nauukol na gastusin sa probinsiya ng Surigao. Noong 19 Hunyo 1960, ang Republic Act 2766 ay pinaghiwalay ang probinsiya ng Surigao del Norte at Surigao del Sur. Kamakailan laamang, noong Disyembre 2006, ang Dinagat Islands ay ginawang hiwalay na probinsiya. Maraming nagsasabi nang tunay na kahulugan ng Surigao. Tulad na lamang ng Sulo, na nangangahulugang “current” o Sulog. Ang Surigao ay maari ring nanggaling sa salitang Espanyol na salita, “Surgir” na nangangahulugang “swift water” o “current”. == Kawing panlabas == * [http://www.surigaoislands.com Surigao Del Norte] * [http://www.discoversiargao.com Siargao Island] * [http://www.mainit.org Mainit,Surigao Del Norte]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Surigao del Norte}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] lvxi6vx71naw3y0wxzd66veq6ucjppx Surigao del Sur 0 10590 2205515 2063059 2026-04-30T14:52:53Z Exec8 780 2205515 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Surigao del Sur | sealfile = Ph seal surigao del sur.png | region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[Lungsod ng Tandag]] | founded = | pop2000 = 501808 | pop2000rank = ika-49 na pinakamalaki | popden2000 = 110 | popden2000rank = ika-15 pinakamababa | areakm2 = 4552.2 | arearank = ika-25 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 1 | municipalities = 18 | barangays = 309 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Ilonggo]] | governor = Vicente T. Pimentel | locatormapfile = Ph locator map surigao del sur.png |}} Ang '''Surigao del Sur''' ([[Filipino]]:''Timog Surigao'') ay isa sa mga [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]]. [[Tandag, Surigao del Sur|Tandag]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Surigao del Norte]] sa hilaga, [[Agusan del Norte]] at [[Agusan del Sur]] sa kanluran, at [[Davao Oriental]] sa timog. Matatagpuan ang Surigao del Sur sa silangang pamapang ng Mindanao at nakaharap sa [[Dagat ng Pilipinas]]. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Surigao del Sur sa 18 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Bislig]] * [[Tandag]] ==== Mga bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Barobo, Surigao del Sur|Barobo]] * [[Bayabas, Surigao del Sur|Bayabas]] * [[Cagwait, Surigao del Sur|Cagwait]] * [[Cantilan, Surigao del Sur|Cantilan]] * [[Carmen, Surigao del Sur|Carmen]] * [[Carrascal, Surigao del Sur|Carrascal]] * [[Cortes, Surigao del Sur|Cortes]] * [[Hinatuan, Surigao del Sur|Hinatuan]] * [[Lanuza, Surigao del Sur|Lanuza]] </td><td valign="top"> * [[Lianga, Surigao del Sur|Lianga]] * [[Lingig, Surigao del Sur|Lingig]] * [[Madrid, Surigao del Sur|Madrid]] * [[Marihatag, Surigao del Sur|Marihatag]] * [[San Agustin, Surigao del Sur|San Agustin]] * [[San Miguel, Surigao del Sur|San Miguel]] * [[Tagbina, Surigao del Sur|Tagbina]] * [[Tago, Surigao del Sur|Tago]] </td></tr></table> {{Surigao del Sur}} {{Philippines political divisions}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.wowsurigao.com/about-surigao/surigao-del-sur WOWSurigao.com - Surigao del Sur, Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607155257/http://wowsurigao.com/about-surigao/surigao-del-sur |date=2011-06-07 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Surigao del Sur}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] kbos51v4mvon5cqkqc1aujp6cxd176t 2205516 2205515 2026-04-30T14:53:10Z Exec8 780 2205516 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Surigao del Sur | sealfile = Ph seal surigao del sur.png | region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[Lungsod ng Tandag]] | founded = | pop2000 = 501808 | pop2000rank = ika-49 na pinakamalaki | popden2000 = 110 | popden2000rank = ika-15 pinakamababa | areakm2 = 4552.2 | arearank = ika-25 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities = 1 | municipalities = 18 | barangays = 309 | districts = 2 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Ilonggo]] | governor = Vicente T. Pimentel | locatormapfile = Ph locator map surigao del sur.png |}} Ang '''Surigao del Sur''' ([[Filipino]]:''Timog Surigao'') ay isa sa mga [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Caraga]] sa [[Mindanao]]. [[Tandag, Surigao del Sur|Tandag]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Surigao del Norte]] sa hilaga, [[Agusan del Norte]] at [[Agusan del Sur]] sa kanluran, at [[Davao Oriental]] sa timog. Matatagpuan ang Surigao del Sur sa silangang pamapang ng Mindanao at nakaharap sa [[Dagat ng Pilipinas]]. == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Surigao del Sur sa 18 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Lungsod ==== * [[Bislig]] * [[Tandag]] ==== Mga bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Barobo, Surigao del Sur|Barobo]] * [[Bayabas, Surigao del Sur|Bayabas]] * [[Cagwait, Surigao del Sur|Cagwait]] * [[Cantilan, Surigao del Sur|Cantilan]] * [[Carmen, Surigao del Sur|Carmen]] * [[Carrascal, Surigao del Sur|Carrascal]] * [[Cortes, Surigao del Sur|Cortes]] * [[Hinatuan, Surigao del Sur|Hinatuan]] * [[Lanuza, Surigao del Sur|Lanuza]] </td><td valign="top"> * [[Lianga, Surigao del Sur|Lianga]] * [[Lingig, Surigao del Sur|Lingig]] * [[Madrid, Surigao del Sur|Madrid]] * [[Marihatag, Surigao del Sur|Marihatag]] * [[San Agustin, Surigao del Sur|San Agustin]] * [[San Miguel, Surigao del Sur|San Miguel]] * [[Tagbina, Surigao del Sur|Tagbina]] * [[Tago, Surigao del Sur|Tago]] </td></tr></table> ==Mga kawing panlabas== *[http://www.wowsurigao.com/about-surigao/surigao-del-sur WOWSurigao.com - Surigao del Sur, Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607155257/http://wowsurigao.com/about-surigao/surigao-del-sur |date=2011-06-07 }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Surigao del Sur}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] tgnmoyzjam45bobsv1n0enhzgxq5s1b Tarlac 0 10597 2205522 2197262 2026-04-30T14:57:42Z Exec8 780 2205522 wikitext text/x-wiki :''Para sa lungsod, tingnan [[Lungsod ng Tarlac]]. Para sa ilog, tingnan [[Ilog Tarlac]]''. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Tarlac | sealfile = Ph seal tarlac.png | region = [[Gitnang Luzon]] (Rehiyon III) | capital = [[Lungsod ng Tarlac]] | founded = 1872 | pop2000 = 1068783 | pop2000rank = ika-23 pinakamalaki | popden2000 = 350 | popden2000rank= ika-14 na pinakamataas | areakm2 = 3053.4 | arearank = ika-46 na pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 1 | municipalities= 17 | barangays = 510 | districts = 3 | languages = [[wikang Tagalog|Tagalog]], [[wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[wikang Ilokano|Ilokano]] | governor = Jose V. Yap | locatormapfile= Ph locator map tarlac.png | }} Ang '''Tarlac''' ay isang walang pampang na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]] ng [[Gitnang Luzon]]. [[Lungsod ng Tarlac]] ang kapital nito. Napapaligiran ang Tarlac ng [[Pangasinan]] sa hilaga, [[Nueva Ecija]] sa silangan, [[Pampanga]] sa timog, at [[Zambales]] sa kanluran. Ang lalawigan ay matatagpuan sa puso ng [[Luzon]], sa tinatawag na Central Plain na sumasaklaw din sa mga kalapit na lalawigan ng [[Pampanga]], [[Pangasinan]], [[Nueva Ecija]], at [[Zambales]]. Ang Tarlac ay sumasaklaw sa kabuuang lawak ng lupa na {{convert|3,053.45|km2|ha|abbr=on}}. Sa simula ng kasaysayan, ang nakilala ngayon bilang Valenzuela Ranch ay dating isang masukal na lugar na puno ng kagubatan, na tinitirhan ng mga ligaw na tribo ng mga nomadikong [[mga Aeta|mga Aeta]] na sinasabing mga katutubong naninirahan sa Pilipinas, at sa mahabang panahon, ito ang natitirang liblib na lupain ng Central Plains ng Luzon. Ngayon, ang Tarlac ay isa sa mga pinaka-multi-kultural na lalawigan sa rehiyon para sa pagkakaroon ng pinaghalong apat na natatanging pangkat etniko: ang [[mga Kapampangan|Kapampangan]], ang [[mga Pangasinan|Mga Pangasinan]], ang [[mga Ilocano|Ilocano]], at ang [[Tagalog|Tagalog]]. Kilala rin ito sa masasarap na pagkain at malalawak na taniman ng asukal at palay sa Gitnang Luzon.<ref>{{cite web|title=Kasaysayan ng Tarlac|url=http://visit-tarlac.com/the-beginnings-of-tarlac|access-date=30 Agosto 2015|publisher=Opisyal na Portal ng Lalawigan ng Tarlac|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160122230159/http://visit-tarlac.com/the-beginnings-of-tarlac|archive-date=22 Enero 2016}}</ref> {{TOC limit|3}} == Heograpiya == Matatagpuan ang lalawigan sa gitna ng gitnang kapatagan ng [[Luzon]], at napalilubutan ng mga lalawigan ng [[Pampanga]] sa timog, [[Nueva Ecija]] sa silangan, [[Pangasinan]] sa hiliaga, at [[Zambales]] sa kanluran. Tinatayang 75% ng lalawigan ay patag samantalang ang nalalabing bahagdan ay maburol hanggang sa mabundok. Tulad ng karamihan ng [[Gitnang Luzon]], ang lalawigan ay may dalawang uri ng panahon: tag-araw mula Nobyembre hanggang Abril at tag-ulan sa nalalabing mga buwan. Ito ang pinakamalamig na lalawigan sa rehiyon, na may karaniwang temperatura na {{convert|24|C}}. ===Mga paghahating pampangasiwaan=== Nahahati ang Tarlac sa 17 [[Mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Lahat ay nakapangkat sa [[Distritong Pambatas ng Tarlac|tatlong mga distritong pambatas]]. May kabuuang 511 mga [[barangay]] sa lalawigan. [[Talaksan:Ph fil tarlac.png|thumb|left|upright=1.1|{{center|'''Mapang pampolitika ng Tarlac'''}}]] {{clear}} {{unbulleted list | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Panlalawigang kabisera at bahaging lungsod|size=90%}} | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} {{font|Bayan|size=90%}} }} {{col-begin|width=auto}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;table-layout:fixed;text-align:right;background-color:#FDFDFD;font-size:90%;border-collapse:collapse;" ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lungsod {{small|o}} bayan ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Distritong Pambatas ng Tarlac|Distritong pambatas]]{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=3 | Populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{PSGC rubric}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Lawak{{PSGC detail|nscb}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" colspan=2 | Kapal ng populasyon ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | {{abbr|Brgy.|Kabuuang bilang ng mga barangay}} ! scope="col" style="border-bottom:none;" class="unsortable" | [[Koordinado]]{{ref label|Coord|A|none}} |- ! scope="col" style="border-top:none;" colspan=2 | ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" colspan=2 | {{small|(2015)}}{{PH census|2015|03}} ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" | {{small|(2010)}}{{PH census|2010|03}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|sq mi}} ! scope="col" style="border-style:hidden hidden solid solid;" | /km<sup>2</sup> ! scope="col" style="border-style:hidden solid solid hidden;" class="unsortable" | {{nowrap|/sq mi}} ! scope="col" style="border-top:none;" | ! scope="col" style="border-top:none;" | |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Anao, Tarlac|Anao]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|11,528|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 10,873 | {{PAGR|2015.5835|11528|2010.3315|10873}} | {{convert|23.87|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|11528/23.87|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 18 | style="text-align:center;" | {{coord|15.7293|N|120.6281|E|name=Anao|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Bamban, Tarlac|Bamban]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|69,466|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 62,413 | {{PAGR|2015.5835|69466|2010.3315|62413}} | {{convert|251.98|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|69466/251.98|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | {{coord|15.2732|N|120.5668|E|name=Bamban|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Camiling]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|83,248|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 80,241 | {{PAGR|2015.5835|83248|2010.3315|80241}} | {{convert|140.53|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|83248/140.53|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 61 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6887|N|120.4140|E|name=Camiling|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Capas]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|140,202|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 125,852 | {{PAGR|2015.5835|140202|2010.3315|125852}} | {{convert|376.39|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|140202/376.39|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 20 | style="text-align:center;" | {{coord|15.3361|N|120.5899|E|name=Capas|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Concepcion, Tarlac|Concepcion]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|154,188|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 139,832 | {{PAGR|2015.5835|154188|2010.3315|139832}} | {{convert|242.99|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|154188/242.99|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 45 | style="text-align:center;" | {{coord|15.3243|N|120.6554|E|name=Concepcion|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Gerona, Tarlac|Gerona]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|87,531|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 83,084 | {{PAGR|2015.5835|87531|2010.3315|83084}} | {{convert|128.89|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|87531/128.89|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 44 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6069|N|120.5985|E|name=Gerona|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[La Paz, Tarlac|La Paz]] | style="text-align:center;" | Ikatlong Distrito | {{percent and number|64,017|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 60,982 | {{PAGR|2015.5835|64017|2010.3315|60982}} | {{convert|114.33|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|64017/114.33|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 21 | style="text-align:center;" | {{coord|15.4411|N|120.7288|E|name=La Paz|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Mayantoc, Tarlac|Mayantoc]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|32,232|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 29,987 | {{PAGR|2015.5835|32232|2010.3315|29987}} | {{convert|311.42|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|32232/311.42|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6193|N|120.3798|E|name=Mayantoc|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Moncada, Tarlac|Moncada]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|57,787|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 56,183 | {{PAGR|2015.5835|57787|2010.3315|56183}} | {{convert|85.75|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|57787/85.75|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 37 | style="text-align:center;" | {{coord|15.7336|N|120.5726|E|name=Moncada|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Paniqui, Tarlac|Paniqui]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|92,606|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 87,730 | {{PAGR|2015.5835|92606|2010.3315|87730}} | {{convert|105.16|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|92606/105.16|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 35 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6686|N|120.5858|E|name=Paniqui|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Pura, Tarlac|Pura]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|23,712|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 22,949 | {{PAGR|2015.5835|23712|2010.3315|22949}} | {{convert|31.01|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|23712/31.01|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 16 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6236|N|120.6469|E|name=Pura|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Ramos, Tarlac|Ramos]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|21,350|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 20,249 | {{PAGR|2015.5835|21350|2010.3315|20249}} | {{convert|24.40|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|21350/24.40|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 9 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6658|N|120.6397|E|name=Ramos|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Clemente, Tarlac|San Clemente]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|12,657|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 12,510 | {{PAGR|2015.5835|12657|2010.3315|12510}} | {{convert|49.73|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|12657/49.73|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 12 | style="text-align:center;" | {{coord|15.7114|N|120.3608|E|name=San Clemente|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Jose, Tarlac|San Jose]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|36,253|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 33,960 | {{PAGR|2015.5835|36253|2010.3315|33960}} | {{convert|592.81|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|36253/592.81|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 13 | style="text-align:center;" | {{coord|15.4578|N|120.4683|E|name=San Jose|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[San Manuel, Tarlac|San Manuel]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|25,504|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 24,289 | {{PAGR|2015.5835|25504|2010.3315|24289}} | {{convert|42.10|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|25504/42.10|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 15 | style="text-align:center;" | {{coord|15.7989|N|120.6068|E|name=San Manuel|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Santa Ignacia, Tarlac|Santa Ignacia]] | style="text-align:center;" | Unang Distrito | {{percent and number|47,538|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 43,787 | {{PAGR|2015.5835|47538|2010.3315|43787}} | {{convert|146.07|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|47538/146.07|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 24 | style="text-align:center;" | {{coord|15.6149|N|120.4364|E|name=Santa Ignacia|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |-style="background-color:#CCFFCC;" ! scope="row" style="text-align:left;background-color:#CCFFCC;border-right:0;" | [[Lungsod ng Tarlac]] | style="text-align:right;border-left:0;" | † | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|342,493|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 318,332 | {{PAGR|2015.5835|342493|2010.3315|318332}} | {{convert|274.66|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|342493/274.66|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 76 | style="text-align:center;" | {{coord|15.4859|N|120.5895|E|name=Tarlac City|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |- ! scope="row" style="text-align:left;background-color:initial;" colspan=2 | [[Victoria, Tarlac|Victoria]] | style="text-align:center;" | Ikalawang Distrito | {{percent and number|63,715|1,366,027|disp=table|1|pad=yes}} | 59,987 | {{PAGR|2015.5835|63715|2010.3315|59987}} | {{convert|111.51|km2|abbr=values|disp=table}} | {{convert|{{sigfig|63715/111.51|2}}|PD/km2|abbr=values|disp=table}} | style="text-align:center;" | 26 | style="text-align:center;" | {{coord|15.5770|N|120.6812|E|name=Victoria|region:PH-TAR_type:city|format=dms}} |-class="sortbottom" ! scope="row" colspan=4 style="text-align:left;" | Kabuuan ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,366,027 ! scope="col" style="text-align:right;" | 1,273,240 ! scope="col" style="text-align:right;" | {{PAGR|2015.5835|1366027|2010.3315|1273240}} ! scope="col" style="text-align:right;" | 3,053.60 ! scope="col" | {{convert|3,053.60|km2|disp=number|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{sigfig|1366027/3,053.60|2}} ! scope="col" style="text-align:right;" | {{convert|{{sigfig|1366027/3,053.60|2}}|PD/km2|disp=number}} ! scope="col" | 511 ! scope="col" style="font-style:italic;" | {{small|(see [[#External links|GeoGroup box]])}} |-class="sortbottom" style="background-color:#F2F2F2;border-top:double grey;line-height:1.3em;" | colspan="13" | {{Ordered list | list_style_type=upper-alpha | {{note label|Coord|A|none}}Ang mga koordinado ay tumatanda sa [[kabayanan]] ng bawat pamayanan, at lahat ay maaaring i-ayos ayon sa [[latitud]]. }} |} {{col-end}} == Mga kilalang tao== === Mga pambansang bayani at makabayan === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Servillano Aquino]] – Rebolusyonaryong heneral ng Pilipinas *[[Benigno Aquino Jr.]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] at pinuno ng oposisyon noong [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Diktadurya ng Batas Militar]] ng diktador na si [[Ferdinand Marcos]] *[[Francisco Makabulos]] – Rebolusyonaryong heneral ng Pilipinas, at dating gobernador ng Tarlac {{div col end}} === Pulitika at pamahalaan === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Bam Aquino]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Benigno Aquino III]] – Ika-15 [[Pangulo ng Pilipinas]] *[[Benigno Aquino Sr.]] – Ika-6 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]], at ika-10 [[Kalihim ng Agrikultura] (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Agrikultura]] at dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Butz Aquino]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Corazon Aquino]] – ika-11 [[Pangulo ng Pilipinas]] *[[Herminio Aquino]] – dating kongresista at dating bise gobernador ng Tarlac *[[Tessie Aquino-Oreta]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Jesus Barrera]] – ika-67 [[Katuwang Mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|katuwang mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]] *[[Nicanor Bartolome]] – ika-16 [[Hepe ng Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] *[[César Bengzon]] – ika-9 [[Punong Mahistrado ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]], at unang Pilipinong Mahistrado ng [[Pandaigdigang Hukuman ng Katarungan]] *[[Onofre Corpuz]] – Ika-23 [[Kalihim ng Edukasyon (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Edukasyon]], Ika-13 Pangulo ng [[Pamantasan ng Pilipinas]], at [[Pambansang Siyentista ng Pilipinas]] para sa Ekonomiks na Pampulitika at Pamahalaan *[[Ricardo David]] – Ika-41 [[Listahan ng mga Pinuno ng Kawani ng AFP|Pinuno ng Kawani]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *[[Voltaire Gazmin]] – Ika-26 [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Pambansang Depensa]] *[[Eva Estrada Kalaw]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Jesli Lapus]] – Ika-31 [[Kalihim ng Kalakalan at Industriya (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]], at Ika-34 [[Kalihim ng Edukasyon (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Edukasyon]] *[[Horacio Morales]] – Ika-8 [[Kalihim ng Repormang Pansakahan|Kalihim ng Kagawaran ng Repormang Pansakahan]] *[[Macario Peralta Jr.]] – dating [[Senador ng Pilipinas]], at ika-13 [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Pambansang Depensa]] *[[Alberto Romulo]] – Ika-23 [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]], Ika-34 [[Kalihim Tagapagpaganap (Pilipinas)|Kalihim Tagapagpaganap ng Pilipinas]] *[[Jose Roy]] – dating [[Senador ng Pilipinas]] *[[Carlos P. Romulo]] – Ika-4 [[pangulo ng Pangkalahatang Asamblea ng mga Nagkakaisang Bansa]], Ika-14 [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]], ika-11 Pangulo ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], at [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Panitikan *[[Paulino Santos]] – Ika-2 [[Listahan ng mga Pinuno ng Kawani ng AFP|Pinuno ng Kawani]] ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] *[[Gilbert Teodoro]] – Ika-25 [[Kalihim ng Pambansang Depensa (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Pambansang Depensa]] {{div col end}} === Mga personalidad sa kasaysayan === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Bernabe Buscayno]] – tagapagtatag ng [[Bagong Hukbong Bayan]], ang pakpak militar ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] *[[Leonor Rivera]] – pangalawang pinsan at karelasyon ni [[José Rizal]] na kilala bilang [[Maria Clara]] {{div col end}} === Sining at agham === {{Div col|colwidth=30em}} * [[Gregorio C. Brillantes]] – manunulat ng kathang-isip * [[Benjamin Cabrera]] – Pilipinong [[manggagamot]] na kilala sa kanyang pananaliksik sa medikal na [[parasitolohiya]] at [[kalusugang pampubliko]] *[[Xiao Chua]] – pampublikong historyador *[[Alex Niño]] – [[Pilipino|Pilipino]] [[artista ng komiks]] na kilala sa kanyang trabaho para sa mga Amerikanong tagapaglathala na [[DC Comics]], [[Marvel Comics]], at [[Warren Publishing]], at sa magasin na ''[[Heavy Metal (magazine)|Heavy Metal]]'' *[[Pinggot Zulueta]] – Pilipinong biswal na artista at photojournalist {{div col end}} === Relihiyon === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Alberto Ramento]] – ikasiyam [[Obispo Máximo|Kataas-taasang Obispo]] at tagapangulo ng Kataas-taasang Konseho ng mga Obispo ng [[Iglesia Filipina Independiente]] (IFI) {{div col end}} === Negosyo === {{Div col|colwidth=30em}} *[[Danding Cojuangco]] – chairman at CEO ng [[San Miguel Corporation]],<ref name=NYT>{{cite news |last=Conde |first=Carlos H. |title=Spotlight: Ang power broker ng Pilipinas |newspaper=[[The New York Times]] |date=Hunyo 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/06/17/business/worldbusiness/17iht-wbspot18.html |access-date=Nobyembre 3, 2011}}</ref> ang pinakamalaking korporasyon ng pagkain at inumin sa Pilipinas at Timog-silangang Asya Siya ay malawakang itinuturing na isang [[Mga Kroniya ni Ferdinand Marcos|kroni]] noong panahon ng rehimeng [[Ferdinand Marcos|Marcos]]. *[[Lucia Cunanan]] – Pinay [[restaurant|restaurateur]] na kilala sa pag-imbento o kahit man lang muling pag-imbento [[sisig]], isang tanyag na [[mga Kapampangan|Kapampangan]] na pagkain sa Pilipinas at [[Filipino diaspora|Filipino diasporas sa buong mundo]] {{div col end}} === Mga Entertainer === {{Div col|colwidth=30em}} * [[Ion Perez]] {{ndash}} personalidad ng TV host * [[Lorna Tolentino]] {{ndash}} batikang aktres * [[Arron Villaflor]] {{ndash}} artista * [[Brent Manalo]] {{ndash}} artista {{div col end}} ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} == Kawing panlabas == * [http://www.tarlacdirectory.com Tarlac City Directory] {{Tarlac}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] bxrzpk1z3589o96e8iw4pkhprd7vwxv Zamboanga del Norte 0 10598 2205580 2050089 2026-04-30T15:33:06Z Exec8 780 2205580 wikitext text/x-wiki Ang '''Zamboanga del Norte''' ([[Filipino]]:''Hilagang Sambuangga'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Tangway ng Zamboanga]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Dipolog]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Zamboanga del Sur]] at [[Zamboanga Sibugay]] sa timog at [[Misamis Occidental]] sa silangan. Nasa hilagang-kanluran ng Zamboanga del Norte ang [[Dagat Sulu]]. {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Zamboanga del Norte | sealfile = Ph seal zamboanga del norte.png | region = [[Tangway ng Zamboanga]] (Rehiyon IX) | capital = [[Lungsod ng Dipolog]] | founded = 23 Hunyo 1635 at 6 Hunyo 1952 | pop2000 = 823130 | pop2000rank = ika-27 pinakamalaki | popden2000 = 124 | popden2000rank = ika-27 pinakamataas | areakm2 = 6618.0 | arearank = ika-8 pinakamalaki | hucities = 0 | componentcities= 2 | municipalities = 25 | barangays = 691 | districts = 3 | languages = [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[Chavacano]] at [[wikang Kastila|Kastila]] | governor = Rosalina G. Jalosjos | locatormapfile = Ph locator map zamboanga del norte.png | }} == Heograpiya == === Pampolitika === Nahahati ang Zamboanga del Norte sa 25 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 2 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. ==== Mga Lungsod ==== * [[Lungsod ng Dapitan]] * [[Lungsod ng Dipolog]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Leon B. Postigo, Zamboanga del Norte|Leon B. Postigo]] (Bacungan) * [[Baliguian, Zamboanga del Norte|Baliguian]] * [[Godod, Zamboanga del Norte|Godod]] (17) * [[Gutalac, Zamboanga del Norte|Gutalac]] * [[Jose Dalman, Zamboanga del Norte|Jose Dalman]] (Ponot) * [[Kalawit, Zamboanga del Norte|Kalawit]] * [[Katipunan, Zamboanga del Norte|Katipunan]] * [[La Libertad, Zamboanga del Norte|La Libertad]] * [[Labason, Zamboanga del Norte|Labason]] * [[Liloy, Zamboanga del Norte|Liloy]] * [[Manukan, Zamboanga del Norte|Manukan]] * [[Mutia, Zamboanga del Norte|Mutia]] * [[Piñan, Zamboanga del Norte|Piñan]] (New Piñan) </td><td valign="top"> * [[Polanco, Zamboanga del Norte|Polanco]] * [[Pres. Manuel A. Roxas, Zamboanga del Norte|Pres. Manuel A. Roxas]] * [[Rizal, Zamboanga del Norte|Rizal]] * [[Salug, Zamboanga del Norte|Salug]] * [[Sergio Osmeña Sr., Zamboanga del Norte|Sergio Osmeña Sr.]] * [[Siayan, Zamboanga del Norte|Siayan]] * [[Sibuco, Zamboanga del Norte|Sibuco]] * [[Sibutad, Zamboanga del Norte|Sibutad]] * [[Sindangan, Zamboanga del Norte|Sindangan]] * [[Siocon, Zamboanga del Norte|Siocon]] * [[Sirawai, Zamboanga del Norte|Sirawai]] * [[Tampilisan, Zamboanga del Norte|Tampilisan]] </td></tr></table> == Kawing panlabas == * [http://www.zamboangadelnorte.gov.ph Ang Opisyal na Websayt ng Pamahalaang Lalawigan ng Zamboanga del Norte] == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Zamboanga del Norte}} {{Tangway ng Zamboanga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] 9jbq0bkfnejgwdswafm0efe79c71hi2 Zamboanga del Sur 0 10599 2205581 2196611 2026-04-30T15:33:28Z Exec8 780 2205581 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2 | infoboxtitle = Lalawigan ng Zamboanga del Sur | sealfile = Ph seal zamboanga del sur.png | region = [[Tangway ng Zamboanga]] (Rehiyon IX) | capital = [[Lungsod ng Pagadian]] | founded = 6 Hunyo 1952 | pop2000 = 1437941 | pop2000rank = ika-16 pinakamalaki | popden2000 = 290 | popden2000rank = ika-23 pinakamataas | areakm2 = 4964.1 | arearank = ika-20 pinakamalaki | hucities = 1 | componentcities = 1 | municipalities = 26 | barangays = 779 | districts = 2 | languages = [[wikang Cebuano|Cebuano]], [[Chavacano]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]] at [[wikang Kastila|Kastila]] | governor = Aurora E. Cerilles | locatormapfile = Ph locator map zamboanga del sur.png }} Ang '''Zamboanga del Sur''' ([[Wikang Filipino|Filipino]]:''Timog Sambuangga'') ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Tangway ng Zamboanga]] sa [[Mindanao]]. [[Lungsod ng Pagadian]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Zamboanga del Norte]] sa hilaga, [[Zamboanga Sibugay]] sa kanluran, [[Misamis Occidental]] sa hilaga-silangan, at [[Lanao del Norte]] sa silangan. Nasa timog ang [[Golpo ng Moro]]. Nahati kamakailan lamang naihawalay ang Zamboanga Sibugay sa Zamboanga del Sur. Ang [[Lungsod ng Zamboanga]] ay ang pinakamalaking siyudad ng probinsya pero hindi siya kabilang sa pamahalaang panlalawigan nito. ==Etimolohiya== Ang pangalan ng Zamboanga ay ang [[Hispanicization|Hispanicized]] spelling ng [[Sama-Bajau languages|Sinama]] term para sa "mooring place" - ''samboangan'' (na binabaybay din na ''sambuangan''; at sa [[Subanen language|Subanen]], ''sembwangan''), mula sa root word ("sambowangan''), mula sa root word ("sambowangan''). Ang "Samboangan" ay ang orihinal na pangalan ng [[Zamboanga City]], kung saan nagmula ang pangalan ng peninsula.<ref name="jubilado">{{cite journal|author1=Rodney C. Jubilado|author2=Hanafi Hussin|author3=Maria Khristina Manueli|name-list-style=amp|year=20TheSulawes Dagat: mga pananaw mula sa lingguwistika at kultura|journal=JATI - Journal of Southeast Asian Mga Pag-aaral|tomo=15|isyu=1|mga pahina=83–95|url=http://e-journal.um.edu.my/filebank/articles/2708/Rodney%20Hanafi%20Maria%20-%20THE%20SAMA-BAJAUS%20OF%20SULU-SULAWESI%20SEAS%20PERSPEKTIBO%20MULA SA%20LINGGWISTIKA%20AT%20KULTURA.pdf|petsa-ng-archive=2014-12-19|petsa-ng-pag-access=2016- 09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219070051/http://e-journal.um.edu.my/filebank/articles/2708/Rodney%20Hanafi%20Maria%20-%20THE%20SAMA-BAJAUS%20OF%20SULU-SULAWESI%20SEAS%20PERSPECTIVES%20%20FROM%20LINGUISTICS%20AND%20CULTURE.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang "Samboangan" ay pinatutunayan nang husto sa Espanyol,<ref name="combes"/> British,<ref name="chall">{{cite book|author=Challenger Expedition 1872-1876|title =Ulat sa mga Siyentipikong Resulta ng Paglalayag ni H.M.S. Challenger Noong mga Taon 1873-76 Sa ilalim ng Pamumuno ni Kapitan George S. Nares ... at ang yumaong Kapitan Frank Tourle Thomson, R.N.|tagapaglathala =H.M. Stationery Office|taon =1895|pahina=823&ndash;828}}</ref><ref name="wright">{{cite book|author=George Newenham Wright|title =Isang Bago at Komprehensibong Gazetteer, Tomo 4|tagapaglathala =T. Kelly|year =1837|page=459|url =https://books.google.com/books?id=cyQDAAAAYAAJ&pg=PA459}}</ref> French,<ref name="prevost">{{cite book|author=Antoine-François Prévost|title = Histoire générale des voyages de voyages de voyages de voyages et par terre, qui ont été publiées jusqu'à présent dans les differentes langues de toutes les nations connues|publisher =De Hondt|year =1757|page=37|url =https://books.google.com/books?id=bc80uQF_asMC&q=Samboangan&pg" aklat|may-akda=Pierre Joseph André Roubaud|pamagat =Histoire générale de l'Asie, de l'Afrique et de l'Amérique|publisher =Des Ventes de la Doué|year =1770|page=[https://archive.org/details/histoiregnralede04roub/page/499 499]&ndash;500|url =https://archive.org/details/histoirennralede04roub|quote=Samboangan.}}</ref> German,<ref name="meares">{{cite book|author=John Meares|title =Des Kapitians John Meares und des Kapitains William Douglas Reisen nach der Nordwest-Küste von Amerika, in 17 Ja68h bisren America, in 17 Ja68h | =Voß|taon =1791|pahina=240|url =https://books.google.com/books?id=FfxSAAAAcAAJ&q=Samboangan&pg=PA240}}</ref> at Amerikano<ref name="pickering">{{cite book|author=Charles Pickering|title =Estados Unidos na Naggalugad ng Ekspedisyon. Noong mga Taon 1838, 1839, 1840, 1841, 1842. Sa ilalim ng Pamumuno ni Charles Wilkes, USN. Tomo IX|kabanata =Ang Mga Lahi ng Tao at ang Kanilang Distribusyon sa Heograpiya|tagapaglathala =C. Sherman|taon =1848|pahina=125|url =http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/usexex/19-13/pdf/sil19-13-138.pdf}}</ref> mga talaang pangkasaysayan mula pa noong ika-17 siglo.<ref name="combes">{{cite book|author=Francisco Combes|title =Kasaysayan ng mga isla ng Mindanao, Iolo at kanyang mga Adyacentes. Mga Pag-unlad ng Relihiyon at mga Armas Katoliko|tagapaglathala =Pablo del Val|taon =1667|url =https://books.google.com/books?id=MuggWaijXnwC}}</ref> Karaniwang pinagtatalunan ito ng mga [[mga katutubong etimolohiya]] na sa halip ay iniuugnay ang pangalan ng Zamboanga sa salitang [[wikang Indones|Indones]] na ''jambangan'' (inaangkin na nangangahulugang "lugar ng mga bulaklak", ngunit ang totoo ay nangangahulugang "paso" o "mangkok"), kadalasan ay inaangkin na ang lahat ng mga pangkat etniko sa Zamboanga ay "[[Etnikong Malay|Malay]]". Gayunpaman, ang pangalang ito ay hindi kailanman pinatunayan sa anumang makasaysayang talaan bago ang dekada 1960.<ref>{{cite web|last1=Enriquez|first1=A.R.|title=Jambangan: ang "Hardin ng mga Bulaklak" ay hindi kailanman naging!|url=http://arenriquez.over-blog.com/article-jambangan-the-garden-of-flowers-never-was-83440368.html|website=Pangalan ni Antoniofermin|access-date=13 Setyembre 2016}}</ref> ==Kasaysayan== {{karagdagang|Zamboanga (lalawigan)|Lalawigan ng Moro}} [[File:Mapa ng lalawigan ng Zamboanga 1918.JPG|thumb|left|{{center|Ang makasaysayang lalawigan ng Zamboanga noong 1918}}]]. === Maagang kasaysayan === Ang mga orihinal na naninirahan sa Tangway ng Zamboanga ay ang mga [[Subanon|Subanen]], na nanirahan sa mga pampang ng ilog sa mga lugar sa looban; at ang iba't ibang pangkat etniko na [[Sama-Bajau]] at [[Yakan|Yakan]] na nanirahan sa mga lugar sa baybayin. Ang mga naninirahang [[Tausūg|Tausūg]] mula sa hilagang-silangang Mindanao ay lumipat din sa rehiyon noong ika-13 siglo.<ref name="lsp24">{{cite book|author=Alfred Kemp Pallasen|title =Culture Contact and Language Convergence|publisher =Linguistic Society of the Philippines|series =LSP Special Monograph Issue 24|year =1985|url =http://www-01.sil.org/asia/philippines/ling/Culture_Contact_and_Language_Convergence_1985.pdf}}</ref><ref name="Hoogervorst">{{cite journal|author=Tom Gunnar Hoogervorst|year=2012|title=Etnisidad at pamumuhay sa tubig: paggalugad sa nakaraan at kasalukuyang mga tanawing dagat ng Timog-silangang Asya |journal=Water Kasaysayan|tomo=4|isyu=3|mga pahina=245–265|doi=10.1007/s12685-012-0060-0|s2cid=53668253|url=http://www.sealinksproject.com/wp-content/uploads/2012/10/Hoogervorst-2012-Sea-peoples-SEA.pdf|doi-access=free|bibcode=2012WatHi...4..245H }}</ref><ref name="kunapipi">{{cite journal|author=Rodney C. Jubilado|year=2010|title=Tungkol sa kultural na pagkalikido: Ang Sama-Bajau ng Sulu-Sulawesi Seas|journal=Kunapipi|volume=32|issue=1|pages=89–101|url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=1257&context=kunapipi}}</ref> Ang rehiyon ay pinanirahan din ng mga migrante (karamihan ay mula sa mga isla ng [[Visayas]]) pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{cite journal|last1=Wernstedt|first1=Frederick L.|last2=Simkins|first2=Paul D. |title=Mga Migrasyon at ang Paninirahan sa Mindanao|journal=The Journal of Asian Studies|date=1965|volume=25|issue=1|page=83&ndash;103|doi=10.2307/2051042|jstor=2051042|s2cid=161928753 |doi-access=free}}</ref> Kasama ang orihinal mga settler, tumulong ang mga pioneer na ito na paunlarin ang Zamboanga del Sur tungo sa sagana at magkakaibang kultura, na ginagawa itong isang tunawan ng mga kultura. === Panahon ng kolonyal na Amerikano === Sa kasaysayan, ang [[Zamboanga City|Zamboanga]] ay ang kabisera ng [[Lalawigan ng Moro]] sa kanlurang [[Mindanao]], na binubuo ng limang distrito: [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]], [[Davao (lalawigan)|Davao]], [[Lalawigan ng Sulu|Sulu]], [[)|Lanaoprovince], [Lanaoprovince] (probinsya)|Zamboanga]]. Noong 1940, naging mga indibidwal na lalawigan ang mga distritong ito. Ang [[Zamboanga City]] ay naging kabisera ng lalawigan ng Zamboanga. === Kalayaan ng Pilipinas === Di-nagtagal pagkatapos ng [[World War II]], ang kabisera ng probinsiya ay inilipat sa [[Dipolog]]. [[Molave, Zamboanga del Sur|Molave]] ay nilikha bilang kabisera ng probinsiya noong 1948. ====Pundasyon==== Noong Hunyo 6, 1952, sa pamamagitan ng ''[[Batas Republika|Batas Republika Blg.]] 711'', ang Zamboanga del Sur ay hiniwalay mula sa dating [[Zamboanga (lalawigan)|lalawigan ng Zamboanga]] na sumasaklaw sa buong [[Tanglaw ng Zamboanga (rehiyong heograpikal)|peninsula]] sa timog-kanlurang Mindanao.<ref>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 711 - Isang Batas upang Bumuo ng mga Lalawigan ng Zamboanga del Norte at Zamboanga del Sur|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno711.html|work=Chan Robles Virtual Law Library|access-date=28 Setyembre 2013}}</ref> Bilang ika-52 lalawigan ng Pilipinas, ito ay orihinal na binubuo ng 11 bayan kasama ang Lungsod ng [[Lungsod ng Zamboanga|Zamboanga]] at ang Isla ng [[Basilan]], na kalaunan ay pinalawak sa 42 munisipalidad kasama ang Lungsod ng [[Lungsod ng Pagadian|Pagadian]] bilang kabisera. Nangyari ito sa kalagitnaan ng panahon pagkatapos ng digmaan, isang panahon kung kailan ang Mindanao ay mapayapa at lalong umuunlad. Minimal lamang ang mga tensyong etniko, at halos walang presensya ng mga grupong separatista sa Mindanao.<ref name="MiclatinArguillas">{{Banggitin ang aklat |last=Miclat |first=Gus |title=Paggawa ng galit tungo sa katapangan: Mindanao sa ilalim ng batas militar |date=2002 |publisher=MindaNews Publications, Mindanao News and Information Cooperative Center |editor-last=Arguillas |editor-first=Carolyn O. |chapter=Hindi na naging pareho ang aming buhay |oclc=644320116}}</ref> Ang mga tensyon sa Mindanao ay kadalasang nagsimulang tumaas lamang habang papalapit ang dekada 1970, bilang resulta ng mga tensyong panlipunan at pang-ekonomiya na nakaapekto sa buong bansa.<ref name=Case>[http://manoa.hawaii.edu/ccpv/assets/docs/CCPV%20-%20The%20Bangsamoro%20Struggle%20for%20Self-Determination%20-%20A%20Case%20Study%20-%20By%20Caecilia%20Noble.pdf Ang Pakikibaka ng Bangsamoro para sa Sariling Pagpapasya: Isang Pag-aaral ng Kaso]</ref><ref name="MackerrasMackerras2003">{{cite book|author1=Colin Mackerras|author2=Pundasyon Propesor sa Paaralan ng Pag-aaral na Asyano at Pandaigdig Colin Mackerras|title=Etnisidad sa Asya|url=https://books.google.com/books?id=Mi6DAgAAQBAJ&pg=PA143|date=2 Setyembre 2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-51517-2|pages=143–}}</ref><ref name="Rodis">{{Cite web|last=Rodis|first=Rodel|date=2015-01-30|title=Pag-alala sa Unang Kwarter ng Bagyo|url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm|access-date=2020-09-15|website=INQUIRER.net|language=en}}</ref> ====Ang panahon ni Marcos==== {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Ilaga|Masaker ni Jabidah|Alitan ng mga Moro}} Nasaksihan ng huling bahagi ng dekada 1960 sa Mindanao ang pagtaas ng mga alitan sa alitan sa lupa na nagmula sa pagdagsa ng mga naninirahan mula sa Luzon at Visayas,<ref>Tingnan ang "Kasaysayan ng Pilipinas: Mula sa mga Indio Bravo Hanggang sa mga Pilipino" Ni Luis H. Francia|[https://books.google.com/books?id=NwQoDwAAQBAJ&pg=PT202] Link sa pahina sa aklat na isinangguni</ref><ref>Para sa isang malalimang survey ng mga katutubong tao at sapilitang pag-agaw ng lupa sa Pilipinas, tingnan ang [https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/indigenous-peoples-ancestral-lands-and-human-rights] Cultural Survival Quarterly.</ref> at mula sa paghihikayat ng [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|administrasyong Marcos]] sa mga grupong milisya tulad ng [[Ilaga]].<ref name=Case/><ref name="MackerrasMackerras2003"/> Ang balita tungkol sa [[Masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab ng kaguluhan sa komunidad ng Moro, at ang mga tensyong etniko ay nag-udyok sa pagbuo ng mga kilusang separatista,<ref>{{Banggitin ang aklat|last=George, T. J. S.|title=Pag-aalsa sa Mindanao : ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas|taon=1980|isbn=0-19-580429-5|lokasyon=Kuala Lumpur|oclc=6569089}}</ref> simula sa halos pampulitikang [[Muslim Independence Movement]] at [[Bangsamoro Liberation Organization]], at kalaunan ay ang [[Moro National Liberation Front]] (MNLF), at ang [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF).<ref name="MackerrasMackerras2003"/> Bukod pa rito, ang krisis sa ekonomiya noong huling bahagi ng 1969, ang marahas na pagsugpo sa mga protesta ng mga estudyante noong 1970, at 1971, at kalaunan ang deklarasyon ng Batas Militar ay pawang humantong sa radikalisasyon ng maraming estudyante.<ref name="Rodis"/> Marami sa kanila ang umalis sa mga paaralan sa Maynila at sumali sa mga yunit ng [[New People's Army]] sa kanilang mga probinsya, na nagdala ng [[New People's Army rebellion]] sa Mindanao sa unang pagkakataon.<ref name="MiclatinArguillas" /> Ang deklarasyon ng Batas Militar noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Cite book|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|petsa=2005|publisher=Rowman & Littlefield Mga Tagapaglathala|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> na kadalasang kinasasangkutan ng detensyon na walang warrant, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mamamahayag, manggagawang relihiyoso, magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pag-alis: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=en}}</ref> Sa Zamboanga del Sur, ang mga ito ay madalas na iniuugnay sa [[Integrated Civilian Home Defense Forces|militias na ineendorso ng militar]], na kinabibilangan ng Ilaga at ilang armadong grupo ng kulto, na ginamit upang palakasin ang bilang ng militar habang lumalaban ito sa iba't ibang paglaban. mga paggalaw.<ref>{{cite web | huling =Rachman | una =Arpan | pamagat =Pinalala ng mga Pribadong Sandatahang Milisya ang Kawalan ng Karahasan | url =https://www.seapa.org/private-armed-militias-worsen-impunity/ | petsa =2 Disyembre 2014 | accessdate =11 Mayo 2016 | archive-date =25 Oktubre 2021 | archive-url =https://web.archive.org/web/20211025095838/https://www.seapa.org/private-armed-militias-worsen-impunity/ | url-status =dead }}</ref><ref name=hrw>{{cite book | pamagat = Ang Pilipinas: Mga Paglabag sa mga Batas ng Digmaan ng Magkabilang Panig | publisher = [[Human Rights Watch]] | taon = 1990 | isbn = 0929692527 | url = https://archive.org/details/philippinesviola00huma | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/philippinesviola00huma/page/41 41] | quote = Civilian Home Defense Forces. }}</ref> Ang taong 1982 ay isang partikular na madugong taon para sa Zamboanga del Sur sa ilalim ng diktadurang Marcos, dahil dalawang masaker ang naganap sa probinsya nang taong iyon. Noong Pebrero 12, 1982, pinatay ng mga miyembro ng [[Ilaga]] ang 12 katao sa [[Dumingag, Zamboanga del Sur]], diumano'y upang ipaghiganti ang pagkamatay ng kanilang pinuno, na pinaniniwalaan nilang pinatay ng [[New People's Army|NPA]].<ref name=":7">{{Banggitin ang balita|url=http://opinion.inquirer.net/97552/martial-law-massacres|title=Mga masaker sa batas militar|last=Doyo|first=Ma. Ceres P.|author-link=Maria Ceres Doyo|access-date=2018-06-18|language=en}}</ref> At noong Mayo 25, 1982, tatlong tao ang namatay at walong tao ang nasugatan nang maghulog ng mga bomba ang mga eroplano ng administrasyon sa Barangay Dimalinao ng [[Bayog, Zamboanga del Sur]], na umano'y bilang paghihiganti sa pagpatay ng mga umano'y rebelde sa 23 sundalo dalawang araw na ang nakalilipas. Pagkalipas ng ilang araw, dalawa pang lalaki mula sa komunidad ang dinampot at pinatay, at pagkalipas ng ilang buwan, ang tirahan ng kura paroko [[Heswita]] ni Bayog ay pinaputukan matapos siyang sumulat ng mga liham na tumutuligsa sa pagpapahirap at panggigipit sa mga katutubong [[Subanon|Subanon]] mula sa kanyang parokya, na itinalaga ng gobyerno bilang mga tagasuporta ng komunista.<ref name=":6">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=90CxOwAACAAJ|title=Pumipiglas: Detensyong Pulitikal at mga Kalupitang Militar sa Pilipinas, 1981-1982|petsa=1986|publisher=Task Force Detainees of the Philippines, Association of Major Religious Superiors in the Philippines|language=en}}</ref> ===Kontemporaryong=== ==== Paghihiwalay ng Zamboanga Sibugay ==== Ang mga pangyayaring pampulitika noong Pebrero 2001 ay nakakita ng isa pang malaking pagbabago sa hurisdiksyon ng teritoryo ng Zamboanga del Sur. Bumoto ang mga naninirahan dito upang lumikha ng isang bagong lalawigan mula sa [[Mga distrito ng Lehislatura ng Zamboanga del Sur|ikatlong distrito ng kongreso]], na pinangalanang [[Zamboanga Sibugay]].<ref name=CongressGovPH-RA8973>{{cite web|title=Batas Republika Blg. 8973; Isang Batas na Lumilikha ng Lalawigan ng Zamboanga Sibugay mula sa Lalawigan ng Zamboanga del Sur at para sa Iba Pang Layunin|url=http://www.congress.gov.ph/download/ra_11/RA08973.pdf|website=Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|access-date=13 Enero 2016}}</ref> == Heograpiya == [[File:Ph fil zamboanga del sur.png|thumb|Mapang pampolitika ng Zamboanga del Sur|280px]] === Pampolitika === Nahahati ang Zamboanga del Sur sa 26 [[mga munisipalidad ng Pilipinas|munisipalidad]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] kasama ang sariling kinatawan sa [[Kongreso ng Pilipinas]]. Ang [[Lungsod ng Zamboanga]], hindi bahagi o naiuugnay ng lalawigang ito, ay isang independent at highly urbanized na lungsod. ==== Mataas na urbanisadong lungsod ==== * [[Lungsod ng Zamboanga]] ==== Lungsod ==== * [[Lungsod ng Pagadian]] ==== Mga munisipalidad ==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> * [[Aurora, Zamboanga del Sur|Aurora]] * [[Bayog, Zamboanga del Sur|Bayog]] * [[Dimataling, Zamboanga del Sur|Dimataling]] * [[Dinas, Zamboanga del Sur|Dinas]] * [[Dumalinao, Zamboanga del Sur|Dumalinao]] * [[Dumingag, Zamboanga del Sur|Dumingag]] * [[Guipos, Zamboanga del Sur|Guipos]] * [[Josefina, Zamboanga del Sur|Josefina]] * [[Kumalarang, Zamboanga del Sur|Kumalarang]] * [[Labangan, Zamboanga del Sur|Labangan]] * [[Lakewood, Zamboanga del Sur|Lakewood]] * [[Lapuyan, Zamboanga del Sur|Lapuyan]] * [[Mahayag, Zamboanga del Sur|Mahayag]] </td><td valign="top"> * [[Margosatubig, Zamboanga del Sur|Margosatubig]] * [[Midsalip, Zamboanga del Sur|Midsalip]] * [[Molave, Zamboanga del Sur|Molave]] * [[Pitogo, Zamboanga del Sur|Pitogo]] * [[Ramon Magsaysay, Zamboanga del Sur|Ramon Magsaysay]] (Liargo) * [[San Miguel, Zamboanga del Sur|San Miguel]] * [[San Pablo, Zamboanga del Sur|San Pablo]] * [[Sominot, Zamboanga del Sur|Sominot]] (Don Mariano Marcos) * [[Tabina, Zamboanga del Sur|Tabina]] * [[Tambulig, Zamboanga del Sur|Tambulig]] * [[Tigbao, Zamboanga del Sur|Tigbao]] * [[Tukuran, Zamboanga del Sur|Tukuran]] * [[Vincenzo A. Sagun, Zamboanga del Sur|Vincenzo A. Sagun]] </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= wala | cols = 3 | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|pangalan}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = (''hindi kasama ang Lungsod ng Zamboanga'')<br />Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{PH wikidata|population_reference}}{{PH census|2015|09}}{{PH census|2010|09}} }} Ang populasyon ng Zamboanga del Sur sa senso noong 2024 ay 1,045,126 katao,{{PH wikidata|population_reference}} na may densidad na {{convert|{{sigfig|1,045,126/4,499.46|2}}|PD/km2|disp=or}}. Kapag isinama ang Lungsod ng Zamboanga para sa mga layuning pang-estadistika, ang populasyon ng lalawigan ay 2,063,975 katao, na may densidad na {{Pop density|2063975|5914.16|km2|mi2|prec=0}}. ===Relihiyon=== Karamihan sa mga naninirahan sa Zamboanga del Sur ay mga Romano Katoliko{{citation needed|date=Setyembre 2018}}. Ang iba pang mga grupong Kristiyano ay ang [[Mga Baptist]], [[Mga Metodista]], [[Mga Aglipayan]], [[Simbahan ni Kristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Iglesia ni Cristo]], [[Mga Saksi ni Jehova]], [[Adventista ng Ikapitong Araw]] at iba pang [[Mga Ebangheliko Kristiyano]]. Mayroong malaking minoryang Muslim.{{citation needed|date=Setyembre 2018}} ===Mga Wika=== Ang pinakakaraniwang sinasalitang unang wika sa lalawigan ay ang [[wikang Cebuano|Cebuano]], habang ang [[Chavacano]] ang pangunahing wika sa loob at paligid ng Lungsod ng Zamboanga. Ang [[Wikang Filipino|Filipino]] at [[Wikang Ingles|Ingles]] ay malawak ding ginagamit at nauunawaan bilang pambansa at opisyal na wika (Filipino) at kapwa opisyal na wika (Ingles) ng Pilipinas, kung saan ginamit ang dating bilang lingua franca para at sa pagitan ng iba't ibang di-lokal na pangkat etniko o kamakailang mga migrante at kanilang mga pamilya. Kabilang sa mga minoryang wika ang [[wika ng Maguindanaon|Maguindanaon]], [[wika ng Subanon|Subanen]], [[wika Tausug|Tausug]], [[wika Maranao|Maranao]], at [[wika ng Iranun|Iranun]] pati na rin ang [[wika ng Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Ibanag]]o na wika, [[Ibanag]]| people|Ilocano]], [[Wika Kapampangan|Kapampangan]], [[Wika Pangasinan|Pangasinan]] at [[Wika Waray|Waray]]. ==Mga kilalang tao== ===Sa loob ng hurisdiksyon ng probinsya=== * [[Felip (mang-aawit)|Felip Jhon Suson]] a.k.a. Ken - miyembro ng Filipino pop boy band, [[SB19]] ([[Lakewood, Zamboanga del Sur|Lakewood]]) * [[Antonio Cerilles]] - dating Kalihim ng Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman (DENR) noong panahon ni Pangulong Joseph Estrada; {{maliit|(mula 1998 hanggang 2001)}}; Gobernador ng Zamboanga del Sur mula 2010 hanggang 2019 ([[Pagadian]]) * [[Mateo Olivar]] - Manggagawa ng simbahang Katoliko ng Diyosesis ng Pagadian<ref name="VaticanMartyrs">{{Banggitin ang web |date=1998-11-26 |title=UCA News |url=https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1998/11/26/27-names-sent-to-vatican-to-consider-as-20th-century-martyrs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004023107/https://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1998/11/26/27-names-sent-to-vatican-to-consider-as-20th-century-martyrs&post_id=12538 |archive-date=2023-10-04 |access-date=2023-10-04 |website=Union of Catholic Asian News}}</ref> pinaslang noong panahon ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktaduryang Marcos]] at isa sa mga unang pormal na kinilala bilang martir ng [[Paglaban ng sektor ng relihiyon laban sa diktaduryang Marcos|paglaban ng sektor ng relihiyon laban sa diktaduryang Marcos]] sa [[Bantayog ng mga Bayani]] ([[Pagadian]])<ref name="BantayogProfileTiyongOlivar">{{Cite web |date=2023-06-20 |title=Mga Martir at Bayani: Mateo Olivar |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/mateo-olivar/ |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20231004021546/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/mateo-olivar/ |archive-date=2023-10-04 |access-date=2023-10-04 |website=Bantayog ng mga Bayani website |language=en-US * [[Enrique Ona]] - dating Kalihim ng Kalusugan ({{small|2010}} - {{small|Disyembre 19, 2014}}); dating executive director ng National Kidney and Transplant Institute ([[Pagadian]]) * [[Listahan ng mga miyembro ng MNL48#Kasalukuyang Lineup|Francese Therese Pinlac]] - ay miyembro ng Team L ng MNL48. Siya rin ay miyembro ng TGC Senbatsu bago na-promote bilang opisyal na miyembro ng [[MNL48]], ang opisyal na sister group ng pinakamataas na nabentang JPOP phenomenon, [[AKB48]] ([[Pagadian]]) * [[Divina Grace Yu]] - kasalukuyang Gobernador ng Zamboanga Del Sur mula 2025-kasalukuyan * [[Victor Yu]] - dating Gobernador ng Zamboanga del Sur mula 2019–2025 ([[Pagadian]]) ===Sa labas ng hurisdiksyon ng probinsya (highly-urbanized na lungsod ng [[Zamboanga City|Zamboanga]])=== {{Pangunahin|Kategorya:Mga Tao mula sa Zamboanga City|Zamboanga City#Mga Kilalang Personalidad}} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Zamboanga del Sur}} {{Tangway ng Zamboanga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Zamboanga del Sur|*]] p5t0labq3um1n7ezzv2oin1i4iefvp6 Zambales 0 10600 2205523 2199691 2026-04-30T14:58:20Z Exec8 780 2205523 wikitext text/x-wiki {{about|the Philippine province}} {{Infobox settlement | name = Zambales | settlement_type = [[Provinces of the Philippines|Lalawigan]] | image_skyline = Iba,Zamablesjf9016_13.JPG | image_caption = Kapitolyo ng lalawigan sa Iba, dinesenyuhan para sa taunang Mango Festival | image_flag = {{#property:P41}} | flag_size = 120x80px | image_seal = {{#property:P158}} | seal_size = 100x80px | nickname = ''Mango Capital of the Philippines'', ''Chromite Capital of the Philippines'' | motto = ''Sulong Zambales! Arangkada Zambaleño'' | image_map = {{#property:P242}} | map_caption = Map of the Philippines with Zambales highlighted | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[{{#property:P17}}]] | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Region]] | subdivision_name1 = [[{{#property:P131}}]] (Region III) | established_title = Itinatag | established_date = 1578 | seat_type = Kabisera | seat = [[Iba, Zambales|Iba]] | leader_party = | government_type = Lalawigan ng Pilipinas | leader_title = Gobernador | leader_name = [[Hermogenes Ebdane]] (Sulong Zambales Party) | leader_title1 = Pangalawang Gobernador | leader_name1 = Ramon G. Lacbain II (Sulong Zambales Party) | area_footnotes = <ref name=nscb>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=13 February 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=21 Enero 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DpMOBTiK?url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 3830.83 | area_rank = 36th out of 80 | area_note = | population_footnotes = <ref name=NSO>{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office |accessdate=13 February 2013 |archive-date=28 Septiyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928012059/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 534443 | population_as_of = 2010 | population_rank = 37th out of 80 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = 43rd out of 80 | population_note = Excluding Olongapo City | elevation_m = | demographics_type1 = Divisions | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = [[Cities of the Philippines#Independent cities|Independent&nbsp;cities]] | demographics1_info1 = 1 | demographics1_title2 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | demographics1_info2 = 0 | demographics1_title3 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | demographics1_info3 = 13 | demographics1_title4 = [[Barangay]] | demographics1_info4 = 247 <br>{{small|including [[Cities of the Philippines#Independent cities|independent cities]]:}} | demographics1_title5 = [[House of Representatives of the Philippines|Districts]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Zambales|Una at Ikalawang distrito ng Zambales]] {{small|(shared with [[Olongapo City]])}} | blank_name_sec1 = Mga Lengguwahe | blank_info_sec1 = [[Sambal language|Sambal]], [[Ilokano language|Ilokano]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Philippine English|English]] | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = 2200 to 2213 | area_code_type = [[Telephone numbers in the Philippines|Dialing code]] | area_code = {{#property:P473}} | iso_code = {{#property:P300}} | website = {{URL|{{#property:P856}}}} | footnotes = }} [[Talaksan:Botolan Zambales.png|thumb|Kabundukan sa Botolan, Zambales.]] Ang '''Zambales''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Luzon]]. [[Iba, Zambales|Iba]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Pangasinan]] sa hilaga, [[Tarlac]] at [[Pampanga]] sa silangan, at [[Bataan]] sa timog. Matatagpuan ang lalawigan sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] at sa [[Mga Bulubundukin ng Zambales]]. ==Kasaysayan== [[File:Mapa ng lalawigan ng Zambales noong 1918.JPG|thumb|left|upright=0.7|Mapa ng Zambales noong 1918]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Unang ginalugad ng [[Espanya|Espanyol]] ang lugar noong 1572, sa pangunguna ni [[Juan de Salcedo]].<ref name=FastFactsPhilProv>{{cite book|last1=Lancion|first1=Conrado M. Jr.|last2=de Guzman|first2=''Rey'' (''kartograpiya'')|title=Mabilis na Katotohanan tungkol sa mga Lalawigan ng Pilipinas|petsa=1995|publisher=Tahanan Books|location=Makati, Metro Manila|isbn=971-630-037-9|pages=162–163|edition=Ang 2000 Millenium|url=https://books.google.com/books?id=r0EOAQAAMAAJ|access-date=Pebrero 7, 2015|chapter=Ang Mga Lalawigan}}</ref> Sa baybayin ng Cape Bolinao (na ngayon ay bahagi ng Pangasinan), pinalaya niya at ng kanyang mga tauhan ang isang pinuno ng Zambal at ang kanyang mga tagasunod mula sa isang barkong pirata ng mga Tsino. Ang gawaing ito ay nakamit ang mabuting kalooban ng mga katutubo. Di-nagtagal pagkatapos nito, inorganisa ang lalawigan. Kabilang sa mga pinakaunang bayan na itinatag ay ang [[Masinloc, Zambales|Masinloc]] (1607), [[Subic, Zambales|Subic]] (1607), [[Iba, Zambales|Iba]] (1611), [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]] (1612, Botolantolan), at [[mbaBotolan] (1736).<ref>{{usurped|1=[https://archive.today/20130105165648/http://www.zambalesnow.com/index.php?option=com_content&view=article&id=75&Itemid=4&limitstart=4 "Mga Munisipyo"]}}. Zambales Now, Opisyal na Website ng Zambales. Kinuha noong 2012-05.24.<br />** Ang taong 1542 sa pagkakatatag ng Subic ay isang maling pag-imprenta at dapat ay taong 1572 tulad ng sa Botolan dahil ipinanganak si Salcedo noong 1549.</ref> Ang Zambales ay orihinal na hinango sa 2 bahagi: ang katimugang lugar mula sa [[Pampanga]] at ang hilagang lugar mula sa [[Pangasinan]]. Noong panahon ng mga Espanyol, isang mapa noong 1774 ang ginawa, na malinaw na pinangalanan ang Scarborough Shoals bilang ''Panacot Shoal'', isang katangian sa ilalim ng ganap na soberanya ng Espanya sa Pilipinas, partikular na ng Zambales. Ang kasalukuyang pangalan ng shoal ay pinili ni Kapitan Philip D'Auvergne, na ang [[East India Company]] [[East Indiaman]] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay sandaling sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1784, bago naglayag patungong Tsina. Nang ipagkaloob ang kalayaan sa Pilipinas noong ika-19 na siglo at ika-20 siglo, ang Scarborough Shoal ay ipinasa ng mga pamahalaang kolonyal sa soberanong Republika ng Pilipinas.<ref name="W. Gilbert 1804 pp.480">W. Gilbert (1804) ''Isang Bagong Direktoryo ng Nautika para sa Nabigasyon sa Silangang India at Tsina ..'', pp.480=482.</ref><ref name="Joseph Huddart 1801 https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ&pg=PA454 454">{{cite book|author=Joseph Huddart|title=Ang Oriental Navigator, O, Mga Bagong Direksyon para sa Paglalayag papunta at mula sa East Indies: Gayundin para sa Paggamit ng mga Barkong Nangangalakal sa Dagat Indian at Tsina patungong New Holland, atbp. &c|url=https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ|year=1801|publisher=James Humphreys|page=[https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ&pg=PA454 454]}3}</ref> Sa pagtatapos ng 1300 ay nagkaroon ng mga katutubong 1700 na pamilya [[Mga Pilipinong Espanyol|Mga pamilyang Pilipinong Espanyol]].<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal} {{rpdnd)]|ref name="Estadismo2">[https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO SEGUNDO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,113}} === Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Ang Masinloc ang naging unang kabisera ng lalawigan. Gayunpaman, ang kabisera ay inilipat sa mga huling tatlong bayan sa itaas sa panahon ng kasaysayan nito bago tuluyang nanirahan sa Iba, dahil sa estratehikong lokasyon nito. Pito sa orihinal na hilagang bayan ng lalawigan, na kinabibilangan ng [[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]], [[Infanta, Pangasinan|Infanta]], San Isidro, ngayon ay [[Burgos, Pangasinan|Burgos]], [[Anda, Pangasinan|Anda]], [[Bani, Pangasinan|Bani]]], [[Agno]], at [[Agno]] Ang Pangasinan|Alaminos]] ay kalaunan ay inilipat sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Pangasinan]] dahil sa kanilang distansya mula sa kabisera.<ref name=FastFactsPhilProv /> Ang unang sibil na gobernador ng Zambales noong panahon ng kolonyal na Amerikano ay si [[Potenciano Lesaca]] mula 1901 hanggang 1903. === Panahon Pagkatapos ng Digmaan === Sa ilalim ng Kasunduan sa mga Base Militar noong 1947,<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|title=Kasunduan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Republika ng Pilipinas Tungkol sa mga Base Militar|date=Marso 14, 1947|publisher=Aklatan ng Kongreso ng Estados Unidos|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Pebrero 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212010914/https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|url-status=live}}</ref> ipinagkaloob ng Pilipinas sa Estados Unidos ang 99-taong kontrata sa ilang Mga base ng U.S., kabilang ang [[U.S. Naval Base Subic Bay]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|title=Philippines : Ang Maagang Republika|publisher=britannica.com|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Disyembre 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216144620/https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|url-status=live}}</ref> Isang susog noong 1966 ang nagbawas sa orihinal na 99-taong termino ng kasunduan sa 25 taon.<ref name=NYTimes1991-09-16>{{cite balita|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|title=BUMOTO ANG SENADO NG PILIPINAS UPANG TANGGIHAN ANG PAG-RENEWAL NG BASE NG U.S.|date=Setyembre 16, 1991|newspaper=The New York Times|access-date=Enero 29, 2018|archive-date=Marso 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152855/https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|url-status=live}}</ref> Isang pag-renew ng kasunduan noong 1979<ref>{{cite aklat|huling=Rodriguez|una=Dylan|pamagat=Nasuspinde na Apocalypse: Supremasiya ng mga Puti, Pagpatay ng mga Tao, at ang Kondisyong Pilipino|url=https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|taon=2010|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5349-2|page=[https://books.google.com/books?id=I0un2XY17VkC&dq=bases+agreement+renew&pg=PA892 892]|access-date=Disyembre 17, 2017|archive-date=Abril 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419120655/https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|url-status=live}}</ref> pinayagan ang U.S. na ipagpatuloy ang pagpapatakbo ng mga base hanggang Nobyembre 1991,<ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=Pagkatapos ng 89 na Taon, Ibinaba ng U.S. ang Watawat sa Clark Air Base|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-11-27-mn-209-story.html|access-date=Marso 12, 2011|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=Nobyembre 27, 1991|archive-date=Disyembre 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225214542/http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|url-status=live}}</ref> nang tanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang panukalang batas para sa pagpapanibago ng Mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos}} Ang mga unang buwan ng dekada 1970 ay nagmarka ng isang panahon ng kaguluhan at pagbabago sa Pilipinas, gayundin sa Zambales.<ref name="Robles2016">{{Banggitin ang aklat |last=Robles |first=Raissa |title=Marcos Batas Militar: Hindi Na Muli |publisher=Filipinos for a Better Philippines, Inc. |year=2016 }}</ref><ref name ="GazetteHistoryProtest">{{Banggitin ang web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest/ | title=Isang Kasaysayan ng Protestang Pampulitika ng Pilipinas | website=www.officialgazette.gov.ph | access-date=2024-08-16}}</ref> Sa panahon ng kanyang [[kampanya ni Ferdinand Marcos noong 1969 para sa muling pagkahalal bilang pangulo ng Pilipinas na muling mahalal]] para sa pangalawang termino, inilunsad ni Ferdinand Marcos ang napakaraming proyekto ng mga gawaing pampubliko na pinopondohan ng utang panlabas. Ito ay nagdulot ng<ref name=Balbosas1992>{{Banggitin ang journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=Programa sa Pagpapatatag ng IMF at Paglago ng Ekonomiya: Ang Kaso ng Pilipinas |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |access-date=Nobyembre 6, 2022 |archive-date=Setyembre 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Banggitin ang aklat |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+Ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+Una+ni+Marcos:+Isang+balance+sheet |title=Ang Ekonomiya ng Pilipinas: Pag-unlad, mga Patakaran, at mga Hamon |last1=Balisacan |first1=A. M. |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref> ang ekonomiya ng Pilipinas ay biglang bumagsak na kilala bilang [[Krisis sa balanse ng mga pagbabayad ng Pilipinas noong 1969]], na siya namang humantong sa isang panahon ng kahirapan sa ekonomiya at isang makabuluhang pagtaas ng kaguluhan sa lipunan.<ref name="Cororaton1997">{{Banggitin ang journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Mga Paggalaw ng Halaga ng Palitan sa Pilipinas |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Banggitin ang aklat |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebelyon at panunupil sa Pilipinas |last=Kessler |first=Richard J. |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration }}</ref>{{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Banggitin ang aklat|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC|title=Si Ferdinand Marcos at ang Pilipinas: Ang Ekonomiyang Pampulitika ng Awtoridadismo|last=Celoza|first=Albert F.|date=1997|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275941376|language=en}}</ref><ref>{{Banggitin ang aklat |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=Ang mambabasa ng Pilipinas: isang kasaysayan ng kolonyalismo, neokolonyalismo, diktadura, at paglaban |last=Schirmer |first=Daniel B. |petsa=1987 |tagapaglathala=South End Press |isbn=0896082768 |edisyon=1st |lokasyon=Boston |oclc=14214735 }}</ref> Ang pagtatapos ng dekada 1960 ay nasaksihan din ang isang malaking insidenteng diplomatiko sa [[Subic Naval Base]] sa anyo ng pagpatay noong Hunyo 10, 1969 sa 21 taong gulang na manggagawang Pilipino na si Glicerio Amor ng Mate 3/E ng US Navy Gunner na si Michael Moomey, na nagsabing sa kanyang paglilitis ay napagkamalan niyang si Amor ay isang Ligaw na Baboy noong siya ay nangangaso sa Boton Valley Rifle and Pistol Range habang wala sa tungkulin.<ref>{{Banggitin ang balita |date=1969-10-14 |title=Hiningi ng Maynila ang Pagsusuri ng mga Kasunduan sa U.S. sa Pagtatalo sa Paglilitis |url=https://www.nytimes.com/1969/10/14/archives/manila-seeks-review-of-pacts-with-us-in-dispute-over-trial.html |access-date=Disyembre 8, 2025 |work=[[New York Times]]}}</ref> Ang insidente sa Moomey, na kalaunan ay inangkop sa sikat na pelikulang [[Cinema of the Philippines|Pelikulang Pilipino]] [[Minsa'y Isang Gamu-gamo]] noong 1976,<ref>{{Cite book |last=Capino |first=José |title=Dream Factories of a Former Colony: American Fantasies, Philippine Cinema |url=https://archive.org/details/dreamfactoriesof0000capi |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |isbn=978-0-8166-6971-4 |location=Minneapolis |chapter=My Brother is Not a Pig: American Benevolence and Philippine Sovereignty}}</ref> na nakatulong sa pagsusulong ng muling negosasyon ng US-Philippines Bases Treaty sa pagtatapos ng dekada 1970.<ref name=AWC1991>{{cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA236492.pdf|title=U.S. MGA BASE SA PILIPINAS: ISANG PARADOKS SA PATAKARAN PANG-DAYUHA|petsa=Marso 1, 1991|publisher=U.S. Army War College}}</ref> Isang taon na lamang ang natitira sa kanyang huling termino na pinahihintulutan ng konstitusyon bilang pangulo, inilagay ni Ferdinand Marcos ang Pilipinas sa ilalim ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 at sa gayon ay napanatili ang posisyon sa loob ng labing-apat na taon pa.<ref name ="Kasaysayan9ch10">{{Banggitin ang aklat |title=Kasaysayan, Ang Kwento ng Sambayanang Pilipino Tomo 9: Isang Bansang Muling Isinilang. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Demokrasya sa Sangandaan}}</ref> Ang panahong ito sa kasaysayan ng Pilipinas ay naaalala dahil sa talaan ng administrasyong Marcos ng [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|pamagat=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> partikular na tinatarget ang mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref name="Rappler">{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pag-alis: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018}}</ref> Noong panahon ng diktadura ni Ferdinand Marcos, ang Zambales ay isa sa mga pinakamilitarisadong lugar.<ref>{{Banggitin ang balita |first1=Dexter |last1=Cabalza | first2=DJ | last2=Yap | first3=Gabriel | last3=Cardinoza | first4=Jeannette I. | last4=Andrade | first5=Julie M. | last5=Aurelio | first6=Matthew | last6=Reysio-Cruz | first7=Philip C. | last7=Tubeza | first8=Vince F. | last8=Nonato |petsa=Setyembre 22, 2017 |title='Hindi na muling sa batas militar' |url=http://newsinfo.inquirer.net/932565/never-again-to-martial-law |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.clarkhumanities.org/oralhistory/2006/2484.htm|title=Buhay Noong Panahon ng Batas Militar|website=www.clarkhumanities.org}}</ref> Kabilang sa mga aktibista sa Zambales na pinatay ng rehimeng Marcos noong panahong ito ay sina Ellecer Cortes,<ref>{{Cite web | url=https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/ellecer-cortes/ | title=Cortes, Ellecer Eugenio | website=bantayanogngmgabayani.org }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dennis Deveraturda,<ref>{{Cite web | title=Dennis Deveraturda - Bantayog ng mga Bayani | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/dennis-deveraturda/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20240814213730/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/dennis-deveraturda/ | access-date=2025-08-02 | archive-date=2024-08-14}}</ref> at [[Butch Landrito]] - lahat sila ay kinilala sa paglaon sa [[Bantayog ng mga Bayani]] memorial ng Pilipinas para sa paglaban sa pag-atake ng rehimeng Marcos sa demokrasya.<ref>{{Cite web | title=Vergel Landrito - Bantayog ng mga Bayani | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/vergel-landrito/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20241210072042/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/vergel-landrito/ | access-date=2025-07-30 | archive-date=2024-12-10}}</ref> Sa Olongapo, ang pagpapatuloy ng digmaan sa Vietnam sa panahong ito ay nangangahulugan ng pagdating ng patuloy na lumalaking bilang ng mga Marino ng Estados Unidos sa Subic Naval Base, at kasabay nito, ang [[Prostitusyon sa Pilipinas|ang mabilis na paglago ng prostitusyon]].<ref name="Paz">Paz, J. C. Pipe Dream for the Ladies: Constructs of Rights of Prostituted Women among Social Actors in the Sex Industry of Olongapo City, Zambales</ref> Ang mga patakaran ng administrasyong Marcos ay naghikayat sa paglago ng industriya ng seks<ref name="Thanh-Dam Truong">Thanh-Dam Truong, Sex, Money, and Morality: Prostitusyon at Turismo sa Timog-silangang Asya (London: Zed Books, 1990)</ref>{{rp|page=128}} dahil pinataas nito ang daloy ng mas mataas na halaga ng pera sa ekonomiya ng Pilipinas.<ref name="Santos2015">Santos, P. (2015). Sekswalidad, Kasarian, at Imperyalismong US Pagkatapos ng Kalayaan ng Pilipinas: Isang Pagsusuri sa Kasarian at mga Estereotipo sa Sekswal ng mga Pilipinong Manggagawa sa Libangan at mga Sundalong Amerikano.</ref>{{rp|page=13}} Ang ekonomiya ng bahaging ito ng Zambales ay umunlad mula sa isang oryentasyong higit na nakatuon sa agrikultura noong pagtatapos ng dekada 1960 patungo sa isa na itinayo sa paligid ng mga negosyong may kaugnayan sa industriya ng sekswal tulad ng mga bar noong kalagitnaan ng dekada 1970.<ref name="Thanh-Dam Truong"/><ref name="Santos2015"/> Noong 1986, ang probinsya ay isa sa mga pangunahing tagasuporta ng [[Rebolusyong Lakas ng Tao]] sa Maynila, na nagpawalang-bisa sa 21-taong diktadura at nagluklok kay [[Corazon Aquino]] bilang pangulo, na nagbabalik ng demokrasya sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/50480/defying-marcos-filipino-americans-emerged-as-a-force-against-tyranny|title=Defying Marcos, mga Pilipinong Amerikano lumitaw bilang isang puwersa laban sa paniniil|una=Benjamin|huling=Pimentel|petsa=Setyembre 18, 2012}}</ref> ===Mga Huling Bahagi ng Ika-20 Siglo=== Ang probinsya ay lubhang naapektuhan ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991]]. Dahil dito, humina ang ekonomiya ng probinsya nang ilang panahon, ngunit muling nabuhay ilang taon matapos iutos ng gobyerno ang muling pagpapasigla ng probinsya at pagtatatag ng paglago sa mga bayan nito sa timog, na kalaunan ay naging isang mahalagang sonang pang-ekonomiya sa bansa noong 1995.<ref>{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/mount-pinatubo-eruption-1434951|title=Alamin ang Tungkol sa Pagsabog ng Bulkan ng Mount Pinatubo noong 1991|website=ThoughtCo}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/|title=Ang Malagim na Pagsabog ng Mount Pinatubo, Pilipinas noong 1991, Fact Sheet 113-97|website=pubs.usgs.gov}}</ref> ===Kontemporaryong=== Ang [[Scarborough Shoal standoff]] noong 2012 ay humantong sa isang sitwasyon kung saan ang pag-access sa shoal ay pinaghigpitan ng People's Republic of China.<ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/01/20/13/chinese-%E2%80%98occupation%E2%80%99-bajo-de-masinloc-could | title=Ang 'pag-okup' ng mga Tsino sa Bajo de Masinloc ay maaaring magbawas sa teritoryal na katubigan ng Pilipinas ng 38 porsyento | publisher=[[ABS-CBN News and Current Affairs]] | work=VERA Files | date=Enero 21, 2013 | access-date=Pebrero 15, 2014 | author=Tordesillas, Ellen}}</ref> Gayunpaman, noong 2016, kasunod ng mga pagpupulong sa pagitan ng pangulo ng Pilipinas na si Duterte at ng kanyang mga katapat sa PRC, pinayagan ng PRC ang mga mangingisdang Pilipino na makapasok sa mga mababaw na lugar para sa pangingisda.<ref name="ibtfeb2017">{{cite news|last1=Krishnamoorthy|first1=Nandini|title=Dagat Timog Tsina: Nasaksihan ng Pilipinas ang pagtatangka ng mga Tsino na magtayo ng mga bahura malapit sa baybayin nito|url=https://uk.news.yahoo.com/south-china-sea-philippines-sees-073054541.html|access-date=Pebrero 9, 2017|publisher=IBT International Business Times|date=Pebrero 9, 2017|archive-date=Pebrero 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209084540/https://uk.news.yahoo.com/south-china-sea-philippines-sees-073054541.html|url-status=dead}}</ref> Noong 2018, nabunyag na sa bawat 3,000 pisong halaga ng isdang nahuli ng mga mangingisdang Sambal, ibinuhos sila ng Tsina kapalit ng 'dalawang bote ng mineral na tubig' na nagkakahalaga ng 20 piso.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/nation/204968-china-coast-guard-filipino-fishermen-panatag-shoal-bottled-water-fish|title='2 bote ng tubig para sa P3,000 na halaga ng isda sa Panatag Shoal'|date=Hunyo 14, 2018}}</ref> Ang mga rebelasyon ay humantong sa kaguluhan ng publiko laban sa Tsina at sa gobyerno ng Pilipinas na pinamunuan ni Duterte. Gumanti ng batikos si Pangulong Pilipino [[Rodrigo Duterte]] laban sa kanyang mga kapwa Pilipino, kabilang ang mga taga-Zambales, na nagsasabing 'ayos' ang mga ginawa ng Tsina dahil 'barter' lamang ang mga ito.<ref>{{cite web|url=https://www.abs-cbn.com/news/06/14/18/palace-ph-not-conceding-scarborough-shoal-rights-to-china|title=Palasyo: Hindi ipinagkakaloob ng Pilipinas ang mga karapatan sa Scarborough Shoal sa Tsina}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/656273/bayan-condemns-china-coast-guard-harassment-of-pinoy-fishermen-in-scarborough-shoal/story/|title='UNACCEPTABLE': Kinondena ng Bayan ang panggigipit ng China Coast Guard sa mga mangingisdang Pinoy sa Scarborough Shoal}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/998898/carpio-duterte-admin-should-stand-by-filipinos-harassed-at-scarborough-shoal|title=Carpio: Dapat suportahan ng administrasyong Duterte ang mga Pilipinong ginugulo sa Scarborough Shoal|first=Tetch|last=Torres-Tupas|date=Hunyo 8, 2018}}</ref> Noong Hunyo 14, 2018, lumaganap ang pagkasira ng Tsina sa mga bahura ng Scarborough Shoal hanggang sa puntong nakita na ang mga ito sa pamamagitan ng Google Earth at mga satellite ng Pilipinas, gaya ng kinumpirma ng [[University of the Philippines Diliman]].<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/headlines/2018/06/15/1824890/destruction-scarborough-shoal-seen-google-earth |title=Nakita ang pagkasira ng Scarborough Shoal sa Google Earth |publisher=Philstar.com |date=Hunyo 15, 2018 |petsa-ng-pag-access=Oktubre 22, 2018}}</ref> ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Nahahati ang Zambales sa 13 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Isang napakataas na urbanisado ang [[Lungsod ng Olongapo]] at may autonomiya sa lalawigan. ====Lungsod==== *[[Lungsod ng Olongapo]] ====Mga Bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Botolan, Zambales|Botolan]] *[[Cabangan, Zambales|Cabangan]] *[[Candelaria, Zambales|Candelaria]] *[[Castillejos, Zambales|Castillejos]] *[[Iba, Zambales|Iba]] *[[Masinloc, Zambales|Masinloc]] *[[Palauig, Zambales|Palauig]] </td><td valign="top"> *[[San Antonio, Zambales|San Antonio]] *[[San Felipe, Zambales|San Felipe]] *[[San Marcelino, Zambales|San Marcelino]] *[[San Narciso, Zambales|San Narciso]] *[[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]] *[[Subic, Zambales|Subic]] </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= wala | cols = 3 | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|pangalan}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = (''hindi kasama ang Lungsod ng Olongapo'')<br />Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{Senso ng PH|2015|03}}{{Senso ng PH|2010|03}}{{Senso ng PH|2010}} }} Ang populasyon ng Zambales noong senso noong 2024 ay 681,225 katao, {{PH wikidata|population_reference}} na may densidad na {{convert|{{sigfig|681,225/3,645.83|2}}|PD/km2|disp=or}}. Kapag isinama ang [[Lungsod ng Olongapo]] para sa mga layuning heograpikal, ang populasyon ng lalawigan ay 909,932 katao, na may densidad na {{Pop density|823888|3830.83 |km2|mi2|prec=0}}. ===Mga Naninirahan=== {{Tingnan din|Mga Aeta|Taong sambal|Tagalog|Taong Ilokano|Taong Kapampangan|Taong Pangasinan}} Ang mga [[Aeta|Mga Aeta]] ng [[Bundok Pinatubo]] ang mga unang naninirahan sa tinatawag ngayong lalawigan ng Zambales.<ref name=FastFactsPhilProv /> Kalaunan ay pinalayas sila<ref name=FastFactsPhilProv /> ng mga [[Sambal|Sambal]], isang [[Austronesian]] na siyang ipinangalan sa lalawigan. Maraming Sambal ang naniniwala pa rin sa mga pamahiin at misteryo na naipasa sa mga henerasyon. Ang [[Tagalog|Tagalog]], ang [[Ilokano|Ilokano]], ang [[Sambal|Sambal]], ang [[Kapampangan|Kapampangans]], at ang [[Pangasinan|Pangasinans]] ngayon ang bumubuo sa limang pinakamalaking [[Etniko sa Pilipinas|mga pangkat etniko;]] Ang mga pagkakakilanlang ito ay maaaring at gayunpaman, nagsasapawan sa isa't isa dahil sa [[Miscegenation|intermarriage]]<ref>{{cite web |url=http://www.world66.com/asia/southeastasia/philippines/iba/ |title=Iba travel guide<!-- Bot generated title --> |access-date=Disyembre 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203235229/http://www.world66.com/asia/southeastasia/philippines/iba |archive-date=Disyembre 3, 2008 |url-status=dead }}</ref> at iba pang mga salik. Ang hindi gaanong populasyon na lambak ng lalawigan ay pinatira ng mga settler mula sa [[Ilocos region|Ilocos]] at sa [[Southern Tagalog|Tagalog regions]], na humahantong sa asimilasyon ng mga Sambal sa mga Ilokano at Tagalog na naninirahan at modernong paghina ng pagkakakilanlan at wika ng kultura ng Sambal.<ref name="Reed"/><>{ref name="Ilocano" |url=https://www.sinupan.org/2019/02/27/the-historical-indung-kapampangan-evidence-from-history-and-place-name/ |title=The Historical Indúng Kapampangan: Ebidensya mula sa Kasaysayan at Mga Pangalan ng Lugar |access-date=Nobyembre 28, 2023 | |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201071013/https://www.sinupan.org/2019/02/27/the-historical-indung-kapampangan-evidence-from-history-and-place-names/ |{url-status=live }}</C><ref>web|url=https://subliblog.com/2019/08/04/zambales-province-home-province-of-subic-bay-and-mt-pinatubo/|title=Zambales{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Province, Home Province of Subic Bay at Mt. Pinatubo|date=August 4, 2019}}</ref.govibaph>/[https://his. Iba]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://region3.dilg.gov.ph/zambales/index.php/about/who-we-are Sino Kami: Zambales]</ref> Karamihan sa mga tao sa katimugang Zambales ay mga migrante mula sa iba't ibang bahagi ng bansa, dahil sa pagdagsa ng mga oportunidad sa trabaho na dulot ng [[U.S. Naval Base Subic Bay|U.S Subic Naval Base]] ([[San Antonio, Zambales|San Antonio]] at [[Subic, Zambales|Subic]]) noong panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898-1946)|Amerikano]] na rehimen ng bansa. Maraming tao ang nakahanap ng trabaho at permanenteng nanirahan doon. Ang presensya ng mga Amerikano ay lubos na nakaimpluwensya sa kultura at paraan ng pamumuhay ng mga naninirahan. {{clear left}} ===Relihiyon=== [[File:Marian Image of Apo Apang, Botolan, Zambales (parehong Roman Catholic at Aglipayan Church).jpg|alt=|thumb|upright|[[Botolan#Ina Poon Bato|Our Lady of Poon Bato]] Patroness of the province of Zambales]] Ang mga taga-Zambales ay nakararami [[Katoliko Romano]] (78.22%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Diyosesis ng Iba]]. Ang isang malaking bahagi ng populasyon ay kabilang din sa [[Simbahang Aglipayano]] (6.12%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Listahan ng mga diyosesis ng Philippine Independent Church|Diocese of Zambales]] at [[Iglesia ni Cristo]] (6%) ang lalawigan ay nahahati sa 2 Ecclesiastical na mga distrito sa mga lokal na distrito ng Simbahan. Ang mga natitira ay nahahati sa iba pang mga grupong [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] tulad ng [[Mga Kristiyanong Born-again]], [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan]], [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Mga Saksi ni Jehova]], [[Adbentista ng Ikapitong Araw]], [[Simbahan ng mga Nagkakaisang Simbahan ni Kristo sa Pilipinas]] pati na rin ang mga Hindi Kristiyano na karaniwang kinakatawan ng mga [[Muslim]]. Ang [[Pista ng Bayan]] na nagpaparangal sa mga [[patron saint]] ay isinasagawa sa bawat [[parokya]]. ===Mga Wika=== {{bar box | title = Mga Wikang Sinasalita (2000)<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/content/zambales-dependency-ratio-down-five-persons-results-2000-census-population-and-housing-nso|archive-url=https://archive.today/20130619230245/http://www.census.gov.ph/content/zambales-dependency-ratio-down-five-persons-results-2000-census-population-and-housing-nso|url-status=dead|title=Zambales: Bumaba ang Dependency Ratio ng Limang Tao (Mga Resulta mula sa 200…|date=Hunyo 19, 2013|archive-date=Hunyo 19, 2013}}</ref> | titlebar = #f99 | left1 = Wika | right1 = Bilang ng mga nagsasalita | lumutang = kanan | mga bar = {{bar pixel|[[Tagalog language|Tagalog]]|Crimson|75.7||164,000}} {{bar pixel|[[Ilocano language|Ilocano]]|Gold|55||119,000}} {{bar pixel|[[Sambal language|Sambal]]|RoyalBlue|54||117,000}} }} {{Pangunahin|Wikang Sambal|Wikang Tagalog|Wikang Ilokano|Wikang Kapampangan|Wikang Pangasinan}} Ang [[Wikang Sambal|Sambal]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at [[Wikang Ilokano|Ilokano]] ang tatlong pangunahing wika ng Zambales.<ref name=FastFactsPhilProv /> Ang Ilocano ay mayroong 115,337 [[Katutubong wika|mga katutubong nagsasalita]], at ang Sambal ay may 114, at ang Sambal637, at ang Tagalog 24,995 [[Ikalawang wika|mga hindi katutubong nagsasalita]]).<ref name="zamport">{{cite web |url=http://www.visitzambales.com/newlayout/index.php?action=portfolio |title=Zambales<!-- Bot generated title --> |access-date=Agosto 13, 13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070912061442/http://www.visitzambales.com/newlayout/index.php?action=portfolio |archive-date=September 12, 2007 |url-status=dead }}</ref> ay lumipat ng wikang Tagalog sa Imballo at Sambalo ng mga taga-Sambalo sa Ibacan, ang mga residente ng Castilla sa Ibacan ay lumipat mula sa Ilocano patungo sa Tagalog, at ang Cabangan mula sa Ilocano at Sambal tungo sa Tagalog.<ref name="Indung"/> Sambal at Sambalic na mga wika sa kabuuan ay pinaka malapit na nauugnay sa Kapampangan. Mahigit sa 119,126 ang nagsalita ng ibang mga wika bilang kanilang [[unang wika|wikang magulang]], tulad ng [[wikang Kapampangan|Kapampangan]] at [[wikang Pangasinan|Pangasinan]] (sinasalita rin ng mga Sambal sa hangganan ng Zambales-Pangasinan), kabilang ang mga wikang hindi [[Pilipinas]] tulad ng [[Philippine English|English]] at [[Hokkien Pilipino|Hokkien na Tsino]].<ref name="zamport"/> Ang iba pang mga wikang Sambalic na sinasalita sa Zambales ay ang [[Wikang botolan|Botolan]], [[Wikang Ambala|Ambala]], at [[Wikang Antsi|Mag-antsi]]. Humigit-kumulang 75 porsyento ng populasyon ang nagsasalita at nakakaintindi ng Ingles sa iba't ibang antas ng kahusayan, at ang mga [[Palatandaang pantrapiko]] ay kadalasang nakasulat sa wikang iyon. {{clear left}} == Mga kilalang tao == {{Div col|colwidth=24em}} * [[Gerald Anderson]] * Republic Brass Band * Norman Balbuena a.k.a. [[Boobay]] * [[Megan Young]] * [[Elmer Borlongan]] * [[Eric Cray]] * [[Rafael Corpus]] * [[Hermogenes Ebdane]] * [[Loi Ejercito]] * [[Richard J. Gordon]] * [[Luz Magsaysay]] * [[Mitos Magsaysay]] * [[Ramon Magsaysay]] * [[Ramon Magsaysay Jr.]] * [[Lou Diamond Phillips]] * [[Isabel Rivas]] * [[Dennis Roldan]] * [[Ruben Torres (Filipino politiko)|Ruben Torres]] * [[Teodoro R. Yangco]] * [[Freddie Aguilar]] * [[K Brosas]] * [[Gladys Guevarra]] * [[Wowie de Guzman]] * [[Kristofer Martin]] * [[Blakdyak]] * [[Willie Miller (basketball)|Willie Miller]] * [[Samuel Morrison (taekwondo)|Samuel Morrison]] * [[Topex Robinson]] * [[Arnel Pineda]] * [[Angelee delos Reyes]] * [[Lauren Young]] * [[Tom Rodriguez]] * [[Angelu de Leon]] * [[Raikko Mateo]] * [[Ruby Rodriguez]] * [[Jay Washington]] * [[Rico Barrera]] * [[Bea Alonzo]] * [[Gigi de Lana]] * [[Moira Dela Torre]] * [[CJ Opiaza|Christine Juliane Opiaza]] {{div col end}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.visitzambales.com Opisyal na websayt ng Pamahalaang Panlalawigan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529054531/http://www.visitzambales.com/ |date=2008-05-29 }} * [http://www.ops.gov.ph/records/eo_561.htm Executive Order No. 561: FORMATION OF THE "SUPER" REGIONS AND MANDATE OF THE SUPERREGIONAL DEVELOPMENT CHAMPIONS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917033512/http://www.ops.gov.ph/records/eo_561.htm |date=2008-09-17 }} * [http://www.gov.ph/superregions/NLAQ1.pdf North Luzon Super Region: Potentials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615010504/http://www.gov.ph/superregions/NLAQ1.pdf |date=2007-06-15 }} * [http://www.gov.ph/superregions/NLAQ2.pdf North Luzon Super Region: Projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615010517/http://www.gov.ph/superregions/NLAQ2.pdf |date=2007-06-15 }} {{Canadian City Geographic Location (8-way) |North=[[Pangasinan]] |West=''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Center=Zambales |East=[[Tarlak]]<br>[[Pampanga]] |South=[[Bataan]] |Northwest= |Northeast= |Southwest= |Southeast= }} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Zambales}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Zambales|*]] 39f72s4775paewnr14iqitzybbltto2 2205524 2205523 2026-04-30T14:59:00Z Exec8 780 2205524 wikitext text/x-wiki {{about|the Philippine province}} {{Infobox settlement | name = Zambales | settlement_type = [[Provinces of the Philippines|Lalawigan]] | image_skyline = Iba,Zamablesjf9016_13.JPG | image_caption = Kapitolyo ng lalawigan sa Iba, dinesenyuhan para sa taunang Mango Festival | image_flag = {{#property:P41}} | flag_size = 120x80px | image_seal = {{#property:P158}} | seal_size = 100x80px | nickname = ''Mango Capital of the Philippines'', ''Chromite Capital of the Philippines'' | motto = ''Sulong Zambales! Arangkada Zambaleño'' | image_map = {{#property:P242}} | map_caption = Map of the Philippines with Zambales highlighted | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[{{#property:P17}}]] | subdivision_type1 = [[Regions of the Philippines|Region]] | subdivision_name1 = [[{{#property:P131}}]] (Region III) | established_title = Itinatag | established_date = 1578 | seat_type = Kabisera | seat = [[Iba, Zambales|Iba]] | leader_party = | government_type = Lalawigan ng Pilipinas | leader_title = Gobernador | leader_name = [[Hermogenes Ebdane]] (Sulong Zambales Party) | leader_title1 = Pangalawang Gobernador | leader_name1 = Ramon G. Lacbain II (Sulong Zambales Party) | area_footnotes = <ref name=nscb>{{cite web |title=List of Provinces |url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |work=PSGC Interactive |publisher=National Statistical Coordination Board |accessdate=13 February 2013 |location=Makati City, Philippines |archive-date=21 Enero 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6DpMOBTiK?url=http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/listprov.asp |url-status=dead }}</ref> | area_total_km2 = 3830.83 | area_rank = 36th out of 80 | area_note = | population_footnotes = <ref name=NSO>{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |title=Population and Annual Growth Rates for The Philippines and Its Regions, Provinces, and Highly Urbanized Cities |work=2010 Census and Housing Population |publisher=National Statistics Office |accessdate=13 February 2013 |archive-date=28 Septiyembre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928012059/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Population%20and%20Annual%20Growth%20Rates%20for%20The%20Philippines%20and%20Its%20Regions%2C%20Provinces%2C%20and%20Highly%20Urbanized%20Cities%20Based%20on%201990%2C%202000%2C%20and%202010%20Censuses.pdf |url-status=dead }}</ref> | population_total = 534443 | population_as_of = 2010 | population_rank = 37th out of 80 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = 43rd out of 80 | population_note = Excluding Olongapo City | elevation_m = | demographics_type1 = Divisions | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = [[Cities of the Philippines#Independent cities|Independent&nbsp;cities]] | demographics1_info1 = 1 | demographics1_title2 = [[Cities of the Philippines|Component cities]] | demographics1_info2 = 0 | demographics1_title3 = [[Municipalities of the Philippines|Municipalities]] | demographics1_info3 = 13 | demographics1_title4 = [[Barangay]] | demographics1_info4 = 247 <br>{{small|including [[Cities of the Philippines#Independent cities|independent cities]]:}} | demographics1_title5 = [[House of Representatives of the Philippines|Districts]] | demographics1_info5 = [[Distritong pambatas ng Zambales|Una at Ikalawang distrito ng Zambales]] {{small|(shared with [[Olongapo City]])}} | blank_name_sec1 = Mga Lengguwahe | blank_info_sec1 = [[Sambal language|Sambal]], [[Ilokano language|Ilokano]], [[Pangasinan language|Pangasinan]], [[Tagalog language|Tagalog]], [[Kapampangan language|Kapampangan]], [[Philippine English|English]] | timezone = [[Philippine Standard Time|PHT]] | utc_offset = +8 | postal_code_type = [[List of ZIP codes in the Philippines|ZIP code]] | postal_code = 2200 to 2213 | area_code_type = [[Telephone numbers in the Philippines|Dialing code]] | area_code = {{#property:P473}} | iso_code = {{#property:P300}} | website = {{URL|{{#property:P856}}}} | footnotes = }} [[Talaksan:Botolan Zambales.png|thumb|Kabundukan sa Botolan, Zambales.]] Ang '''Zambales''' ay isang [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Pilipinas]] na matatagpuan sa [[mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong]] [[Gitnang Luzon]]. [[Iba, Zambales|Iba]] ang kapital nito at napapaligiran ng [[Pangasinan]] sa hilaga, [[Tarlac]] at [[Pampanga]] sa silangan, at [[Bataan]] sa timog. Matatagpuan ang lalawigan sa [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] at sa [[Mga Bulubundukin ng Zambales]]. ==Kasaysayan== [[File:Mapa ng lalawigan ng Zambales noong 1918.JPG|thumb|left|upright=0.7|Mapa ng Zambales noong 1918]] ===Panahon ng kolonyal na Espanyol=== Unang ginalugad ng [[Espanya|Espanyol]] ang lugar noong 1572, sa pangunguna ni [[Juan de Salcedo]].<ref name=FastFactsPhilProv>{{cite book|last1=Lancion|first1=Conrado M. Jr.|last2=de Guzman|first2=''Rey'' (''kartograpiya'')|title=Mabilis na Katotohanan tungkol sa mga Lalawigan ng Pilipinas|petsa=1995|publisher=Tahanan Books|location=Makati, Metro Manila|isbn=971-630-037-9|pages=162–163|edition=Ang 2000 Millenium|url=https://books.google.com/books?id=r0EOAQAAMAAJ|access-date=Pebrero 7, 2015|chapter=Ang Mga Lalawigan}}</ref> Sa baybayin ng Cape Bolinao (na ngayon ay bahagi ng Pangasinan), pinalaya niya at ng kanyang mga tauhan ang isang pinuno ng Zambal at ang kanyang mga tagasunod mula sa isang barkong pirata ng mga Tsino. Ang gawaing ito ay nakamit ang mabuting kalooban ng mga katutubo. Di-nagtagal pagkatapos nito, inorganisa ang lalawigan. Kabilang sa mga pinakaunang bayan na itinatag ay ang [[Masinloc, Zambales|Masinloc]] (1607), [[Subic, Zambales|Subic]] (1607), [[Iba, Zambales|Iba]] (1611), [[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]] (1612, Botolantolan), at [[mbaBotolan] (1736).<ref>{{usurped|1=[https://archive.today/20130105165648/http://www.zambalesnow.com/index.php?option=com_content&view=article&id=75&Itemid=4&limitstart=4 "Mga Munisipyo"]}}. Zambales Now, Opisyal na Website ng Zambales. Kinuha noong 2012-05.24.<br />** Ang taong 1542 sa pagkakatatag ng Subic ay isang maling pag-imprenta at dapat ay taong 1572 tulad ng sa Botolan dahil ipinanganak si Salcedo noong 1549.</ref> Ang Zambales ay orihinal na hinango sa 2 bahagi: ang katimugang lugar mula sa [[Pampanga]] at ang hilagang lugar mula sa [[Pangasinan]]. Noong panahon ng mga Espanyol, isang mapa noong 1774 ang ginawa, na malinaw na pinangalanan ang Scarborough Shoals bilang ''Panacot Shoal'', isang katangian sa ilalim ng ganap na soberanya ng Espanya sa Pilipinas, partikular na ng Zambales. Ang kasalukuyang pangalan ng shoal ay pinili ni Kapitan Philip D'Auvergne, na ang [[East India Company]] [[East Indiaman]] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay sandaling sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1784, bago naglayag patungong Tsina. Nang ipagkaloob ang kalayaan sa Pilipinas noong ika-19 na siglo at ika-20 siglo, ang Scarborough Shoal ay ipinasa ng mga pamahalaang kolonyal sa soberanong Republika ng Pilipinas.<ref name="W. Gilbert 1804 pp.480">W. Gilbert (1804) ''Isang Bagong Direktoryo ng Nautika para sa Nabigasyon sa Silangang India at Tsina ..'', pp.480=482.</ref><ref name="Joseph Huddart 1801 https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ&pg=PA454 454">{{cite book|author=Joseph Huddart|title=Ang Oriental Navigator, O, Mga Bagong Direksyon para sa Paglalayag papunta at mula sa East Indies: Gayundin para sa Paggamit ng mga Barkong Nangangalakal sa Dagat Indian at Tsina patungong New Holland, atbp. &c|url=https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ|year=1801|publisher=James Humphreys|page=[https://books.google.com/books?id=FbwBAAAAYAAJ&pg=PA454 454]}3}</ref> Sa pagtatapos ng 1300 ay nagkaroon ng mga katutubong 1700 na pamilya [[Mga Pilipinong Espanyol|Mga pamilyang Pilipinong Espanyol]].<ref name="Estadismo1">[http://www.xeniaeditrice.it/zu%C3%B1igaIocrpdf.pdf ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO PRIMERO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal} {{rpdnd)]|ref name="Estadismo2">[https://archive.org/details/bub_gb_ElhFAAAAYAAJ_2 ESTADISMO DE LAS ISLAS FILIPINAS TOMO SEGUNDO Ni Joaquín Martínez de Zúñiga (Orihinal na Espanyol)]</ref>{{rp|31,54,113}} === Panahon ng kolonyal na Amerikano=== Ang Masinloc ang naging unang kabisera ng lalawigan. Gayunpaman, ang kabisera ay inilipat sa mga huling tatlong bayan sa itaas sa panahon ng kasaysayan nito bago tuluyang nanirahan sa Iba, dahil sa estratehikong lokasyon nito. Pito sa orihinal na hilagang bayan ng lalawigan, na kinabibilangan ng [[Bolinao, Pangasinan|Bolinao]], [[Infanta, Pangasinan|Infanta]], San Isidro, ngayon ay [[Burgos, Pangasinan|Burgos]], [[Anda, Pangasinan|Anda]], [[Bani, Pangasinan|Bani]]], [[Agno]], at [[Agno]] Ang Pangasinan|Alaminos]] ay kalaunan ay inilipat sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Pangasinan]] dahil sa kanilang distansya mula sa kabisera.<ref name=FastFactsPhilProv /> Ang unang sibil na gobernador ng Zambales noong panahon ng kolonyal na Amerikano ay si [[Potenciano Lesaca]] mula 1901 hanggang 1903. === Panahon Pagkatapos ng Digmaan === Sa ilalim ng Kasunduan sa mga Base Militar noong 1947,<ref>{{cite web|url=https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|title=Kasunduan sa pagitan ng Estados Unidos ng Amerika at ng Republika ng Pilipinas Tungkol sa mga Base Militar|date=Marso 14, 1947|publisher=Aklatan ng Kongreso ng Estados Unidos|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Pebrero 12, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212010914/https://www.loc.gov/law/help/us-treaties/bevans/b-ph-ust000011-0055.pdf|url-status=live}}</ref> ipinagkaloob ng Pilipinas sa Estados Unidos ang 99-taong kontrata sa ilang Mga base ng U.S., kabilang ang [[U.S. Naval Base Subic Bay]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|title=Philippines : Ang Maagang Republika|publisher=britannica.com|access-date=Disyembre 16, 2017|archive-date=Disyembre 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216144620/https://www.britannica.com/place/Philippines/The-early-republic#ref387410|url-status=live}}</ref> Isang susog noong 1966 ang nagbawas sa orihinal na 99-taong termino ng kasunduan sa 25 taon.<ref name=NYTimes1991-09-16>{{cite balita|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|title=BUMOTO ANG SENADO NG PILIPINAS UPANG TANGGIHAN ANG PAG-RENEWAL NG BASE NG U.S.|date=Setyembre 16, 1991|newspaper=The New York Times|access-date=Enero 29, 2018|archive-date=Marso 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319152855/https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|url-status=live}}</ref> Isang pag-renew ng kasunduan noong 1979<ref>{{cite aklat|huling=Rodriguez|una=Dylan|pamagat=Nasuspinde na Apocalypse: Supremasiya ng mga Puti, Pagpatay ng mga Tao, at ang Kondisyong Pilipino|url=https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|taon=2010|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5349-2|page=[https://books.google.com/books?id=I0un2XY17VkC&dq=bases+agreement+renew&pg=PA892 892]|access-date=Disyembre 17, 2017|archive-date=Abril 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419120655/https://books.google.com/books?id=ERde5HJQo0cC|url-status=live}}</ref> pinayagan ang U.S. na ipagpatuloy ang pagpapatakbo ng mga base hanggang Nobyembre 1991,<ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=Pagkatapos ng 89 na Taon, Ibinaba ng U.S. ang Watawat sa Clark Air Base|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-11-27-mn-209-story.html|access-date=Marso 12, 2011|newspaper=[[Los Angeles Times]]|date=Nobyembre 27, 1991|archive-date=Disyembre 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111225214542/http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|url-status=live}}</ref> nang tanggihan ng Senado ng Pilipinas ang isang panukalang batas para sa pagpapanibago ng Mga base militar ng Estados Unidos sa Pilipinas.<ref name=NYTimes1991-09-16/> === Noong panahon ng diktadurang Marcos === {{main|Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos}} Ang mga unang buwan ng dekada 1970 ay nagmarka ng isang panahon ng kaguluhan at pagbabago sa Pilipinas, gayundin sa Zambales.<ref name="Robles2016">{{Banggitin ang aklat |last=Robles |first=Raissa |title=Marcos Batas Militar: Hindi Na Muli |publisher=Filipinos for a Better Philippines, Inc. |year=2016 }}</ref><ref name ="GazetteHistoryProtest">{{Banggitin ang web | url=https://www.officialgazette.gov.ph/edsa/the-ph-protest/ | title=Isang Kasaysayan ng Protestang Pampulitika ng Pilipinas | website=www.officialgazette.gov.ph | access-date=2024-08-16}}</ref> Sa panahon ng kanyang [[kampanya ni Ferdinand Marcos noong 1969 para sa muling pagkahalal bilang pangulo ng Pilipinas na muling mahalal]] para sa pangalawang termino, inilunsad ni Ferdinand Marcos ang napakaraming proyekto ng mga gawaing pampubliko na pinopondohan ng utang panlabas. Ito ay nagdulot ng<ref name=Balbosas1992>{{Banggitin ang journal |last=Balbosa |first=Joven Zamoras |date=1992 |title=Programa sa Pagpapatatag ng IMF at Paglago ng Ekonomiya: Ang Kaso ng Pilipinas |journal=Journal of Philippine Development |volume=XIX |issue=35 |url=https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |access-date=Nobyembre 6, 2022 |archive-date=Setyembre 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921141056/https://dirp4.pids.gov.ph/ris/pjd/pidsjpd92-2imf.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Balisacan&Hill2003">{{Banggitin ang aklat |url=https://books.google.com/books?id=O_L9k58WM9UC&q=Ang+Ekonomiya+ng+Pilipinas+sa+Una+ni+Marcos:+Isang+balance+sheet |title=Ang Ekonomiya ng Pilipinas: Pag-unlad, mga Patakaran, at mga Hamon |last1=Balisacan |first1=A. M. |last2=Hill |first2=Hal |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195158984 |language=en}}</ref> ang ekonomiya ng Pilipinas ay biglang bumagsak na kilala bilang [[Krisis sa balanse ng mga pagbabayad ng Pilipinas noong 1969]], na siya namang humantong sa isang panahon ng kahirapan sa ekonomiya at isang makabuluhang pagtaas ng kaguluhan sa lipunan.<ref name="Cororaton1997">{{Banggitin ang journal |last=Cororaton |first=Cesar B. |title=Mga Paggalaw ng Halaga ng Palitan sa Pilipinas |journal=DPIDS Discussion Paper Series 97-05 |pages=3, 19}}</ref><ref name="Kessler1989">{{Banggitin ang aklat |url=https://archive.org/details/rebellionrepress0000kess |title=Rebelyon at panunupil sa Pilipinas |last=Kessler |first=Richard J. |date=1989 |publisher=Yale University Press |isbn=0300044062 |location=New Haven |oclc=19266663 |url-access=registration }}</ref>{{rp|page="43"}}<ref name="Celoza1997">{{Banggitin ang aklat|url=https://books.google.com/books?id=Sp3U1oCNKlgC|title=Si Ferdinand Marcos at ang Pilipinas: Ang Ekonomiyang Pampulitika ng Awtoridadismo|last=Celoza|first=Albert F.|date=1997|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275941376|language=en}}</ref><ref>{{Banggitin ang aklat |url=https://archive.org/details/philippinesreade00schi |title=Ang mambabasa ng Pilipinas: isang kasaysayan ng kolonyalismo, neokolonyalismo, diktadura, at paglaban |last=Schirmer |first=Daniel B. |petsa=1987 |tagapaglathala=South End Press |isbn=0896082768 |edisyon=1st |lokasyon=Boston |oclc=14214735 }}</ref> Ang pagtatapos ng dekada 1960 ay nasaksihan din ang isang malaking insidenteng diplomatiko sa [[Subic Naval Base]] sa anyo ng pagpatay noong Hunyo 10, 1969 sa 21 taong gulang na manggagawang Pilipino na si Glicerio Amor ng Mate 3/E ng US Navy Gunner na si Michael Moomey, na nagsabing sa kanyang paglilitis ay napagkamalan niyang si Amor ay isang Ligaw na Baboy noong siya ay nangangaso sa Boton Valley Rifle and Pistol Range habang wala sa tungkulin.<ref>{{Banggitin ang balita |date=1969-10-14 |title=Hiningi ng Maynila ang Pagsusuri ng mga Kasunduan sa U.S. sa Pagtatalo sa Paglilitis |url=https://www.nytimes.com/1969/10/14/archives/manila-seeks-review-of-pacts-with-us-in-dispute-over-trial.html |access-date=Disyembre 8, 2025 |work=[[New York Times]]}}</ref> Ang insidente sa Moomey, na kalaunan ay inangkop sa sikat na pelikulang [[Cinema of the Philippines|Pelikulang Pilipino]] [[Minsa'y Isang Gamu-gamo]] noong 1976,<ref>{{Cite book |last=Capino |first=José |title=Dream Factories of a Former Colony: American Fantasies, Philippine Cinema |url=https://archive.org/details/dreamfactoriesof0000capi |publisher=University of Minnesota Press |year=2010 |isbn=978-0-8166-6971-4 |location=Minneapolis |chapter=My Brother is Not a Pig: American Benevolence and Philippine Sovereignty}}</ref> na nakatulong sa pagsusulong ng muling negosasyon ng US-Philippines Bases Treaty sa pagtatapos ng dekada 1970.<ref name=AWC1991>{{cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA236492.pdf|title=U.S. MGA BASE SA PILIPINAS: ISANG PARADOKS SA PATAKARAN PANG-DAYUHA|petsa=Marso 1, 1991|publisher=U.S. Army War College}}</ref> Isang taon na lamang ang natitira sa kanyang huling termino na pinahihintulutan ng konstitusyon bilang pangulo, inilagay ni Ferdinand Marcos ang Pilipinas sa ilalim ng [[Batas Militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|Batas Militar]] noong Setyembre 1972 at sa gayon ay napanatili ang posisyon sa loob ng labing-apat na taon pa.<ref name ="Kasaysayan9ch10">{{Banggitin ang aklat |title=Kasaysayan, Ang Kwento ng Sambayanang Pilipino Tomo 9: Isang Bansang Muling Isinilang. |publisher=Asia Publishing Company Limited |year=1998 |editor-last=Magno |editor-first=Alexander R. |location=Hong Kong |chapter=Demokrasya sa Sangandaan}}</ref> Ang panahong ito sa kasaysayan ng Pilipinas ay naaalala dahil sa talaan ng administrasyong Marcos ng [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurang Marcos|mga pang-aabuso sa karapatang pantao]],<ref name="McCoy199909202">{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}</ref><ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Banggitin ang aklat|pamagat=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}</ref> partikular na tinatarget ang mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.<ref name="Rappler">{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pag-alis: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018}}</ref> Noong panahon ng diktadura ni Ferdinand Marcos, ang Zambales ay isa sa mga pinakamilitarisadong lugar.<ref>{{Banggitin ang balita |first1=Dexter |last1=Cabalza | first2=DJ | last2=Yap | first3=Gabriel | last3=Cardinoza | first4=Jeannette I. | last4=Andrade | first5=Julie M. | last5=Aurelio | first6=Matthew | last6=Reysio-Cruz | first7=Philip C. | last7=Tubeza | first8=Vince F. | last8=Nonato |petsa=Setyembre 22, 2017 |title='Hindi na muling sa batas militar' |url=http://newsinfo.inquirer.net/932565/never-again-to-martial-law |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.clarkhumanities.org/oralhistory/2006/2484.htm|title=Buhay Noong Panahon ng Batas Militar|website=www.clarkhumanities.org}}</ref> Kabilang sa mga aktibista sa Zambales na pinatay ng rehimeng Marcos noong panahong ito ay sina Ellecer Cortes,<ref>{{Cite web | url=https://bantayanogngmgabayani.org/bayani/ellecer-cortes/ | title=Cortes, Ellecer Eugenio | website=bantayanogngmgabayani.org }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dennis Deveraturda,<ref>{{Cite web | title=Dennis Deveraturda - Bantayog ng mga Bayani | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/dennis-deveraturda/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20240814213730/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/dennis-deveraturda/ | access-date=2025-08-02 | archive-date=2024-08-14}}</ref> at [[Butch Landrito]] - lahat sila ay kinilala sa paglaon sa [[Bantayog ng mga Bayani]] memorial ng Pilipinas para sa paglaban sa pag-atake ng rehimeng Marcos sa demokrasya.<ref>{{Cite web | title=Vergel Landrito - Bantayog ng mga Bayani | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/vergel-landrito/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20241210072042/https://bantayogngmgabayani.org/bayani/vergel-landrito/ | access-date=2025-07-30 | archive-date=2024-12-10}}</ref> Sa Olongapo, ang pagpapatuloy ng digmaan sa Vietnam sa panahong ito ay nangangahulugan ng pagdating ng patuloy na lumalaking bilang ng mga Marino ng Estados Unidos sa Subic Naval Base, at kasabay nito, ang [[Prostitusyon sa Pilipinas|ang mabilis na paglago ng prostitusyon]].<ref name="Paz">Paz, J. C. Pipe Dream for the Ladies: Constructs of Rights of Prostituted Women among Social Actors in the Sex Industry of Olongapo City, Zambales</ref> Ang mga patakaran ng administrasyong Marcos ay naghikayat sa paglago ng industriya ng seks<ref name="Thanh-Dam Truong">Thanh-Dam Truong, Sex, Money, and Morality: Prostitusyon at Turismo sa Timog-silangang Asya (London: Zed Books, 1990)</ref>{{rp|page=128}} dahil pinataas nito ang daloy ng mas mataas na halaga ng pera sa ekonomiya ng Pilipinas.<ref name="Santos2015">Santos, P. (2015). Sekswalidad, Kasarian, at Imperyalismong US Pagkatapos ng Kalayaan ng Pilipinas: Isang Pagsusuri sa Kasarian at mga Estereotipo sa Sekswal ng mga Pilipinong Manggagawa sa Libangan at mga Sundalong Amerikano.</ref>{{rp|page=13}} Ang ekonomiya ng bahaging ito ng Zambales ay umunlad mula sa isang oryentasyong higit na nakatuon sa agrikultura noong pagtatapos ng dekada 1960 patungo sa isa na itinayo sa paligid ng mga negosyong may kaugnayan sa industriya ng sekswal tulad ng mga bar noong kalagitnaan ng dekada 1970.<ref name="Thanh-Dam Truong"/><ref name="Santos2015"/> Noong 1986, ang probinsya ay isa sa mga pangunahing tagasuporta ng [[Rebolusyong Lakas ng Tao]] sa Maynila, na nagpawalang-bisa sa 21-taong diktadura at nagluklok kay [[Corazon Aquino]] bilang pangulo, na nagbabalik ng demokrasya sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://globalnation.inquirer.net/50480/defying-marcos-filipino-americans-emerged-as-a-force-against-tyranny|title=Defying Marcos, mga Pilipinong Amerikano lumitaw bilang isang puwersa laban sa paniniil|una=Benjamin|huling=Pimentel|petsa=Setyembre 18, 2012}}</ref> ===Mga Huling Bahagi ng Ika-20 Siglo=== Ang probinsya ay lubhang naapektuhan ng [[pagsabog ng Bundok Pinatubo noong 1991]]. Dahil dito, humina ang ekonomiya ng probinsya nang ilang panahon, ngunit muling nabuhay ilang taon matapos iutos ng gobyerno ang muling pagpapasigla ng probinsya at pagtatatag ng paglago sa mga bayan nito sa timog, na kalaunan ay naging isang mahalagang sonang pang-ekonomiya sa bansa noong 1995.<ref>{{Cite web|url=https://www.thoughtco.com/mount-pinatubo-eruption-1434951|title=Alamin ang Tungkol sa Pagsabog ng Bulkan ng Mount Pinatubo noong 1991|website=ThoughtCo}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/|title=Ang Malagim na Pagsabog ng Mount Pinatubo, Pilipinas noong 1991, Fact Sheet 113-97|website=pubs.usgs.gov}}</ref> ===Kontemporaryong=== Ang [[Scarborough Shoal standoff]] noong 2012 ay humantong sa isang sitwasyon kung saan ang pag-access sa shoal ay pinaghigpitan ng People's Republic of China.<ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/-depth/01/20/13/chinese-%E2%80%98occupation%E2%80%99-bajo-de-masinloc-could | title=Ang 'pag-okup' ng mga Tsino sa Bajo de Masinloc ay maaaring magbawas sa teritoryal na katubigan ng Pilipinas ng 38 porsyento | publisher=[[ABS-CBN News and Current Affairs]] | work=VERA Files | date=Enero 21, 2013 | access-date=Pebrero 15, 2014 | author=Tordesillas, Ellen}}</ref> Gayunpaman, noong 2016, kasunod ng mga pagpupulong sa pagitan ng pangulo ng Pilipinas na si Duterte at ng kanyang mga katapat sa PRC, pinayagan ng PRC ang mga mangingisdang Pilipino na makapasok sa mga mababaw na lugar para sa pangingisda.<ref name="ibtfeb2017">{{cite news|last1=Krishnamoorthy|first1=Nandini|title=Dagat Timog Tsina: Nasaksihan ng Pilipinas ang pagtatangka ng mga Tsino na magtayo ng mga bahura malapit sa baybayin nito|url=https://uk.news.yahoo.com/south-china-sea-philippines-sees-073054541.html|access-date=Pebrero 9, 2017|publisher=IBT International Business Times|date=Pebrero 9, 2017|archive-date=Pebrero 9, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209084540/https://uk.news.yahoo.com/south-china-sea-philippines-sees-073054541.html|url-status=dead}}</ref> Noong 2018, nabunyag na sa bawat 3,000 pisong halaga ng isdang nahuli ng mga mangingisdang Sambal, ibinuhos sila ng Tsina kapalit ng 'dalawang bote ng mineral na tubig' na nagkakahalaga ng 20 piso.<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/nation/204968-china-coast-guard-filipino-fishermen-panatag-shoal-bottled-water-fish|title='2 bote ng tubig para sa P3,000 na halaga ng isda sa Panatag Shoal'|date=Hunyo 14, 2018}}</ref> Ang mga rebelasyon ay humantong sa kaguluhan ng publiko laban sa Tsina at sa gobyerno ng Pilipinas na pinamunuan ni Duterte. Gumanti ng batikos si Pangulong Pilipino [[Rodrigo Duterte]] laban sa kanyang mga kapwa Pilipino, kabilang ang mga taga-Zambales, na nagsasabing 'ayos' ang mga ginawa ng Tsina dahil 'barter' lamang ang mga ito.<ref>{{cite web|url=https://www.abs-cbn.com/news/06/14/18/palace-ph-not-conceding-scarborough-shoal-rights-to-china|title=Palasyo: Hindi ipinagkakaloob ng Pilipinas ang mga karapatan sa Scarborough Shoal sa Tsina}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/news/nation/656273/bayan-condemns-china-coast-guard-harassment-of-pinoy-fishermen-in-scarborough-shoal/story/|title='UNACCEPTABLE': Kinondena ng Bayan ang panggigipit ng China Coast Guard sa mga mangingisdang Pinoy sa Scarborough Shoal}}</ref><ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/998898/carpio-duterte-admin-should-stand-by-filipinos-harassed-at-scarborough-shoal|title=Carpio: Dapat suportahan ng administrasyong Duterte ang mga Pilipinong ginugulo sa Scarborough Shoal|first=Tetch|last=Torres-Tupas|date=Hunyo 8, 2018}}</ref> Noong Hunyo 14, 2018, lumaganap ang pagkasira ng Tsina sa mga bahura ng Scarborough Shoal hanggang sa puntong nakita na ang mga ito sa pamamagitan ng Google Earth at mga satellite ng Pilipinas, gaya ng kinumpirma ng [[University of the Philippines Diliman]].<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/headlines/2018/06/15/1824890/destruction-scarborough-shoal-seen-google-earth |title=Nakita ang pagkasira ng Scarborough Shoal sa Google Earth |publisher=Philstar.com |date=Hunyo 15, 2018 |petsa-ng-pag-access=Oktubre 22, 2018}}</ref> ==Heograpiya== ===Pampolitika=== Nahahati ang Zambales sa 13 [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] at 1 [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]]. Isang napakataas na urbanisado ang [[Lungsod ng Olongapo]] at may autonomiya sa lalawigan. ====Lungsod==== *[[Lungsod ng Olongapo]] ====Mga Bayan==== <table border="0"><tr> <td valign="top"> *[[Botolan, Zambales|Botolan]] *[[Cabangan, Zambales|Cabangan]] *[[Candelaria, Zambales|Candelaria]] *[[Castillejos, Zambales|Castillejos]] *[[Iba, Zambales|Iba]] *[[Masinloc, Zambales|Masinloc]] *[[Palauig, Zambales|Palauig]] </td><td valign="top"> *[[San Antonio, Zambales|San Antonio]] *[[San Felipe, Zambales|San Felipe]] *[[San Marcelino, Zambales|San Marcelino]] *[[San Narciso, Zambales|San Narciso]] *[[Santa Cruz, Zambales|Santa Cruz]] *[[Subic, Zambales|Subic]] </td></tr></table> ==Demograpiko== {{Senso ng Pilipinas | align= wala | cols = 3 | title= Senso ng populasyon ng {{PH wikidata|pangalan}} | 1903 = {{Populasyon ng senso ng PH|1903}} | 1918 = {{Populasyon ng senso ng PH|1918}} | 1939 = {{Populasyon ng senso ng PH|1939}} | 1948 = {{Populasyon ng senso ng PH|1948}} | 1960 = {{Populasyon ng senso ng PH|1960}} | 1970 = {{Populasyon ng senso ng PH|1970}} | 1975 = {{Populasyon ng senso ng PH|1975}} | 1980 = {{Populasyon ng senso ng PH|1980}} | 1990 = {{Populasyon ng senso ng PH|1990}} | 1995 = {{Populasyon ng senso ng PH|1995}} | 2000 = {{Populasyon ng senso ng PH|2000}} | 2007 = {{Populasyon ng senso ng PH|2007}} | 2010 = {{Populasyon ng senso ng PH|2010}} | 2015 = {{Populasyon ng senso ng PH|2015}} | 2020 = {{Populasyon ng senso ng PH|2020}} | 2024 = {{Populasyon ng senso ng PH|2024}} | 2030 = | talababa = (''hindi kasama ang Lungsod ng Olongapo'')<br />Pinagmulan: Philippine Statistics Authority{{Senso ng PH|2015|03}}{{Senso ng PH|2010|03}}{{Senso ng PH|2010}} }} Ang populasyon ng Zambales noong senso noong 2024 ay 681,225 katao, {{PH wikidata|population_reference}} na may densidad na {{convert|{{sigfig|681,225/3,645.83|2}}|PD/km2|disp=or}}. Kapag isinama ang [[Lungsod ng Olongapo]] para sa mga layuning heograpikal, ang populasyon ng lalawigan ay 909,932 katao, na may densidad na {{Pop density|823888|3830.83 |km2|mi2|prec=0}}. ===Mga Naninirahan=== {{Tingnan din|Mga Aeta|Taong sambal|Tagalog|Taong Ilokano|Taong Kapampangan|Taong Pangasinan}} Ang mga [[Aeta|Mga Aeta]] ng [[Bundok Pinatubo]] ang mga unang naninirahan sa tinatawag ngayong lalawigan ng Zambales.<ref name=FastFactsPhilProv /> Kalaunan ay pinalayas sila<ref name=FastFactsPhilProv /> ng mga [[Sambal|Sambal]], isang [[Austronesian]] na siyang ipinangalan sa lalawigan. Maraming Sambal ang naniniwala pa rin sa mga pamahiin at misteryo na naipasa sa mga henerasyon. Ang [[Tagalog|Tagalog]], ang [[Ilokano|Ilokano]], ang [[Sambal|Sambal]], ang [[Kapampangan|Kapampangans]], at ang [[Pangasinan|Pangasinans]] ngayon ang bumubuo sa limang pinakamalaking [[Etniko sa Pilipinas|mga pangkat etniko;]] Ang mga pagkakakilanlang ito ay maaaring at gayunpaman, nagsasapawan sa isa't isa dahil sa [[Miscegenation|intermarriage]]<ref>{{cite web |url=http://www.world66.com/asia/southeastasia/philippines/iba/ |title=Iba travel guide<!-- Bot generated title --> |access-date=Disyembre 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203235229/http://www.world66.com/asia/southeastasia/philippines/iba |archive-date=Disyembre 3, 2008 |url-status=dead }}</ref> at iba pang mga salik. Ang hindi gaanong populasyon na lambak ng lalawigan ay pinatira ng mga settler mula sa [[Ilocos region|Ilocos]] at sa [[Southern Tagalog|Tagalog regions]], na humahantong sa asimilasyon ng mga Sambal sa mga Ilokano at Tagalog na naninirahan at modernong paghina ng pagkakakilanlan at wika ng kultura ng Sambal.<ref name="Reed"/><>{ref name="Ilocano" |url=https://www.sinupan.org/2019/02/27/the-historical-indung-kapampangan-evidence-from-history-and-place-name/ |title=The Historical Indúng Kapampangan: Ebidensya mula sa Kasaysayan at Mga Pangalan ng Lugar |access-date=Nobyembre 28, 2023 | |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201071013/https://www.sinupan.org/2019/02/27/the-historical-indung-kapampangan-evidence-from-history-and-place-names/ |{url-status=live }}</C><ref>web|url=https://subliblog.com/2019/08/04/zambales-province-home-province-of-subic-bay-and-mt-pinatubo/|title=Zambales{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Province, Home Province of Subic Bay at Mt. Pinatubo|date=August 4, 2019}}</ref.govibaph>/[https://his. Iba]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://region3.dilg.gov.ph/zambales/index.php/about/who-we-are Sino Kami: Zambales]</ref> Karamihan sa mga tao sa katimugang Zambales ay mga migrante mula sa iba't ibang bahagi ng bansa, dahil sa pagdagsa ng mga oportunidad sa trabaho na dulot ng [[U.S. Naval Base Subic Bay|U.S Subic Naval Base]] ([[San Antonio, Zambales|San Antonio]] at [[Subic, Zambales|Subic]]) noong panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898-1946)|Amerikano]] na rehimen ng bansa. Maraming tao ang nakahanap ng trabaho at permanenteng nanirahan doon. Ang presensya ng mga Amerikano ay lubos na nakaimpluwensya sa kultura at paraan ng pamumuhay ng mga naninirahan. {{clear left}} ===Relihiyon=== [[File:Marian Image of Apo Apang, Botolan, Zambales (parehong Roman Catholic at Aglipayan Church).jpg|alt=|thumb|upright|[[Botolan#Ina Poon Bato|Our Lady of Poon Bato]] Patroness of the province of Zambales]] Ang mga taga-Zambales ay nakararami [[Katoliko Romano]] (78.22%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Diyosesis ng Iba]]. Ang isang malaking bahagi ng populasyon ay kabilang din sa [[Simbahang Aglipayano]] (6.12%) sa ilalim ng hurisdiksyon ng [[Listahan ng mga diyosesis ng Philippine Independent Church|Diocese of Zambales]] at [[Iglesia ni Cristo]] (6%) ang lalawigan ay nahahati sa 2 Ecclesiastical na mga distrito sa mga lokal na distrito ng Simbahan. Ang mga natitira ay nahahati sa iba pang mga grupong [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]] tulad ng [[Mga Kristiyanong Born-again]], [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan]], [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], [[Mga Saksi ni Jehova]], [[Adbentista ng Ikapitong Araw]], [[Simbahan ng mga Nagkakaisang Simbahan ni Kristo sa Pilipinas]] pati na rin ang mga Hindi Kristiyano na karaniwang kinakatawan ng mga [[Muslim]]. Ang [[Pista ng Bayan]] na nagpaparangal sa mga [[patron saint]] ay isinasagawa sa bawat [[parokya]]. ===Mga Wika=== {{bar box | title = Mga Wikang Sinasalita (2000)<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov.ph/content/zambales-dependency-ratio-down-five-persons-results-2000-census-population-and-housing-nso|archive-url=https://archive.today/20130619230245/http://www.census.gov.ph/content/zambales-dependency-ratio-down-five-persons-results-2000-census-population-and-housing-nso|url-status=dead|title=Zambales: Bumaba ang Dependency Ratio ng Limang Tao (Mga Resulta mula sa 200…|date=Hunyo 19, 2013|archive-date=Hunyo 19, 2013}}</ref> | titlebar = #f99 | left1 = Wika | right1 = Bilang ng mga nagsasalita | lumutang = kanan | mga bar = {{bar pixel|[[Tagalog language|Tagalog]]|Crimson|75.7||164,000}} {{bar pixel|[[Ilocano language|Ilocano]]|Gold|55||119,000}} {{bar pixel|[[Sambal language|Sambal]]|RoyalBlue|54||117,000}} }} {{Pangunahin|Wikang Sambal|Wikang Tagalog|Wikang Ilokano|Wikang Kapampangan|Wikang Pangasinan}} Ang [[Wikang Sambal|Sambal]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at [[Wikang Ilokano|Ilokano]] ang tatlong pangunahing wika ng Zambales.<ref name=FastFactsPhilProv /> Ang Ilocano ay mayroong 115,337 [[Katutubong wika|mga katutubong nagsasalita]], at ang Sambal ay may 114, at ang Sambal637, at ang Tagalog 24,995 [[Ikalawang wika|mga hindi katutubong nagsasalita]]).<ref name="zamport">{{cite web |url=http://www.visitzambales.com/newlayout/index.php?action=portfolio |title=Zambales<!-- Bot generated title --> |access-date=Agosto 13, 13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070912061442/http://www.visitzambales.com/newlayout/index.php?action=portfolio |archive-date=September 12, 2007 |url-status=dead }}</ref> ay lumipat ng wikang Tagalog sa Imballo at Sambalo ng mga taga-Sambalo sa Ibacan, ang mga residente ng Castilla sa Ibacan ay lumipat mula sa Ilocano patungo sa Tagalog, at ang Cabangan mula sa Ilocano at Sambal tungo sa Tagalog.<ref name="Indung"/> Sambal at Sambalic na mga wika sa kabuuan ay pinaka malapit na nauugnay sa Kapampangan. Mahigit sa 119,126 ang nagsalita ng ibang mga wika bilang kanilang [[unang wika|wikang magulang]], tulad ng [[wikang Kapampangan|Kapampangan]] at [[wikang Pangasinan|Pangasinan]] (sinasalita rin ng mga Sambal sa hangganan ng Zambales-Pangasinan), kabilang ang mga wikang hindi [[Pilipinas]] tulad ng [[Philippine English|English]] at [[Hokkien Pilipino|Hokkien na Tsino]].<ref name="zamport"/> Ang iba pang mga wikang Sambalic na sinasalita sa Zambales ay ang [[Wikang botolan|Botolan]], [[Wikang Ambala|Ambala]], at [[Wikang Antsi|Mag-antsi]]. Humigit-kumulang 75 porsyento ng populasyon ang nagsasalita at nakakaintindi ng Ingles sa iba't ibang antas ng kahusayan, at ang mga [[Palatandaang pantrapiko]] ay kadalasang nakasulat sa wikang iyon. {{clear left}} == Mga kilalang tao == {{Div col|colwidth=24em}} * [[Gerald Anderson]] * Republic Brass Band * Norman Balbuena a.k.a. [[Boobay]] * [[Megan Young]] * [[Elmer Borlongan]] * [[Eric Cray]] * [[Rafael Corpus]] * [[Hermogenes Ebdane]] * [[Loi Ejercito]] * [[Richard J. Gordon]] * [[Luz Magsaysay]] * [[Mitos Magsaysay]] * [[Ramon Magsaysay]] * [[Ramon Magsaysay Jr.]] * [[Lou Diamond Phillips]] * [[Isabel Rivas]] * [[Dennis Roldan]] * [[Ruben Torres (Filipino politiko)|Ruben Torres]] * [[Teodoro R. Yangco]] * [[Freddie Aguilar]] * [[K Brosas]] * [[Gladys Guevarra]] * [[Wowie de Guzman]] * [[Kristofer Martin]] * [[Blakdyak]] * [[Willie Miller (basketball)|Willie Miller]] * [[Samuel Morrison (taekwondo)|Samuel Morrison]] * [[Topex Robinson]] * [[Arnel Pineda]] * [[Angelee delos Reyes]] * [[Lauren Young]] * [[Tom Rodriguez]] * [[Angelu de Leon]] * [[Raikko Mateo]] * [[Ruby Rodriguez]] * [[Jay Washington]] * [[Rico Barrera]] * [[Bea Alonzo]] * [[Gigi de Lana]] * [[Moira Dela Torre]] * [[CJ Opiaza|Christine Juliane Opiaza]] {{div col end}} ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.visitzambales.com Opisyal na websayt ng Pamahalaang Panlalawigan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529054531/http://www.visitzambales.com/ |date=2008-05-29 }} * [http://www.ops.gov.ph/records/eo_561.htm Executive Order No. 561: FORMATION OF THE "SUPER" REGIONS AND MANDATE OF THE SUPERREGIONAL DEVELOPMENT CHAMPIONS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917033512/http://www.ops.gov.ph/records/eo_561.htm |date=2008-09-17 }} * [http://www.gov.ph/superregions/NLAQ1.pdf North Luzon Super Region: Potentials] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615010504/http://www.gov.ph/superregions/NLAQ1.pdf |date=2007-06-15 }} * [http://www.gov.ph/superregions/NLAQ2.pdf North Luzon Super Region: Projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615010517/http://www.gov.ph/superregions/NLAQ2.pdf |date=2007-06-15 }} {{Canadian City Geographic Location (8-way) |North=[[Pangasinan]] |West=''[[Dagat Timog Tsina]]'' |Center=Zambales |East=[[Tarlak]]<br>[[Pampanga]] |South=[[Bataan]] |Northwest= |Northeast= |Southwest= |Southeast= }} {{Zambales}} {{Gitnang Luzon}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Zambales|*]] nymv0u90hj2mqfn1431ieew2e08sjm2 Alberto Ramento 0 16042 2205660 2138244 2026-05-01T02:19:18Z AsianStuff03 125864 /* */ Sanggunian 2205660 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{Unreferenced|date=Agosto 2008}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} {{MOS|date=Disyembre 2023}} }} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Bishop Alberto Ramento''' ay isang dating supreme bishop at chairperson ng Supreme Council of Bishops ng [[Iglesia Filipina Independiente]] (IFI). Namatay siya sa nagkailang saksak sa likod at dibdib noong madaling araw ng 3 Oktubre 2006 sa [[Tarlac]], Philippines. Bago ang kanyang kamatayan, si Bishop Ramento ay aktibo sa ibat-ibang organisasyon at kilusang nagtataguyod ng karapatang pantao at social justice lalu na sa mga manggagawa. Siya ay co-chair ng Ecumenical Bishops Forum, pinamunuan niya rin ang Promotion of Church People’s Response—Central [[Luzon]] at ang human rights group [http://www.philonline.com.ph/~krptn/index.html KARAPATAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903010633/http://www.philonline.com.ph/~krptn/index.html |date=2006-09-03 }}-Tarlac. Sinuportahan niya rin ang welga ng mga manggagawa sa Hacienda Luisita. Bilang Chairperson na [http://www.wacphilippines.com/?page_id=3 Workers Assistance Center, Inc.(WAC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927035033/http://www.wacphilippines.com/?page_id=3 |date=2007-09-27 }}, Sinuportahan niya rin ang mga pakikibaka ng mga manggagawa sa lalawigan ng [[Cavite]] Isa rin siyang ma-impluwensang kritiko ng gobyerno [[Gloria Arroyo]]. Noong 1998, ninomina siya ng [http://www.philippinerevolution.net/ndf/index.shtml National Democratic Front of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030144827/http://www.philippinerevolution.net/ndf/index.shtml |date=2006-10-30 }}(NDFP) negotiating panel bilang isang Independent Observer sa Joint Monitoring Committee (JMC) ng [http://www.philippinerevolution.net/carhrihl/docu.shtml Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights and International Humanitarian Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928061403/http://www.philippinerevolution.net/carhrihl/docu.shtml |date=2007-09-28 }} (CARHRIHL). ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Kawing Panlabas== * [http://www.philonline.com.ph/~krptn/AboutUs/body_aboutus.html KARAPATAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060313054306/http://www.philonline.com.ph/~krptn/AboutUs/body_aboutus.html |date=2006-03-13 }} [[Kaurian:Mga Pilipino]] {{stub}} rpvhaeawqzopjeafoglunvd6auxatnm 2205661 2205660 2026-05-01T02:20:42Z AsianStuff03 125864 /* */ Tagalog 2205661 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{Unreferenced|date=Agosto 2008}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} {{MOS|date=Disyembre 2023}} }} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Bishop Alberto Ramento''' ay isang dating supreme bishop at tagapangulo ng Supreme Council of Bishops ng [[Iglesia Filipina Independiente]] (IFI). Namatay siya sa nagkailang saksak sa likod at dibdib noong madaling araw ng 3 Oktubre 2006 sa [[Tarlac]], Philippines. Bago ang kanyang kamatayan, si Bishop Ramento ay aktibo sa ibat-ibang organisasyon at kilusang nagtataguyod ng karapatang pantao at social justice lalu na sa mga manggagawa. Siya ay co-chair ng Ecumenical Bishops Forum, pinamunuan niya rin ang Promotion of Church People’s Response—Central [[Luzon]] at ang human rights group [http://www.philonline.com.ph/~krptn/index.html KARAPATAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903010633/http://www.philonline.com.ph/~krptn/index.html |date=2006-09-03 }}-Tarlac. Sinuportahan niya rin ang welga ng mga manggagawa sa Hacienda Luisita. Bilang Chairperson na [http://www.wacphilippines.com/?page_id=3 Workers Assistance Center, Inc.(WAC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927035033/http://www.wacphilippines.com/?page_id=3 |date=2007-09-27 }}, Sinuportahan niya rin ang mga pakikibaka ng mga manggagawa sa lalawigan ng [[Cavite]] Isa rin siyang ma-impluwensang kritiko ng gobyerno [[Gloria Arroyo]]. Noong 1998, ninomina siya ng [http://www.philippinerevolution.net/ndf/index.shtml National Democratic Front of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061030144827/http://www.philippinerevolution.net/ndf/index.shtml |date=2006-10-30 }}(NDFP) negotiating panel bilang isang Independent Observer sa Joint Monitoring Committee (JMC) ng [http://www.philippinerevolution.net/carhrihl/docu.shtml Comprehensive Agreement on Respect for Human Rights and International Humanitarian Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928061403/http://www.philippinerevolution.net/carhrihl/docu.shtml |date=2007-09-28 }} (CARHRIHL). ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Kawing Panlabas== * [http://www.philonline.com.ph/~krptn/AboutUs/body_aboutus.html KARAPATAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060313054306/http://www.philonline.com.ph/~krptn/AboutUs/body_aboutus.html |date=2006-03-13 }} [[Kaurian:Mga Pilipino]] {{stub}} mg0agx95ruq7d6u8e1n71bihe0l2un8 Eat Bulaga! 0 17391 2205706 2188944 2026-05-01T03:46:06Z Julius Santos III 139725 /* */ 2205706 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox television | image = Eat... Bulaga! (2024) logo.svg | caption = ''Title card'' ng ''Eat Bulaga!'' noong 2024 | alt_name = {{Plainlist| *''Eat... Bulaga!'' *''EB'' *''E.A.T.'' }} | genre = [[Variety show]] | director = {{plainlist| * Poochie Rivera<ref>{{cite web|title='Eat Bulaga' signs anew with GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/48014/eat-bulaga-signs-anew-with-gma-network/story |website=GMA Network |access-date=September 30, 2023 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331025958/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/48014/eat-bulaga-signs-anew-with-gma-network/story |url-status=live}}</ref> * Pat Plaza * [[Bert de Leon]] (hanggang 2021)<ref>{{cite news|author=Cruz, Dana |title=Bert de Leon, veteran TV director, passes away |url=https://entertainment.inquirer.net/427224/bert-de-leon-veteran-tv-director-passes-away/amp |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |access-date=December 1, 2021 |archive-date=December 1, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201001049/https://entertainment.inquirer.net/427224/bert-de-leon-veteran-tv-director-passes-away/amp |url-status=live}}</ref> * Norman Ilacad (hanggang 2023) * Moty Apostol (2023-24)}} | creative_director = {{plainlist| * Jeny Ferre * Renato Aure Jr. (2023–24)}} | presenter = {{Plainlist| *[[Tito Sotto]] *[[Vic Sotto]] *[[Joey de Leon]] *[[Allan K.]] *[[Jose Manalo]] *[[Wally Bayola]] *[[Paolo Ballesteros]] *[[Ryan Agoncillo]] *[[Michael V.]] *[[Ryzza Mae Dizon]] *[[Maine Mendoza]] *[[Carren Eistrup]] *[[Miles Ocampo]] *[[Atasha Muhlach]]}} | narrated = {{plainlist| * Tom Alvarez (since 1997) * "Long Tall" Howard Medina (1979–97) * Show Suzuki (2023–24)}} | theme_music_composer = {{plainlist| * Vic Sotto * Vincent Dy Buncio * Pancho Oppus}} | opentheme = * "Eat Bulaga!" {{small|(1982–kasalukuyan; <I>E.A.T.</I> rev. 2023–24)}} * "Tahanang Pinakamasaya, Eat Bulaga!" {{small|(2023–24)}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | executive_producer = Liza Marcelo-Lazatin <br>Rod dela Cruz | producer = {{ubl|Antonio P. Tuviera (1979–2023)|Romeo Jalosjos Jr. (2023–24)|Tito Sotto (since 2024)|Vic Sotto (since 2024)|Joey de Leon (since 2024)}} | camera = Multiple-camera setup | location = Studio 4, [[TV5 Media Center]], [[Mandaluyong City]], [[Metro Manila]] | runtime = 180–240 minutes | company = {{plainlist| * Production Specialists, Inc. {{small|(1979-80)}} * [[TAPE Inc.]] {{small|(1981-2024)}} * [[TVJ Productions]] {{small|(2024–kasalukuyan)}} }} | network = {{ubl|[[Radio Philippines Network]] {{small|(1979–89)}}|[[ABS-CBN]] {{small|(1989–95)}}|[[GMA Network]] {{small|(1995–2024)}}|[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] {{small|(rev. 2023–24; 2024-kasalukuyan)}}}} | first_aired = {{start date|1979|7|30}} | last_aired = kasalukuyan | related = {{plainlist| * ''[[Eat Bulaga! Indonesia]]'' * ''[[The New Eat Bulaga! Indonesia]]'' * ''Eat Bulaga! Myanmar'' }} |host=Michael v.}} Ang '''''Eat Bulaga!''''' ay isang ''variety show'' mula sa Pilipinas na pinoprodyus ng [[:en:TVJ Productions|TVJ Productions.]] Pinangungunahan ito nina [[Vicente Sotto III|Tito Sotto]], [[Vic Sotto]], at [[Joey de Leon|Joey De Leon]]; kasama sina Chiqui Hollman at Richie D'Horsie noong una itong sumahimpapawid sa [[Radio Philippines Network|RPN]] noong 30 Hulyo 1979. Sumahimpapawid ang programa sa nasabing channel hanggang 1989, nang lumipat sa [[ABS-CBN]] hanggang 1995, nang lumipat sa [[GMA Network]] hanggang Mayo 31, 2023 (hanggang Enero 5, 2024 sa ilalim ng bagong pamumuno ng [[TAPE Inc.]]), hanggang sa kasalukuyan na ipinalalabas sa [[TV5]] simula noong Hulyo 1, 2023 (bilang '''''E.A.T.''''' hanggang Enero 5, 2024, nang matapos igawad ng korte ang karapatan na gamitin ng TVJ Productions ang pangalang ''Eat Bulaga!'' simula sa susunod na araw na Enero 6).<ref>{{Cite web |title=Court sides with TVJ in 'Eat Bulaga' copyright case vs. TAPE, GMA |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2024/1/5/court-tvj-eat-bulaga-trademark.html |access-date=2024-01-07 |website=cnn |language=en |archive-date=2024-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107003546/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2024/1/5/court-tvj-eat-bulaga-trademark.html |url-status=dead }}</ref> Ang mga host ay sina [[Allan K.]], [[Jose Manalo]], [[Wally Bayola]], [[Paolo Ballesteros]], [[Ryan Agoncillo]], [[Ryzza Mae Dizon]], [[Maine Mendoza]], [[Carren Eistrup]], [[Miles Ocampo]], at [[Atasha Muhlach]] na kilala bilang mga "Legit Dabarkads." 1 Pebrero 2024 ay pinapalabas ito ng live sa [[RPTV (TV Program|RPTV]]<ref>{{Cite web |title=RPTV launched on CNN Philippines' frequency following shutdown |url=https://entertainment.inquirer.net/539414/rptv-launched-on-cnn-philippines-frequency-following-shutdown |access-date=2024-02-01 |website=inquirer.net |language=en}}</ref>. Ang programa ay sumasahimpapawid sa buong Pilipinas sa TV5 at sa ''live streaming'' nito sa [[YouTube]] at [[Facebook]]. Mapapanood din sa labas ng bansa via Kapatid Channel. Sa higit apatnapung taon nito sa himpapawid, hawak na ng [[palabas]] ang tala sa pagiging pinakamatagal na pantanghaling ''variety show'' sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilpinas.<ref>Godinez, Bong (24 Oktubre 2007). [https://web.archive.org/web/20150722230157/http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows "Longest running television shows"]. ''PEP.ph''. Philippine Entertainment Portal, Inc. Sininop mula [http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows sa orihinal] noong 22 Hulyo 2015. Kinuhang muli noong 22 Hulyo 2015.</ref> Ang ''Eat Bulaga!'' rin ang naging kauna-unahang palabas galing sa Pilipinas na nagkaroon ng ibang ''franchise'' sa ibang bansa nang magkaroon ito ng adaptasyon sa [[Eat Bulaga! Indonesia|Indonesia]]. Inaasahan din ang pagkakaroon nito ng adaptasyon sa [[Myanmar]] mula nang italumpati ito noong ika 30 Hulyo 2019, ang ika-40 guning-taon ng programa. == Kasaysayan ng ''Eat Bulaga!'' == === Panahon sa RPN (1979–1989) === Ideya na noon ng Production Specialists, Inc., isang kompanyang pagmamay-ari ni Romy Jalosjos, na lumikha ng isang pantanghaling palabas para sa [[Radio Philippines Network]] o RPN. Naisip ni Antonio Tuviera, na prodyuser rin ng Production Specialists, Inc., na ang tanyag na ''troika'' nila [[Vicente Sotto III|Tito Sotto]], [[Vic Sotto]] at [[Joey de Leon]] ang magiging pinaka-akmang mga host para sa bagong palabas.<ref name="kd2">{{cite AV media|people=Dantes, Dingdong (Host)|title=Kuwentong Dabarkads|url=https://www.youtube.com/watch?v=Xnvtcw53WpM|medium=Documentary|publisher=GMA Network, Inc.|location=Philippines|date=2011}}</ref> Sa isang pagpupulong sa paradahan ng ngayo'y sarado nang Intercontinental Hotel Manila, inialok ni Tuviera ang ideya na kaagad namang tinanggap ng "TVJ".<ref name="kd2"/><ref name="peproad">{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/20047/Tito,-Vic-&-Joey-recall-their-road-to-success/1/1|title=Tito, Vic & Joey recall their road to success|last1=Garcia|first1=Rose|date=26 November 2008|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722232229/http://www.pep.ph/news/20047/Tito%2C-Vic-%26-Joey-recall-their-road-to-success/1/1|url-status=dead}}</ref> Si Joey de Leon ang binibigyang pagkilala sa paglikha sa pamagat ng palabas. Hango mula sa pambatang laro na "It Bulaga" ay binigyan ni de Leon ng kahulugan ang mga salita mula rito. Ang "it" ay ginawang "''eat''", Ingles para sa "kain" upang kumatawan sa oras ng pag-eere nito sa tanghalian; samantalang ang "''bulaga''" naman ay kakatawan sa balak nilang punuin ang palabas ng maraming sorpresa.<ref name="peproad" /> Nagsimulang umere ang ''Eat Bulaga!'' noong 30 Hulyo 1979 sa RPN Live Studio 1 sa Broadcast City.<ref name="coffeebook2">{{cite book|last=Francisco|first=Butch|date=2011|title=Eat Bulaga: Ang Unang Tatlong Dekada|publisher=TAPE, Inc.|isbn=9789719528302}}</ref>''<ref name="peplong3">{{cite web|url=http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows|title=Longest running television shows|last1=Godinez|first1=Bong|date=24 October 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722230157/http://www.pep.ph/features/14178/longest-running-television-shows|archivedate=22 July 2015|df=}}</ref>'' Ang TVJ, na sinamahan nina Chiqui Hollmann<ref name="kd2"/> at Richie Reyes (mas kilala bilang si Richie d' Horsie) ang nagsilbing mga orihinal na ''hosts<ref name="peplong3"/>.'' Sa simula ay mahina ang palabas at nanganib din itong makansela hindi lamang dahil sa kompetisyon laban sa noo'y ''number 1'' na palabas sa tanghali,pina ''Student Canteen,'' kundi pati na rin sa kakulangan nito sa mga ''advertiser'' kahit na malaki ang ibinaba nila sa kanilang singil sa pagpapa''advertise.'' Dahilan nito ay hindi nakatanggap ng sweldo ang TVJ at ang mga staff unang anim na buwan ng palabas, pati na ang mga nagpe-perform sa palabas ay hindi makatanggap ng malaking ''talent fee'' dahil dito.<ref name="kd2"/> Upang mapanatili lang pag-ere ng palabas ay pumayag iyony magpalabas ng mga ''trailer'' ng mga pelikula, na lubhang mas mababa ang singilan kaysa mga karaniwang ''commercial''. Kalaunan ay unti-unti ring umakyat ang ''ratings'' ng ''Eat Bulaga!,'' lalo na nang ipakilala ang ''segment'' na "Mr. Macho".<ref name="kd2"/><ref name="coffeebook2"/> Sa kauna-unahang pagkakataon ay natalo ng ''Eat Bulaga!'' ang ''Student Canteen'' sa labanan ng ''ratings''. Sa panahon ding iyon inilipat ng Production Specialists ang pagpoprodyus ng palabas sa ngayo'y TAPE, Inc. ni Tuviera.<ref name="philstar12">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/142832/noontime-shows-through-years|title=Noontime shows through the years|last1=Francisco|first1=Butch|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|date=8 December 2001|accessdate=21 May 2013}}</ref> 18 Mayo 1982 nang ilunsad ng RPN-9 ang pagsasaDOMSAT (domestic satellite) nito sa mga palabas nito sa isang espesyal na programa ng ''Eat Bulaga!'' mula sa Celebrity Sports Plaza. Dikit pa ang laban sa pagitan ng dalawang programa ngunit nang lumipat si [[Coney Reyes]] mula sa ''Student Canteen'' sa ''Eat Bulaga!'' (bilang kapalit ni Hollman na lumipat naman sa ''Student Canteen'') noong araw ding iyon ay naitatag na ang puwesto ng ''Eat Bulaga!'' bilang ''number 1'' sa laban ng ''ratings'' sa tanghalian.''<ref name="philstar12"/>'' Sa espesyal din na iyon inilunsad ang temang awit ng palabas, na madaling makikilala sa pambungad na pariralang ''Mula Aparri hanggang Jolo.'' Ito ay isinulat nina Vincent Dybuncio at Pancho Oppus. Tuluyan nang ikinansela ng GMA-7 ang ''Student Canteen'' noong 1986''.'' Pumalit dito ang ''[[Lunch Date]]'' na pinangungunahan noon nina Orly Mercado, Rico J. Puno, Chiqui Hollman and Toni Rose Gayda. Tumindi ang laban sa ''ratings'' sa pagitan ng ''Eat Bulaga!'' at ''Lunch Date'' nang sumali doon si Randy Santiago noong 1987. Ngunit sa parehong taon ay sumali si [[Aiza Seguerra]] sa ''Eat Bulaga!'' matapos maging runner-up sa segment na ''Little Miss Philippines.<ref name="kd2"/><ref>{{cite episode|title=Little Miss Philippines: Aiza Seguerra|url=https://www.youtube.com/watch?v=L-xqueoTtwI|series=Eat... Bulaga!|airdate=1987|network=[[Radio Philippines Network]]|station=RPN-9}}</ref>'' Ang kabibuhan ni Aiza, pati na ang tandem nila ni Coney, na kung minsa'y kasa-kasama si Vic, ang muling nagpakiliti sa masa kaya muli ring napasakamay ng ''Eat Bulaga!'' ang puwestong ''number 1.'' Sa isang panayam kay Joey de Leon, sinabi niya na walang kontratang nilagdaan ang TVJ sa ''Eat Bulaga!'' noong sila ay inalok upang maging mga host ng palabas—na nananatili magpahanggang ngayon.<ref name="historicvic2">{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/31385/vic-sotto-says-being-part-of-eat-bulaga-makes-him-feel-like-a-historical-figure/1/1#focus|title=Vic Sotto says being part of Eat Bulaga! makes him feel like a "historical figure"|last1=Jimenez|first1=Jocelyn|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|date=7 October 2011|accessdate=22 July 2015|archive-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722225520/http://www.pep.ph/news/31385/vic-sotto-says-being-part-of-eat-bulaga-makes-him-feel-like-a-historical-figure/1/1#focus|url-status=dead}}</ref> Kahit na matapos ang pagsamsam sa RPN-9&nbsp;ng pamahalaan ni [[Corazon Aquino]] matapos ang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Rebolusyon sa EDSA]] noong 1986, nanatili ang ''Eat Bulaga!'' sa pag-ere sa nasabing network kahit na nagsialisan o pinagkakansela na ang ibang palabas nito. Umalis sa ''studio'' nito sa Broadcast City ang programa noong 2 Disyembre 1987 at lumipat sa Grand Ballroom ng katabing Celebrity Sports Plaza noong 3 Disyembre 1987. Subalit dumanas pa ng matinding dagok ang RPN-9 matapos ang naging pagsamsam at humarap din ito sa mga kaguluhang dala ng pagpalit-palit nito ng pamunuan, kaya naman minabuti ni Tony Tuviera na makipag-usap sa noo'y muling-tatag na [[ABS-CBN]] upang ilipat na doon ang ''Eat Bulaga!.'' ===Panahon sa ABS-CBN (1989-1995)=== Matapos ang mga pag-uusap sa pagitan ng kampo ni Tony Tuviera at ng mga ''programming executives'' ng ABS-CBN ay naisapinal na ang paglipat ng mga palabas na pinoprodyus ng TAPE, Inc. sa nasabing himpilang panghimpapawid.<ref name="philstar12"/> Mula sa RPN-9 ay lilipat ang ''Agila'', ''[[Coney Reyes on Camera]]'' at ang ''Eat... Bulaga!,'' pati na ang ''[[Okey Ka Fairy Ko!|Okay Ka, Fairy Ko!]]'' na mula sa [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC-13]].<ref name="peplong3"/> 18 Pebrero 1989 nang unang ipalabas ang ''Eat... Bulaga!'' sa bago nitong tahanan, sa isang ''TV special'' na pinamagatang "''Eat... Bulaga!: Moving On"'' sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name="ebtahanan3">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTJw7JrwlUk|title=#EBThrowback: Ang Tahanan ng Eat Bulaga!|date=7 December 2018|publisher=YouTube|accessdate=8 December 2018}}</ref> Bilang pagsalubong sa programa at sa mga hosts ng programa na sina Tito, Vic, Joey, Coney, at Aiza ay nagsipag-''guest'' mga artista ng at mga talento mula sa ABS-CBN. [[Talaksan:Eat... Bulaga! - Moving On 1989.jpg|left|thumb|413x413px|Ang mga ''main hosts'' ng ''Eat... Bulaga!'' na sina Vic Sotto, Coney Reyes, Aiza Seguerra, Joey de Leon at Tito Sotto, sa ''Eat... Bulaga!: Moving On'' na ginanap sa Araneta Coliseum noong Pebrero 1989]] Matapos ang ''TV special'' sa Araneta Coliseum ay tuluyan nang lumipat ang pagsasagawa ng ''Eat... Bulaga!'' sa ABS-CBN Studio 1 (na ngayo'y Dolphy Theatre) sa [[ABS-CBN Broadcasting Center|ABS-CBN Broadcasting Centre]]. Samantalang nasa Studio 2 naman sila kapag mayroong espesyal na mga okasyon ang palabas. Ipinagdiwang noong 23 Setyembre 1989 ang ika-10 guning taon ng palabas sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name=":02">{{cite episode|title=Eat Bulaga 10th Anniversary Opening Theme|url=https://www.youtube.com/watch?v=VMrT9yE2mXo|series=Eat... Bulaga!|airdate=September 23, 1989|network=[[ABS-CBN]]}}</ref> Umalis sa palabas si Coney Reyes noong 1991<ref name="philstar12" />, na pinalitan naman ng mga kampeon sa paglangoy na si Christine Jacob at Rio Diaz (sa mungkahi na rin ni Reyes)<ref name="philstar12" />. Si Tito Sotto naman, bagama't 'di umalis, ay madalang na lang kung makita sa palabas matapos manalo (at manguna) sa halalan sa pagkasenador noong Mayo 1992. Lalo nang lumaki at lumakas ang ABS-CBN sa pagtatapos ng taong 1994. Mayroon na rin itong kakayahang magprodyus ng mga sarili nitong palabas at hindi na kailangang umasa pa sa mga palabas na pang-''blocktime''. Inasahan ng TAPE, Inc. na hindi pakikialaman ng ABS-CBN ang mga palabas nito. Sa halip na ganoon ay sinubukan ng ABS-CBN na bilhin ang ''airing rights'' ng ''Eat... Bulaga!'' mula sa TAPE, Inc. na siya namang tinanggihan nina Antonio Tuviera at Malou Choa-Fagar. Kaya naman hindi na ni-''renew'' ng ABS-CBN ang kontrata nito sa TAPE, Inc. at binigyan ng ''ultimatum'' ang mga palabas ng TAPE na ''Eat... Bulaga!,'' ''Valiente'' at ''Okey Ka, Fairy Ko'' (maliban sa ''Coney Reyes on Camera,'' na hindi na pinoprodyus ng TAPE sa panahong ito) na umalis na mula sa mga talaan ng mga palabas ng ABS-CBN hanggang sa huling linggo ng Enero 1995. Nang umalis sa ABS-CBN ang ''Eat... Bulaga!'' ay ni-''reformat'' ang programang pantanghali nito tuwing Linggo na ''Sa Linggo nAPO Sila'' at ginawang pang-isang linggo - ''<nowiki/>'Sang Linggo nAPO Sila -'' bilang kapalit ng ''Eat... Bulaga!''.<ref name="peplong3"/> ===Panahon sa GMA (1995–2024)=== Bago pa man pumasok ang palabas sa [[GMA Network]], tila nagkaroon na ng ''unofficial homecoming'' ang mga ''main host'' ng ''Eat... Bulaga!'' na sina Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon noong 1994 nang magsimula silang magpakita sa mga palabas nito. Si Tito ay naging ''main host'' ng ''investigative news magazine program'' ng GMA na ''[[Brigada Siete]]'' samantalang sila Vic at Joey naman ay nasa ''night gag show'' tuwing Lunes na ''Mixed NUTS''. Sa taon ding iyon ay umalis na ang ''Eat... Bulaga!'' sa ABS-CBN Studio 1 at muling bumalik sa Celebrity Sports Plaza sa mga huling bahagi ng 1994 bilang paghahanda sa paglipat nito sa GMA. Ang pagbabalik nina Tito, Vic and Joey's sa [[GMA Network|GMA]] ay naging opisyal na noong 1995, nang pinili nito ang ''Eat Bulaga!'' upang maging pangunahing pantanghaling palabas. Isang espesyal na pirmahan ng kontrata sa pamamagitan ng TAPE, Inc. at GMA ang ginanap sa Shangri-La sa Makati noong 19 Enero 1995 na dinaluhan ng halos lahat ng mga ''host'' nito. Bago iyon ay nagprodyus ang GMA ng kanilang sariling pantanghaling programa, ang ''[[Lunch Date]]'' (na pumalit sa ''Student Canteen'' matapos ang 1986 Rebolusyon sa EDSA) at ang ''SST: Salo-Salo Together'', na mayroong bahagyang tagumpay.<ref name="peplong3"/> 28 Enero 1995 nang magsimulang ipalabas ang ''Eat... Bulaga!'' sa bago nitong tahanan sa GMA. Ginunita ito sa isang TV special na pinamagatang ''Eat... Bulaga!: The Moving!'' na ginanap muli sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]].<ref name="peplong3" /><ref name="ebtahanan3"/><ref name=":12">{{cite news|title='Eat Bulaga' premieres on GMA-7|pages=197|newspaper=[[Manila Standard]]|location=Google News Archive|date=22 January 1995|url=https://news.google.com/newspapers?id=ZjpNAAAAIBAJ&sjid=0QoEAAAAIBAJ&pg=2552%2C4115779|accessdate=22 July 2015}}</ref> Bago maganap ang paglipat na ito ay isang buwang pagpopromote ang ginawa mula Disyembre 1994 hanggang Enero 1995 na nagpakita ng mga patalastas na pumatok at bumenta sa masa gaya ng ''Totoo ang Sie7e at 9 - 2 =7,'' na kapwa pagpapahiwatig sa mga naging paglipat ng palabas mula Channel 9 (RPN) tungo sa Channel 2 (ABS-CBN) tungo sa Channel 7 (GMA). Pansamantalang nanatili sa Celebrity Sports Plaza ang programa mula sa mga huling buwan ng 1994 hanggang sa lumipat ito sa Eastside Studios ng [[:en:Broadway Centrum|Broadway Centrum]] noong 16 Setyembre 1995, sa isang TV special na pinamagatang ''Eat Bulaga!: The East Side Story''. Nadagdagan din ng mga bagong ''co-host'' ang programa, na kinabibilangan nila [[Toni Rose Gayda]] (na nagmula sa dating karibal na programa ng ''Eat... Bulaga!'' na ''[[Lunch Date]]''), [[Allan K]], Samantha Lopez and [[Francis Magalona]] noong 1995, at si [[Anjo Yllana]] noong 1998. Sa panahon sa pagitan ng 1995 at 1998, mangilan-ngilang artista din ang hinirang upang maging ''guest co-hosts.'' Taong 1999 nang ''Eat Bulaga!'' ang maging unang palabas sa telebisyong Pilipino ang magpamigay ng milyon-milyon. Nang ipakilala ng noong pantanghaling palabas ng ABS-CBN na ''[[Magandang Tanghali Bayan]]'' ang "Pera o Bayong", pumatok ito kaagad sa masa, kaya naman naungusan ng ''MTB'' ang ''Eat Bulaga!'' sa kompetisyon ng ratings sa loob ng dalawang taon. Dahil dito ay napilitan ang pamunuan ng ''Eat Bulaga!'' na magpapremyo ng milyones, sa pamamagitan ng mga ''segment'' nito na "Meron o Wala" noong kalagitnaan ng 1999 at ''"''Laban o Bawi" noong mga huling buwan ng 2000 upang maipanumbalik ang interes ng mga manonood.<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/features/12061/-eat-bulaga-and-27-years-of-making-the-pinoys-happy-|title="Eat...Bulaga!" and 27 years of making the Pinoys happy!|last1=Almo|first1=Nerisa|date=20 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723133943/http://www.pep.ph/features/12061/-eat-bulaga-and-27-years-of-making-the-pinoys-happy-|url-status=dead}}</ref> Noong unang araw ng Enero 2000 (Sabado), ipinalabas ng ''Eat Bulaga!'' ang millenium episode (na ginanap sa [[SM City North EDSA]]) nito noong ika-7:30&nbsp;ng gabi upang magbigay daan sa espesyal na programang [[2000 Today]] na ipinalabas noong tanghali ng araw na iyon. Mayo ng taong 2001 nang matanggal si Francis Magalona sa programa dahil sa 'di umano'y pagkakasangkot sa droga. Pumalit sa kaniya ang artista at mang-aawit na si [[Janno Gibbs]]. Nang mapawalang-sala si Magalona ay nagbalik siya sa ''Eat Bulaga!'' noong Enero ng sumunod na taon. Noong Abril 2002 naman ay napanumbalik ng ''Eat Bulaga!'' ang pangunguna nito sa ratings laban sa ''MTB'' bunsod ng pagsikat ng SexBomb Dancers (sa segment na "Laban o Bawi") at ang kontrobersyal na ''reality segment'' na "Sige, Ano Kaya Mo? SAKMO!"''.'' Sa parehong taon na iyon ay ipina-''renew'' ng programa ang ''blocktime deal'' nito sa GMA Network, na siyang tumapos sa mga haka-hakang lilipat muli ng network ang palabas. Bumalik sa regular na pang-araw-araw na paghohost si Tito Sotto noong 2003. Naidagdag din sa lumalaking listahan ng mga ''host'' ang komedyante at dating contestant ng palabas na si Michael V. at ang mga modelo na sina Tania Paulsen and Alicia Mayer. Itinampok din ang palabas ng dati nitong tahanang himpilan na ABS-CBN sa pagdiriwang nito ng ika-50 taong guning taon. Ipinagdiwang ng ''Eat Bulaga!'' ang ika-25 taon nito sa telebisyon noong 19 Nobyembre 2004 sa ampitheatre ng [[:en:Expo Pilipino|Expo Pilipino]] sa Clark Freeport Zone, [[Angeles, Pampanga]].<ref name="lionsilver">{{cite web|url=http://www.lionheartv.net/2010/03/eat-bulaga-silver-special-on-dvd/|title=Eat, Bulaga! silver special on DVD|date=11 March 2010|website=LionhearTV|publisher=B&L Multimedia Co. Ltd.|access-date=22 July 2015}}</ref> Ipinagdiwang din ng palabas ang pagiging pinakamahabang pantanghaling palabas nito sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas. Dinaluhan ng humigit 60 000 katao ang ''television special'' na ito<ref name="lionsilver" /> at tumamasa din ng pinakamataas na rating para sa pang-araw na palabas sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas. Napanalunan nito ang ''Best Entertainment (One-Off/Annual) Special'' sa Asian Television Award sa [[Singapore]] noong 1 Disyembre 2005.<ref name="philroad">{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/312499/eat-bulaga%C2%92s-road-victory|title=Eat, Bulaga!&#146;s road to victory|last1=Francisco|first1=Butch|date=17 December 2005|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|access-date=28 April 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/313518/more-asian-television-awards|title=More Asian Television Awards|last1=Francisco|first1=Butch|date=24 December 2005|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|access-date=22 July 2015}}</ref> Ang kaganapan na ito ay ang itinuturing na pinakamatagumpay sa kasaysayan ng telebisyon sa Pilipinas, na halos matapatan lamang ng ''[[:en:StarStruck (Philippine TV series)|1st Starstruck Final Judgement]]''. Ang pagtatanghal na ito, na pinamagatang ''Eat Bulaga Silver Special'', way ipinalabas noong ika-27 (Sabado) at ika-29 (Lunes) ng Nobyembre 2004.<ref name="lionsilver" /> Sa mga panahong ito ay tinanggal na ng palabas ang tatlong tuldok sa pangalan nito: mula ''Eat... Bulaga!'' ay ''Eat Bulaga!'' na lamang ulit ang pamagat nito. Nang ilunsad ng GMA ang [[GMA Pinoy TV]] noong 2005 ay sumahimpapawid na ang ''Eat Bulaga!'' sa iba't ibang bansa sa buong mundo.<ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/international/articles/2015-07-28/683/GMA-international-channels-now-available-in-Charter-Spectrum-TV-in-the-US/|title=GMA international channels now available in Charter Spectrum TV in the US {{!}} GMA international channels now available in Charter Spectrum TV in the US|last=Inc.|first=GMA New Media,|access-date=2017-05-19|language=en}}</ref> 2006 nang umalis ang SexBond Girls sa programa dahil sa sigalot nito sa mga prodyuser ng programa..<ref name="sexbombbabes">{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/tv/389/sexbomb-returns-to-eat-bulaga-as-regular-performers|title=SexBomb returns to "Eat Bulaga!" as regular performers|last1=Borromeo|first1=Eric|date=12 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=23 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723135205/http://www.pep.ph/guide/tv/389/sexbomb-returns-to-eat-bulaga-as-regular-performers|url-status=dead}}</ref> Kaya naman nagbukas ang programa ng mga awdisyon para sa mga bagong mananayaw sa ilalim ng pangalang ''EB Babes,'' sa pamamagitan ng pagpapatimpalak. Agosto ng taon ding iyon nang magsimula ang grupo.<ref name="sexbombbabes" /> Marso 2007 naman nang bumalik ang SexBomb Girls, ngunit bilang mga ''co-host''.<ref name="sexbombbabes" /><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/12465/rivalry-between-sexbomb-and-eb-babes-heats-up|title=Rivalry between SexBomb and EB Babes heats up|last1=Nicasio|first1=Nonie|date=11 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724070434/http://www.pep.ph/news/12465/rivalry-between-sexbomb-and-eb-babes-heats-up|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/12522/eb-babe-kim-wala-namang-dapat-ikainsecure-ang-eb-babes-sa-sexbomb#cxrecs_s|title=EB Babe Kim: "Wala namang dapat ika-insecure ang EB Babes sa SexBomb."|last1=Nicasio|first1=Nonie|date=16 March 2007|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724024842/http://www.pep.ph/news/12522/eb-babe-kim-wala-namang-dapat-ikainsecure-ang-eb-babes-sa-sexbomb#cxrecs_s|url-status=dead}}</ref> Setyembre 2007 nang magkaroon ng matinding sagutan sa pagitan ni Joey de Leon at [[Willie Revillame]], na noo'y ''host'' ng karibal na programa ng ''Eat Bulaga!'' na ''[[Wowowee]],'' kasunod ng 'di umano'y Hello Pappy scandal.<ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/58382/Joey-tells-Willie-Explain-before-you-complain|title=Joey tells Willie: Explain before you complain|date=30 August 2007|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=11 April 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/58395/news/nation/roxas-seeks-probe-on-hello-pappy-game-show-controversy|title=Roxas seeks probe on 'Hello, Pappy' game show controversy|date=30 August 2007|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=23 July 2015}}</ref> Nobyembre 2007 naman nang ilunsad ng ''Eat Bulaga!'' ang kauna-unahan nitong panrehiyon na adaptasyon sa GMA Cebu sa pamagat na ''Eat Na Ta!.'' Ang ''Eat na Ta sa Radyo'' (mula Lunes-Biyernes) ay inilunsad noong 12 Nobyembre samantalang ang ''Eat Na Ta sa TV'' (tuwing Sabado) ay inilunsad noong 24 Nobyembre ng taon ding iyon. Nagsilbi itong pampasigla bago ang mismong palabas sa Kabisayaan hanggang 2008. 6 Marso 2009 nang pumanaw ang isa sa mga ''host'' ng palabas na si [[Francis Magalona]] dahil sa [[leukemia]]. Nang sumunod na araw ay nagprodyus ang palabas ng isang ''tribute episode'' sa alaala niya, kung saan inawit ng buong ''cast'' ang mga awit na likha niya. Sa ''tribute'' ding iyon nalaman na si Magalona ang nagpasimula sa paggamit ng salitang ''"dabarkads",'' na magpahanggang ngayon ay ginagamit upang tukuyin ang pamilya at ang manonood ng ''Eat Bulaga!.'' Kilala din is Magalona sa naging tradisyunal na pagsigaw niya ng "''seamless'' na!" na nagpahayag sa pagpapalit ng programa tuwing Sabado mula ''Eat Bulaga!'' tungo sa showbiz talk show na ''[[Startalk]].'' Matapos ang kanyang pagpanaw ay itinuloy ng ''Eat Bulaga!'' at ''Startalk'' ang tradisyon hanggang sa itigil ito sa pagtatapos ng taon. Pinalitan si Magalona ng kilalang actor at ''television personality'' na si [[Ryan Agoncillo]] nang pumasok ito sa palabas noong 24 Oktubre 2009. Ipinagdiwang naman ng ''Eat Bulaga!'' ang ika-30 guning taon nito sa ere, na pinangalanang ''Tatlong Dekads ng Dabarkads'' noong 30 Hulyo 2009. Sa espesyal na ito ay pinagtuunan ng pansin ng palabas ang mga kahanga-hangang mga tao, kabilang na ang 30 kapos sa buhay ngunit masisipag na estudyante, at ang iba pang mga "bayani sa araw-araw" bilang pagtanaw ng utang na loob sa mga manonood ng palabas.<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/473048/eat-bulaga-awards-cash-grants-scholars|title=Eat, Bulaga! awards cash & grants to scholars|date=1 June 2009|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/467840/changing-lives-30-young-people|title=Changing the lives of 30 young people|last1=Francisco|first1=Butch|date=16 May 2009|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref> Ipina-''renew'' ng palabas ang kontrata nitong ''blocktime partnership'' (para sa dalawang taon pa) sa GMA Network noong Disyembre 2009. Unang araw ng Enero 2010 nang pansamantalang lumipat ang programa sa Westside Studios ng Broadway Centrum, na naging tahanan ng karamihan sa mga naging programa ng GMA mula 1987 hanggang 2010, habang nire-''renovate'' anf Eastside Studios na nagdagdag ng mga bagong LED screens at mga upuang ''cushioned.'' Bumalik din sa renovadang studio ang palabas noong 6 Marso ng taon ding iyon. Pebrero 2011 nang umalis muli ang SexBomb Girls, kasama ang ''choreographer'' nito na si Joy Cancio, ngayon ay para naman sa palabas ng ABS-CBN na ''[[Happy Yipee Yehey!]].''<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/3269/no-bad-blood-between-these-sexbombs|title=No bad blood between these SexBombs|last1=Cruz|first1=Marinel R.|website=Inquirer.net|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=14 June 2011|accessdate=21 May 2013}}</ref> Marso 2011 nang pahabaan ng GMA Network ang ''blocktime deal'' nito sa palabas hanggang Enero 2016 na nagbigay ng isa pang oras para sa palabas, na siya namang nagbigay daan sa TAPE upang gumawa pa ng isang TV show na magsisilbing palabas pagkatapos ng ''Eat Bulaga!'' Inilunsad naman ng ''Eat Bulaga!'' ang ''coffee table book'' nito na ''Ang Unang Tatlong Dekada''<ref name="coffeebook2"/> na isinulat ng beteranong kolumnista na si Butch Francisco at dinisenyo ng anak ni Joey de Leon na si Jako.<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/735738/why-it-took-8-years-finish-bulaga-book|title=Why it took 8 years to finish the Bulaga! book|last1=Francisco|first1=Butch|date=11 October 2011|website=Philstar Entertainment|publisher=Philstar|accessdate=23 July 2015}}</ref> Kasama ng libro ay nagpamigay din ang ''Eat Bulaga!'' ng 3,000 ''limited edition'' [[DVD]]s ng ''Silver Special'' nito.<ref name="historicvic2"/><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/news/31387/joey-de-leon-gets-emotional-again-as-eat-bulaga-launches-book-chronicling-its-first-30-years/1/2|title=Joey de Leon gets emotional as Eat Bulaga! launches book chronicling its first 30 years|last1=Santiago|first1=Erwin|date=8 October 2011|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|accessdate=23 July 2015|archive-date=24 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724075439/http://www.pep.ph/news/31387/joey-de-leon-gets-emotional-again-as-eat-bulaga-launches-book-chronicling-its-first-30-years/1/2|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/234575/entertainment/eat-bulaga-launches-coffee-table-book|title=Eat Bulaga! launches coffee table book|last1=Jimenez|first1=Fidel R.|date=6 October 2011|website=GMA News Online|publisher=GMA Network, Inc.|accessdate=23 July 2015}}</ref> Nagprodyus din ng isang dokumentaryo ang [[GMA News and Public Affairs]] na pinamagatang ''Kuwentong Dabarkads'' na ipinresenta ni [[Dingdong Dantes]].<ref name="kd2"/> Sa kauna-unahang pagkakataon sa kasaysayan ng ''Eat Bulaga!'', nagkaroon ng kauna-unahang ''international franchise'' sa [[Indonesia]] na pinangalang [[Eat Bulaga! Indonesia]] na umere sa [[SCTV]] noong 16 Hulyo 2012 hanggang 3 Abril 2014, at ang [[The New Eat Bulaga! Indonesia]] na umere naman sa [[ANTV]] mula 17 Nobyembre 2014 hanggang 8 Agosto 2016, Agosto 18 naman ay nag-ere ito ng ''commercial-free special episode'' na nagdiriwang ng ika-33 guning taon nito.<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|accessdate=23 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> Isang ''soundtrack'' naman, ang ''Dabarkads D' Album: A Party for everyJUAN'', na nagtampok sa mga awit na pinasikat at nilikha ng ''cast'' ng ''Eat Bulaga!'' pati ang ilan sa mga ginamit nitong temang-awit, ay inilunsad noong Hulyo 2013..<ref>{{Cite AV media notes|title=Dabarkads D'Album (A Party For Every Juan!)|others=Eat Bulaga Dabarkads|year=2013|url=https://itunes.apple.com/ph/album/eat-bulaga-dabarkads-dalbum/id796309922|type=Album|publisher=[[:en:Ivory Music and Video|Ivory Music & Video, Inc.]]|location=Pilipinas|website=iTunes Philippines}}</ref> Nitong 7 Hulyo 2018, inilunsad ng Eat Bulaga! ang ''EB ver. 4.0'', kung saan sinimulan ang taunang selebrasyon para sa kanilang ika-apatnapung anibersaryo sa telebisyon, kasunod nito ang pagpapalabas ng ''horror-comedy telemovie'' na ''Pamana'' nitong 28 Hulyo 2018. Nitong 8 Disyembre 2018, Matapos ang 23 taon nang pananatili sa Broadway Centrum, lumipat ang ''Eat Bulaga!'' sa bago nitong state-of-the-art na istudyo, ang APT Studios, na matatagpuan sa [[Cainta]], [[Rizal]], ang paglipat nila sa bagong tahanan ay kasunod nito sa selebrasyon ng kanilang ika-apatnapu na anibersaryo ngayong Hulyo 2019, Pebrero 1 sa sumunod na taon, muling pumirma ang programa sa [[GMA Network]], kasunod ng ika-apatnapu na anibersaryo nila sa telebisyon, at 24 na taon sa GMA. Simula Hulyo 2019, ang mga binalik na ''segments'' ng programa ay sa ''limited engagement'' lamang para sa ika-apatnapung anibersaryo ng programa. Nitong 30 Hulyo 2019, ipinagdiwang ng ''Eat Bulaga!'' ang kanilang ika-40 na anibersaryo sa telebisyon, kasunod nito ang pagkakaroon ng pangalawang ''international franchise'' sa [[Myanmar]], ang pagkakaroon ng bagong ''batch'' ng mga iskolar ng EBEST, at ang pagtatapat ng mga kampeon ng mga ''segments'' ng programa para sa ''grand showdown'' nito, at abangan ang kanilang ika-apat na malaking anunsyo. Sina [[Anjo Yllana]], [[Ruby Rodriguez]] at [[Pia Guanio]] ay umalis sa Programa noong 2020 at 2021. Opisyal na sina [[Maja Salvador]] at [[Miles Ocampo]] bilang host ng programa. === ''Eat Bulaga!'' ng TAPE Inc. at ''E.A.T.'' (2023-24) === Mula 31 Mayo hanggang 4 Hunyo 2023, sinuspende ng “new managenent” (pinangunahan nina [[Jon-jon Jalosjos|Jon-jon]] at [[Bullet Jalosjos]] - mga anak ni TAPE, Inc. chairman [[Romeo Jalosjos]]) ang live production. Inanunsyo nina [[Tito Sotto]], [[Vic Sotto]], at [[Joey de Leon]] na aalis sila sa TAPE, Inc.. Nag-ugat ang anunsyo sa nagpapatuloy na alitan sa pagitan ng tatlo at ng magkapatid na Jalosjos hinggil sa pagtanggal kay [[:en:Antonio Tuviera|Tony Tuviera]] sa pang-araw-araw na operasyon ng ''Eat Bulaga!'', at mga plano ng mga Jalosjos para sa palabas. Ang anunsyo ng TVJ nung nakaraang 31 Mayo 2023 ay sa livestream ng ''Eat Bulaga!'' Facebook Page at YouTube channel nito at sa kamay ng bagong management ng [[TAPE Inc.]] Hindi sila pinayagan ng mag-ere ng live at pawang replay episode ang pinapalabas sa [[GMA Network]]. Ang ibang host ng palabas na ito tulad nina [[Paolo Ballesteros]], [[Jose Manalo]], [[Maine Mendoza]], [[Ryzza Mae Dizon]], [[Wally Bayola]], [[Ryan Agoncillo]] at si [[Allan K.]] ay kasama pati mga miyembro ng produksyon (cameraman, manunulat, sales) ay nagpirma din sila ng resignation sa parehas na araw. Sina TVJ ay nagpirma ng aplikasyon sa IPOPHL para sa pagmamay-ari ng trademark na "Eat Bulaga!" na na-rehistro nito noong 2013 sa ilalim ng TAPE na nakatakdang mage-expire sa 14 Hunyo 2023. Sa ilalim ng pamamahala ng mga Jalosjos, patuloy na ginamit ng TAPE, Inc. ang ''Eat Bulaga!'' bilang pamagat ng kanilang noontime show sa GMA Network mula Hunyo 5, 2023 hanggang Enero 5, 2024 na may mga bagong host at segment, habang hinihintay ang desisyon ng IPOPHL hinggil sa petisyon ng magkapatid na Sotto at De Leon na kanselahin ang trademark ng TAPE na "Eat Bulaga". Sa panahong ito, ang ''Eat Bulaga!'' nito ay pinangunahan nina [[Alexa Miro]], [[Arra San Agustin]], [[Betong Sumaya]], [[Buboy Villar]], Cassy Legaspi, [[Chariz Solomon]], [[Dasuri Choi]], [[Glaiza de Castro]], [[Isko Moreno]], Kimpoy Feliciano, [[Kokoy de Santos]], Mavy Legaspi, [[Michael Sager]], [[Paolo Contis]], [[Winwyn Marquez]], at [[Yasser Marta]]. Noong Hunyo 7, 2023, ang mga noo'y dating host ng ''Eat Bulaga!'' – sina TVJ, Allan K., Jose Manalo, Wally Bayola, Paolo Ballesteros, Ryan Agoncillo, Maine Mendoza, Ryzza Mae Dizon, at Carren Eistrup (na nag-resign rin sa TAPE) ay inihayag ang kanilang paglipat sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] sa pamamagitan ng bagong nabuong [[TVJ Productions]], isang joint venture sa magulang ng TV5 na MediaQuest Holdings, na nag-anunsyo ng isang bagong noontime Show na papalit sa Itslottime Show nito. Noong Hulyo 1, 2023, ang kanilang bagong noontime show, na pormal na pinamagatang ''E.A.T.'', ay ipinalabas sa TV5. Nagbalik bilang Dabarkads si [[Miles Ocampo]] noong Hulyo 8, 2023, pagkatapos umalis dahil sa mga isyu sa kalusugan, habang si [[Atasha Muhlach]] ay nag-debut noong Setyembre 23, 2023, bilang bagong karagdagan sa cast. Noong Oktubre 2023, ipinakilala ng palabas ang Singing Queens, na nagtatampok ng mga miyembrong sina Anne Ferrer, Eunice Janine, Samantha Rascal, Khayzy Bueno, at Jean Drilon. Nitong 4 Disyembre 2023, Ikinansela ang trademark registration ng TAPE, Inc., ang trademark nitong 'Eat Bulaga' at 'EB'. Matapos mapag-desisyunan ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] na ang [[TVJ]] ang may karapatan na magmay-ari ng trademark na 'Eat Bulaga'. Ayon naman sa TAPE, Inc., itutuloy nila ang pagsampa ng apela sa naging desisyon ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] para mapabaligtad ang desisyon nito. Sa programang ''Sa Totoo Lang'' ng [[One PH]] at ang istayon ng radyo ng TV5 na [[DWFM|92.3 Radyo5 True FM]] noong 7 Disyembre 2023, ayon sa report ni MJ Marfori, ang isinampang apela ng [[TAPE Inc.|TAPE, Inc.]] laban sa desisyon ng [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL] ay ibinasura, kaugnay sa desisyon nito na ang TVJ ang may karapatan na magmay-ari ng trademark na 'Eat Bulaga'. Dahil dito, rehistrado na kay [[Joey de Leon|Joey De Leon]] ang 'Eat Bulaga' trademark sa [https://www.ipophil.gov.ph/ IPOPHL], sa ilalim ng class 41 para sa 'entertainment services'. Ayon din sa [https://www.abante.com.ph/ Abante News], sa Enero 2024 na gagamitin ng TVJ ang 'Eat Bulaga' sa [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]]. Sa kabilang banda, sa artikulo ng Bored Productive nitong 7 Disyembre 2023, gumagawa na nang plano ang [[TAPE Inc.|TAPE, Inc.]] sa pagpapalit ng pangalan ng kanilang programa, matapos matalo sila sa kasong trademark ng ''Eat Bulaga!''. Noong 5 Enero 2024, pinanalunan ng Marikina Regional Court ang desisyon at pinagbawalan ang TAPE Inc., kasama ang GMA Network, Inc., mula sa: # Paggamit ng ''Eat Bulaga!'' o ang logo nito sa kanilang palabas, programa, proyekto o sa mga promosyon; # Paggamit ng jingle o kanta ng ''Eat Bulaga!'' sa kanilang palabas, programa, proyekto o promosyon; at # Pagpapalabas o pag-eere ng mga kahit anong replay na episode ng ''Eat Bulaga!'' na bago pa inere noong 31 Mayo 2023 sa kanilang channel o platform Ayon naman kay Atty. Maggie Abraham-Garduque (abogado ng TAPE, Inc.), natanggap na nila ang desisyon at nagulat sila sa desisyon ng korte. Magsasampa pa rin sila ng apela sa naging desisyon ng korte. Noong Enero 6, 2024, muling inilunsad ng TAPE Inc. ang kanilang ''Eat Bulaga!'' bilang ''[[Tahanang Pinakamasaya!]]''. Dahil sa mababang rating na nagresulta sa pagbaba ng viewership pati na rin sa pagtaas ng utang, nakansela ang ''Tahanang Pinakamasaya!'' noong Marso 2, 2024 na nagtapos sa 29 na taon ng noontime slot ng GMA sa ilalim ng TAPE. ===Panahon sa TV5 (2024-kasalukuyan)=== Noong Enero 6, 2024, ang ''E.A.T.'' ay pinalitan ng pangalan pabalik sa ''Eat Bulaga!''. Sa parehong araw, ang mga piling programa ng TV5, kasama ang ''Eat Bulaga!'' at [[PBA]], ay nagsimula ang kanilang weekend simulcast sa [[CNN Philippines]], na minarkahan ang pagbabalik ng variety show sa orihinal nitong network (RPN) matapos pumirma ang TV5 Network ng isang kasunduan sa controlling owner ng RPN na Nine Media Corporation para mapabuti ang kanilang network coverage. Matapos ang pagsasara ng CNN Philippines noong 31 Enero 2024, ang parehong mga programa ay dinala sa kapalit nitong channel, ang [[RPTV]], at ang kanilang mga simulcast sa network ay pinalawig hanggang sa mga karaniwang araw simula noong 1 Pebrero 2024. == Tema ng ''Eat Bulaga!'' == [[Talaksan:Eat Bulaga 1990's.jpg|frame|left|Eat Bulaga logo noong 2001-2003]] Ang orihinal na tema ay nagsimula noong 1982 at isinulat ni Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon at inayos ni Homer Flores, ngunit nilinaw ng source ng Cabinet Files sa PEP.ph na si Vic ang composer ng melody ng Eat Bulaga!, habang si Vincent Dy Buncio ang sumulat ng lyrics. Nang sumali si [[Aiza Seguerra]] sa palabas noong 1988 at nalipat sa [[ABS-CBN]] noong 1989, ang ikalawa at ikatlong linya ng ikalawang saknong ay naging "Si Aiza at si Coney/Silang lahat ay nagbibigay". Ang ikalawa at ikatlong linya ng saknong ay ginagamit pa rin kahit na si Coney ay umalis sa palabas noong 1991 at may kaunting artista na nadagdag tulad ni [[Jimmy Santos]], Christine Jacob, [[Ruby Rodriguez]], Lady Lee at si [[Rio Diaz]] ay madagdag sa mga tauhan sa palabas ng "''Bulaga''". Nung ang ''Eat Bulaga!'' ay nalipat sa [[GMA]] noong ika-28 Enero 1995, pinalitan ang ikalawang linya sa ikalawang saknong at tinanggal ang pangalan ni Aiza at Coney sa liriko, at sa tugon sa lumalaking grupo ng ''Eat Bulaga''. Ganito ang naging linya: "Barkada'y dumarami". Gayumpaman noong 2003, pinalitan ang linya ng [[SexBomb Girls]] ay gumawa ng sariling salin ng tema ng ''Eat Bulaga!''. Sa komposisyon ni Lito Camo. Ang linya ay naging "Buong tropa ay kasali". Noong ika-25 taong anibersaryo noong 2004, umaawit lahat ang naging kasapi ''Eat Bulaga!'' at ang linyang "Barkada'y dumarami" ang isinama sa liriko. Sa OBB noong 2004 ipinalit ang mga linya sa ibang wika ng Bikolano, Cebuano, Waray-waray at Tagalog. At noong 2005, ilang liriko ay re-arrange ni [[Francis Magalona]]. Ang linya ay "Saan ka man ay halina tayo". Dinagdagan ng mga linya ni Francis Magalona ang sariling salin ng tema ng ''Eat Bulaga''. Gayumpan noong 2007 ibat-ibang musika tulad ng Rock, Jazz, Reggae, Dance-pop at Hip-hop. Kinanta na ang unang bersyon ni Allan, Jimmy, Toni Rose at Ruby. Ang ikalawang bersyon ay kinanta ni Pia, Ciara, Gladys, Paolo, Julia at Janno. Ang linya ay "Ligaya sa ating buhay" na pinagkanta ni Gladys sa unang bersyon ng OBB at ikinanta ni Julia Clarete ang linya sa ikalawang bersyon ng OBB. Sa ikatatlong linya kinanta ni Jose Manalo at Wally Bayola ang bersyon ng reggae. Kinanta ang ika apat na linya ang bersyon ng dance ni Sugar at ang mga EB Babes. Ikinanta ang ika't limang bersyon nina BJ, [[Francis M]], Teri at Cindy, at dinagdagan ang ''Buong mundo'' na pinagrepeat ang ika apat na linya sa kanta. Nitong 2009 at 2014, muling binago ang tono nito sa bagong modernong musiko. Mula 2012 hanggang kasalukuyan, ginamit sa modernong bersyon ang orihinal na tono ng programa. Noong July 2023, iniangkop ng TVJ ang orihinal na theme song ng ''Eat Bulaga!'' na may maliliit na pagbabago, partikular ang tinanggal na pariralang "Eat Bulaga", na pagkatapos ay pinalitan ng "E-A-T" upang maiwasan ang mga posibleng isyu sa trademark sa TAPE. Samantala sa TAPE, inilunsad rin nila ang bagong kanta ng programa nila na ginagamit pa rin ang pangalan ng ''Eat Bulaga!'' noong 29 Hulyo 2023 kasunod ng ika-44 na anibersaryo ng naturang palabas. Noong 6 Disyembre 2023, ginamit ng ''E.A.T.'' ang tagline na "Eat Bulaga!" matapos kanselahin ng Intellectual Property Office of the Philippines (IPOPHL) ang pagpaparehistro ng trademark ng TAPE Inc. para sa ''Eat Bulaga!'' at nagharing pabor kina Tito Sotto, Vic Sotto at Joey de Leon. Noong Enero 5 2024, muling ginamit ng TVJ at Legit Dabarkads ang dating theme song ng ''Eat Bulaga!''. {| class="toccolours" cellpadding="15" align="center" rules="cols" ! colspan="7" bgcolor="" |<big>Pantemang-awit ng ''Eat Bulaga!''</big> |- !1982 - 1987 !1987 - 1995 !1995 - 1998 !1998 - 2023 !2023 - 2024 (rebisyon ng ''E.A.T.'') !2023 - 2024 (bersyon ng TAPE, Inc.) !2024 - kasulukuyan |- | Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, kasama pati si Coney Apat silang nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, '''si Aiza at si Coney''' '''Silang lahat ay''' nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Aparri hanggang Jolo, Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, '''barkada'y dumarami''' Silang lahat ay nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |'''Mula Batanes hanggang Jolo,''' Saan ka man ay halina kayo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' Sina Tito, Vic at Joey, barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... ''Eat Bulaga!'' |Mula Batanes hanggang Jolo Saan ka man '''na panig ng mundo''' Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' '''Ang dabarkads''' ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' Sina Tito, Vic, at Joey Barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay Ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa, '''''E-A-T''! (''Bulaga!'')''' |'''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Dahil kayo ay nandiyan''' '''Hatid namin ang tulong at saya''' '''Kayong lahat ang dahilan''' '''Kaya kasama pa rin ang''' '''''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''''EB''? Happy! Happy? ''EB''!''' '''Hindi ka iiwan''' '''Saang sulok ka man ng mundo''' '''Kasama pa rin sa tanghalian niyo ''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Tahanang pinakamasaya, ''Eat Bulaga!''''' '''Kayong lahat ang dahilan''' '''Kaya kasama pa rin ang''' '''''Eat Bulaga!''''' '''''EB''? Happy! Happy? ''EB''!''' |Mula Batanes hanggang Jolo Saan ka man na panig ng mundo Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' Ang dabarkads ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' Sina Tito, Vic, at Joey Barkada'y dumarami Silang lahat ay nagbibigay Ligaya sa ating buhay Buong bansa ay nagkakaisa Sa tuwa't saya na aming dala Isang libo't isang tuwa Buong bansa... '''''Eat Bulaga!''''' |} == Mga ''cast'' == ===Mga kasalukuyang hosts at mga tampok=== {{multiple image |direction = vertical |align = right |header = Mainstay Hosts |image1 = Tito_Sotto_III_(cropped).jpg |caption1 = Tito Sotto |width1 = 150 |image2 = Vic_Sotto_2022_(cropped).jpg |caption2 = Vic Sotto |width2 = 150 |image3 = Joey_De_Leon_and_Travis_Kraft_(cropped).jpg |caption3 = Joey de Leon |width3 = 150 |image4 = Jose_Manalo,_Paolo_Ballesteros_and_Wally_Bayola.jpg |caption4 = Jose Manalo, Wally Bayola and Paolo Ballesteros (JoWaPao) |width4 = 150 }} *[[Tito Sotto]] (since 1979) *[[Vic Sotto]] (since 1979) *[[Joey de Leon]] (since 1979) *[[Allan K.]] (since 1995) *[[Jose Manalo]] (since 1994) *[[Wally Bayola]] (since 2000) *[[Paolo Ballesteros]] (since 2001) *[[Ryan Agoncillo]] (since 2009) *[[Ryzza Mae Dizon]] (since 2012) *[[Maine Mendoza]] (since 2015) *Carren Eistrup (since 2023) *[[Miles Ocampo]] (since 2022) *Atasha Muhlach (since 2023) *[[R'Bonney Gabriel]] (segment co-host, since 2025) *Ian Red (segment co-host, since 2025) ===Mga dating hosts at mga tampok=== <!-- Please do not indicate the current status of the previous co-hosts and features of this program. It is unnecessary and unencyclopedic per "Wikipedia:Manual of Style" and "Wikipedia:NOT". And please enclose the years in parenthesis "()". Thank you. --> {{div col|small=yes|colwidth=25em}} *[[Aicelle Santos]] (2016–2017, 2020-2021) *[[Aiko Melendez]] (1989–1995) *[[Aiza Seguerra]] (1987-1997, 2023) *[[Ai-Ai delas Alas]] (1995–2000, 2015–2016, ''Kalyeserye'''s Lola Babah) *Aileen Damiles<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens">{{cite web |url=http://www.missosology.info/forum/viewtopic.php?f=15&t=133488&start=0|title=Eat Bulaga and Beauty Queens|date=22 April 2012|publisher=Missosology|access-date=5 September 2016}}</ref> *Aji Estornino (2002) *[[Alden Richards]] (2015–2021) *Alexa Miro (2023-2024) *Alfie Lorenzo<ref name="ebcoffeebook">{{cite book |last=Francisco|first=Butch|date=2011 |title=Eat Bulaga!: Ang Unang Tatlong Dekada|publisher=TAPE, Inc.|pages=124–125|others=Designed by Jako de Leon|isbn=9789719528302}}</ref> *[[Ali Sotto]] (1993–1994) *[[Alicia Mayer]] (2004–2006) *Alina Bogdanova (2015–2016) *[[Amy Perez]] (1988–1995) *Ana Marie Craig (1996) *Angela Luz (1989–1995) *[[Angelu de Leon]] *[[Anjo Yllana]] (1999–2020) *[[Anne Curtis]] (2004)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=446638&page=233|title=EAT BULAGA! 2010 -> hangga't may BATA may EAT.... BULAGA! - Post #4658|date=16 March 2012|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=12 Nobiyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112022028/https://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=446638&page=233|url-status=dead}}</ref> *[[Ariana Barouk]] (2008) *Ariani Nogueira (2007) *Arra San Agustin (2023-2024, de facto) *Atong Redillas (early 1990s)<ref name="ebcoffeebook"/> *[[BJ Forbes]] (2005–2008) *Bababoom Girls (2009–2010) *Babyface (2005)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=76F00Y3lo0A|title=Bulagaan feb18 2005b - YouTube|date=21 September 2006|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref> *Bea Bueno (1996) *Becca Godinez (1981) *The Bernardos (2015–2016) *Bessie Badilla<ref name="ebcoffeebook"/> *Betong Sumaya (2023-2024, de facto) *Bikoy Baboy (late 1980s–early 1990s, portrayed by Ronaldo Joseph Joaquin, EB mascot) *[[Bobby Andrews]] *Bonitos (Group) (2009, ''Kakaibang Bida'' segment) *[[Boobay]] (2016, ''Kalyeserye'''s Yaya Pak, 2017, Mother Goose, ''Quiz Vee'' segment) *Boom Boom Pow Boys (2009–2013) *Boy Katawan (2011–2013) *Buboy Villar (2023-2024, de facto) *Camille Ocampo (1998–2001) *[[Carmina Villaroel]] (1989–1995) *Cassy Legaspi (2023-2024, de facto) *[[Ces Quesada]] (1989) *[[Charo Santos]] (1986–1987) *Chia Hollman (2010–2011) *Chiqui Hollman (1979–1981) *Chihuahua Boys (2001–2006) *[[Chris Tsuper]] (2015–2016) *Christelle Abello (2015, Doktora Dora de Explorer's assistant, ''Problem Solving'' segment) *[[Christine Jacob]] (1992–1998) *[[Ciara Sotto]] (2004–2012) *[[Cindy Kurleto]] (2006–2007) *[[Cogie Domingo]] (2001) *[[Coney Reyes]] (1982–1992) *[[Daiana Menezes]] (2007–2012) *Danilo Barrios (1998) *[[Dasuri Choi]] (최다슬) (2014-2016; 2020-2021; 2023-2024, de facto) *[[Dawn Zulueta]]<ref name="coffeebook2"/> *Debraliz Valasote (1979–1982) *[[Derek Ramsay]] (2001–2004) *[[Dencio Padilla]] (1983) *[[Diana Zubiri]] (2003–2005) *Dindin Llarena (1999–2001) *[[Dingdong Avanzado]] (1987–1988) *[[Dingdong Dantes]]<ref name="ebcoffeebook"/> *Dingdong Dantis the Impersonator (2001–2003, 2019-2021) *[[Donita Rose]] (1996–1997, 2002–2003, 2020-2021) *[[Donna Cruz]] (1995–1998) *E-Male Dancers (2001–2006) *[[Edgar Allan Guzman]] (2006–2007, 2024-2025) *Eileen Macapagal (1980s)<ref name="PinoyExchange">{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=40|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 40|date=23 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=5 September 2016|archive-date=16 Septiyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916173625/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=40|url-status=dead}}</ref> *Eisen Bayubay (2001) *[[Eric Quizon]] (1992–1993, 1996-1998, 2010-2011, 2014-2016) *Felipe Tauro (mid–1990s, ''Alaxan Gladiators'' referee) *[[Francis Magalona]]† (1997–2009) *Fire (Ana Rivera & Soraya Sinsuat) (1995–1997) *Frida Fonda (1980s) *Gabby Abshire (2012) *Gemma Fitzgerald (2000–2002) *[[Gladys Guevarra]] (1999–2007) *[[Glaiza de Castro]] (2023-2024, de facto) *Gov Lloyd (2017, 2021, ''Jackpot En Poy'' referee) *[[Gretchen Barretto]] (1993, 2011) *[[Heart Evangelista]] (2013) *[[Helen Gamboa]] (1985–1986) *[[Helen Vela]]† (1986–1991) *[[Herbert Bautista]] (1989–1992) *Ho and Ha (2007–2012)<ref name="ebcoffeebook"/> *Illac Diaz (1996–1998) *Inday Garutay (1995–1997, 2013-2015) *[[Isabel Granada]]†<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Isabelle Daza]] (2011–2014) *[[Isko Moreno]] (2023-2024, de facto) *[[Iza Calzado]] (2011–2012) *Jaime Garchitorena (1991–1993, 2009-2011) *[[Janice de Belen]] (early 1990s)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Post #231|date=10 March 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002163547/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|url-status=dead}}</ref> *Janna Tee (2015, Doktora Dora de Explorer's assistant, ''Problem Solving'' segment) *[[Janno Gibbs]] (2001–2007) *[[Jaya (singer)|Jaya]] (1997–1999) *[[Jenny Syquia]] (1997) *[[Jericho Rosales]] (1996–1997) *[[Jessa Zaragoza]]<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Joey Albert]]<ref>{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314844/#Comment_6314844|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 48|date=29 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111400/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314844/#Comment_6314844|url-status=dead}}</ref> *[[Jimmy Santos]] (1983–2022) *John Edric Ulang (2012–2013, 2014-2015) *[[Jomari Yllana]] (2000) *[[John Prats]]<ref name="ebcoffeebook"/> *[[Joyce Jimenez]] (2001–2002) *[[Joyce Pring]] (2014, ''Trip na Trip'' DJ) *Juannie (1997, Allan K Look-alike)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=OTVenZtYhi0|title=Bulagaan CLASSIC with Vic, Joey, Francis, Christine, Allan|date=2 December 2016|publisher=YouTube|access-date=26 June 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://twitter.com/allanklownz/status/1030434765856366592|title=allan k on Twitter: "Siye si juannie- kalook alike ko"|date=17 August 2018|publisher=Twitter|access-date=24 August 2018}}</ref> *Jude Matthew Servilla (2009–2010) *[[Julia Clarete]] (2005–2016) *Julia Gonowon (2017–2018, 2021-2022) *[[K Brosas]] (2001–2003, 2019-2021) *[[Keempee de Leon]] (2004–2016) *Kevin (1990–1995) *Kidz @ Work (1990s)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=qw3jKv5gJ8g|title=kidz@work opening dance prod in eat bulaga "maria" by ricky martin - YouTube|date=3 October 2013|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=n4llxN5Ltqk|title=kidz@work - YouTube|date=21 September 2007|publisher=YouTube|access-date=5 September 2016}}</ref> *Kim Idol† (2008–2010) *Kimpoy Feliciano (2023-2024, de facto) *[[Kitty Girls]] (2009) *Kokoy de Santos (2023-2024, de facto) *Kombatseros (1982)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/videos/1602736966438139/|title=Eat Bulaga!'s 10th Anniversary TV Special (1989)|date=19 August 2017|publisher=Facebook|access-date=9 October 2017}}</ref> *[[Kris Aquino]] (1988–1989) *Kristine Florendo (1998–2000) *Kurimaw Boyz (2001–2006) *[[Lady Lee]] (1991–1997) *Lalaine Edson (2000) *Lana Asanin (1999–2000) *[[Lana Jalosjos]] (a.k.a. Lana J. or Svetlana) (2004–2006) *[[Lance Serrano]] (2013) *[[Lani Mercado]] (1989–1990) *[[Larry Silva|Larry "Pipoy" Silva]]† (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48">{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314354/#Comment_6314354|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 48|date=29 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111112/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6314354/#Comment_6314354|url-status=dead}}</ref> *Leila Kuzma (2002–2004) *Leonard Obal (mid–1990s)<ref name="ebcoffeebook"/> *Lindsay Custodio (1998) *Los Viajeros [Pedro, Eduardo & Diego] (2013–2014, 2015-2016) *Lougee Basabas (2007–2009, 2012-2014) *[[Luane Dy]] (2017–2020, 2021-2022) *Lyn Ching-Pascual (1997–1998, 2015-2016) *Macho Men Dancers (1980–1983)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/williamwallenagbulos/posts/429523620569195|title=William Wallen Agbulos|date=2 August 2015|publisher=Facebook|access-date=7 September 2016}}</ref> *Jinky "Madam Kilay" Cubillan (2017) *[[Maja Salvador]] (2021–2023) *Male AttraXion (1993)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/photos/a.764403070271537.1073741828.764323553612822/1127079854003855/?type=1&theater|title=ABS-CBN Memories|date=31 March 2016|publisher=Facebook|access-date=7 September 2016}}</ref> *Manny Distor† (1998–1999) *Maneouvres (1990s) *[[Manilyn Reynes]] (1985–1990) *[[Marian Rivera]] (2014–2015, 2016-2017) *[[Maricel Soriano]] (1985–1987, 1995–1996) *Mark Ariel Fresco (2006–2007) *Mausi Wohlfarth (1998–1999) *[[Maureen Wroblewitz]] (2018–2019) *Mavy Legaspi (2023-2024, de facto) *Michael Sager (2023-2024, de facto) *[[Michael V.]] (2003–2016) *[[Michelle van Eimeren]] (1994) *[[Mickey Ferriols]] (1996–2000) *Mike Zerrudo (1998–1999) *[[Mikee Cojuangco-Jaworski]] (1994)<ref>{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=283567&page=98|title=GrEAT BULAGA @ 28: 2007 - Post #1949|date=13 July 2007|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002180305/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=283567&page=98|url-status=dead}}</ref> *Millet Advincula (1990s)<ref name="PinoyExchange"/> *[[Mitoy Yonting]] (1997, 2006–2009) *[[Mr. Fu]] (2009) *Nadine Schmidt (2002) *Nicole Hyala (2015–2016) *[[Niño Muhlach]] (early 1990s)<ref name="pinoyexchange.com">{{cite web|url=http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Post #225|date=10 March 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=29 September 2016|archive-date=2 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002163547/http://www.pinoyexchange.com/forums/showthread.php?t=132169&page=12|url-status=dead}}</ref> *[[Nova Villa]] (1989–1995) *OctoArts Dancers (1989–1992) *[[Ogie Alcasid]] (1988–1989) *[[Onemig Bondoc]] (1996–1997) *Paolo Contis (2023-2024, de facto) *Patani Daño (2008) *[[Patricia Tumulak]] (2015–2016) *[[Pauleen Luna]] (2004–2023) *[[Pepe Pimentel]]† (1980s)<ref>{{cite web|url=http://filmacademyphil.org/?p=1532|title=NOONTIME TV SHOWS|date=21 July 2009|publisher=Film Academy of the Philippines|last1=Clarin|first1=Tess|access-date=21 November 2018|archive-date=1 Disyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201182306/http://filmacademyphil.org/?p=1532|url-status=bot: unknown}}</ref> *[[Phoemela Barranda]] (2001–2002) *[[Pia Guanio]] (2003–2021) *Plinky Recto (1989–1992) *[[Pops Fernandez]] (1987–1988) *Priscilla Monteyro (2009–2010, 2014-2015) *The Quandos (2015–2016) *Rachel Ann Wolf<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens"/> *Rading Carlos† (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *[[Randy Santiago]] (mid–1990s)<ref name="pinoyexchange.com"/> *Rannie Raymundo (1993) *Raqi Terra (2018–2019) *Rey de la Cruz† (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *Rey Pumaloy (1995–2000, ''Aminin'' segment) *[[Richard Hwan]] (2014–2015, 2016-2017) *Richard Merk<ref name="eb25pinoyexchangepage43">{{cite web|url=https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6293570/#Comment_6293570|title=Eat Bulaga's 25 years celebration - Page 43|date=27 November 2004|publisher=PinoyExchange|access-date=26 June 2018|archive-date=26 Hunyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111003/https://www.pinoyexchange.com/discussion/comment/6293570/#Comment_6293570|url-status=dead}}</ref> *[[Richie D'Horsie]]† (1979–1985, 1994, 2009 bababoom segments) *[[Rio Diaz]]† (1990–1996) *Robert Em† (1996–1998) *Ruby Rodriguez (1991–2021) *[[Ruru Madrid]] (2022–2023) *Robert Ortega<ref name="ebcoffeebook"/> *Robin da Roza (1996–1998) *[[Rosanna Roces]] (1998)<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=T0F7EoxlbGI|title=YouTube - Eat Bulaga's Birit Baby Winners with Jaya|date=9 December 2015|publisher=YouTube|access-date=7 February 2017}}</ref> *[[Ruffa Gutierrez]] (1995–1998, 2017) *Ryan Julio (2006–2007) *[[Sam Y.G.]] (2009–2016) *Samantha "Gracia" Lopez (1994–1997) *Sandy Daza (1990–1999, ''Del Monte Kitchenomics'' segment) *Santa Mesa Boys (1980s)<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/StarNetworkSarimanok/videos/1602736966438139/|title=Eat Bulaga!'s 10th Anniversary TV Special (1989)|date=19 August 2017|publisher=Facebook|access-date=9 October 2017}}</ref> *[[Sarah Lahbati]] (2018) *[[Sebastian Benedict]] (2015–2021) *[[List of minor characters in Kalyeserye|Several Kalyeserye Casts]] (2015–2016) *[[SexBomb Girls]] (1999–2011) *Sharmaine Suarez<ref name="Eat Bulaga and Beauty Queens"/> *[[Sharon Cuneta]] (1983–1984) *Sherilyn Reyes (1999–2002) *[[Sheryl Cruz]] (1985–1989) *[[Shine Kuk]] (2014–2015, 2016-2017) *Sinon Loresca (2016–2018) *Sixbomb Dancers (2014–2015, 2016-2017) *[[Solenn Heussaff]] (2012) *Stefanie Walmsley *Steven Claude Goyong (1999–2000) *Streetboys (1990s) *[[Sugar Mercado]] (2001–2002, 2004–2007) *[[Sunshine Cruz]] (1995–1996) *[[Sunshine Dizon]] *[[Taki Saito]] (2016–2017) *Tania Paulsen (2003) *Teri Onor (2002–2007, 2017, Mother Goose, ''Quiz Vee'' segment) *Tessie Tomas (1981–1987) *[[Tetchie Agbayani]] (1980s)<ref name="PinoyExchange"/> *That's My Baes (2015–2019) *[[Togue Zombie]] (2023) *[[Toni Gonzaga]] (2002–2005) *[[Toni Rose Gayda]] (1996–2014) *Tuck-In Boys (2015-2016) *Twinky (Virtual host) (2006–2008, 2009) *[[Universal Motion Dancers]] (1990s) *Vanessa Matsunaga (2013–2014, 2015-2016) *Vanna Vanna (1995–1997) *[[Val Sotto]] (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48"/> *Valentin Simon (1997–2000) *[[Valerie Weigmann]] (2013–2014, 2015-2016) *Vicor Dancers (1980s) *Victor "Mama Ten" Mendoza (2018, Executive Assistant ''Kendoll'', ''Boss Madam'' portion, ''Barangay Jokers'' segment) *[[Vina Morales]]<ref name="ebcoffeebook"/> *WEA Dancers (1980s) *Wynwyn Marquez (2023-2024, de facto) *Yasser Marta (2023-2024, de facto) *[[Yoyong Martirez]] (1994)<ref name="eb25pinoyexchangepage48"/> *[[Zoren Legaspi]]<ref name="ebcoffeebook"/> {{div col end}} == Mga kasalukuyang segments == *''Sugod Bahay, Mga Kapatid!'' *''Gimme 5: Laro ng mga Henyo'' *''Peraphy'' *''Barangay Bulagaan'' *''Dear Eat Bulaga'' *''The Clones: Ka-Voice of the Stars'' **''Clones Open'' == Espesyal na programa == Sa kasaysayan nito ay marami-raming television specials na ang nai-ere ng ''Eat Bulaga!'' na pinagbobrodkast mula sa iba't ibang lugar na mayroong malalawak na espasyo upang makapaglaman ng maraming tao. Sa ibaba ay ang ilan (hindi kumpleto) sa mga naging ''television special'' ng programa: Ang palabas ay nakapag-ere din ng mga ''special commercial-free episodes'': ang ''Eat Bulaga!'s 33rd Anniversary Special''<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> at ''Eat Bulaga!: Sa Tamang Panahon''.<ref name=":2" /> {| class="wikitable" !Pamagat ng ''television special'' !Petsa !Lugar na pinagdausan !Himpilang pantelebisyon ! |- |'''''Eat Bulaga! The DOMSAT Launch''''' |18 Mayo 1982 |Folk Arts Theatre ([[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas|Tanghalang Francisco Balagtas]]) | rowspan="3" |<big>RPN 9</big> | |- |'''''Eat Bulaga! 3rd Anniversary Special''''' |7 Agosto 1982 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Freedom Day Special''''' |25 Pebrero 1987 |[[Quirino Grandstand]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: Moving On''''' |18 Pebrero 1989 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | rowspan="2" |<big>ABS-CBN 2</big> |'''''<ref name="ebtahanan3"/>''''' |- |'''''Eat... Bulaga! 10th Anniversary Special''''' |23 Setyembre 1989 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] |<ref name=":02"/> |- |'''''Eat... Bulaga!: The Moving!''''' |28 Enero 1995 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | rowspan="14" |<big>GMA 7</big> |<ref name="ebtahanan3" /><ref name=":12"/> |- |'''''Eat... Bulaga!: The East Side Story''''' |16 Setyembre 1995 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: Jollibee's 20th Anniversary''''' |5 Setyembre 1998 |[[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] | |- |'''''Eat... Bulaga!: SM Millennium Magic''''' |1 Enero 2000 |[[SM City North EDSA]] | |- |'''''Eat Bulaga! Silver Special''''' |idinaos: 19 Nobyembre 2004 ipinalabas: 28 at 30 Nobyembre 2004 |Expo Pilipino (ngayo'y [[Clark Centennial Expo]]) | |- |'''''Eat Bulaga! 07 Big Surprise Sa 070707''''' |7 Hulyo 2007 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Little Miss Philippines''''' '''''Global 2007 Grand Coronation Day''''' |14 Hulyo 2007 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Sa Abu Dhabi''''' |idinaos: 7 Disyembre 2007 ipinalabas: 29 Disyembre 2007 |[[Abu Dhabi National Theatre]] | |- |'''''Eat Bulaga! Grand Fiesta Sa LA''''' |idinaos: 19 Hulyo 2008 ipinalabas: 2 Agosto 2008 |[[Los Angeles Memorial Sports Arena]] | |- |'''''Eat Bulaga! Nonstop: The 33rd Anniversary Special''''' |18 Agosto 2012 |[[Broadway Centrum]] | |- |'''''Eat Bulaga! Super Sireyna: Queen of Queens''''' |27 Hulyo 2013 |[[Resorts World Manila]] | |- |'''''[[Sa Tamang Panahon|Eat Bulaga! Sa Tamang Panahon]]''''' ''<small>#ALDubEBTamangPanahon</small>'' |24 Oktubre 2015 |[[Philippine Arena]] |<ref name=":2">{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/181964/aldub-posts-record-breaking-41-m-tamang-panahon-tweets|title='AlDub' posts record-breaking 41-M 'Tamang Panahon' tweets|last1=Hegina|first1=Aries Joseph|website=Inquirer.net|publisher=Philippine Daily Inquirer, Inc.|date=26 October 2015|access-date=2 November 2015}}</ref> |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millennial Philippines 2017 Grand Coronation Day''''' |30 Setyembre 2017 |[[Mall of Asia Arena]] |<ref>{{Citation|last=Eat Bulaga!|title=Miss Millennial Philippines 2017 Grand Coronation Day {{!}} September 30, 2017|date=2017-09-30|url=https://www.youtube.com/watch?v=ij5kykup4CY&t=3346s|accessdate=2017-10-01}}</ref> |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millennial Philippines 2018 Grand Coronation Day''''' |27 Oktubre 2018 |[[New Frontier Theatre]] | |- |'''''Eat Bulaga! 40th Anniversary sa Barangay''''' |27 Hulyo 2019 |Brgy. N.S. Amoranto, Quezon City | |- |'''''Eat Bulaga! Miss Millenial Philippines 2019 Grand Coronation Day''''' |26 Oktubre 2019 |[[Meralco Theather]] | |- |'''''Media Day with Legit Dabarkads''''' |20 Hunyo 2023 |[[MediaQuest Holdings]] |rowspan="3" |<big>TV5</big> |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=Kauna-unahang mediacon ng TVJ at iba pang Legit Dabarkads sa bago nilang tahanan sa TV5 {{!}} June 20, 2023|date=2023-06-20|url=https://www.youtube.com/live/SlJwTYCNSLI?si=SFSI7NELBIN_GaCE|accessdate=2024-01-01}}</ref> |- |'''''E.A.T. Pambansang Araw ng Isang Libo't, Isang Tuwa!''''' |1 Hulyo 2023 |[[TV5 Media Center]] |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=Pambansang Araw ng Isang Libo't, Isang Tuwa! {{!}} July 1, 2023|date=2023-07-01|url=https://youtube.com/l3_bgKkx3Zk?si=KGY75ohFueKjSRQf|accessdate=2024-01-01}}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''''E.A.T. 14344! National Dabarkads Day''''' |29 Hulyo 2023 |[[TV5 Media Center]] |<ref>{{Citation|last=E.A.T.|title=14344! National Dabarkads Day! E.A.T. {{!}} July 29, 2023|date=2023-07-29|url=https://youtube.com/y_XoPYawAnI?si=CupxmTtt88Sp0tvQ|accessdate=2024-01-01}}{{Dead link|date=Enero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''''TVJ Presscon on Eat Bulaga IPO''''' |06 Disyembre 2023 |[[TV5 Media Center]] | |<ref>{{Citation|last=E.A.T. Bulaga|title=TVJ Presscon on Eat Bulaga IPO {{!}} December 6, 2023|date=2023-12-06|url=https://www.youtube.com/-ylkIBkTBAU?si=Abohul8mXiH5-6LW |accessdate=2024-01-05}}</ref> |- |'''''TVJ's Special Announcement''''' |05 Enero 2024 |[[TV5 Media Center]] | |<ref>{{Citation|last=Eat Bulaga|title=TVJ's Special Annoincement {{!}} January 5, 2024|date=2024-01-05|url=https://www.youtube.com/88QiyXlV_VY?si=KGThS0G2Om2NJt2I |accessdate=2024-01-05}}</ref> |- |-} Ang palabas ay nakapag-ere din ng mga ''special commercial-free episodes'': ang ''Eat Bulaga!'s 33rd Anniversary Special''<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|title=Eat Bulaga! celebrates 33rd anniversary|date=20 August 2012|website=PEP.ph|publisher=Philippine Entertainment Portal, Inc.|access-date=22 July 2015|archive-date=22 Hulyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722230008/http://www.pep.ph/photos/3221/eat-bulaga-celebrates-33rd-anniversary|url-status=dead}}</ref> at ''Eat Bulaga: Sa Tamang Panahon''.<ref name=":2" /> === Telemovies === Ang ''Eat Bulaga!'' ay nakapag-ere na rin ng dalawang ''television films'' na nagtampok sa mga mismong ''Dabarkads''. Nasa ibaba ang talaan ng mga ''telemovie'' ng palabas: {| class="wikitable" !Pamagat ng ''telemovie'' !Petsa |- |'''''Love is...''''' |21 Oktubre 2017 |- |'''''Pamana''''' |28 Hulyo 2018 |} == Mga parangal == * Panalo, ''Best Variety Show - PMPC Star Awards for Television'' (1989-2009) * Panalo, ''Best Entertainment Program Winner "Eat Bulaga Silver Special" - 2005 Asian Television Awards'' sa [[Singapore]] ==Studio na gamit ng Eat Bulaga== {{main article|Broadway Centrum}} Ang Eat Bulaga! ay sumahimpapawid noon sa Broadway Centrum sa [[lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] mula 16 Setyembre 1995 hanggang 7 Disyembre 2018. Noong 8 Disyembre 2018, nailipat na sa [[APT Studios]] (dating KB Entertainment Studios) sa [[Cainta, Rizal]] para makita ang maraming tao. Magmula Hunyo 2023, nagpatuloy naman ng pag-ere ang TAPE Inc. ng palabas na may ngalang Eat Bulaga! na may mga bagong host at wala ang TVJ. Alinsunod sa desisyon ng korte, iginawad ang karapatan sa pangalang Eat Bulaga! sa TVJ at nagsimulang umere mula sa Studio 4, TV5 Media Center noong 6 Enero 2024. ===Panahon sa RPN=== * Live Studio 1, Broadcast City {{small|(30 Hulyo 1979 - 2 Disyembre 1987)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(3 Disyembre 1987 - 17 Pebrero 1989)}} ===Panahon sa ABS-CBN=== * Dolphy Theatre (Studio 1), [[ABS-CBN Broadcasting Center]] {{small|(20 Pebrero 1989 - 1 Oktubre 1994)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(3 Oktubre 1994 - 27 Enero 1995)}} ===Panahon sa GMA=== * Araneta Coliseum {{small|(28 Enero 1995)}} * Grand Ballroom, Celebrity Sports Plaza {{small|(30 Enero 1995 - 15 Setyembre 1995)}} * [[Broadway Centrum]]; Eastside Studio {{small|(16 Setyembre 1995 - 31 Disyembre 2009; 6 Marso 2010 - 7 Disyembre 2018)}}; Westside Studio {{small|(Enero 1 - 5 Marso 2010)}} * [[APT Studios]] {{small|(8 Disyembre 2018 - 31 Mayo 2023, de jure; 5 Hunyo 2023 - 5 Enero 2024, de facto)}} ===Panahon sa TV5=== * Studio 4, [[TV5 Media Center]] {{small|(rev. 1 Hulyo 2023 - 5 Enero 2024, de facto bilang ''E.A.T.''; 6 Enero 2024 - kasalukuyan, de jure bilang ''Eat Bulaga!'')}} *[[Meralco Theater]] {{small|(TBA)}} == Tingnan din == * [[The New Eat Bulaga! Indonesia]] * [[GMA Network]] * [[ABS-CBN (himpilang pantelebisyon)|ABS-CBN]] * [[Radio Philippines Network|RPN]] *[[TV5]] ==Mga sangunnian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * {{Official website|tv5.com.ph/shows/e-a-t}} * {{IMDb title|0344642}} [[Kategorya:Radio Philippines Network shows]] [[Kategorya:ABS-CBN shows]] [[Kategorya:TV5 Shows]] [[Kategorya:GMA Network shows]] [[Kategorya:Philippine variety television shows]] [[Kategorya:Eat Bulaga!]] [[Kategorya:Telebisyon]] 4y1p0h5ysu22tezz54u6anilnxqxcui Parti Démocratique de la Côte d'Ivoire 0 17464 2205783 59837 2026-05-01T11:29:20Z ~2026-26070-90 161336 /* */ 2205783 wikitext text/x-wiki {{ {{#switch:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|#default=ambox|{{ns:Image}}=imbox|{{ns:Category}}=cmbox}} | type = speedy | image = none | style = font-size:95%; | text = '''[[Wikipedia:Batayan para sa mabilisang pagbura|Kandidato para sa mabilisang pagbura]] ang pahinang ito dahil sa dahilang inilahad sa ibaba:''' B17 Kung hindi ka sang-ayon sa kanyang mabilisang pagbura, paki-paliwanag kung bakit sa [[{{NAMESPACE}} talk:{{PAGENAME}}|pahinang usapan nito]] o sa [[Wikipedia:Mga mabilisang pagbura]]. Kung maliwanag na hindi nakasunod sa pamantayan ng mabilisang pagbura, o may balak kang itama ito, maaaring mong tanggalin ang paalalang ito, ngunit huwag mong tanggalin ang paalalang ito mula sa artikulo na ikaw mismo ang gumawa. ''[[Wikipedia:Mga Tagapangasiwa|Mga tagapangasiwa]] - Tandaan na tingnan [[Natatangi:Ano ang nakakawing dito/{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|kung mayroong mga nakaturo dito]] at [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} kasaysayan ng pahina] ([{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|diff=0}} huling pagbabago]) bago [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=delete}} burahin].''}}__NOINDEX__{{#if:||[[Kategorya:Mga pahinang mabilisang buburahin]][[Kategorya:Mga mabilisang pagbura]]}} #redirect [[PDCI]] 35eiohz1r8ftnfl4v9d0c2e5f66imw8 2205785 2205783 2026-05-01T11:30:46Z ~2026-26070-90 161336 /* */ 2205785 wikitext text/x-wiki {{ {{#switch:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|#default=ambox|{{ns:Image}}=imbox|{{ns:Category}}=cmbox}} | type = speedy | image = none | style = font-size:95%; | text = '''[[Wikipedia:Batayan para sa mabilisang pagbura|Kandidato para sa mabilisang pagbura]] ang pahinang ito dahil sa dahilang inilahad sa ibaba:''' B18 Kung hindi ka sang-ayon sa kanyang mabilisang pagbura, paki-paliwanag kung bakit sa [[{{NAMESPACE}} talk:{{PAGENAME}}|pahinang usapan nito]] o sa [[Wikipedia:Mga mabilisang pagbura]]. Kung maliwanag na hindi nakasunod sa pamantayan ng mabilisang pagbura, o may balak kang itama ito, maaaring mong tanggalin ang paalalang ito, ngunit huwag mong tanggalin ang paalalang ito mula sa artikulo na ikaw mismo ang gumawa. ''[[Wikipedia:Mga Tagapangasiwa|Mga tagapangasiwa]] - Tandaan na tingnan [[Natatangi:Ano ang nakakawing dito/{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|kung mayroong mga nakaturo dito]] at [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} kasaysayan ng pahina] ([{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|diff=0}} huling pagbabago]) bago [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=delete}} burahin].''}}__NOINDEX__{{#if:||[[Kategorya:Mga pahinang mabilisang buburahin]][[Kategorya:Mga mabilisang pagbura]]}} #redirect [[PDCI]] chl2d3ki2obmo7ibp9l6fx746lqchv7 Democratic Party of Côte d'Ivoire - African Democratic Rally 0 17465 2205784 59838 2026-05-01T11:29:47Z ~2026-26070-90 161336 /* */ 2205784 wikitext text/x-wiki {{ {{#switch:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|#default=ambox|{{ns:Image}}=imbox|{{ns:Category}}=cmbox}} | type = speedy | image = none | style = font-size:95%; | text = '''[[Wikipedia:Batayan para sa mabilisang pagbura|Kandidato para sa mabilisang pagbura]] ang pahinang ito dahil sa dahilang inilahad sa ibaba:''' B17 Kung hindi ka sang-ayon sa kanyang mabilisang pagbura, paki-paliwanag kung bakit sa [[{{NAMESPACE}} talk:{{PAGENAME}}|pahinang usapan nito]] o sa [[Wikipedia:Mga mabilisang pagbura]]. Kung maliwanag na hindi nakasunod sa pamantayan ng mabilisang pagbura, o may balak kang itama ito, maaaring mong tanggalin ang paalalang ito, ngunit huwag mong tanggalin ang paalalang ito mula sa artikulo na ikaw mismo ang gumawa. ''[[Wikipedia:Mga Tagapangasiwa|Mga tagapangasiwa]] - Tandaan na tingnan [[Natatangi:Ano ang nakakawing dito/{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|kung mayroong mga nakaturo dito]] at [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} kasaysayan ng pahina] ([{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|diff=0}} huling pagbabago]) bago [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=delete}} burahin].''}}__NOINDEX__{{#if:||[[Kategorya:Mga pahinang mabilisang buburahin]][[Kategorya:Mga mabilisang pagbura]]}} #redirect [[PDCI]] 35eiohz1r8ftnfl4v9d0c2e5f66imw8 2205786 2205784 2026-05-01T11:31:02Z ~2026-26070-90 161336 /* */ 2205786 wikitext text/x-wiki {{ {{#switch:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}|#default=ambox|{{ns:Image}}=imbox|{{ns:Category}}=cmbox}} | type = speedy | image = none | style = font-size:95%; | text = '''[[Wikipedia:Batayan para sa mabilisang pagbura|Kandidato para sa mabilisang pagbura]] ang pahinang ito dahil sa dahilang inilahad sa ibaba:''' B18 Kung hindi ka sang-ayon sa kanyang mabilisang pagbura, paki-paliwanag kung bakit sa [[{{NAMESPACE}} talk:{{PAGENAME}}|pahinang usapan nito]] o sa [[Wikipedia:Mga mabilisang pagbura]]. Kung maliwanag na hindi nakasunod sa pamantayan ng mabilisang pagbura, o may balak kang itama ito, maaaring mong tanggalin ang paalalang ito, ngunit huwag mong tanggalin ang paalalang ito mula sa artikulo na ikaw mismo ang gumawa. ''[[Wikipedia:Mga Tagapangasiwa|Mga tagapangasiwa]] - Tandaan na tingnan [[Natatangi:Ano ang nakakawing dito/{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|kung mayroong mga nakaturo dito]] at [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=history}} kasaysayan ng pahina] ([{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|diff=0}} huling pagbabago]) bago [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=delete}} burahin].''}}__NOINDEX__{{#if:||[[Kategorya:Mga pahinang mabilisang buburahin]][[Kategorya:Mga mabilisang pagbura]]}} #redirect [[PDCI]] chl2d3ki2obmo7ibp9l6fx746lqchv7 Kapuluang Dinagat 0 18051 2205512 1992831 2026-04-30T14:51:14Z Exec8 780 2205512 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Kapuluang Dinagat| locatormapfile = Ph locator map dinagat islands.png| sealfile = Ph seal dinagat islands.jpg| region = [[Caraga]] (Rehiyon XIII) | capital = [[San Jose, Dinagat Islands|San Jose]] | founded = 2 Disyembre 2006 | pop2000 = 106951 | pop2000rank = | popden2000 = 133.3 | popden2000rank = | areakm2 = 802.12 | arearank = | hucities = 0 | componentcities = 0 | municipalities = 7 | barangays = 100| districts = | languages = | governor = | }} [[File:Ph_caraga.png|thumbnail|right|Mapa ng Rehiyon ng Caraga kung saan matatagpuan ang Lalawigan ng Kapuluan ng Dinagat|250px]] Ang '''Kapuluang Dinagat''' (Opisyal na pangalan: '''Dinagat Islands''') ay isang lalawigan ng [[Pilipinas]] sa [[Mga Rehiyon ng Pilipinas|Rehiyon]] ng [[Caraga]]. Ito ang pinakabagong lalawigan ng Pilipinas. Noong 2 Disyembre 2006, inaprubahan ng mga mamamayan ng [[Surigao del Norte]] ang pagkabuo ng bagong lalawigan ng Dinagat Islands sa isang plebesito nang aprubahan ng [[Kongreso ng Pilipinas]] ang batas sa pagbuo nito. == Mga bayan == Ang Kapuluang Dinagat ay nahahati sa 7 mga [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! colspan=2 | [[Mga bayan ng Pilipinas|Bayan]]. !! Mga [[Barangay]] !! Populasyon<br />(2000) |- | |[[Basilisa, Dinagat Islands|Basilisa]] (Rizal) |<center>27 |<center>26,489 |- | |[[Cagdianao, Dinagat Islands|Cagdianao]] |<center>14 |<center>12,886 |- | |[[Dinagat, Dinagat Islands|Dinagat]] |<center>12 |<center>&nbsp;9,883 |- | |[[Libjo, Dinagat Islands|Libjo]] (Albor) |<center>16 |<center>16,610 |- | |[[Loreto, Dinagat Islands|Loreto]] |<center>10 |<center>&nbsp;8,751 |--style="background:#ccccff" | |[[San Jose, Dinagat Islands|San Jose]] |<center>12 |<center>25,532 |- | |[[Tubajon, Dinagat Islands|Tubajon]] |<center>&nbsp;9 |<center>&nbsp;6,800 |} == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Kapuluang Dinagat}} {{Caraga}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} 71i54lkfqr27199p7ca4533cza52d16 Calamba, Laguna 0 19886 2205469 2196604 2026-04-30T12:31:00Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pasyalan sa Calamba */ 2205469 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | infoboxtitle = Calamba City | native_name = ᜃᜎᜋ̟ᜊ | image_skyline = Calamba City skyline.jpg | image_caption = Ang lungsod ng Calamba noong Oktubre 2023 | settlement_type = [[Mga lungsod ng Pilipinas|Kinukumpuning Lungsod]] | nicknames = {{Plainlist| * ''The Premier City of Growth, Leisure and National Pride'' * ''Hometown of Jose Rizal'' * ''Spring Resort Capital of the Philippines'' }} | sealfile = Ph_seal_laguna_calamba.png | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | caption = Mapa ng Laguna na nagpapakita sa lokasyon ng lungsod ng Calamba | subdivision_type = [[Bansa]] | subdivision_name = [[Pilipinas]] | subdivision_type1 = [[Estado]] | subdivision_name1 = [[Timog Luzon]] | subdivision_type2 = [[Rehiyon]] | subdivision_name2 = [[Calabarzon]] | subdivision_type3 = [[Lalawigan]] | subdivision_name3 = [[Laguna]] | subdivision_type4 = Distrito | subdivision_name4 = 1 | subdivision_type5 = [[Kabisera]] | subdivision_name5 = Real (''de jure'')<br>[[Calamba Poblacion]] (''de facto'') | subdivision_type6 = Biggest barangay | subdivision_name6 = [[Canlubang]] | barangays = 54 | class = Unang klase; urban | leader_title = (Hunyo 30, 2022)<br>Mayor<br>Bise mayor | leader_name = [[Roseller H. Rizal]]<br>Angelito S. Lazaro Jr. | leader_title2 = Representatibo sa Kongreso | leader_name2 = Cha Hernandez | leader_title3 = Konsehal | leader_name3 = {{plainlist| * Joselito Catindig * Saturnino Lajara * Leeane P. Aldabe * Dyan D. Espiridion * Johnny Lazaro * Pursino Oruga * Moises Morales * Doreen Cabrera * Gerard Teruel * Arvin Manguiat * Edison Natividad * Kathrina Silva }} | founded = 28 Agosto 1742 | cityhood = 21 Abril 2001 | areakm2 = 144.80 | population_as_of = 2024 | population_total = 575,046 | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = [[Batangas Tagalog|Batangeño]]<br>[[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | latd = 14| latm = 13| lats = 1.2| latNS = N | longd = 121| longm = 10| longs = 1.2| longEW = E }} Ang '''Lungsod ng Calamba''' o sa simpleng, '''Calamba''' ay isang unang klaseng [[mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng Laguna, [[Pilipinas]]. Ito ay nasa layong 54 kilometro sa timog ng [[Maynila]], at isang oras ang layo kung sasakay ng bus. Ang Calamba ay sikat na lugar panturista dahil sa mga ''hot spring resort'', na karamihan ay nasa barangay Pansol, at sa ''Canlubang Golf and Country Club''. Isa rin ang Calamba sa mahalagang sentro ng industriya sa rehiyong CALABARZON dahil sa dami ng mga liwasang pang-industriya at pang-komersyo sa lungsod. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Tanyag ang lungsod ng Calamba lalo na sa kasaysayan pagkat dito isinilang ang pambansang bayani ng Pilipinas, si Dr. [[José Rizal]]. == Kasaysayan == Ang pangalan ng lungsod na nagmula sa isang alamat noong mga unang panahon ng pananakop ng Espanya sa bansa. Dalawang "gwardya sibil" o sundalo ang naligaw at napadaan sa lugar na ngayon ay tinatawag na Calamba. Nakita ng mga sundalo ang isang binibini na dumating mula sa isang ilog na may dalang bangang lalagyan ng tubig at isang kalan na kahoy ang panggatong. Ang mga sundalo, sa walang anu-anong wikang [[Espanyol]] at mataas na tono, upang itago ang katotohanang sila ay naliligaw, ay nagtanong sa dalaga kung ano ang pangalan ng lugar na kanilang kinaroroonan. Ang babae, na nagsasalita lamang ng kanyang sariling wika, sa pag-aakalang siya ay tinatanong kung ano ang kanyang dala-dala ay sumagot ng "kalan-banga", na ang ibig sabihin ay "luwad na kalan" (kalan) at "banga ng tubig" (banga). Dahil hindi ito mabigkas ng tuwid ng dalawang Espanyol, tinawag na Calamba ang bayan mula noon. Ang alamat na ito ay nanatili sa pamamagitan ng konkretong tubig banga na nakatayo sa liwasang bayan ng may mga pangalan ng mga barangay sa lungsod ng nakasulat dito. Ito ay itinuturing na pinakamalaking "Claypot" sa mundo. Ang parehong dsenyo ng banga ay matatagpuan sa selyo ng pangalan ng lungsod. ==Etimolohiya== [[Talaksan:Calamba City Skyline 2018.jpg|thumb|Ang lungsod ng Calamba noong ika Agosto 2018.]] Ang liwasan ay iminungkahi ni Dr. Agapito Alzona, na noon ay konsehal ng bayan, upang magamit ang mga bakanteng lugar na kung saan ang lumang palengkeng bayan ay dating nakalagay. Ang resolusyon ay inaprubahan ng noo'y alkalde Romano Lazaro at idinagdag ang karagdagang ₱5, 000 para sa mga bakod sa orihinal na ₱15, 000 gastos sa pagpapagawa. Ito ay natapos noong taong 1939. Bago ito naging isang hiwalay na bayan,ang Calamba ay dating sakop ng Tabuco, ngayon ay kilala bilang Cabuyao. Ang Calamba ay naging isang malayang pueblo sa 28 Agosto 1742. Sa panahon ng pananakop ng mga Hapones noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang lungsod ay naging saksi sa drama ng isang walang awang pagpatay sa panahon na kung saan ang Imperial Japanese Army ay pumatay ng hindi bababa sa 2,000 sibilyan na tinawag na "Calamba Massacre". Sa pagpasa ng Republic Act No 9,024 noong 7 Abril 2001 at ang pag-apruba ng mga residente sa isang plebisito noong Abril 21, ang Calamba ay naisulong mula sa isang munisipalidad sa ikalawang Distrito ng Laguna upang maging ganap na isang lungsod pagkatapos ng [[San Pablo]]. Isang ipinahayag lungsod noong petsang 7 Abril 2001, ang Calamba ay nakilala bilang isang pangunahing sentro ng pagsulong at ito ay lubhang mabuti nakaposisyon na tulad ng kanyang mataas na ang istratehikong lokasyon, na sa isang malaking krus na daan sa Rehiyon, na may mabuting pahiwatig para sa pagpapaunlad ng mga pasilidad sa rehiyon. Ang kasalukuyang at iminungkahing mga proyekto, gaya ng kinilala sa maraming plano ng pamahalaan at pribadong sektor, ay ang higit pang palakasin ang posisyon ng mga munisipalidad bilang mga pangunahing sentro ng pamamahala, pagawaan, pangangalakal at kabuhayan. Ang sub-urbanisasyon nito ay ay higit na pinatibay ng mga iminungkahing lugar ng mga pangunahing proyektong pangtirahan sa komunidad at mahusay na itinatag na mga institusyon sa pag-aaral. Noong 28 Oktubre 2003, sa bisa ng Executive Order 246, ang Calamba City ay hinirang bilang panrehiyong sentro ng Region IV-A (CALABARZON). Ang Calamba ay nakapagmamalaki ng hindi kukulangin sa limang pambansang bayani: [[Dr Jose Rizal]], General Paciano Rizal, Teodora Alonzo, ang General Vicente Lim, at Lt. Geronimo Aclan. == Mga Barangay == <!-- [[File:A Calamba Medical Center Skycraper.jpg|thumb|Ang Skycraper kuha mula noong Abril 2013 sa Barangay Lawa]] --> Ang lungsod ng Calamba ay pampolitika na nahahati sa 54 na mga barangay kasama rito ang Canlubang isa sa pinakamalaking barangay sa Calamba. {| border="0" |- ---- | valign="top" | * Bagong Kalsada * Bañadero * Banlic * Barandal * Batino * Bubuyan * Bucal * Bunggo * Burol * Camaligan * [[Canlubang]] * Halang * Hornalan * [[Kay-Anlog]] * Laguerta * La Mesa * Lawa * Lecheria | valign="top" | * Lingga * Looc * Mabato * Majada-Labas * [[Makiling, Calamba|Makiling]] * Mapagong * Masili * Maunong * Mayapa * Milagrosa * Paciano Rizal * Palingon * Palo-Alto * Pansol *[[Parian, Calamba|Parian]] * Barangay 1 (Pob.) * Barangay 2 (Pob.) * Barangay 3 (Pob.) * Barangay 4 (Pob.) * Barangay 5 (Pob.) | valign="top" | * Barangay 6 (Pob.) * Barangay 7 (Pob.) * Prinza * Punta * Puting Lupa * Real * Saimsim * Sampiruhan * San Cristobal * San Jose * San Juan * Sirang Lupa * Sucol * Turbina * Ulango * Uwisan |} == Mga pasyalan sa Calamba == * [[Gusaling Panlungsod ng Calamba]] * St. John the Baptist Church * [[Canlubang Golf & Country Club]] * [[Calamba Claypot]] * [[Carmel, Canlubang]] * Carmelray Industrial Park 1 * [[Dambanang Rizal (Calamba)]] * iMall * [[Isla ng Calamba]] * [[José Rizal Coliseum]] * [[Republ1c Wakepark]] * [[San Jose Manggawa Parish (Canlubang)|San Jose Manggawa]] * [[SM City Calamba]] * [[Villa Cueba]] ===Galeriya=== <gallery widths=200 heights=150 > Talaksan:CalambaCityjf2751 03.JPG|Calamba City Hall Talaksan:CalambaChurchjf3075 05.JPG|Saint John Baptist Church Talaksan:Canlubang Golf & Country Club faultline.jpg|Can Golf entrance Talaksan:Calamba City Giant Water Pot.jpg|Calamba Claypot Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 12.jpg|Carmel District Talaksan:Rizal Shrine Outdoor (Calamba, Laguna).jpg|Rizal Shrine Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 17.jpg|iMall Talaksan:The wake park at Nuvali in Laguna.jpg|Republ1c Wakepark|Republ1c Wakepark Talaksan:St. Joseph Parish Church in Canlubang, Calamba, Laguna.jpg|St. Joseph Church Talaksan:546Calamba City National Highway 05.jpg|SM City Calamba </gallery> == Mga kilalang sikat sa Calamba == <!-- Alphabetically order --> * Ariel Gevańa Vanguardia, ay isang Coach sa PBA mula year 2003 hanggang sa kasalukuyan. * Delfina Herbosa de Natividad, ay ang pamangkin ni Dr. José Rizal * [[Dolores Ramirez]], ay kilala sa kanyang kontribusyon ukol sa pag-aaral ng mga komposisyon * [[Jeric Gonzales]], ay isang Aktor, at isa sa mga nanalo sa Protege. * [[José Rizal]], ay tinaguriang pambansang bayani ng [[Pilipinas]], at nasyonalista ng Repormat. * [[Lester Avan Andrada]], ay isang pangpelikulang aktor * Leopoldo B. Uichanco, Ay ang ika-2 Pilipino Dean ng UP College of Agriculture, Ama ng Philippine Entomolohiya * [[Palito]], ay isang Komedyanteng pilipinong aktor * [[Paciano Rizal]], ay ang Militanteng Heneral at Rebolusyonaryo, siya ay panganay na kapatid ni Dr. José Rizal * Ronnie Alcano, ay isang propesyonal sa pool na manglalaro, galing sa Calamba. * Sam Mangubat, ay isang mang-aawit ng [[It's Showtime]]. * [[Thea Tolentino]], ay isang Aktres galing sa Laguna, at isa sa mga nanalo sa Protege * [[Therese Malvar]], ay isang Gawad-aktres sa Pilipinas * [[Vicente Lim]], ay ang World War II Brigadier General ==Demograpiko== {{Populasyon}} ==Mga kilalang personalidad== <gallery widths="140" heights="140"> File:Jose Rizal full.jpg|Dr. Jose Rizal File:Dolores Ramirez NAST.jpg|[[Pambansang Siyentipiko ng Pilipinas|Pambansang Siyentipiko]] Dolores Ramirez File:Vicente Podico Lim (1888–1944) at West Point in 1914.png| [[Vicente Lim]] File:Jhoanna at Billboard K POWER 100 (2) (cropped).jpg|[[Jhoanna (singer)|Jhoanna Robles]] File:Ronato Alcano.jpg|Ronato "Ronnie" Alcano </gallery> {{Div col|colwidth=30em}} * [[José Rizal]] – pambansang bayani, nasyonalista at repormista ng Pilipinas * [[Paciano Rizal]] – rebolusyonaryong heneral, at ang nakatatandang kapatid ni José Rizal * [[Trinidad Rizal]] – feminist leader at co-founder ng unang feminist organization ng Pilipinas, ang Asociacion Femenista Filipina. * [[Delfina Herbosa de Natividad]] – isa sa tatlong babae, kasama si Marcela Agoncillo at ang kanyang anak na si Lorenza, na pinagtahian ang [[Watawat ng Pilipinas]]. Pamangkin ni José Rizal. * [[Vicente Lim]] – [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] Brigadier General *[[Paglaban ng mga manggagawa laban sa diktadurang Marcos#Mga martir at bayaning pinarangalan sa Bantayog ng mga Bayani|Florencio Pesquesa]] – manggagawa sa bukid at pinuno ng mga manggagawa noong panahon ng [[batas militar sa Pilipinas|batas militar]] na dinukot at [[Sapilitang pagkawala|naglaho]]. Ang kanyang pangalan ay nakasulat sa [[Bantayog ng mga Bayani]]<ref>{{Cite web|last=|first=|date=July 13, 2016|title=PESQUESA, Florencio S.|url=https://www.bantayog.org/pesquesa-florencio-s/|access-date=2021-ngwebsite=2021-ngwebsite Bayani|language=en-US|archive-date=November 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127171720/https://www.bantayog.org/pesquesa-florencio-s/|url-status=live}}</ref> * Leopoldo B. Uichanco – Pangalawang Pilipinong Dekano ng [[Unibersidad ng Pilipinas Los Baños Kolehiyo ng Agrikultura at Agham ng Pagkain|UP Kolehiyo ng Agrikultura]], Ama ng Entomolohiya ng Pilipinas<ref name="DOST SPHERES">{{Banggitin ang web |url=http://spheres.dost.gov.ph/sci-profile.php?i=000299 |title=Dost-Stii &#124; Mga Sphere |access-date=Abril 20, 2021 |archive-date=Abril 20, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420113738/http://spheres.dost.gov.ph/sci-profile.php?i=000299#:~:text=Dr.,in%201918%20at%20the%20U.P.// |url-status=dead }}</ref><ref name="NAST">https://nast.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%202001%20Transactions%20Volume%2023/BSD%201%20Directions%20of%20Systematic%20Entomology%20in%20the%20Philippines,%20Acd%20Clare%20R.%20Baltazar%202001.pdf.// {{Patay na link|petsa=Pebrero 2022}}</ref> t-second-to-none/ |url-status=live }}</ref> * [[Jose Juliano]] – nuclear physicist at kemikong pang-nuclear * [[José Yulo]] – Ika-5 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]], ika-6 [[Punong Mahistrado ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Korte Suprema ng Pilipinas]], dating senador, ika-13 at ika-35 [[Kalihim ng Hustisya (Pilipinas)|Kalihim ng Kagawaran ng Hustisya]] *[[Ruth Mariano-Hernandez]] {{ndash}} dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] mula sa [[Ika-2 distrito ng kongreso|ika-2]] ng [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] * Dominador E. Chipeco, Sr. – Ika-12 [[Gobernador ng Laguna]] * Restituto L. Luna – Ika-14 [[Gobernador ng Laguna]] * [[Teresita S. Lazaro]] – Ika-16 [[Gobernador ng Laguna]] * [[Ramil L. Hernandez]] – Ika-18 [[Gobernador ng Laguna]] at kasalukuyang miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] mula sa [[Ika-2 distrito ng kongreso ng Laguna|ika-2]] na distrito ng [[Laguna (lalawigan)|Laguna]] * [[Ronato Alcano]] – propesyonal na manlalaro ng [[mga bilyar na bulsa|bilyar]] * [[Maybelline Masuda]] – [[Brazilian Jiu-Jitsu]] practitioner * [[John Vic De Guzman]] – manlalaro ng volleyball at artista * [[Jerrold Tarog]] – direktor ng pelikula at tagasulat ng senaryo * [[Palito]] – komedyante at artista * [[Teody Belarmino]] – artista sa pelikula * [[Aruray]] – artista at komedyante * [[Menggie Cobarrubias]] – artista sa pelikula at telebisyon * [[Therese Malvar]] – aktres * [[Thea Tolentino]] – aktres, nagwagi sa [[Protégé: The Battle For The Big Artista Break]] * [[Jeric Gonzales]] – aktor, nagwagi sa [[Protégé: The Battle For The Big Artista Break]] * [[Sam Mangubat]] – mangaawit, 2nd placer of [[Tawag ng Tanghalan]] * [[Jhoanna (mangaawit)|Jhoanna Robles]] – miyembro ng [[Pinoy pop]] group [[Bini (grupo)|Bini]]<ref>{{cite news |title=LEADER OF THE PACK: 8 STARTER-FACTS ABOUT BINI MEMBER JHOANNA |url=https://zeenmag.com/leader-of-the-pack-8-starter-facts-about-bini-member-jhoanna/ |access-date=Hulyo 26, 2024 |publisher=Zeen Magazine |date=Hunyo 25, 2024 |archive-date=Hunyo 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626124432/https://zeenmag.com/leader-of-the-pack-8-starter-facts-about-bini-member-jhoanna/ |url-status=live }}</ref> {{div col end}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga kawing anlabas == * [http://www.msc.net.ph/calamba/ Town of Calamba information site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061113140914/http://www.msc.net.ph/calamba/ |date=2006-11-13 }} * [http://www.laguna.gov.ph/Articles/05_05_Calamba.htm Calamba web page sa Opisyal na Website ng Laguna] * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html 2010 Philippine Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120625153211/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2012/pr1227tx.html |date=2012-06-25 }} * [[:en:Image:Banga.JPG#Summary|Picture of Calamba Town Plaza "Banga"]] {{Laguna}} {{Mga Lungsod sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga bayan ng Laguna]] b8556m51aqhj9iwh4woopfdq1yt75kt Padron:Capiz 10 20451 2205576 1763350 2026-04-30T15:31:03Z Exec8 780 2205576 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Capiz |title = Lalawigan ng [[Capiz]] |state = {{{state|autocollapse}}} |above = '''[[{{wikidata|property|Q13772|P36}}]]''' (kabisera) |listclass = hlist |group1 = [[Mga bayan ng Pilipinas|Mga bayan]] |list1 = * {{wikidata|label|linked|Q355953}} <!-- Cuartero --> * {{wikidata|label|linked|Q355986}} <!-- Dao --> * {{wikidata|label|linked|Q356019}} <!-- Dumalag --> * {{wikidata|label|linked|Q356053}} <!-- Dumarao --> * {{wikidata|label|linked|Q356081}} <!-- Ivisan --> * {{wikidata|label|linked|Q356106}} <!-- Jamindan --> * {{wikidata|label|linked|Q356153}} <!-- Ma-ayon --> * {{wikidata|label|linked|Q356174}} <!-- Mambusao --> * {{wikidata|label|linked|Q356204}} <!-- Panay --> * {{wikidata|label|linked|Q356231}} <!-- Panitan --> * {{wikidata|label|linked|Q356266}} <!-- Pilar --> * {{wikidata|label|linked|Q356292}} <!-- Pontevedra --> * {{wikidata|label|linked|Q356313}} <!-- President Roxas --> * {{wikidata|label|linked|Q356338}} <!-- Sapi-an --> * {{wikidata|label|linked|Q356368}} <!-- Sigma --> * {{wikidata|label|linked|Q356398}} <!-- Tapaz --> |group2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon|Mga bahaging lungsod]] |list2 = * {{wikidata|label|linked|Q2209}} <!--Roxas, Capiz --> |group4=Mga distritong pambatas |list4= * [[Distritong_Pambatas_ng_Lalawigan_ng_Capiz#Unang Distrito|Unang Distrito]] * [[Distritong_Pambatas_ng_Lalawigan_ng_Capiz#Ikalawang Distrito|Ikalawang Distrito]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kaurian:Mga padron ng mga bayan sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga bayan ng Capiz|^]] </noinclude> m3zn5srl7lm7fimra0ztj3b2gzghj7j Padron:Agusan del Norte 10 20478 2205507 1763338 2026-04-30T14:49:13Z Exec8 780 2205507 wikitext text/x-wiki {{Navbox |image = |name = Agusan del Norte |title = Lalawigan ng [[Agusan del Norte]] |state = {{{state|autocollapse}}} |above = '''[[{{wikidata|property|Q13714|P36}}]]''' (kabisera) |listclass = hlist |group1 = [[Mga bayan ng Pilipinas|Mga bayan]] |list1 = * {{wikidata|label|linked|Q627390}} <!-- Buenavista --> * {{wikidata|label|linked|Q627434}} <!-- Carmen --> * {{wikidata|label|linked|Q627461}} <!-- Jabonga --> * {{wikidata|label|linked|Q627495}} <!-- Kitcharao --> * {{wikidata|label|linked|Q627529}} <!-- Las Nieves --> * {{wikidata|label|linked|Q627572}} <!-- Magallanes --> * {{wikidata|label|linked|Q627604}} <!-- Nasipit --> * {{wikidata|label|linked|Q627638}} <!-- Remedios T. Romualdez --> * {{wikidata|label|linked|Q588955}} <!-- Santiago --> * {{wikidata|label|linked|Q176975}} <!-- Tubay --> |group2 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon|Mga bahaging lungsod]] |list2 = * {{wikidata|label|linked|Q1692}} <!--Cabadbaran --> |group3 = [[Mga lungsod ng Pilipinas#Klasipikasyon|Mga mataas na urbanisadong lungsod]] |list3 = * {{wikidata|label|linked|Q1686}} <!--Butuan--> <small>(''Administratibong malaya mula sa lalawigan ngunit ipinangkat sa Agusan del Norte ng [http://psa.gov.ph/ Pangasiwaan ng Estadístika ng Pilipinas].'')</small> |group4=Mga distritong pambatas |list4= *[[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Agusan del Norte#Unang Distrito|Unang Distrito]] *[[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Agusan del Norte#Pangalawang Distrito|Pangalawang Distrito]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorya:Mga padron ng mga bayan sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga bayan ng Agusan del Norte|^]] </noinclude> ifls26cin1ydst5f8tp3ylc5q9ykzvv DZBB-TV 0 21916 2205765 2185567 2026-05-01T10:56:51Z Julius Santos III 139725 2205765 wikitext text/x-wiki {{unsourced|date=Abril 2021}} {{Redirect|GMA-7|the mother company|GMA Network, Inc.}} {{For|the radio station|DZBB-AM}} {{Infobox television station | name = GMA TV-7 Manila | callsign = DZBB-TV | logo = gma tv-7.png | city = [[Lungsod Quezon]] | analog = 7 ([[VHF]]) | digital = 15 ([[UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (test broadcast) | virtual = 7.01 | subchannels = [[#Digital channels|See list]] | translators = D-5-ZG 5 Iba, Zambales<br>D-5-ZB 5 Baler, Aurora<br>D13ZR 13 Occ. Mindoro | affiliations = {{plainlist| * '''7.1''': [[GMA Network|GMA]] * '''7.2''': [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] * '''7.3''': [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] * '''7.6''': [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] * '''7.7''': [[I Heart Movies]] * '''7.8''': [[Pinoy Hits]] }} | branding = ''GMA TV-7 Manila'' | founded = {{Start date and age|1961|10|29|mf=yes}} | location = [[Kalakhang Maynila]] | country = Pilipinas | callsign_meaning = '''DZ'''<br>'''B'''isig<br>'''B'''ayan (also used by sister radio station DZBB)<br>or [[Robert Stewart (entrepreneur)|"Uncle '''B'''o'''B'''" Stewart]] (founder; deceased) | former_callsigns = None | former_channel_numbers = {{Unbulleted list|'''Digital:'''|[[DWDB-TV|27]] ([[Ultra high frequency|UHF]], 2013–2019)}} | former_affiliations = [[Republic Broadcasting System|RBS]] (1961-1974)<br>'''Digital subchannels:'''<br>[[DepEd TV]] (2020–2022) | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | licensee = | sister_stations = {{Plainlist| * [[DWDB-TV]] ([[GTV (Philippine TV network)|GTV]]) * [[DZBB-AM|Super Radyo DZBB 594]] * [[DWLS|Barangay LS 97.1]] }} | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = Analog: 120 [[kW]] (100 [[kW]] on-operational power output) <br>Digital: 10 [[kW]] | erp = Analog: 1,000 [[kW]] <br>Digital: 50 [[kW]] | class = | facility_id = | coordinates = {{coord|14|40|12|N|121|3|0|E|type:landmark}} | homepage = {{url|www.gmanetwork.com| gmanetwork.com}} }} Ang '''DZBB-TV''', kanal 7, ay ang pangunahing himpilang pantelebisyon ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang istudyo ay matatagpuan sa [[GMA Network Center]], at the corner of Timog Avenue and [[Epifanio de los Santos Avenue]] sa [[Lungsod Quezon]]. At ang aming transmitter station ay nasa GMA Compound, [[Tandang Sora]] Avenue, Barangay Culiat, [[Lungsod Quezon]]. ==Kasaysayan== {{Empty section}} ==Digital na telebisyon== ===Digital channels=== <!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--> DZBB-TV's digital signal operates on UHF channel 15 (479.143&nbsp;MHz) and broadcasts on the following subchannels: {| class="wikitable" ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! Short name ! Programming ! Note |- | 7.01 | rowspan="7" | [[480i]] | rowspan="6" | [[16:9]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA]] {{small|(Main DZBB-TV programming)}} | rowspan="6" | [[Commercial broadcasting|Commercial broadcast]] (10&nbsp;kW) |- | 7.02 | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] |- | 7.03 | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] |- | 7.04 | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | 7.05 | '''I HEART MOVIES''' | [[I Heart Movies]] |- | 7.06 | '''PINOY HITS''' | [[Pinoy Hits]] |- | 7.21 | [[240p]] | '''GMA 1-Seg''' | [[GMA Network|GMA]] | [[1seg]] broadcast |} ==Tingnan din== *[[GMA Network]] *[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] *[[Talaan ng mga himpilan ng GMA Network]] *[[DWLS|Barangay LS 97.1]] *[[DZBB-AM|Super Radyo DZBB 594]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga ugnay panlabas== *{{cite news |title = GMA Turns Gold |publisher = Manila Bulletin |pages = S1-S12 |date = June 14, 2000 }} *{{cite web| url = http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| title = what's the story, pinoy tv?| accessdate = August 21, 2006| author = Anastacio & Badiola| archiveurl = https://web.archive.org/web/20050908073707/http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| archivedate = 2005-09-08| url-status = dead}} {{Metro Manila TV}} {{GMA Network}} {{DEFAULTSORT:Dzbb-Tv}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Television channels and stations established in 1961]] [[Kategorya:GMA Network stations]] [[Kategorya:GMA Network]] 0y04e9zh717lavkgkhonu5fxx02rv6y DZOE-TV 0 22317 2205774 2185568 2026-05-01T11:05:51Z Julius Santos III 139725 2205774 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DZOE-TV | city = [[Lungsod Quezon]]<br>[[Lungsod Pasig]] | logo = | branding = ''ZOE TV/A2Z TV-11 Manila'' | analog = 11 ([[Very high frequency|VHF]]) | digital = 20 (UHF; ISDB-T) | virtual = 20.01 ([[LCN]]) | affiliations = [[A2Z]] ([[Pagmamay-aring istasyon|O&O]]) | founded = {{start date and age|1998|4|13}} | airdate = {{start date and age|1998|4|13}} | location = [[Kalakhang Maynila]] | country = Pilipinas | callsign_meaning = '''D'''<br>[[ZOE Broadcasting Network|'''ZOE''' Broadcasting Network]] | owner = [[ZOE Broadcasting Network]] | operator = [[ABS-CBN Corporation]]<br> (Under blocktime agreement) | sister_stations = [[DZOZ-DTV]] (Light TV)<br>[[DZJV|DZJV 1458 Radyo Calabarzon]]<br>[[DWZB|DWZB 91.1 Palawan]] | former_callsigns = [[DWXI-TV]] (1995-1998) | former_affiliations = [[Independent]] (1995-2005)<br>[[Q (himpilan ng Telebisyon)|QTV/Q]] (2005–11)<br>[[GMA News TV]] (2011–19) | licensing_authority = NTC | power = '''Analog:''' 100 kW<br>'''Digital:''' 5.5 kW | effective_radiated_power = '''Analog:''' 100 kW <br>'''Digital:''' 20 kW | homepage = }} Ang '''DZOE-TV''', (channel 11), ay isang istasyon ng telebisyon na pag-aari ng [[ZOE Broadcasting Network]]. Ang studio ay matatagpuan sa [[ABS-CBN Broadcasting Center]], Sgt. Esguerra Ave., Mother Ignacia Ave., Diliman, [[Lungsod Quezon]]. Ang DZOE-TV ay nagpapanatili ng mga pangalawang studio at pangunahing pasilidad ng broadcast sa ika-22 palapag, Strata 2000 Bldg., Emerald Avenue, Ortigas Center, [[Pasig]], habang ang hybrid analog at digital transmitting facility nito ay matatagpuan sa Crestview Heights Subdivision, Brgy. San Roque, [[Antipolo, Rizal]] (parehong ibinahagi sa [[DZOZ-DTV|Light TV Channel 33]]) == Kasaysayan == Ang Channel 11 frequency sa Metro Manila ay orihinal na ipinagkaloob sa isang pinagsamang pakikipagsapalaran sa pagitan ng mga pinuno ng dalawang pangunahing kilusang relihiyosong Pilipino, sina [[Mike Velarde]] (ng kilusang [[El Shaddai]]) at [[Eddie Villanueva]] (ng [[Jesus Is Lord Church]]), gayunpaman hindi pagkakaunawaan sa pagitan ng dalawang pinuno ay magreresulta sa Villanueva na iginawad ng buong pagmamay-ari ng istasyon mula sa Kongreso ng Pilipinas. Noong 1999, inarkila ng Enternet ang airtime sa DZOE, simulcasting [[CNBC Asia]] sa oras ng pang-araw. Ang mga pagtatalo sa kontrata ay hahantong sa kasunduan na nagtatapos noong 2000. Noong Nobyembre 2005, nagtatag ang [[GMA Network]] ng isang kasunduan sa ZOE Broadcasting, kung saan kapalit ng pagbibigay ng na-update na kagamitan sa kanilang mga pasilidad, makakapagpapatakbo at iprograma ng GMA ang DZOE-TV. Sa pag-aalis ng GMA, ang DZOE-TV ay naging tagasalin ng [[DWDB-TV]], na nagsimulang maipalabas ang bagong network ng GMA na [[Q (himpilang pantelebisyon)|QTV]] (kalaunan ay pinalitan ng pangalan ng Q). Ang simulcast ay tatagal hanggang 2007, nang pumirma ang DWDB-TV upang pahintulutan ang channel 27 na magamit para sa mga broadcast ng telebisyon sa [[digital na telebisyon]] sa [[DZBB-TV]]. Bilang isang resulta, ang Q programming ay mananatili sa DZOE-TV hanggang Pebrero 21, 2011, nang mag-sign off ang Q network, at papalitan ng [[GMA News TV]] sa Pebrero 28. ==Blocktime kay ABS-CBN bilang A2Z== Mula noong 2017, ang ZOE Broadcasting Network at [[ABS-CBN Corporation]] ay iniulat na gaganapin pakikipag-usap para sa posibleng airtime lease ng Channel 11 o pagkuha ng network mismo . <ref>{{cite news|url=</nowiki>https://www.philstar.com/pang-masa/pang-masa/pang-movies/06/14/1926384/abs-cbn-na-na-sa-ibang channel/amp/|title=ABS-CBN,ilbn?? petsa=Hunyo 14, 2019|access-date=Hulyo 11, 2020|pahayagan=[The Philippine Star| PhilStar.com]}}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{cite news|url=https://politics.com.ph/channel-2-abs-cbn-eyes-pagbili{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ng eddie-villanuevas-zoe-tv-solve-franchise-deadlock-abante/|title=Channel 2 wala nang: ABS-CBN mata pagbili Eddie Villanueva's ZOE TV upang malutas ang franchise deadlock - Abante|petsa=Setyembre 18, 2017 |access-date=Hulyo 11, 2020}</ref> Reports of a blocktime agreement sa pagitan ng ABS-CBN at ZOE ay nagsisimulang ibabaw matapos tanggihan ng Kongreso ang ABS-CBN franchise renewal noong Hulyo 2020, na may isang pansamantalang iskedyul na nag-aalok para sa pagsasahimpapawid ng 22 oras sa Channel 11, at ABS-CBN programa tulad ng [[Ang Probinsyano]], [[ASAP Natin 'To]], [[It's Showtime]], at [[TV Patrol]] ay namimili sa hangin sa ZOE TV''. <ref>{{cite web |title=ABS-CBN, magba-blocktime sa ZOE TV ni Bro. Eddie Villanueva? |url=</nowiki>https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/abs-cbn-blocktime-zoe-tv-a4118-2020826{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |website =[Philippine Entertainment Portal]|accessdate=26 Agosto 2020 |petsa=26 Agosto 2020}{</ref><ref>{cite web =title=Light sa dulo ng lababo? ABS-CBN close to sealing block time deal with Bro Eddie's CH-11 as MVP-TV5 fears backlash |url=https://bilyonaryo.com.ph/2020/07/15/light-at-end-of-tunnel-abs-cbn-close-to-sealing-block-time-deal-with-bro-eddies-ch-11-as-mvp-tv-5-fears-backlash|website=Bilyonaryo{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |accessdate=15 July 2020 |date=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=It's Showtime at ASAP maaari ng magbalik sa Telebisyon? |url=https://www.kapamilyaonlineworld.com/its-showtime-at-asap-maaari-ng-magbalik-sa-telebisyon |website=Kapamilya Online World |accessdate=26 August 2020 |date=26 August 2020 |archive-date=15 Septiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915135727/https://www.kapamilyaonlineworld.com/its-showtime-at-asap-maaari-ng-magbalik-sa-telebisyon/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=When 2 become 11: Brother Eddie welcomes 'TV Patrol', 'Ang Probinsyano' on Zoe |url=https://bilyonaryo.com.ph/2020/08/31/when-2-become-11-brother-eddie-welcomes-tv-patrol-ang-probinsyano-on-zoe |website=Bilyonaryo |accessdate=31 August 2020 |date=31 August 2020 |archive-date=15 Septiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915133847/https://bilyonaryo.com.ph/2020/08/31/when-2-become-11-brother-eddie-welcomes-tv-patrol-ang-probinsyano-on-zoe/ |url-status=dead }}</ref><br>''Noong Oktubre 6, 2020, sa pamamagitan ng magkakahiwalay na pahayag, ibinalita ng ABS-CBN at ZOE TV sa publiko ang blocktime partnership nito at ang rebranding ng Channel 11 hanggang [[A2Z (tsanel pantelebisyon)]], mahigit isang taon matapos mabigo mula sa [[GMA News TV]] at limang buwan pagkaraan [[DWWX-TV|Channel 2]] magsara. <ref><nowiki>{{cite news|url=</nowiki>https://news.abs-cbn.com/business/10/06/20/abs-cbn-show-movies-return-to-free-tv-via-zoe-deal {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021080518/https://news.abs-cbn.com/business/10/06/20/abs-cbn-show-movies-return-to-free-tv-via-zoe-deal |date=2020-10-21 }} title=ABS-CBN show, pelikula bumalik sa libreng TV sa pamamagitan ng Zoe deal - ABS-CBN News|petsa=Oktubre 6, 2020|access-date=Oktubre 6, 2020}</ref> <ref><nowiki>{{cite news|url=</nowiki>https://www.philstar.com/entertainment/2020/106/2047604/zoe{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pinagtitibay ng tv-tv-abs-cbn-blocktime-deal/amp//title=Zoe TV ang ABS-CBN blocktime deal|petsa=Oktubre 6, 2020|access-date=Oktubre 6, 2020|access-date=Oktubre 6, 2020}</ref> Ang pahayag ay dumarating isang araw matapos [[Sky Cable]], ABS-CBN cable telebisyon arm, idinagdag ZOE TV 11 sa channel lineup. <ref><nowiki>{{cite news|url=</nowiki>https://mb.com.ph/2020/10/04/is-abs-cbn-coming-back-to-free{{Dead link|date=Mayo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} telebisyon-via-zoe-tv/amp/title=ISBN CBN na darating sa libreng telebisyon?ZOBN coming sa libreng telebisyon?ZOE-tv/amp/title=ISBN CBN na darating sa libreng telebisyon?ZOE-TV petsa=Oktubre 5, 2020|access-date=Oktubre 6, 2020}</ref> Inilunsad noong Oktubre 10, [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] Channel 11 tampok entertainment ay nagpapakita at pelikula mula sa [[Kapamilya Channel]] balita at kasalukuyang mga affairs mula sa [[ABS-CBN News Channel]] at [[TeleRadyo]], pati na rin ang mga programang pangrelihiyon mula sa [[DZOZ-TV]], [[CBN Asia]], at iba pang mga bloke ng relihiyon. ==Digital Television== UHF Channel 20 (509.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! Programming ! Note |- | 20.01 || [[1080i]] || rowspan="2"| [[16:9]] || '''A2Z''' || rowspan="2"| [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] || Test Broadcast |- | 20.31 || [[240p]] || '''A2Z 1seg''' || [[1seg]] |} ==Tingnan din== *[[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] *[[ABS-CBN]] (hindi aktibo) *[[GMA News TV]] *[[Q (himpilang pantelebisyon)|Q]] (hindi aktibo) *[[GMA Network]] *[[DZOZ-DTV|Light TV]] *[[ZOE Broadcasting Network]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Metro Manila TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] {{stub}} dth0w5ogme16jso4yjornutozx2bv7y Ra's al Ghul 0 33584 2205648 2085235 2026-05-01T01:58:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205648 wikitext text/x-wiki {{Superherobox | character_name = Raʼs al Ghul | publisher=[[DC Comics]] | debut=''Batman'' #232 (Hunyo 1971) | creators=Dennis O'Neil (panulat)<br/>Neal Adams (tagaguhit)<br/>Julius Schwartz (konsepto/pangalan) | voiced_by= | alliances=League of Assassins<br />Underground Society<br />Council of Immortals | aliases=The Demon's Head<ref name=dc840>''Detective Comics'' (vol. 1) #840 (Marso 2008) (sa Ingles)</ref> (Ang Ulo ng Demonyo)<br>The Demon (Ang Demonyo) | powers= {{Bulleted list| Henyong-antas ng taktiko *Sanay sa [[sining pandigma]] at mano-manong pakikipaglaban *Henyong-antas ng katalinuhan *Sanay na alkimiko at eskrimador *Mahabang buhay at pinabagal na katanddan dahil sa Hukay ni Lazaro }} }} Si '''Raʼs al Ghul''' ({{lang-ar|رأس الغول|translit=Raʾ&#8202;s al-Ġūl}} ngunit orihinal na binibigkas ng mga lumikha bilang ''Re'sh'', kaya {{IPAc-en|ˈ|r|eɪ|ʃ|_|ˌ|æ|l|_|ˈ|ɡ|uː|l}} {{respell|RAYSH|_|al|_|GOOL}}<ref>{{cite video game|title=Batman: Arkham Knight, "Season of Infamy" DLC|developer=Rocksteady Studios|publisher=Warner Bros. Interactive Entertainment|date=2015-12-23|level=Shadow War|quote='''Alfred Pennyworth''': ''Civil war amongst the League? How is that possible? Ra's Al Ghul is not known for restraint when it comes to punishing dissent.''|language=Ingles}}</ref> o {{IPAc-en|ˈ|r|ɑː|z|_|ˌ|æ|l|_|ˈ|ɡ|uː|l}} {{respell|RAHZ|_|al|_|GOOL}};<ref>{{Cite AV media|people=Nolan, Christopher (Direktor)|title=[[Batman Begins]]|publisher=[[Warner Bros.]]|language=en}}</ref> "Ang Ulo ng [[Demonyo]]" o, sa isang mas hindi tumpak na salin, "Ang Punong Demonyo") ay isang kathang-isip na ''supervillain'' na lumalabas sa Amerikanong [[komiks]] na nilalathala ng [[DC Comics]], karaniwang bilang kalaban ng bihilanteng lumalaban sa krimen na si [[Batman]]. Nilikha ng patnugot na si Julius Schwartz, manunulat na si Dennis O'Neil at tagaguhit na si Neal Adams, unang lumabas ang karakter sa ''Batman'' #232's "Daughter of the Demon" (Hunyo 1971).<ref name="McAvennie 2010 145">{{cite book|last1=McAvennie|first1= Michael|last2=Dolan|first2=Hannah, ed.|chapter= 1970s|title = DC Comics Year By Year A Visual Chronicle|url=https://archive.org/details/dccomicsyearbyye0000unse|publisher=Dorling Kindersley|language=en |year=2010 |isbn= 978-0-7566-6742-9 |page= [https://archive.org/details/dccomicsyearbyye0000unse/page/145 145] |quote = Writer Denny O'Neil once stated that he and artist Neal Adams 'set out to consciously and deliberately to create a villain...so exotic and mysterious that neither we nor Batman were sure what to expect.' Who they came up with was arguably Batman's most cunning adversary: the global eco-terrorist named Ra's al Ghul.}}</ref> Isa ang karakter sa pinakatumatagal na kalaban ni Batman at kabilang sa mga kolektibong mga kaaway na binubuo ng mga galeriya ng tampalasan ni Batman, bagaman, sa kanyang mataas na katayuan bilang isang ''supervillain'', nakipaglaban din siya kay [[Green Arrow]], ang [[Justice League]], at ibang mga bayani sa DC Universe. Pinakakilala bilang pinuno ng League of Assassins (Liga ng mga Asesino), naisasalin ang pangalan ni Ra's al Ghul's sa [[Wikang Arabe|Arabe]] bilang "Ulo ng Demonyo."<ref>Detective Comics (bol. 1) #411 (Mayo 1971) "Editor's Note: In Arabic, 'The Demon's Head'! Literally, Al Ghul signifies a mischief-maker and appears as the Ghoul of the Arabian Nights!" (sa Ingles)</ref><ref>''Batman Villains Secret Files & Origins'' #1 (1998) and Arrow (TV series). "Ra's al Ghul's true name is lost in the sands of time. Of all the Dark Knight's foes, 'The Ghoul's Head', as his name translates from Arabic, is perhaps the most dangerous." (sa Ingle)</ref> Anak siya ni Sensei; ang ama ni [[Talia al Ghul]], Nyssa Raatko, at lolo ni Damian Wayne. Kadalasang kinakasangkutan ng mga istorya na tinatampok si Raʼs al Ghul ang Hukay ni Lazaro o ''Lazarus Pit'', na pinapanumbalik ang buhay ng mga mamamatay na. Lubhang pinahaba ang buhay ni Raʼs ng mga ''Lazarus Pit'', na partikular na ginawa siyang mapanganib dahil hinasa niya ang kanyang kasanayan sa pakikipaglaban sa paglipas ng mga dantaon. Tinampok si Raʼs al Ghul sa iba't ibang midyang adaptasyon. Ginampanan ang karakter nina David Warner sa ''[[Batman: The Animated Series]]'', Liam Neeson sa Trilohiyang ''The Dark Knight'', Jason Isaacs sa ''Batman: Under the Red Hood'', Dee Bradley Baker sa seryeng [[larong bidyo]] na ''Batman: Arkham'', Matt Nable sa mga seryeng pantelebisyon ng Arrowverse, at Alexander Siddig sa ''Gotham''. Niranggo ng IGN si Raʼs al Ghul sa #7 sa Pinakamataas na 100 na Kontrabida sa Komiks sa Lahat ng Panahon.<ref>{{cite news|title=Ra's Al Ghul Is Number 7|url=http://www.ign.com/top/comic-book-villains/7.html|newspaper=IGN.com|language=en|access-date=2021-04-06|archive-date=2023-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20231009132424/https://www.ign.com/top/comic-book-villains/7.html|url-status=dead}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{The Batman}} [[Kategorya:Mga karakter ng DC Comics]] 9y7i4ued3w3bvnsy2fojvi8emnqiidv Okazaki 0 34145 2205596 2150828 2026-04-30T18:06:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205596 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = {{raise|0.2em|Okazaki}} | native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ja|岡崎市}}}}}} | official_name = | settlement_type = [[Core cities of Japan|Core city]] <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = {{Photomontage |photo1a = Okazakijo-1.jpg |photo1b = Ichihatasan Yakushiji Temple Hondo.jpg |photo2a = Hatcho-Miso-Kakukyu-1.jpg |photo2b = Maruya-hatcho-miso-4.jpg |photo3e = Okazaki-Myodaibashi-1.jpg |size = 330 |space = 2 }} | imagesize = | image_alt = | image_caption = '''Mula sa kaliwang-itaas:''' [[Kastilyo ng Okazaki]]; Templo ng Ichihatasanyakushiji; Maruya Hatcho [[Miso]]; Panoramang urbano ng Okazaki; Hatcho Miso | image_flag = Flag of Okazaki, Aichi.svg | flag_alt = | image_seal = Emblem of Okazaki, Aichi.svg | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | image_blank_emblem = | nickname = | motto = <!-- maps and coordinates --> | image_map = Okazaki in Aichi Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = Kinaroroonan ng Okazaki (nakatanda ng kulay rosas) sa Prepektura ng Aichi | pushpin_map = Japan | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|57|15.6|N|137|10|27.7|E|region:JP-23|display=it}} | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location --> | subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] | subdivision_name = [[Hapon]] | subdivision_type1 = [[Talaan ng mga rehiyon ng Hapon|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Chūbu]] ([[Tōkai]]) | subdivision_type2 = [[Mga prepektura ng Hapon|Prepektura]] | subdivision_name2 = [[Prepektura ng Aichi|Aichi]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = | leader_name = Kōichi Shibata | leader_title1 = Alkalde | leader_name1 = Yasuhiro Uchida (mula noong Nobyembre 2012) | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 387.20 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 386999 | population_as_of = Oktubre 1, 2019 | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Pamantayang Oras ng Hapon]] | utc_offset1 = +9 <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = Mga sagisag ng lungsod | blank_info_sec1 = &nbsp; | blank1_name_sec1 = • Puno | blank1_info_sec1 = [[Pinus thunbergii|Hapones na itim na pino]] | blank2_name_sec1 = • Bulaklak | blank2_info_sec1 = [[Wisteria]] | blank3_name_sec1 = • Ibon | blank3_info_sec1 = [[Pastorsilya|Hapones na pastorsilya]] | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = Bilang&nbsp;pantawag | blank_info_sec2 =0564-23-6495 | blank1_name_sec2 = Adres | blank1_info_sec2 = 2–9 Jūō-chō, Okazaki-shi, Aichi-ken 444-8601 <!-- website, footnotes --> | website = {{official website|http://www.city.okazaki.aichi.jp/index.htm}} | footnotes = }} Ang {{nihongo|'''Okazaki'''|岡崎市|Okazaki-shi}} ay isang [[Mga lungsod ng Hapon|lungsod]] na matatagpuan sa [[Prepektura ng Aichi]], [[Japan]]. {{As of|2019|10|01}}, may tinatayang [[populasyon]] ito na 386,999 katao sa 164,087 mga kabahayan,<ref>[http://webhp.city.okazaki.lg.jp/tokei-portal/toukei_search.asp?kensaku=1&jouken=%90l%8C%FB Okazaki City official statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125060301/http://webhp.city.okazaki.lg.jp/tokei-portal/toukei_search.asp?kensaku=1&jouken=%90l%8C%FB |date=2025-01-25 }} {{in lang|ja}}</ref> at may [[kapal ng populasyon]] na 999 mga tao sa bawat kilometro kuwadrado. Ang kabuoang lawak ng lungsod ay {{convert|387.20|km2|2|abbr=on}}. ==Kasaysayan== Tinitirhan na ang lugar ng kasalukuyang Okazaki sa loob ng libu-libong mga taon. Natuklasan ng mga arkeologo ang mga labing buhat sa panahon ng [[Paleolitikong Hapones]]. Natuklasan din ang maraming mga labi mula sa mga [[panahong Jōmon]], [[Panahong Yayoi|Yayoi]] at [[Panahong Kofun|Kofun]], kabilang na ang maraming mga puntod na ''[[kofun]]''. Noong [[panahong Sengoku]], ang lugar ay pinamunuan ng [[angkang Matsudaira]], na magmumula sa isang sangay nito ang [[angkang Tokugawa]], na namuno sa Hapon noong [[panahong Edo]]. Sa panahong ito itinatag ang [[Dominyong Okazaki]], isang piyudal na [[Han (paghahating pampangasiwaan)|''han'']], upang mamuno sa palibot ng lugar ng Okazaki at ipinasakamay sa isang ''[[fudai daimyō]]''. Ilang mas-maliit na mga dominyo ay nasa kasalukuyang teritoryo ng lungsod, kabilang ang Fukozu (kalaunan ay Mikawa-Nakajima), [[Dominying Okudono]] at [[Dominyong Nishi-Ohira]]. Lumago ang bayan bilang isang [[hatago|panuluyan]] sa [[Tōkaidō (daan)|Tōkaidō]] na nag-uugnay ng [[Edo]] sa [[Kyoto]]. Kasunod ng [[pagpapanumbalik ng Meiji]], itinatag ang makabagong bayan ng Okazaki noong Oktubre 1, 1889 kasabay ng pagtatag ng makabagong sistema ng mga munisipalidad sa [[Distrito ng Nukata, Aichi|Distrito ng Nukata]] ng [[Prepektura ng Aichi]]. Noong Oktubre 1, 1914, isinama ng Okazaki ang kalapit na bayan ng Hirohata. Itinalagang lungsod ang Okazaki noong Hulyo 1, 1916. Napinsala ang lungsod nang tinamaan ito ng [[lindol sa Tōnankai (1944)]] na ikinamatay ng 9 na katao, at ng [[lindol sa Mikawa (1945)]] na ikinasawi ng 29 na katao. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], namatay ang higit sa 200 katao sa [[Pambobomba sa Okazaki ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Pambobomba ng Okazaki]] noong Hulyo 19, 1945, at nawasak ang karamihan sa sentro ng lungsod. Bagamat ang Okazaki ay kinaroroonan ng isang palapagan ng [[Hukbong Pandagat Imperyal ng Hapon]], hindi napinsala ang mga pasilidad ng militar sa pag-atake. Lumaki nang husto ang lawak ng lungsod noong 1955 sa pamamagitan ng serye ng mga [[Pagsasanib (politika)|pagsasanib]]. Sinanib sa lungsod ang dating mga bayan ng Iwazu, Fukuoka, at Yahagi, at mga nayon ng Honjuku, Yamanaka, Kawai, Fujikawa, at Ryugai. Nagkaroon ng malaking pinsala nang tumama sa lungsod ang [[Bagyong Vera|Bagyong Isewan]] noong 1959 at ikinamatay ng 27 mga residente. Noong Oktubre 15, 1962, sinanib ng Okazaki ang karatig bayan ng Mutsumi. Ipinroklamang ''[[Mga core city ng Hapon|core city]]'' ang Okazaki noong Abril 1, 2003, kalakip ng pinadagdag na [[kasarinlan|pagsasarili]] mula sa pamahalaang pamprepektura. Noong Enero 1, 2006, sinanib sa lungsod ang bayan ng [[Nukata, Aichi|Nukata]] (mula sa Distrito ng Nukata). ==Heograpiya== Matatagpuan ang Okazaki sa pambaybaying mga kapatagan ng timog-silangang Prepektura ng Aichi. Papataas ang lupa sa banayad na mga burol sa dating lugar ng Nukata sa hilagang-silangan. Humigit-kumulang 60 porsiyento ng lungsod ay binabalutan ng gubat at nananatiling hindi matao.{{citation needed|date=Agosto 2014}} Ang Okazaki ay nasa layong {{convert|250|mi|km}} mula Tokyo, sa timog-kanluran.<ref>"[http://www.enquirer.com/comair3272/crash10.html Keita Takenami Kentucky new home for Toyota official] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140814195817/http://www.enquirer.com/comair3272/crash10.html |date=2014-08-14 }}" (). ''[[Cincinnati Enquirer]]''. Sunday January 12, 1997. Retrieved on August 15, 2014.</ref> ===Kalapit na mga munisipalidad=== *Prepektura ng Aichi **[[Toyokawa, Aichi|Toyokawa]] **[[Shinshiro, Aichi|Shinshiro]] **[[Toyota, Aichi|Toyota]] **[[Nishio]] **[[Kōta, Aichi|Kōta]] **[[Anjō]] **[[Gamagōri]] ==Demograpiya== Ayon sa datos ng senso sa Hapon,<ref>[https://www.citypopulation.de/php/japan-aichi.php Okazaki population statistics]</ref> tuluy-tuloy ang paglaki ng populasyon ng sa nakalipas na 60 mga taon. Sumasalamin sa mabilis na paglaking ito ang mababang reyt ng bilang ng mga taong walang trabaho, pati ang abot-kayang mga pabahay na malapit sa Nagoya. Sa kabuoang populasyon noong Nobyembre 2019, 12,581 katao ay mga banyaga (2.92% ng kabuoan, kung ihahambing sa humigit-kumulang 1.55% kapag buong bansa). May 6,148 mga banyagang kalalakihan at 6,433 mga banyagang kababaihan na may kabuoang 6990 mga kabahayan. Kabilang ang mga nakapagtalang walang estado, nagmumula ang banyagang populasyon sa 71 mga nasyonalidad, bagamat higit sa kalahati ay mula sa [[Mga Brasilyano sa Hapon|Basil]]. Ang ibang mahalagang mga pamayanang banyaga ay mga Koreano, Tsino at Pilipino. {{Historical populations | 1960 | 186,559 | 1970 | 219,092 | 1980 | 271,243 | 1990 | 316,334 | 2000 | 345,997 | 2010 | 373,472 |align = none | footnote = }} ==Ekonomiya== Dating kilala ang Okazaki bilang sentro ng industriyang tela at komersiyo noong panahong Meiji, gayon din ang paggawa ng ''[[miso]]''. Ang makabagong Okazaki ay isang sentro ng mga industriya ng kimikal at makinarya. ==Mga kapatid na lungsod== *{{flagdeco|US}} [[Newport Beach, California|Newport Beach]], [[California]], Estados Unidos, mula noong Nobyembre 1984 *{{flagdeco|SWE}} [[Uddevalla]], Sweden,<ref name=International>{{cite web|url=http://www.clair.or.jp/cgi-bin/simai/e/03.cgi?p=23&n=Aichi%20Prefecture|title=International Exchange|work=List of Affiliation Partners within Prefectures|publisher=Council of Local Authorities for International Relations (CLAIR)|accessdate=21 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304124732/http://www.clair.or.jp/cgi-bin/simai/e/03.cgi?p=23&n=Aichi%20Prefecture|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124732/http://www.clair.or.jp/cgi-bin/simai/e/03.cgi?p=23&n=Aichi%20Prefecture |date=4 Marso 2016 }}</ref> mula noong Setyembre 1968 *{{flagdeco|PRC}} [[Hohhot]], [[Monggolyang Interyor]], Tsina<ref name=International/> since August 1987 ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga kawing panlabas == {{commons category|Okazaki, Aichi}} * {{official website|http://www.city.okazaki.aichi.jp/}} {{in lang|ja}} (kalakip ng kawing papunta sa mga pahinang Ingles) * [http://www.city.okazaki.aichi.jp/oia/index_e.htm Okazaki International Association website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503195619/http://www.city.okazaki.aichi.jp/oia/index_e.htm |date=2009-05-03 }} * [https://web.archive.org/web/20150725014500/http://key.mikawa.cc/ Okazaki City Guide website (Ingles at Aleman)] * [http://www.nins.jp/english/index.html National Institutes of Natural Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527085822/http://www.nins.jp/english/index.html |date=2018-05-27 }} * [https://web.archive.org/web/20080914055606/http://www.gakusen.ac.jp/u/index.php Aichi Gakusen University (Hapones)] * [http://www.gakusen.ac.jp/t/index.html Aichi Gakusen College (Hapones)] * [http://www.asu.ac.jp/ Aichi Sangyo University (Hapones)] * [http://www.uhe.ac.jp/en/index.html University of Human Environments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116232333/http://www.uhe.ac.jp/en/index.html |date=2016-11-16 }} * [http://www.okazaki-c.ac.jp/ Okazaki Women's Junior College (Hapones)] {{Aichi}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Prepektura ng Aichi]] mksdx1s77thqztl1pj92e3fvtvrzwe1 Paskuwa (bulaklak) 0 42758 2205621 2199928 2026-04-30T23:16:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205621 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Paskuwa | image = Weihnachtsstern - groß.jpg | image_width = 250px | taxon = Euphorbia pulcherrima | authority = Willd. ex Klotzsch }} ::''Para sa ibang gamit, tingnan ang [[Paskuwa (paglilinaw)]].'' Ang '''paskuwa'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Paskuwa at Paskuwas}}</ref> o '''paskuwas''' <ref name=JETE/> (pangalang pang-agham: ''Euphorbia pulcherrima'', [[wikang Ingles|Ingles]]: '''poinsettia'''<ref name=JETE/>, [[wikang Kastila|Kastila]]: '''pascua'''<ref name=JETE/>) ay mga [[bulaklak]] na nagmula sa [[Mehiko]], katutubo sa dalampasigang [[Pasipiko]] ng [[Estados Unidos]], ilang bahagi ng gitna at katimugang Mehiko (kabilang ang [[dalampasigang Pasipiko ng Mehiko]], at ilang lokalidad sa [[Guatemala]]. Ipinangalan ang mga ito mula kay [[Joel Roberts Poinsett]], ang pinakaunang [[embahador ng Estados Unidos para sa Mehiko]] (o pinakaunang kinatawan ng Estados Unidos sa Mehiko).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/10948.htm |access-date=2002-10-22 |archive-date=2002-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021022153350/http://www.state.gov/r/pa/ho/po/com/10948.htm |url-status=live }}</ref>, na nagpakilala ng bulaklak sa Estados Unidos noong 1825. Kabilang sa mga pamalit na katawagan para sa paskuwa ay '''Mexican flame leaf''' (dahong-ningas ng Mehiko), '''Christmas star''' (bituin ng [[Pasko]]), '''Christmas flower'''<ref name=JETE/> (bulaklak ng Pasko), '''Winter rose''' (rosas ng Taglamig), '''Noche Buena''' (Mabuting Gabi), '''Lalupatae''', Αλεξανδρινό (''Alexandrian'', sa [[Gresya]]) at '''Atatürk çiçeği''' (bulaklak ng [[Atatürk]] sa [[Turkey|Turkiya]]), '''Pascua''' at '''Stelle di Natale''' (sa [[Italya]]). ==Paglalarawan== Ang mga paskuwa ay mga [[palumpong]] o maliliit na mga [[puno]], na karaniwang umaabot sa taas na 0.6 to 4 metro (2 hanggang 16 na talampakan). May dala-dalang maitim na lunting mga dahon ang halaman na sumusukat sa 7 hanggang 16&nbsp;cm (3 hanggang 6 pulgada) ang haba. Kulay malagablab na [[pula]] ang mga pangibabaw na mga dahon (mga bract), na maaari rin namang kulay rosas, o [[puti]], at karaniwang napagkakamalang mga [[bulaklak]]. Ang tunay na mga bulaklak nito ay nakatipon sa loob ng maliliit na kayariang kulay dilaw at makikita sa gitna ng bawat kumpulan ng mga dahon, na tinatawag na mga [[cyathium]]. Sa kalikasan, matatagpuan ang mga paskuwa sa mga kagubatang tropikal, malimit ang paglalagas, at doon sa mga katamtamang taas na anyo ng lupa mula sa katimugang [[Sinaloa]] pababa hanggang sa kabuuan ng dalampasigang Pasipiko ng Mehiko hanggang sa [[Chiapas]], at patungo sa [[Guatemala]]. Makikita rin ang mga ito sa loob ng mainit, at mga kagubatang may panapanahong pagkatuyot ng [[Guerrero]], [[Oaxaca]], at Chiapas. May mga [[cultivar|patubo]] na may mga dahong kulay [[narangha (kulay)|narangha]], maputlang [[lunti]], [[krema]] at parang kakulay ng [[marmol]]. Mayroon mga 109 na mga uri ng mga paskuwas subalit 74% ng mga nagtatanim sa [[Amerika]] ang nakahiligan ang pagaalaga ng mga pulang paskuwa, 8% ang may gusto ng mga puti, at 6% ang may ibig sa mga kulay rosas.<ref>{{citeweb|url=http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html|title=Mga Pahina ng Paskwa|accessdate=2007-12-21|format=html|archive-date=2008-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218125650/http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218125650/http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html |date=2008-12-18 }}</ref>. == Kasaysayan ng paskuwa at ang kapistahan ng [[Pasko]]== Sa [[Nahuatl]], ang wika ng mga [[Aztec]], ang halaman ay tinatawag na Cuitlaxochitl na ang ibig sabihin ay "bituing bulaklak." Ginagamit ito ng mga [[Aztec]] sa paglikha ng mga mapulang pangulay at bilang gamot na [[antipyretic|anitpiretiko]], o pampababa ng init ng katawan kung may [[lagnat]].<ref name="urbanext.uiuc.edu">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html |access-date=2008-03-07 |archive-date=2008-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218125650/http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218125650/http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/facts.html |date=2008-12-18 }}</ref> Sa Chile at maging sa Peru, nakilala ang halaman sa pangalang "Crown of the Andes", Korona ng [[Andes]]. Nagmula sa ika-16 dantaon sa Mehiko ang kaugnayan ng halamang ito sa [[Pasko]], kung saan sinasabing may alamat ng isang batang babae na lubhang napakahirap para makapagbigay ng regalo upang maipagdiwang ang kaarawan ni [[Hesus]]. Sinasaad din ng kuwento na nabigyan ng inspirasyon ang bata ng isang [[anghel]] na manguha ng mga [[damo]] mula sa tabing-daan and ilagay ang mga iyon sa harapan ng dambana ng simbahan. Sinasabing may umusbong na mga talulot na may kulay na [[krimson]] mula sa mga damo at naging kaayaayang mga paskuwa.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.flowers.ie/monthly-page.html |access-date=2008-03-07 |archive-date=2007-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118175335/http://www.flowers.ie/monthly-page.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071118175335/http://www.flowers.ie/monthly-page.html |date=2007-11-18 }}</ref> Mula noong ika-17 dantaon, isinama ng mga mongheng Pransiskano sa kanilang mga pagdiriwang ng Pasko ang paskuwa.<ref>{{Cite web |url=http://www.ipm.iastate.edu/ipm/hortnews/1995/12-8-1995/trad.html |title=Archive copy |access-date=2008-03-07 |archive-date=2016-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122071614/http://www.ipm.iastate.edu/ipm/hortnews/1995/12-8-1995/trad.html |url-status=dead }}</ref> Sa Estados Unidos, ang ika-12&nbsp;ng Disyembre ang Pambansang Araw ng Paskuwa. ==Monopolyang Amerikano sa pagtatanim ng paskuwa== Hanggang sa mga 19 taon na ang nakararaan, ang mag-anak ni Paul Ecke ng [[Encinitas, California]], ay waring sinarili ang pagpapayabong ng mga paskuwa dahil sa pagkakaalam nila ng isang lihim na teknolohikal, na nakapagpahirap sa ibang mga tao upang makipagpaligsahan. Ang susi sa pagpapatubo ng higit na kahalihalinang mga paskuwa ay ang paglikha ng mas mayabong at mas hitik na halaman. Ang isang paskuwa na hinayaang lumaki sa sarili lamang niya ay magiging bukadkad at tila madamong kaanyuan. Ang pamamaraan ng mag-anak na Ecke, na kinasasangkutan ng pagdurugtong (grafting) ng dalawang uri ng paskuwa, ay nakapagdulot ng kakayahan na magsanga ang bawat batang halaman na magreresulta sa mas mayabong at hitik na paskuwa. Subalit, noong mga dekada ng 1990, may isang mananaliksik sa isang pamantasan, na nakatuklas sa kababalaghang iyon at inilathala ito; laganap na sa ngayon ang pamamaraang ginagamit ng mag-anak na Ecke.<ref>Cynthia Crossen, "Holiday's Ubiquitous Houseplant" (Ang Laganap na Halamang-Pantahanan ng Kapaskuhan), ''Wall Street Journal'', Disyembre 19, 2000.</ref> ==Pagtatanim at pangangalaga== Sa mga pook na nasa labas ng likas na kapaligiran ng paskuwa, karaniwang itinatanim ang mga ito sa loob ng bahay kung saan nakatatamo ito ng sinag ng araw tuwing umaga at nakasisilong naman laban sa mainit na bahagi ng isang araw. Subalit malawakang inaalagaan at tanyag ito sa mga [[klima]] subtropical katulad ng [[Sydney, Australia]]. Dahil nga sa ito ay isang halamang subtropical, maaaring mamamatay ito kung ang temperature sa gabi ay babagsak sa ibaba ng 10&nbsp;°C (50&nbsp;°F), kung kaya’t hindi ubrang itanim ito sa lupa sa klimang maligamgam lamang. Gayundin, ang mga temperaturang pangaraw na sobra sa 21&nbsp;°C (70&nbsp;°F) ay makasasanhi ng pagikli ng buhay ng halaman Itinatanim na ang mga paskuwa sa [[Ehipto]] noon pa mang mga dekada ng 1860. Dinala ito mula sa [[Mehiko]] noong kapanahunan ng kampanya ng mga [[Ehipto]] noong mga 1860. Tinawag itong Bent El Consul, "ang anak na babae ng konsul", na tumutukoy kay Ginoong Poinsett, ang embahador ng Estados Unidos. Mahirap na muling pamulaklakin ang paskuwa matapos bilhin na nasa panahon ng una nitong pamumulaklak Nangangailang ang halaman ng walang pagkaabalang panahon ng madirilim na gabi sa loob ng dalawang buwan sa panahon ng [[tag-agas]] upang makapamulaklak. Ang hindi sinasadyang pagkagambala ng liwanag sa gabi sa panahong ito ay makapipigil sa pamumulaklak. Sa pagdidilig, mahalagang pabayaan ang halaman na mapatulo ng halaman ang lahat ng sobrang tubig. Hindi makapipinsala sa paskuwa kung pagbabad o “pagupo” sa tubig sapagkat gusto nito ang mamasamasang lupa kaysa sa tuwirang pagtanggap ng tubig. Upang makapagpayabong ng karagdagang mga sanga-sangang usbong na kailangang para sa mga halaman na marami kung mamulaklak, hinahawahan ang mga ito ng bakteryang [[phytoplasma]pitoplasma]], na ang sintomas o tanda ay ang hitik na pagyabong (proliperasyon) ng mga masasangang usbong.<ref>Lee ''et al.'' (1997) Nakasasanhi ng malayang pagsasanga ang pitoplasma sa mga pangkalakalang mga patubo ng paskuwa. Nature Biotechnology (Biyoteknolohiya ng Kalikasan) '''15''' 178-182</ref> ===Mga sakit ng halamang paskuwa=== {{Main|Talaan ng mga sakit ng halamang paskuwa}} ==Hinala ng pagiging malason== Sa Estados Unidos at maaaring sa iba pang mga lugar, mayroon isang maling paniniwala na ang mga paskuwa ay [[lason|nakalalason]]. Ang simulain ng paniniwalang ito ay makikita sa kadahilang ang halos lahat ng mga halaman na nasa [[sari]] ng mga [[spurge|espurga]] (mga [[Euphorbia]]) ay tunay ngang nakalalason, at dahil na rin sa ang pangalan ng halaman sa Ingles (''poinsettia'') ay malapit at katunog ng salitang ''poison'', ang salinwika sa Ingles ng terminong ''lason''. Pinakalat ang maling pagaakalang ito ng isang [[alamat urbano]] noong [[1919]]<ref>Poinsettia plants are poisonous to humans (Ang mga halamang paskuwa ay nakalalason ng mga tao), snopes.com [http://www.snopes.com/holidays/christmas/poinsettia.asp Hulyo 30, 2007]</ref> nang mamatay ang isang dalawang-taong gulang na bata matapos na kumain ng isang dahon ng paskuwa. Bagaman totoong hindi lubhang nakalalason ang halamang paskuwa, maaapektuhan yung mga alerdyik sa mga ''latex'' (goma), kung kaya’t hindi maimumungkahi na magdala ng mga halaman sa tahanan ng mga taong may alerdyi. Sa isang pagaaral na nakasaad sa ''American Journal of Emergency Medicine'' (Dyaryong Amerikano ng Panggagamot na Pang-emerhensiya) may 22,793 mga kaso ng pagkakabantad sa mga paskuwa na sinuri sa paraang elektroniko. Ang 98.9% ng pagkakalantad sa paskuwa ay mga hindi sinasadya na ang 93.9 na bahagdan ay nangyari si mga bata. 96.1% ng mga pasyenteng naharap sa halaman ay hindi ginamot sa mga tanggapang para sa pangangalaga ng kalusugan at may 92.4% na hindi nangailangan ng anumang paglulunas.<ref name="urbanext.uiuc.edu"/> Kapag kinain, maaaring makapagdulot ang paskuwa ng [[diarrhea|bululos]] at [[vomiting|pagsusuka]] sa mga [[hayop]] at mga [[tao]].<ref>{{citeweb| url=http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=55606| title= ''Are Poinsettia Plants Poisonous? Fact or Fiction?'' (Nakalalason Ba ang Mga Paskwa? Totoo o Kathang-Isip?)|accessdate=Disyembre 21, 2007 |format= html}}</ref> == Inuming paskuwa== Ang ''[[cocktail]]'' na paskuwa ay ang paghahalu-halo ng mga [[sparkling wine|tuyong makinang at puting alak]], [[vodka]], at katas ng [[cranberry]]. ==Mga larawan== <gallery> Image:Poinsettia_2.jpg|Ang mga matitingkad na pulang dahon ay kahawig ng mga dahon, na nakapanliliit sa mga kumpol ng maliliit na bulaklak sa gitna Image:Poinsettia bush belize.jpg|Palumpong ng paskuwas Image:Poinsettia_tree.jpg|Isang [[christmas tree|punong pamasko]] (binubuo ng mga paskuwa) sa [[San Diego, California]] Image:Poinsettia_pant_784.jpg|Kulay [[rosas (kulay)|rosas]] na paskuwa Image:Poinsettia_001.jpg|Paskuwa Talaksan:Detailaufnahme Weihnachtsstern - groß.jpg </gallery> ==Mga sanggunian== {{English2|Poinsettia}} {{reflist}} == Mga talaugnayang panlabas == {{Wikibooks|A Wikimanual of Gardening/flowers|Poinsettia}} {{Commons|Euphorbia pulcherrima}} * [http://www.explorelifeonearth.org/poinsettia.html Pahina ng mga ligaw na paskwa: Larawan ng ''Euphorbia pulcherrima'' sa Mehiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220123411/http://www.explorelifeonearth.org/poinsettia.html |date=2008-02-20 }} * [http://www.snopes.com/holidays/christmas/poinsettia.asp Tungkol sa lason mula sa paskwa] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=EUPU9 Halaman ng USDA (talaan), Tanda EUPU9, E. pulcherrima Willd. ex Klotzsch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528003437/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=EUPU9 |date=2006-05-28 }} * [http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/ Pahina ng mga paskwa sa Pamantasan ng Illinois, UIUC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201010239/http://www.urbanext.uiuc.edu/poinsettia/ |date=2009-02-01 }} * [http://hortchat.com/info/poinsettia-care Tanong at Kasagutan hinggil sa paskwa mula sa Punong-Hardinerong Kris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310200943/http://hortchat.com/info/poinsettia-care |date=2007-03-10 }} * [http://www.museums.org.za/bio/plants/euphorbiaceae/index.htm Mga paskwa sa Aprika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108173057/http://www.museums.org.za/bio/plants/euphorbiaceae/index.htm |date=2007-01-08 }} * [http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/1000/1248.html Impormasyon mula sa Pamantaasang Pang-estado ng Ohio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061220002126/http://ohioline.osu.edu/hyg-fact/1000/1248.html |date=2006-12-20 }}. * [http://aggie-horticulture.tamu.edu/plantanswers/flowers/poinsettia.html Mga kadalasang katanungang may kasagutan]. * [http://www.ecke.com/html/h_corp/corp_pntcare.html Paskwa sa tahanan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607173141/http://www.ecke.com/html/h_corp/corp_pntcare.html |date=2011-06-07 }}. * [http://www.hardingnursery.com/poinsettiacare.htm Hardingnursery.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302035713/http://www.hardingnursery.com/poinsettiacare.htm |date=2007-03-02 }} * [http://www.netglimse.com/holidays/poinsettia_day/history_of_poinsettia_day.shtml/ Kasaysayan ng Araw ng Paskwa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090708214208/http://www.netglimse.com/holidays/poinsettia_day/history_of_poinsettia_day.shtml |date=2009-07-08 }} [[Kategorya:Euphorbiaceae]] [[Kategorya:Bulaklak]] [[Kategorya:Halamang pamasko]] 6ceculjo3eppj2ryo3hazxhsiaztas4 Brilyante 0 48339 2205742 2167136 2026-05-01T09:31:14Z Ivan P. Clarin 84769 2205742 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Hagorn<br>Minea || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || ''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Minea<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || ''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Pirena || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || ''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Minea<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] 38sdua9rdge3lle58zzqbl14zwgix6c 2205743 2205742 2026-05-01T09:33:45Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205743 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Hagorn<br>Minea || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || ''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Minea<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || ''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Pirena || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || ''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Minea<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] r8ekneow9460hrzewh2c6hvy6aha6p3 2205745 2205743 2026-05-01T09:56:22Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205745 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Deshna<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Olgana<br>Raquim || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || ''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassandra<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Muyak<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || ''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Gargan<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Mitena<br>Pirena<br>Raquim<br>Zaur || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || ''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Deia<br>Harahen<br>Lira<br>Menno<br>Mitena<br>Minea<br>Pirena<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] ajjqc6dv9aj10u42szjxpj2m2gozzmy 2205746 2205745 2026-05-01T09:57:27Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205746 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Deshna<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Olgana<br>Raquim || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || ''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassandra<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Muyak<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || ''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Gargan<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Mitena<br>Pirena<br>Raquim<br>Zaur || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || ''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Deia<br>Harahen<br>Lira<br>Menno<br>Mitena<br>Minea<br>Pirena<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] jy8ss7n1jnl4x6kpcs00ucmvy08qye6 2205747 2205746 2026-05-01T09:58:59Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205747 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Deshna<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Olgana<br>Raquim || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || ''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassandra<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Muyak<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || ''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Gargan<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Mira<br>Mitena<br>Pirena<br>Raquim<br>Zaur || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || ''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Deia<br>Harahen<br>Lira<br>Menno<br>Mitena<br>Minea<br>Pirena<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] 9ornuiaxogf021j2hj8t3hb2emmtb1a 2205748 2205747 2026-05-01T10:05:38Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205748 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Deshna<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Olgana<br>Raquim || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || [[File:Angel Grace Trazona Guardian actress.jpg|150px]]<br>''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassandra<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Muyak<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || [[File:Kelvin Miranda.jpg|150px]]<br>''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Gargan<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Mira<br>Mitena<br>Pirena<br>Raquim<br>Zaur || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || [[File:Bianca Umali Book signing.jpg|150px]]<br>''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Deia<br>Harahen<br>Lira<br>Menno<br>Mitena<br>Minea<br>Pirena<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] 83dbdj15iir6kptxp7ldz2253quar54 2205749 2205748 2026-05-01T10:07:11Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2016 serye */ 2205749 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{unsourced}}{{notability|date=Oktubre 2020}}}} Ang '''Brilyante''' o '''Gemstone''' ay kilala at hango sa '''Encanatdia''' binubuo ito na aaabot sa anim na Brilyante ito ang mga: '''Hangin''', '''Tubig''', '''Apoy''', '''Lupa''', '''Diwa''' at '''Lilang Purpura'''. Mga nangangalaga ng Brilyante ay sina: Hara Pirena sa Brilyante ng Apoy, Reynang Amihan sa Brilyante ng Hangin, Hara Alena sa Brilyante ng Tubig, Reyna Danaya sa Brilyante ng Lupa, Pao-Pao sa Brilyante ng Diwa at Bathalang Emre sa Brilyante ng Lilang Purpura. ==2005-2006 serye== ===Kasaysayan=== Ang apat na brilyante ay unang lumitaw sa Encantadia, ngunit ang kasaysayan ng mga gemstones ay lumitaw sa prequel nito, Etheria. Ang kasaysayan ng apat na mga hiyas ng elemental ay bumalik sa Unang Dakilang Digmaan sa Encantadia sa pagbagsak ng Imperyong Etherian. ; Etheria at ang Unang Great War {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Ang apat na brilyante ay unang nilikha bilang isang solong pinakahiyas na ang diyos Emre, ang pinakamataas na diyos sa Encantadia, ay tinatakan sa mga pinuno ng bawat kaharian sa Encantadia; ito ay tinatawag na Brilyante ng mga Elemento (Gem of the Elements): Si Haring Bartimus ng Hathoria, Hari Meno ng Sapiro, Queen Cassiopeia ng Lireo at Elder Aegen ng Adamya, ginamit ito upang tulungan sila sa kanilang pakikibaka laban sa mapang-abusong imperyo ng Etheria (tagasunod ng nahulog na diyos ng ahas, Eter) sa ilalim ng panuntunan ng Queen Avria. Ang mamahaling bato ay naglalaman ng apat na elemento na magpapanatili sa balanse sa Encantadia. Matapos ang pagkahulog ng Etheria, ang hiyas ay ipinagkatiwala sa pinakamatatag na bansa noong panahong iyon, si Sapiro. Natatakot na ang korona ng pinakahiyas ay sasaktan ni Sapiro, Cassiopeia, ang unang Reyna ng Lireo, na gumawa ng nakamamatay na desisyon at ginamit ang Kabilan Sword (ang tabak na minsan ay nabibilang sa Etheria) upang sirain ang perlas sa apat na mga fragment na sumasaklaw sa apat na elemento na naglalaman nito: tubig , apoy, hangin at lupa. Dahil sa gawaing ito, ang apat na kaharian ng Encantadia ay nawala ang kanilang alyansa sa isa't isa at si Cassiopeia ay isinumpa ni Bathalang Emre at pinalayas mula sa Lireo. Ang apat na fragment na pinakahiyas ay binigay sa apat na kaharian. Ibinigay si Sapiro sa Brilyante ng Lupa, binigyan si Hathoria ng Brilyante ng Apoy, binigyan si Lireo ng Brilyante ng Hangin, at binigyan si Adamya ng Brilyante ng Tubig. ==Encantadia (2005)== {{Main|Encantadia}} Si Haring Arvak ng Hathoria, na resentul ng desisyon ni Cassiopeia at labis na nababahala sa kakulangan ng maliwanag na likas na yaman ng Hathoria, ay naglunsad ng isang kampanya ng pagsakop sa buong Encantadia, na tinulungan ng kanyang anak na lalaki at tagapagmana ng Hagorn. Matagumpay nilang sinakop ang Adamya at nakuha ang Brilyante ng Tubig, ngunit tumigil ang malamig kapag ang mga Sapirian ay dumating sa pagligtas ni Adamya. Kahit na matagumpay sa pagpatay kay King Armeo at pagkuha ng Brilyante ng Lupa, namatay si King Arvak sa mga kamay ni Prince Raquim, at kinuha niya ang tatlong hiyas. Upang masiguro ang proteksyon nito, si Prince Raquim ng Sapiro ay naglakbay sa Lireo at kinuha ang tatlong mga hiyas sa reyna ng Diwatas (Fairies), ang pag-iingat at pangangalaga ni Queen Mine-a sa lahat ng apat na mga elemental na jewels, ang tiwala na ang malakas na Lirean throne Ang brilyante ay nahulog sa mga kamay ng Hathor. Ang mga brilyante ay nanatiling ligtas sa Lireo hanggang sa si Sang'gre Pirena, ang panganay ng Mine-a, nagnanakaw sa Brilyante ng Apoy upang tulungan siya sa pagwasak sa Mine-a sa panahon ng hamon para sa trono. Dahil sa kanyang pagtatangka at mapait na pagmamahal ni Minea, si Pirena ay tumakas kay Hathoria, nagdala sa kanya ang Brilyante ng Apoy bilang bargaining chip sa ngayon na si Hagorn. Upang protektahan ang tatlong natitirang brilyante, ipinagkatiwala sa akin ni Mine ang tatlong natirang anak nito, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). ==2016 serye== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Tulad ng sa orihinal na serye, ang apat na gemstones ay ginamit upang maging isang pinong hiyas na tinatawag na Inang Brilyante (Mother Gem). Ito ay isang kumikinang na itlog na hugis na brilyante. Mayroon itong lahat ng mga kapangyarihan ng kalikasan at ang tanging bagay sa Encantadia na maaaring labanan ang mga kapangyarihan ng isang diyos. Ang Inang Brilyante ay protektado ng Cassiopeia sa kanyang isla. Sinubukan ni Adhara, isang masamang diwata, na sakupin ang Inang Brilyante para sa kanyang personal na ambisyon, ngunit nabigo siya nang gamitin ni Cassiopeia ang perlas laban sa kanya at nilipol ang kanyang airship armada at armada ng dagat. Upang protektahan ang Inang Brilyante, nabura ito ni Cassiopeia sa apat na mga hiyas ng elemental gamit ang Kabilan, isang tabak na dati na pag-aari ni Queen Avria ng imperyalong imperyong Etherian. Ibinigay niya ang bawat piraso sa mga pinuno ng Adamya, Hathoria, Sapiro at Lireo upang maiwasan ang pag-aari ni Adhara at upang matiyak ang kapanahunan ng kapayapaan sa lupain. Gayunpaman, hindi gusto ni Bathalang Emre ang ginawa ni Cassiopeia kaya sinumpa niya siya sa imortalidad at upang maglingkod bilang isang tagakita. Inalis din niya ang kanyang mula sa kanyang kaharian, si Lireo, at hindi maaaring maglakad sa kanyang kaharian hanggang ang buong "Inang Brilyante" ay muli. Pagkuha ni Pirena sa Brilyante ng Apoy, ipinagkatiwala ni Mine-a ang tatlong iba pang brilyante sa iba pang mga anak na babae, Amihan (Brilyante ng Hangin), Alena (Brilyante ng Tubig) at Danaya (Brilyante ng Lupa). Nang maglaon ay ipinahayag na may ikalimang hiyas, isang hugis na kuwadro na hugis ng diyamante na itinapon sa isang isla sa panahon ng pagsabog nang tuksuhin ni Cassiopeia ang Ina Gem. Sa kalaunan ito ay kilala bilang ang "Brilyante ng Diwa" o ang Soul Gem. Natuklasan ito ng isang mortal na bata na nagngangalang Paopao na dinukot sa Encantadia upang maging isang alipin. Siya ang naging unang tagapag-ingat ng nasabing mamahaling bato. Ang lahat ng mga brilyantes ay lumutang at ang lahat ng mga nararapat na kahulugan ay naiintindihan nila at may koneksyon sa kanilang kasalukuyan at minsan na mga tagapangalaga. Kung ang brilyante ay hindi mailipat sa isa pang tagabantay ng maayos sa pamamagitan ng kasalukuyang namamatay na tagahawak nito at kinuha sa kabilang buhay, ang elemento ay kumakatawan ay mabagal. ; Mga Brilyante {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- ! Brilyante ! Nagmamay-ari ! Tagapangalaga ! Nakahawak ! Deskripsyon |- | [[File:Large bonfire.jpg|150px]] Apoy || [[File:Glaiza de Castro (2021) 11-46 screenshot.jpg|150px]]<br>[[Pirena]] || ''Flamara'' || [[Amihan (Encantadia)|Amihan]]<br>Arvak<br>Cassiopea<br>Deshna<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Olgana<br>Raquim || Ang hiyas ay nagbibigay sa tagabantay nito ng kapangyarihan upang makontrol at manawagan ang apoy, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang init / init, temperatura at liwanag. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring tumindi o magbawas ng sikat ng araw. Ang apoy na ito ay minsan ginagamit upang lumikha ng isang window ng portal upang makita kung ano ang ginagawa ng iba pang mga tao sa panahong iyon. Ang apoy ay maaari ding gamitin bilang isang lalagyan ng kapangyarihan, kaalaman at kahit kaluluwa / kamalayan upang ito ay maitago o maililipat sa iba. Ang hiyas na ito ay may kakayahang mag-shapeshifting / glamouring sa ibang tao. Maraming beses na ginamit ni Pirena ang kakayahang ito. Ang kanyang mga pambihirang pagbabago ay: Ades, Amihan, Aquil, Danaya, Lira, Ybrahim, Agane, Muros, Mira, Asval, Andora, at maging ang mga deities, sina Emre at Ether. Maaari rin itong lumikha ng pagsabog ng bulkan na may nasusunog na lava na maaaring maabot kahit ang pinakamalayo na lugar sa Encantadia. Maaari rin itong magbigay ng kaligtasan sa sunog. Maaari rin itong magpalit ng ulan ng mga fireballs. Maaari itong ituring ang kalasag ng sunog. Maaari itong ipaalam sa isang tao na lumipad tulad ng isang kometa. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari rin itong makahanap ng iba sa pamamagitan ng init ng katawan. Ang mamahaling ito ay maaaring magbigay ng kakayahang mag-utos ng lahat ng uri ng dragons. Ang mamahaling ito ay kasumpa-sumpa sa pagiging ginagamit para sa kasamaan. Ang mamahaling bato na ito ay pinipili ang isang tagabantay tulad ni Pirena at Deshna, na may isang iskedyul, manipulahin, at matalino na pagkatao. Ang mamahaling ito ay ginamit ni Pirena nang siya at si Lira ay pumunta sa Avila. |- | [[File:Cherry tree moving in the wind 1.gif|150px]] Hangin ||[[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|150px]]<br>[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] || [[File:Angel Grace Trazona Guardian actress.jpg|150px]]<br>''Deia'' || Ariana<br>Avria<br>Cassandra<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Gargan<br>Hagorn<br>Minea<br>Mitena<br>Muyak<br>Ybrahim || Nagbibigay ang perlas ng may-ari nito ng kapangyarihan upang makontrol ang hangin, hangin, panahon, klima at paglamig / yelo. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magbago ng mga alon ng hangin, magtataguyod ng oxygen sa mga lugar na walang ito o itigil ang oxygen upang ihulog ang biktima nito, at i-transform sa hangin mismo at maging hindi nakikita (ang kakayahang mag-teleport gamit ang hangin na kilala bilang "ivictus"). Ang mamahaling ito ay minsan ginagamit upang magpadala ng mga mensahe sa ibang tao. Binibigyan din nito ang may-ari ng kakayahang lumipad. Maaari ring gamitin ang perlas sa pag-detect ng pagkakaroon ng kalapit na mga nilalang sa pamamagitan ng pagsubaybay sa tunog ng kanilang mga hininga. Maaari din itong magbigay ng kakayahan upang makita ang anumang bagay na hindi pisikal na kasalukuyan, tulad ng mga bagay, hayop, ivtres (ghosts / espiritu), o encantados. Maaari rin itong magbigay ng super-agility at super-speed. Maaari rin itong magbigay ng levitation / telekinesis. Maaari rin itong gumawa ng air shield. Kung kasama ang Brilyante ng Lupa, maaari itong gumawa ng sandstorm. Kung kasama sa Brilyante ng Tubig, maaari itong gumawa ng graniso. Kung kasama sa Brilyante ng Apoy, maaari itong gumawa ng apoywind apoy. Kapag ginamit sa iba pang mga hiyas, maaari itong gamitin upang mapahusay ang pagtatanggol at mapatalsik ang pag-atake para sa isang buong kaharian. Maaari din itong utusan ang lahat ng mga ibon. Pinipili ng brilyante ang isang tagabantay na may marangal na puso at mahusay na intensyon tulad ng Amihan, Ariana, at Muyak. |- | [[File:Naruto Whirlpools taken 4-21-2008.jpg|150px]] Tubig || [[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|150px]]<br>[[Alena]] || [[File:Kelvin Miranda.jpg|150px]]<br>''Adamus'' || Amihan<br>Cassiopea<br>Gargan<br>Hagorn<br>Imaw<br>Lilasari<br>Minea<br>Mira<br>Mitena<br>Pirena<br>Raquim<br>Zaur || Ang pinakahiyas ay nagtataglay ng tagabantay nito na may kapangyarihan na kontrolin ang tubig at lahat ng uri ng mga likido kahit na laki nito (ibig sabihin, summoning a tsunami, bagyo). Pinahuhusay nito ang lakas ng tagapag-ingat nito at pinahihintulutan ang tao na kontrolin ang biosonar o sonokinesis, sa ganitong pang-unawa, maaari itong magamit upang hanapin at magamit upang mapabulaanan ang iba sa pamamagitan ng sirena na kanta. Maaari rin itong utusan ang lahat ng nabubuhay na tubig na flora at palahayupan. Pinapayagan din nito ang tagabantay na ipatawag ang ulan / tag-ulan at ilarawan ang isang imahe at makipag-usap sa pamamagitan ng tubig. Maaari ring manipulahin ng tagabantay ang lahat ng likido ng katawan. Maaari din itong magbigay ng wielder nito ng isang aqua shield. Maaari itong gumawa ng isang hadlang sa aqua upang panatilihing lihim ang mga pag-uusap. Maaari ring hugasan ng mamahaling bato ang lahat ng mga alaala. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari din itong bigyan ang may-ari nito ng shapeshift sa anumang nabubuhay na hayop / halaman tulad ng isang pagong at liryo ng tubig. Pinipili ng mamahaling bato na ito ang isang taong may romantikong personalidad tulad ni Alena o Mira. |- | [[File:Stagnogley.JPG|150px]] Lupa || [[File:Sanya Lopez 06.jpg|150px]]<br>[[Danaya]] || [[File:Bianca Umali Book signing.jpg|150px]]<br>''Terra'' || Alena<br>Armeo<br>Avria<br>Cassiopea<br>Deia<br>Harahen<br>Lira<br>Menno<br>Mitena<br>Minea<br>Pirena<br>Raquim || Ang pinakahiyas ay nagbibigay sa may-ari nito ng mga nakabatay sa lupa na mga kapangyarihan, na nagpapagana sa tao na kontrolin ang lupa (kabilang ang lahat ng mga materyales sa geologic), mga halaman, kagubatan, bundok, at likas na katangian. Sa ganitong diwa, ang beholder ay maaaring magtaguyod ng mga lindol (ang magnitude ay nag-iiba kung paano naisin ng tagabantay na ang intensity ay maaring alisin ng tagabantay ang pinsala na dulot ng lindol), makipag-ugnayan at kontrolin ang lahat ng mga halaman at hayop sa terestrial, shapeshift sa anumang flora o palahayupan at pagalingin ang kanyang sarili at ang iba (ngunit hindi kapaki-pakinabang sa pinsala na pinapasakit sa sarili o nakamamatay). Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong gumawa ng shock wave. Maaari itong mag-duplicate na pekeng mga kopya ng sarili nito. Pinipili ng hiyas na ito ang mga tagapangalaga na may hindi mapag-aalinlanganang katapatan at matatag na mga prinsipyo tulad ng Danaya at Lira. |- | Diwa || Pao-Pao || Avria || Amihan<br>Ariana<br>Avria<br>Cassiopea<br>Danaya<br>Hagorn<br>Ybrahim || Bilang ng shard ng Mother Gem, mayroon itong lahat ng pangalawang kapangyarihan ng lahat ng iba pang mga hiyas. Maaari itong itapon ang mga bola ng enerhiya tulad ng hiyas ng apoy, gamitin ang "ivictus" tulad ng mamahaling hangin, hanapin ang iba tulad ng pinakahiyas ng tubig, at pagalingin ang iba tulad ng pinakahiyas ng lupa. Kapag ginagamit sa ibang mga hiyas, maaari itong magbigay ng mga pagpapala at proteksyon. Maaari rin itong mapahusay ang mga panlaban, liksi at bilis. Maaari rin itong palakasin o pahinain ang kaluluwa ng isang indibidwal. Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Maaari din itong magpangaral at mag-utos ng mga kaluluwa, pati na rin ang magbigay ng kakayahan para sa astral projection at espesyal na paningin para sa ivtres (ghosts). Maaari rin itong gumawa ng field na puwersa. Binabago nito ang lakas ng iba pang mga perlas kapag ginagamit ito. Ang elemental na simbolo ng hiyas ay nagbabago pabalik sa orihinal na simbolo ng Devas mula sa ito ay nagmula kahulugan, ang perme ng apoy ay maaaring magamit upang kontrolin ang emosyon at ilipat / ibahin ang anyo ng enerhiya, ang mamahaling bato ng tubig ay maaaring gamitin upang makontrol ang isip, ang mamahaling hangin ay maaaring baguhin ang oras at espasyo at ang lupa mamahaling bato ay maaaring gamitin upang lumikha o ilagay sa pagiging, magbigay buhay at baguhin ang katotohanan. Ang pinakahiyas na ito ay walang-sala at napupunta sa kahit sino na tawagin ito maliban kung ito ay kinikilala ang kanyang past / kasalukuyan tagabantay. Ang hiyas na ito ay kasumpa-sumpa sa pagpatay kay Hara Amihan at pagbuhay muli ng Hara Avria. |- | [[File:Pendant.jpg|150px]] Lilang Purpura || Cassiopea || Minea || --- || Ang ika-anim na batong pang-alahas ay isang kubo na hugis na amethyst na ginamit ni Emre upang tuksuhin si Lira ng kapangyarihan, kasabay ng mga kayamanan. Wala itong tiyak na pangalan. Sinabi niya na ang ika-anim na perlas ay may pantay na kapangyarihan sa unang limang hiyas. May kapangyarihan itong balansehin ang kalikasan. Ang unang limang mga hiyas ay upang lumikha at mapanatili, ang huling hiyas ay para sa pagkawasak. Ang kapangyarihan nito ay upang balansehin ang lahat ng mga gawa (ang kabaligtaran) ng lahat ng iba pang mga hiyas. Tinanggihan ni Lira ang pinakahiyas at itinago hanggang ngayon ni Emre. Ito ang tanging hiyas na hindi bahagi ng Inang Brilyante (Ina Gem). |} ==2025 serye== {{Main|Encantadia Chronicles: Sang'gre}} Lumipas ang walong taon mula sa serye ng 2016 encantadia, Kikilalalin ang bagong taga pangalaga ng brilyante ng [[apoy]] mula kay ''[[Pirena]]'', na ibibigay ''Flamara'', brilyante ng [[hangin]] mula kay ''[[Amihan]]'' na ibibigay kay ''Deia'', brilyante ng [[tubig]] mula kay [[Alena]] at ibibigay kay ''Adamus'' at brilyante ng [[lupa]] mula kay ''[[Danaya]]'' na ibibigay sa kanyang anak na si ''Terra'' upang kalabanin at puksain ang bagong reyna ng Mina-ive na si ''Kera Mitena''. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Brilyante]] [[Kategorya:Encantadia]] k3a0ywqstdgxkfgrlwmjyb6gej4ppyb Persentahe 0 51232 2205626 2131228 2026-04-30T23:40:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205626 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Unicode 0x0025.svg|thumb|right|upright|Ang karaniwang sagisag ng bahagdan.]] Sa [[aritmetika]], ang '''persentahe''', '''porsiyento''', o '''bahagdan'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Porsiyento}}</ref><ref name=FEEF2>{{cite-FEEF2|Percent}}</ref><ref name=NBK>{{cite-NBK|Percent and Interest}}</ref> ([[Wikang Ingles]]:''Percentage'') ay isang paraan ng pagpapahayag ng isang bilang bilang isang [[bahaging-hati]] ([[hating-bilang]], [[praksiyon]] o [[pingki]]) ng 100 (ang per sent o ''per cent'' [Ingles], na nangangahulugang "sa bawa't sandaan", "kada isandaan", o "sang-ayon sa bawa't sangdaan"<ref name=Bansa>[http://www.bansa.org/dictionaries/tgl/?dict_lang=tgl&type=search&data=percentage "Percentage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306042800/http://www.bansa.org/dictionaries/tgl/?dict_lang=tgl&type=search&data=percentage |date=2016-03-06 }}, Tagalog English Dictionary, Bansa.org</ref>). Karaniwang itong kinakatawanan ng sagisag ng porsiyento, ang "%". Halimbawa, 45% (binabasa bilang "apatnapu't limang bahagdan" o "apatnapu't limang porsiyento") na katumbas ng 45 / 100, o 0.45. Ginagamit ang persentahe sa pagpapaliwanag kung gaano kalaki ang halaga ng isang bilang kaugnay ng isa pang bilang. Kalimitang kumakatawan ang unang bilang sa ''isang bahagi ng'' o ''isang pagbabago sa'' ikalawang bilang, na nararapat na mas mataas kaysa wala o sero (0). Halimbawa, ang pagdagdag ng P&nbsp;0.15 sa halaga o presyon ng P&nbsp;2.50 ay isang pagtaas ng isang bahaging-hati ng 0.15 / 2.50 = 0.06. Kung ipapahayag bilang isang persentahe, kung gayon isa itong pagtaas ng may 6%. Bagaman kadalasang ginagamit ang mga persentahe o kabahagdanan sa pagpapahayag ng mga numero o bilang na nasa pagitan ng sero at isa, maaari ring ipaliwanag ang anumang [[Proportionalidad (matematika)|proporsyonalidad]] na walang [[dimensiyon]] bilang isang persentahe. Bilang halimbawa, ang 111% ay 1.11 at ang −0.35% ay −0.0035. ==Terminolohiya== Kung minsan, binabaybay din ang ''porsiyento'' bilang '''prosiyento'''. Tumutukoy din ang porsiyento sa kahating-halaga o komisyon na natatanggap ng isang tao mula sa pakikipagkasunduang pangkalakal o mula sa paglalaro ng sugal. Maaari din itong tumukoy sa '''tong''' o suhol na ibinibigay sa isang taong may-katungkulan; at maging sa halaga ng interes, patong o tubong halaga na idinadagdag sa orihinal na halaga ng salaping hiniram o inutang.<ref name=JETE/><ref name=Bansa/> ==Ebolusyon ng sagisag== Sinasabing nagmula ang pangkasalukuyang sagisag ng porsiyento mula sa isang kahawig na sagisag na may nakalatag na linya (c. 1650), sa halip na nakahilig, na nagmula naman sa daglat para sa "P cento" (c. 1425, ng [[wikang Italyano|Italyano]], o ''per cento'' "para sa isangdaan").<ref>{{cite web |url=http://www.roma.unisa.edu.au/07305/symbols.htm |title=The History of Mathematical Symbols |accessdate=2006-07-18 |last=Weaver |first=Douglas |archive-date=2006-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060821061824/http://www.roma.unisa.edu.au/07305/symbols.htm |url-status=dead }}</ref> Makikita sa mga larawang ito ang ebolusyon ng "%": <gallery> Image:Percent symbol in 1425.svg|"%" Noong ika-15 dantaon, daglat para sa ''per cento''. Image:Percent symbol in 1650.svg|"%" Noong ika-17 dantaon, na natira nalamang ang ''o'' mula sa ''cento''. Image:Unicode 0x0025.svg|"%" noong ika-18 dantaon; suriin ang nakapatihilig na guhit. </gallery> Naglalahad rin ang isa pang sanggunian<ref>{{cite web |url=http://www.decodeunicode.org/U+0025 |title=U+0025 PERCENT SIGN |access-date=2008-07-16 |archive-date=2016-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160930200319/http://www.decodeunicode.org/u%2B0025 |url-status=dead }}</ref> ng kahalintulad na salaysayin. Mayroong ilang iba't ibang mga daglat ang pariralang "per cento" (iyan ang "per 100", "p 100", "p cento", atbp). Sa isang punto o pagkakataon, may isang tagasulat o tagatitik ang gumamit na lamang ng "pc" na may maliit na silo o ikot (ginagamit sa numerasyon o pagsusulat ng bilang para sa ''primo'' [pang-una], ''secondo'' [ikalawa], atbp.). Sa kalaunan, nagkaroon ng pahabang guhit na pang-[[pingki]] (''fraction'') ang "pc" na may silo, at nawala ang "per". Sa makabagong panahon, ginagamit natin ang [[Solidus (punctuation)|solidus]] sa halip na isang pahabang-nakahigang guhit na bara o linyang pangharang. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga tagway]] 6tpxo46bnqnbuxf176pzom5ghgzn9a6 Ruy López de Villalobos 0 52060 2205689 2116936 2026-05-01T03:13:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205689 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ruy López de Villalobos | image = | image_size = | caption = | birth_date = ca. 1500 | birth_place = [[Málaga]], [[Korona ng Castilla]] | death_date = {{BirthDeathAge|df=yes| |1500| | |1546|04|4}} | death_place = [[Pulo ng Ambon|Ambon]], [[Kapuluang Maluku]], Indonesia | known_for = He gave the name Las Islas Filipinas to the Philippines to honor [[Felipe II ng Espanya|Philip II of Spain]] }} Si '''Ruy López de Villalobos'''<ref name=Karnow>{{cite-Karnow|Ruy Lopez de Villalobos}}</ref> (isinilang [[1500]] - namatay [[1546]]) ay isang eksplorador na nagbigay ng pangalang ''Las Islas Filipinas'' o "Filipinas" (Ang Kapuluan ng Pilipinas) para sa arkipelago ng sinaunang Pilipinas noong [[1564]]. Naglayag siya sa [[Pasipiko]] mula [[Mehiko]] ([[Bagong Espanya]]) para magtatag ng bagong kolonya para sa [[Espanya]] sa [[Silangang Indiyas ng Espanya|Silangang Indiyas]], na malapit sa [[Linya ng Demarkasyon]] (o paghahati) ng [[Portugal]] noong [[1543]]. ==Ekspedisyong Villalobos== Ang 'Ekspedisyon ni Villalobos' ay isang ekspedisyon na pinamumunuan Ruy López de Villalobos. Umalis sila noong ika 1- Nobyembre taong 1542 sa Barra de Navidad Jalisco, Mehiko kasama ang dalawang daan na kalalakihan. Ito ay mayroong anim na barko. Ito ay nagngangalang Santiago, San Jorge, San Cristobal, San Martin at San Juan. Ang layunin nito ay marating ang Islas del Poniente (Pilipinas). Noong ika 26- Disyembre 1542 ang Marshalls ay tinawag na "Corals". Noong Enero 6 1543 sila'y umalis. Si Villalobos ay namatay noong Abril 4 1546 Ang ekspidisyong ito ay pinamumunuan ni Ruy Lopez De Villalobos kasama ang anim na barko at 200 katao. Sila ay umalis sa Juan Gallego (Navidad), Mehiko noong Nobyembre 1542. Noong mga unang buwan ng 1543, narating nila ang [[Sarangani]] sa [[Timog Cotabato]]. Binalak nilang magtatag ng pamayanan at nagsimula na silang magtanim. Subalit ng lumaon, marami sa kanila ang namatay sa gutom at marahil sa mga lason na taglay ng iba't ibang uri ng halaman at hayop sa pag-aakalang ang mga ito ay makakain. Hindi rin naging matagumpay ang paglalakbay na ito maliban sa pagpapangalan sa ating bayan na Pilipinas bilang parangal kay Haring [[Felipe II ng Espanya]]. . == Sanggunian == === Talababa === {{reflist}} === Bibliyograpiya === * [http://tech.groups.yahoo.com/group/MagellansPortMazaua/files/Mazaua%20Historiography/ de Jesus, Vicente C. (2002). Mazaua Historiography.] at [http://xeniaeditrice.it/mazaua.pdf XeniaEditrice.it]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''De la Costa', Horacio. 1958. "The Villalobos Expedition 1542-1546." Sa: ''The Bulletin of the Philippine Historical Association'', Blg. 5, Setyembre.'' * ''Escalante Alvarado, García de. 1546. ''Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquesta y organización de las antiguas posesiones españolas en América y Oceania'' (42 v., Madrid, 1864-1884), tomo v, pp. 117-209.'' * ''Howgego, Ramond John. 2002. ''Encyclopedia of Exploration''. Sydney: Hordern House.'' * ''Lach, Donald. 1965. ''Asia in the Making of Europe''. Vol. 1, Chicago, p. 643.'' * ''Noone, Martín J. ''The Discovery and Conquest of the Philippines 1521-1581. Ireland, 1983.'' * ''Rebelo, Gabriel. 1561. ''Historia das ilhas de Maluco''. In: ''Documentação para a História das Missões do Padroado Português do Oriente: Insulíndia''. Lisboã: Agencia Geral do Ultramar. 1955. Binanggit ni José Manuel Garcia sa ''As Filipinas na historiografía portuguesa do século XVI'',Centro Portugués de Estudos do Sudeste Asiático, Porto: 2003.'' * ''Santisteban, Fray Geronimo de. 1546. ''Colección de documentos inéditos relativos al descubrimiento, conquesta y organización de las antiguas posesiones españolas en América y Oceania'' (42 v., Madrid, 1864-1884), tomo v., pp. 151-165.'' * ''Sharp, Andrew. 1960. ''The Discovery of the Pacific Islands''. London: Osford University Press.'' == Panlabas na kawing == * [http://gutenberg.net.au/ebooks05/0501051h.html ''The First Discovery of Australia and New Guinea'' ni George Collingridge, Kabanata IV] {{Pilipinas-stub}} {{DEFAULTSORT:Lopez de Villalobos, Ruy}} [[Kaurian:Mga Kastila]] [[Kaurian:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga eksplorador]] 3qur8p7okwoi09w7sx27bh6z4je4r9r Pagpupulong sa Pamamahala ng Internet 0 58033 2205607 2193435 2026-04-30T19:44:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205607 wikitext text/x-wiki {{orphan|date=Hulyo 2009}} [[Talaksan:IGF Rio 2007.png‎|thumb | right | 300px | Internet Governance Forum, Rio de Janeiro 2007]] Ang '''Pagpupulong sa Pamamahala ng Internet''' o '''''Internet Governance Forum''''' ('''IGF''') sa Ingles ay isang pagpulong at pagtatagpo ng mga iba’t ibang usapan ukol sa [[pamamahala ng Internet]] (''[[Internet governance]]''<ref>[http://www.intgovforum.org/ The Internet Governance Forum (IGF)<!-- Bot generated title -->]</ref>). Ito ay pormal na pinahayag at tinatag ng pangkalahatang kahilim ng United Nations [[United Nations]] noong Hulyo 2006 at sinimulan noong Oktubre o Nobyembre ng taong din yun. ==Estruktura at tungkulin== Ang pagbuo ng Pagpulong sa Pamamahala ng Internet o “Internet Governance Forum” ay unang inirekomenda sa isang ulat ng [[Working Group on Internet Governance]] pagkatapos ng maraming seryeng pagpahayag at pagtanong sa mga nauukol. Ang ulat na ito ay isa sa mga lagom sa ikalawang bahagi ng Sanlibutang Pagtipon para sa Lipunan ng Teknolohiyang Impormasyon [[World Summit on the Information Society]] na ginanap sa Tunis noong 2005, na naging daan din para pormal na likhain ang IGF at ilapat ang itong pahayag.<ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.html Talan ng Pag-uusapan sa Tunis para sa Lipunan ng Impormasyon o “Tunis Agenda for the Information Society,” para 72]</ref> Pagkatapos ng hayag na pulong na ginanap noong Pebrero 2006, ang pangkalahatang kalihim ng UN ay nagbuo ng isang pangpayuhang grupo na tinawag na MAG at pangungunahan ng kalihim (o tinatawag na “Secretariat”) na maging pangunang pasanayan na bubuo sa IGF. Ang mga paghahati sa itong organisasyon ay hindi dapat isiping o akalaing tiyak dahil ang straktura ng organisasyon ay tinutuloy na iayos at baguhin hanggang aangkop ito sa mga kailangan ng mga myembro. ===Ang “Multistakeholder Advisory Group” o “MAG” === Ang Tagapagpayong Grupo, na ngayon ay tinatawag na MAG (Multistakeholder Advisory Group), ay binuo ng dating pangkalahatang kalihim ng United Nations na si Ginoong [[Kofi Annan]] noong 17 Mayo 2006<ref>[http://www.un.org/News/Press/docs//2006/sga1006.doc.htm Balita Mula sa UN<!--Bot generated title-->]</ref>. Ang MAG ay unang binubuo ng apatnapung-anim na myembro mula sa internasyonal na [[gobyerno]], sa pribadong sector ng komersiya at pampublikong lipunan o samahang pambansa, bilang ang [[akademiya]] at [[teknolohiyang]] komunidad, at pinamumunuhan ni [[Nitin Desai]],ang pangkalahatang kahilim at tanging tagapagpayo sa Sanlibutang Pagtipon para sa Lipunan ng Teknolohiyang Impormasyon o World Summit on the Information Society. Lahat ng mga taong sumali o may ganap na angkin sa itong gawain o hangad ay pantay na makihalo dito. Ang layunin ng paglapat ng MAG ay para tulungan o alayin ang Pangkalahatang Kalihim sa pagsimula ng Pagpulong sa Pamamahala ng Internet o ang “Internet Governance Forum .“ Noong 20 Agosto, ang pahayag ng MAG ay binago<ref>[http://www.un.org/News/Press/docs//2007/pi1791.doc.htm Balita Mula sa UN<!--Bot generated title-->]</ref> na ngayon may apatnapung-pitong myembro sa bagong estruktura, at pangungunahan ni Nitin Desai<ref name=autogenerated2>[http://www.intgovforum.org/ADG_members.htm Listahan ng Myembro ng Tagapagpayong Grupo o List of Advisory Group Members<!-- Bot generated title -->]</ref>, at ng diplomat mula sa Brazil na si Hadil da Rocha Vianna<ref name=autogenerated2 />.Ang pahayag ng MAG ay may palugit lamang noon na hanggang 30 Abril 2008.<ref>[http://www.un.org/News/Press/docs/2008/pi1829.doc.htm Balita Mula sa UN<!--Bot generated title-->]</ref> na may bagong tatlongpung-tatlong porsiyento ng myembro sa bawat tumaya o sumaling grupo at si Nitin Desai pa rin ang tanging pinuno.<ref name=autogenerated2 />. Ang MAG ay nagtatagpo tatlong beses sa isang taon&nbsp;– sa Pebrero, Mayo at Setyembre. Ang tatlong talakdaan ay gaganapin sa Geneva sa Palais des Nations at susundan ng hayag na pulong pagkatapos. Ang mga detalye sa pagpalakad at pagpili ng MAG ay mababasa sa isang kabuuang ulat sa isang pulong na ginanap noong Pebrero. Ito ay maaring kunin sa [http://www.intgovforum.org/AGD/MAG.Summary.28.02.2008.pdf]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref>http://www.intgovforum.org</ref> Noong 22 Agosto 2008, binago ng opisina ng United Nations sa Geneva ang pagsapi ng MAG para sa paghanda sa nararating Pagpulong sa Pamamahala ng Internet o ang “Internet Governance Forum” na gaganapin sa lunsod ng Hyderabad sa India. May kabuuan na limangpung myembro, labing-pito dito ay mga bagong myembro, na kumakatawan ng tatlongpung-tatlong porsiyento ng kabuuan ng mga myembro. Si Nitin Desai pa rin ang pinuno ng Tagapagpayong Grupo . (Source: UN Department of Public Information, United Nations Office in Geneva. Accessed online at:[http://www.unog.ch/unog/website/news_media.nsf/ (httpNewsByYear_en)/417AFED5138FD8E5C12574AD002E6C13?OpenDocument])<ref>Renewal of MAG</ref> ===Kalihim o Tagapangasiwa=== Ang Kalihim o Tagapangasiwa ay mamalahagi sa opisina ng United Nations sa Geneva at siya ay tutulong at mangangasiwa sa mga gawain ng MAG. Ang Kalihim o Tagapangasiwa ay pangungunahan ni Markus Kummer bilang Pangkalahatang Tagaganap ng mga gawain at si Chengetai Masango bilang manedyer ng Programa at Tekhnolohiya. Ang Kalihim o Tagapangasiwa ang siya ring nagbibigay ng mga oportunidad at nag-aasikaso na makalahok at makadalo ang interesadong makapunta sa IGF.<ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/about.htm |title=About<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917021927/http://www.intgovforum.org/about.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917021927/http://www.intgovforum.org/about.htm |date=2008-09-17 }}</ref>, Si Markus Kummer ay sangkot din sa WGIG na sumasakatuparan sa tagapangasiwa nito.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.wgig.org/about.html |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514002402/http://www.wgig.org/About.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514002402/http://www.wgig.org/About.html |date=2008-05-14 }}</ref>. ==Kasaysayan at Pag-unlad ng Pagpulong sa Pamamahala ng Internet== ===Pagsubaybay sa WSIS (Sanlibutang Pagtipon para sa Lipunan ng Teknolohiyang Impormasyon o World Summit on the Information Society) === Ang IGF ay isang mahalagang kaganapan ng Sanlibutang Pagtipon para sa Lipunan ng Teknolohiyang Impormasyon o World Summit on Information Technology (WSIS) sa Ingles. Ang mahalagang resulta ng pagtitipon na ito ay pinabisa ng ika-37 at ika-38 talata ng Pag-ako sa Tunis 2005. Sa talatang tatlongpung-pito, nakasaad na ''“…ang mga layunin ay maaabot sa pamamagitan ng pagsanib-pwersa, kooperasyon at pagtutulungan ng gobyerno at iba’t ibang interesadong sektor ,halimabawa, ang pribadong sektor, mga iba’t ibang pambansang samahan o lipunan at mga internasyonal na organisasyon, at mapayapa ang kooperasyon sa buong mundo at pag-iisa sa lahat ng antas ay hindi medaling mabura kung ito ay ikabubuti ng Lipunan ng Impormasyon.”''<ref name=autogenerated1>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html World Summit on the Information Society. [2005&#93;. The Tunis Commitment [online&#93;. Makukuha sa: http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html<!-- Bot generated title -->]</ref> Sumusunod sa itong pag-ako, ang ika-38 talata ay nagsasaad din na ang lahat na mga sikap ay ''“hindi dapat huminto sa pagtatapos o konklusyon ng pagtitipong ito…ang pagsikat ng pangdaigdig na Lipunan ng Impormasyon kung saan tayo ay nakikibahagi sa tumataas na oportunidada sa sambayanan at para sa pangkaloobang pangdaigdig na komunidad…dapat natin ngayon isa-isip at ibahagi ang mga oportunidad na ito at suportahan ang masusunod na paglinang at pag-uunlad nito.”''<ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/7.html Ibid.<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang Pagtitipon sa Tunis (Tunis Summit) noong 2005 ay nagkaroon ng mahalagang kaganapan nang nabuo ang ulat ng IGF. Sa ika-72 talata ng Talan ng Tunis, tinanong ang Pangkalahatang Kalihim ng UN para simulan ang pagpulong ukol sa bagong pagtipon ng mga iba’t ibang organisasyon at sektor na may interes o pakinabang dito, at tinatawag na IGF. Sa itong ulat, ang mga iba’t ibang organisasyon o sektor na may interes o pakinabang dito ay hinihikayat na patibayin ang pagsali o pagbilang dito ,lalong-lalo na sa mga mahihirap na bansa. Sa talata ika-72(h), ang ulat ay tinutumbok sa pagtutulungan at pamamahagi ng kakayahan para sa mga mahihirap na bansa at paggamit ng lokal na kaalaman, pamamaraan at husay.<ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.pdf World Summit on the Information Society. [2005&#93;. Tunis Agenda for the Information Society [online&#93;. Makukuha sa: http://www.itu.int/wsis/docs2/tunis/off/6rev1.pdf<!-- Bot generated title -->]</ref> Ang akdang ito ay pinatibay sa isang programa ng ''Diplo Foundation'' na tinatawag na “Internet Governance Capacity Building Programme” (IGCBP),kung saan ang mga sumasali o mga kalahok ay nanggaling sa iba’t ibang rehiyon, na nakikinabang din sa kaalaman at husay ng mga experto sa Pamamahala ng Internet.<ref>{{Cite web |url=http://www.diplomacy.edu/ig |title=Magbasa tungkol sa mga aktibidades ng Diplo Foundation sa ilalim ng "Activities" sa "Internet Governance" pahina na makikita sa: <!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906212720/http://www.diplomacy.edu/ig/ |url-status=dead }}</ref> Ang pagsanib-pwersa ng mga iba’t ibang organisasyon at sektor sa pagplano, pamamahala at sistema ng IGF ay isang patunay sa pag-ako, lalong-lalo na pinatibay ito sa ika-39 talata ng Pag-ako sa Tunis. Sa itong talata, may malalim na tungkuling na ''“…gumawa at ipasakatuparan ang isang epektibong sagot o tugon sa mga dipikultad at oportunidad sa pagtindig ng isang ganap na pangdaigdig na Lipunan ng Impormasyon para sa kabutihan ng kapwang tao.”'' <ref name=autogenerated1 /> Sa pagtitipon ng lipunang pambansa noong 16 Hunyo 2008, na inareglo ng OECD (Organisasyon para sa Pag-unlad ng Ekonomiya at Kooperasyon o Organization of Economic Development and Cooperation) at ginanap sa Seoul, S.Korea, nagsalita si Embahador David A. Gross, ng Estadong Departamento ng pamhalaan ng Estados Unidos, ukol sa pagbago ng panglipunang buhay ng mga tao dahil sa Internet. Naniniwala si Embahador Gross na ang pagbabagong ito ay nagkaroon ng malaking epekto sa pagdayo ng impormasyon na naging dahilan din para magbago ang pampolitikang pamamalakad ng mga gawain o empleo. Pinapahiwatig ni Embahador Gross na may dalang malakas at malalim na linggwahe o salita ang 2005 WSIS dahil sa talata ika-4, na nakasaad din sa Tala sa Tunis, ukol sa paghayag.<ref>{{Cite web |title=Read further on the community blog of Diplo Foundation, specifically on OECD impressions: http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp<!-- Bot generated title --> |url=http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003034020/http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003034020/http://www.diplomacy.edu/ig/communityblog.asp |date=2008-10-03 }}</ref> ===Pagbuo ng IGF=== Ang pagsali ng iba’t ibang organisasyon at sektor ay inuulit na pinapahayag, hango sa internasyonal na mga hanay ng IGF. Ang pag-andukhain dito ay naiulat sa ika-29 hanggang ika-35&nbsp;ng Tala ng Tunis. Lahat na nagtunggali dito ay naggaling sa gobyerno, sa pribadong sektor ng teknolohiya at ekonomiya, pambansang samahan, at mga iba’t-ibang hanay o organisasyon ng gobyerno. Sa ika-32 talata, ang Pangkalahatang Kalihim ng UN ay binati sa kanyang Gawain sa pagtayo ng “ Working Group on Internet Governance” (WGIG). Ang pagkaroon ng isang organisasyon katulad ng IGF ay unang tinuntunan ng atensiyon sa Ulat ng WGIG. Pagkatapos makakuha ang pagsang-ayon ng mga myembro, nagrekomenda ang WGIG at ito ay nakasaad sa talata ika-40&nbsp;ng ulat: <blockquote>''"nabuo ng WGIG ang espasyo na hango sa akdang estruktura, dahil walang pangdaigdig na pagtitipon para mapag-usapan ang mga isyu tungkol sa pampublikong pamamahala ng Internet. Nagkaroon ng konklusyon na mas makabuluhan kung makabuo ng pagkakataon para sa pag-uusap ng mga iba’t ibang organisasyon o sektor na may kinalalaman dito. Ang pagkakataong ito ang makabigay ng daan para pag-usapan ang mga isyu, at mga dadating na isyu pa, na makakabuluhan at may maraming dimensiyon, at kung anumang epekto nito sa iba’t ibang institusyon, ay hindi nasiayos ng anumang institusyon at hindi naharap nang mabuti”''</blockquote> Ang IGF ay isa sa apat na rekomendasyon na inulat. Ang ideya ng isang pagtitipon ay inirekomenda ng bansang Argentina, at nakasaad sa rekomendasyong ito <ref>[http://www.itu.int/wsis/docs2/pc3/working/dt18.html Rekomendasyon ng Argentina Para sa Pagtitipon sa WSIS]</ref> na ginanap noong huling ika-3 Prepcom 3 sa Tunis: <blockquote>''"para matibay ang pangdaigdig na pakikibahagi o kooperasyon sa pampublikong pag-uusap sa mga isyu at aspektong pamamahala na may hango sa pamamahala ng Internet, kami ay nagrerekomenda ng isang pagtitipon. Ang pagtitipon na ito ay hindi magbubura ng mga mekanismo na binabahagi ngayon, datapwa’t ito ay titindig sa binabahaging estruktura sa Pamamahala ng Internet, at dapat titindig para sa kabuhayan, estabilismo at katibayan ng Internet sa paghaharap ng mga isyung pampubliko na hindi naman pinakikinggan ng madla o nasi-ayos, di lamang kasama dito ang mga isyu sa pamamalakad o operasyon ng Internet sa bawat araw. Ito ay dapat hango sa konstitusyon ng isang bansa at masabing walang kinakampihan, walang sinusundan at walang proseso na inaaangko para sa pagbibigay ng impormasyon at pagpahayag ng mga mabubuting ehempleo at pagtutugis sa mga isyu, para mapa-alam ang madla, makuha ang sang-ayon at pagsali nila. Sa pag-unawa sa mabilis na pag-unlad ng teknolohiya at mga institusyon, kami ay nagrerekomenda na ang mekanismong ito ay akdang matalata dahil kailangan itong matuloy.”''</blockquote> Ang pagsimula ng IGF ay pinahayag noong 18 Hulyo 2006, at ang unang pulong ng Pagtitipon ay ginanap sa [[Athens, Greece]] noong 30 Oktubre&nbsp;– 2 Nobyembre 2006. ===Mga Konsultasyon=== ''May dalawang konsultasyon ukol sa pagsisimula ng IGF:'' [1] 16—17 Pebrero 2006&nbsp;– Ang unang konsultasyon ay ginanap sa Geneva. Ang tala o rekord ng pagpulong ay makukuha sa pahina ng IGF.<ref>[http://www.intgovforum.org 16 Pebrero 2006 Ang mga tala o rekord ay makukuha sa: http://intgovforum.org/contributions/IGF-1-0216.txt at http://intgovforum.org/contributions/IGF-1-021606pm.txt <!-- Bot generated title -->]</ref><ref>[http://www.intgovforum.org 17 Pebrero 2006 tala o rekord ay makukuha sa: http://intgovforum.org/contributions/UN-IGF-AM-2-17-06.txt and http://intgovforum.org/contributions/UN-IGF-PM-2-17-06.txt <!-- Bot generated title -->]</ref> [2] 19 Mayo 2006&nbsp;– Ang ikalawang konsultasyon ay bukas sa lahat na interesado makalahok dito at ito ay ginanap para paghandaan ang unang pagpulong ng IGF. Ang kabuuang tagapagpamahala dito ay si '' Nitin Desai '' na siya rin ang Tagapagpayo sa Pangkalahatang Kalihim ng UN para sa Pamamahala ng Internet.<ref>[http://www.intgovforum.org Ang mga kontribusyon ay makukuha sa http://intgovforum.org/Summary%20of%20discussions.htm <!-- Bot generated title -->]</ref> ''Ikalawang Pagpulong ng IGF '' Ang mga konsultasyon ay ginanap sa Geneva noong 23 Mayo 2007 at ito ay bukas sa lahat na interesadong makilahok. Ang itong konsultasyon ay parte ng mga aktibidades ng WSIS na ginanap din noong 15—25 Mayo 2007.<ref>[http://www.itu.int/wsis/follow-up/index.html Magbasa Ukol sa mga Aktibidades ng WSIS at makukuha ito sa: http://www.itu.int/wsis/follow-up/index.html <!-- Bot generated title -->]</ref> Isang grupong tagapagpayo ay inihanda para sa IGF pulong sa lungsod ng Rio de Janeiro sa bansang Brazil. Ang hayag na konsultasyon na ginanap noong 3 Setyembre 2007 ay ginanap sa Geneva.<ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt |title=Ulat Tungkol sa Konsultasyon Noong sa 3 Setyembre 2007 ay makukuha sa: http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt <!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122093343/http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122093343/http://www.intgovforum.org/IGF-03Sept07Consultation.txt |date=2008-11-22 }}</ref> Para sa buong impormasyon, ang ulat tungkol sa konsultasyon at mga pulong ng IGF ay mahahanap sa ibaba: {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |+ ! style="background: #ddffdd;"|Date ! style="background: #ddffdd;"|Event |- |-bgcolor="#EFEFEF" | 16—18 Nobyembre 2005 | Ikalawang Bahagi ng [[WSIS]] sa [[Tunis]] |- | 16—17 Pebrero 2006 | Unang bahagi ng Konsultasyon |-bgcolor="#EFEFEF" | 2 Marso 2006 | Pagtatag ng Tagapagpamahala ng IGF |- | 19 Mayo 2006 | Ikalawang Bahagi ng Konsultasyon |-bgcolor="#EFEFEF" | 22—23 Mayo 2006 | Pagtatag ng Unang Pulong ng Tagapagpayong Grupo ng IGF |- | 18 Hulyo 2006 | Simula ng IGF |-bgcolor="#EFEFEF" | 7—8 Setyembre 2006 | Ikalawang Pulong ng Tagapagpayong Grupo ng IGF |- | 30 Oktubre—2 Nobyembre 2006 | Simula ng Pagpulong ng IGF sa [[Athens]] |- | 12—15 Nobyembre 2007 |Ikalawang Pulong ng IGF sa [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] |- | 13 Mayo 2008 | Hayag na Konsultasyon |-bgcolor="#EFEFEF" | Ika 14 hanggang 15 Mayo 2008 | Pagpulong ng IGF Multistakeholder Advisory Group ('''MAG''') |+ |} Ang ikatlong pulong ng IGF ay gaganapin sa [[Hyderabad]], [[India]] sa ika 3 hanggang 6 Disyembre 2008. Ang gobyerno ng [[Egypt]] nagpahiwatig ng interes na ganapin ang pulong ng IGF sa taong 2009,at ang mga gobyerno ng [[Lithuania]] at [[Azerbaijan]] ay nagpahiwatig din ng interes na ganapin ang pagpulong ng IGF sa taong 2010. ==Ulat at and Kalabasan== Ang tungkulin ng IGF ay para makabuo ng isang pagtitipon para makapag-usap at makapulong ang mga kalahok dito. Ang IGF ay "tutukoy sa mga dadating isyu, ipaalam, ibahagi at kunin ang atensiyon ng mga nauukulang katawan ng gobyerno o departamento at ng madla, para makabigay din sila ng mga rekomendasyon", but hindi ibig sabihin na sila ay makabigay na ng pasiya.<ref>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/mandate.htm |title=Mandate<!-- Bot generated title --> |access-date=2008-09-16 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107040326/http://intgovforum.org/mandate.htm |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107040326/http://intgovforum.org/mandate.htm |date=2009-01-07 }}</ref>. == Mga Aktibidad sa IGF == Ang mga iba’t ibang aktibidad ay nagaganap sa IGF: Mga Pagsasanay, Pagtitipon Ukol sa Pinakamahusay na Empleo, Hayag na Pagtitipon at Konsultasyon at mga pulong ng Dynamic Coalitions. Ang kabuuang tema ng IGF ay ang mga sumusunod: paghayag, seguridad, kinaiiba at karapatang makibahagi. May bagong tema na tinukoy sa IGF Brazil: ang mga kritikal na kaalaman, husay at yamang-talino ay palaging pinag-uusapansa IGF sa ngayon. === Mga Magilas na Pagpipisan (Dynamic Coalitions) === The pinakahalagang kinalabasan ng unang IGF sa [[Athens]] ay ang pagbuo ng maraming ''Dynamic Coalitions''<ref>{{Cite web |title=Dynamic Coalitions<!-- Bot generated title --> |url=http://www.intgovforum.org/Dynamic%20Coalitions.php |access-date=2008-09-16 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212120241/http://intgovforum.org/Dynamic%20Coalitions.php |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212120241/http://intgovforum.org/Dynamic%20Coalitions.php |date=2009-02-12 }}</ref>. Ang mga ito ay hindi mga pormal na grupo, nahahati sa iba’t ibang grupo at may mga isyu na pinag-uusapan sa grupo lamang nila. Halos lahat ng mga grupong ito ay tumatanggap ng kontribusyon sa sinumang interesado sa kanilang isyu. Dahil dito, itong mga grupo ay hindi lamang pagtitipon ng akademya kundi mga inuukulan ng gobyerno, mga pambansang lipunan na interesado o may hilig sa debate at mga kawang-gawa ng grupo. Sa ngayon, ang mga sumusunod na Dynamic Coalitions ay napa-alam na sa Pangkalahatang Kalihim o Tagapangasiwa ng IGF: * The StopSpamAlliance [http://stopspamalliance.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509135729/http://stopspamalliance.org/ |date=2008-05-09 }} * Dynamic Coalition on Privacy [http://wiki.igf-online.net/wiki/Privacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518172016/http://wiki.igf-online.net/wiki/Privacy |date=2008-05-18 }} * The IGF Dynamic Coalition on Open Standards (IGF DCOS) [http://igf-dcos.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516180028/http://igf-dcos.org/ |date=2008-05-16 }} * The Dynamic Coalition on Access and Connectivity for Remote, Rural and Dispersed Communities [http://www.pacificit.org/dc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807162511/http://www.pacificit.org/dc |date=2008-08-07 }} * Dynamic Coalition on the Internet Bill of Rights [http://www.internet-bill-of-rights.org/en/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526161014/http://www.internet-bill-of-rights.org/en/ |date=2008-05-26 }} * Dynamic Coalition for Linguistic Diversity [http://maayajo.org/spip.php?article27] * A2K@IGF Dynamic Coalition [http://www.a2k-igf.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605043429/http://www.a2k-igf.org/ |date=2008-06-05 }} * Freedom of Expression and Freedom of the Media on the Internet (FOEonline) [http://foeonline.wordpress.com/] * Online Collaboration Dynamic Coalition [http://wiki.igf-online.net/wiki/IGF-OCDC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724100448/http://wiki.igf-online.net/wiki/IGF-OCDC |date=2008-07-24 }} * Gender and Internet Governance (GIG) * Framework of Principles for the Internet * Dynamic Coalition on Child Online Safety * Dynamic Coalition on "Accessibility and Disability" [http://www.itu.int/accessibility/DC] * Dynamic Coalition for Online Education === Mga Pagsasanay === Sa taong 2007, maraming pagsanay ang inihanda ng IGF [http://www.intgovforum.org/Rio_Schedule_final.html] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120904070250/http://www.intgovforum.org/Rio_Schedule_final.html |date=2012-09-04 }} na nakakaagaw-pansin o nagbigay interes sa mamamayan. Ang tema sa Pagtanggol ng mga Kabataan ay isa sa mga pinakatanyag na isyung pinag-usapan, kung saan may maraming paglahok. Para sa taong 2008, ang pahina ng IGF ay naghandog para sa mga pagsasanay na ito [http://www.intgovforum.org/workshop_info.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919051830/http://www.intgovforum.org/workshop_info.htm |date=2008-09-19 }} na pwedeng imungkahi sa pamuhatan ng pangunang dibuhong sesyon: * Pandaigdigan ng Internet&nbsp;– Paano abutin ang susunod na bilyon (Palakihin ang Internet) * Mababang Kabayaran sa Paggamit ng Internet * Iba’t&nbsp;–ibang Pananalita o lenguahe * Makahulugan o Makabuluhan Paglinang ng Polisa * Pangangasiwa ng Internet (Paggamit ng Internet) * Kritikal na mga Kakayahan o Kayamanan ng Internet * Paghanda para sa Pamamahala ng Internet * Pandaigdigang Kooperasyon para sa Seguridad at Stabilisasyon ng Internet * Paglaan at Pagkaloobang Galaw * Mga Isyung Pumapaibabaw Ang mga iba’t-ibang pagsasanay ay minungkahi noong 15 Mayo 2008 at ayon sa pahina para sa mga pagsasanay, basahin ang ugnay o dugtong dito [http://www.intgovforum.org/workshops_08/wrkshplist.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726072552/http://www.intgovforum.org/workshops_08/wrkshplist.php |date=2009-07-26 }}. Ang mga panukalang ito ay sinuri at may tangkang isama ang mga iba’t- ibang panukala para sa mabilisang, mas makakabuti o mas marami pang pagsasanay. <center> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |+ ! style="background: #ddffdd;"|Number Proposed ! style="background: #ddffdd;"|Workshop Theme |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>15</center> | Paggamit (ng Internet) |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>9</center> | Pagkaiba o Pagkabukod |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>15</center> | Pagiging Hayag |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>21</center> | Seguridad |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>13</center> | Kritikal na mga Kakayahan o Kayamanan ng Internet |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>9</center> | Paglinang |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>6</center> | Paggawa ng Kakayahan |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>17</center> | Iba pa |} </center> Ang pagbago o pagpalit ng mga proseso at programa ukol sa pagtitipon sa lunsod ng Hyderabad ay makukuha sa http://www.intgovforum.org. == I IGF sa Athens (Greece) Noong 2006 == Ang pahinang ito ay magbibigay ng makawiwiling impormasyon ukol sa pagtubo ng unang IGF.<ref>Pakitingnan ang http://www.igfgreece2006.gr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605230440/http://www.igfgreece2006.gr/ |date=2008-06-05 }}</ref> == II IGF sa Rio de Janeiro (Brazil) noong 2007 == May walumput-apat na pangyayari na naganap na magkahanay o magkahilera sa mga pangunang sesyon, at ito ay inihanda sa ilalim ng limang tema: (i) kritikal na mga kakayahan o kayamanan ng Internet ; (ii) paggamit (ng Internet); (iii) pagkaiba o pagkabukod; (iv) paghayag at (v) seguridad. May tatlongput-anim na mga pagsasanay, dalawangput-tatlong pinakahusay na pagtitipon, labing-isang mga magilas na pagpipisan, walong hayag na pagtitipon at anim na pangyayari na nagtutukoy sa iba’t-ibang isyu (katulad ng Pagtitipon ng Giganet (Giganet Symposium)<ref>{{Cite web |title=GigaNet - Global Internet Governance Academic Network - IGLOO<!-- Bot generated title --> |url=http://www.igloo.org/giganet |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927164719/http://www.igloo.org/giganet |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927164719/http://www.igloo.org/giganet |date=2008-09-27 }}</ref>) <ref name=autogenerated3>{{Cite web |url=http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/Chairman%20Summary.FINAL.16.11.2007.pdf |title=Archive copy |access-date=2008-09-16 |archive-date=2008-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081029174058/http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/Chairman%20Summary.FINAL.16.11.2007.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029174058/http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/Chairman%20Summary.FINAL.16.11.2007.pdf |date=2008-10-29 }}</ref> Ang pahina sa Internet ng punong-abala ay naglalaad ng mga video and audiorekord galling sa mga punong sesyon at ibang nakahilerang pagsasanay, pinakamahusay na pagsasanay at hayag na pagtitipon, at mga karagdagang kasangkapan para isalin ang salita o lenguahe sa Arabic.<ref>Pakitingnan ang http://www.igfbrazil2007.br/</ref> Nagbigay pugay din sa pagsali ng mga iba’t- ibang rehiyon, kabilang ang tatlongput-limang porsiyente na nanggaling sa [[Timog Amerika]] at Caribbean, kung saan din dalawangput-siyam na porsiyento dito ay nanggaling sa Brazil. May mga istatistika na makukuha katulad ng<ref>Para sa Buong Impormasyon makukuha ito sa http://www.intgovforum.org/rio_stats.htm</ref>: <center> {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |+ ! style="background: #ddffdd;"|Rehiyon ! style="background: #ddffdd;"|Partisipasyon |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Timog Amerika at Caribbean</center> | 35% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Kanlurang Europa</center> | 20% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Hilagang Amerika</center> | 13% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Asya</center> | 13% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Aprika</center> | 10% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Silangang Europa</center> | 7% |-bgcolor="#EFEFEF" | <center>Oceania</center> | 2% |} </center> === Mga Pangunahing Sesyon === Ang mga pangunahing sesyon ay pinabuti hango sa limang tema na pinili para sa taong ito: Kritikal na Kakayahan o Kayamanan ng Internet,Paggami (ng Internet), Pagkaiba o Pagkabukod, Paghayag at Seguridad. Pakitingnan sa ibaba ang mga kabuuan ng pangunahing sesyon: ==== Sinimulang Seremonya/Sinimulang Sesyon ==== Ang paglahok ng iba’t-ibang tao sa kaganapang ito ay naging mas makabuluhan dahil sa pagdatingan at pagdalo ng mga tagapagsalita at mga panelista sa Sinimulang Sesyon, lakip sa pinadalang mensahe na pinaunlak ng Pangkalahatang-Kalihim ng UN na si Ban Ki-Moon, at binasa ng Mababang-Pangkalahatang-Klihim at may titulo ring Pangkalahatang-Kalihim para sa Gawaing Ekonomiya at Panlipunan ng UN na si M. Sha Zukang. Tiniyak din ni M. Ban Ki-Moon na hindi aangkinin ng UN ang Pamamahala sa Internet pero aalokin nila na magbigay ng oportunidad para makatipon ng mga taong may katulad na interes para maabot ang pandaigdig na hangarin.<ref>Maaring kunin sa: http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516065506/http://intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt |date=2008-05-16 }} (page 1)</ref> Tinapos ni M. Sha Zukang ang kanyang mensahe sa pagsabi na ang IGF ay naging isang nakakaibang karanasan dahil ito ay “nagtipon ng maraming tao na hindi akalaing makasalubong o makatagpo sa isang bubong.” <ref>Available at: http://www.intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516065506/http://intgovforum.org/Rio_Meeting/IGF2-opening-12NOV07.txt |date=2008-05-16 }} (page 2)</ref> Ang Paglinang ay isang partikular na isyu na tinuntunan ng atensiyon sa IGF-Rio, at ito ay isang tema rin sa pagdulong na ito,bilang dito ang pagputol ng “Paghati sa Kaalaman sa Internet” (o tinatawag na Digital Divide), na maging tema sa susunod na IGF: ''Internet Para sa Lahat.'' Ang Katalagahan at Tanaw ng IGF ay pinag-usapan din, na may kabuuan na ginawa ng Pinuno<ref name=autogenerated3 />: <blockquote> ''“Tinukoy ng maraming kalahok na ang IGF ay hindi lamang naging daan o nagbigay ng espasyo para makapag-usap, pero it =o rin nagbigay daan para palakasin ang makabuluhang pagbabago para bigyan ng kapangyarihan ang mamamayan,pagpalakas ng kakayahan at kasanayan para sa paglawak ng Internet, at sa pamamagitan nito maka-ambag sa paglinang ng ekonomiya at panlipunan na bagay.''"</blockquote> ==== Kritikal na mga Kakayahan o Kayamanan ng Internet==== ==== Paggamit (ng Internet) ==== ==== Pagkaiba o Pagkabukod ==== ==== Paghayag ==== ==== Seguridad ==== ==== Paglaan at Pagkaloobang Galaw==== ==== Mga Isyung Pumapaibabaw ==== Ang mga sesyong ito ay tumutukoy sa mga masusing isyu sa Pamamahala ng Internet at dapat bigyan ng direksiyon sa Pagtitipon na ito. Ang unang hadlang ay kung paanu salain ang mga iba’t-ibang tema, dahil may maraming interes na dapat ayunan. May apat na tema na minungkahi: (i) '''pagkukusang panig ng hiling at kailangan demand''' (ni Robert Pepper). Dinala nya sa diskusiyon ekonomiyang ideya sa hiling at kailangan na pwedeng idulog sa Pamamahala ng Internet. Sa kabilang panig naman, may maraming nakakaiba o nakakawiling mungkahi, katulad ng pangangailangan sa edukasyon sa pamamagitan ng pagtindig ng kakayahan para sa mga taong gagamit ng Internet, ang kakayahan ng tao sa pagbigay ng kapangyarihan ng kanilang ID sa Internet (ito ay parte ng pagbigay-alam sa paggamit ng Internet), lokal na kaalaman sa lokal na lenguahe o salita (pagpatibay sa lokal na komunidad)at ayusin o baguhin ang mga pampublikong polisa (pero hindi dapat masyadong tinutumpak, katulad ng pagbawal sa paggamit ng VoIP, na makahinto sa pangangailangan dito). Sa hanay naman ng hiling, may pangkaraniwang pag-alala na umaabot sa mga taong gumagamit ng Internet, pero ayunan din na ''“ang mga oportunidad na ginawa na pagkalag ng spektrum sa pamamagitan ng suwit sa paghahayg gamit ang computer are binigyan din ng pokus. Ang mga ibang tagapagsalita ay nagrekomenda na ang spectrum ay dapat suportahan ng “broadband networks” at suportahan ng makibagong kalakal at makibagong paglingkod, samantala ang ibang tao ay makapanindigan ng makabuluhang kalutasan. ”'' <ref name=autogenerated3 /> (ii) ''mga panlipunan, kultural at pampolitika isyu ng Web 2.0''' (ni Andrew Keen); (iii) '''paggamit''' (lalong-lalo na sa Aprika, ni Nii Quaynor) at (iv) '''pagbabago, pananaliksik and paglinang''' (ni Robert Kahn). Ang ibang hamon ay ang pag-uusap sa mga pumaibabaw na isyu sa isang pandaigdigang pagtitipon na may iba’t-ibang pananaw, halimbawa, mga reyalidad ng mga mayayaman at mahihirap na bansa; demokrasya at di-demokrasyang alituntunin sa politika, at iba pa. ==== Pagsarang Sesyon ==== == Kinabukasang Pagpulong ng IGF == 2008, ang ikatlong IGF ay gaganapin sa lunsod ng Hyderabad, sa bansang India, sa 3—6 Disyembre 2008. [http://igf2008.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505134825/http://igf2008.in/ |date=2009-05-05 }}<br> 2009 Ang Gobyerno ng Egypt ay nag-alok ng kanilang intensiyon na maging punong-abala sa taong 2009 pulong ng IGF. <br> 2010 Ang Gobyerno ng Lithuania at Azerbaijan ay nagbigay- turing na sila ang maging punong-abala para sa pulong ng IGF sa taong 2010. ==Pinanggalingan ng Kaalaman== {{reflist}} ==Labasang Dugtong== *[http://www.intgovforum.org Internet Governance Forum] *[http://igf2008.in/ IGF - Hyderabad 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505134825/http://igf2008.in/ |date=2009-05-05 }} *[http://www.igfbrazil2007.br IGF - Brazil 2007] *[http://www.igfgreece2006.gr IGF - Greece 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605230440/http://www.igfgreece2006.gr/ |date=2008-06-05 }} *[http://www.igf-online.net IGF Community Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517105111/http://igf-online.net/ |date=2014-05-17 }} *[http://ipjustice.org/wp/campaigns/igf/ IP Justice IGF webpage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921032048/http://ipjustice.org/wp/campaigns/igf/ |date=2008-09-21 }} *[http://www.diplomacy.edu/Conferences/IG/default.asp Internet Governance: The Way Forward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081215181646/http://www.diplomacy.edu/Conferences/IG/default.asp |date=2008-12-15 }}. An international conference organised by DiploFoundation discusses the objectives, multi-stakeholder composition, organisation and relevance of Internet Governance Forum. *Pandaigdig na Pagpulong pagtatanghal:[http://www.diplomacy.edu/Conferences/MSD/papers/kurbalija.pdf "Internet Governance and Multistakeholder Diplomacy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081029174058/http://www.diplomacy.edu/Conferences/MSD/papers/kurbalija.pdf |date=2008-10-29 }} by Jovan Kurbalija. Ang pagtatanghal na ito ay matatanaw bilang kasukatan sa pangangasiwa ng Internet, ang pagbuo ng iba’t-ibang interes at propesyonal na kasukatan ng Working Group on Internet Governance (WGIG). [[Tagagamit:Rustan108|Rustan108]] 04:54, 16 Setyembre 2008 (UTC) Sinalin sa wikang Pilipino mula sa Ingles na Wikipedia ng IGF ni Bb. Charity T. Gamboa ng Diplo Foundation [[Kategorya:Pamamahala ng Internet]] [[Kategorya:Teknolohiyang pangkaalaman at pangkomunikasyon]] [[Kategorya:Kultura ng Internet]] k3h6y33jjgbiwv35ujbye6d2kf95mtq Muro-ami 0 67906 2205583 2088386 2026-04-30T16:10:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205583 wikitext text/x-wiki :''Para sa pelikula, tingnan ang [[Muro Ami (pelikula)]].'' Ang '''muro-ami''' o '''muroami''' ay isang paraan ng [[pangingisda]] na laganap sa [[Timog-silangang Asya]]. Ginagamitan ito ng mga [[lambat]] na may nakalagay o nakakabit na mga malalaking bato o bloke ng [[semento]] at saka inihahampas sa [[bahura]] at mga [[koral]]. Sa kaparaanang ito, nawawasak ang mga koral at bahura sa mga maliliit na piraso kung saan madali na lang makahuli ng mga isda. Kadalasang ginagamit ang mga maliliit na [[bata]] upang takutin ang mga isda papunta sa koral o bahura dahil sa kanilang maliksi at maliit na pangangatawan. Ginagamitan naman nila ito ng mga [[salapang]] upang tusukin ang mga ito at sapilitang papuntahin sa lambat. == Kasaysayan == Ang muro-ami ay sinasabing nagmula sa mga [[Hapon|Hapones]] noong mga 1900.<ref>http://www.wowparadisephilippines.com/muro-ami-a-japanese-fishing-technique.html{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kumalat ang paraang ito sa ibang bansa, lalo na sa Timog-silangang Asya. Noong 1986, sinimulang ipagbawal ang ganitong paraan ng pangingisda sa [[Pilipinas]] at mas pinaigting ito ayon sa mga [[Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] bilang 8550 noong 1998<ref>{{Cite web |url=https://mg.pnp.gov.ph/index.php/en/pcr-corner/1-about-maritime-group |title=Archive copy |access-date=2021-05-26 |archive-date=2021-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526105855/https://mg.pnp.gov.ph/index.php/en/pcr-corner/1-about-maritime-group |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bfar.da.gov.ph/bfar/download/ra8550/RA8550.pdf |title=Archive copy |access-date=2021-05-26 |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307234223/https://www.bfar.da.gov.ph/bfar/download/ra8550/RA8550.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220307234223/https://www.bfar.da.gov.ph/bfar/download/ra8550/RA8550.pdf |date=2022-03-07 }}</ref> at 10654<ref>{{Cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2015/02/27/republic-act-no-10654/ |title=Archive copy |access-date=2021-05-26 |archive-date=2021-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526105854/https://www.officialgazette.gov.ph/2015/02/27/republic-act-no-10654/ |url-status=dead }}</ref> noong 2015. == Suliranin == Dahil sa lalim ng mga koral at bahura, mahirap [[Malayang pagsisid|lumangoy]] papunta sa mga mabababang bahagi ng karagatan. Ang mga bata ay maaaring mahirapan sa paghinga at pagsisid na kadalasang nagiging sanhi ng kanilang kamatayan. Minsan, gumagamit sila ng isang maliit na tubo na nakakabit sa barko upang huminga ngunit ang barko at sisidlan ay marumi na maaaring kapitan ng sakit. Ang lahat ng ito ay labag sa karapatang-pantao sa ilalim ng batas ng Pilipinas. Ayon sa [[Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura]] ng [[United Nations]], ang muro-ami ay lubhang nakakasira sa kalikasan at [[ekosistema]] ng mga isda na maaaring tumagal sa mahabang panahon at dumagdag pa sa [[polusyon]] ng tubig.<ref>[[Organisasyon ng Pagkain at Agrikultura|FOA]]: [http://www.fao.org/fishery/topic/12353/en Destructive fishing practices]</ref> == Kulturang popular == Sa Pilipinas, mayroong [[pelikula]]ng pinamagatang ''[[Muro Ami (pelikula)|Muro Ami]]'' hinggil sa paksang ito. == Mga sanggunian == <references /> == Kawingang panlabas == * [https://www.youtube.com/watch?v=qC1YKaWivPs Child slave labor divers Philippines muro ami 1985 20/20 documentary Reef Hunter] sa [[YouTube|Youtube]] * [https://www.youtube.com/watch?v=w0MUsBzln4k Human Planet | Muroami | Eden Channel] sa Youtube {{usbong}} [[Kaurian:Pilipinas]] 3i9u1y0pttzhkm8q2jofy2470wencp3 DWAO-TV 0 71340 2205735 2159363 2026-05-01T08:01:10Z Julius Santos III 139725 2205735 wikitext text/x-wiki {{Redirect3|UNTV-37|for the article about the television network, see [[Progressive Broadcasting Corporation]]}} {{Redirect3|UNTV|for the article about the television network, see [[United Nations Television]]}} {{Infobox television station | callsign = DWAO-TV (UNTV 37) | city = [[Caloocan City]] | logo = | branding = ''UNTV 37'' | analog = 37 ([[ultra high frequency|UHF]]) | digital = 38 (''[[ISDB-T]]'') | virtual = 55.01 | affiliations = [[UNTV]] | founded = 1999 (as NUTV Channel 37)<br> July 2001/May 2002(as UNTV 37, NU 107 era)<br>July 2004 (as UNTV 37, Tapatan era) <br> 2007 (as UNTV 37, BMPI era) <br> August 2015 (as UNTV Life) <br> July 18, 2016 (as UNTV News & Rescue/Public Service) | location = [[Kalakhang Manila]] | callsign_meaning = '''DW''' <br> '''A'''t'''O'''m Henares | owner = [[Progressive Broadcasting Corporation]] | operator = [[Breakthrough and Milestones Productions International]] | sister_stations = [[DZXQ|Radyo La Verdad 1350]]<br>[[DWNU|Wish 107.5]] | former_callsigns = DWNU-TV (1999-2001) | former_affiliations = NUTV (1999-2002) | effective_radiated_power = 60 kW (500 kW ERP) | homepage = {{url|http://www.untvweb.com| UNTVweb.com}} }} Ang '''DWAO-TV''' Kanal 37 ay isang [[UHF]] estasyong [[telebisyon|pantelebisyon]] sa [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas. Ang istasyon ay pag-aari ng [[Progressive Broadcasting Corporation]] ni Alfredo "Atom" Henares. Ang [[Breakthrough and Milestones Productions International]], na pinamumunuan ng beteranong broadcaster na si [[Daniel Razon]], ay nagpapatakbo ng istasyon sa pamamagitan ng isang airtime lease agreement. Ang istasyon ay nagpapanatili ng mga studio sa LVCC Bldg, EDSA, Bagong Barrio, Lungsod ng Caloocan; ang hybrid digital transmitter facility nito ay matatagpuan sa [[UNTV Transmitter Complex]], Emerald Hills, Sumulong Highway, Brgy. Santa Cruz, Antipolo, Rizal. ==Kasaysayan== ==Public service== ==Mga Parangal at Pagkilala== *Best Website Award, Media Category (10th Philippine Web Awards, 2007) *People's Choice Award, Media Category (10th Philippine Web Awards, 2007) *People's Choice Award, News and Media Category (9th Philippine Web Awards, 2006) *People's Choice Award, Media and Entertainment Category (8th Philippine Web Awards, 2005) *Nominated, Best TV Station (PMPC Star Awards for TV 2006-2011) *Nominated, Best TV Station in Metro Manila (KBP Golden Dove Awards 2005-2011) *Best Male Newscaster -> [[Daniel Razon]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best Morning Show -> [[Good Morning Kuya]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best Public Service Program -> [[Bitag|Bitag LIVE!]] (PMPC Star Awards for TV, 2010) *Best TV Public Service Announcement -> “Isang Araw Lang (Drugs infomercial)” (19th KBP Golden Dove Awards, 2010) *Best Public Service Television Station (1st PUP Mabini Media Awards, 2014) *Best TV Public Service Announcement -> "Caring for the Elderly" (22nd KBP Golden Dove Awards, 2014)<ref>http://www.mb.com.ph/joel-torre-boots-anson-roa-win-big-at-golden-dove-awards/</ref> ==Islogan== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Slogan ! Years Active |- | UNTV | Unlike | 2002–2004 |- | UNTV | In Service to Humanity, Worldwide | 2004–2007 |- | UNTV | One Spirit, One Soul, One Home | 2005–2007 |- | UNTV | Your Intelligent Alternative | 2006–2007 |- | UNTV | Kasangbahay Mo! | 2007–present |- | UNTV | Naghahatid ng Taos-Pusong Paglilingkod, Sa Pilipino at Sa Buong Mundo | 2007–2008 |- | UNTV | Your Public Service Channel | 2008–present |- | UNTV | The Pillar of Public Service in Philippine Television (6th Year Anniversary slogan) | July 2010 |- | UNTV | Tulong Muna Bago Balita (UNTV News and Rescue Team slogan) | 2010–present |- | UNTV | Kasangbahay ng Batang Pilipino (7th Year Anniversary Slogan) | July 2011 |- | UNTV | Tahanan Mo, Tahanan Natin (Your Home, Our Home) | July 2012 |- | UNTV | Inspiring Change, Building Better Communities (9th Year Anniversary Slogan) | July 2013 – June 24, 2014 |- | UNTV | Innovating Public Service for 10 Years / Big 10: Bigger. Better. Broader. | June 25, 2014 - August 25, 2015 |- | UNTV Life | Kasangbahay ...Kasama sa Buhay. | August 26, 2015 - present |- |} ==Mga Programa== {{main|Talaan ng mga palabas ng UNTV}} ==Mga Personalidad== {{col-begin}} {{col-3}} *Angela Lagunzad *Annie Rentoy *Arlene Razon *Beth Santiago-Nicolas *Bro. [[Eli Soriano]] *"Kuya" [[Daniel Razon]] *Dean Antonio Abad *Dondon Tenorio *Dong Lorbes *Dra. Daisy Lim-Camitan *Eagle Riggs *Efren Capa *Eric Cabobos *Atty. [[Erin Tanada]] III *Atty. Erlando Abrenica *Atty. Eros Zuniga *Flor Perez {{col-3}} *Atty. George Erwin Garcia *Gerry Panghulan *Gretchen Espina *Jeffrey Santos *Jenny Fajardo *Jerry Cordinera *Jimmy Morato *Joe Castigador, Jr. *Joshua Dionisio *Jun Soriao *Dr. Juan Maria Ibarra Co *Kitt Meily *Larry Henares *Louella del Cordova *Lyn Perez *Mon del Rosario *Monica Verallo {{col-3}} *Ponce de Leon *Atty. Ramon Rodrigo *Chef Redj Baron Saguin *Atty. Regie Tongol *Rene Jose *Rheena Villamor *Richard Reynoso *Rodel Florderliz *Rolly "Lakay" Gonzalo *Rosalie "Datgirl" Ragrag *Romy Roxas *Ryan Ramos *Shane Velasco *Sherwin Tugna *Toni Rose Gayda *Tony Arevalo *Wilheim Soriano *William Thio *Wylla Soriano {{col-end}} ==Digital television== ===Digital channels=== <!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--> UHF Channel 38 (617.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" |-ABS ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! Programming ! Note |- | 55.01 || rowspan=3| [[1080i]] || rowspan=3| [[16:9]] || '''UNTV-1''' ||rowspan="2"| [[UNTV (Pilipinas)|UNTV]] || rowspan=3| Test Broadcast |- | 55.02 || '''UNTV-2''' |- | 55.03 || '''ADD TV''' || ADD TV |- | 55.31 || [[240p]] || [[4:3]] || '''UNTV 1SEG''' || UNTV 1Seg || [[1seg]] |- |} ==External links== *[http://www.untvweb.com/ Official Website] *[http://www.bmpicorp.com Breakthrough and Milestones Productions International] ==References== {{reflist}} {{Metro Manila TV}} {{Dating Daan}} {{DEFAULTSORT:Dwao-Tv}} [[Kategorya:Members Church of God International]] [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] 0kxyvi17fopxenqt8emis9f9h3m89hn DWGT-TV 0 76698 2205763 2204271 2026-05-01T10:51:35Z Julius Santos III 139725 /* Tignan din */ 2205763 wikitext text/x-wiki {{redirect|PTV-4|the television network|People's Television Network}} {{Infobox television station | name = PTV-4 Manila | callsign = DWGT-TV | location = [[Lungsod ng Quezon]] | country = Pilipinas | city = [[Lungsod ng Quezon]] | station_logo = | station_branding = ''PTV-4 Manila'' | analog = 4 ([[VHF]]) | digital = 14 ([[UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (''Test broadcast'') | virtual = 4.01 (LCN) | subchannels = 04.01: PTV HD<br>04.02: PCOO TV<br>04.03: [[Salaam TV]]<br>04.31: PTV <small>([[1seg]])</small> | affiliations = [[People's Television Network|PTV]] | founded = {{Start date and age|1974|2|2}} | owner = [[People's Television Network|People's Television Network, Inc.]] | sister_stations = [[DZTV-TV]] ([[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]])<br>[[DZRB-AM]] (Radyo Pilipinas 1) | callsign_meaning = '''DW'''<br>'''G'''overnment<br>'''T'''elevision (dating kahulugan) | former_callsigns = DZFM-TV (1961-1972)<br>DZXL-TV (1969-1972) | former_channel_numbers = '''Analog:'''<br> 11 (1961-1972) <br>'''Digital:'''<br>[[DZCE-TV|48]] (UHF) (2009–2015)<br>42 (UHF) (2015-2021) | former_affiliations = [[Philippine Broadcasting Service|PBS]] (1961-1972)<br>[[ABS-CBN]] (1969-1972) | power = '''Analog:''' 50 kW <br>'''Digital:''' 10 kW | effective_radiated_power = '''Analog:''' 500 kW '''Digital:''' 10 kW | coordinates = {{coord|14|39|16|N|121|2|45|E|type:landmark}} | homepage = [http://www.ptv.ph/ www.ptv.ph] }} Ang '''DWGT-TV''', channel 4, ay ang isang pangunahing pantelebisyon himpilang [[People's Television Network]] (PTV) sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang istudyo at transmisor ay matatagpuan sa Broadcast Complex, Visayas Avenue, Brgy. Vasra, Diliman, [[Quezon City]]. ==Kasaysayan== Noong 1961, ang gobyerno ng Pilipinas, sa pamamagitan ng Philippine Broadcasting Service (ngayon ay Presidential Broadcast Service) ay nagtatag ng isang istasyon ng TV sa channel 10, DZRP-TV, na ibinahagi nito sa oras sa dalawa pang organisasyon. Pinondohan ito ng subsidy ng gobyerno ngunit nagkaroon ng maikling buhay dahil sa paglalaan ng dalas ng channel.<ref>{{Cite web |title=what's the story, pinoy tv? |url=http://geocities.com/pinoytv/earlydays.htm |access-date=2026-04-22 |website=geocities.com}}</ref> ==Digital television== ===Digital channels=== <!-- PLEASE DO NOT REMOVE INFORMATION BEYOND THIS AREA.--> UHF Channel 14 (473.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" |-ABS ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! Programming ! Note |- | 04.01 || rowspan=3|[[1080i]] || rowspan=3|[[16:9]] || '''PTV HD1''' || [[People's Television Network|PTV]] || rowspan=3| Test Broadcast |- | 04.02 || '''PTV SD1''' || PCOO TV |- | 04.03 || '''PTV SD2''' || [[Salaam TV]] |- | 04.04 || [[240p]] || [[4:3]] || '''PTV 1SEG''' || PTV 1Seg || [[1seg]] |- |} ==References== *{{cite web| url = http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| title = what's the story, pinoy tv?| accessdate = October 20, 2006| author = Anastacio & Badiola|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050908073707/http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm|archivedate=2005-09-08}} ==Tignan din== * [[People's Television Network]] * [[List of People's Television Network stations and channels]] {{Communications Group-Philippines}} {{PTV Luzon}} {{Metro Manila TV}} {{S-start}} {{succession box | before = [[DZXL-TV]]</small><br>(1969–1972) | title = DWGT-TV | years = (1974–present) | after = Incumbent }} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Dwgt-Tv}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:People's Television Network stations]] [[Kategorya:People's Television Network]] [[Kategorya:Television channels and stations established in 1974]] [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas]] {{Philippines-tv-stub}} bbrwlxv8ft0lbmmhlyymkrozxk0xz7c DZCE-TV 0 76758 2205731 2199700 2026-05-01T07:47:32Z Julius Santos III 139725 /* External links */ 2205731 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | callsign = DZCE-TV (INC TV) <br> Iglesia ni Cristo Television | logo = | logo_size = | location = [[Metro Manila]] | country = [[Philippines]] | city = [[Quezon City]] | analog = 48 ([[UHF]]) | digital = 49 ([[UHF]]) (''[[ISDB|ISDB-T]]'') (Test Broadcast) | virtual = 1.1 ([[LCN]]) | branding = ''INC TV'' | subchannels = [[#Digital channels|See list of subchannels]] | affiliations = [[INC TV]] | owner = [[Christian Era Broadcasting Service International]] | sister_stations = [[DZEM|INC Radio DZEM 954]] | founded = {{start date|2005|07|21}} (bilang GEM TV)<br>{{start date|2012|10|31}} (bilang INC TV) | former_callsigns = | former_channel_numbers = '''Analog''': <br> 49 ([[Ultra high frequency|UHF]]) (2005-2017) | former_affiliations = | callsign_meaning = '''DZ'''<br>'''C'''hristian '''E'''ra | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = Analog: 30 kW <br> Digital: 10 kW | erp = Analog: 246 kW<br> Digital: 25 kW | website = {{url|inctv.iglesianicristo.net}} }} Ang '''DZCE-TV''', kanal 48, ay ang pangunahing himpilang pantelebisyon ng Iglesia Ni Cristo Television (INC TV) sa [[Pilipinas]], Ito ay kasalukuyang [[UHF]] [[television station]] ng [[Christian Era Broadcasting Service International]] na kabahagi ng ministro ng brodkasting ng [[Iglesia ni Cristo]].<ref>{{cite book | author=Bevans, Stephen B.; Schroeder, Roger G. | authorlink= | title=Constants in Context: A Theology of Mission for Today (American Society of Missiology Series) | year=2004 | url=https://archive.org/details/constantsinconte0000beva | publisher=Orbis Books | location= | isbn=1-57075-517-5 | pages=[https://archive.org/details/constantsinconte0000beva/page/269 269]}}</ref> Ang aming kanilang istudyo, transmitter at broadcast facility ay matagpuan sa Redeemer St., Milton Hills Subdivision, Brgy. New Era [[Lungsod Quezon]]. Noong 9 Oktubre 2012, GEM TV Channel 49 sa Free TV ay sumasahimpapawid sa '''Test Broadcast''' at ngayo'y pinalitan ay INC TV noong 31 Oktubre 2012. Ang palabas ng INC TV 48 ay relihiyong programa ng ''[[Iglesia Ni Cristo]]''. ==Mga palabas ng INC TV== {{main|Talaan ng mga palabas ng INC TV}} == Digital na telebisyon == === Mga didyital na tsanel === Ang DZCE-TV ay sumasahimpapawid sa didyital sa UHF Channel 49 (683.143MHz) at ito ay ''multiplexed'' sa mga sumusunod na subchannel: {| class="wikitable" ! Channel ! Video ! Aspeto ! Maikling pangalan ! Palabas ! Tandaan |- | 1.1 | rowspan="2" | [[1080i]] | rowspan="3" | 16:9 | INCTV HD | rowspan="3" | INC TV <small>(Pangunahing palabas ng DZCE-TV)</small> | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | 1.2 | INCTV HD1 |- | 1.3 | [[480i]] | INCTV SD |} Bilang karagdagan, pinapatakbo ng [[Christian Era Broadcasting Service International]] ang channel nito sa [[DZEC-TV]] UHF Channel 28 (557.143MHz) {| class="wikitable" ! Channel ! Video ! Aspeto ! Maikling pangalan ! Palabas ! Tandaan |- | 28.1 | [[1080i]] | rowspan="4" | 16:9 | NET25 HD | rowspan="2" | [[Net 25]] <small>(Pangunahing palabas ng DZEC-TV)</small> | rowspan="4" | Pagsubok sa broadcast |- | 28.2 | [[480i]] | NET25 SD |- | 28.3 | [[1080i]] | INCTV HD | rowspan="2" | INC TV <small>(Pangunahing palabas ng DZCE-TV)</small> |- | 28.4 | [[480i]] | INCTV SD |} ==Mga Himpilan ng INC TV== ===INC TV sa Free TV=== {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Ch. # ! Power (kW) ! Station Type ! Location |- | INC TV-48 Manila | DZCE-TV | TV-48 | 30&nbsp;kW | Originating | [[Metro Manila]] |} ==Mga kaugnay na artikulo== *[[Christian Era Broadcasting Service International]] *[[DWDM-FM|Eagle FM 95.5]] *[[DZEC-TV]] *[[Eagle Broadcasting Corporation]] *[[Net 25]] *[[DZEC-AM|DZEC Radyo Agila 1062]] *[[DZEM|INC Radio DZEM 954 kHZ]] *[[Iglesia ni Cristo]] == References == <references/> == External links == *[http://www.incmedia.org/ INC TV's official website]{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Metro Manila TV}} {{DEFAULTSORT:Dzce-Tv}} [[Kategorya:Iglesia ni Cristo]] [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Television channels and stations established in 2005]] [[Kategorya:Digital terrestrial television in the Philippines]] e5qcalggd3fhn4ggoizy8a514c2p00z DZKB-TV 0 78433 2205766 2185560 2026-05-01T10:58:42Z Julius Santos III 139725 2205766 wikitext text/x-wiki {{Infobox television station | name = RPN TV-9 Manila/RPTV-9 Manila | callsign = DZKB-TV | logo = [[File:RPN-TV logo.svg|150px]] ---- [[File:RPTV (2024).svg|150px]] | logo_caption = '''Para sa Pinoy!''' | location = [[Kalakhang Maynila]] | country = Pilipinas | branding = ''RPTV Channel 9 Manila''<br>''RPN TV-9 Manila'' | analog = 9 ([[VHF]]) | digital = 19 ([[UHF]]) (''[[ISDB-T]]'') (''Test broadcast'') | virtual = 19 ([[LCN]]) | affiliations = [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | founded = {{start date|1969|15|10}} | city = [[Lungsod Quezon]]<br>[[Mandaluyong]]<br>[[Antipolo]] (digital) | owner = [[Radio Philippines Network]] | licensee = {{small|[[Nine Media Corporation]]}} | operator = [[TV5 Network, Inc.]] | sister_stations = {{ubl|'''Sa Ilalim ng TV5:'''|[[DWET-TV]] ([[TV5 (Philippine TV network)|TV5]])|[[DWNB-TV]] ([[One Sports (TV channel)|One Sports]])|[[DWLA|DWLA-FM]] (105.9 True FM)|'''Sa Ilalim ng NMC/Aliw:'''|[[DWIZ]] (DWIZ 882 AM)|[[DWQZ]] (Home Radio 97.9)|DWBA-DTV ([[Aliw Channel 23]])}} | callsign_meaning = '''DZ'''<br />'''K'''anlaon<br />'''B'''roadcasting System, <br/> (dating pagmamarka) | former_affiliations = [[Radio Philippines Network|KBS]] (1960-1975) <br/>[[Radio Philippines Network|NV9]] (1989-1994) <br> [[C/S 9]] (2008-2009) <br> [[Solar TV]] (2009-2011) <br> ETC (2011-2013) <br> [[Solar News Channel]] (2013-2014) <br> [[9TV]] (2014-2015) <br> [[CNN Philippines]] (2015-2024) | former_callsigns = | licensing_authority = NTC | power = 60 kW | effective_radiated_power = 500 kW | homepage = }} Ang '''DZKB-TV''', kanal 9, ay ang pangunahing himpilang pangtelebisyon sa [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas, nagsisilbing punong barko ng [[RPTV (TV channel)|RPTV]] network. Ito ay pag-aari ng [[Radio Philippines Network]], na kontrolado ng parent company na [[Nine Media Corporation]]; Ang [[TV5 Network, Inc.]], na nagmamay-ari ng TV5 flagship [[DWET-TV]] (channel 5), ay nagpapatakbo ng istasyon sa ilalim ng isang airtime lease agreement. Ang parehong mga istasyon ay nagbabahagi ng mga studio sa [[TV5 Media Center]], Reliance cor. Sheridan Sts., [[Mandaluyong]] (na nagsisilbi rin bilang broadcast facility ng network). Ang DZKB-TV ay nagpapanatili ng relay facility sa Upper Ground Floor, Worldwide Corporate Center, [[Shaw Boulevard]] corner [[EDSA]], [[Mandaluyong]]; ang analog transmitter nito ay nasa RPN Compound, #97 Panay Avenue, Brgy. South Triangle, [[Lungsod Quezon]]; at ang digital transmitter nito ay matatagpuan sa Crestview Heights Subdivision, Brgy. San Roque, [[Antipolo]], [[Rizal]], sa isang tower site na dating pag-aari ng [[Progressive Broadcasting Corporation]]. ==Digital Television== UHF Channel 19 (503.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! Programming ! Note |- | 19.01 || [[1080i]] || rowspan="2"| [[16:9]] || '''RPTV HD''' || rowspan="2"|[[RPTV (TV channel)|RPTV]] || Test Broadcast |- | 19.31 || [[240p]] || '''RPTV HD 1seg''' || [[1seg]] |} ==Tingnan din== * [[TV5 Network]] * [[RPTV (TV channel)|RPTV]] * [[CNN Philippines]] * [[Radio Philippines Network]] * [[Nine Media Corporation]] ==Mga ugnay panlabas== *{{cite web| url = http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| title = what's the story, pinoy tv?| accessdate = August 21, 2006| author = Anastacio & Badiola| archiveurl = https://web.archive.org/web/20050908073707/http://www.geocities.com/pinoytv/index.htm| archivedate = 2005-09-08| url-status = dead}} {{Communications Group-Philippines}} {{Metro Manila TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:RPN stations]] and70d12vx6fdtq14zbpe8fumjhhlps DZTV-TV 0 78479 2205776 2185685 2026-05-01T11:07:22Z Julius Santos III 139725 /* Tignan din */ 2205776 wikitext text/x-wiki {{redirect|IBC-13|the television network|Intercontinental Broadcasting Corporation}} {{about|the flagship station of [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] (IBC) in [[Metro Manila]]|the radio station|DZTV-AM|other uses|DZTV (disambiguation){{!}}DZTV}} {{Unreferenced|date=December 2009}} {{Infobox television station | name = IBC TV-13 Manila | callsign = DZTV-TV | location = [[Kalakhang Maynila]] | country = Pilipinas | logo = | city = [[Lungsod Quezon]] | branding = ''IBC TV-13 Manila'' | analog = 13 ([[Very high frequency|VHF]]) | digital = 17 ([[Ultra high frequency|UHF]]) ''([[ISDB|ISDB-T]])'' (digital test broadcast) | virtual = 13.02 ([[LCN]]) | subchannels = [[#Digital television|see list]] | affiliations = '''13.01:''' [[Congress TV]]<br> '''13.02:''' [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]]<br>'''13.03:''' [[DWAN-AM|DWAN 1206 TV]] | owner = [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | founded = {{start date and age|1960|3|1}} | callsign_meaning = '''DZ'''<br>'''T'''ele <br> '''V'''ision | sister_stations = [[DWGT-TV]] ([[People's Television Network|PTV]])<br>[[DWAN-AM]] (D-WAN 1206) | former_callsigns = | former_channel_numbers = '''Digital:''' 26 ([[UHF]] 2017-2022) | effective_radiated_power = 60,000 watts [[Transmitter power output|TPO]] <br> (50 kW on-operational power output, 1,000 kW ERP) | coordinates = {{Coord|14|38|58|N|121|1|8|E|type:landmark}} | homepage = {{url|www.ibctv13.com}} }} Ang '''DZTV-TV''', channel 13, ay ang pangunahing himpilang pantelebisyon ng [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] sa [[Pilipinas]]. Ang kanilang studio ay matagpuan sa IBC Compound, Lot 3–B, Capitol Hills Drive cor. Zuzuarregui Street, Brgy. Matandang Balara, Diliman, [[Lungsod ng Quezon]]. at ang analog at digital transmitter ay matatagpuan sa Nuestra Señora Dela Paz Subdivision, Sumulong Highway, Brgy. Santa Cruz, [[Lungsod Antipolo]], [[Rizal]]. ==Digital na telebisyon== ===Digital channels=== UHF Channel 17 (491.143&nbsp;MHz) {| class="wikitable" ! [[Digital subchannel#United States|Channel]] ! [[Display resolution|Video]] ! [[Aspect ratio (image)|Aspect]] ! [[Program and System Information Protocol#What PSIP does|PSIP Short Name]] ! Programming ! Note |- | 13.01 || rowspan="3"|[[1080i]] || rowspan="3"|[[16:9]] || '''Congress TV HD''' || [[Congress TV]] ||rowspan="3"| Test Broadcast |- | 13.02 || '''IBC HD''' || [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]] |- | 13.03 || '''DWAN HD''' || [[DWAN-AM|DWAN 1206 TV]] |- |} == Tignan din == * [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] * [[Talaan ng mga himpilan ng Intercontinental Broadcasting Corporation]] {{Communications Group-Philippines}} {{Intercontinental Broadcasting Corporation}} {{Metro Manila TV}} {{IBC Luzon}} {{DEFAULTSORT:DZTV-TV}} [[Kategorya:Mga himpilan ng telebisyon sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Intercontinental Broadcasting Corporation stations]] [[Kategorya:Intercontinental Broadcasting Corporation]] {{Philippines-tv-stub}} 0io6pmaqo4ze66psitiy8tjipzeyv15 Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002 0 102959 2205610 2169444 2026-04-30T20:21:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205610 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Salt Lake 2002|the video game|Salt Lake 2002 (video game)|the Winter Paralympics|2002 Winter Paralympics}} {{Infobox Olympic games|2002|Winter|Olympics| | image = 2002 Winter Olympics logo.png | caption = Emblem of the 2002 Winter Olympics{{efn|The emblem combines a snow crystal and a sun rising over a mountain. The yellow, orange, and blue colors represent the varied Utah landscape.}} | host_city = [[Salt Lake City]], United States | motto = ''Light The Fire Within'' | nations = 78 | athletes = 2,399 (1,513 men, 886 women) | events = 78 in 7 [[Olympic sports|sports]] (15 disciplines) | opening = February 8 | closing = February 24 | opened_by = [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] [[George W. Bush]] | cauldron = Members of the [[Miracle on Ice|1980 U.S. Olympic hockey team]], led by team captain [[Mike Eruzione]] | stadium = [[Rice–Eccles Stadium]] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Sydney 2000]] | summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2004|Athens 2004]] | winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1998|Nagano 1998]] | winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2006|Torino 2006]] }} [[File:2002 Winter Olympics - Countdown Clock - 5 September 2012.jpg|thumb|Countdown clock used for the games in the shape of an [[arrowhead]]]] [[File:Slcolympics.jpg|thumb|Salt Lake City during the 2002 Winter Olympics]] [[File:2002 Olympic curling.jpg|thumb|Curling at [[The Ice Sheet at Ogden]] on February 22, 2002]] [[File:2002SLC proof gold.JPG|thumb|2002 Olympic Winter Games $5 coin created by the [[U.S. Mint]]]] Ang '''Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002''', opisyal na ang '''XIX Olympic Winter Games''' at karaniwang kilala bilang '''Salt Lake 2002''', ay isang taglamig na multi-sport event na ipinagdiriwang mula 8 hanggang 24 ng Pebrero 2002 sa at sa paligid ng [[Salt Lake City]], [[Utah]], Estados Unidos. Ang Salt Lake City ay napili bilang host city noong Hunyo 1995 sa 104th [[IOC Session]]. Sila ang ikawalong Olympics na pinangunahan ng Estados Unidos, at ang pinakahuling gaganapin sa bansa hanggang 2028, kung kailan ang Los Angeles ang magho-host ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028|Ika-34 Olimpiko sa Tag-init]]. Ang 2002 Winter Olympics at [[Palarong Paralimpiko sa Taglamig 2002|Paralympics]] ay parehong inorganisa ng [[Salt Lake Organizing Committee]] (SLOC), ang unang pagkakataon na ang parehong mga kaganapan ay inorganisa ng isang komite, at nagbibigay-inspirasyon sa iba pang Olympic at Paralympic Games na organisahin ng mga ito mula noon. Ito ang mga unang Olympic Games sa ilalim ng International Olympic Committee (IOC) presidency ni [[Jacques Rogge]]. Itinampok sa Mga Laro ang 2,399 na atleta mula sa 78 bansa, na lumahok sa 78 na mga kaganapan sa 15 disiplina. Nanguna ang Norway sa talahanayan ng medalya, na may 13 ginto at 25 na medalya sa pangkalahatan, habang ang Alemanya ay nagtapos na may pinakamaraming kabuuang medalya, na nanalo ng 36 (na may 12 sa kanila ay ginto). Ang nagho-host ng United States ay ikatlo sa pamamagitan ng mga gintong medalya at pangalawa sa mga pangkalahatang medalya, na may 10 at 34 ayon sa pagkakabanggit. Ang Australia ay kapansin-pansing naging unang bansa sa [[Southern Hemisphere]] na nanalo ng mga gintong medalya sa Winter Olympics. Nagtapos ang Mga Laro na may surplus sa badyet na US$40 milyon; ang sobra ay ginamit para pondohan ang pagbuo ng Utah Athletic Foundation—na nagpatuloy sa pagpapanatili ng mga pasilidad na itinayo para sa Olympics na ito. Ang mga lugar ay patuloy na ginagamit para sa pambansa at internasyonal na mga kaganapang pampalakasan sa taglamig pagkatapos ng Olympics, na humahantong sa Winter Olympics na bumalik sa Salt Lake City para sa [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2034|2034 na mga laro]]. == Pagpili ng Host ng Lungsod== {{main article|Mga bid para sa Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002}} ==Lugar== ===Competitive venues=== {| class="wikitable sortable" style="width:780px;" |- !width=32%|Venue ! class="unsortable" style="width:50%;"|Events !width=18%|Gross capacity !class="unsortable"| Ref. |- || [[Deer Valley]] || [[Alpine skiing at the 2002 Winter Olympics|Alpine skiing]] (slalom), [[Freestyle skiing at the 2002 Winter Olympics|freestyle skiing]] ||align="right"|13,400 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=77 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[E Center]] || [[Ice hockey at the 2002 Winter Olympics|Ice hockey]] || style="text-align:right;"|10,500 || align=center|<ref name="Salt Lake Organizing Committee 2002 89">{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=89 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Park City Mountain Resort]] || Alpine skiing (giant slalom), [[Snowboarding at the 2002 Winter Olympics|snowboarding]] || style="text-align:right;"|16,000 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=79 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Peaks Ice Arena]] || Ice hockey || style="text-align:right;"|8,400 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=91 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Salt Lake Ice Center]]<sup>1</sup> || [[Figure skating at the 2002 Winter Olympics|Figure skating]], [[Short track speed skating at the 2002 Winter Olympics|short track speed skating]] || style="text-align:right;"|17,500 || align=center|<ref name="Salt Lake Organizing Committee 2002 89"/> |- || [[Snowbasin]] || Alpine skiing (combined, downhill, super-G) || style="text-align:right;"|22,500 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=93 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Soldier Hollow]] || [[Biathlon at the 2002 Winter Olympics|Biathlon]], [[Cross-country skiing at the 2002 Winter Olympics|cross-country skiing]], [[Nordic combined at the 2002 Winter Olympics|Nordic combined]] (cross-country skiing portion) || style="text-align:right;"|15,200 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=81 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[The Ice Sheet at Ogden]] || [[Curling at the 2002 Winter Olympics|Curling]] || style="text-align:right;"|2,000 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=99 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Utah Olympic Oval]] || [[Speed skating at the 2002 Winter Olympics|Speed skating]] || style="text-align:right;"|5,236 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=97 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || [[Utah Olympic Park]]<br>([[Utah Olympic Park Track|bobsleigh, luge, and skeleton track]]) || [[Bobsleigh at the 2002 Winter Olympics|Bobsleigh]], [[Luge at the 2002 Winter Olympics|luge]], [[Skeleton at the 2002 Winter Olympics|skeleton]], Nordic combined (ski jumping portion), [[Ski jumping at the 2002 Winter Olympics|ski jumping]] || style="text-align:right;"|18,100 (ski jumping)<br>15,000 (sliding track) || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=85 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |} <sup>1</sup>''Because of the no-commercialization policy of the Olympics, the Delta Center, now the Vivint Smart Home Arena, was labeled as the "Salt Lake Ice Center", causing some confusion for visitors.'' ===Non-competitive venues=== {| class="wikitable sortable" style="width:780px;" |- !width=32%|Venue ! class="unsortable" style="width:50%;"|Events/purpose !width=18%|Gross capacity !class="unsortable"| Ref. |- || [[Salt Palace|Main Media Center]] || [[International Broadcast Centre|International Broadcast Center]] & Main Press Center || style="text-align:right;"| ||align=center| |- || 2002 Olympic Medals Plaza || Olympic medal presentations & Olympic Celebration Series concerts || style="text-align:right;"|20,000 ||align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=103 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || 2002 Olympic Village || [[Olympic Village]] & Olympic Family Hotel || style="text-align:right;"| ||align=center| |- || [[Park City, Utah|Park City]] Main Street || Main Street celebration area, Park City Technical Center, NBC broadcast center, sponsor showcases || style="text-align:right;"| ||align=center|<ref>{{cite book |title=Official Spectator Guide |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2001 |page=95}}</ref> |- || [[Rice-Eccles Stadium|Rice-Eccles Olympic Stadium]] || Opening & closing ceremonies || style="text-align:right;"|approx. 50,000 || align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=101 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |- || Salt Lake Olympic Square || Olympic Medals Plaza, Salt Lake Ice Center, Olympic Superstore, sponsor showcases || style="text-align:right;"| ||align=center|<ref>{{cite book |title=Official Report of the XIX Olympic Winter Games |last=Salt Lake Organizing Committee |year=2002 |isbn=978-0-9717961-0-2 |page=105 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf |accessdate=December 30, 2010| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110114081247/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2002/2002v1.pdf| archivedate= January 14, 2011 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref> |} ==Mga bansang naglalahok== [[File:2002 Winter Olympics participants.PNG|thumb|Participating nations]] A total of 78<ref name=Nations/> National Olympic Committees sent athletes to the 2002 Olympics. Cameroon, Hong Kong (China), Nepal, Tajikistan, and Thailand participated in their first Winter Olympic Games. {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" |- ! Participating [[:Category:Nations at the 2002 Winter Olympics|National Olympic Committees]] |- | {{div col|colwidth=22em}} * {{flagIOC|AND|2002 Winter|3}} * {{flagIOC|ARG|2002 Winter|11}} * {{flagIOC|ARM|2002 Winter|9}} * {{flagIOC|AUS|2002 Winter|27}} * {{flagIOC|AUT|2002 Winter|90}} * {{flagIOC|AZE|2002 Winter|4}} * {{flagIOC|BLR|2002 Winter|64}} * {{flagIOC|BEL|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|BER|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|BIH|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|BRA|2002 Winter|10}} * {{flagIOC|BUL|2002 Winter|23}} * {{flagIOC|CMR|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|CAN|2002 Winter|150}} * {{flagIOC|CHI|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|CHN|2002 Winter|66}} * {{flagIOC|CRC|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|CRO|2002 Winter|14}} * {{flagIOC|CYP|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|CZE|2002 Winter|76}} * {{flagIOC|DEN|2002 Winter|11}} * {{flagIOC|EST|2002 Winter|17}} * {{flagIOC|FIJ|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|FIN|2002 Winter|98}} * {{flagIOC|FRA|2002 Winter|114}} * {{flagIOC|GEO|2002 Winter|4}} * {{flagIOC|GER|2002 Winter|157}} * {{flagIOC|GBR|2002 Winter|49}} * {{flagIOC|GRE|2002 Winter|10}} * {{flagIOC|HKG|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|HUN|2002 Winter|25}} * {{flagIOC|ISL|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|IND|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|IRI|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|IRL|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|ISR|2002 Winter|5}} * {{flagIOC|ITA|2002 Winter|112}} * {{flagIOC|JAM|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|JPN|2002 Winter|103}} * {{flagIOC|KAZ|2002 Winter|50}} * {{flagIOC|KEN|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|KOR|2002 Winter|48}} * {{flagIOC|KGZ|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|LAT|2002 Winter|47}} * {{flagIOC|LIB|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|LIE|2002 Winter|8}} * {{flagIOC|LTU|2002 Winter|8}} * {{flagIOC|MKD|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|MEX|2002 Winter|3}} * {{flagIOC|MDA|2002 Winter|5}} * {{flagIOC|MON|2002 Winter|5}} * {{flagIOC|MGL|2002 Winter|4}} * {{flagIOC|NEP|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|NED|2002 Winter|27}} * {{flagIOC|NZL|2002 Winter|10}} * {{flagIOC|NOR|2002 Winter|77}} * {{flagIOC|POL|2002 Winter|27}} * {{flagIOC|PUR|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|ROU|2002 Winter|21}} * {{flagIOC|RUS|2002 Winter|151}} * {{flagIOC|SMR|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|SVK|2002 Winter|49}} * {{flagIOC|SLO|2002 Winter|40}} * {{flagIOC|RSA|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|ESP|2002 Winter|7}} * {{flagIOC|SWE|2002 Winter|102}} * {{flagIOC|SUI|2002 Winter|110}} * {{flagIOC|TPE|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|TJK|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|THA|2002 Winter|1}} * {{flagIOC|TRI|2002 Winter|2}} * {{flagIOC|TUR|2002 Winter|3}} * {{flagIOC|UKR|2002 Winter|68}} * {{flagIOC|USA|Taglamig 2002|202}} '''(host)''' * {{flagIOC|UZB|2002 Winter|6}} * {{flagIOC|VEN|2002 Winter|4}} * {{flagIOC|ISV|2002 Winter|8}} * {{flagIOC|YUG|Taglamig 2002|6}} {{div col end}} |} ===Laro=== {{div col}} # '''Biathlon''' #* {{GamesSport|Biathlon|Events=8}} # '''Bobsleigh''' #* {{GamesSport|Bobsleigh|Events=3}} #* {{GamesSport|Skeleton|Events=2}} # '''Curling''' #* {{GamesSport|Curling|Events=2}} # '''Ice hockey''' #* {{GamesSport|Ice hockey|Events=2}} # '''Luge''' #* {{GamesSport|Luge|Events=3}} # '''Skating''' #* {{GamesSport|Figure skating|Events=4}} #* {{GamesSport|Short track speed skating|Events=8}} #* {{GamesSport|Speed skating|Events=10}} # '''Skiing''' #* {{GamesSport|Alpine skiing|Events=10}} #* {{GamesSport|Cross-country skiing|Events=12}} #* {{GamesSport|Freestyle skiing|Events=4}} #* {{GamesSport|Nordic combined|Events=3}} #* {{GamesSport|Ski jumping|Events=3}} #* {{GamesSport|Snowboarding|Events=4}} {{colend}} ''Numbers in parentheses indicate the number of medal events contested in each separate discipline.'' ==Kalendaryo== [[File:Andrea Nahrgang 2002 Olympics.jpg|thumb|Andrea Nahrgang Nagkakumpitensiya sa [[Soldier Hollow]] noong Pebrero 18, 2002]] :''All dates are in [[Mountain Standard Time]] ([[UTC−7]])'' {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;" |- | style="width:2.5em; background:#0c3; text-align:center;"|'''OC'''||Opening ceremony | style="width:2.5em; background:#39f; text-align:center;"|●||Event competitions | style="width:2.5em; background:#fc0; text-align:center;"|'''1'''||Event finals |style="width:2.5em; background:#ffdead; text-align:center"|'''EG'''||Exhibition gala | style="width:2.5em; background:#e33; text-align:center;"|'''CC'''||Closing ceremony |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- ! colspan=2|February !style="width:2.5em"|8th<br/>Fri !style="width:2.5em"|9th<br/>Sat !style="width:2.5em"|10th<br/>Sun !style="width:2.5em"|11th<br/>Mon !style="width:2.5em"|12th<br/>Tue !style="width:2.5em"|13th<br/>Wed !style="width:2.5em"|14th<br/>Thu !style="width:2.5em"|15th<br/>Fri !style="width:2.5em"|16th<br/>Sat !style="width:2.5em"|17th<br/>Sun !style="width:2.5em"|18th<br/>Mon !style="width:2.5em"|19th<br/>Tue !style="width:2.5em"|20th<br/>Wed !style="width:2.5em"|21st<br/>Thu !style="width:2.5em"|22nd<br/>Fri !style="width:2.5em"|23rd<br/>Sat !style="width:2.5em"|24th<br/>Sun !Events |- | colspan=2|[[File:Olympic Rings Icon.svg|20px|alt=|link=]] Ceremonies || style="background:#0c3; text-align:center;"|'''OC'''|| || || || || || || || || || || || || || || || style="background:#e33; text-align:center;"|'''CC'''|| |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Alpine skiing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Alpine skiing at the 2002 Winter Olympics|Alpine skiing]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Downhill}}''' <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Downhill}}''' <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Combined}}''' <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Combined}}''' <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Super G}}''' <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Super G}}''' <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Slalom}}''' <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Giant Slalom}}''' <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Giant Slalom}}''' <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Slalom}}''' <!-- 24 -->| <!-- T -->| 10 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Biathlon pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Biathlon at the 2002 Winter Olympics|Biathlon]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's Individual, Women's Individual}}''' <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's Sprint, Women's Sprint}}''' <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's Pursuit, Women's Pursuit}}''' <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Women's Relay}}''' <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's Relay}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 8 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Bobsleigh pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Bobsleigh at the 2002 Winter Olympics|Bobsleigh]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Two-Man}}''' <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Two-Woman}}''' <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Four-Man}}''' <!-- 24 -->| <!-- T -->| 3 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Cross country skiing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Cross-country skiing at the 2002 Winter Olympics|Cross country skiing]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's 30km, Women's 15km}}''' <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2| Men's 15km, Women's 10km}}''' <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's 2x10km Pursuit}}''' <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Women's 2x5km Pursuit}}''' <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's 4x10km Relay}}''' <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's 1.5km Sprint, Women's 1.5km Sprint}}''' <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Women's 4x5km Relay}}''' <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's 50km}}''' <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Women's 30km}}''' <!-- T -->| 12 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Curling pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Curling at the 2002 Winter Olympics|Curling]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 13 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 14 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 15 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 16 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 17 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 18 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 19 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 20 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Women's Curling}}''' <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's Curling}}''' <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Figure skating pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Figure skating at the 2002 Winter Olympics|Figure skating]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Pairs Skating}}''' <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Individual}}''' <!-- 15 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Ice Dancing}}''' <!-- 19 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Individual}}''' <!-- 22 -->| bgcolor=#ffdead text-align:center"|'''EG''' <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 4 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Freestyle skiing pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Freestyle skiing at the 2002 Winter Olympics|Freestyle skiing]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Moguls}}''' <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Moguls}}''' <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Aerials}}''' <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Aerials}}''' <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->|4 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Ice hockey pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Ice hockey at the 2002 Winter Olympics|Ice hockey]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 10 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 11 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 13 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 14 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 15 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 16 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 17 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 18 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 19 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 20 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 21 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Hockey}}''' <!-- 22 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 23 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 24 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Hockey}}''' <!-- T -->| 2 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Luge pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Luge at the 2002 Winter Olympics|Luge]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Luge}}''' <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Luge}}''' <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Doubles Luge}}''' <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 3 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Nordic combined pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Nordic combined at the 2002 Winter Olympics|Nordic combined]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's Individual}}''' <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's Team}}''' <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1| Men's Sprint}}''' <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 3 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Short track speed skating pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Short track speed skating at the 2002 Winter Olympics|Short track speed skating]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 1500m}}''' <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's 1000m, Women's 500m}}''' <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's 1500m, Women's Relay}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|3|Men's 500m, Women's 1000m, Men's Relay}}''' <!-- 24 -->| <!-- T -->| 8 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Skeleton pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Skeleton at the 2002 Winter Olympics|Skeleton]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's Skeleton, Women's Skeleton}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 2 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Ski jumping pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Ski jumping at the 2002 Winter Olympics|Ski jumping]] <!-- 8 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's K90}}''' <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 13 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's K120}}''' <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's K120 Team}}''' <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 3 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Snowboarding pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Snowboarding at the 2002 Winter Olympics|Snowboarding]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's Halfpipe}}''' <!-- 11 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's Halfpipe}}''' <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 15 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|2|Men's Snowboard Parallel GS, Women's Snowboard Parallel GS}}''' <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- T -->| 4 |- style="text-align:center;" | colspan="2" style="text-align:left;"| [[Image:Speed skating pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Speed skating at the 2002 Winter Olympics|Speed skating]] <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's 5000m}}''' <!-- 10 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 3000m}}''' <!-- 11 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 12 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's 500m}}''' <!-- 13 -->| bgcolor=#3399ff|● <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 500m}}''' <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's 1000m}}''' <!-- 17 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 1000m}}''' <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's 1500m}}''' <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 1500m}}''' <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Men's 10,000m}}''' <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|'''{{tooltip|1|Women's 5000m}}''' <!-- 24 -->| <!-- T -->| 10 |- !colspan=2| Total events !! !!4 !!5 !! 6 !! 4 !!6 !! 4 !!5 !! 6 !! 4!! 4 !! 5 !!7 !!5 !! 4 !! 7 !!2 !! 78 |- !colspan=2|Cumulative total!! !!4 !! 9 !! 15 !!19 !!25 !! 29 !!34 !! 40 !!44 !! 48 !!53 !!60 !!65 !!69 !!76 !!78 !! |- ! colspan=2|February !style="width:2.5em"|8th<br/>Fri !style="width:2.5em"|9th<br/>Sat !style="width:2.5em"|10th<br/>Sun !style="width:2.5em"|11th<br/>Mon !style="width:2.5em"|12th<br/>Tue !style="width:2.5em"|13th<br/>Wed !style="width:2.5em"|14th<br/>Thu !style="width:2.5em"|15th<br/>Fri !style="width:2.5em"|16th<br/>Sat !style="width:2.5em"|17th<br/>Sun !style="width:2.5em"|18th<br/>Mon !style="width:2.5em"|19th<br/>Tue !style="width:2.5em"|20th<br/>Wed !style="width:2.5em"|21st<br/>Thu !style="width:2.5em"|22nd<br/>Fri !style="width:2.5em"|23rd<br/>Sat !style="width:2.5em"|24th<br/>Sun !Events |} == Talahanayan ng medalya == {| {{RankedMedalTableOlimpiko|class=wikitable sortable}} |- |1||align=left|{{flagIOC|NOR|Taglamig 2002}}||13||5||7||25 |- |2||align=left|{{flagIOC|GER|Taglamig 2002}}||12||16||8||36 |- bgcolor=ccccff ||3||align=left|{{flagIOC|USA|Taglamig 2002}} (host nation)||10||13||11||34 |- |4||align=left|{{flagIOC|CAN|Taglamig 2002}}||7||3||7||17 |- |5||align=left|{{flagIOC|RUS|Taglamig 2002}}||5||4||4||13 |} == Kontrobersiya == Pitong taon bago nito, nabahiran ng kontrobersiya ang pagpili ng siyudad na punong abala ng palaro nang pumutok ang balita ng panunuhol umano ng ''Salt Lake Olympic Games Organizing Committee'' sa [[Pandaigdigang Lupon ng Olimpiko]] upang mapanalo sila sa proseso ng pagpili. ==Mga nota== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist|refs= <ref name=Nations>The [http://www.olympic.org/salt-lake-city-2002-winter-olympics IOC site for the 2002 Winter Olympic Games] gives figure of 77 participated NOCs, however one can count 78 nations looking through official results of 2002 Games [http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf Part 1] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140103193224/http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results1.pdf |date=January 3, 2014 }}, [http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results2.pdf Part 2] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140118121739/http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results2.pdf |date=January 18, 2014 }}, [http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results3.pdf Part 3] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140118091703/http://www.library.la84.org/6oic/OfficialReports/2002/SLC2002Results3.pdf |date=January 18, 2014 }}. Probably this is consequence that Costa Rica's delegation of one athlete joined the Games after the Opening Ceremony, or this is consequence that Puerto Rico delegation of two athletes did not start in two-man bobsleigh event.</ref> }} == Mga panlabas na kawing == {{commons category|2002 Winter Olympics}} * {{IOC games|games=2002 Winter Olympics}} * {{IOC medals|games=2002 Winter Olympics }} * [http://www.saltlake2002legacy.com/ Official Salt Lake 2002 Legacy website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170109032219/http://saltlake2002legacy.com/ |date=2017-01-09 }} * [http://content.lib.utah.edu/cdm4/browse.php?CISOROOT=%2FUSHS_Olyleg Olympic Legacy image archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313103611/http://content.lib.utah.edu/cdm4/browse.php?CISOROOT=/USHS_Olyleg |date=2012-03-13 }} – Utah State Historical Society * [https://web.archive.org/web/20090209215737/http://www.engenmuseum.org/2002exhibits 2002 Olympic Winter Games Museum] in [[Park City, Utah]] * [https://web.archive.org/web/20080131182045/http://www.stadium.utah.edu/venue_facts/cauldron.html 2002 Olympic Cauldron Park] in Salt Lake City. {{s-start}} {{s-bef|before=[[1998 Winter Olympics|Nagano]]}} {{s-ttl|title=''[[Winter Olympic Games|Winter Olympics]]'' <br> [[Salt Lake City]]|years=''XIX Olympic Winter Games'' (2002)}} {{s-aft|after=[[2006 Winter Olympics|Turin]]}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} {{Authority control}} [[Kategorya:Palarong Olimpiko]] [[Category:Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002|*]] [[Category:2002 sa Utah]] 2509fr2pvwbboc6egknzt1w1xln99r6 DWLS 0 115500 2205787 2158510 2026-05-01T11:33:36Z Julius Santos III 139725 2205787 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Barangay LS | callsign = DWLS | logo = | logo_size = 200px | logo_caption = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = Barangay LS 97.1 | rds = ''BRGY LS'' | airdate = {{Start date|1976|7}} | frequency = 97.1 MHz | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 25,000 watts | erp = 75,000 watts | class = C/D/E | sister_stations = {{ubl|[[DZBB-AM]] (Super Radyo)|[[DZBB-TV]] ([[GMA Network|GMA]])|[[DWDB-TV]] ([[GTV (Philippine TV network)|GTV]])}} | callsign_meaning = '''L'''oreto '''S'''tewart (asawa ni [[Robert Stewart (entrepreneur)|Robert "Uncle Bob" Stewart]]) | network = Barangay FM | owner = [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | webcast = {{url|http://www.gmanetwork.com/radio/streaming/dwls|Listen Live}} | website = {{url|www.gmanetwork.com/radio/dwls}} }} Ang '''DWLS''' (97.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''Barangay LS 97.1''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahala ng [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]]. Ito ay nagsisilbing punong himpilan ng Barangay FM.<ref name="about_gma">{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/about |title=Official 'About' page for GMA Network |publisher=[[GMA Network]] |access-date=August 16, 2008 |quote=GMA-7 cruises the airwaves through dzBB-AM and dwLS-FM in Manila and in 22 other radio stations throughout the country. In 2007, the company has reformatted its flagship station DWLS-FM as "Barangay LS Forever!" |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080816053420/http://www.gmanetwork.com/about |archive-date=August 16, 2008 }}</ref> Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 3rd floor, [[GMA Network Center|GMA Network Studio Annex]], [[EDSA]] cor, GMA Network Drive, Diliman, [[Lungsod Quezon]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Tower of Power, Brgy. Culiat, Tandang Sora, [[Lungsod Quezon]].<ref>{{cite news|url=https://mb.com.ph/2023/7/5/gma-radio-stations-still-undisputed-leaders-in-mega-manila-airwaves|title=GMA radio stations still undisputed leaders in Mega Manila airwaves|publisher=[[Manila Bulletin]]|date=July 5, 2023|access-date=August 2, 2023}}</ref> ==Kasaysayan== ===1976–1992: WLS FM/The Giant=== Itinatag ang 97.1 WLS noong 1976 na nagpatugtog ng adult standards at jazz. Noong 1981, nagpalit ang format nito sa Adult Top 40 na binansagang ''The Best Music''. Kilala ito sa pagtugtog ng [[The Beatles|Beatles]] isang oras tuwing umaga, na kinupkop ng [[DZRJ-FM|100.3 RJFM]]. Noong Nobyembre 1988, sa pagkumpleto ng [[:en:Tower of Power (transmitter)|Tower of Power]] ng GMA, naging '''The Giant 97.1 WLS FM''' ito. ===1992–2007: Campus Radio=== Noong unang bahagi ng 1992, naging '''Campus Radio 97.1 WLS FM''' ito na may mainstream Top 40. Kabilang sa mga programa nito ay ang "Top 20 at 12" (na dati umere sa Kiss FM 101.1) at "Campus Aircheck", na binansagang "the first school on the air" kung saan nagsisilbi itong eskuwelahan para sa mga taga-kolehiyo na gusto maging DJ. Noong 1995, noong nabuo ni [[Mike Enriquez]] ang RGMA, nagpalit ang format nito sa pang-masa na binansagang "Forever!". Noong 1999, bumalik ito sa Top 40 na format.<ref>{{cite web|url=https://manilastandard.net/mobile/article/298365|title=Soundtrack of Batch '95|website=[[Manila Standard]]|date=June 27, 2019|access-date=August 14, 2020}}</ref> ===2007–kasalukuyan: Barangay LS=== [[Image:Barangay LS 97.1.jpg|thumb|Logo from 2009 to 2011]] Noong Pebrero 14, 2007, naging '''Barangay LS 97.1''' na may pang-masa na format, at ibinalik ang dati nitong bansag na "''Forever''!". Nananatili ang mga personalidad nito, pero sa ibang pangalan.<ref>{{cite web|url=https://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/From_Campus_to_Barangay|title=From Campus to Barangay|website=Iskomunidad|date=February 20, 2011|access-date=August 14, 2020|archive-date=Agosto 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823151334/http://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/From_Campus_to_Barangay|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://radioonlinenow.com/2007/05/02/fan-petitions-for-gma-radio-format-flip/|title=Fan Petitions for GMA Radio Format Flip|website=Radio Online Now|date=May 2, 2007|access-date=August 14, 2020}}</ref> Noong Enero 16, 2008, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Ayos!''" , na ginamit din sa ilan sa mga himpilan ng RGMA sa FM. Sinibak ni Enriquez ang mga personalidad nito at inilunsad nito ang mga bago nitong personalidad na galing sa iba't ibang mga himpilan. Inilunsad din nito ang mga bagong programa, kagaya ng ''Potpot and Friends'' at ''Talk to Papa''. Noong Enero 17, 2011, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Tugstugan Na!''" at kinupkop nito ang tunog na "crazy fun". Noong Pebrero 17, 2014, kasabay ng pagpalit ng pangalan ng mga himpilan ng RGMA sa FM mula Campus Radio bilang Barangay, inilunsad ang bago nitong bansag na "''Isang Bansa, Isang Barangay''"<ref>{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/what-makes-ruffa-gutierrez-beautiful/ |title=Barangay LS: One Country, One Barangay, One Sound |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=March 24, 2014 |access-date=March 24, 2014 |author=Crispina Martinez-Belen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324013214/http://www.mb.com.ph/what-makes-ruffa-gutierrez-beautiful/ |archive-date=March 24, 2014 }}</ref> Noong Hulyo 2019, ibinalik muli ang dati nitong bansag na "Forever!", kasama ang paglunsad ng bago nitong awiting tema na kinanta nina [[Ken Chan (Filipino actor)|Ken Chan]] at [[Rita De Guzman|Rita Daniela]] na ''Tayo ay Forever''.<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/radio/articles/2019-07-25/1050/exclusive-ken-chan-at-rita-daniela-aawit-ng-theme-song-ng-barangay-ls|title=EXCLUSIVE: Ken Chan at Rita Daniela, aawit ng theme song ng Barangay LS|website=GMA Network|lang=Filipino|access-date=July 26, 2019}}</ref><ref>{{Cite web|last=Cruz|first=Angel Javier|date=May 16, 2017|title=Barangay LS DJs share life lessons to fresh grads|url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/entertainment/2017/05/16/1700597/barangay-ls-djs-share-life-lessons-fresh-grads|access-date=June 22, 2020|website=philstar.com}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} {{GMA Network}} [[Kategorya:Mga himpilan ng radyo sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:GMA Network]] gzn5y8h5jhv71bqqkubfevsoj8t1ci2 Sebastián Piñera 0 117417 2205646 2198572 2026-05-01T01:57:31Z AsianStuff03 125864 /* */ Sanggunian 2205646 wikitext text/x-wiki {{update}} {{Infobox Officeholder |name = Sebastián Piñera |image = Retrato Oficial Presidente Piñera 2018.jpg |office = [[Pangulo ng Tsile]] |term_start = 11 Marso 2018 |term_end = 11 Marso 2022 |succeeding = |predecessor = [[Michelle Bachelet]] |successor = [[Gabriel Boric]] |term_start1 = 11 Marso 2010 |term_end1 = 11 Marso 2014 |succeeding1 = |predecessor1 = [[Michelle Bachelet]] |successor1 = [[Michelle Bachelet]] |office2 = [[Senado ng Tsile|Senador ng Tsile]] |term_start2 = 11 Marso 1990 |term_end2 = 11 Marso 1998 |predecessor2 = |successor2 = [[Carlos Bombal Otaegui]] |office3 = Pangulo ng [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|National Renewal]] |term_start3 = 26 Mayo 2001 |term_end3 = 10 Marso 2004 |predecessor3 = [[Alberto Cardemil Herrera]] |successor3 = [[Sergio Díez Urzúa]] |birth_date = {{Birth date|1949|12|1|df=y}} |birth_place = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |death_date = {{Death date and age|2024|2|6|1949|7|3|df=y}} |death_place = [[Lago Ranco]], [[Tsile]] |party = [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] |spouse = Cecilia Morel Montes |children = Magdalena<br />Cecilia<br />Sebastián<br />Cristóbal |alma_mater = [[Pontifical Catholic University of Tsile]]<br />[[Pamantasan ng Harvard]] |profession = [[Kapitalista]]<br />[[Businessperson]] |residence = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |website = [http://www.pinera2010.cl/ Opisyal na websayt] }} Si '''Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique''' ({{IPA-es|miˈɣel ˈxwan seβasˈtjan piˈɲeɾa eʧeˈnike}}; 1 Disyembre 1949 - 6 Pebrero 2024) ang dating [[Nahalal na pangulo]] ng [[Tsile]]. Pinagwagian niya ang ikalawang yugto ng [[Halalan para sa Pagkapangulo ng Tsile, 2009–2010|halalan para sa pagkapangulo]] na ginawa noong Linggo, 17 Enero 2010, at mauupo bilang [[Pangulo Tsile|pangulo]] sa Huwebes 11 Marso 2010. Isa siyang tanyag na ekonomista, kapitalista, politiko at dating [[Senado ng Tsile|Senador]]. Kasapi siya ng gitnang-kanang partido ang [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] (RN), kabahagi ng [[Koalisyon para sa Pagbabago]], ang dating koalisyon ng [[Alyansa para sa Tsile]] namatay siya noong 6 Pebrero 2024 sa [[Lago Ranco]], [[Tsile]] dahil nasawi ang sinasakyan niya na helikopter.<ref>{{Cite web |last=S.A.P |first=El Mercurio |date=2024-02-07 |title=Detalles del accidente: Cómo era el helicóptero que piloteaba el ex Presidente y el punto exacto en el que capotó |url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2024/02/07/1120936/accidente-sebastian-pinera-lugar-helicoptero.html |access-date=2026-03-15 |website=Emol |language=Spanish}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1949||Piñera, Sebastián}} {{Mga Pinuno ng APEC}} [[Kategorya:Mga politiko ng Chile]] {{stub|Tsile|Talambuhay}} ntvxcf78k6k8w1yx1dptiz71u17jdnu 2205649 2205646 2026-05-01T02:00:15Z AsianStuff03 125864 /* */ Irrelevant: kailangan ba nating maging masyadong specific sa araw? 2205649 wikitext text/x-wiki {{update}} {{Infobox Officeholder |name = Sebastián Piñera |image = Retrato Oficial Presidente Piñera 2018.jpg |office = [[Pangulo ng Tsile]] |term_start = 11 Marso 2018 |term_end = 11 Marso 2022 |succeeding = |predecessor = [[Michelle Bachelet]] |successor = [[Gabriel Boric]] |term_start1 = 11 Marso 2010 |term_end1 = 11 Marso 2014 |succeeding1 = |predecessor1 = [[Michelle Bachelet]] |successor1 = [[Michelle Bachelet]] |office2 = [[Senado ng Tsile|Senador ng Tsile]] |term_start2 = 11 Marso 1990 |term_end2 = 11 Marso 1998 |predecessor2 = |successor2 = [[Carlos Bombal Otaegui]] |office3 = Pangulo ng [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|National Renewal]] |term_start3 = 26 Mayo 2001 |term_end3 = 10 Marso 2004 |predecessor3 = [[Alberto Cardemil Herrera]] |successor3 = [[Sergio Díez Urzúa]] |birth_date = {{Birth date|1949|12|1|df=y}} |birth_place = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |death_date = {{Death date and age|2024|2|6|1949|7|3|df=y}} |death_place = [[Lago Ranco]], [[Tsile]] |party = [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] |spouse = Cecilia Morel Montes |children = Magdalena<br />Cecilia<br />Sebastián<br />Cristóbal |alma_mater = [[Pontifical Catholic University of Tsile]]<br />[[Pamantasan ng Harvard]] |profession = [[Kapitalista]]<br />[[Businessperson]] |residence = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |website = [http://www.pinera2010.cl/ Opisyal na websayt] }} Si '''Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique''' ({{IPA-es|miˈɣel ˈxwan seβasˈtjan piˈɲeɾa eʧeˈnike}}; 1 Disyembre 1949 - 6 Pebrero 2024) ang dating [[Nahalal na pangulo]] ng [[Tsile]]. Pinagwagian niya ang ikalawang yugto ng [[Halalan para sa Pagkapangulo ng Tsile, 2009–2010|halalan para sa pagkapangulo]] na ginawa noong 17 Enero 2010, at mauupo bilang [[Pangulo Tsile|pangulo]] noong 11 Marso 2010. Isa siyang tanyag na ekonomista, kapitalista, politiko at dating [[Senado ng Tsile|Senador]]. Kasapi siya ng gitnang-kanang partido ang [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] (RN), kabahagi ng [[Koalisyon para sa Pagbabago]], ang dating koalisyon ng [[Alyansa para sa Tsile]] namatay siya noong 6 Pebrero 2024 sa [[Lago Ranco]], [[Tsile]] dahil nasawi ang sinasakyan niya na helikopter.<ref>{{Cite web |last=S.A.P |first=El Mercurio |date=2024-02-07 |title=Detalles del accidente: Cómo era el helicóptero que piloteaba el ex Presidente y el punto exacto en el que capotó |url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2024/02/07/1120936/accidente-sebastian-pinera-lugar-helicoptero.html |access-date=2026-03-15 |website=Emol |language=Spanish}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1949||Piñera, Sebastián}} {{Mga Pinuno ng APEC}} [[Kategorya:Mga politiko ng Chile]] {{stub|Tsile|Talambuhay}} gnctlzy17z2fsjfhougcludgkj61413 2205659 2205649 2026-05-01T02:14:58Z ~2026-26285-10 161354 update needed 2205659 wikitext text/x-wiki {{update|date=Mayo 2026}} {{Infobox Officeholder |name = Sebastián Piñera |image = Retrato Oficial Presidente Piñera 2018.jpg |office = [[Pangulo ng Tsile]] |term_start = 11 Marso 2018 |term_end = 11 Marso 2022 |succeeding = |predecessor = [[Michelle Bachelet]] |successor = [[Gabriel Boric]] |term_start1 = 11 Marso 2010 |term_end1 = 11 Marso 2014 |succeeding1 = |predecessor1 = [[Michelle Bachelet]] |successor1 = [[Michelle Bachelet]] |office2 = [[Senado ng Tsile|Senador ng Tsile]] |term_start2 = 11 Marso 1990 |term_end2 = 11 Marso 1998 |predecessor2 = |successor2 = [[Carlos Bombal Otaegui]] |office3 = Pangulo ng [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|National Renewal]] |term_start3 = 26 Mayo 2001 |term_end3 = 10 Marso 2004 |predecessor3 = [[Alberto Cardemil Herrera]] |successor3 = [[Sergio Díez Urzúa]] |birth_date = {{Birth date|1949|12|1|df=y}} |birth_place = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |death_date = {{Death date and age|2024|2|6|1949|7|3|df=y}} |death_place = [[Lago Ranco]], [[Tsile]] |party = [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] |spouse = Cecilia Morel Montes |children = Magdalena<br />Cecilia<br />Sebastián<br />Cristóbal |alma_mater = [[Pontifical Catholic University of Tsile]]<br />[[Pamantasan ng Harvard]] |profession = [[Kapitalista]]<br />[[Businessperson]] |residence = [[Santiago, Tsile|Santiago]], [[Tsile]] |website = [http://www.pinera2010.cl/ Opisyal na websayt] }} Si '''Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique''' ({{IPA-es|miˈɣel ˈxwan seβasˈtjan piˈɲeɾa eʧeˈnike}}; 1 Disyembre 1949 - 6 Pebrero 2024) ang dating [[Nahalal na pangulo]] ng [[Tsile]]. Pinagwagian niya ang ikalawang yugto ng [[Halalan para sa Pagkapangulo ng Tsile, 2009–2010|halalan para sa pagkapangulo]] na ginawa noong 17 Enero 2010, at mauupo bilang [[Pangulo Tsile|pangulo]] noong 11 Marso 2010. Isa siyang tanyag na ekonomista, kapitalista, politiko at dating [[Senado ng Tsile|Senador]]. Kasapi siya ng gitnang-kanang partido ang [[Pambansang Pagpapanibago (Tsile)|Pambansang Pagpapanibago]] (RN), kabahagi ng [[Koalisyon para sa Pagbabago]], ang dating koalisyon ng [[Alyansa para sa Tsile]] namatay siya noong 6 Pebrero 2024 sa [[Lago Ranco]], [[Tsile]] dahil nasawi ang sinasakyan niya na helikopter.<ref>{{Cite web |last=S.A.P |first=El Mercurio |date=2024-02-07 |title=Detalles del accidente: Cómo era el helicóptero que piloteaba el ex Presidente y el punto exacto en el que capotó |url=https://www.emol.com/noticias/Nacional/2024/02/07/1120936/accidente-sebastian-pinera-lugar-helicoptero.html |access-date=2026-03-15 |website=Emol |language=Spanish}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{BD|1949|2024|Piñera, Sebastián}} {{Mga Pinuno ng APEC}} [[Kategorya:Mga politiko ng Chile]] {{stub|Tsile|Talambuhay}} lrzjykf2108xwmtd0tm8z6i8d2tyifq Louis Gruenberg 0 125575 2205664 2093978 2026-05-01T02:27:22Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205664 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Pebrero 2014}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Louis Gruenberg''' (Agosto 3, [Hulyo 22 sa lumang estilo ng pagpepetsa] 1884 - 10 Hunyo 1964) ay isang [[Estados Unidos|Amerikano]]ng pianista at kompositor. Ipinanganak siya sa Brest-Litovsk, [[Rusya]]. Kilalang-kilala siya dahil sa kanyang pang-operang mga iskor na ''Jack and the Beanstalk'', ''Green Mansions'', at ''The Emperor''. Kilala rin siya sa kanyang mga konsiyertong pangbiyolin. Mapupuna sa kanyang musika ang katangian ng mga tugtuging ng mga taong may itim na balat at ng Amerikanong taga-rural na mga pook.<ref name=NBK>{{cite-NBK|Gruenberg, Louis}}, ''Dictionary Index'' para sa G, pahina 464.</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{BD|1884|1964|Gruenberg, Louis}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga piyanista mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos]] {{stub|Talambuhay|Musika|Estados Unidos}} 2bxcxovm69txes19swvf2fd5mwezk6d Talaan ng mga bagay sa Sistemang Pang-araw batay sa laki 0 128318 2205737 2193026 2026-05-01T08:20:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205737 wikitext text/x-wiki [[File:Graph showing relative masses 2.png|thumb|Isang larawang nagpapakita ng bigat ng mga mabibigat ng bagay.]] Ito ang kumpletong '''talaan ng mga bagay sa Sistemang Pang-araw batay sa laki''' ng mga ito. ==Talaan== ===Mga bagay pataas ng ~200 km sa radius=== {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"| Katawan ! class="unsortable"| Larawan !Saktong radius<br><small>([[kilometro|km]])</small> ! class="unsortable"| Saktong radius<br><small>(R<sub>♁</sub>)</small> !Bolyum<br><small>([[1,000,000,000 (bilang)|10<sup>9</sup>]] km³)</small> ! class="unsortable" | Volume<br><small>(V<sub>♁</sub>)</small> ! Bigat<br><small>{{e|21}}&nbsp;kg <br> ([[Yottagram|Yg]]) </small> ! class="unsortable" | Bigat<br><small>(M<sub>♁</sub>)</small> ! Densidad<ref>Densities of those KBOs whose masses are uncertain are assumed to be 2.0 in line with Pluto</ref><br><small>g/cm<sup>3</sup></small> ! Surface gravity <br> (m/s²) ! class="unsortable" | Surface gravity <br> (♁) ! class="unsortable" |Uri ng Bagay ! class="unsortable" | Shape |- |[[Sun]] |bgcolor=black|[[File:Sun920607.jpg|50px]] |696,000 |109.25 |1,412,000,000 |1,303,781 |1989100000 |332837 |1.409 |274.0 |28.02 |[[Star]] |regular |- |[[Jupiter]] |bgcolor=black|[[File:Jupiter.jpg|50px]] |69,911 |10.97 |1,431,280 |1,321 |1898600 |317.83 |1.33 |24.79 |2.535 |[[Planet]] |regular |- |[[Saturn]] |bgcolor=black|[[File:Saturn-cassini-March-27-2004.jpg|50px]] |58,232 |9.14 |827,130 |764 |568460 |95.159 |0.70 |10.445 |1.06 |[[Planet]] |regular |- |[[Uranus]] |bgcolor=black|[[File:Uranus.jpg|50px]] |25,362 |3.98 |68,340 |63.1 |86832 |14.536 |1.30 |8.87 |0.9 |[[Planet]] |regular |- |[[Neptune]] |bgcolor=black|[[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|50px]] |24,622 |3.87 |62,540 |57.7 |102430 |17.147 |1.76 |11.15 |1.140 |[[Planet]] |regular |- |[[Earth]] |bgcolor=black|[[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|50px]] |6,371.0 |1 |1,083.21 |1 |5973.6 |1 |5.515 |[[Earth's gravity|9.78033]] |1 |[[Planet]] |[[Earth#Shape|regular]] |- |[[Venus]] |bgcolor=black|[[File:Venus-real.jpg|50px]] |6,051.8 |0.950 |928.43 |0.857 |4868.5 |0.815 |5.24 |8.872 |0.9 |[[Planet]] |regular |- |[[Mars]] |bgcolor=black|[[File:Mars Valles Marineris.jpeg|50px]] |3,390.0 |0.532 |163.18 |0.151 |641.85 |0.107 |3.94 |3.7 |0.38 |[[Planet]] |regular |- |[[Ganymede (moon)|Ganymede]]<sup>†</sup> <br /><small> Jupiter III</small> |bgcolor=black|[[File:Ganymede g1 true.jpg|50px]] |2,631.2 |0.413 |76.30 |0.0704 |148.2 |0.0248 |1.936 |1.428 |0.15 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |regular |- |[[Titan (moon)|Titan]] <sup>†</sup> <br /><small> Saturn VI</small> |bgcolor=black|[[File:Titan in natural color Cassini.jpg|50px]] | 2576<ref name="Jacobson 2006">{{cite journal |last=Jacobson |first=R. A. |author2=Antreasian, P. G.; Bordi, J. J.; Criddle, K. E.; et al. |title=The gravity field of the saturnian system from satellite observations and spacecraft tracking data |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-12_132_6/page/2520 |journal=The Astronomical Journal |month=December |year=2006 |volume=132 |issue=6 |pages=2520–2526 |doi=10.1086/508812}}</ref> |0.404 |71.52 |0.0660 |134.5 |0.0225 |1.88 |1.354 |0.14 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |[[Mercury (planet)|Mercury]] |bgcolor=black|[[File:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|50px]] |2,439.7 |0.383 |60.83 |0.0562 |330.2 |0.0553 |5.43 |3.7 |0.377 |[[Planet]] |regular |- |[[Callisto (moon)|Callisto]]<sup>†</sup> <br /><small> Jupiter IV</small> |bgcolor=black|[[File:Callisto.jpg|50px]] |2,410.3 |0.378 |58.65 |0.0541 |107.6 |0.018 |1.83 |1.23603 |0.126 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |regular |- |[[Io (moon)|Io]]<sup>†</sup> <br /><small> Jupiter I</small> |bgcolor=black|[[File:Io highest resolution true color.jpg|50px]] |1,821.5 |0.286 |25.32 |0.0234 |89.3 |0.015 |3.528 |1.797 |0.183 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |regular |- |[[Moon]] |bgcolor=black|[[File:Full moon.jpeg|50px]] |1,737.1 |0.273 |21.958 |0.0203 |73.5 |0.0123 |3.3464 |1.625 |0.166 |Satellite of Earth |regular |- |[[Europa (moon)|Europa]]<sup>†</sup> <br /><small> Jupiter II</small> |bgcolor=black|[[File:Europa-moon.jpg|50px]] |1,561 |0.245 |15.93 |0.0147 |48 |0.00803 |3.01 |1.316 |0.134 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |regular |- |[[Triton (moon)|Triton]]<sup>†</sup> <br /><small> Neptune I</small> |bgcolor=black|[[File:Neptune’s Moon Triton Fosters Rare Icy Union (gemini1903a) (square crop).jpg|50px]] |1,353.4 |0.212 |10.38 |0.0096 |21.5 |0.00359 |2.061 |0.782 |0.0797 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |regular |- |[[Eris (dwarf planet)|Eris]] <sup>R</sup> <br /> <small> 136199 </small> |bgcolor=black|[[File:Eris and dysnomia2.jpg|50px]] |1,300 <ref name=spitzer/> |0.19 |7 |0.007 |16.7<ref>{{cite journal|title=The Mass of Dwarf Planet Eris|author=M.E. Brown and E.L. Schaller |journal=Science |year=2007|volume=316|issue=5831|page=1585 |doi=10.1126/science.1139415|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585|pmid=17569855}}</ref> |0.0027 |2.25 |{{Gr|16.7|1300}} |0.0677 |[[Dwarf planet]] & <br/> [[Scattered disc object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |regular |- |[[Pluto]] <br> <small> 134340 </small> |bgcolor=black|[[File:Ang planeta Pluto mula sa New Horizons.png|50px]] <!-- HST / NASA --> |1,195 |0.187 |7.15 |0.0066 |13.105 |0.0022 |2.0 |0.61 |0.062 |[[Dwarf planet]] <br/>& [[Kuiper belt object]] |regular |- |[[Titania (moon)|Titania]]<sup>‡</sup> <br /><small> Uranus III</small> |bgcolor=black|[[File:Titania (moon) color cropped.jpg|50px]] |788.9 |0.124 |2.06 |0.0019 |3.526 |0.00059 |1.72 |0.378 |0.0385 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |regular |- |[[Rhea (moon)|Rhea]]<sup>‡</sup> <br /><small> Saturn V</small> |bgcolor=black|[[File:Rhea (moon) thumb.jpg|50px]] |764.4 |0.12 |1.87 |0.0017 |2.3166 |0.00039 |1.23 |0.26 |0.027 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |[[Oberon (moon)|Oberon]]<sup>†</sup> <br /><small> Uranus IV</small> |bgcolor=black|[[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|50px]] |761.4 |0.12 |1.85 |0.0017 |3.014 |0.0005 |1.63 |0.347 |0.035 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |regular |- |[[Makemake (dwarf planet)|Makemake]] <sup>R</sup><sup>A</sup> <br /><small> 136472</small> |bgcolor=black|[[File:Makemake hubble.png|50px]] | 750<ref name="spitzer"/> |0.126-0.157 |1.8 |0.002 |4 |0.00067 |2.0 |0.47 |0.048 |[[Dwarf planet]] <br/> & [[Kuiper belt object]] |regular |- |[[90377 Sedna|Sedna]]*<sup>A</sup><sup>R</sup> <br /><small> 90377</small> |bgcolor=black| [[File:Sedna PRC2004-14d.jpg|50px]] <!-- Hubble/NASA 2004 --> |745 |0.09-0.14 |1.73 |0.0016 |3 |0.00050 |2.0 |0.33–0.50 |0.0337-0.0511 |[[Detached object (astronomy)|Detached object]] |unknown |- |[[Iapetus (moon)|Iapetus]]<sup>†</sup> <br /><small> Saturn VIII</small> |bgcolor=black|[[File:Iapetus by Voyager 2 - enhanced.jpg|50px]] |736 |0.113 |1.55 |0.0014 |1.9739 |0.00033 |1.08 |0.223 |0.0227 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |[[Charon (moon)|Charon]]<sup>†</sup> <br /><small> Pluto I</small> |bgcolor=black| |604 |0.095 |0.87 |0.0008 |1.52 |0.00025 |1.65 |0.279 |0.028 |[[Moons of Pluto|Satellite of Pluto]] |regular |- |{{mpl+|225088|2007 OR|10}}* |bgcolor=black| |600 |0.094 |0.904 |0.0008 |1.81<sup>P</sup> |0.0003 |2.0 |{{Gr|0.904|600}} |0.017 |[[Scattered disc]] |unknown |- |[[Umbriel (moon)|Umbriel]]<sup>†</sup><br /><small> Uranus II</small> |bgcolor=black|[[File:Umbriel moon 1.gif|50px]] |584.7 |0.092 |0.84 |0.0008 |1.2 |0.00020 |1.4 |0.234 |0.024 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |regular |- |[[Ariel (moon)|Ariel]] <sup>‡</sup> <br /><small> Uranus I</small> |bgcolor=black|[[File:Ariel in monochrome.jpg|50px]] |578.9 |0.091 |0.81 |0.0008 |1.35 |0.00022 |1.67 |0.269 |0.027 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |regular |- |{{dp|Haumea}} <sup>R</sup> <br /><small> 136108</small> |bgcolor=black|[[File:2003 EL61.jpg|50px]] |575<ref name="spitzer"> {{cite web |title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope |author=John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot |work=University of Arizona, Lowell Observatory, California Institute of Technology, NASA Ames Research Center, Southwest Research Institute, Cornell University |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538v2 |date=2007-02-20 |access-date=2008-07-27}}</ref> |0.117 |1.3–1.6 |0.001 |4.2 |0.00069 |3 |0.44 |0.045 |[[Dwarf planet]] <br/>& [[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|trinary]] |regular (scalene ellipsoid) |- |{{mpl+|84522|2002 TC|302}}<sup>R</sup> |bgcolor=black| |572.7<ref name=spitzer/> |0.09 |0.786 |0.0007 |1.573<sup>P</sup> |0.00026 |2.0 |{{Gr|1.573|572.7}} |0.033 |[[Kuiper belt object]]<br/>[[Resonant trans-Neptunian object|2:5 resonance]] |unknown |- |[[Dione (moon)|Dione]]<sup>†</sup><br /><small> Saturn IV</small> |bgcolor=black|[[File:Dione color south.jpg|50px]] <!-- 2005 Cassini / NASA --> |561.6 |0.088 |0.73 |0.0007 |1.096 |0.000183 |1.48 |0.232 |0.0236 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |[[Tethys (moon)|Tethys]]<sup>‡</sup><br /><small> Saturn III</small> |bgcolor=black|[[File:PIA07738 Tethys mosaic contrast-enhanced.jpg|50px]] <!-- Cassini / NASA --> |533 |0.083 |0.624 |0.0006 |0.6173 |0.000103 |1.15 |0.145 |0.015 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |{{mpl|2005 QU|182}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |525 |0.082 |0.606 |0.00056 |1.21<sup>P</sup> |0.0002 |2.0 |{{Gr|1.21|525}} |0.03 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[50000 Quaoar]]* |bgcolor=black|[[File:Quaoar PRC2002-17e.jpg|50px]] |500 <!-- 844{{±|207|190}} km (thermal) --> |0.0785 |0.523 |0.0005 |1.05<sup>P</sup> |0.00017 |2.8 |{{Gr|1.05|500}} |0.0287 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Classical Kuiper belt object|Cubewano]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[Ceres (dwarf planet)|Ceres]]<sup>‡</sup> |bgcolor=black|[[File:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg|50px]] |475 |0.076 |0.437 |0.0004 |0.95 |0.000159 |2.08 |0.27 |0.0275 |[[Dwarf planet]] <br/>in the [[asteroid belt]] |regular |- |[[90482 Orcus]]<sup>R</sup><sup>A</sup> |bgcolor=black|[[File:Orcus nasa.jpg|50px]] |473 |0.069-0.08 |0.4 |0.0004 |0.62<sup>A</sup> |0.0001 |1.5 |{{Gr|0.62|473}} |0.03 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[plutino]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |{{mpl+|202421|2005 UQ|513}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |462 |0.074 |0.443 |0.0004 |0.886<sup>P</sup> |0.0001 |2.0 |{{Gr|0.886|462}} |0.0284 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Classical Kuiper belt object|Cubewano]] |unknown |- |{{mpl|2007 UK|126}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |439 |0.069 |0.354 |0.0003 |0.708<sup>P</sup> |0.0001 |2.0 |{{Gr|0.708|439}} |0.025 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |{{mpl+|174567|2003 MW|12}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |419 |0.0658 |0.308 |0.0003 |0.616<sup>P</sup> |0.0001 |2.0 |{{Gr|0.616|419}} |0.024 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |{{mpl|2006 QH|181}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |382 |0.06 |0.233 |0.000215 |0.467<sup>P</sup> |0.00008 |2.0 |{{Gr|0.467|382}} |0.022 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |{{mpl|2004 XR|190}}* |bgcolor=black| |375 |0.059 |0.221 |0.0002 |0.4416<sup>P</sup> |0.00007 |2.0 |{{Gr|0.4416|375}} |0.0215 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[19521 Chaos]]* |bgcolor=black| |372.5<ref name=johnston>{{cite web |date=22 August 2008 |title=List of Known Trans-Neptunian Objects |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html |access-date=2008-12-08}}</ref> |0.0585 |0.216 |0.0002 |0.4328<sup>P</sup> |0.00007 |2.0 |{{Gr|0.4328|372.5}} |0.021 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[cubewano]] |unknown |- |{{mpl+|55565|2002 AW|197}}<sup>R</sup> |bgcolor=black|[[File:2002AW197-Spitzer.jpg|50px]] <!-- Spitzer ST NASA 2004 --> |367 |0.0576 |0.207 |0.00019 |0.414<sup>P</sup> |0.000069 |2.0 |{{Gr|0.414|367}} |0.0211 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |{{mpl+|145452|2005 RN|43}}<sup>9</sup> |bgcolor=black| |365 |0.0573 |0.2036 |0.00019 |0.407<sup>P</sup> |0.000068 |2.0 |{{Gr|0.407|365}} |0.02096 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2002 MS4|2002 MS<sub>4</sub>]]<sup>R</sup> |bgcolor=black| |363 |0.057 |0.203 |0.00018 |0.4005<sup>P</sup> |0.000067 |2.0 |{{Gr|0.4005|363}} |0.02086 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(84922) 2003 VS2|(84922) 2003 VS<sub>2</sub>]] <sup>R</sup> |bgcolor=black| |363<!-- spitzer thermal 2-band --><ref name=spitzer/> |0.057 |0.203 |0.00018 |0.4005<sup>P</sup> |0.000067 |2.0 |{{Gr|0.4005|363}} |0.02086 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[plutino]] |unknown |- |[[(208996) 2003 AZ84|(208996) 2003 AZ<sub>84</sub>]]<sup>R</sup> |bgcolor=black| |343 |0.0538 |0.169 |0.000156 |0.338<sup>P</sup> |5.66 E-5 |2.0 |{{Gr|0.338|343}} |0.0196 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[plutino]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[(55637) 2002 UX25|(55637) 2002 UX<sub>25</sub>]]<sup>R</sup> |bgcolor=black|[[File:UX25-LB1-2009Nov19-06UT.jpg|50px]] |340.6 <ref name=spitzer/> |0.0535 |0.166 |0.000153 |0.331<sup>P</sup> |0.0000554 |2.0 |{{Gr|0.331|340.6}} |0.01952 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[(90568) 2004 GV9|(90568) 2004 GV<sub>9</sub>]]<sup>R</sup> |bgcolor=black| |338.5<ref name=spitzer/> |0.0531 |0.162 |0.00015 |0.325<sup>P</sup> |0.0000534 |2.0 |{{Gr|0.325|338.5}} |0.0194 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[28978 Ixion]]<sup>R</sup><sup>A</sup> |bgcolor=black| |{{Listrow|325|0.3|3|<ref name=spitzer/>|2.0}} |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(42301) 2001 UR163|(42301) 2001 UR<sub>163</sub>]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |318 |0.05 |0.134 |0.00012 |0.269<sup>P</sup> |0.000045 |2.0 |{{Gr|0.269|318}} |0.018 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[20000 Varuna]]*<sup>A</sup> |bgcolor=black| |{{Listrow|310|0.37|3|<ref name=spitzer/>}} |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2003 UZ413]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |303 |0.048 |0.116 |0.00012 |0.33<sup>P</sup> |0.000055 |2.0 |{{Gr|0.33|303}} |0.0246 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2003 QW90|2003 QW<sub>90</sub>]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |290 |0.0455 |0.102 |0.00009 |0.2<sup>P</sup> |0.000034 |2.0 |{{Gr|0.2|290}} |0.016 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(145451) 2005 RM43|(145451) 2005 RM<sub>43</sub>]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |290 |0.0455 |0.102 |0.00009 |0.2<sup>P</sup> |0.000034 |2.0 |{{Gr|0.2|290}} |0.016 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(120347) 2004 SB60|(120347) 2004 SB<sub>60</sub>]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |290 |0.0455 |0.102 |0.00009 |0.2<sup>P</sup> |0.000034 |2.0 |{{Gr|0.2|290}} |0.016 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[(15874) 1996 TL66|(15874) 1996 TL<sub>66</sub>]]<sup>R</sup><sup>A</sup> |bgcolor=black| |{{Listrow|288|0.2|3}} |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[(119951) 2002 KX14|(119951) 2002 KX<sub>14</sub>]]* |bgcolor=black| |280 |0.044 |0.092 |0.000085 |0.18<sup>P</sup> |0.00003 |2.0 |{{Gr|0.18|280}} |0.0157 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |{{mpl|2004 NT|33}} |bgcolor=black| |277 |0.043 |0.089 |0.000082 |0.178<sup>P</sup> |0.000029 |2.0 |{{Gr|0.178|277}} |0.0158 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(120348) 2004 TY364|(120348) 2004 TY<sub>364</sub>]]* |bgcolor=black| |277 |0.043 |0.089 |0.000082 |0.178<sup>P</sup> |0.000029 |2.0 |{{Gr|0.178|277}} |0.0158 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[38628 Huya]]<sup>R</sup> |bgcolor=black| |266<ref name=spitzer/> |0.04175 |0.0788 |0.000073 |0.158<sup>P</sup> |0.00026 |2.0 |{{Gr|0.158|266}} |0.015 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[plutino]] |unknown |- |[[2 Pallas]]<sup>$</sup> |bgcolor=black|[[File:PallasHST2007.jpg|50px]] |266<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |0.0042 |0.078 |0.00007 |0.211 |0.0000353 |2.8<ref> {{cite journal |author=Schmidt, B. E., ''et al.'' |title=Hubble takes a look at Pallas: Shape, size, and surface |journal=39th Lunar and Planetary Science Conference (Lunar and Planetary Science XXXIX). Held March 10–14, 2008, in League City, Texas. |year=2008 |volume=1391 |page=2502 |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/2502.pdf |format=PDF|access-date=2008-08-24 }}</ref> |{{Gr|0.211|266}} |0.02 |[[asteroid]] |irregular |- |[[4 Vesta]]<sup>$</sup> |bgcolor=black|[[File:Vesta 20110701 cropped.jpg|50px]] |264.6 |0.042 |0.078 |0.00007 |0.262 |0.0000438 |3.42<ref>{{cite journal |last=Baer |first=James |author2=Chesley, Steven R. |title=Astrometric masses of 21 asteroids, and an integrated asteroid ephemeris |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=100 |issue=2008 |pages=27–42 |publisher=Springer Science+Business Media B.V. 2007 |url=http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf |format=[[PDF]] |doi=10.1007/s10569-007-9103-8 |access-date=2008-11-11 |year=2008 |archive-date=2011-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224014158/http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf |url-status=dead }}</ref> |{{Gr|0.262|264.6}} |0.0256 |[[asteroid]] |regular (uncertain) |- |[[Enceladus (moon)|Enceladus]]<sup>‡</sup> <br /><small> Saturn II</small> |bgcolor=black|[[File:Enceladus from Voyager.jpg|50px]] |252.1 |0.039 |0.067 |0.00006 |0.108 |0.0000181 |1.61 |0.111 |0.0113 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |[[2001 QF298|2001 QF<sub>298</sub>]]* |bgcolor=black| |252 |0.04 |0.067 |0.00006 |0.134<sup>P</sup> |0.000022 |2.0 |{{Gr| 0.134 |252}} | 0.014 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(82075) 2000 YW134|(82075) 2000 YW<sub>134</sub>]]* |bgcolor=black| |250 | 0.039 | 0.065 |0.00006 |0.13<sup>P</sup> |0.000022 |2.0 |{{Gr|0.13|250}} |0.014 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(145480) 2005 TB190|(145480) 2005 TB<sub>190</sub>]] |bgcolor=black| |250 | 0.039 | 0.065 |0.00006 |0.13<sup>P</sup> |0.000022 |2.0 |{{Gr|0.13|250}} |0.014 |[[Detached object]] |unknown |- |[[(145480) 2005 TB190|(145480) 2005 TB<sub>190</sub>]] |bgcolor=black| |250 | 0.039 | 0.065 |0.00006 |0.13<sup>P</sup> |0.000022 |2.0 |{{Gr|0.13|250}} |0.014 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(144897) 2004 UX10|(144897) 2004 UX<sub>10</sub>]] |bgcolor=black| |250 | 0.039 | 0.065 |0.00006 |0.13<sup>P</sup> |0.000022 |2.0 |{{Gr|0.13|250}} |0.014 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[Miranda (moon)|Miranda]]<sup>‡</sup> <br /><small> Uranus V</small> |bgcolor=black|[[File:Miranda.jpg|50px]] |235.8 |0.037 |0.055 |0.00005 |0.0659 |0.0000110 |1.20 |0.07910375 |0.00806 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |regular |- |[[(26375) 1999 DE9|(26375) 1999 DE<sub>9</sub>]] |bgcolor=black| |230.5<ref name=spitzer/> |0.036 |0.051 |0.000047 |0.1026<sup>P</sup> |0.000017 |2.0 |{{Gr|0.1026|230.5}} |0.013 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2002 CY248|2002 CY<sub>248</sub>]] |bgcolor=black| |230 |0.036 |0.051 |0.00005 |0.102<sup>P</sup> |0.000017 |2.0 |{{Gr|0.102|230}} |0.013 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2002 XV93|2002 XV<sub>93</sub>]] |bgcolor=black| |230 |0.036 |0.051 |0.00005 |0.102<sup>P</sup> |0.000017 |2.0 |{{Gr|0.102|230}} |0.013 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2003 QX113|2003 QX<sub>113</sub>]] |bgcolor=black| |230 |0.036 |0.051 |0.00005 |0.102<sup>P</sup> |0.000017 |2.0 |{{Gr|0.102|230}} |0.013 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(35671) 1998 SN165|(35671) 1998 SN<sub>165</sub>]]* |bgcolor=black| |229 |0.036 |0.05 |0.000046 |0.1<sup>P</sup> |0.000017 |2.0 |{{Gr|0.1|229}} |0.013 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2004 PR107|2004 PR<sub>107</sub>]] |bgcolor=black| |220<ref name=johnston/> |0.0345 |0.0446 |0.00004 |0.089<sup>P</sup> |0.000014 |2.0 |{{Gr|0.089|220}} |0.0126 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[2003 QW90|2003 QW<sub>90</sub>]] |bgcolor=black| |220<ref name=johnston/> |0.0345 |0.0446 |0.00004 |0.089<sup>P</sup> |0.000014 |2.0 |{{Gr|0.089|220}} |0.0126 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[1999 CD158|1999 CD<sub>158</sub>]] |bgcolor=black| |220 |0.0345 |0.0446 |0.00004 |0.089<sup>P</sup> |0.000014 |2.0 |{{Gr|0.089|220}} |0.0126 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(120132) 2003 FY128|(120132) 2003 FY<sub>128</sub>]]* |bgcolor=black| |220 |0.0345 |0.0446 |0.00004 |0.089<sup>P</sup> |0.000014 |2.0 |{{Gr|0.089|220}} |0.0126 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[Proteus (moon)|Proteus]] <sup>‡</sup><sup>A</sup> <br /><small> Neptune VIII</small> |bgcolor=black|[[File:Proteus (Voyager 2).jpg|50px]] |210 |0.033 |0.038 |0.000035 |0.050 |0.00000844 |1.3<ref>{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |publisher=[[JPL]] (Solar System Dynamics) |title=Planetary Satellite Physical Parameters |date=2006-07-13 |access-date=2008-02-09}}</ref> |0.0666 |0.00678 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |irregular |- |[[(47171) 1999 TC36|(47171) 1999 TC<sub>36</sub>]]* |bgcolor=black| |207.3<ref name=spitzer/> |0.0325 |0.0373 |0.000034 |0.075<sup>P</sup> |0.0000125 |2.0 |{{Gr|0.075|207.3}} |0.012 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[10 Hygiea]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |{{Listrow|203.6|0.0885|2.12 |<ref>{{cite web |date=2008 |title=Recent Asteroid Mass Determinations |publisher=Personal Website |author=Jim Baer |url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |access-date=2008-12-03 |archive-date=2013-07-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HxBzMsli?url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |url-status=dead }}</ref> |3|<ref name=jpldataHyg>{{cite web |title=JPL Small-Body Database Browser: 10 Hygiea |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=10 |access-date=2008-09-07}}</ref>}} |[[asteroid]] |irregular |- |[[(119979) 2002 WC19|(119979) 2002 WC<sub>19</sub>]] |bgcolor=black| |200.5<ref name=johnston119979>{{cite web |date=26 November 2008 |title=(119979) 2002 WC19 |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html |access-date=2009-03-04}}</ref> |0.0315 |0.034 |0.00003 |0.0675<sup>P</sup> |0.000011 |2.0 |{{Gr|0.0675|200.3}} |0.0115 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[(26181) 1996 GQ21|(26181) 1996 GQ<sub>21</sub>]]* |bgcolor=black| |200 |0.031 |0.0335 |0.000011 |0.067<sup>P</sup> |0.000011 |2.0 |{{Gr|0.067|200}} |0.011 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[2006 HH123|2006 HH<sub>123</sub>]] |bgcolor=black| |200 |0.031 |0.0335 |0.000011 |0.067<sup>P</sup> |0.000011 |2.0 |{{Gr|0.067|200}} |0.011 |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[Mimas (moon)|Mimas]]<sup>‡</sup><br /><small> Saturn I</small> |bgcolor=black|[[File:Mimas moon.jpg|50px]] |198.3 |0.031 |0.033 |0.00003 |0.03749 |0.0000063 |1.15 |0.06363 |0.00648 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |} ===Mga bagay sa pagitan ng 200 at 100 km sa radius=== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable"|Body ! class="unsortable"|Image ! Mean radius<br><small>([[kilometre|km]])</small> ! Mass<br><small> {{e|18}}&nbsp;kg <br />([[Zettagram|Zg]])</small> ! class="unsortable"|Type of object ! class="unsortable"| Shape |- |[[Mimas (moon)|Mimas]]<sup>‡</sup><br /><small> Saturn I</small> |bgcolor=black|[[File:Mimas moon.jpg|50px]] |198.3 |37.49 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |regular |- |{{mpl|2004 XA|192}} |bgcolor=black| |191.5 | |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[(55636) 2002 TX300|(55636) 2002 TX<sub>300</sub>]] |bgcolor=black|[[File:TX300-2009Nov16-04UT.jpg|50px]] |180 |24? |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |unknown |- |[[(48639) 1995 TL8|(48639) 1995 TL<sub>8</sub>]]<sup>*</sup> |bgcolor=black| |175 | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[Nereid (moon)|Nereid]] <sup>A</sup> <br /><small> Neptune II </small> |bgcolor=black| [[File:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]] |170 |31 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |irregular |- |[[148780 Altjira]] <sup>9</sup> |bgcolor=black| |170<ref name=johnston/> | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]] |unknown |- |[[(47932) GN171|(47932) GN<sub>171</sub>]] |bgcolor=black| |160.5<ref name=spitzer/> | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[plutino]] |unknown |- |[[704 Interamnia]] <sup>M</sup> |bgcolor=black| |158.31<ref name=PSI/> |37 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[F-type asteroid|F-type]] |unknown |- |[[Hi'iaka (moon)|Hi'iaka]] <br /><small> Haumea I </small> |bgcolor=black| |155 |20 |[[Moons of Haumea|Satellite of Haumea]] |irregular |- |[[1995 SN55]]* (lost) |bgcolor=black| |155 | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |unknown |- |[[(79360) 1997 CS29]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |152.5<ref name=johnston/> | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[(79978) 1999 CC158]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |152<ref name=johnston/> | |[[Scattered-disc object]] |unknown |- |[[(40314) 1999 KR16]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |152 | |[[trans-Neptunian object]] |unknown |- |[[52 Europa]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| [[File:52Eur-LB1-richfield.jpg|50px|center]] |150.4 |16.5 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[511 Davida]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |144.7 |43.8 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[87 Sylvia]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| [[File:CMSylvia.png|50px|center]] |142.8 |14.78 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[X-type asteroid|X-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|trinary]] |irregular |- | [[(26308) 1998 SM165|(26308) 1998 SM<sub>165</sub>]] | bgcolor=black| |139.9<!-- 279.8 / 2 = 139.9 --><ref name=spitzer/> |14 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |unknown |- |[[Hyperion (moon)|Hyperion]] <sup>$</sup> <br /><small> Saturn VII </small> | bgcolor=black| [[File:Hyperion true.jpg|50px|center]] |135.0 |5.58 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |irregular |- | [[2005 PU21]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |132.5<ref name=johnston/> | |[[Scattered-disc object]] |unknown |- |[[(79983) 1999 DF9]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |132.5 | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]] |irregular |- |[[10199 Chariklo]] |bgcolor=black| |129 | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |irregular |- |[[107 Camilla]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |129.4 |11.2 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |irregular |- |[[3 Juno]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| [[File:Juno.JPG|50px|center]] |128.8 |26.7 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |irregular |- |[[31 Euphrosyne]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |128 |6.23 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[15 Eunomia]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |127.7<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=15%20Eunomia;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |31.2 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |irregular |- |[[(145453) 2005 RR43|(145453) 2005 RR<sub>43</sub>]] |bgcolor=black| |126 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |unknown |- |[[(148209) 2000 CR105|(148209) 2000 CR<sub>105</sub>]]*<sup>A</sup> |bgcolor=black| |126 |13 |[[Detached object (astronomy)|Detached object]] |unknown |- |[[(119878) 2002 CY224]] |bgcolor=black| |121<ref name=johnston/> |15 |[[Scattered disc object]] |unknown |- |[[65 Cybele]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| | 118.7<ref name=cybelle>{{cite web |date=2008-08-10 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 65 Cybele |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=65 |access-date=2008-11-25}}</ref> |17.8 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[2060 Chiron]]*<sup>A</sup> <br />95P/Chiron |bgcolor=black| |116.7 |10 |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |irregular |- |[[88 Thisbe]] <sup>$</sup> |bgcolor=black| |116 <ref name=jpldata88>{{cite web |date=2008-07-04 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 88 Thisbe |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=88 |access-date=2008-11-06}}</ref> |10.5 <sup>M</sup> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[B-type asteroid|B-type]] |irregular |- |[[(120178) 2003 OP32|(120178) 2003 OP<sub>32</sub>]] |bgcolor=black| |115 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |unknown |- |[[2004 VN112]]<sup>9</sup> |bgcolor=black| |115 | |[[Scattered-disc object]] |unknown |- |[[2002 KW14|2002 KW<sub>14</sub>]] |bgcolor=black| | 115<ref>http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm</ref> <!-- 264 km r ? <ref name=johnston/> --> | |[[Kuiper belt object]] |unknown |- |[[65489 Ceto]] <sup>M</sup> |bgcolor=black| |114.85<!-- 229.7 / 2 = 114.85 --> <ref name=spitzer/> |3.74 |[[Centaur (minor planet)|Centaur]]{{mdash}}[[Trans-Neptunian object|TNO]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |irregular |- |[[324 Bamberga]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |114 |10 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[451 Patientia]] |bgcolor=black| |112.5 | |[[Main-belt asteroid]] |irregular |- |[[532 Herculina]] |bgcolor=black| |111 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |irregular |- |[[48 Doris]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |111 |17 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[375 Ursula]] |bgcolor=black| [[File:375Ursula-LB1.jpg|50px|center]] |108 <!-- 216±10 km. diameter--><ref name=Millis1984>{{cite journal |last=Millis |first=R.L |author2=Wasserman, Bowell, Franz, Klemola, Dunham |title=The diameter of 375 URSULA from its occultation of AG + 39 deg 303 |journal=Astronomical Journal |volume=89 |pages=592–596 |year=1984 |url=http://adsabs.harvard.edu/full/1984AJ.....89..592M |access-date=2008-11-30 |doi=10.1086/113553 }}</ref> | |[[Main-belt asteroid]] |unknown |- |[[45 Eugenia]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |107 |5.69 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[F-type asteroid|F-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|trinary]] |irregular |- |[[Phoebe (moon)|Phoebe]] <sup>$</sup> <br /><small> Saturn IX </small> |bgcolor=black| [[File:Phoebe cassini.jpg|50px|center]] |106.6 |8.29 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |irregular |- |[[29 Amphitrite]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |106 |11.8 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |irregular |- |[[53311 Deucalion]] |bgcolor=black| | 105.5<ref name=johnston/> | | [[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]] |irregular |- | [[(33001) 1997 CU29]] |bgcolor=black| |105.5 | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]] | unknown |- |[[423 Diotima]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |104.385<ref name=PSI/> |16 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |irregular |- |[[(181902) 1999 RD215]] |bgcolor=black| |104.33<ref name=johnston/> | |[[Scattered disc object]] |irregular |- |[[13 Egeria]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |104 |16.3 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[G-type asteroid|G-type]] |irregular |- |[[19 Fortuna]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |103.9 |12.7 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[G-type asteroid|G-type]] |irregular |- |[[54598 Bienor]] |bgcolor=black| |103.5 | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |irregular |- |[[94 Aurora]] |bgcolor=black| |102.5 | |[[asteroid]] |irregular |- |[[624 Hektor]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| [[File:624Hektor-LB1-mag15.jpg|50px|center]] | 101.5<ref name=Fernandes2003>{{cite journal|last=Fernandes|first=Yanga R.|author2=Sheppard, Scott S.; Jewitt, David C.|title=The albedo distribution of Jovian Trojan asteroids|year=2003|journal=The Astronomical Journal|volume=126|pages=1563–1574|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F|doi=10.1086/377015}}</ref> |14 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |irregular |- |[[22 Kalliope]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |101.4 |8.09 |[[asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |irregular |- |[[38083 Rhadamanthus]] |bgcolor=black| |100.5<ref name=johnston/> | | [[Kuiper belt object]] |irregular |- |[[(19308) 1996 TO66|(19308) 1996 TO<sub>66</sub>]] |bgcolor=black| |100 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |unknown |- |} ===Mga bagay sa pagitan ng 100 at 50 km sa radius=== {| class="wikitable sortable" !class="unsortable"|Katawan !class="unsortable"|Larawan ! Saktong radius<br><small>([[kilometro|km]])</small> ! Bigat<br><small> {{e|18}}&nbsp;kg <br />([[Zettagram|Zg]])</small> ! class="unsortable"| Uri ng Bagay |- |[[7 Iris]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| [[File:7Iris-LB1-richfield-mag10.jpg|50px|center]] |99.915 <ref name=jpldata7>{{cite web |date=2009-03-17 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 7 Iris |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=7 |access-date=2009-03-17}}</ref> |13.6 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- | [[24 Themis]] <sup>M</sup> |bgcolor=black| |99 |11.3 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Themis family|Themis]] |- |[[702 Alauda]] | bgcolor=black| [[File:702Ala-mag13-occult.jpg|50px|center]] |97.4<ref name=PSI/> |6.05 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[Larissa (moon)|Larissa]]<sup>A</sup> <br /><small> Neptune VII </small> | bgcolor=black| [[File:Larissa 1.jpg|50px|center]] |97 |4.2 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[(85633) 1998 KR65]] | bgcolor=black| |96<ref name=johnston/> | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[cubewano]] |- |[[121 Hermione]]<sup>M</sup> | bgcolor=black| |95 |5.38 |[[asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[372 Palma]] |bgcolor=black| |94.31<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=372%20Palma%20;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[asteroid]] |- |[[128 Nemesis]] |bgcolor=black| | 94.1 | 7 |[[asteroid]] |- |[[6 Hebe]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |93.1 |12.8 |[[asteroid]] |- |[[16 Psyche]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |93.0 |21.9 |[[asteroid]] |- |[[5145 Pholus]] |bgcolor=black| |92.5<ref name=spitzerother>{{cite journal |title=Infrared Observations of Distant Asteroids |author=Davies, J. K.; Tholen, D. J.; Ballantyne, D. R. |journal=Completing the Inventory of the Solar System, Astronomical Society of the Pacific Conference Proceedings |url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1996ciss.conf...97D&db_key=AST&high=3d6ea7529520743|year=1996|volume=107|pages= 97–105}}</ref> |6.6 |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[154 Bertha]] | bgcolor=black| |92.47<ref name=PSI/> |5.2 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[76 Freia]] | bgcolor=black| |91.83 | 6.5 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Cybele asteroid|Cybele]] |- |[[(59358) 1999 CL158]]<sup>9</sup> | bgcolor=black| |91.5 | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}unstable |- |[[130 Elektra]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |91.1<ref name=PSI/> |6.6 |[[asteroid]]{{mdash}}[[G-type asteroid|G-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[Janus (moon)|Janus]]<sup>$</sup> <br /><small> Saturn X </small> | bgcolor=black| [[File:Janus 2006 closeup by Cassini.jpg|50px|center]] <!-- cassini / NASA --> |89.4 |1.912 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[259 Aletheia]] | bgcolor=black| |89.3<ref name=PSI/> |5.97 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Galatea (moon)|Galatea]] <br /><small> Neptune VI </small> | bgcolor=black| [[File:Galatea moon.jpg|50px|center]] |88 |2.12 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[88611 Teharonhiawako]] |bgcolor=black| | 88<ref name=johnston/> | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[42355 Typhon]] |bgcolor=black| |87.5<!-- 175 / 2 = 87.5 --><ref name=spitzer/> | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[(19255) 1994 VK8]] |bgcolor=black| |87.5<ref name=johnston/> | 5.6 |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]] |- |[[120 Lachesis]] |bgcolor=black| |87.05<ref name=PSI/> |5.5 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[(24835) 1995 SM55|(24835) 1995 SM<sub>55</sub>]] |bgcolor=black| |87 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |- |[[41 Daphne]] |bgcolor=black| |87 | |[[asteroid]] |- |[[9 Metis]]<sup>$</sup> |bgcolor=black| |86.9 |11.3 |[[asteroid]] |- |[[747 Winchester]] |bgcolor=black| |85.86<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[153 Hilda]] |bgcolor=black| |85.32<ref name=PSI/> | 5.2 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Hilda asteroids|Hildas]] |- |[[790 Pretoria]] |bgcolor=black| |85.2<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=790%20Pretoria;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[asteroid]] |- | [[Himalia (moon)|Himalia]] <sup>M</sup> <br /><small> Jupiter VI </small> |bgcolor=black| [[File:Himalia.png|50px|center]] |85 <ref name=jplssd/> - 92 <ref name="SheppardJewittPorco2004"/> |4.19 <ref name=Emelyanov2005>{{cite journal |last=Emelyanov |first=N.V. |author2= Archinal, B. A.; A’hearn, M. F.; et al. |title=The mass of Himalia from the perturbations on other satellites |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=438 |pages=L33–L36 |year=2005 |doi=10.1051/0004-6361:200500143 |access-date=2008-12-18 }}</ref> |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Himalia group]] |- |[[Namaka (moon)|Namaka]] <br /><small> Haumea II </small> |bgcolor=black| |85 |2 |[[Moons of Haumea|Satellite of Haumea]] |- |[[96 Aegle]] |bgcolor=black| |84.95 |5.1 |[[asteroid]] |- |[[241 Germania]] |bgcolor=black| |84.45<ref name=PSI/> |5.05 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[194 Prokne]] |bgcolor=black| |84.21<ref name=PSI/> |5 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[566 Stereoskopia]]<ref>http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt</ref> |bgcolor=black| |84.08<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[Amalthea (moon)|Amalthea]]<sup>$</sup> <br /> <small> Jupiter V </small> | bgcolor=black| [[File:Amalthea PIA01076.jpg|50px|center]] |83.5 |2.08 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[911 Agamemnon]] |bgcolor=black| |83.3<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- |[[66652 Borasisi]] |bgcolor=black| | 83<ref name=johnston/> | |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[cubewano]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[54 Alexandra]] |bgcolor=black| |82.88 | |[[asteroid]] |- |[[386 Siegena]] |bgcolor=black| |82.5<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=386%20Siegena;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[59 Elpis]] |bgcolor=black| |82.4 | |[[asteroid]] |- |[[1437 Diomedes]] |bgcolor=black| |82.16<ref name=PSI/> |4.6 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- |[[444 Gyptis]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |81.54<ref name=PSI/> |12.5 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Puck (moon)|Puck]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| [[File:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]] |81 |2.9 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[409 Aspasia]] |bgcolor=black| | 80.81<ref name=PSI/> |4.42 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[20461 Dioretsa]] |bgcolor=black| |80.2<ref name=johnston/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[damocloid]] |- | [[1992 QB1|1992 QB<sub>1</sub>]] |bgcolor=black| |80<ref name=johnston/> <!-- 100 on discovery<ref>[http://www.cfa.harvard.edu/iau/iauc/05600/05611.html IAU circular: discovery of 1992 QB1] </ref> --> | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[cubewano]] |- |[[(15875) 1996 TP66]] |bgcolor=black| | 80<ref name=spitzer/> | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}} inner [[plutino]] |- |[[209 Dido]] |bgcolor=black| |79.97<ref name=PSI/> | 4.28 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[334 Chicago]] |bgcolor=black| |79.275<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[804 Hispania]] |bgcolor=black| |78.79<ref name=PSI/> |9.95 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[P-type asteroid|P-type]] |- |[[185 Eunike]] |bgcolor=black| |78.76<ref name=PSI/> |4.09 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[139 Juewa]] |bgcolor=black| |78.3<ref name=PSI/> |4 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[354 Eleonora]] |bgcolor=black| |77.585<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[85 Io]] |bgcolor=black| | 77.4<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi</ref> |3.4 |[[asteroid]] |- |[[165 Loreley]] |bgcolor=black| |77.39<ref name=PSI/> |3.91 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[173 Ino]] |bgcolor=black| |77.05<ref name=PSI/> |3.83 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[11 Parthenope]] |bgcolor=black| |76.67<ref name=PSI/> |6.15<sup>M</sup> |[[asteroid]] |- |[[(137295) 1999 RB216]] |bgcolor=black| | 76.5<ref name=johnston/> | |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[twotino]] |- |[[14 Irene]] |bgcolor=black| |76<ref>{{cite web |date=2008-04-14 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 14 Irene |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=14 |access-date=2008-11-27}}</ref> |8.2 |[[asteroid]] |- |[[89 Julia]] |bgcolor=black| |75.75 |3.6 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- | [[536 Merapi]] |bgcolor=black| | 75.7<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[(145474) 2005 SA278]] |bgcolor=black| |75.62<ref name=johnston/> | |[[Scattered-disc object]] |- |[[776 Berbericia]] |bgcolor=black| |75.59<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[145 Adeona]] |bgcolor=black| |75.57<ref name=PSI/> |3.6 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Adeona family|Adena]] |- |[[150 Nuwa]] |bgcolor=black| |75.565<ref name=PSI/> |3.62 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Dysnomia (moon)|Dysnomia]] |bgcolor=black| |75<ref>http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=5673</ref> <!-- <ref>{{cite web|title=Dysnomia: The Moon of Eris|author=Mike Brown|publisher=Caltech|year=2006|url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/|access-date=2009-03-05}}</ref> --> | |Satellite of [[Eris (dwarf planet)|Eris]] |- |[[Despina (moon)|Despina]]<sup>A</sup> | bgcolor=black| [[File:Despina.jpg|50px|center]] |75 |2.1 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[49 Pales]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |75 |2.69 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Sycorax (moon)|Sycorax]] | bgcolor=black| |75<ref name=jplssd/> | 2.3 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[39 Laetitia]] |bgcolor=black| |74.75 | 3.5 |[[asteroid]] |- | [[117 Lomia]] | bgcolor=black| | 74.36<ref name=PSI/> |3.4 | [[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[238 Hypatia]] | bgcolor=black| |74.245<ref name=PSI/> | | [[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- | [[168 Sibylla]] | bgcolor=black| | 74.195<ref name=PSI/> |3.42 | [[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[283 Emma]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |74 |1.38 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[51 Nemausa]] |bgcolor=black| |73.93 | |[[asteroid]] |- |[[106 Dione]] |bgcolor=black| |73.3 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[G-type asteroid|G-type]] |- |[[(118378) 1999 HT11]] | bgcolor=black| |73<ref name=johnston/> | | [[Trans-Neptunian object]] |- |[[137 Meliboea]] | bgcolor=black| |72.71<ref name=PSI/> |3.2 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[20 Massalia]]<sup>$</sup> | bgcolor=black| |72.5 |5.67 |[[asteroid]] |- |[[211 Isolda]] | bgcolor=black| | 71.6<ref name=PSI/> | 3.07 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[1172 Äneas]] | bgcolor=black| |71.41<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1172%20;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- | [[144 Vibilia]] | bgcolor=black| |71.19<ref name=PSI/> |3 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[508 Princetonia]] |bgcolor=black| | 71.18<ref name=PSI/><ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=508;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par JPL 508]</ref> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[895 Helio]] |bgcolor=black| |70.95 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[B-type asteroid|B-type]] |- |[[361 Bononia]] | bgcolor=black| |70.86 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[D-type asteroid|D-type]] |- |[[420 Bertholda]] | bgcolor=black| | 70.625 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[P-type asteroid|P-type]] |- |[[93 Minerva]] | bgcolor=black| | 70.5 | 2.9 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|trinary]] |- |[[617 Patroclus]] |bgcolor=black| |70.46 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter trojan]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[308 Polyxo]] |bgcolor=black| | 70.345<ref name=PSI/> | 2.92 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[T-type asteroid|T-type]] |- |[[18 Melpomene]] | bgcolor=black| |70.3 |3 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[268 Adorea]] |bgcolor=black| | 69.945<ref name=PSI/> | 2.87 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]] |- | [[349 Dembowska]] |bgcolor=black| | 69.885<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[R-type asteroid|R-type]] |- |[[489 Comacina]] |bgcolor=black| | 69.695 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[69 Hesperia]] |bgcolor=black| |69.07 | 2.76 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[2003 UZ117|2003 UZ<sub>117</sub>]] |bgcolor=black| |69 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |- | [[762 Pulcova]] |bgcolor=black| | 68.54 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[196 Philomela]] |bgcolor=black| | 68.195<ref name=PSI/> | 2.65 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[212 Medea]] |bgcolor=black| | 68.06<ref name=PSI/> | 2.64<ref>"(212) Médée." Wikipédia, l'encyclopédie libre. 16 jan 2009, 21:16 UTC. 13 mar 2009, 00:01 <http://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=(212)_M%C3%A9d%C3%A9e&oldid=37119259>. <!-- MLA style --></ref> |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Portia (moon)|Portia]]<sup>A</sup> | bgcolor=black| |67.6<ref name=jplssd/> |1.7 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[712 Boliviana]] | bgcolor=black| |63.785 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[X-type asteroid|X-type]] |- | [[588 Achilles]] | bgcolor=black| |67.735 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- |[[690 Wratislavia]] | bgcolor=black| [[File:690Wrat-mag13-100yrs.jpg|50px|center]] | 67.325 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[111 Ate]] |bgcolor=black| |67.28 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[247 Eukrate]] |bgcolor=black| |67.215<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[705 Erminia]] |bgcolor=black| | 67.11<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[471 Papagena]] |bgcolor=black| |67.095 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |Phorcys <br /><small> Ceto I </small> | bgcolor=black| |67<ref name=johnston/> | 1.67<ref name=Grundy2007>{{cite journal |last=Grundy |first=W.M. |author2=Stansberry, J.A.; Noll K.S.; Stephens, D.C.; et al. |title=The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur |journal=Icarus |year=2007 |url=http://arxiv.org/abs/0704.1523 |access-date=2008-08-31 }}</ref> |[[Satellite]] of [[65489 Ceto]] |- | [[1998 WW31]] | bgcolor=black| |66.5 | 2 |[[Trans-Neptunian object]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[147 Protogeneia]] | bgcolor=black| | 66.465<ref name=PSI/> | 2.5 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[344 Desiderata]] | bgcolor=black| | 66.135<ref name=PSI/> | 2.42 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[146 Lucina]] | bgcolor=black| | 66.1<ref name=PSI/> | 2.4 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[141 Lumen]] | bgcolor=black| | 65.52<ref name=PSI/> |1.6 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[356 Liguria]] |bgcolor=black| |65.655 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[187 Lamberta]] | bgcolor=black| | 65.2 <ref name=PSI/> | 2.37 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[95 Arethusa]] | bgcolor=black| | 65 |2.6 |[[asteroid]] |- |[[419 Aurelia]] |bgcolor=black| |64.505 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[F-type asteroid|F-type]] |- |[[200 Dynamene]] |bgcolor=black| |64.18<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[8 Flora]] |bgcolor=black| |63.9 |8.47 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]]{{mdash}}[[Flora family|Flora]] |- |[[92 Undina]] |bgcolor=black| | 63.8 |2.1 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[654 Zelinda]] |bgcolor=black| |63.7 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[426 Hippo]] |bgcolor=black| |63.55 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[47 Aglaja]] |bgcolor=black| [http://casjobs.sdss.org/ImgCutoutDR6/getjpeg.aspx?ra=24.02115651&dec=13.03557584&scale=0.1980635&width=512&height=512&opt=L&query=&Label=on pic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004095224/http://casjobs.sdss.org/ImgCutoutDR6/getjpeg.aspx?ra=24.02115651&dec=13.03557584&scale=0.1980635&width=512&height=512&opt=L&query=&Label=on |date=2011-10-04 }} |63.48 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[279 Thule]] |bgcolor=black| |63.295<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[D-type asteroid|D-type]] |- |[[1143 Odysseus]] |bgcolor=black| |62.82<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] (L4) |- |[[469 Argentina]] |bgcolor=black| |62.785 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Cybele asteroid|Cybele]] |- |[[159 Aemilia]] |bgcolor=black| |62.5 |1.4 |[[asteroid]] |- |[[405 Thia]] |bgcolor=black| |62.45 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[602 Marianna]] |bgcolor=black| |62.36 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[216 Kleopatra]] |bgcolor=black|[[File:Kleopatra.jpg|50px]] <!-- radar cgi --> |62 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|trinary]] |- |[[46 Hestia]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |62 |3.5 |[[asteroid]] |- |[[104 Klymene]] |bgcolor=black| |61.9 |2 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[410 Chloris]] |bgcolor=black| |61.785 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[134 Sophrosyne]] |bgcolor=black| |61.64 |2 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[328 Gudrun]] | bgcolor=black| |61.46<ref name=PSI/> | 1.94 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[68 Leto]] |bgcolor=black| |61.3 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[70 Panopaea]] |bgcolor=black| |61.01 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[127 Johanna]] | bgcolor=black| |61<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=127;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[276 Adelheid]] | bgcolor=black| |60.8<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[176 Iduna]] |bgcolor=black| |60.52<ref name=PSI/> | 1.76 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[G-type asteroid|G-type]] |- |[[28 Bellona]] |bgcolor=black| |60.5 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[156 Xanthippe]] |bgcolor=black| |60.495<ref name=PSI/> | 1.85 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[86 Semele]] |bgcolor=black| |60.3 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[78 Diana]] |bgcolor=black| |60.3 | ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[381 Myrrha]] |bgcolor=black| |60.29 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}} |- |[[225 Henrietta]] |bgcolor=black| | 60.245<ref name=PSI/> | 1.83 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Cybele asteroid|Cybele]] |- |[[618 Elfriede]] |bgcolor=black| | 60.145 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}} |- |[[(73840) 2002 PN34]] |bgcolor=black| |59.75<ref name=spitzer/> | |[[Scattered-disc object]] |- |[[105 Artemis]] |bgcolor=black| |59.6 |1.8 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[81 Terpsichore]] | bgcolor=black| |59.54 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[5 Astraea]] |bgcolor=black| |59.535<ref name=PSI/> |2.9 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[74 Galatea]] <!-- asteroid, not moon of Saturn --> | bgcolor=black| |59.36 |1.8 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[350 Ornamenta]] | bgcolor=black| |59.175<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[772 Tanete]] |bgcolor=black| |58.83<ref name=PSI/> | ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- | [[476 Hedwig]] |bgcolor=black| |58.38 <ref name=PSI/> | ||[[Main-belt asteroid]] |- |[[171 Ophelia]] |bgcolor=black| |58.35<ref name=PSI/> | 1.66 <!-- mass from french wikipedia --> ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Themis family|Themis]] |- |[[203 Pompeja]] |bgcolor=black| |58.13<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[3063 Makhaon]] |bgcolor=black| |58.07<ref name=PSI/> |1.6 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- |[[38 Leda]] |bgcolor=black| |57.97<ref name=PSI/> |1.6 |[[asteroid]] |- |[[360 Carlova]] |bgcolor=black| |57.88<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}} |- |[[521 Brixia]] |bgcolor=black| |57.825 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}} |- |[[490 Veritas]] |bgcolor=black| |57.78 |57.97<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}Veritas |- |[[466 Tisiphone]] |bgcolor=black| | 57.765 <ref name=PSI/> | ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[53 Kalypso]] |bgcolor=black| |57.69 | |[[asteroid]] |- |[[2241 Alcathous]] |bgcolor=black| |57.315 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter trojan]] |- |[[388 Charybdis]] |bgcolor=black| |57.085 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[34 Circe]] |bgcolor=black| |56.75 | 1.5 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Epimetheus (moon)|Epimetheus]]<sup>$</sup> <br /> <small> Saturn XI </small> |bgcolor=black| [[File:Epimetheus.jpg|50px|center]] <!-- alternate: [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50px|center]] cassini / NASA --> |56.7 |0.5304 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[596 Scheila]] |bgcolor=black| |56.67 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[56 Melete]] |bgcolor=black| |56.62 |1.5 |[[asteroid]] |- |[[129 Antigone]] |bgcolor=black| |56.5<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=129;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |2 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}nickel-iron |- |[[12 Victoria]] |bgcolor=black| |56.4 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[57 Mnemosyne]] |bgcolor=black| |56.3 | |[[asteroid]] |- |[[545 Messalina]] |bgcolor=black| |55.645 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[2797 Teucer]] |bgcolor=black| |55.57<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter trojan]](L4) |- |[[2920 Automedon]] |bgcolor=black| |55.5<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter trojan]](L4) |- |[[2001 QR322]] |bgcolor=black| |55 <!-- ((60 + 160) / 2) / 2 = 55 --> | |[[Neptune trojan]] |- |[[91 Aegina]] |bgcolor=black| |54.9 |1.4 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[140 Siwa]] |bgcolor=black| |54.895 <ref name=PSI/> | 1.4 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[595 Polyxena]] |bgcolor=black| |54.535 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[230 Athamantis]] |bgcolor=black| |54.495 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[659 Nestor]] |bgcolor=black| |54.435 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- | [[37 Fides]] |bgcolor=black| |54 |1.3 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[514 Armida]] |bgcolor=black| | 53.085 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[23 Thalia]] | bgcolor=black| |53.8 |1.3 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[739 Mandeville]] | bgcolor=black| |53.765 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[X-type asteroid|X-type]] |- | [[2007 VL305]] <sup> A </sup> | bgcolor=black| | 53.75 | |[[Neptune trojan]] |- |[[40 Harmonia]] | bgcolor=black| |53.6 |1.3 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[357 Ninina]] |bgcolor=black| |53.05 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[181 Eucharis]] |bgcolor=black| |53.33<ref name=PSI/> |1.2 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[K-type asteroid|K-type]] |- | [[346 Hermentaria]] |bgcolor=black| |53.26 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[506 Marion]] |bgcolor=black| |52.97 <ref name=PSI/> | ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[365 Corduba]] |bgcolor=black| |52.96 <ref name=PSI/> | ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[253 Mathilde]]<sup>$</sup> | bgcolor=black| [[File:(253) mathilde.jpg|50px|center]] |52.8 |0.1033 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[36 Atalante]] | bgcolor=black| |52.8 | |[[asteroid]] |- |[[713 Luscinia]] | bgcolor=black| |52.76 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[164 Eva]] |bgcolor=black| |52.435 <ref name=PSI/> | 1.21 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[98 Ianthe]] | bgcolor=black| |52.25 |1.2 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[35 Leukothea]] |bgcolor=black| |52 | 1.1 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[240 Vanadis]] |bgcolor=black| |51.95 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[221 Eos]] |bgcolor=black| | 51.935<ref name=PSI/> | 1.17 <!-- mass from french wikipedia --> ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[K-type asteroid|K-type]] |- |[[(29981) 1999 TD10]] |bgcolor=black| |51.85<!-- 103.7 / 2 = 51.85 --><ref name=spitzer/> | |[[Trans-Neptunian object]] |- |[[192 Nausikaa]] |bgcolor=black| |51.7 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[63 Ausonia]] |bgcolor=black| |51.57 |1.1 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[570 Kythera]] |bgcolor=black| |51.405 <ref name=PSI/> | |[[Main belt asteroid]] |- |[[233 Asterope]] |bgcolor=black| |51.39 <ref name=PSI/> |1.4 <!-- mass from french wiki --> |[[Main belt asteroid]]{{mdash}}[[T-type asteroid|T-type]] |- |[[4063 Euforbo]] |bgcolor=black| |51.23<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter Trojan]] |- |[[175 Andromache]] |bgcolor=black| |50.585<ref name=PSI/> | 1.08 <!-- mass from french wikipedia --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[191 Kolga]] |bgcolor=black| |50.515<ref name=PSI/> | 1.08 ||[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[387 Aquitania]] |bgcolor=black| |50.255 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[522 Helga]] |bgcolor=black| |50.61 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Cybele asteroid|Cybele]] |- |[[663 Gerlinde]] |bgcolor=black| |50.44 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[626 Notburga]] |bgcolor=black| | 50.365 <ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[42 Isis]] |bgcolor=black| |50.1 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[30 Urania]] |bgcolor=black| |50 | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |} ===Mga halimbawa ng bagay sa pagitan ng 50 km at 20 km sa radius=== There are easily tens of thousands of objects 50&nbsp;km in radius or smaller{{Clarify|date=October 2009}}, but only a fraction have been explored. The number of digits is not an endorsement of [[significant figures]]. The table switches from {{e|18}}&nbsp;kg to {{e|15}}&nbsp;kg ([[Exagram|Eg]]), and many of these mass values are assumed. (see also [[List of minor planets]]) {| class="wikitable sortable" !class="unsortable"|Body !class="unsortable"|Image !Mean radius<br><small>([[kilometer|km]])</small> ! Mass<br><small> {{e|15}}&nbsp;kg <br /> ([[Exagram|Eg]]) <br /> </small> ! class="unsortable"| Type of object |- |[[50 Virginia]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |49.91 |1000 |[[asteroid]] |- |[[114 Kassandra]] |bgcolor=black| | 49.86<ref name=PSI/> | 1000 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[T-type asteroid|T-type]] |- | [[162 Laurentia]] |bgcolor=black| |49.55<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[401 Ottilia]] |bgcolor=black| |49.56 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Thebe (moon)|Thebe]]<sup>A</sup> <br><small> Jupiter XIV </small> | bgcolor=black| [[File:Thebe.jpg|50px|center]] |49.3<ref name=jplssd/> |430 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[148 Gallia]] |bgcolor=black| |48.88<ref name=PSI/> | 980 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[R-type asteroid|R-type]] |- |[[404 Arsinoe]] |bgcolor=black| |48.855 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[27 Euterpe]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |48 |930 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[26 Proserpina]] |bgcolor=black| |48 |900 |[[asteroid]] |- |[[773 Irmintraud]] |bgcolor=black| |47.94<ref name=PSI/> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[D-type asteroid|D-type]] |- |[[21 Lutetia]]<sup>M</sup> |bgcolor=black| |47.8<ref name=PSI/> |2570 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[62 Erato]] |bgcolor=black| |47.7 |910 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Themis family|Themis]] |- | [[345 Tercidina]] |bgcolor=black| |47.06 <ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Juliet (moon)|Juliet]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |46.8<ref name=jplssd/> |560 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[58 Concordia]] |bgcolor=black| |46.72 |850 |[[asteroid]] |- |[[229 Adelinda]] |bgcolor=black| |46.6<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]] |- |[[Nix (moon)|Nix]] |bgcolor=black| |46<ref>average of values taken from: {{cite journal | author = H. A. Weaver |author2 = S. A. Stern, M. J. Mutchler, A. J. Steffl, M. W. Buie, W. J. Merline, J. R. Spencer, E. F. Young and L. A. Young | year = 2006 | month = 23 February | title = Discovery of two new satellites of Pluto | journal = Nature | volume = 439| issue = 7079 | pages = 943–945| doi = 10.1038/nature04547 | url = http://arxiv.org/pdf/astro-ph/0601018 | access-date = 2007-11-11 | format = subscription required | pmid = 16495991}}</ref> | 70 |[[Moons of Pluto|Satellite of Pluto]] |- |[[103 Hera]] |bgcolor=black| |45.6 |790 |[[asteroid]] |- |[[17 Thetis]] |bgcolor=black| [[File:17Thetis-LB1.jpg|50px|center]] |45 |1200 |[[asteroid]] |- |[[143 Adria]] |bgcolor=black| |44.965<ref name=PSI/> | 760 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[109 Felicitas]] |bgcolor=black| |44.7 |750 |[[asteroid]] |- |[[100 Hekate]] |bgcolor=black| |44.5<ref>{{cite web |url=http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html |title=IRAS Minor Planet Survey |archive-url=https://web.archive.org/web/20051211134758/http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html |archive-date=2005-12-11 |access-date=2010-06-26 |url-status=live }}</ref> |1000 |[[asteroid]] |- |[[90 Antiope]] A |bgcolor=black| | 43.9<ref name=johnstonam90/> |410 |[[asteroid]]{{mdash}}[[C-type asteroid|C-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[227 Philosophia]] |bgcolor=black| |43.655<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Prometheus (moon)|Prometheus]]<sup>$</sup> <br /> <small> Saturn XVI (16) </small> |bgcolor=black| [[File:Prometheus - Voyager 2.jpg|50px|center]] |43.1 |156.6 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[110 Lydia]] |bgcolor=black| |43.05 |670 |[[asteroid]] |- |[[Elara (moon)|Elara]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |43 |870 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Himalia group]] |- |[[72 Feronia]] |bgcolor=black| |42.95 |670 |[[asteroid]] |- |[[60558 Echeclus]]/ <br /> 174P/Echeclus |bgcolor=black| | 42<ref name=spitzer/><ref name=johnston/> | | [[Centaur (minor planet)|centaur]]<ref name=echeclus>{{cite web |date=2008-05-07 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 60558 Echeclus (2000 EC98) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=60558 |access-date=2008-09-09}}</ref> |- |[[8405 Asbolus]] |bgcolor=black| |42<ref name=spitzer/> | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[90 Antiope|S/2000 (90) 1]] |bgcolor=black| | 41.9<ref name=johnstonam90>http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html</ref> | |[[asteroid moon]] of [[90 Antiope]] |- |[[71 Niobe]] |bgcolor=black| |41.7 |610 |[[asteroid]] |- |[[102 Miriam]] |bgcolor=black| |41.5<ref name="SIMPS">{{cite web | url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html | author=Tedesco ''et al.'' | title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) | access-date=December 31, 2008 | work=IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6.0 | publisher=[[Planetary Data System]] | year=2004 }}</ref> | |[[asteroid]] |- | [[97 Klotho]] |bgcolor=black| |41.4 |590 |[[asteroid]] |- |[[61 Danae]] |bgcolor=black| |41.02 | |[[asteroid]] |- |[[Thalassa (moon)|Thalassa]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |41 |350 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- | [[122 Gerda]] |bgcolor=black| |40.85<ref name=PSI/> |570 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[83 Beatrix]] |bgcolor=black| |40.69 |560 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[X-type asteroid|X-type]] |- |[[32 Pomona]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |40.5 | 550 |[[asteroid]] |- |[[Pandora (moon)|Pandora]]<sup>$</sup> <br /> <small> Saturn XVII (17)</small> |bgcolor=black| [[File:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]] |40.3 |135.6 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Belinda (moon)|Belinda]]<sup>A</sup> <br /> <small> Uranus XIV (14) </small> |bgcolor=black| [[File:Belinda.gif|50px|center]] |40 |360 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Cressida (moon)|Cressida]]<sup>A</sup> |bgcolor=black| |40 |340 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[115 Thyra]] | bgcolor=black| |39.92<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[135 Hertha]] | bgcolor=black| |39.62<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[84 Klio]] | bgcolor=black| |39.58<ref name=jpldata84klio>{{cite web |date=2008-03-30 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 84 Klio |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=84 |access-date=2008-11-06}}</ref> |520 |[[asteroid]] |- |[[80 Sappho]] | bgcolor=black| |39.2 | |[[asteroid]] |- |[[1001 Gaussia]] | bgcolor=black| |39 | |[[asteroid]] |- |[[58534 Logos]] | bgcolor=black| | 38.5<ref name=Grundy2005>{{cite journal |author=Grundy, W. M |author2=Noll, K. S.; Stephens, D. C. |title=Diverse albedos of small trans-neptunian objects |journal=Icarus |volume=176 |issue=1 |pages=184–191 |year=2005 |doi=10.1016/j.icarus.2005.01.007 |access-date=2006-10-22}} ([http://arxiv.org/abs/astro-ph/0502229 Preprint on arXiv.])</ref> | 270 |[[Kuiper belt object]]{{mdash}}[[cubewano]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[124 Alkeste]] | bgcolor=black| |38.18<ref name=PSI/> |470 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[55576 Amycus]] |bgcolor=black| |38.15 <ref name=spitzer/> | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[25 Phocaea]] | bgcolor=black| |37.6 | |[[asteroid]] |- |[[8405 Asbolus]] |bgcolor=black| |37<ref>{{cite journal|title=Infrared spectroscopy of the Centaur 8405 Asbolus: first observations at ESO-VLT|author=Barucci, M. A., de Bergh, C., Cuby, J.-G., Le Bras, A., Schmitt, B., & Romon, J.|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=357|pages=L53–L56|year=2000|url=http://adsabs.harvard.edu/full/2000A&A...357L..53B|access-date=2009-03-06}}</ref> | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[112 Iphigenia]] |bgcolor=black| |36.35<ref name=PSI/> | |[[asteroid]] |- |[[(86047) 1999 OY3]] |bgcolor=black| |36 | |[[Kuiper belt object]] — [[Haumea family]] |- |[[Hydra (moon)|Hydra]] |bgcolor=black| |36<ref name=jplssd/> <!-- 57 <ref name="Weaver2006"> average of values taken from: {{cite journal | author = H. A. Weaver |author2 = S. A. Stern, M. J. Mutchler, A. J. Steffl, M. W. Buie, W. J. Merline, J. R. Spencer, E. F. Young and L. A. Young | year = 2006 | month = 23 February | title = Discovery of two new satellites of Pluto | journal = Nature | volume = 439| issue = 7079 | pages = 943–945| doi = 10.1038/nature04547 | url = http://arxiv.org/pdf/astro-ph/0601018 | access-date = 2007-11-11 | format = subscription required | pmid = 16495991}}</ref> --> |391<sup>P</sup> |[[Moons of Pluto|Satellite of Pluto]] |- |[[Rosalind (moon)|Rosalind]]* |bgcolor=black| |36 |250 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Caliban (moon)|Caliban]] |bgcolor=black| | 36<ref name=jplssd/> | |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[99 Dike]] | bgcolor=black| |35.95 |390 |[[asteroid]] |- |[[66 Maja]] | bgcolor=black| |35.91 | |[[asteroid]] |- |[[116 Sirona]] | bgcolor=black| |35.85<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[44 Nysa]] | bgcolor=black| |35.32 |370 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[E-type asteroid|E-type]] |- |[[10370 Hylonome]] | bgcolor=black| | 35<ref name=spitzer/> | |[[centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[77 Frigga]] | bgcolor=black| |34.63 |350 |[[asteroid]] |- |[[55 Pandora]] |bgcolor=black| |33.35 | |[[asteroid]] |- |[[133 Cyrene]] |bgcolor=black| |33.29<ref name=PSI/> |310 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[79 Eurynome]] |bgcolor=black| |33.24 | |[[asteroid]] |- |[[Naiad (moon)|Naiad]]<sup>A</sup> | bgcolor=black| [[File:Naiad Voyager.png|50px|center]] |33 |190 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[43 Ariadne]] | bgcolor=black| |32.94 | |[[asteroid]] |- |[[101 Helena]] | bgcolor=black| |32.9 |300 |[[asteroid]] |- |[[108 Hecuba]] | bgcolor=black| |32.49<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=108%20Hecuba;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |390 |[[asteroid]] |- |[[Desdemona (moon)|Desdemona]]<sup>A</sup> | bgcolor=black| |32 |180 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Halimede (moon)|Halimede]]* |bgcolor=black| |31 | |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- | [[52975 Cyllarus]] |bgcolor=black| | 31 <ref name=spitzer/> | | [[Centaur (minor planet)|Centaur]] |- |[[82 Alkmene]] |bgcolor=black| |30.48 | |[[asteroid]] |- |[[60 Echo]] |bgcolor=black| |30.1 | |[[asteroid]] |- |[[Comet Hale-Bopp]] <br /> <small> C/1995 O1 </small> |bgcolor=black| [[File:Hale-bopp.jpg|50px|center]] | 30<ref name=hale-bopp>{{cite web |date=2007-10-22 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: C/1995 O1 (Hale-Bopp) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Hale-Bopp |access-date=2008-12-05}}</ref> | | [[Comet]] |- |[[Pasiphaë (moon)|Pasiphaë]]*<sup>A</sup> |bgcolor=black| |30 |300 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[7066 Nessus]] |bgcolor=black| |30<ref name=spitzer/><ref name=johnston/> | |[[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[Neso (moon)|Neso]] | bgcolor=black| |30 | |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[64 Angelina]] | bgcolor=black| |30<ref> "EXPLOSIVE ERUPTIONS ON ASTEROIDS: THE MISSING BASALTS ON ME AUBRIE PARENT BODY; Lionel i l s o n l * *and Klaus e i l l ;1 Planetary Geosciences Div., School of Ocean & Earth Science & Technology, University of Hawaii, Honolulu, Hawaii 96822, U.S.A. Environmental Science Div., Institute of Environmental & Biological Sciences, Lancaster University, Lancaster</ref> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[E-type asteroid|E-type]] |- |[[2008 KV42|2008 KV<sub>42</sub>]] |bgcolor=black| | 29.5<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm |access-date=2010-06-26 |archive-date=2011-02-12 |archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXrZwnC?url=http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm |url-status=dead }}</ref> | | [[detached object]] |- |[[67 Asia]] |bgcolor=black| | 29.06 | | [[asteroid]] |- |[[119 Althaea]] |bgcolor=black| | 28.65<ref name=PSI/> | 200 | [[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[142 Polana]] | bgcolor=black| |27.645<ref name=PSI/> |180 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[F-type asteroid|F-type]] |- |[[75 Eurydike]] | bgcolor=black| |27.96 |180 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[52872 Okyrhoe]] |bgcolor=black| |26.01<ref name=spitzer/> | | [[Centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[Bianca (moon)|Bianca]]* |bgcolor=black| |26 |92 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Prospero (moon)|Prospero]] |bgcolor=black| | 25 |85 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Setebos (moon)|Setebos]] |bgcolor=black| | 24<ref name=jplssd/> |75 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[123 Brunhild]] | bgcolor=black| |23.99<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[4348 Poulydamas]] |bgcolor=black| |24<ref name="EAON">{{cite web |date=2004-01-31 |title=E.A.O.N. : (4348) Poulydamas |publisher=European Asteroidal Occultation Network (E.A.O.N.) |author=Pierre Vingerhoets and Jan Van Gestel |url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004.0131-4348.gif |access-date=2010-05-31}}</ref> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Jupiter trojan]] |- |[[1000 Piazzia]] | bgcolor=black| |23.89<ref name=PSI>[https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive, Archive] ''Planetary Science Institute''</ref> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[113 Amalthea]] <!-- the asteroid not Jupiter's moon Amalthea --> |bgcolor=black| |23.07<ref name=PSI/> | 100 |[[Main-belt asteroid]] |- | [[Carme (moon)|Carme]]* |bgcolor=black| |23 |130 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[138 Tolosa]] | bgcolor=black| |22.75<ref name=PSI/> |99 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[126 Velleda]] | bgcolor=black| |22.4<ref name=PSI/> |94 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[73 Klytia]] | bgcolor=black| |22.22 |92 |[[asteroid]] |- |[[Sao (moon)|Sao]] | bgcolor=black| |22 | |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[125 Liberatrix]] | bgcolor=black| |21.79<ref name=PSI/> |87 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[Metis (moon)|Metis]] <!-- a moon, not Metis asteroid --> <br /> <small> Jupiter XVI </small> |bgcolor=black| [[File:Metis.jpg|50px|center]] |21.5<ref name=Thomas1998>{{cite journal|last=Thomas|first=P.C.|author2=Burns, J.A.; Rossier, L.; et al.|title=The Small Inner Satellites of Jupiter|journal=ICARUS|year=1998|volume=135|pages=360–371|doi=10.1006/icar.1998.5976 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T}}</ref> | 36 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[132 Aethra]] |bgcolor=black| |21.435<ref name=PSI/> |82 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[Ophelia (moon)|Ophelia]]* |bgcolor=black| |21.4<ref name=jplssd/><ref name=nssdc/> |53 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Laomedeia (moon)|Laomedeia]] | bgcolor=black| |21 | |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[118 Peitho]] |bgcolor=black| |20.87<ref name=PSI/> |76 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[208 Lacrimosa]] |bgcolor=black| |20.665<ref name=PSI/> |73.9 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Koronis family|Koronis]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- | [[136 Austria]] |bgcolor=black| |20.5<ref name=PSI/> |68 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[131 Vala]] |bgcolor=black| |20.22<ref name=PSI/> |69 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Cordelia (moon)|Cordelia]]* |bgcolor=black| |20 |44 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Siarnaq (moon)|Siarnaq]] | bgcolor=black| |20 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |} <!-- the moon Psamathe is in 20 km and below section--> ===Halimbawa ng mga bagay sa pagitan ng 20 km at 1 km sa radius=== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable"|Body ! class="unsortable"|Image ! Mean radius<br><small>([[kilometer|km]])</small> ! Mass<br><small> {{e|15}}&nbsp;kg <br /> ([[Exagram|Eg]]) <br /> </small> ! class="unsortable"| Type of object |- |[[167 Urda]] |bgcolor=black| |19.97<ref name=PSI/> | 66.7 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Koronis family|Koronis]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[Linus (moon)|Linus]] |bgcolor=black| |19 |60<ref name="Marchis03">{{cite journal | author= F. Marchis et al.| title= ''A three-dimensional solution for the orbit of the asteroidal satellite of 22 Kalliope''| journal= Icarus| year= 2003| volume= 165| pages= 112| url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2003Icar..165..112M&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=444b66a47d11635| doi= 10.1016/S0019-1035(03)00195-7}}</ref> |[[asteroid moon]] of [[22 Kalliope]] |- |[[Sinope (moon)|Sinope]]* |bgcolor=black| |19 |76 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Psamathe (moon)|Psamathe]]* |bgcolor=black| |19 |37 |[[Moons of Neptune|Satellite of Neptune]] |- |[[29P/Schwassmann-Wachmann]] |bgcolor=black| [[File:29P Schwassmann Wachmann.jpg|50px]] <!-- spitzer thermal / NASA --> |18.65<ref name=spitzer/> | |[[Comet]], [[centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[Lysithea (moon)|Lysithea]]* |bgcolor=black| |18 |63 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Himalia group]] |- |[[158 Koronis]] | bgcolor=black| |17.685<ref name=PSI/> | 46.3 <!-- french wikipedia mass --> |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Koronis family|Koronis]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- |[[226 Weringia]] | bgcolor=black| |16.92<ref name=PSI/> | |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]] |- | [[433 Eros]]<sup>$</sup> | bgcolor=black| [[File:Eros southern hemisphere overview.jpg|50px|center]] <!-- NEAR Shoemaker / NASA --> |16.84 |66.9 |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Amor asteroid|Amor]] |- |[[Stephano (moon)|Stephano]] |bgcolor=black| |16<ref name=jplssd/> |22 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Helene (moon)|Helene]] <br><small> Saturn XII </small> | bgcolor=black| [[File:Cassini Helene N00086698 CL.jpg|50px|center]] <!-- cassini / NASA --> |16 |25 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Albiorix (moon)|Albiorix]] | bgcolor=black| |16 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[1036 Ganymed]] |bgcolor=black| | 15.9 |33 |[[Near Earth asteroid]] |- |[[1815 Beethoven]] |bgcolor=black| | 15.8<ref name=johnston/> | |[[Main-belt asteroid]] |- |[[243 Ida]] |bgcolor=black| [[File:243 Ida large.jpg|50px|center]] <!-- NASA --> |15.7<ref name="BrittYeomansHousenConsolmagno2002p486">{{harvnb|Britt|Yeomans|Housen|Consolmagno|2002|p=486}}</ref> |42 |[[Main-belt asteroid]]{{mdash}}[[Koronis family|Koronis]]{{mdash}}[[S-type asteroid|S-type]]{{mdash}}[[Minor planet moon|binary]] |- |[[Atlas (moon)|Atlas]]<sup>$</sup> <br /> <small> Saturn XV (15)</small> | bgcolor=black|[[File:Cassini Atlas N00084634 CL.png|50px|center]] <!-- cassini / NASA --> |15.3 |66 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- | [[31824 Elatus]] |bgcolor=black| | 15 <ref name=spitzer/> | |[[centaur (minor planet)|centaur]] |- |[[Perdita (moon)|Perdita]] |bgcolor=black| | 15 | 18 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Prospero (moon)|Prospero]] |bgcolor=black| | 15 | |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Perdita (moon)|Perdita]] |bgcolor=black| | 15<ref name="Karkoschka2001b"/> |13 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Pan (moon)|Pan]]<sup>$</sup> | bgcolor=black|[[File:Pan side view.jpg|50px|center]] <!-- NASA --> |14.2 <ref name="Porco2007">{{cite journal | author= [[Carolyn C. Porco|Porco, C. C.]]; ''et al.''| title= ''Saturn's Small Inner Satellites: Clues to Their Origins''| journal=[[Science (journal)|Science]]| year= 2007| volume= 318| pages= 1602–1607| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P | doi= 10.1126/science.1143977}}</ref> |4.95 <ref name="Porco2007"/> |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Ananke (moon)|Ananke]] <br /> <small> Jupiter XII </small> |bgcolor=black| |14<ref name="SheppardJewittPorco2004">(Note, he assumed geometric albedo of 0.04-->) [[Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]], [[David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]], [[Carolyn Porco|Porco, C.]]; [https://web.archive.org/web/20070614045102/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf ''Jupiter's Outer Satellites and Trojans''], in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere,'' edited by Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon, Cambridge Planetary Science, Vol. 1, Cambridge, UK: Cambridge University Press, ISBN 0-521-81808-7, 2004, pp. 263-280</ref> |38.2 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Telesto (moon)|Telesto]] <br><small> Saturn XIII or Tethys B </small> | bgcolor=black| [[File:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]] <!-- cassini / NASA --> |11.8<ref name="Porco2006">{{cite journal |author=[[Carolyn C. Porco|Porco, C.C.]] ''et al.'' |title=''Physical Characteristics and Possible Accretionary Origins for Saturn's Small Satellites'' |journal=Bulletin of the American Astronomical Society |year=2006 |volume=37 |pages=768 |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf}}</ref> | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] & [[Tethys (moon)|Tethys]] trojan |- |[[Phobos (moon)|Phobos]]<sup>$</sup> <br><small> Mars I </small> | bgcolor=black| [[File:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]] <!-- MRO / NASA --> |11.1 |10.7 |[[Moons of Mars|Satellite of Mars]] |- |[[Paaliaq (moon)|Paaliaq]] |bgcolor=black| | 11 | 8.2 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Francisco (moon)|Francisco]] | bgcolor=black| | 11<ref name=jplssd/> |7.2 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Calypso (moon)|Calypso]] <br><small> Saturn XIV or Tethys C </small> |bgcolor=black|[[File:Calypso image PIA07633.jpg|50px|center]] <!-- cassini/NASA --> |10.7<ref name=jplssd/> | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] & [[Tethys (moon)|Tethys]] trojan |- |[[Leda (moon)|Leda]] |bgcolor=black| |10 |11 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Himalia group]] |- |[[Ferdinand (moon)|Ferdinand]] | bgcolor=black| | 10<ref name=jplssd/> |5.4 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Margaret (moon)|Margaret]] |bgcolor=black| |10<ref name=jplssd/> |5.4 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- | [[149 Medusa]] |bgcolor=black| | 9.88<ref name=PSI/> | 8 |[[Main-belt asteroid]] |- |[[Romulus (moon)|Romulus]] |bgcolor=black| | 9 |4 |[[asteroid moon]] of 87 Sylvia |- |[[Ymir (moon)|Ymir]] |bgcolor=black| |9 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Trinculo (moon)|Trinculo]] |bgcolor=black| |9 |3.9 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Cupid (moon)|Cupid]] |bgcolor=black| |9 |3.8 |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[2002 Euler]] |bgcolor=black| | 8.72 | 5.5 | [[Asteroid]] |- |[[Adrastea (moon)|Adrastea]] <br><small> Jupiter XV </small> |bgcolor=black|[[File:Adrastea.jpg|50px|center]] |8.2 |2 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Kiviuq (moon)|Kiviuq]] |bgcolor=black| |8 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Tarvos (moon)|Tarvos]] |bgcolor=black| |7.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- | [[2685 Masursky]] | bgcolor=black|[[File:Asteroid 2685Masurky.gif|50px|center]] | 7-10 |5–11 |[[asteroid]] |- |[[(65407) 2002 RP120]] |bgcolor=black| | 7.3<ref name=jpldataRP120>{{cite web |title =JPL Small-Body Database Browser: 65407 (2002 RP120)|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2002RP120 |access-date=2008-02-06}}</ref> | 3.1 |[[Damocloid]]([[retrograde]]) & possible ejected SDO |- |[[Bestla (moon)|Bestla]] |bgcolor=black| |7 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Petit-Prince (moon)|Petit-Prince]] |bgcolor=black| | 6.5 |1.2 |[[asteroid moon]] of [[45 Eugenia]] |- |[[Deimos (moon)|Deimos]]<sup>$</sup> <br><small> Mars II </small> |bgcolor=black| [[File:Deimos-MRO.jpg|50px|center]] <!-- MRO / NASA --> |6.2 |1.48 |[[Moons of Mars|Satellite of Mars]] |- |[[951 Gaspra]] |bgcolor=black| [[File:951 Gaspra.jpg|50px|center]] |6.1<ref>http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3984962</ref> |2–3 |[[asteroid]] |- |[[Bergelmir (moon)|Bergelmir]] |bgcolor=black| |6.0 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Ijiraq (moon)|Ijiraq]] |bgcolor=black| |6 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[S/2002 (121) 1]] |bgcolor=black| |6<ref name=MarKaaHom06>{{cite journal|author=F. Marchis ''et al.''|title=''Shape, size and multiplicity of main-belt asteroids I. Keck Adaptive Optics survey''|journal=Icarus|volume=185|pages=39|year=2006|url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006Icar..185...39M&db_key=AST&data_type=HTML&format=&high=444b66a47d32271|doi=10.1016/j.icarus.2006.06.001|pmid=19081813|issue=1|pmc=2600456}}</ref> |1.6 |[[asteroid moon]] of [[121 Hermione]] |- |[[1P/Halley]] |bgcolor=black|[[File:Halley's Comet, 1910.JPG|50px|center]] <!-- Yerkes public domain --> | 5.5<ref>11 km average diameter 2004 study {{JPL Small Body|name=1P}}</ref> |0.03<ref>Using the [[Volume#Volume formulas|volume of an ellipsoid]] of 15x8x8km * an assumed [[rubble pile]] density of 0.6 g/cm³ yields a mass (m=d*v) of ~3.02E+14 kg</ref> |[[Comet]] (75.3 year period) |- |[[S/2001 (107) 1]] |bgcolor=black| | 5.5<ref name="MarKaaHom06"/> |1.5 |[[asteroid moon]] of [[107 Camilla]] |- |[[Mab (moon)|Mab]] |bgcolor=black| |5.0 | |[[Moons of Uranus|Satellite of Uranus]] |- |[[Erriapus (moon)|Erriapus]] |bgcolor=black| |5.0 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[26858 Misterrogers]] |bgcolor=black| |4.75 | |[[Asteroid]] |- |[[Callirrhoe (moon)|Callirrhoe]] |bgcolor=black| |4.3 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Hyrrokkin (moon)|Hyrrokkin]] |bgcolor=black| |4.0 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Themisto (moon)|Themisto]] |bgcolor=black| |4.0 |0.69 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Daphnis (moon)|Daphnis]] | bgcolor=black|[[File:PIA06237.jpg|50px|center]] | 3-4 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Remus (moon)|Remus]] |bgcolor=black| | 3.5 |0.2 |[[asteroid moon]] of 87 Sylvia |- |[[Tarqeq (moon)|Tarqeq]] | bgcolor=black| | 3.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Kari (moon)|Kari]] | bgcolor=black| | 3.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Thrymr (moon)|Thrymr]] | bgcolor=black| | 3.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Mundilfari (moon)|Mundilfari]] | bgcolor=black| | 3.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Suttungr (moon)|Suttungr]] | bgcolor=black| | 3.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Praxidike (moon)|Praxidike]] | bgcolor=black| | 3.4 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Narvi (moon)|Narvi]] | bgcolor=black| | 3.3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Skathi (moon)|Skathi]] |bgcolor=black| |3.2 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[9P/Tempel]] | bgcolor=black| [[File:PIA02127.jpg|50px|center]] <!-- Deep Impact I probe / NASA --> | 3<ref name=Tempel1>{{cite web |title=Comet 9P/Tempel 1 |publisher=The Planetary Society |url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html |access-date=2008-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060209112311/http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html |archive-date=2006-02-09 |url-status=live }}</ref><ref name=jpl-tempel>{{cite web |date=2008-10-25 last obs |title=JPL Small-Body Database Browser: 9P/Tempel 1 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=9P |access-date=2008-12-16}}</ref> | .075 |[[Comet]] |- |[[Greip (moon)|Greip]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Jarnsaxa (moon)|Jarnsaxa]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Skoll (moon)|Skoll]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[S/2003 (130) 1]] |bgcolor=black| | 3 |0.4 |[[asteroid moon]] of 130 Electra |- |[[Loge (moon)|Loge]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Hati (moon)|Hati]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Fornjot (moon)|Fornjot]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Bebhionn (moon)|Bebhionn]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Aegir (moon)|Aegir]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[S/2007 S 2]] | bgcolor=black| | 3 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[118401 LINEAR]] |bgcolor=black| |3 |0.23 <!-- 2.3×10^14 kg --> | [[Main-belt comet]] |- |[[4179 Toutatis]] |bgcolor=black| [[File:Toutatis.jpg|50px|center]] <!-- NASA --> | 2.7<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Toutatis;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |0.05 |[[Near Earth asteroid]] |- |[[Iocaste (moon)|Iocaste]] | bgcolor=black| | 2.6 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Kalyke (moon)|Kalyke]] | bgcolor=black| | 2.6 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[3200 Phaethon]] | bgcolor=black| | 2.55 <!-- 5.1 diameter --> | 14 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]]{{mdash}}[[B-type asteroid|B-type]] |- |[[Farbauti (moon)|Farbauti]] | bgcolor=black| | 2.5 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[3753 Cruithne]] | bgcolor=black| | 2.5 | .13 |[[asteroid]] & [[Quasi-satellite]] of [[Earth]] |- |[[5535 Annefrank]] | bgcolor=black| [[File:Annefrank 5535.jpg|50px|center]] <!-- stardust / NASA --> |2.4 | |[[Asteroid]] |- |[[19P/Borrelly]] |bgcolor=black| [[File:Comet Borrelly Nucleus.jpg|50px|center]] <!-- deep space 1 / NASA --> | 2.4<ref>4.8 km diameter {{JPL Small Body|name=19P/Borrelly}}</ref> | | [[Comet]] (6.85 [[Julian year (astronomy)|year]] period) (Jupiter family) |- |[[2P/Encke]] |bgcolor=black|[[File:Comet Encke.jpg|50px|center]] <!-- NASA --> |2.4<ref>{{JPL Small Body|name=2P/Encke}}</ref> | |[[Comet]] (3.3 [[Julian year (astronomy)|year]] period) |- |[[Megaclite (moon)|Megaclite]] | bgcolor=black| | 2.25<ref>"Jupiter, in Astronomy"; ''The Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition, 2004. 52323 pgs.</ref> | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Taygete (moon)|Taygete]] | bgcolor=black| | 2.2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[Harpalyke (moon)|Harpalyke]] | bgcolor=black| | 2.2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[C/1996 B2 (Hyakutake)]] |bgcolor=black|[[File:Hyakutake Hubble.gif|50px|center]] <!-- hubble / NASA --> | 2.1<ref>{{JPL Small Body|name=C/1996 B2}}</ref> | |[[Comet]] [http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html] |- |[[81P/Wild 2]] | bgcolor=black|[[File:Comet wild 2 craters.jpg|50px|center]] <!-- Stardust / NASA --> | 2<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?ID=c00081_0</ref> | |[[Comet]] |- |[[Fenrir (moon)|Fenrir]] | bgcolor=black| | 2 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Pallene (moon)|Pallene]] | bgcolor=black|[[File:S2004s2 040601.jpg|50px|center]] | 2 |0.043 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Eukelade (moon)|Eukelade]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Helike (moon)|Helike]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Aoede (moon)|Aoede]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Hermippe (moon)|Hermippe]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Thyone (moon)|Thyone]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Autonoe (moon)|Autonoe]] |bgcolor=black| |2 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Isonoe (moon)|Isonoe]] |bgcolor=black| |1.9 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[Chaldene (moon)|Chaldene]] |bgcolor=black| |1.9 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[(53319) 1999 JM8]] |bgcolor=black| [[File:Asteroid 1999 JM8.gif|50px|center]] <!-- NASA --> |1.75 | |[[Asteroid]] |- |[[2867 Šteins]] |bgcolor=black| [[File:Steins.png|50px|center]] <!-- public domain hand drawn --> |1.75 | |[[Asteroid]] |- |[[Polydeuces (moon)|Polydeuces]] <br /> <small> Saturn XXXIV (34)</small> | bgcolor=black|[[File:Polydeuces.jpg|50px|center]] |1.75<ref name="note_11">Source: [http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/307/5713/1226 Porco ''et al.'' 2005]</ref> |0.03 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[17P/Holmes]] |bgcolor=black| [[File:17pHolmes 071104 eder vga.jpg|50px|center]] |1.7<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html |access-date=2010-06-26 |archive-date=2011-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525042438/http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html |url-status=dead }}</ref> | |[[Comet]] |- |[[Erinome (moon)|Erinome]] |bgcolor=black| |1.6 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[Arche (moon)|Arche]] |bgcolor=black| |1.5 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Hegemone (moon)|Hegemone]] |bgcolor=black| |1.5 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Euanthe (moon)|Euanthe]] |bgcolor=black| |1.5 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Eurydome (moon)|Eurydome]] |bgcolor=black| |1.5 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Carpo (moon)|Carpo]] |bgcolor=black| |1.5 |0.45 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Aitne (moon)|Aitne]] |bgcolor=black| |1.5 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Methone (moon)|Methone]] |bgcolor=black|[[File:Methone (frame 15).jpg|50px|center]] |1.5 |0.019 |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[4055 Magellan]] |bgcolor=black| |1.245<!-- 2.49 diameter --><ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4055%20Magellan;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[asteroid]]{{mdash}}[[Amor asteroid|Amor]]{{mdash}}[[V-type asteroid|V-type]] |- |[[132524 APL]] |bgcolor=black| [[File:Asteroid 2002 JF56.jpg|50px|center]]<!-- new horizons/NASA --> |1.15 | |[[asteroid]] |- |[[(6178) 1986 DA]] |bgcolor=black| | 1.15<ref>{{JPL Small Body|name=6178 (1986 DA)}}</ref> | .002 |[[asteroid]]{{mdash}}[[Amor asteroid|Amor]]{{mdash}}[[M-type asteroid|M-type]] |- |[[9969 Braille]] |bgcolor=black| [[File:PIA01345.jpg|50px|center]]<!-- deep space/NASA --> | 1 by 1 by 2 | |[[asteroid]] |- |[[Anthe (moon)|Anthe]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[Kore (moon)|Kore]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Cyllene (moon)|Cyllene]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Kallichore (moon)|Kallichore]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Mneme (moon)|Mneme]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Pasithee (moon)|Pasithee]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Kale (moon)|Kale]] |bgcolor=black| |1 |.015 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Sponde (moon)|Sponde]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Orthosie (moon)|Orthosie]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Thelxinoe (moon)|Thelxinoe]] |bgcolor=black| |1 | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |[[Euporie (moon)|Euporie]] |bgcolor=black| |1 |0.015 |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]] |- |} ===Halimbawa ng mga bagay pababa ng 1 km (1000 m)=== {| class="wikitable sortable" !class="unsortable"|Katawan !class="unsortable"|Larawan !Saktong radius<br><small>([[metro]])</small> ! Bigat<br><small> {{e|12}}&nbsp;kg ([[Petagram|Pg]]) <br /> </small> ! class="unsortable"| Uri ng Bagay |- |[[1620 Geographos]] |bgcolor=black| [[File:Geographos.jpg|50px|center]] <!-- radar --> | 885<ref name=PSI/> | 4<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.spds.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html |access-date=2004-10-30 |archive-date=2004-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041030182125/http://www.spds.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html |url-status=dead }}</ref> |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]] |- |[[1862 Apollo]] |bgcolor=black| | 850 |5.1 |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]]{{mdash}}[[Q-type asteroid|Q-type]] |- |[[103P/Hartley]] |bgcolor=black| | 800 | | [[Comet]] (6.41 years period) |- |[[Dactyl (moon)|Dactyl]] |bgcolor=black|[[File:Dactyl-HiRes.jpg|50px]] | 700 | |[[asteroid moon]] of [[243 Ida]] |- |[[1566 Icarus]] |bgcolor=black| | 700 |29 |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]]{{mdash}}[[U-type asteroid|U-type]] |- |[[4769 Castalia]] |bgcolor=black| |700<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4769%20Castalia;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> |5 |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]] |- |[[(137108) 1999 AN10]] |bgcolor=black| | 650 | |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]] |- |[[(29075) 1950 DA]] |bgcolor=black| [[File:1950da color 150.jpg|50px|center]] <!-- NASA --> | 600 |3<ref>[http://www.google.com/search?hl=en&q=3000+×+10^9+kilogram+to+exagram 3000 x 10^9 kg]</ref> |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid|Apollo]] |- |[[(66391) 1999 KW4|(66391) 1999 KW<sub>4</sub>]] |bgcolor=black| [[File:1999 KW4 animated.gif|50px|center]] <!-- NASA --> | 600 |2.33 |[[Mercury-crosser asteroid]]{{mdash}}[[Aten asteroid|Aten]] |- |[[46P/Wirtanen]] |bgcolor=black| |600 | |[[Comet]] |- |[[3908 Nyx]] <!-- there is a picture, but need cropped version --> |bgcolor=black| |520 |5 |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Amor asteroid|Amor]]{{mdash}}[[V-type asteroid|V-type]] |- | [[S/2003 J 9]] |bgcolor=black| |500<ref name=jplssd/> | |[[Moons of Jupiter|Satellite of Jupiter]]{{mdash}}[[Carme group]] |- |[[14827 Hypnos]] |bgcolor=black| |450<ref name=jpldataHypnos>{{cite web |title=JPL Small-Body Database Browser: 14827 Hypnos (1986 JK) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Hypnos |access-date=2008-02-08}}</ref> | |[[Comet]] ([[Dormant comet|dormant]])<ref name=dormant>{{cite journal |first=Kathryn |last=Whitman |author2=Alessandro Morbidelli and Robert Jedicke |title=The Size-Frequency Distribution of Dormant Jupiter Family Comets |year=2006 |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0603106v2 |access-date=2008-02-08}}</ref> |- |[[2007 CA19]] |bgcolor=black| | 432 |1.2 |[[Near Earth asteroid]] |- | [[2062 Aten]] |bgcolor=black| |450 |7.6 |[[Near Earth asteroid]] |- |[[6489 Golevka]] |bgcolor=black| <!-- radar to CGI --> |350<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi#top</ref> | |[[Near Earth asteroid]]{{mdash}}[[Apollo asteroid]] |- |[[25143 Itokawa]] |bgcolor=black| | 346 |0.0358 |[[Near Earth asteroid]] |- |[[2004 XP14]] |bgcolor=black| | 300 | |[[Near Earth asteroid]] |- |[[144898 2004 VD17|(144898) 2004 VD<sub>17</sub>]] |bgcolor=black| |290 |3<ref name="NASANEO">Based on an assumed density of 2.6 g/cm³ as given at the NASA NEO impact risk page http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211202907/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html |date=2011-02-11 }}</ref> |[[Near Earth asteroid]] |- |[[4660 Nereus]] |bgcolor=black|[[File:Nereus.jpg|50px|center]] <!-- NASA/JPL 2002 --> |165<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=4660%20Nereus;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[Near-Earth asteroid]] |- |[[S/2009 S 1]] <br /><small> Saturn LXII </small> | |150 |unknown |[[Moons of Saturn|Satellite of Saturn]] |- |[[99942 Apophis]] |bgcolor=black|[[File:2004MN4 Sormano.gif|50px]] |135 |0.05<ref name="NASANEO"/> |[[Near Earth asteroid]] |- |[[2007 TU24]] |bgcolor=black|[[File:2007 TU24 radar image 20080128.jpg|50px|center]] <!-- radar NASA --> |125<ref name=NASA0125>{{cite web |title=NASA Scientists Get First Images of Earth Flyby Asteroid |publisher=[[NASA]]/[[Jet Propulsion Laboratory|JPL]] |date=2008-01-25 |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |access-date=2008-01-26 |archive-date=2008-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129062350/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |url-status=dead }}</ref> | |[[Near Earth asteroid]] |- |{{mpl|1994 WR|12}} |bgcolor=black| |55<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html |access-date=2010-06-26 |archive-date=2016-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160326083250/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html |url-status=dead }}</ref> |0.002<ref name="NASANEO"/> |[[Near Earth asteroid]] |- |[[1998 KY26]] |bgcolor=black|[[File:Asteroid 1998 KY26.faces model.jpg|50px]] |15<ref>http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=1998%20KY26;orb=0;cov=0;log=0;cad=0#phys_par</ref> | |[[Near Earth asteroid]] & monolithic fast rotator |} ==Sanggunian== :<sup>†</sup> Using equatorial radius and assuming body is spherical :<sup>‡</sup> Using three radii and assuming body is spheroid : * Radius is known only very approximately :<sup>R</sup> Radius has been determined by various methods, such as optical ([[Hubble Space Telescope|Hubble]]), thermal ([[Spitzer Space Telescope|Spitzer]]), or direct imaging via spacecraft :<sup>9</sup> Unknown radius, generic assumed albedo of 0.09 :<sup>$</sup> Well studied asteroid or moon where the dimensions and mass are very well known. Asteroid sizes and masses taken from James Baer's [http://adsabs.harvard.edu/abs/2008DPS....40.5209B (Bio)] personal [http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt website.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021074442/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |date=2013-10-21 }} :<sup>M</sup> Mass has been determined by [[Perturbation (astronomy)|perturbation]]. For asteroids, see James Baer's personal [http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt website.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021074442/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |date=2013-10-21 }} :<sup>A</sup> Assumed mass :<sup>P</sup> Mass calculated assuming Pluto's density of 2.0 g/cm<sup>3</sup> :Note: For many of the well-determined moons, radii were taken from the [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par JPL Solar System Dynamics] page. :<sup>O</sup> Radius has been determined with [[Asteroid occultation]] ==Talababa== {{Reflist|2|refs= {{Source list |name1= |name2=Karkoschka2001b }} }} ==Malayuang Pagbabasa== * [http://www.psi.edu/pds/ NASA Planetary Data System (PDS)] * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Asteroids with Satellites] * [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Minor Planet discovery circumstances] * Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) and IRAS Minor Planet Survey (IMPS) ** [http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html SIMPS & IMPS] ([http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/diamalb.tab V6], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/addl.tab additional], from [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/ here] ** [http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive (dead link)] [http://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Archive] ''Planetary Science Institute'' ==Ugnay Panlabas== * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Planetary fact sheets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |date=2008-09-25 }} * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html Asteroid fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714102242/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html |date=2009-07-14 }} * [http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html All (known) Bodies in the Solar System Larger than 200 Miles in Diameter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124144608/http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html |date=2012-01-24 }} - in an image, put side-by-side. {{Solar System}} [[Kategorya:Agham]] oglyjrr4jzdr2aro9109rp8ke7n7pj4 Nago-Torbole 0 129211 2205584 2108670 2026-04-30T16:32:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205584 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Nago-Torbole|official_name=Comune di Nago-Torbole|native_name=|image_skyline=Torbole Panorama.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Nago-Torbole-Stemma.jpg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|52|N|10|53|E|type:city(2,434)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Trentino-Alto Adigio]]|province=[[Lalawigang Awtonomo ng Trento]] (TN)|frazioni=Torbole, Nago, Tempesta|mayor_party=|mayor=Gianni Morandi|area_footnotes=|area_total_km2=28.39|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=2819|population_as_of=Nobyembre 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Torbolani, Naghesi|elevation_footnotes=|elevation_m=65|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=38060, 38069|area_code=0464|website={{Official website|http://www.comune.nago-torbole.tn.it}}|footnotes=}} Ang '''Nago–Torbole''' (''Nach e Tùrbule'' sa lokal na diyalekto) ay isang ''[[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigang Awtonomo ng Trento|comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigang Awtonomo ng Trento]], rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio|Trentino-Alto Adige/Südtirol]], hilagang-silangang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|0}} timog-kanluran ng [[Trento]] sa hilagang baybayin ng [[Lawa ng Garda]]. Ang munisipalidad ng Nago–Torbole ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga pamayanan at [[nayon]]) ng Torbole (''Turbel''), Nago (''Naag''), at [[Tempesta, Trentino|Tempesta]]. Ang mga nayon ay kumakapit sa mga batong [[apog]] sa matinding hilagang-kanlurang dalisdis ng [[Monte Baldo]]; ito ay namamalagi malapit sa bukana ng ilog [[Sarca]] at ang mga bahay nito ay itinakda bilang amphitheater sa paligid ng maliit na look, sa harap ng [[Monte Rocchetta]] at ng [[Ledro Alps|Ledro Alpes]]. Ang Nago–Torbole ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arco, Lalawigang Awtonomo ng Trento|Arco]], [[Riva del Garda]], [[Mori, Trentino|Mori]], [[Ledro]], [[Brentonico]], at [[Malcesine]]. == Torbole == [[Talaksan:Torbole_from_above.jpg|right|thumb|320x320px| Torbole mula sa itaas]] [[Talaksan:Torbole_Gasse.JPG|left|thumb|238x238px| Via Segantini, isang likod na kalye sa Torbole.]] Torbole, sa {{Convert|67|m|ft}} [[above sea level]], ay matatagpuan sa dakong hilagang-kanlurang appendix ng Baldo chain at ito ay nakatakda bilang ampiteatro sa [[Lawa ng Garda]]. Ang lawa, na dating mahalaga lamang sa mga mangingisda at mangangalakal, ay isa pa ring pinakamahalagang yaman kasama ang {{Convert|2079|m|ft}} mataas na [[Monte Baldo]], na minsan ay tila hindi mauubos na minahan ng kahoy na panggatong at mga laro ngunit ngayon ay isang protektadong lugar para sa mga bihirang [[Sanghalamanan|flora]] nito, na ang ilan ay [[Endemismo|endemiko]] sa lugar. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.torboleweb.com/en Torbole Lake Garda]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gardatrentino.it www.gardatrentino.it] {{Lago di Garda}}{{Province of Trento}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] tks1dcf19zmdbw0ofupkpnuo8t4e39v Orosei 0 130597 2205603 2118718 2026-04-30T18:39:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205603 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Orosei|official_name=Comune di Orosei|native_name=|image_skyline=Orosei - Panorama (02).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Orosei - panorama|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_map=Italy Sardinia|coordinates={{coord|40|23|N|9|42|E|type:city(6,148)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Cerdeña]]|province=[[Lalawigan ng Nuoro|Nuoro]] (NU)|frazioni=Sos Alinos|mayor_party=|mayor=Nino Canzano|area_footnotes=|area_total_km2=91|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=7025|population_as_of=Hulyo 31, 2016|pop_density_footnotes=|population_demonym=Oroseini|elevation_footnotes=|elevation_m=19|saint=|day=|postal_code=08028|area_code=0784|website={{official website|http://www.comune.orosei.nu.it/}}|footnotes=}} Ang '''Orosei''' ([[Wikang Sardo|Sardo]]: ''Orosèi'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Nuoro]], rehiyong awtonomo ng [[Cerdeña]], kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Cagliari]] at mga {{Convert|30|km|mi}} silangan ng [[Nuoro]]. Ang bayan ay may 5000 na naninirahan at hindi bababa sa 13 simbahan, kabilang ang San Giacomo Apostolo at Sa Preione Vezza.<ref name="discover">{{Cite web |title=Orosei – a picturesque old town, stunning bay and hiking paradise |url=https://www.discover-sardinia.com/resort/orosei |website=Discover Sardinia }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang Orosei ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Dorgali]], [[Galtellì]], [[Onifai]], at [[Siniscola]]. [[Talaksan:Arco_naturale_cala_Goloritzé.jpg|alt=Natural white and grey rocks form a large arch among a bright blue sea with swimmers. The arch and the beige rock behind are covered in scrub.|thumb| Isang likas na arko malapit sa talon ng Goloritzé.]] Ang Orosei ay may mga dalampasigang destinasyong turista, kabilang ang Golpo ng Orosei, Cala Ginepro, Sas Linnas Sicca Cala Liberotto, Bidderosa Oasis.<ref name="italy mag">{{Cite web |title=Orosei (Sardinia) |url=Gulf of Orosei to Cala Ginepro, from Sas Linnas Sicca to Cala Liberotto all the way to the beautiful and pristine Bidderosa Oasis. |access-date=8 July 2023 |website=Italy Magazine}}</ref> Kinikilala ng bayan ang dalawang relihiyosong pagdiriwang, ang Sant'Isidoro at Santa Maria 'e Mare. Nagdiriwang sila sa mga prusisyon.<ref name="italy mag"/> == Mga sanggunian == <div class="reflist"> <references responsive="1"></references> </div>{{Lalawigan ng Nuoro}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 85lxn05jzu41oshuyx0fv2xedvtiaf0 Pesche 0 138103 2205629 2027129 2026-04-30T23:46:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205629 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pesche|province=[[lalawigan ng Isernia|Isernia]] (IS)|website=|area_code=0865|postal_code=86090|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=12.7|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Molise]]|official_name=Comune di Pesche|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|41|37|N|14|17|E|type:city(1,459)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=Pesche|footnotes=}} Ang '''Pesche''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Isernia|Isernia]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]nong rehiyon ng [[Molise]], matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} kanluran ng [[Campobasso]] at mga {{Convert|5|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Isernia]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 1,459 at may lawak na {{Convert|12.7|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Pesche ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Carpinone]], [[Isernia]], [[Miranda, Molise|Miranda]], at [[Sessano del Molise]]. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1561 bar:1871 from: 0 till:1531 bar:1881 from: 0 till:1482 bar:1901 from: 0 till:1315 bar:1911 from: 0 till:1043 bar:1921 from: 0 till:1069 bar:1931 from: 0 till:947 bar:1936 from: 0 till:914 bar:1951 from: 0 till:860 bar:1961 from: 0 till:635 bar:1971 from: 0 till:547 bar:1981 from: 0 till:583 bar:1991 from: 0 till:958 bar:2001 from: 0 till:1312 PlotData= bar:1861 at:1561 fontsize:XS text: 1561 shift:(-8,5) bar:1871 at:1531 fontsize:XS text: 1531 shift:(-8,5) bar:1881 at:1482 fontsize:XS text: 1482 shift:(-8,5) bar:1901 at:1315 fontsize:XS text: 1315 shift:(-8,5) bar:1911 at:1043 fontsize:XS text: 1043 shift:(-8,5) bar:1921 at:1069 fontsize:XS text: 1069 shift:(-8,5) bar:1931 at:947 fontsize:XS text: 947 shift:(-8,5) bar:1936 at:914 fontsize:XS text: 914 shift:(-8,5) bar:1951 at:860 fontsize:XS text: 860 shift:(-8,5) bar:1961 at:635 fontsize:XS text: 635 shift:(-8,5) bar:1971 at:547 fontsize:XS text: 547 shift:(-8,5) bar:1981 at:583 fontsize:XS text: 583 shift:(-8,5) bar:1991 at:958 fontsize:XS text: 958 shift:(-8,5) bar:2001 at:1312 fontsize:XS text: 1312 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Kakambal na lungsod == {{Flagicon|CAN}} [[Woodstock, Ontario]], Canada<ref>{{Cite web|url=https://www.cityofwoodstock.ca/en/city-governance/sister-cities.aspx|title=Sister Cities|date=29 April 2021|access-date=16 Enero 2022|archive-date=28 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228051122/https://www.cityofwoodstock.ca/en/city-governance/sister-cities.aspx|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Isernia}} qmvepui2ioy7bsegt2c1bc7bzu8t6q1 Philippine Youth Congress In Information Technology 0 138584 2205630 1947302 2026-04-30T23:56:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205630 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Nobyembre 2020}} Ang '''Philippine Youth Congress in Information Technology''' o '''Y4IT''' ay ang taunang pagpupulong na ginaganap sa Pilipinas na binubuo ng Information Technology Traning Center ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] (UP ITTC). Taun-taong dinadaluhan ito ng mga libu-libong propesyunal at estudyante sa larangan ng [[teknolohiyang pang-impormasyon]] mula sa bansa. Pinamumunuan ang kumbensyong ito ng UP ITTC kasama ang Philippine Society of IT Educators (PSITE), Computing Society of the Philippines (CSP), at ang UP ITTC Student Volunteer Corps. == Kasaysayan == Ang kumbensyong ito ay nagsimula bilang 2003 IT Student Congress na ginanap noong Setyembre 2 at 3 sa University Theater ng UP Diliman, [[Lungsod Quezon]]. Dinaluhan ito ng 5,000 mga katao sa bansa. Kada taon tumataas ang bilang ng mga dumadalo na nakikinabang sa dumarami ding mga bilang ng mga lektura. ==Tingnan din== * [[Unibersidad ng Pilipinas]] ==Mga kawing panlabas== * [http://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/Philippine_Youth_Congress_in_Information_Technology Y4iT iskWiki! entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110818172201/http://iskwiki.upd.edu.ph/index.php/Philippine_Youth_Congress_in_Information_Technology |date=2011-08-18 }} * [http://y4it.up.edu.ph Y4iT Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116234548/http://y4it.up.edu.ph/ |date=2016-11-16 }} * [http://www.facebook.com/pages/Quezon-City/Philippine-Youth-Congress-in-Information-Technology-Y4iT/80717011915 Y4iT Facebook] * [http://profiles.friendster.com/y4it Y4iT Friendster]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://twitter.com/y4it Y4iT Twitter] * [http://ittc.up.edu.ph UP Information Technology Training Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627010227/http://ittc.up.edu.ph/ |date=2009-06-27 }} * [http://dcs.upd.edu.ph UP Department of Computer Science] * [http://erf.tca.edu.ph TCA Engineering Department & Computer Studies]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://psite-national.org./ PSITE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727190429/http://psite-national.org/ |date=2011-07-27 }} * [http://csp.org.ph/ CSP]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorya:Unibersidad ng Pilipinas]] {{stub}} qva37z75p4fjtoe80xwa2shmaekjpe7 Kropek 0 139255 2205465 1900651 2026-04-30T12:22:41Z Ricenburg 159666 I added the Pinagmulan segment. I also added the first sentence about Kropek originating in Indonesia and Malaysia with citation. 2205465 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:563Filipino_fish_cracker_Kropek_07.jpg|thumb|Kropek na mula sa Bustos, Bulacan sa bansang Pilipinas]] Ang '''kropek''' ay isang uri ng [[sitsaron]]g gawa sa pinulbos na mga [[hipon]]. Bukod sa hipon, kasama sa pagluluto ng kropek ang gawgaw ng mais, asing may iyodo, tubig, at mantika mula sa gulay. == Pinagmulan == Karaniwang kinikilala ang Indonesia at Malaysia bilang mga bansang nag-imbento ng kropek.<ref>{{Cite web |date=2022-09-06 |title=Kropek: The History of Our Favorite Prawn Cracker |url=https://www.pepper.ph/posts/kropek-history |access-date=2026-04-30 |website=www.pepper.ph |language=en}}</ref> {{usbong|Pagkain}} [[Kategorya:Pagkain]] jv5h5l9xva1vnvm3filep9cfl1z8kw1 Nippon Television 0 139903 2205590 2107365 2026-04-30T17:26:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205590 wikitext text/x-wiki {{Infobox Company| name=Nippon Television Network Corporation<br />日本テレビ放送網株式会社| type=Kabushiki gaisha| foundation=Tokyo, Japan ({{birthdate|1952|10|28}})| founder=Matsutaro Shoriki| location=Higashi-Shimbashi Itchome, Minato, Tokyo, Japan| industry=Information, Communication| subsid=NTV Group Holdings, Inc.<br />[[VAP (company)|Vap, Inc.]]| }} {{Infobox Broadcast | call_letters = JOAX-(D)TV | station_logo = Nippon TV logo 2014.svg | location = [[Kantō region|Kantō Region, Japan]] | station_branding = Nippon Television | station_slogan = Tokyo Television National | analog = 4 | digital = 25 ([[Virtual channel|LCN]] 4) | other_chs = '''[[Mito, Ibaraki]]'''<br />Analog: Channel 42<br />Digital: Channel 14<br /> '''[[Hitachi, Ibaraki]]'''<br />Analog: Channel 54<br /> '''[[Utsunomiya, Tochigi]]'''<br />Analog: Channel 53<br />Digital: Channel 34<br /> '''[[Nikkō, Tochigi]]'''<br />Analog: Channel 54<br /> '''[[Maebashi, Gunma]]'''<br />Analog: Channel 54<br />Digital: Channel 33<br /> '''[[Kiryū, Gunma]]'''<br />Analog: Channel 53<br /> '''[[Numata, Gunma]]'''<br />Analog: Channel 53<br /> '''[[Hiratsuka, Kanagawa]]'''<br />Analog: Channel 35<br />Digital: Channel 25 | affiliations = [[Nippon News Network]] | network = | owner = [[Nippon News Network]] | licensee = | founded = | airdate = 28 Agosto 1950 | callsign_meaning = | sister_stations = | former_callsigns = | former_channel_numbers = | former_affiliations = | effective_radiated_power = | HAAT = | class = | facility_id = | coordinates = {{coord|35|39|31|N|139|44|44|E|type:landmark_scale:2000}} | homepage = [http://www.ntv.co.jp/ http://www.ntv.co.jp] | telephone = }} [[Talaksan:Nittele Tower 2013.jpg|right|thumb|Nippon Television Tower (headquarters) in Minato, Tokyo, Japan]] Ang {{nihongo|'''Nippon Television Network Corporation'''|日本テレビ放送網株式会社|Nihon Terebi Hōsōmō Kabushiki-gaisha}} ({{tyo|9404}}) ay isang estasyong [[telebisyon]] na nakabase sa [[Shiodome]] ng [[Minato, Tokyo]], [[Hapon (bansa)|Hapon]] na pagmamayari ni [[Yomiuri Shimbun]]. Ipinapalabas sa pamamagitan ng terestiyalidad sa lahat ng panig ng Hapon, kilala ang estasyon sa tawag na {{nihongo|'''Nihon TV'''|日本テレビ|Nihon Terebi}}, [[binabaybay na Hapon at pinaiksing salita|pinaikli]] sa {{nihongo|'''Nittele'''|日テレ|Nittere}}, at binabaybay na "'''NTV'''". == Punong Taggapan == [[Talaksan:Nippon Television Network (former head office).jpg|right|thumb|Nippon Television Kojimachi Annex sa Chiyoda, Tokyo, Japan]] * Ang Punong Taggapan (Shiodome NTV Tower): 6-1, Higashi-Shimbashi Itchome, [[Minato, Tokyo]], [[Japan]] * Kojimachi Studio (the studios): Nibancho, [[Chiyoda, Tokyo]] * Kansai Branch Office: Kintetsu Dojima Building, 2-2, Dojima Nichome, [[Kita-ku, Osaka|Kita-ku]], [[Osaka]], [[Osaka Prefecture]] == Proyektong Kultural == Noong Abril 2005 ang pakitang silid ng [[Mona Lisa]] sa [[Louvre]], Paris, ay natapos. Ang renobasyon ay binigyang tulong ng NTV.<ref>[http://www.nytimes.com/2005/04/06/arts/design/06lisa.html The New York Times 'In Louvre, New Room With View of 'Mona Lisa'']</ref> Noong Hulyo 2010 ang pagsasaayos ng lugar ng pagsasaayos sa Louvre para sa [[Venus de Milo]] ay natapos rin sa tulong ng NTV.<ref>{{Cite web |url=http://www.louvre.fr/llv/mecenat/remerciements_entreprises.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198674088241&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198674088241&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696501601&bmLocale=en |title=The Louvre |access-date=2010-10-14 |archive-date=2011-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615184441/http://www.louvre.fr/llv/mecenat/remerciements_entreprises.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198674088241&CURRENT_LLV_FICHE%3C%3Ecnt_id=10134198674088241&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696501601&bmLocale=en |url-status=dead }}</ref> == Bumubuo<ref>{{Cite web |title=Nippon Television Network Annual Report 2009 |url=http://www.ntv.co.jp/english/ir/images/ar/2009-14.pdf |access-date=2010-10-14 |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525170441/http://www.ntv.co.jp/english/ir/images/ar/2009-14.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100525170441/http://www.ntv.co.jp/english/ir/images/ar/2009-14.pdf |date=2010-05-25 }}</ref> == * as of March 31, 2009 # The Yomiuri Shimbun Holdings: 14.84% # [[Yomiuri Telecasting Corporation]]: 6.2% # The [[Yomiuri Shimbun]] Tokyo Head Office: 5.37% # [[Japan Trustee Services Bank|Japan Trustee Services Bank Co., Ltd.]] (trust account): 4.54% # CBNY-ORBIS Funds: 4.25% # [[The Master Trust Bank of Japan|The Master Trust Bank of Japan, Ltd.]], Ltd.: 4.02% # Japan Trustee Services Bank, Ltd. (Trust Account 4G): 3.73 # CBNY-ORBIS SICAV: 3.67% # [[Teikyo University]]: 3.53% # [[NTT DoCoMo|NTT DoCoMo, Inc.]], Inc.: 2.99% == Pagpapalabas == === Telebisyong Analog === * Call sign: '''JOAX-TV''' * [[Tokyo Tower]]: Channel 4 * Mito: Channel 42 * Hitachi: Channel 54 * Utsunomiya: Channel 53 * Nikko: Channel 54 * Maebashi: Channel 54 * Kiryu: Channel 53 * Numata: Channel 53 * Hiratsuka: Channel 35 === Digital na telebisyon === * Call sign: '''JOAX-DTV''' * Remote controller ID 4 * Tokyo Tower: Channel 25 * Mito: Channel 14 * Utsunomiya: Channel 34 * Maebashi: Channel 33 * Hiratsuka: Channel 25 == Palabas == === Balita === * ''Zoom In!! Super'' (morning news(5:20~8:00[JST])) * ''News Zero'' (Midnight news(22:54~23:57[JST])) * ''News Every'' (Evening news(16:53~19:00[JST])) * ''NNN News 24'' (24-hour news channel) === Drama === * ''[[Nobuta wo Produce]]'' (野ブタ。をプロデュース, 2005) * ''[[Gokusen]]'' (ごくせん, 2002/2005/2008) * ''[[14 year-old Mother]]'' (14才の母, 2006) * ''[[Yasuko to Kenji]]'' (2008) === Iba === * ''Family Wisdom of the Itos (伊東家の食卓): end * ''Question for one hundred million people!? Waratte Koraete!'' (1億人の大質問!?笑ってコラえて!) * ''Guruguru Ninety Nine'' (Gurunai, ぐるぐるナインティナイン, ぐるナイ) * ''Nazo o toke! Masaka no Mistery'' (謎を解け!まさかのミステリー): end * ''Sekaiichi Uketai Jugyo'' (世界一受けたい授業) * ''Enta no Kamisama ~the god of Entertainment~'' (エンタの神様 ~the god of Entertainment~) * ''Tokujo! Tensei Shingo'' (特上!天声慎吾): end * ''Sekai Marumie! Tv Tokusoubu'' (世界まる見え!テレビ特捜部) * ''The! Tetsuwan! DASH!!'' (ザ!鉄腕!DASH!!) * ''Gyoretsu no dekiru Horitsu Sodanjo'' (行列の出来る法律相談所) * ''[[Dotch Cooking Show]]'' (どっちの料理ショー, Yomiuri Telecastiong Corp.): end * ''[[Shōten]]'' (笑点;the second longest running TV show in Japan, continuously broadcast since May 1966). * ''[[Gaki no tsukai]]'' ([[Downtown (owarai)|DownTown]]'s ''Gaki no Tsukai ya Arahende!!'', ガキの使いやあらへんで!!) * ''Arashi no Shukudai-kun'' (嵐の宿題くん) * ''[[Cartoon KAT-TUN]]'' (カートゥンKAT-TUN, Kātūn Katūn?) * ''Kyosen to Maetake no Geba Geba 90 pun'' (Gyosen x Maetake's Geba Geba 90 minutes 巨泉×前武ゲバゲバ90分！) * ''Karikyura Mashin'' (Curriculumachine カリキュラマシーン) === Palakasan === * [[Nippon Professional Baseball]] (プロ野球, baseball games of the [[Yomiuri Giants]]) ** Gekikukan Pro Yakyu (劇空間プロ野球, 1992–2001) ** THE BASEBALL Buttle Ballpark Sengen (THE BASEBALL バトルボールパーク宣言, 2002–2003) ** Ikkyu no Kinchokan THE LIVE (一球の緊張感 THE LIVE, 2004–2005) ** PRIDE & SPIRIT Nippon Professional Baseball (PRIDE & SPIRIT 日本プロ野球, 2006–2009) ** Genki wo Nihon ni Nippon Professional Baseball(元気を日本に 日本プロ野球, 2010– ) * [[Professional wrestling in Japan|Japanese Professional Wrestling]] ** [[All Japan Pro Wrestling]] (全日本プロレス, 1972–2000) ** [[Pro Wrestling Noah]] (プロレスリング・ノア, 2001–2009) * [[Hakone Ekiden]] * [[Japanese Super Cup|Xerox Super Cup]] * [[All Japan High School Soccer Tournament]] * [[National Football League]] (NFL) * [[Grand Prix motorcycle racing]] (MotoGP) * [[NASCAR]] (Nittele G+ only) * [[FIFA Club World Cup]] * [[Copa Sudamericana]] (Nittele G+ only) * [[Yokohama International Women's Marathon]] * [[Women's World Cup of Golf]] * [[World Ladies Championship Salonpas Cup]] * [[Japan LPGA Tour Championship]] === Espesyal na Palabas === * Kin-chan and [[Shingo Katori]]'s [[Kasou Taishou|All Japan Costume Grand Prix]] (欽ちゃん&香取慎吾の全日本仮装大賞) * 24 Hour Television, Love Saves the Earth (24時間テレビ「愛は地球を救う」, annual [[telethon]] on the TV stations of NNS) * Trans America Ultra Quiz (アメリカ横断ウルトラクイズ) ** All Japan High School Quiz Championship (全国高等学校クイズ選手権) * [[Nippon Television Music Festival]] (日本テレビ音楽祭) == Talababa == {{reflist}} == Ugnay Panlabas == * {{Official|http://www.ntv.co.jp}} {{in lang|jp}} * {{Official|http://www.ntv.co.jp/english}} {{in lang|en}} * [http://www.ntv.co.jp/G/ Nittele G+ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925023659/http://www.ntv.co.jp/G/ |date=2010-09-25 }} {{in lang|jp}} * [http://www.ntv.co.jp/zero/ News Zero] * [http://www.ntv.co.jp/every/ News Every] * [http://www.news24.jp/ NNN24] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515092948/http://www.news24.jp/ |date=2008-05-15 }} {{coord|35|39|51.9|N|139|45|35.8|E|region:JP_scale:10000|display=title}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Hapon]] tux95d72jzx2g8t5q0upswsdbaq18ny San Fiorano 0 140776 2205712 2195805 2026-05-01T04:06:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205712 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Fiorano|official_name=Comune di San Fiorano|native_name={{native name|lmo|San Fiuràn}}|image_skyline=San-Fiorano-Pallavicino.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map - IT - Lodi - San Fiorano.png|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|7|N|9|41|E|type:city(1,724)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Lodi|Lodi]] (LO)|frazioni=Campone, Divizia, Lazzaretto, Regone|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=8.9|population_footnotes=|population_demonym=Sanfioranesi|elevation_footnotes=|elevation_m=56|saint=|day=|postal_code=26848|area_code=0377|website={{official website|http://www.comune.sanfiorano.lo.it/}}|footnotes=}}Ang '''San Fiorano''' ([[Mga diyalektong Kanlurang Lombardo|Lodigiano]]: {{Lang|lmo|San Fiuràn}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Lodi]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-silangan ng [[Milan]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-silangan ng [[Lodi, Lombardia|Lodi]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,724 at may lawak na {{Convert|8.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng San Fiorano ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at pamayanan) ng Campone, Divizia, Lazzaretto, at Regone. Ang San Fiorano ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Codogno]], [[Maleo, Lombardia|Maleo]], [[Fombio]], at [[Santo Stefano Lodigiano]]. == Kasaysayan == Ang bayan ng San Fiorano ay binanggit sa unang pagkakataon sa isang dokumento mula 997. Si Rogerio di Bariano ay hinirang na piyudal na panginoon ni Emperador [[Oton III, Banal na Emperador Romano|Oton III]]. Dahil sa kaniyang pagmamay-ari ng Sanfioranese, nagkaroon ng alitan si Rogerio noong Agosto 5 ng taong 1000 sa [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Lodi|Obispo ng Lodi]], na hinatulan ni Benzone, Konde ng Lodi sa pamayanan ng Turano. == Mga retrato == <gallery> Talaksan:San-Fiorano-Castello.JPG|alt=The Castle of San Fiorano|Ang Kastilyo ng San Fiorano Talaksan:San Fiorano (LO) - Mortorino - 01.jpg|alt=The Lazzaretto|Ang Lazzaretto </gallery> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1691 bar:1871 from: 0 till:1579 bar:1881 from: 0 till:1569 bar:1901 from: 0 till:1615 bar:1911 from: 0 till:1634 bar:1921 from: 0 till:1642 bar:1931 from: 0 till:1668 bar:1936 from: 0 till:1664 bar:1951 from: 0 till:1628 bar:1961 from: 0 till:1461 bar:1971 from: 0 till:1357 bar:1981 from: 0 till:1525 bar:1991 from: 0 till:1619 bar:2001 from: 0 till:1635 PlotData= bar:1861 at:1691 fontsize:XS text: 1691 shift:(-8,5) bar:1871 at:1579 fontsize:XS text: 1579 shift:(-8,5) bar:1881 at:1569 fontsize:XS text: 1569 shift:(-8,5) bar:1901 at:1615 fontsize:XS text: 1615 shift:(-8,5) bar:1911 at:1634 fontsize:XS text: 1634 shift:(-8,5) bar:1921 at:1642 fontsize:XS text: 1642 shift:(-8,5) bar:1931 at:1668 fontsize:XS text: 1668 shift:(-8,5) bar:1936 at:1664 fontsize:XS text: 1664 shift:(-8,5) bar:1951 at:1628 fontsize:XS text: 1628 shift:(-8,5) bar:1961 at:1461 fontsize:XS text: 1461 shift:(-8,5) bar:1971 at:1357 fontsize:XS text: 1357 shift:(-8,5) bar:1981 at:1525 fontsize:XS text: 1525 shift:(-8,5) bar:1991 at:1619 fontsize:XS text: 1619 shift:(-8,5) bar:2001 at:1635 fontsize:XS text: 1635 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sanfiorano.lo.it/ www.comune.sanfiorano.lo.it/] * [http://sanfiorano.altervista.org San Fiorano online: portal na nakatuon sa San Fiorano at sa patron ng San Fiorano, St. Florian ng Lorch]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://web.tiscali.it/alt_ctrl_canc/index.html Kasaysayan, mga larawan at impormasyon tungkol sa San Fiorano at sa patron nitong si St. Florian ng Lorch]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lalawigan ng Lodi}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] sbddal20qyng462ko20is4knofqhje5 Rachel Griffiths 0 141663 2205653 2148713 2026-05-01T02:02:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205653 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Rachel Griffiths|honorific-suffix={{post-nominals|country=AUS|size=100|AM}}|image=Rachel Griffiths 2012 (cropped).jpg|image_size=|birth_name=Rachel Anne Griffiths|caption=Griffiths on the set of ''[[Underground: The Julian Assange Story]]''|birth_date={{birth date and age|1968|12|18|df=yes}}|birth_place=[[Melbourne]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], Australia{{efn|Sources reporting on Griffiths' place of birth are conflicting: some, such as ''[[TV Guide]]''<ref name=tvguide>{{cite web|work=[[TV Guide]]|url=http://www.tvguide.com/celebrities/rachel-griffiths/bio/170646/|title=Rachel Griffiths Biography|access-date=18 April 2018}}</ref> and ''[[AllMovie]]''<ref name=amg/> claim she was born in [[Newcastle, New South Wales]], while others, such as ''[[The Courier-Mail]]'',<ref name=normal/> and ''[[The Age]]'',<ref>{{cite web|url=https://www.theage.com.au/articles/2002/08/10/1028158031736.html|work=[[The Age]]|title=Short film award to Rachel Griffiths|date=11 August 2002|access-date=18 April 2018}}</ref> and ''Screen World''<ref name=screenworld/> claim she was born in [[Melbourne]].}} }} '''Si Rachel Anne Griffiths''' {{Post-nominals|AM}} (ipinanganak 18 Disyembre 1968) {{efn|Sources differ in regard to Griffith's exact date of birth, though they share in common the birth year of 1968. [[Rotten Tomatoes]],<ref name=rt>{{cite web|work=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/rachel_griffiths/|title=Rachel Griffiths|access-date=19 April 2018}}</ref> ''[[Playbill]]'',<ref name=playbill>{{cite web|work=[[Playbill]]|title=Rachel Griffiths|url=http://www.playbill.com/person/rachel-griffiths-vault-0000118979|access-date=18 April 2018}}</ref> and ''[[The Boston Globe]]'',<ref>{{cite web|work=[[The Boston Globe]]|title=This day in history|date=17 December 2017|url=https://www.bostonglobe.com/metro/2017/12/17/this-day-history/JGySYiXvq2eBXTxpXhYLpK/story.html|access-date=19 April 2018|archive-date=27 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327134407/https://www.bostonglobe.com/metro/2017/12/17/this-day-history/JGySYiXvq2eBXTxpXhYLpK/story.html|url-status=dead}}</ref> among others, list her birthdate as 18 December. Alternate sources claim 20 February<ref>{{cite book|title=Mr. Skin's Skincyclopedia|year=2004|publisher=Macmillan|isbn= 978-0-312-33144-3|p=216}}</ref><ref>{{cite web|work=AlloCiné|url=http://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=12217.html|title=Rachel Griffiths|language=fr|access-date=19 April 2018}}</ref> and 4 June.<ref name=amg>{{cite web|work=[[AllMovie]]|url=https://www.allmovie.com/artist/rachel-griffiths-p196152|title=Rachel Griffiths Biography|author=Marx, Rebecca Flint|access-date=19 April 2018}}</ref><ref name=screenworld>{{cite book|title=Screen World Film Annual|publisher=Hal Leonard Corporation|p=369|year=2006|author1=Willis, John|author2=Monush, Barry|volume=57|isbn=978-1-557-83706-6}}</ref>}} ay isang artista at direktor ng Australia. Lumaki siya sa [[Melbourne]], sinimulan niya ang kanyang karera sa pag-arte na lumilitaw sa serye ng Australia na ''Secrets'' bago siya isalang sa isang suportang papel sa komedya na ''[[Kasal ni Muriel|Muriel's]] Wedding'' (1994), kung saan nakakuha siya ng isang [[AACTA Award]] para sa Pinakamagaling na Aktres sa isang Pagsuporta sa Papel. Noong 1997, siya ang nanguna sa drama ni [[Nadia Tass|Nadia Tass na]] ''[[Amy (1997 na pelikula)|Amy]]'' . Nagkaroon siya ng papel bilang katapat ni [[Julia Roberts]] sa American romantic comedy na ''[[Kasal ng Aking Pinakamagandang Kaibigan|My Best Friend's Wedding]]'' (1997), na sinundan ng kanyang papel bilang [[Hilary du Pré]] sa ''[[Hilary at Jackie|Hilary andJackie]]'' (1998), kung saan siya ay hinirang para sa isang [[Gawad Academy|Academy Award]] para sa Best Supporting Actress. Mula 2001 hanggang 2005, ginanapan ni Griffiths ang masseuse na si [[Brenda Chenowith]] sa serye ng [[HBO]] Six Feet Under, kung saan nakakuha siya ng isang [[Golden Globe Award]] para sa Pinakamagaling na Aktres noong 2002. Siya ay kalaunan ay lilitaw sa telebisyon bilang [[Sarah Whedon|Sarah Walker Laurent]] sa [[American Broadcasting Company|ABC]] drama series na ''[[Mga Kapatid at Sisters (2006 serye sa TV)|Brothers & Sisters]]'' mula 2006 hanggang 2011, kung saan siya ay hinirang para sa maraming [[Pangunahing Emmy Award|Primetime Emmy Awards]] . Nagkaroon din siya ng mga papel sa mga pelikulang ''[[Suntok (pelikula)|Blow]]'' (2001), na naglalarawan sa isang ina ni [[George Jung]] ; ang makasaysayang dula na si ''[[Ned Kelly (2003 na pelikula)|Ned Kelly]]'' (2003); ''[[Step Up]]'' (2006), at ang [[Julian Assange]] telebisyon biopic ''[[Underground: Ang Kuwento ni Julian Assange|Underground: The Julian Assange Story]]'' (2012). Noong 2016, lumitaw siya sa isang suportang papel sa biograpiyang digmaan ni [[Mel Gibson|Mel Gibson na]] ''[[Hacksaw Ridge]]'', at sa mga docudrama ministererye When We Rise, isinulat ni [[Dustin Lance Itim|Dustin Lance Black]] . Sa entablado, lumitaw si Griffiths sa isang produksiyon na batay sa Melbourne ang ''[[Katunayan (maglaro)|Proof]]'' noong 2002, na nakakuha siya ng isang [[Mga Tulong sa Award|Helpmann Award]], at nang maglaon ay ginawang debut ang [[Broadway theatre|Broadway]] sa isang 2011 na critically acclaimed production ng ''[[Iba pang mga Lungsod ng Desert|Other Desert Cities]]'' . Bilang karagdagan sa pag-arte, ginawa niya ang kanyang direktoryo ng pasinaya kasama ang maikling pelikula na ''Tulip'' noong 1998, at pinatnubayan ang ilang mga yugto ng serye ng telebisyon sa Australia na ''[[Kahit saan Mga Lalaki|Nowhere Boys]]'' at ang serye ng British na drama na ''[[Mga Indian Summers|Indian Summers]]'' noong 2015 at 2016, ayon sa pagkakabanggit. == Talambuhay == Si Griffiths ay ipinanganak noong 18 Disyembre 1968 sa Australia, kung saan ginugol niya ang kanyang kamusmusan sa [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]] . Siya ay anak na babae nina Anna at Edward Martin Griffiths.<ref>{{cite web|url=http://www.filmreference.com/film/4/Rachel-Griffiths.html |title=Rachel Griffiths Biography (1968–) |publisher=Filmreference.com |date= |access-date=19 April 2018}}</ref> Mayroon siyang dalawang nakatatandang kapatid na sina Ben, at Samuel.<ref>{{cite web|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2000/04/02/style/a-night-out-with-rachel-griffiths-aussies-in-town.html|date=2 April 2000|author=Lee, Linda|access-date=18 April 2018|title=A NIGHT OUT WITH: Rachel Griffiths; Aussies in Town}}</ref><ref name=meta>{{cite web|work=Metacritic|title=Rachel Griffiths Biography|url=http://www.metacritic.com/person/rachel-griffiths?filter-options=tv|access-date=19 April 2018}}</ref> Lumipat siya sa Melbourne sa edad na lima, kasama ang kanyang ina at dalawang nakatatandang kapatid. Si Griffith ay pinalaki ng [[Simbahang Katolika Romana|Roman Catholic]] .<ref name=meta/><ref name=sbs/> Naalala niya muna ang pagiging inspirasyon upang maging isang artista matapos mapanood ang US ministereries ''[[Mga Roots (1977 ministro)|Roots]]'' bilang isang bata.<ref name=poor/> Nag-aral si Griffiths sa [[Star of the Sea College]], isang high school na Katolikong batang babae sa Brighton.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/lifestyle/two-of-us-kate-kennedy-and-rachel-griffiths-20121210-2b4as.html|title=Two of us: Kate Kennedy and Rachel Griffiths|access-date=18 April 2018|date=15 December 2012|first=Bernadette|last=Clohesy|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> [[Victoria College, Melbourne|Nakakuha siya ng]] isang [[Bachelor of Education]] degree sa drama at sayaw sa [[Victoria College, Melbourne|Victoria College, Rusden]] .<ref>{{cite news|newspaper=The Telegraph|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/rachel-griffiths-ive-never-been-beautiful-enough-not-to-be-taken/|title=Rachel Griffiths: 'I've never been beautiful enough not to be taken seriously'|author=Walden, Celia|date=20 March 2016|access-date=19 April 2018}}</ref> Matapos tanggihan mula sa [[National Institute of Dramatic Art]], sumali si Griffith sa Woolly Jumpers, isang pangkat ng [[Teatro ng komunidad|teatro ng komunidad na]] [[Geelong]] -based. Noong 1991, isinulat at gumanap niya ang isang-babaeng palabas na ''Barbie Gets Hip'', na naglaro sa [[Melbourne Fringe Festival]] noong 1991.<ref name=guardian1>{{cite web|work=The Guardian|location=London|title=Rachel Griffiths|url=https://www.theguardian.com/film/2000/jul/02/comment.akinojumu|author=Ojumu, Akin|date=2 July 2000|access-date=20 April 2018}}</ref> === Personal na buhay === Si Griffiths ay nagpakasal sa Australyanong artista na si [[Andrew Taylor (pintor)|Andrew Taylor]] noong 31 Disyembre 2002 sa kapilya ng kanyang eskwelahan, [[Star of the Sea College]], sa Melbourne. <<ref name=tvguide/><ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/mmx-19857_lgcy-story.html|date=3 January 2003|title=Griffiths gets hitched|website=Los Angeles Times|access-date=7 April 2020|archive-date=12 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512103250/http://www.latimes.com/mmx-19857_lgcy-story.html|url-status=dead}}</ref> Noong 2003, siya at si Taylor ay may isang anak na lalaki, si Banjo, na sinundan ng isang anak na babae na si Adelaide, noong 2005. Noong 2009, isinilang niya ang kanyang pangatlong anak na si Clem sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] ;<ref>{{cite web|url=http://celebritybabies.people.com/2009/08/04/rachel-griffiths-sweet-clementine/|title=Rachel Griffiths' Sweet Clementine|date=4 August 2009|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=22 December 2017|author=''People'' Staff|archive-date=6 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006165802/http://celebritybabies.people.com/2009/08/04/rachel-griffiths-sweet-clementine/|url-status=dead}}</ref> Griffith ay nagdusa ng isang napinsala na [[Pagkalagot ng uterine|matris na]] ipinanganak.<ref>{{cite web|url=http://www.news.com.au/entertainment/tv/house-husbands-actress-rachel-griffiths-grabs-second-chance-at-life-after-nearly-dying-in-childbirth/news-story/2d366be67923046b16bf2617c196d355|work=News.com.au|title=House Husbands actress Rachel Griffiths grabs second chance at life after nearly dying in childbirth|author=Fenton, Andrew|date=4 June 2014|access-date=18 April 2018}}</ref> Tatlong araw siyang gumugol ng operasyon, at nabawi mula sa kondisyon. <<ref>{{cite interview|work=[[Marie Claire|Marie Claire Australia]]|series=Frankly Speaking|interviewer=Jackie Frank|first=Rachel|last=Griffiths|date=November 2016|url=https://www.marieclaire.com.au/frankly-speaking-with-rachel-griffiths|title=Jackie Frank Meets Rachel Griffiths|access-date=18 April 2018}} {{YouTube|JepblkL1gdg}}</ref> Noong 2002, sinabi ni Griffiths na siya ay isang [[Ateismo|ateista]] .<ref name="Griffith">"Although I'm not a Christian, I was raised Christian. I'm an atheist, with a slight Buddhist leaning." {{cite book | last = Allen Smith | first = Warren | title = Celebrities in Hell: A Guide to Hollywood's Atheists, Agnostics, Skeptics, Free Thinkers, and More | url = https://archive.org/details/celebritiesinhel0000smit | publisher = Barricade Books Inc. | year = 2002 | isbn=1-56980-214-9 | page = [https://archive.org/details/celebritiesinhel0000smit/page/130 130]}}</ref> Gayunpaman, sa isang panayam sa 2015, ipinahayag niya na muli siyang isang praktikal na Katoliko, ang pananampalataya kung saan siya pinalaki.<ref>{{cite web|work=ABC|url=http://www.abc.net.au/news/2015-03-30/haunted-house-on-hill-rachel-griffiths-describes-church-abuse/6357960|title= 'Haunted house on the hill': Rachel Griffiths describes abuse history at destroyed Melbourne church|date=30 March 2015|access-date=18 April 2018}}</ref> Noong 2017, nagsalita siya sa pabor ng [[same-sex marriage sa Australia]] .<ref name=sbs>{{cite web|work=SBS|url=https://www.sbs.com.au/topics/sexuality/mardigras/article/2017/03/03/rachel-griffiths-tony-abbott-marriage-equality-and-when-we-rise|title=Rachel Griffiths on Tony Abbott, marriage equality, and 'When We Rise'|date=3 March 2017|access-date=18 April 2018|author=Anderson, Stephanie Marie}}</ref> Sinuportahan din niya ang kampanya ng Global Charter of Basic Rights para sa [[Oxfam Australia]] .<ref name=guardian1/> Isinasaalang-alang niya ang kanyang sarili ng isang [[Peminismo|feminista]] .<ref name=poor>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/mar/01/rachel-griffiths-i-think-i-have-been-a-very-poor-and-bad-feminist|work=The Guardian|date=28 February 2017|access-date=20 April 2018|title=Rachel Griffiths: 'I think I have been a very poor and bad feminist'|author=Spring, Alexandra}}</ref> Matapos mabuhay at magtrabaho sa Estados Unidos nang halos isang dekada habang lumilitaw sa serye na ''Six Feet Under'' at ''Brothers and Sisters'', si Griffith ay bumalik upang manirahan sa kanyang katutubong Australia noong 2012.<ref name=normal>{{cite web|work=The Courier-Mail|url=http://www.couriermail.com.au/entertainment/celebrity/rachel-griffiths-coming-back-to-australia-to-be-normal-person-again/news-story/cfce7375fb2a6a8dfbb85cfed9214225?sv=4b77f9266520896ebe75eb126ef3b591|access-date=19 April 2018|date=25 May 2012|title=Rachel Griffiths coming back to Australia to be 'normal person' again|author=NewsCore}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Si Griffith ay pinarangalan sa Australia Day Honors noong 2020.<ref name="CT">{{cite web|url=https://www.canberratimes.com.au/story/6598203/australian-honours-roll-for-the-arts/|title=Australian honours roll for the Arts|author=Taylor Thompson-Fuller}}</ref> == Pilmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Taon !Titulo !Papel ! class="unsortable" | |- |1994 |''[[Muriel's Wedding]]'' |Rhonda Epinstall | |- |1996 |''[[Cosi (film)|Così]]'' |Lucy | |- |1996 |''[[Jude (film)|Jude]]'' |Arabella | |- |1996 |''[[Children of the Revolution (1996 film)|Children of the Revolution]]'' |Anna | |- |1997 |''[[My Son the Fanatic (film)|My Son the Fanatic]]'' |Bettina/Sandra | |- |1997 |''[[My Best Friend's Wedding]]'' |Samantha Newhouse | |- |1998 |''[[Among Giants]]'' |Gerry | |- |1998 |''[[Hilary and Jackie]]'' |[[Hilary du Pré]] | |- |1998 |''[[Amy (1997 film)|Amy]]'' |Tanya Rammus | |- |1998 |''[[Divorcing Jack (film)|Divorcing Jack]]'' |Lee Cooper | |- |1998 |''Tulip''|| {{N/A}} |Writer and director |- |1999 |''[[Me Myself I (film)|Me Myself I]]'' |Pamela Drury | |- |2001 |''[[Very Annie Mary]]'' |Annie Mary Pugh | |- |2001 |''[[Blow (film)|Blow]]'' |Ermine Jung | |- |2001 |''[[Blow Dry]]'' |Sandra | |- |2002 |''{{sortname|The|Hard Word}}'' |Carol | |- |2002 |''{{sortname|The|Rookie|dab=2002 film}}'' |Lorri Morris | |- |2003 |''[[Ned Kelly (2003 film)|Ned Kelly]]'' |Susan Scott | |- |2006 |''[[Step Up (film)|Step Up]]'' |Director Gordan | |- |2009 |''[[Beautiful Kate]]'' |Sally | |- |2011 |''[[Burning Man (film)|Burning Man]]'' |Miriam | |- |2012 |''[[Underground: The Julian Assange Story]]'' |Christine Assange | |- |2013 |''[[Patrick (2013 film)|Patrick]]'' |Matron Cassidy | |- |2013 |''[[Saving Mr. Banks]]'' |Aunt Ellie | |- |2016 |''[[Mammal (film)|Mammal]]'' |Margaret | |- |2016 |''[[Hacksaw Ridge]]'' |Bertha Doss | |- |2016 |''[[Science Fiction Volume One: The Osiris Child]]'' |General Lynex | |- |2017 |''[[Don't Tell (2017 film)|Don't Tell]]'' |Joy Conolly | |- |2017 |''[[The King's Daughter (upcoming film)|The King's Daughter]]'' |Abbess |''Post-production'' |- |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon !Titulo !Papel ! class="unsortable" | |- |1993–1994 |[[Secrets (Australian TV series)]] |Sarah Foster |13 episodes |- |1994 |''[[Jimeoin]]'' |Various |8 episodes |- |1995 |''[[Police Rescue]]'' |Shelley |Episode: "Breaking Strain" |- |2001–2005 |''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' |[[Brenda Chenowith]] |60 episodes |- |2004 |''[[Kath & Kim (Australian TV series)|Kath & Kim]]'' |Herself |Episode: "The Mango Espadrille" |- |2005 |''[[Angel Rodriguez (film)|Angel Rodriguez]]'' |Nicole |Television movie |- |2006–2011 |''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers and Sisters]]'' |[[Sarah Walker (Brothers & Sisters)|Sarah Walker]] |110 episodes |- |2008 |''[[Comanche Moon (TV miniseries)|Comanche Moon]]'' |Inez Scull |3 episodes |- |2010 |''[[Rake (2010 TV series)|Rake]]'' |Eddie Langhorn |Episode: "R v Langhorn" |- |2013 |''[[Paper Giants: Magazine Wars]]'' |Dulcie Boling |2 episodes |- |2013 |''[[Camp (TV series)|Camp]]'' |MacKenzie Granger |10 episodes |- |2014 |''[[Q&A (Australian talk show)|Q&A]]'' |Herself | |- |2014 |''[[House Husbands]]'' |Belle |Recurring role |- |2016 |''[[Indian Summers]]'' |Sirene |3 episodes |- |2016 |''[[Barracuda (TV series)|Barracuda]]'' |Samantha Taylor |4 episodes |- |2017 |''[[When We Rise]]'' |Diane Jones |Miniseries |- |- |2018 |''[[Dead Lucky (TV series)|Dead Lucky]]'' |Grace Gibbs |Miniseries |- |2019 |''[[Total Control (TV series)|Total Control]]'' |Rachel Anderson |Main cast |} {| class="wikitable sortable" |+Bilang direktor !Taon !Titulo ! |- |2015 |''[[Nowhere Boys]]'' |Series 2, episode 8 Series 2, episode 9 Series 2, episode 10 |- |2016 |''[[Indian Summers]]'' |Series 2, episode 4 |- |2019 |''[[Ride Like a Girl]]'' |Also producer |- |} {| class="infobox" style="width:22em; text-align:left; font-size:90%; vertical-align:middle; background:#eef;" |+ <span style="font-size: 9pt">'''Mga gantimpala at nominasyon'''</span> |- style="background:white;" | colspan="3" style="text-align:center;" | |- | colspan="3" | {| class="collapsible collapsed" style="width:100%;" ! colspan="3" style="background:#d9e8ff; text-align:center;"| Parangal at nominasyon |- style="background:#d9e8ff; text-align:center;" !style="vertical-align: middle;"| Award | style="background:#cec; font-size:8pt; width:60px;"| Parangal | style="background:#ecc; font-size:8pt; width:60px;"| Nominasyon |- style="background:#d9e8ff;" | colspan="3" style="text-align:center;" | '''lahat''' |- | style="text-align:center;"| ;[[AACTA Awards]] |{{won|2}} |{{nom|6}} |- | style="text-align:center;"| ;[[Academy Awards]] |{{won|0}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:center;"| ;[[Golden Globe Awards]] |{{won|1}} |{{nom|4}} |- | style="text-align:center;"| ;[[Helpmann Awards]] |{{won|1}} |{{nom|1}} |- | style="text-align:center;"| ;[[Screen Actors Guild Awards]] |{{won|2}} |{{nom|6}} |} |- | {{won|11}} | colspan=2 width=50 {{won}} |- | {{nom|37}} | colspan=2 width=50 {{nom}} |} == Mga parangal at nominasyon == ===AACTA Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 1994 | style="text-align:left;"|''[[Muriel's Wedding]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Supporting Role|Best Actress in a Supporting Role]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.portrait.gov.au/portraits/2005.105/rachel-griffiths|work=[[National Portrait Gallery (Australia)|National Portrait Gallery]]|access-date=22 April 2018|title=Rachel Griffiths|author=Catt, Karin}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 1997 | style="text-align:left;"|''[[Amy (1997 film)|Amy]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress in a Leading Role]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/range/1990-1999/year/1998/|work=AACTA.org|title=Past Awards: 1998|access-date=22 April 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2000 | ''[[Me Myself I (film)|Me Myself I]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress in a Leading Role]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/range/2000-2010/year/2000/|work=AACTA.org|title=Past Awards: 2000|access-date=22 April 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2002 | ''[[The Hard Word]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Actress in a Leading Role]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|work=AACTA.org|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/range/2000-2010/year/2002/|title=Past Awards: 2002|access-date=22 April 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2009 | ''[[Beautiful Kate]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Supporting Role|Best Actress in a Supporting Role]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|work=AACTA.org|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/range/2000-2010/year/2009/|access-date=22 April 2018|title=Past Awards: 2009}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2016 | ''[[Hacksaw Ridge]]'' | [[AACTA Award for Best Actress in a Supporting Role|Best Actress in a Supporting Role]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=https://www.aacta.org/aacta-awards/past-awards/6th-aacta-awards/|work=AACTA.org|title=6th AACTA Awards|access-date=22 April 2018}}</ref> |} ===Academy Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 1998 | ''[[Hilary and Jackie]]'' | [[Academy Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| |} ===Australian Film Institute Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 2002 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Australian Film Institute International Award for Best Actress|Best Actress]] | {{won}} | style="text-align:center;"| |- | style="text-align:center;"| 2007 | ''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Australian Film Institute International Award for Best Actress|Best Actress]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| |- | style="text-align:center;"| 2008 | ''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Australian Film Institute International Award for Best Actress|Best Actress]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| |} ===British Independent Film Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 1997 |''[[My Son the Fanatic (film)|My Son the Fanatic]]'' | [[BIFA Award for Best Performance by an Actress in a British Independent Film|Best Performance by an Actress in a British Independent Film]] | {{nom}} | style=text-align:center| |- | style=text-align:center| 1999 | ''[[Hilary and Jackie]]'' | [[BIFA Award for Best Performance by an Actress in a British Independent Film|Best Performance by an Actress in a British Independent Film]] | {{nom}} | style=text-align:center| |- |} ===Golden Globe Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"|2001 |''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref name=gg>{{cite web|work=GoldenGlobes.com|publisher=Hollywood Foreign Press Association|title=Rachel Griffiths|access-date=18 April 2018|url=https://www.goldenglobes.com/person/rachel-griffiths}}</ref> |- | style="text-align:center;"|2003 |''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Golden Globe Award for Best Actress – Television Series Drama|Best Actress – Television Series Drama]] | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name=gg/> |- | style="text-align:center;"|2008 |''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film]] | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name=gg/> |- | style="text-align:center;"|2009 |''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film]] | {{nom}} | style="text-align:center;"|<ref name=gg/> |- |} ===Helpmann Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 2003 | ''[[Proof (play)|Proof]]'' | [[Helpmann Award for Best Female Actor in a Play|Best Female Actor in a Play]] | {{won}} | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|work=HelpmannAwards.com.au|url=http://www.helpmannawards.com.au/2003/past-nominees-and-winners/theatre|title=Past nominees and winners|access-date=19 April 2018|archive-date=18 Enero 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118062931/http://www.helpmannawards.com.au/2003/past-nominees-and-winners/theatre|url-status=dead}}</ref> |- |} ===Irish Film and Television Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 2016 | ''[[Mammal (film)|Mammal]]'' | [[13th Irish Film & Television Awards#International categories|Best International Actress]] | {{nom}} | style="text-align:center;"| |- |} ===London Film Festival=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1998 | ''Tulip'' | Best Short Film | {{won}} | style="text-align:center| <ref name=tulip/> |- |} ===Melbourne International Film Festival=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 1998 | ''Tulip'' | OCIC Awards | {{won}} | style="text-align:center| <ref name=tulip>{{cite web|work=Screen Australia|publisher=Australian Film Institute|title=Tulip (1998)|url=https://www.screenaustralia.gov.au/the-screen-guide/t/tulip-1998/13316/|access-date=19 April 2018|archive-date=27 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627135031/https://www.screenaustralia.gov.au/the-screen-guide/t/tulip-1998/13316/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center;"| 2002 | ''Roundabout'' | Best Australian Short Film | {{won}} | style="text-align:center"| <ref name=roundabout>{{cite web|work=Screen Australia|publisher=Australian Film Institute|title=Roundabout (2002)|url=https://www.screenaustralia.gov.au/the-screen-guide/t/roundabout-2002/17624/|access-date=19 April 2018|archive-date=14 Mayo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514162230/https://www.screenaustralia.gov.au/the-screen-guide/t/roundabout-2002/17624/|url-status=dead}}</ref> |- |} ===Palm Springs International ShortFest=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center"|1999 | ''Tulip'' | Best Film | {{won}} | style=text-align:center| |- |} ===Primetime Emmy Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 2002 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Drama Series|Outstanding Lead Actress in a Drama Series]] | {{nom}} | style=text-align:center| <ref name=emmy>{{cite web|work=Emmys.com|publisher=Television Academy|url=https://www.emmys.com/bios/rachel-griffiths|title=Rachel Griffiths|access-date=20 April 2018}}</ref> |- | style="text-align:center;"|2003 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series|Outstanding Supporting Actress in a Drama Series]] | {{nom}} | style=text-align:center| <ref name=emmy/> |- | style=text-align:center|2007 |''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress – Drama Series|Outstanding Supporting Actress – Drama Series]] | {{nom}} | style=text-align:center|<ref name=emmy/> |- | style=text-align:center|2008 |''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress – Drama Series|Outstanding Supporting Actress – Drama Series]] | {{nom}} | style=text-align:center|<ref name=emmy/> |- |} ===Satellite Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style=text-align:center|2007 | ''[[Brothers & Sisters (2006 TV series)|Brothers & Sisters]]'' | [[Satellite Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film]] | {{nom}} | style=text-align:center| |- |} ===Screen Actors Guild Awards=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width=5%|Taon ! style="width:40%;"| Nominadong gawa ! style="width:40%;"| Kategoriya ! style="width:10%;"| Resulta ! width=3%|{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | style="text-align:center;"| 1998 | ''[[Hilary & Jackie]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role|Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role]] | {{nom}} | style="text-align:center"| |- | style="text-align:center"| 2002 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]] | {{nom}} | style="text-align:center"| |- | style="text-align:center"| 2003 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]] | {{won}} | style="text-align:center"| |- | style="text-align:center"| 2004 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]] | {{won}} | style="text-align:center"| |- | style="text-align:center"| 2005 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]] | {{nom}} | style="text-align:center"| |- | style="text-align:center"| 2006 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series|Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series]] | {{nom}} | style="text-align:center"| |- |} ===Critics' awards=== ====Chicago Film Critics Association==== {| width="70%" class="wikitable sortable" |- ! colspan="4" style="background: #F7B8DC;" align="center" | [[Chicago Film Critics Association]] |- ! width="10%"| Taon ! width="35%"| Nominadong gawa ! width="40%"| Kategoriya ! width="15%"| Resulta |- | 1998 | ''[[Hilary and Jackie]]'' | [[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]] | {{nom}} |} ====Film Critics Circle of Australia==== {| width="70%" class="wikitable sortable" |- ! colspan="4" style="background: #F7B8DC;" align="center" | [[Film Critics Circle of Australia]] |- ! width="10%"| Taon ! width="35%"| Nominadong gawa ! width="40%"| Kategoriya ! width="15%"| Resulta |- | 1994 | ''[[Muriel's Wedding]]'' | [[Film Critics Circle of Australia|Best Supporting Actress]] | {{nom}} |- | 2000 | ''[[Me Myself I (film)|Me Myself I]]'' | [[Film Critics Circle of Australia|Best Supporting Actress]] | {{nom}} |- |} ====Television Critics Association Awards==== {| width="70%" class="wikitable sortable" |- ! colspan="4" style="background: #F7B8DC;" align="center" | [[TCA Awards|Television Critics Association]] |- ! width="10%"| Taon ! width="35%"| Nominadong gawa ! width="40%"| Kategoriya ! width="15%"| Resulta |- | 2002 | ''[[Six Feet Under (TV series)|Six Feet Under]]'' | [[TCA Award for Individual Achievement in Drama|Individual Achievement in Drama]] | {{nom}} |- |} == Sanggunian == {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="lower-alpha"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Pebrero 2025}} j60u7qr0hamb6r3t623kepbvxlgw2wd Trapp Family Story 0 153108 2205463 2205313 2026-04-30T12:18:48Z ~2026-24487-69 161203 2205463 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien II (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Ibinida ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == * '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. * '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. * '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont bokalista bass unang instrumento accordion. * '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista. * '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang he is a very mapaglaro lalaki mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>'''<nowiki/>'''Mitzi'''<nowiki/>'''<nowiki/>'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae kasama si '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''<nowiki/>Violin'''<nowiki/>, piano, c<nowiki/>ello, clarinet, recorder at accordion. * '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit. * '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala<nowiki/> ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano. * '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein II. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} 5a60qg0jt2lpglnodq4y6jdpjt8yuxr 2205474 2205463 2026-04-30T12:44:49Z ~2026-24487-69 161203 2205474 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Mayo 2021}} {{Infobox animanga/Header | name = Trapp Family Story | image = Sonrisas y lagrimas.JPG | caption = | ja_kanji = トラップ一家物語 | ja_romaji = Torappu Ikka Monogatari | genre = [[Drama]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = | director = [[Kôzô Kusuha]] | studio = [[Nippon Animation]] | network = [[RTL 2]] | first = 13 Enero 1991 | last = 28 Disyembre 1991 | episodes = 40 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]]. Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien II (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]'' Ibinida ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath. == Balankas == Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito. Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron. Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak. Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una. Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan. == Adaptasyon == Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig, Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S. Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema. Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal. Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. == Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog == * '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista. * '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp. * '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont bokalista bass unang instrumento accordion. * '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista. * '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang he is a very mapaglaro lalaki mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet. * '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''<nowiki/>'<nowiki/>'''<nowiki/>'''Mitzi'''<nowiki/>'''<nowiki/>'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae kasama si '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''<nowiki/>Violin'''<nowiki/>, piano, c<nowiki/>ello, clarinet, recorder at accordion. * '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit. * '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala<nowiki/> ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano. * '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista. ==Musika== ===Pambungad na Tema=== Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang "Doremi no Uta (Doremi Song)" bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang "Hohemi no Mahou (Smile Magic)" bilang bagong pambungad na kanta. #"''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)" ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein II. #"''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)" ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas) ===Pangwakas na Tema=== # ''"With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)" ni Eri Itoh == Ugnay Panlabas == *{{ann|anime|1758}} [[Kategorya:Dramang anime at manga]] [[Kategorya:Anime ng 1991]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{anime-series-stub}} mi5dv59d1nd0s48tb2bup0yxcq5bc8q Nova Ponente 0 154884 2205593 2156793 2026-04-30T17:44:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205593 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Deutschnofen|official_name=Gemeinde Deutschnofen<br>Comune di Nova Ponente|native_name=|image_skyline=Deutschnofen - Deutschnofen.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Nova Ponente-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|25|N|11|26|E|type:city(2,075)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Trentino-Alto Adigio]]|province=[[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]] (BZ)|frazioni=[[Petersberg, Italy|Petersberg]] (Monte San Pietro), [[Sankt Nikolaus/Eggen]] (San Nicolò d'Ega)|mayor_party=|mayor=Bernhard Daum|area_footnotes=|area_total_km2=112.49|population_footnotes=|population_total=4011|population_as_of=Agosto 31, 2020|pop_density_footnotes=|population_demonyms=[[wikang Aleman|Aleman]]: ''Deutschnofner''<br>[[wikang Italyano|Italyano]]: ''di Nova Ponente''|elevation_footnotes=|elevation_m=1357|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=39050|area_code=0471|website={{Official website|http://www.gemeinde.deutschnofen.bz.it}}|footnotes=}} Ang '''Deutschnofen''' ({{Lang-it|Nova Ponente}} [ˈnɔːva poˈnɛnte]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano]], rehiyon ng [[Trentino-Alto Adigio]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|30|km|mi}} timog-silangan ng lungsod ng [[Bolzano]]. May hangganan ang Deutschnofen sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Aldino|Aldein]], [[Bolzano]], [[Bronzolo]], [[Cornedo all’Isarco|Karneid]], [[Laives]], at [[Welschnofen]], at mga munisipalidad ng [[Predazzo]], [[Tesero]] at [[Varena]] sa [[Lalawigang Awtonomo ng Trento]]. Ang munisipalidad ng Deutschnofen ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin ang mga nayon at pamayanan) ng [[Petersberg, Italy|Petersberg]] (Italyano: ''Monte San Pietro''), [[Eggen, Italy|Eggen]] (Italyano: ''San Nicolò d'Ega''), [[Rauth]] (''Novale''), at [[Obereggen]], isang maliit na nayon ng turista na matatagpuan sa paanan ng [[Latemar]], na may mga 900 na naninirahan. == Distribusyon ng wika == Ayon sa senso noong 2011, 97.42% ng populasyon ang nagsasalita ng [[Wikang Aleman|Aleman]], 2.33% Italyano, at 0.25% [[Wikang Ladin|Ladin]] bilang unang wika.<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011">{{Cite journal |date=June 2012 |title=Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011 |url=http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |journal=astat info |publisher=Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol |issue=38 |pages=6–7 |access-date=2012-06-14 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165250/http://www.provinz.bz.it/astat/de/service/256.asp?news_action=300&news_image_id=563169 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" !Wika ! 2001<ref name="Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol">Oscar Benvenuto (ed.): [http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf "South Tyrol in Figures 2008", Provincial Statistics Institute of the Autonomous Province of South Tyrol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614231554/http://www.provinz.bz.it/Astat/downloads/Siz_2008-eng.pdf |date=2016-06-14 }}, Bozen/Bolzano 2007, p.&nbsp;16, table&nbsp;10</ref> ! 2011<ref name="Volkszählung 2011/Censimento della popolazione 2011"/> |- | Aleman | align="right" | 97.10% | align="right" | 97.42% |- | Italyano | align="right" | 2.51% | align="right" | 2.33% |- | Ladin | align="right" | 0.39% | align="right" | 0.25% |} [[Talaksan:Location_of_Deutschnofen_(Italy).png|right|thumb|250x250px| Lokasyon ng Deutschnofen sa loob ng Lalawigang Awtonomo ng Bolzano.]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Deutschnofen}} * [http://www.gemeinde.deutschnofen.bz.it Opisyal na website] {{In lang|de|it}} * [http://www.obereggen.com/en/ Obereggen Opisyal na Website]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Province of Bolzano-Bozen}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] kqzj3odiwz2162va65cxvkbd8il9eff DWIZ-AM 0 155125 2205788 2188804 2026-05-01T11:37:27Z Julius Santos III 139725 2205788 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWIZ-AM | logo = | logo_caption = | city = [[Pasig]] | country = Pilipinas | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWIZ 882 | airdate = {{start date|1946|7|1}} | frequency = 882 kHz | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs programming|Public Affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 50,000 watts | class = A (clear frequency) | callsign_meaning = [[:en:International Zone|International Zone]] | former_callsigns = KZPI<br>{{small|{{nobreak|(1946–1948)}}}}<br>DZPI<br>{{small|{{nobreak|(1949−1972)}}}} | former_frequencies = 800 kHz<br>{{small|{{nobreak|(1946−1978)}}}} | sister_stations = [[DWQZ|97.9 Home Radio]]<br>[[Aliw Channel 23]] | owner = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | website = {{url|www.dwiz882am.com}} | webcast = {{url|https://streema.com/radios/DWIZ}} }} Ang '''DWIZ''' (882 [[:en:AM broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa 20th Floor, Citystate Centre, 709 Shaw Boulevard, Brgy. Oranbo, [[Pasig]], at ang transmite nitor ay matatagpuan sa Osmeña St., Brgy. Pag-Asa, [[Obando, Bulacan]]. ==History== ===1946–1948: As KZPI=== Itinatag ang DWIZ noong Hunyo 4, 1946 bilang '''KZPI''' (nananahulugan bilang ''Philippine Islands'')<ref name="JLas">Citations: * {{cite journal |url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-06-01-1968/lent-philippine-radio-history-problems.pdf |title=Philippine Radio – History and Problems |last=Lent |first=John |date=1968 |website=[[University of the Philippines Diliman]] |publisher=Asian Studies – Journal of Critical Perspectives on Asia |access-date=May 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417164426/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-06-01-1968/lent-philippine-radio-history-problems.pdf |archive-date=April 17, 2018}} * {{cite book |date=1968 |title=Asian Studies: Vol. 6 |url=https://books.google.com/books?id=_GibeOfXeiEC |location= |publisher=[[University of the Philippines Asian Center]] |page=42 |isbn= |access-date=August 26, 2020 |via=[[Google Books]]}}</ref> sa ilalim ng Philippine Broadcasting Corporation (PBC) na pagmamay-ari ng pamilya Soriano at Ramon Roces.<ref name="EE08" /> Noong panahong yan, nasa 800 kHz ang talapihitan ito. Nasa ikalimang palapag ng Filipinas Building sa [[Plaza Moraga]], [[Maynila]] ang una nitong tahanan.<ref name="ws18">{{cite web |url=https://www.ontheshortwaves.com/Wavescan/wavescan180701.html |title=Radio Veritas Asia on Shortwave |date=July 1, 2018 |website=Wavescan |publisher=ontheshortwaves.com |access-date=July 30, 2024 |archive-date=Disyembre 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202200117/https://www.ontheshortwaves.com/Wavescan/wavescan180701.html |url-status=dead }}</ref><ref name="fcw49" /> Ang una nitong transmiter sa [[Valenzuela|Polo]], [[Bulacan]] ay galing sa ''Raytheon Production Corporation'' na nakabase sa Amerika.<ref name="ESusdc" /><ref name="EE08" /> Kabilang sa mga inere itong programa ay ang balita kada oras, dance music galing sa [[Manila Hotel]] at El Cairo Night Club.<ref name="ESusdc">{{cite news |last=Shaffer |first=Ernest |date=January 1947 |title=Commercial Radio Broadcasting in the Republic of the Philippines |url=https://books.google.com/books?id=cicoAAAAMAAJ&dq=kzrm+kzrf+kzpi&pg=RA1-PA2 |work=Industrial Reference Service (volume 5—part 1, number 2) |location=[[Washington, D.C.]] |access-date=July 29, 2024 |publisher=[[United States Department of Commerce]] |pages=1–5 |via=[[Google Books]]}}</ref> Kabilang ito sa tatlong himpilan ng sumaklaw sa pagdeklara ng kalayaan mula sa Estados Unidos sa [[Luneta Park]], at ang pangalawang pagtatag ni [[Manuel Roxas]] bilang pangulo ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1965)|baagong Republika]].<ref name="EE08" /><ref name="fcw49">{{cite news |date=March 7, 1949 |title=New Broadcast Station Opened in Philippines |url=https://books.google.com/books?id=WwLHztBPBfMC&dq=dzab+manila&pg=RA11-PA39 |work=Foreign Commerce Weekly |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=July 30, 2024 |page=39 |via=[[Google Books]]}}</ref> ===1949–1972: DZPI=== Kasunod ng 1947 International Radio Conference ng [[International Telecommunication Union]] sa Estados Unidos, kung saan desidigong palitan ang unang call letter ng mga himpilan sa pilipinas sa "D" mula sa "K", na nagkabisa noong 1949,<ref name="EE08">{{cite book |last=Enriquez |first=Elizabeth |date=2008 |title=Appropriation of Colonial Broadcasting: A History of Early Radio in the Philippines, 1922–1946 |url=https://books.google.com/books?id=jxD1npoXeDoC&dq=kzrm+kzrf+kzpi&pg=PR5 |location=[[Quezon City]], [[Philippines]] |publisher=[[University of the Philippines Press]] |page= |isbn=978-971-542-548-3 |access-date=July 29, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> nagpalit ang call letters nito sa '''DZPI'''.<ref name="LSt">{{cite web |url=https://tomas.ust.edu.ph/wp-content/uploads/2021/08/04-Pagtatatag-ng-Tradisyon-at-Kumbensiyon-Ang-Soap-Opera-sa-Radio-1922-1963.pdf |title=Pagtatatag ng Tradisyon at Kumbensiyon: Ang Soap Opera sa Radyo, 1922–1963 |last=Sanchez |first=Louie Jon |date=2019 |website=[[University of Santo Tomas]] |publisher=Tomás |access-date=July 29, 2024 |language=tl}}</ref> Sa parehong taon, binili ng [[Manila Broadcasting Company]] ang PBC na nagsisilbing sangay ng nasabing kumpanya. Dahil dito, nagsilbing kapatid ng [[DZRH]] at [[DZMB]] ang DZPI.<ref name="JLas" /> Sa kalagitnaan ng dekada 60, naging '''Radio Philippines''' ito. Sa kalagitnaan ng 1972, lumipat ito sa [[Navotas]], [[Rizal]].<ref>{{cite book |date=July 1, 1972 |title=Broadcasting Stations in the World; Part I: Amplitude Modulation Broadcasting Stations |url=https://www.worldradiohistory.com/Archive-FBIS/1972/FBIS-1972-P1.pdf |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=[[Foreign Broadcast Information Service]] |page=187 |isbn= |access-date=July 30, 2024 |via=World Radio History |archive-date=Mayo 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240520133215/https://www.worldradiohistory.com/Archive-FBIS/1972/FBIS-1972-P1.pdf |url-status=dead }}</ref> Inulat ng DZPI ang pagaresto sa mga pulitikong tutol kay Pangulong [[Ferdinand Marcos]]. Kasunod ng pagdeklara ni Marcos ang [[Batas Militar]] noong Setyembre 24, nawala ito sa ere.<ref>{{cite web |url=https://pmcarchive.aut.ac.nz/pacific-media-watch/philippines-crispin-maslog-remembering-martial-law-courageous-journalism.html |title=Philippines: Crispin Maslog: Remembering Martial Law – courageous journalism lessons |last=Maslog |first=Crispin |date=September 21, 2020 |website=[[Pacific Media Centre]] |publisher=[[Auckland University of Technology]] |access-date=July 30, 2024}}</ref> ===1972–1991: Sunshine City=== Noong Setyembre 24, 1972, bumalik ang himpilang ito sa ere bilang '''DWIZ Sunshine City''' sa ilalim ng call letters na DWIZ. Umere ito ng Top 40 na format.<ref name="dwizrevamps" /> Noong Nobyembre 1978, lumipat ang talapihitang ito sa 882 kHz. <ref>{{cite book |date=1979 |title=Philippine Yearbook 1979 |url=https://books.google.com/books?id=Mv4qAAAAIAAJ&dq=dwiz+1972&pg=PA810 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |publisher=[[National Economic and Development Authority]]; [[Philippine Statistics Authority|National Census and Statistics Office]] |page=810 |isbn= |access-date=July 30, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong 1986, naging full service ang format nito, kung saan umere ito ng halong musika at balita. Noong Marso 1991, namaalam ang DWIZ Sunshine City sa ere.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xYILAQAAMAAJ|last=Aniceto|first=Ben|title=Stay Tuned: The Golden Years of Philippine Radio|pages=76, 510|date=2007|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=9789719401407|access-date=August 26, 2020|via=Google Books}}</ref> ===1991–present: Todong Lakas=== Noong 1991, binili ng [[Aliw Broadcasting Corporation]] na pagmamay-ari ni [[Antonio Cabangon Chua]] ang DWIZ.<ref name="dwizrevamps">{{cite news |last1=Sallan |first1=Edwin P. |last2=Bonotan |first2=Trixzy Leigh |title=DWIZ revamps news programming, more changes happening within '23 |url=https://businessmirror.com.ph/2023/01/30/dwiz-revamps-news-programming-more-changes-happening-within-23/ |newspaper=[[BusinessMirror]] |access-date=20 February 2024 |date=30 January 2023}}</ref><ref name="A23" /><ref name="ms0591" /> Lumipat ito sa [[Pasong Tamo]], Makati, kung saan nandoon ang [[BusinessMirror]] at [[Pilipino Mirror]]. Bumalik ito sa ere noong May 12 na may balita at talakayan sa format nito. Opisyal itong inilunsad noong Hunyo 6 na may bansag na ''"Boses Pilipino, Radyo ng Tao"''.<ref>Citations (tagline): * {{cite book |date=1992 |title=Daily Report: East Asia |url=https://books.google.com/books?id=31JceH0BQd0C |location=[[United States]] |publisher=[[Foreign Broadcast Information Service]] |page= |isbn= |access-date=August 3, 2024 |via=[[Google Books]]}} * {{cite book |date=1993 |title=Summary of World Broadcasts: Asia–Pacific |url=https://books.google.com/books?id=KMkqAAAAMAAJ |location=[[United Kingdom]] |publisher=[[British Broadcasting Corporation]] |page= |isbn= |access-date=August 3, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="ms0591">{{cite news |last=Jurado |first=Emil |date=May 23, 1991 |title=[Notes] |url=https://books.google.com/books?id=dKAVAAAAIBAJ&dq=dwiz+1991&pg=PA39&article_id=4222,3582551 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 2, 2024 |page=10 |via=[[Google Books]]}}</ref> Kabilang sa mga personalidad ng DWIZ ay ang mga taga-[[DZRH]], kagaya ni [[Rey Langit]].<ref name="A23" /> Ito ang kauna-unahang himpilan na gumagamit ng Broadcast Tandem System, kung saan dalawa ang nagsisilbing tagapagbalita sa mga programang pangbalita. Ang pagdiwang tuwing [[Araw ng Kalayaan]] at ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] ay ang mga unang saklaw ng DWIZ.<ref name="A23">[http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/opinion/31950-aliw-broadcasting-corp-23-years-of-public-service Aliw Broadcasting Corp.: 23 years of public service]{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140512215403/http://businessmirror.com.ph/index.php/en/news/opinion/31950-aliw-broadcasting-corp-23-years-of-public-service |date=May 12, 2014 }}</ref> Dahil sa lakas nito na 50,000 watts, binansagan din itong ''Todong Lakas''. Noong 2000, lumipat ito sa kasalukuyan nitong tahanan sa Citystate Centre sa [[Pasig]].<ref>{{cite news |date=July 6, 1999 |title=In Makati, one hectare is a lot of land |url=https://books.google.com/books?id=jmYVAAAAIBAJ&dq=dwiz+2000&pg=PA57&article_id=4919,618629 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 3, 2024 |page=5 |via=[[Google Books]]}}</ref><ref name="ms0203">{{cite news |date=February 19, 2003 |title=DWIZ now broadcasts in Taiwan, Hong Kong, Macau |url=https://books.google.com/books?id=jJUVAAAAIBAJ&dq=dwiz+now+under+aliw+broadcasting&pg=PA19&article_id=6418,1994888 |newspaper=[[Manila Standard]] |location= |access-date=August 2, 2024 |page=19 |via=[[Google Books]]}}</ref> Noong 2005, inilunsad ng DWIZ ang ''[[Karambola (radio program)|Karambola]]'', isang programang pangpukitika tampok ang mga kolumnista na pinamumunuan ni Jonathan De la Cruz.<ref name=karambola1>{{cite news|url=https://businessmirror.com.ph/2019/07/11/karambola-merges-social-traditional-media/|title='Karambola' merges social, traditional media|website=[[BusinessMirror]]|date=July 11, 2019}}</ref> Ito ay isa sa mga matagal na programa ng himpilang ito. Noong Enero 3, 2014, nagkaroon ng 3-taong kasunduan ang DWIZ at ang [[Radio Philippines Network]] para iere ang ilan sa mga programa nito sa mga himpilan ng Radyo Ronda.<ref>[http://www.solarnews.ph/news/business/2014/01/03/rpn-aliw-tie-up-to-broaden-broadcasting-reach#.Usbr_s5orDc RPN-Aliw tie-up to broaden broadcasting reach] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140103201541/http://www.solarnews.ph/news/business/2014/01/03/rpn-aliw-tie-up-to-broaden-broadcasting-reach#.Usbr_s5orDc |date=January 3, 2014 }}</ref> DWIZ also launched its first ever radio jingle on July 14, 2014, a couple of days before Typhoon Glenda (Rammasun) wreaked havoc over Metro Manila. Noong Enero 30, 2023, sa pagpalawig ng DWIZ sa buong bansa, muling inilunsad ang mga himpilan ng Home Radio sa probinsya bilang DWIZ News FM.<ref>{{cite web|url=https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|last1=Celario|first1=Eunice|last2=Cambri|first2=Susan|title=Pagbabago sa DWIZ Kaabang-abang|website=Filipino Mirror|date=January 30, 2023|access-date=January 30, 2023|archive-date=Enero 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130044229/https://pilipinomirror.com/nagbabalita-ng-tama-naglilingkod-ng-tama-pagbabago-sa-dwiz-kaabang-abang/|url-status=dead}}</ref> ==DWIZ News TV== [[File:Manila_South_Cemetery_San_Andres_(Metro_Manila;_2023-08-18)_E911a_01.jpg|thumb|right|125px|Broadcasting vehicle at [[Makati]]]] Noong Mayo 6, 2022, inilunsad ng DWIZ ang sarili nitong TeleRadyo feed sa digital TV sa pamamagitan ng [[Aliw Channel 23|Channel 23]] (527.143 MHz).<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23|title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23|first=|last=|work=ABS-CBN News|date=January 26, 2022|access-date=January 28, 2022}}</ref> na ibinigay ng [[National Telecommunications Commission]] noong Enero 5.<ref>{{cite news |last1=De Guzman |first1=Warren |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=January 26, 2022 |work=[[ABS-CBN News]] |date=January 26, 2022}}</ref> Noong Agosto 10, kilala ito bilang '''IZTV''' na binansagang ''The News Company''. Opisyal itong inilunsad noong Nobyembre 18. On January 30, 2023, naging '''ALIW Channel 23''' ito.<ref>{{cite news |last1=De Guzman |first1=Warren |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=January 26, 2022 |work=[[ABS-CBN News]] |date=January 26, 2022}}</ref> Kamakailan, inilagay ang TeleRadyo feed nito sa isang subchannel bilang '''DWIZ News TV'''. Gayunpaman, umeere pa rin ang karamihan din sa mga programa ito sa Aliw Channel 23. ==Mga Parangal== * Best Radio Documentary (Siyasat: "Damo") 23rd KBP Golden Dove Awards 2015 * The "Most Outstanding Radio Station of the Year" awarded by the Rotary Club of Manila Journalism Awards, * The "Best Magazine Program" awarded to "Siyasat" by the KBP Golden Dove Awards, * Citation in the "Best AM Radio Station" category in the KBP Golden Dove Awards * Best Station Radio Category by the Universal Peace Federation * Gawad Ulat for Most Supportive Radio Station by the Department of Social Welfare and Development ==Mga Sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilan ng radyo sa Kalakhang Maynila]] sbmwmesvdn7m4rw46z2rrbytteuyl86 Rhêmes-Notre-Dame 0 159832 2205666 2114576 2026-05-01T02:30:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205666 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rhêmes-Notre-Dame|official_name=Comune di Rhêmes-Notre-Dame<br>Commune de Rhêmes-Notre-Dame|native_name=Noutra Dama de Réma|image_skyline=RhemesNotreDameAug032023 08.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|34|11.17|N|7|7|5.16|E|region:IT_type:city(128)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lambak Aosta]]|province=none|frazioni=Artalle, Brenand, Bruil, Carré, Chanavey, Chaudanne, Oreiller, Pellaud, Pont, Thumel|mayor_party=|mayor=Corrado Oreiller|area_footnotes=|area_total_km2=86|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Italiano di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Rhêmeins|elevation_footnotes=|elevation_m=1725|saint=|day=Hulyo 2|postal_code=11010|area_code=0165|website={{official website|http://www.comune.rhemes-notre-dame.ao.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Rhêmes-Notre-Dame''' ([[Diyalektong Valdostano|Valdostano]]: {{Lang|frp|Noutra Dama de Réma}}) ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa rehiyon ng [[Lambak Aosta]] sa hilagang-kanlurang [[Italya]]. == Heograpiya == [[Talaksan:Val_d'Aosta-Rhêmes-Notre-Dame-DSCF6891.JPG|left|thumb| Lawa ng Pellaud]] Ang Rhemes-Notre-Dame ay isang nayon sa bundok na matatagpuan sa itaas na lambak ng Rhêmes. Ito ay bahagi ng [[Liwasang Pambansa ng Gran Paradiso|Gran Paradiso]].<ref>{{Cite web |url=http://www.lovevda.it/en/database/3/tourist-resorts/aosta-valley/rhemes-notre-dame/414 |title=Rhemes-Notre-Dame |access-date=2023-11-11 |archive-date=2021-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514204348/https://www.lovevda.it/en/database/3/tourist-resorts/aosta-valley/rhemes-notre-dame/414 |url-status=dead }}</ref> Napapaligiran ito ng mga bundok at glasyer. Sa kabila ng pagkakaroon ng ilang mga otel at pababang dalisdis, isa pa rin itong natural na lugar na may estrukturang arkitektura sa kanayunan. == Klima == Dahil sa taas nito, malamig at maniyebe ang taglamig, habang sariwa ang tag-araw. Ang mga temperatura ay nag-iiba mula sa pinakamababang halaga na {{Convert|-15|C|F}} sa panahon ng taglamig hanggang sa pinakamataas na halaga na {{Convert|22|to|23|C|F}} sa panahon ng tag-araw.<ref>[http://meteo.regione.vda.it/datiosservati/3060/temp Rhemes-Notre-Dame temperatures] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511143038/http://meteo.regione.vda.it/datiosservati/3060/temp|date=2015-05-11}}</ref> == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Rhêmes-Notre-Dame ay nakabatay sa skiing sa panahon ng taglamig at mountain biking at ekskursiyon sa panahon ng tag-araw. Gayunpaman, mayroon pa ring ilang mga gawaing pang-agrikultura tulad ng pag-aanak ng baka na nailalarawan sa nakaraan ng lugar na ito. == Kakambal na bayan — kinakapatid na lungsod == Ang Rhêmes-Notre-Dame ay [[Kinakapatid na lungsod|ikinambal]] sa: * {{Flagicon|ITA}} [[Solarolo]], Italya, simula 1999 == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Tingnan din == * [[Mont Tout Blanc]] {{Comuni of Aosta Valley}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 907qd95mw7s7shi9caixbiub1ppn4u4 Saint-Pierre, Lambak Aosta 0 159841 2205698 2114578 2026-05-01T03:38:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205698 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Infobox Italian comune|name=Saint-Pierre|official_name=Comune di Saint-Pierre<br>Commune de Saint-Pierre|native_name=Sen-Pière|image_skyline=CastelloDiSaintPierreJuly312023 02.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Kastilyo ng Saint-Pierre|image_shield=Blason ville It Saint-Pierre (AO).svg|shield_size=75px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|42|36|N|7|13|34|E|region:IT_type:city(2835)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lambak Aosta]]|province=none|frazioni=Bourg (chef-lieu), Alleysin, Babelon, Bachod, Bercher, Bosses, Bressan, Breyes, Bussan Dessous, Bussan Dessus, Bussan du milieu, Caillet, Champrétavy, Chantel, Charrion, Château-Feuillet, Cognein, Combaz, Combellin, Creuzet, Étavel, Grandzettaz, Homené dessous, Homené dessus, Jacquemin, Jeanton, Jonin, La Barmaz, La Charrère, La Croix, La Grange, La Pièce, La Rosiére, Luboz, Méod dessous, Méod dessus, Montagnine, Ordines, Orléans dessous, Orléans dessus, Orléantson, Pelon, Perchut, Plan Châtelair, Pommier, Praulin, Praximond, Preille, Prieuré, Ronchaille, Roserettaz, Rossan, Rumiod de lé, Rumiod dessous, Rumiod dessus, Séez, Tâche, Torrette, Véreytaz, Vergnod, Vermian, Vernes, Verrogne, Vétan dessous, Vétan dessus, Vétan Villette|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=26|population_footnotes=|population_total=3256|population_as_of=Disyembre 31, 2022|pop_density_footnotes=|population_demonym=Saint-pierroleins|elevation_footnotes=|elevation_m=731|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Pedro]]|day=Hunyo 29|postal_code=11010|area_code=0165|website={{official website|http://www.comune.saint-pierre.ao.it/}}|footnotes=}} Ang '''Saint-Pierre''' ({{IPA-fr|sɛ̃ pjɛʁ}}; [[Wikang Arpitano|Arpitano]]: ''Sèn Piére'', [[Diyalektong Valdostano|Valdostano]]: ''Sen Pière'') ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa rehiyon ng [[Lambak Aosta]] sa hilagang-kanlurang [[Italya]]. Mayroong humigit-kumulang 150 medyebal na kastilyo, mga paglilibot at pinatibay na bahay sa Lambak Aosta.<ref>Massetti, E. "Aosta Valley Castles" http://www.naturaosta.it/castles.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210928040644/http://naturaosta.it/castles.htm |date=2021-09-28 }} accessed on 15 March 2014.</ref> Ang pangunahing tanawin ay ang Kastilyo ng [[Kastilyo ng Saint-Pierre|Saint-Pierre]]. Sa malapit, itinayo ng pamilyang Sarriod ang Kastilyo ng [[Kastilyo ng Sarriod de la Tour|Sarriod de la Tour]]. [[Talaksan:CastelloSarriodDeLaTourJuly312023_03.jpg|left|thumb|270x270px| [[Kastilyo ng Sarriod de la Tour]]]] == Heograpiya == Ang Saint-Pierre ay isang bayan sa [[Lambak Aosta]], isang bilingual na [[Mga rehiyon ng Italya|rehiyon]] sa [[Italya|Italyanong]] [[Alpes]], {{Convert|110|km|mi}} hilaga-hilagang kanluran ng [[Turin]]. Ito ay matatagpuan malapit sa Italyanong entrada ng [[Lagusan ng Mont Blanc]], malapit sa tagpuan ng [[Buthier]] at [[Dora Baltea|Doire baltée]], at malapit sa salikop ng mga rutang [[Pasong Dakilang St Bernard|Dakila]] at [[Pasong Munting St Bernard|Munting]] St. Bernard. == Kasaysayan == Ilang grupo ng pabahay na natagpuan sa burol ng Châtelair na itinayo noong 3000 BK. kaya ang Saint-Pierre ang isa sa mga unang nayon sa Lambak Aosta.<ref>{{cita web |url=http://www.comune.saint-pierre.ao.it/pg_gen.php?colorpag=02&id_cat=1&id_scat=2&id_sscat=4&tipocss=2 |titolo=Cenni storici |sito=Comune di Saint Pierre |accesso=11 febbraio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20120313134944/http://www.comune.saint-pierre.ao.it/pg_gen.php?colorpag=02&id_cat=1&id_scat=2&id_sscat=4&tipocss=2 |dataarchivio=13 marzo 2012 |urlmorto=sì |title=Archive copy |access-date=2023-11-12 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313134944/http://www.comune.saint-pierre.ao.it/pg_gen.php?colorpag=02&id_cat=1&id_scat=2&id_sscat=4&tipocss=2 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313134944/http://www.comune.saint-pierre.ao.it/pg_gen.php?colorpag=02&id_cat=1&id_scat=2&id_sscat=4&tipocss=2 |date=2012-03-13 }}</ref><ref name="siusa">{{cita web |url=http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=31623 |titolo=Comune di Saint-Pierre |sito=siusa.archivi.beniculturali.it |accesso=11 febbraio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150211132256/http://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=prodente&Chiave=31623 |dataarchivio=11 febbraio 2015 |urlmorto=no}}</ref> Ang pagkakaroon ng dalawang kastilyo ay ang malinaw na alaala ng dalawang marangal na pamilya na namahala sa lokalidad noong [[Gitnang Kapanahunan]]: ang Sancto Petro at ang Sarriod de la Tour. == Kakambal na bayan — kinakapatid na lungsod == Ang Saint-Pierre ay [[Kinakapatid na lungsod|ikinambal]] sa: * {{Flagicon|France}} [[Saint-Pierre-en-Faucigny]], Pransiya == Mga pangunahing tanawin == * [[Kastilyo ng Saint-Pierre]] == Mga tala at sanggunian == <div class="reflist"> <references group="" responsive="1"></references> </div>"Saint-Pierre", Tanggapan para sa Turismo, Palakasan, Kalakalan at Transportasyon, Autonomous na Rehiyon ng Aosta Valley, 2017. [http://www.lovevda.it/en/database/3/proprieta-denom_ing-non-trovata-il-nome-della-proprieta-e-case-sensitive-e-per-ciascuna-tipologia-di-campo-deve-essere-uniforme-verificare-il-mapping-dell-entita/aosta-valley/saint-pierre/422 http://www.lovevda.it/en/database/3/proprieta-denom_ing-non-trovata-il-nome-della-proprieta-e-case-sensitive-e-per-ciascuna-tipologia-di-campo- deve-essere-uniforme-verificare-il-mapping-dell-entita/aosta-valley/saint-pierre/422]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Comuni of Aosta Valley}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] ktbuzuxxt4bndjbph734bymf27tmstt Pang-aabusong seksuwal 0 161393 2205614 2153216 2026-04-30T22:24:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205614 wikitext text/x-wiki Ang '''pang-aabusong sekswal''', o kilala rin sa tawag na pangmomolestiya, ay ang pagpilit ng mga hindi kanais-nais na sekswal na pag-uugali ng isang tao sa iba. Kung ito ay agarang pamumwersa, ng maiksing durasyon, o madalang, ito ay tinatawag na sekswal na panghahalay. Ang may-sala ay tinatawag bilang isang mang-aabusong sekswal o (madalas na nakasisira) tagamolestiya.<ref name='asb'>{{cite journal|title=Peer commentaries on Green (2002) and Schmidt (2002)|journal=Archives of Sexual Behavior|date=2002|first=|last=|author2=|volume=31|issue=|pages=|id= |url=|format=|accessdate=2009-07-28|quote=Child molester is a pejorative term applied to both the pedophile and incest offender.}}</ref> Ang kataga ay sumasaklaw din sa ''anumang'' pag-uugali ng ''sino mang'' may sapat na gulang tungo sa isang bata upang pasiglahin ang sino man sa dalawa ukol sa gawaing sekswal. Kung ang biktima ay mas bata kaysa sa [[edad ng pagpapahintulot]], ito ay tinutukoy na '''[[pang-aabusong sekswal sa bata]]'''. == Mga uri ng sekswal na pang-aabuso == {{Refimprove|date=Hulyo 2010}} Maraming mga uri ng sekswal na pang-aabuso, kabilang ang: *Hindi-napahintulutang, sapilitang pisikal na [[sekswal na pag-uugali]] ([[panggagahasa]] at [[sexual assault|sekswal na panghahalay]]). *Hindi ninanais na paghawak o panghihipo, sino man sa isang bata o isang matanda. *Sekswal na paghalik, panghihipo, pagpapakita ng ari ng lalaki o babae, at [[pamboboso]], pagtatanghal at hanggang sa [[sekswal na panghahalay]]. *Pagpapakita sa isang bata ng pornograpiya. *Pagsasabi ng mga mapagmungkahing salitang sekswal sa isang bata ([[pangmomolestiya sa bata]]). *Kasama rin dito ang di-pinahihintulutang pananalitang sekswal na pangangailangan tungo sa isang matanda. *Ang paggamit ng [[posisyon ng tiwala]] upang mamilit kung hindi man hindi ginustong sekswal na aktibidad na walang pisikal na pamimilit (o maaaring humantong sa tangkang panggagahasa o sekswal na panghahalay). *[[Insesto]] (tingnan din ang [[sexual deviation|sekswal na paglihis]]). *Iba pang anyo ng sekswal na pang-aabuso. == Seksuwal na pang-aabuso sa asawa == {{Main|Pang-aabuso sa asawa}} Ang '''sekswal na pang-aabuso sa asawa''' ay isang anyo ng [[karahasan sa tahanan]]. Kapag ang pang-aabuso ay nagsasangkot ng sapilitang pagtatalik, maaari itong maging [[panggagahasa]] para doon sa asawa, depende sa hurisdiksiyon, at maaari rin itong maging isang uri ng [[panghahalay]]. == Mga posisyon ng Kapangyarihan == {{See also|Makapangyarihang panliligalig|Rankismo}} Ang isang [[maling gawaing seksuwal]] ay maaaring mangyari kung ang isang tao ay gumagamit ng posisyon ng kapangyarihan upang pilitin ang ibang tao para maakit sa isang hindi ninanais na sekswal na aktibidad. Halimbawa, ang [[sekswal na panliligalig]] sa lugar ng trabaho ay maaaring magsangkot ng isang empleyado sa pagpilit sa isang sekswal na sitwasyon ng dahil sa takot ng pagkakaalis sa trabaho. Ang [[sekswal na panliligalig sa paaralan]] ay maaaring magdawit ng isang mag-aaral na nagsusumite sa mga sekswal na gawain para sa isang taong nasa awtoridad sa takot na mapaarusahan, halimbawa sa pamamagitan ng pagbibigay sa kaniya ng isang bagsak na marka. Maraming eskandalo ng pang-aabusong sekswal ay nagsangkot na ng pang-aabuso ng relihiyosong awtoridad at madalas na pinagtatakpan ng mga di nang-aabuso, kabilang ang mga kaso sa [[relihiyon ng Katimugang Bautismo]],<ref>[http://stopbaptistpredators.org/index.htm Stop Baptist Predators]</ref> Simbahang Katoliko, miyembro ng Protestanteng simbahan ng Episkopalyang relihiyon,<ref>{{Cite web |title=Episcopalian Ministers |url=http://www.reformation.com/CSA/episcopalianabuse.html |access-date=2011-04-23 |archive-date=2018-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180901080521/http://reformation.com/CSA/episcopalianabuse.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100214134233/http://www.reformation.com/CSA/episcopalianabuse.html |date=2010-02-14 }}</ref> [[Islamiko]], [[Mga Saksi ni Jehovah]], [[Simbahan ni Luther]],<ref>[http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=8572 The Lutheran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151006033516/http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=8572 |date=2015-10-06 }}[http://www.reformation.com/CSA/lutheranabuse.html Lutheran abuse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101040715/http://reformation.com/CSA/lutheranabuse.html |date=2019-01-01 }}</ref> [[Simbahang Metodista]],<ref>{{Cite web |title=Methodist abuse |url=http://www.reformation.com/CSA/methodistabuse.html |access-date=2011-04-23 |archive-date=2019-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110002133/http://reformation.com/CSA/methodistabuse.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625045228/http://www.reformation.com/CSA/methodistabuse.html |date=2009-06-25 }}</ref> [[Ang Simbahan ni Hesu Kristo ng palabas-araw ng mga Santo]],<ref>{{cite book|last=Anderson|first=Lavina|title=Case Reports of the Mormon Alliance Volume 1|year=1995|isbn=0108788350}}</ref> ang [[Pundamentalistang Simbahan ni Hesu Kristo ng Palabas-Araw ng mga Santo]], [[Ortodoksiya Hudaismo]],<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=99913807 Abuse Scandal Plagues Hasidic Jews In Brooklyn] by Barbara Bradley Hagerty. ''All Things Considered'', National Public Radio. 2 Pebrero 2009.</ref> at iba't-ibang kulto. == Sekswal na pang-aabuso sa bata == {{Pangunahin|Pang-aabusong seksuwal sa bata}} [[Talaksan:Sexually abused boy (ca 1910).jpg|thumb|right|180px|Batang dumanas ng pang-aabusong seksuwal, mula sa isang lathalain noong 1 Pebrero 1910]] [[Talaksan:Martin Van Maele - La Grande Danse macabre des vifs - 08.jpg|thumb|right|180px|''Leave me alone, dirty [[cuckold]]'' ("Pabayaan mo ako, maruming lalaking ang asawang babae ay nakikipagtalik sa iba."), 1905, ni [[Martin van Maële]]]] Ang '''sekswal na pang-aabuso sa bata''' ay isang anyo ng pang-aabuso sa bata kung saan ang isang bata ay inabuso para sa sekswal na kasiyahan ng isang matanda o nagbibinata o nagdadalagang tao.<ref name=medline2008>{{cite web|url=http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html |title=Child Sexual Abuse |work=Medline Plus|date = 2008-04-02 |publisher=U.S. National Library of Medicine,}}</ref> [19]<ref name="APA Guidelines">{{ cite journal | author = Committee on Professional Practice and Standards (COPPS), Board of Professional Affairs (BPA), American Psychological Association (APA) | authorlink = American Psychological Association | author2 = Catherine Acuff, Ph.D.; Steven Bisbing, Ph.D.; Michael Gottlieb, Ph.D.; Lisa Grossman, Ph.D.; Jody Porter, Ph.D.; Richard Reichbart, Ph.D.; Steven Sparta, Ph.D.; and C. Eugene Walker, Ph.D | year = 1999 | month = August | title = Guidelines for Psychological Evaluations in Child Protection Matters | volume = 54 | issue = 8 | pages = 586–593 | doi = 10.1037/0003-066X.54.8.586 | journal = American Psychologist | url = http://www.apa.org/practice/childprotection.html | accessdate = 2008-05-07 | laysummary = http://psycnet.apa.org/index.cfm?fa=main.doiLanding&uid=1999-03403-007 | laysource = APA PsycNET | laydate = 2008-05-07 | quote = '''Abuse, sexual (child)''': generally defined as contacts between a child and an adult or other person significantly older or in a position of power or control over the child, '''where the child is being used for sexual stimulation of the adult or other person'''. | pmid = 10453704}}</ref> Karagdagan pa sa mga direktang paglalapit na sekswal, ang sekswal na pang-aabuso sa bata ay nangyayari rin kapag ang isang taong nasa wastong gulang ay walang pakundangang nagpapakita ng kaniyang ari sa isang bata, nagtatanong o namimilit sa isang bata para maengganyo sa sekswal na gawain, nagpapakita ng [[pornograpiya]] sa isang bata, o gumagamit ng isang bata upang makabuo ng pornograpiya ng bata.<ref name=medline2008/><ref>{{cite journal | last1 = Martin | first1 = J. | last2 = Anderson | first2 = J. | last3 = Romans | first3 = S. | year = 1993 | last4 = Mullen | first4 = P | last5 = O'Shea | first5 = M | title = Asking about child sexual abuse: methodological implications of a two-stage survey | url = | journal = Child Abuse and Neglect | volume = 17 | issue = 3| pages = 383–392 | pmid = 8330225 | doi=10.1016/0145-2134(93)90061-9}}</ref><ref name=nspcc>[http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html Child sexual abuse definition] from the [[NSPCC]]</ref> Kabilang sa mga epekto ng pang-aabusong sekswal sa bata ay ang pagkakaroon ng damdamin ng pagkakasala at pagsisi sa sarili, [[pagbalik ng mga alaala]], [[bangungot]], hindi pagkakatulog, takot sa mga bagay na may kaugnayan sa pang-aabuso (kasama na ang mga bagay, amoy, lugar, mga pagbisita sa doktor, atbp), mga isyu ng [[pagtingin sa sarili]], hind paggana ng maayos ng mga sekswal na bahagi, talamak na pagsakit ng ilang bahagi, adiksiyon, pinsala sa sarili, pag-iisip ng pagpapakamatay, reklamong somatiko, depresyon,<ref name="Roosa">{{cite journal | last1 = Roosa | first1 = M.W. | last2 = Reinholtz | first2 = C. | last3 = Angelini | first3 = P.J. | author-separator = , | year = 1999 | title = The relation of child sexual abuse and depression in young women: comparisons across four ethnic groups | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print | journal = Journal of Abnormal Child Psychology | volume = 27 | issue = 1 | pages = 65–76 | pmid = 10197407 | access-date = 2011-04-23 | archive-date = 2016-01-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160113081307/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113081307/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0902/is_1_27/ai_54422556/print |date=2016-01-13 }}</ref> post-traumatikong kaguluhan dahil sa istres,<ref name="widom">Widom C.S. (1999). [http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/156/8/1223 "Post-traumatic stress disorder in abused and neglected children grown up,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008182032/http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/156/8/1223 |date=2011-10-08 }} American Journal of Psychiatry; 156(8):1223-1229.</ref> pagkabalisa,<ref name="levitan">Levitan, R. D., N. A. Rector, Sheldon, T., & Goering, P. (2003). "[http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 Childhood adversities associated with major depression and/or anxiety disorders in a community sample of Ontario: Issues of co-morbidity and specificity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305223622/http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/abstract/102529637/ABSTRACT?CRETRY=1&SRETRY=0 |date=2020-03-05 }}," Depression & Anxiety; 17, 34-42.</ref> at iba pang mga sakit sa pag-iisip (kabilang ang mga kaguluhan ukol sa personalidad) <ref>{{Cite web |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/146/4/490 |title=AJP.psychiatryonline.org |access-date=2011-04-23 |archive-date=2010-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100330030454/http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/146/4/490 |url-status=dead }}</ref> likas na hilig sa pambibiktimang muli sa pagtanda,<ref name="Messman-Moore">{{cite journal | doi = 10.1177/088626000015005003 | last1 = Messman-Moore | first1 = Terri L. | last2 = Long | first2 = Patricia J. | year = 2000 | title = Child Sexual Abuse and Revictimization in the Form of Adult Sexual Abuse, Adult Physical Abuse, and Adult Psychological Maltreatment | url = http://jiv.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/5/489 | journal = 15 Journal of Interpersonal Violence | volume = 489 | issue = | page = 2000 | access-date = 2011-04-23 | archive-date = 2010-01-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100111180516/http://jiv.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/5/489 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111180516/http://jiv.sagepub.com/cgi/content/abstract/15/5/489 |date=2010-01-11 }}</ref> at pisikal na pinsala sa bata, bukod sa iba pang mga problema.<ref name="dinw">{{cite journal | doi = 10.1017/S0033291799001373 | last1 = Dinwiddie | first1 = S | last2 = Heath | first2 = AC | last3 = Dunne | first3 = MP | author-separator = , | last4 = Bucholz | first4 = KK | year = 2000 | last5 = Madden | first5 = PA | last6 = Slutske | first6 = WS | last7 = Bierut | first7 = LJ | last8 = Statham | first8 = DB | last9 = Martin | first9 = NG | title = Early sexual abuse and lifetime psychopathology: a co-twin-control study | url = http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 | journal = Psychological Medicine | volume = 30 | issue = 1 | pages = 41–52 | pmid = 10722174 | access-date = 2011-04-23 | archive-date = 2010-09-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100924144239/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=26191 | url-status = dead }}</ref> Ang mga batang biktima ng pang-aabusong sekswal ay higit sa anim na beses na mas malamang na nagtangkang magpakamatay<ref name="Drlowensteincom">{{Cite web |title=Drlowenstein.com |url=http://www.drlowenstein.com/_data/user_docs/child-abuse-and-adult-depression.pdf |access-date=2008-11-22 |archive-date=2008-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122011026/http://www.drlowenstein.com/_data/user_docs/child-abuse-and-adult-depression.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122011026/http://www.drlowenstein.com/_data/user_docs/child-abuse-and-adult-depression.pdf |date=2008-11-22 }}</ref> at walong beses na mas malamang na paulit-ulit na nagtatangkang magpakamatay.<ref name="Drlowensteincom" /> Ang mga nang-aabuso ay malamang din magtangkang magpakamatay. Karamihan sa mga pinsalang naidudulot sa mga biktima ay nagiging maliwanag ilang taon matapos mangyari ng mga pag-aabuso. Ang abusong sekswal ng isang miyembro ng pamilya ay isang anyo ng [[insesto]], at nagreresulta sa mas seryoso at pang-matagalang [[sikolohikal na trauma]], lalo na sa kaso ng mga [[panggagahasa ng magulang]].<ref name=Courtois>{{cite book|title=Healing the Incest Wound: Adult Survivors in Therapy|url=https://archive.org/details/healingincestwou00cour|last= Courtois|first=Christine A.|publisher=W. W. Norton & Company|pages=[https://archive.org/details/healingincestwou00cour/page/208 208]|year=1988|isbn= 0393313565}}</ref> Humigit-kumulang 15% hanggang sa 25% ng mga kababaihan at 5% sa 15% ng mga lalaki ay sekswal na inabuso noong sila ay bata pa.<ref name=Whealin>{{cite web |url=http://www.ptsd.va.gov/public/pages/child-sexual-abuse.asp |title=Child Sexual Abuse |author=Julia Whealin, Ph.D. |publisher=National Center for Post Traumatic Stress Disorder, US Department of Veterans Affairs |date=2007-05-22}}</ref><ref name="Finkelhor1994">{{cite journal |author=David Finkelhor |title=Current Information on the Scope and Nature of Child Sexual Abuse |journal=The Future of Children |date=summer/fall 1994 |volume=(1994) 4(2): 31-53 |url=http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf |format=PDF |access-date=2011-04-23 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013192224/http://www.unh.edu/ccrc/pdf/VS75.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.unh.edu/ccrc/ Crimes against Children Research Center]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.unh.edu/frl/ |title=Family Research Laboratory |access-date=2011-04-23 |archive-date=2011-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111126193730/http://www.unh.edu/frl/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |title=The prevalence of child sexual abuse: Integrative review adjustment for potential response and measurement biases |journal=Child Abuse & Neglect |volume=21 |issue=4, Abril 1997 |pages=391–398 |doi=10.1016/S0145-2134(96)00180-9 |url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V7N-3SWVJJ8-6&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3bf4125ab05f663f306a1ca792f43398 |publisher=Elsevier Science Ltd. |author=Kevin M. Gorey and Donald R. Leslie |year=1997 |pmid=9134267 |access-date=2011-04-23 |archive-date=2010-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100813162326/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6V7N-3SWVJJ8-6&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=3bf4125ab05f663f306a1ca792f43398 |url-status=dead }}</ref> Karamihan sa mga nang-aabusong sekswal ay kilala ng kanilang mga biktima; humigit-kumulang 30% ay mga kamag-anak ng bata, pinakamadalas ay tatay, tiyo o pinsan; halos 60% ay iba pang kakilala tulad ng mga kaibigan ng pamilya, tagapangalaga ng bata, o kapitbahay; ang mga estranghero bilang maysala ay humigit-kumulang 10% lamang ng mga kaso ng pang-aabusong sekswal sa mga bata. Karamihan sa mga sekswal na pang-aabuso sa mga bata ay ginagawa ng mga lalaki; ang mga kababaihan ay gumawa ng humigit-kumulang 14% ng mga iniulat na pagkakasala laban sa mga lalaki at 6% ng mga iniulat na pagkakasala laban sa mga babae.<ref name=Whealin/> Karamihan sa mga may-salang nang-aabuso ng mga batang hindi pa nagdadalaga o nagbibinata ay mga [[pedopilyo]];<ref name=mayoclinic>{{cite journal |url=http://www.mayoclinicproceedings.com/content/82/4/457.full|format=PDF|title=A Profile of Pedophilia: Definition, Characteristics of Offenders, Recidivism, Treatment Outcomes, and Forensic Issues |last=Hall, MD|first=Ryan C. |author2=Richard C. W. Hall, MD, PA. |journal=Mayo Clin Proc |volume=82:457-471 2007 |publisher=Mayo Foundation for medical education and research |pmid=17418075 |doi=10.4065/82.4.457 |year=2007 |issue=4 |pages=457–71}}</ref><ref name="ames">{{cite journal | doi = 10.1007/BF01541928 | last1 = Ames | first1 = A. | last2 = Houston | first2 = D. A. | year = 1990 | title = Legal, social, and biological definitions of pedophilia | url = http://www.springerlink.com/content/g8g66p6370731x85/ | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 19 | issue = 4 | pages = 333–342 | pmid = 2205170 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> gayunpaman, isang maliit na porsyento ay hindi umaayon sa mga paunanang batayan para sa pedopilya.<ref name="barbaree-seto">{{cite book|last= Laws|first=Dr. Richard |author2= [[William T. O'Donohue]] |year=1997 |title=''Sexual Deviance: Theory, Assessment, and Treatment'' |url= https://archive.org/details/sexualdevianceth0000unse|pages= [https://archive.org/details/sexualdevianceth0000unse/page/175 175]–193 |publisher=Guilford Press |isbn=1572302410|contribution=H. E.Barbaree, M. C.Seto }}</ref> == Sekswal na pang-aabuso ng mga taong may mga kapansanan sa pag-unlad == {{Main|Pang-aabusong seksuwal sa mga taong may mga kapansanan sa pag-unlad}} Ang mga taong may mga kapansanan sa pag-unlad ay madalas na mga biktima ng sekswal na pang-aabuso. Ayon sa pananaliksik, ang mga taong may kapansanan ay nasa mas higit na panganib sa [[pambibiktima]] ng mga sekswal na pananakit o sekswal na pang-aabuso dahil sa kakulangan nila ng pang-unawa (Sobsey & Varnhagen, 1989). Ang bilis ng pagdami ng sekswal na pang-aabusong nangyayari sa mga taong may kapansanan ay malagim, ngunit karamihan sa mga kasong ito ay hindi naman napapansin. == Sekswal na pang-aabuso at minorya == Ang sekswal na pang-aabuso ay isang malaking isyu sa ilang mga minoryang komunidad. Noong 2007, ilang bilang ng mga biktimang Hispaniko ay nakasama sa kasunduan ng isang malakihang kaso ng sekswal na pang-aabuso na kinasasangkutan ng mga arkidiyosesis sa [[Los Angeles]], Estados Unidos ng Simbahang Katoliko.<ref>[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12098261 NPR.org]</ref> Upang tugunan ang isyu ng sekswal na pang-aabuso sa mga komunidad na Aprikano-Amerikano, ang prestihiyosong Leeway Foundation<ref>{{Cite web |url=http://www.leeway.org/grantee-info.html?action=granteeDetail&GranteeID=183 |title=Leeway.org |access-date=2011-04-23 |archive-date=2014-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218121020/http://www.leeway.org/grantee-info.html?action=granteeDetail&GranteeID=183 |url-status=dead }}</ref> ay nag-isponsor at nagbigay upang mabuo ang www.blacksurvivors.org,<ref>[http://www.blacksurvivors.org Blacksurvivors.org]</ref> isang pambansang suportang grupong onlayn at sentro ng mga mapagkukunan para sa mga Aprikano-Amerikanong nakaalpas sa sekswal na pang-aabuso. Ang non-profit na grupong ito ay itinatag noong 2008 ni [[Sylvia Coleman]], isang Aprikano-Amerikanong nakaligtas sa pang-aabusong sekswal at isang pambansang eksperto upang mapigilan ang mga sekswal na pang-aabuso. == Tingnan din == * [[Batas]] ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} == Karagdagang Pagbabasa == * Sorenson, Susan B. (1997). ''Violence and Sexual Abuse at Home: Current Issues in Spousal Battering and Child Maltreatment'', New York: Haworth Press. ISBN 1-56024-681-2. *Leigh Ann Reynolds. [http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED416651&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED416651 "People with Mental Retardation & Sexual Abuse. The Arc Q & A"], Arc National Headquarters, 1997 *{{cite journal | doi = 10.1007/BF01102020 | last1 = Baladerian | first1 = N. | year = 1991 | title = Sexual abuse of people with developmental disabilities | url =https://archive.org/details/sim_sexuality-and-disability_winter-1991_9_4/page/323| journal = Sexuality and Disability | volume = 9 | issue = 4| pages = 323–335 }} *Sobsey, D.(1994). ''Violence and Abuse in the Lives of People With Disabilities: The End of Silent Acceptance?'' Baltimore: Paul H. Brookes Publishing Co. ISBN 978-1-55766-148-7 *Sobsey D. and Varnhagen, C.(1989). "Sexual abuse and exploitation of people with disabilities: Toward Prevention and Treatment". In M. Csapo and L. Gougen (Eds) ''Special Education Across Canada'' (pp.&nbsp;199–218). Vancouver Centre for Human Developmental Research *Valenti-Hien, D. and Schwartz, L.(1995). "The sexual abuse interview for those with developmental disabilities". James Stanfield Company, Santa Barbara: California. *White-Davis, Donna Lovers in the Time of Plague copyright 2009 == Mga kawing panlabas == *{{dmoz|Society/Support_Groups/Sexual_Abuse|''Sexual abuse''}} *[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html ''Child Sexual Abuse''] sa [[National Institutes of Health|Pambansang mga Panimulaan ng Kalusugan]] {{Sex}} {{DEFAULTSORT:Pang-aabusong Seksuwal}} [[Kategorya:Pang-aabusong seksuwal]] tkukbbo7cgl4dm83zayz7u6l496qgwf Bob Ong 0 162540 2205625 2092237 2026-04-30T23:37:51Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2205625 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2020}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> |name = '''Bob Ong''' |birth_place = [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] |nationality = Pilipino |occupation = [[Manunulat]] |genre = Katatawanan, Komentaryo, Politika, Kontemporaryo, Satirika, Katatakutan<!--Ang kaniyang aklat na Ang mga Kaibigan ni Mama Susan ay isang horror book--> |influences = [[Robert Fulghum]]<ref name="Ong 2005">{{Citation | last = Ong | first=Bob | author-link = Bob Ong | title = Stainless Longganisa | place = Pasay City | publisher = Visual Print Enterprises | year = 2005}}</ref> |pseudonym= Bob Ong | birth_name=Hindi ipinaaalam at hindi nais ipaalam ng taong gumagamit ni Bob Ong ang kaniyang tunay na pangalan }} Si '''Bob Ong''' ay isang kontemporaryong Pilipinong manunulat na kilala sa paggamit ng impormal na Filipino sa paggawa ng nakakatawa at sumasalaming paglalarawan sa buhay bilang isang Pilipino. Ang Bob Ong ay kaniya lamang sagisag-panulat at walang nakaaalam ng kaniyang tunay na pagkakikilanlan, ayon sa kagustuhan ng tao (o ng mga tao) na nasa likod nito. ==Punang Pangkritiko (Critical Reception)== Mula sa isang kritiko : ''" Biling-bili ng mga Pinoy ang mga akda ni Bob Ong dahil may halo mang pagpapatawa ang karamihan sa kanyang mga libro, ito ay prinisinta sa paraang nagrereplika pa rin ng kultura at gawing Pilipino. Ito marahil ang dahilan kung kaya't ang kanyang mga naunang inilathalang libro - pati ang mga susunod pa, ay matuturing na ring totoong Pinoy classics."'' Ang anim na aklat na kanyang inilathala ay may mahigit sa isa-ika-apat na milyong kopya sa kasalukuyan. ==Ang website== Ang sagisag panulat na “Bob Ong” ay nabuo noong mga panahon na ang manunulat ay nagtatrabaho bilang isang web developer at guro. Nilikha niya ang Bobong Pinoy website na kanyang inaatupag sa mga libre niyang oras. "Kahit nabilib," ayon kay Bob Ong, "marahil ay sinesante na ako ng boss ko kung nalaman niya na ako ang nasa likod ng paglikha ng website." Nabuo ang kanyang sagisag panulat nang may isang taong nakipag-ugnayan sa kanya sa pag-aakalang siya ay totoong taong nagngangalang Bob Ong. Ang site ay nakatanggap ng People's Choice Philippine Web Award for Weird or Humor noong 1998, ngunit ito ay isinara noong pinatalsik sa pwesto ang dating Pangulong Joseph "Erap" Estrada matapos ang Second [[Rebolusyong EDSA ng 1986|People Power Revolution]]. ==Sagisag panulat== Madalas akalain na si Bob Ong at ang Filipino-Chinese na manunulat na si Charlson Ong ay iisa. Subalit, ayon sa nabanggit ni Bob Ong sa kanyang aklat na Stainless Longganisa, siya ay hindi talaga Filipino-Chinese. At hindi rin nya totoong apelyido ang "Ong." Ang apelyidong "Ong" ay nangmula lamang sa pangalan ng kanyang website na BobOng Pinoy. Inakala din noon na ang manunulat na si Paolo Manalo ay si Bob Ong, ngunit itinanggi niya ito. Ang mga aklat ni Bob Ong ay kadalasang nakakatawa kaya ang mga ito ay nakakaaliw at paboritong libangan ng mga mambabasa. Isa pang haka-haka ang nagsasabi na ang tagatanggap ng parangal na Carlos Palanca Memorial para sa Panitikan na si Eros S. Atalia, nagtapos sa Philippine Normal University at ngayon ay nagtuturo sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|University of Santo Tomas]], ay si Bob Ong. Siya ay naglathala din ng dalawang aklat na may pamagat na "Peksman, Mamatay ka Man Nagsisinungaling Ako" at "Lapit na me, Ligo na u". Ang paraan ng pagsusulat ni Atalia ay maihahantulad sa paraan ng pagsusulat ni Bob Ong. ==Inilathalang Akda== {| class="wikitable" |- ! Taon !! Titulo ng Aklat |- | 2001 || ABNKKBSNPLAko?! |- | 2002 || Bakit Baliktad Magbasa ng Libro ang mga Pilipino? |- | 2003 || Ang Paboritong Libro ni Hudas |- | 2004 || Alamat ng Gubat |- | 2005 || Stainless Longganisa |- | 2007 || Macarthur |- | 2009 || Kapitan Sino |- | 2010 || Ang mga Kaibigan ni Mama Susan |- | 2011 || Lumayo ka nga sa Akin |- |2014 |Si |- |2018 |56 |} ==Mga sanggunian== {{refs}} {{BD|||Ong, Bob}} osmytttu3mrby03fnp9naifukagsokz 2205655 2205625 2026-05-01T02:05:19Z ~2026-26285-10 161354 sources needed 2205655 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Mayo 2026}} {{Orphan|date=Disyembre 2020}} {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> |name = '''Bob Ong''' |birth_place = [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] |nationality = Pilipino |occupation = [[Manunulat]] |genre = Katatawanan, Komentaryo, Politika, Kontemporaryo, Satirika, Katatakutan<!--Ang kaniyang aklat na Ang mga Kaibigan ni Mama Susan ay isang horror book--> |influences = [[Robert Fulghum]]<ref name="Ong 2005">{{Citation | last = Ong | first=Bob | author-link = Bob Ong | title = Stainless Longganisa | place = Pasay City | publisher = Visual Print Enterprises | year = 2005}}</ref> |pseudonym= Bob Ong | birth_name=Hindi ipinaaalam at hindi nais ipaalam ng taong gumagamit ni Bob Ong ang kaniyang tunay na pangalan }} Si '''Bob Ong''' ay isang kontemporaryong Pilipinong manunulat na kilala sa paggamit ng impormal na Filipino sa paggawa ng nakakatawa at sumasalaming paglalarawan sa buhay bilang isang Pilipino. Ang Bob Ong ay kaniya lamang sagisag-panulat at walang nakaaalam ng kaniyang tunay na pagkakikilanlan, ayon sa kagustuhan ng tao (o ng mga tao) na nasa likod nito.{{cn}} ==Punang Pangkritiko (Critical Reception)== Mula sa isang kritiko: ''" Biling-bili ng mga Pinoy ang mga akda ni Bob Ong dahil may halo mang pagpapatawa ang karamihan sa kanyang mga libro, ito ay prinisinta sa paraang nagrereplika pa rin ng kultura at gawing Pilipino. Ito marahil ang dahilan kung kaya't ang kanyang mga naunang inilathalang libro - pati ang mga susunod pa, ay matuturing na ring totoong Pinoy classics."''{{cn}} Ang anim na aklat na kanyang inilathala ay may mahigit sa isa-ika-apat na milyong kopya sa kasalukuyan. ==Ang website== Ang sagisag panulat na “Bob Ong” ay nabuo noong mga panahon na ang manunulat ay nagtatrabaho bilang isang web developer at guro. Nilikha niya ang Bobong Pinoy website na kanyang inaatupag sa mga libre niyang oras. "Kahit nabilib," ayon kay Bob Ong, "marahil ay sinesante na ako ng boss ko kung nalaman niya na ako ang nasa likod ng paglikha ng website." Nabuo ang kanyang sagisag panulat nang may isang taong nakipag-ugnayan sa kanya sa pag-aakalang siya ay totoong taong nagngangalang Bob Ong. Ang site ay nakatanggap ng People's Choice Philippine Web Award for Weird or Humor noong 1998, ngunit ito ay isinara noong pinatalsik sa pwesto ang dating Pangulong Joseph "Erap" Estrada matapos ang Second [[Rebolusyong EDSA ng 1986|People Power Revolution]].{{cn}} ==Sagisag panulat== Madalas akalain na si Bob Ong at ang Filipino-Chinese na manunulat na si Charlson Ong ay iisa. Subalit, ayon sa nabanggit ni Bob Ong sa kanyang aklat na Stainless Longganisa, siya ay hindi talaga Filipino-Chinese. At hindi rin nya totoong apelyido ang "Ong." Ang apelyidong "Ong" ay nangmula lamang sa pangalan ng kanyang website na BobOng Pinoy. Inakala din noon na ang manunulat na si Paolo Manalo ay si Bob Ong, ngunit itinanggi niya ito. Ang mga aklat ni Bob Ong ay kadalasang nakakatawa kaya ang mga ito ay nakakaaliw at paboritong libangan ng mga mambabasa.{{cn}} Isa pang haka-haka ang nagsasabi na ang tagatanggap ng parangal na Carlos Palanca Memorial para sa Panitikan na si Eros S. Atalia, nagtapos sa Philippine Normal University at ngayon ay nagtuturo sa [[Unibersidad ng Santo Tomas|University of Santo Tomas]], ay si Bob Ong. Siya ay naglathala din ng dalawang aklat na may pamagat na "Peksman, Mamatay ka Man Nagsisinungaling Ako" at "Lapit na me, Ligo na u". Ang paraan ng pagsusulat ni Atalia ay maihahantulad sa paraan ng pagsusulat ni Bob Ong.{{cn}} ==Inilathalang Akda== {| class="wikitable" |- ! Taon !! Titulo ng Aklat |- | 2001 || ABNKKBSNPLAko?! |- | 2002 || Bakit Baliktad Magbasa ng Libro ang mga Pilipino? |- | 2003 || Ang Paboritong Libro ni Hudas |- | 2004 || Alamat ng Gubat |- | 2005 || Stainless Longganisa |- | 2007 || Macarthur |- | 2009 || Kapitan Sino |- | 2010 || Ang mga Kaibigan ni Mama Susan |- | 2011 || Lumayo ka nga sa Akin |- |2014 |Si |- |2018 |56 |} ==Mga sanggunian== {{refs}} {{BD|||Ong, Bob}} d7psqpirw3xx0sv3osw4jzo9xfedn41 Pentaquark 0 180914 2205624 2030681 2026-04-30T23:37:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205624 wikitext text/x-wiki Ang '''pentaquark''' ay isang hipotetikal na [[subatomikong partikulo]] na binubuo ng apat na [[quark]] at isang antiquark na [[nakabigkis na estado|magkabigkis]](kumpara sa tatlong mga quark sa normal na mga [[baryon]]. Dahil sa ang mga quark ay may isang [[bilang ng baryon]] na −{{frac|1|3}}, ito ay magkakaroon ng isang kabuuang bilang ng baryon na 1 kaya ito ay inuuri bilang isang [[eksotikong baryon]]. Ang eksitensiya ng mga pentaquark ay orihinal na iminungkahi ni [[Michał Praszałowicz]] noong 1987.<ref name="PWSA1987">{{cite book |author=M. Praszałowicz |year=1987 |title=Proceedings of the Workshop on Skyrmions and Anomalies, Krakow, Poland, 1987 |url=http://www-spires.slac.stanford.edu/spires/find/books?cl=QCD161:W594:1987 |editor=M. Jeżabek, M. Praszałowicz |publisher=[[World Scientific]] |page=112 |isbn= |access-date=2012-03-31 |archive-date=2019-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009120155/https://www-spires.slac.stanford.edu/spires/find/books%3Fcl%3DQCD161:W594:1987 |url-status=dead }}</ref> Ang ilang mga eksperimento ay nag-ulat ng eksistensiya ng mga estadong pentaquark noong gitna nang 2000 ngunit ang mga kalaunang eksperimento at muling analisis ng datos ay nagpakitang ang mga ito ay mga epektong estadistikal kesa sa tunay na [[resonansiya (partikulong pisika)|resonansiya]]. ==Kasaysayan== Noong gitna ng 2000, ang ilang mga eksperimento ay nag-angkin na naghayag ng mga estadong pentaquark. Sa partikulo, ang [[resonansiya (partikulong pisika)|resonansiya]] na may [[masa]]ng {{val|1540|ul=MeV/c2}} (4.6&nbsp;[[standard deviation|&sigma;]]) ay iniulat ng [[LEPS]] nong 2003, ang {{SubatomicParticle|Theta+}}.<ref name=PDG2006> {{cite journal |author=W.-M. Yao ''et al.'' ([[Particle Data Group]]) |year=2006 |title=Review of Particle Physics: {{SubatomicParticle|Theta+}} |url=http://pdg.lbl.gov/2006/reviews/theta_b152.pdf |journal=[[Journal of Physics G]] |volume=33 |pages=1 |doi=10.1088/0954-3899/33/1/001 |arxiv = astro-ph/0601168 |bibcode = 2006JPhG...33....1Y }}</ref> Ito ay sumabay sa isang estadong pentaquark na may masang {{val|1530|u=MeV/c2}} na hinulaan noong 1997 nina [[Dmitri Diakonov]], [[Victor Petrov (physicist)|Victor Petrov]], at [[Maxim Polyakov]].<ref> {{cite journal |author=D. Diakonov |author2= V. Petrov |author3= M. Polyakov |year=1997 |title=Exotic anti-decuplet of baryons: prediction from chiral solitons |journal=[[Zeitschrift für Physik A]] |volume=359 |pages=305 |doi=10.1007/s002180050406 |arxiv = hep-ph/9703373 |bibcode = 1997ZPhyA.359..305D |issue=3 }}</ref> Ang estadong ito ay ipinagpalagay na binubuo ng dalawang mga [[taas na quark]], dalawang [[babang quark]] at isang [[kakaibang antiquark]] (uudd{{overline|s}}). Kasunod ng anunsiyong ito, ang siya na iba pang mga independiyenteng eksperimento ay nag-ulat na nakakita ng [[habang resonansiya|makitid na rurok]] mula ''{{SubatomicParticle|link=yes|neutron}}{{SubatomicParticle|link=yes|Kaon+}}'' at ''{{SubatomicParticle|link=yes|proton}}{{SubatomicParticle|link=yes|Kaon0}}'' na may mga [[masa]] sa pagitan ng {{val|1522|u=MeV/c2}} at {{val|1555|u=MeV/c2}} na ang lahat ay higit sa 4&nbsp;σ.<ref name=PDG2006/> Bagaman ang mga pagkabahala ay umiiral tungkol sa balidad ng mga estadong ito, ang [[Particle Data Group]] ay nagbigay sa {{SubatomicParticle|Theta+}} ng isang 3-bituing grado(rating)(mula sa apat) noong 2004 ''[[Review of Particle Physics]]''.<ref name=PDG2006/> Ang dalawa pang ibang mga estadong pentaqurak ay iniulat bagaman may mababang [[kahalagahang estadistikal]]— ang {{SubatomicParticle|Phi--}} (ddss{{overline|u}} na masang {{val|1860|u=MeV/c2}} at ang {{SubatomicParticle|Charmed Theta0}} (uudd{{overline|c}}), na may masang {{val|3099|u=MeV/c2}}. Ang parehong ito ay kalaunang natagpuan mga epektong [[estadistika]]l kesa sa tunay na mga resonansiya.<ref name=PDG2006/> Ang sampung mga eskperimento ay tumingin naman para sa {{SubatomicParticle|Theta+}} ngunit walang nakita.<ref name=PDG2006/> Ang dalawa sa partikular(ang isa sa[[Belle experiment|BELLE]], at ang isa sa [[CLAS detector|CLAS]]) ay halos may parehong mga kondisyon gaya ng iba pang mga eksperimento na nag-angking nakadetekta ng {{SubatomicParticle|Theta+}} (ang [[DIANA experiment|DIANA]] at [[SAPHIR experiment|SAPHIR]]).<ref name=PDG2006/> The 2006 ''Review of Particle Physics'' concluded:<ref name=PDG2006/> <blockquote>Walang mataas na estadistikang konpirmasyon ng anumang mga orihinal na eksperimentong nag-angking nakakita ng {{SubatomicParticle|Theta+}}; mayroon dalawang mataas na estadistikang pag-ulit mula sa [[Jefferson Lab]] na maliwanag na nagpakitang ang orihinal na positibong mga pag-aangkin sa dalawang mga kasong ito ay mali; mayroon isang bilang ng mga mataas na estadistikang eksperimento na wala sa mga ito ang nakahanap ng anumang ebidensiya para sa {{SubatomicParticle|Theta+}}; at ang lahat ng mga pagtatangka upang kumpirmahin ang dalawa pang ibang mga estadong pentaquark ay tumungo sa negatibong mga resulta. Ang konklusyon na ang mga pentaquark sa pangkalahatan at ang {{SubatomicParticle|Theta+}} sa partikular ay hindi umiiral ay lumalabas na nakapipilit. </blockquote> Sa kabila ng mga kawalang resultang ito, ang mga resulta ng LEPS {{As of|2009|lc=on}} ay patuloy na nagpapakita ng eksistensiya ng isang makitid na estado na may masang {{val|1524|4|ul=MeV/c2}} na may [[kahalagahang estadistikal]] na 5.1&nbsp;σ.<ref> {{cite journal |author=T. Nakano ''et al.'' ([[LEPS|LEPS Collaboration]]) |title=Evidence of the Θ<sup>+</sup> in the γd → K<sup>+</sup>K<sup>−</sup>pn reaction |journal=[[Physical Review C]] |volume=79 |pages=025210 |year=2009 |doi=10.1103/PhysRevC.79.025210 |arxiv=0812.1035 |bibcode = 2009PhRvC..79b5210N |issue=2 }}</ref> Experiments continue to study this controversy. ==Tingnan din== *[[Tetraquark]] *[[Exotic baryon]] *[[Exotic hadron]] *[[Quark model]] *[[Skyrme model]] *[[List of particles]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Karagdagang babasahin== *{{cite web |author=David Whitehouse |date=1 July 2003 |title=Behold the Pentaquark (BBC News) |url=http://news.bbc.co.uk/1/low/sci/tech/3034754.stm |publisher=[[BBC News]] |accessdate=2010-01-08 }} *{{cite web |author=Hazel Muir |date=2 July 2003 |title=Pentaquark discovery confounds sceptics |url=http://www.newscientist.com/article/dn3903-pentaquark-discovery-confounds-sceptics.html |work=[[New Scientist]] |accessdate=2010-01-08 }} *{{cite web |author=Kenneth Hicks |date=23 July 2003 |title=Physicists Find Evidence for an Exotic Baryon |url=http://www.phy.ohiou.edu/~hicks/thplus/thplus-v0.html |publisher=[[Ohio University]] |accessdate=2010-01-08 |archive-date=2016-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111093247/http://www.phy.ohiou.edu/~hicks/thplus/thplus-v0.html |url-status=dead }} *{{cite journal |author=Thomas E. Browder |author2= Igor R. Klebanov |author3= Daniel R. Marlow |year=2004 |title=Prospects for Pentaquark Production at Meson Factories |journal=[[Physics Letters B]] |volume=587 |issue= |pages=62 |doi=10.1016/j.physletb.2004.03.003 |arxiv=hep-ph/0401115 |bibcode = 2004PhLB..587...62B }} *{{cite arxiv |author=Akio Sugamoto |year=2004 |title=An Attempt to Study Pentaquark Baryons in String Theory |eprint=hep-ph/0404019 }} *{{cite journal |author=Kenneth Hicks |year=2005 |title=An Experimental Review of the {{SubatomicParticle|Theta+}} Pentaquark |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]] |volume=9 |issue= |pages=183 |doi=10.1088/1742-6596/9/1/035 |arxiv=hep-ex/0412048 |bibcode = 2005JPhCS...9..183H }} *{{cite journal |author=Mark Peplow |date=18 April 2005 |title=Doubt is Cast on Pentaquarks |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |doi=10.1038/news050418-1 }} *{{cite web |author=Maggie McKie |date=20 April 2005 |title=Pentaquark hunt draws blanks |url=http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7287&feedId=online-news_rss20 |work=[[New Scientist]] |accessdate=2010-01-08 |archive-date=2008-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004062714/http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7287&feedId=online-news_rss20 |url-status=dead }} *{{cite web |author=[[Jefferson Lab]] |date=21 April 2005 |url=http://www.spacedaily.com/news/physics-05t.html |title=Is It Or Isn't It? Pentaquark Debate Heats Up |work=[[Space Daily]] |accessdate=2010-01-08 |archive-date=2020-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312002057/https://www.spacedaily.com/news/physics-05t.html |url-status=dead }} *{{cite journal |author=Dmitri Diakonov |year=2005 |title=Relativistic Mean Field Approximation to Baryons |journal=[[European Physical Journal A]] |volume= 24|issue= |pages=3 |doi=10.1140/epjad/s2005-05-001-3 |bibcode = 2005EPJAS..24a...3D }} *{{cite journal |author=Kandice Carter |year=2006 |title=The Rise and Fall of the Pentaquark |url=http://www.symmetrymagazine.org/pdfs/200609/pentaquark.pdf |journal=[[Symmetry Magazine]] |volume=3 |issue=7 |pages=16 |access-date=2012-03-31 |archive-date=2011-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611081749/http://www.symmetrymagazine.org/pdfs/200609/pentaquark.pdf |url-status=dead }} {{particles}} [[Kategorya:Mga baryon]] [[Kategorya:Mga hadron]] [[Kategorya:Mga hipotetikal na kompositong partikulo]] bqiq383mcn0ds7ddws9gyd6m0z9604y Sistemang galaktiko ng mga koordinado 0 181741 2205662 2165944 2026-05-01T02:22:47Z AsianStuff03 125864 /* */ Tinagalog 2205662 wikitext text/x-wiki [[File:Galactic longitude.JPG|thumb|250px|Depiksyon ng tagaguhit ng Daang Magatas na nagpapakita ng galaktikong longhitud sa may kaugnayan sa Araw.]] Ang '''sistemang galaktiko ng mga koordinado''' o '''panggalaksiyang sistema ng mga koordinado''' (Ingles: ''galactic coordinate system'', GCS) ay isang [[sistemang panlangit ng mga koordinado]] na kung saan ang [[araw]] na gitna at nakaayos sa isang linya na dumadaan sa gitna kung saan ito ay nakasentro sa [[Araw]] at nakahanay sa maliwanag na sentro ng [[Daang Magatas]]. Nakaayos sa linya ang "[[ekwador]]" sa [[galaktikong lapya]]. Katulad ng [[koordinadong heograpiko]], mayroon itong mga [[latitud]] at [[longhitud]]. Makikita ang hilagang polong galaktiko sa [[Coma Berenices]] habang ang timog polong galaktiko ay sa [[Sculptor (constellation)|Sculptor]].<ref>{{cite web | first1=James B. | last1=Kaler | publisher=Unibersidad ng Illinois | title=Sculptor | work=Bituin | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/scl-t.html | accessdate=2012-01-02 }}</ref> == Notasyon== Ginagamit ang mga simbulong ''ℓ'' at ''b'' upang tukuyin ang galaktikong longhitud at latitud. Sinusukat ang galaktikong longhitud sa isang lapya sa sansinukob na ginagamitan ng panturong aksis mula sa Araw hanggang sa sentro ng galaktiko. Sinusukat naman ang galaktikong latitud mula sa lapya ng sansinukob hanggang sa isang bagay na ginagamitan ng araw bilang [[Vertex (geometry)|gitna o berteks]].<ref name= >{{cite book |url=http://books.google.com/?id=DwJfCtzaVvYC&pg=PA43&dq=%22galactic+coordinate%22 |page= 32; Figure 8 |author=Peter Duffett-Smith |title=Practical Astronomy with Your Calculator |isbn=0-521-35699-7 |publisher=Cambridge University Press |year=1988 |edition=3rd}}</ref> ==Talababa== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== * [http://fuse.pha.jhu.edu/support/tools/eqtogal.html Isang gamit upang paglipatin ang Ekwatoryal/Galaktiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090124151300/http://fuse.pha.jhu.edu/support/tools/eqtogal.html |date=2009-01-24 }}. * [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/G/galactic_coordinates.html koordinadong Galaktiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003041412/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/G/galactic_coordinates.html |date=2012-10-03 }}, Ang [[Internet Encyclopedia of Science]] * [http://heasarc.gsfc.nasa.gov/cgi-bin/Tools/convcoord/convcoord.pl Pangkalahatang koordinadong panglipat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041017044700/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/cgi-bin/Tools/convcoord/convcoord.pl |date=2004-10-17 }}. * Fiona Vincent, [http://star-www.st-and.ac.uk/~fv/webnotes/chapter8.htm Astronomiyang Posisyonal: koordinadong Galaktiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910114035/http://star-www.st-and.ac.uk/~fv/webnotes/ |date=2012-09-10 }}, [[Unibersidad ng St Andrews]] * [http://www.datasync.com/~rsf1/fun/sm-new.htm Mapang Bituin sa Galaktikong Perspektibo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421070504/http://www.datasync.com/~rsf1/fun/sm-new.htm |date=2009-04-21 }} * [http://www.atlasoftheuniverse.com/ Isang Atlas ng Sansinukob] <br> {{Celestial coordinate systems}} {{Stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Sistemang panlangit ng mga koordinado]] [[Kategorya:Ariwanas]] [[Kategorya:Oryentasyon (heometriya)]] 63ygaonpdd5xd5st9cu9jv5se8g2msk Silangang Europa 0 192081 2205720 2083050 2026-05-01T06:03:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205720 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Eastern Europe from space.png|thumb|300px|Isang pag-render ng kompyuter ng Silangang Europa]] Ang '''Silangang Europa''' ay ang [[silangan]]g bahagi ng [[kontinente]] ng [[Europa]]. Ang kataga ay mayroong malawak na pagkakaiba sa pag-unawang [[heopolitiko]], [[pangheograpiya]], [[pangkultura]], at [[pangsosyoekonomiya]], kung kaya't nakabatay ito sa diwa at may katangiang pabagu-bago.<ref name="TheBalkans">[http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html "The Balkans"], ''Global Perspectives: A Remote Sensing and World Issues Site''. Wheeling Jesuit University/Center for Educational Technologies, 1999-2002.</ref> Isang kahulugan ang naglalarawan na ang Silangang Europa ay isang [[entidad]] na [[kulturang Europeo|makakultura]] at [[etno-kultural]]: bilang isang rehiyong nakalagay sa Europa na ang pangunahing mga katangian ay binubuo ng mga impluwensiyang [[Bisantino]], [[Kristiyanismong Pangsilangan]] (Ortodoks) at ng maliit at may limitasyon na impluwensiyang [[Imperyong Ottoman|Ottoman]].<ref name="UN">[http://141.74.33.52/stagn/JordanEuropaRegional/tabid/71/Default.aspx A Subdivision of Europe into Larger Regions by Cultural Criteria prepared by Peter Jordan, the framework of the Permanent Committee on Geographical Names (StAGN), Vienna, Austria, 2006]</ref><ref name="EasternEuropeHandbook">{{Citation |last=Ramet |first=Sabrina P. |title=Eastern Europe: politics, culture, and society since 1939 |page=15 |year=1998 |publisher=[[Indiana University Press]] |url= http://books.google.com/books?id=eWmDAd6vr5sC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=eastern+europe+definition&source=bl&ots=tYi5LhsIpz&sig=rHczwXEiCcPkVGNMUokIYc-sMVE&hl=en&ei=q5CPSt_0C4GN_AaSlK2vAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5#v=onepage&q=eastern%20europe%20definition&f=false |accessdate=2011-10-05}}</ref> Isa pang kahulugan ang isinasang-alang-alang ng ilang mga may-akda bilang hindi na napapanahon,<ref>"The geopolitical conditions (...) are now a thing of the past, and some specialists today think that Eastern Europe has outlived its usefulness as a phrase."{{Citation |url=http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |title=Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy |publisher=New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons |year=2005 |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190603/http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |url-status=dead }}</ref><ref name="sofiaecho.com">{{Cite web |url=http://www.sofiaecho.com/2010/01/10/839942_the-economist-eastern-europe-a-bogus-term |title=The Economist: Eastern Europe a bogus term - South Eastern Europe - The Sofia Echo<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-11-10 |archive-date=2013-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130426232916/http://www.sofiaecho.com/2010/01/10/839942_the-economist-eastern-europe-a-bogus-term |url-status=dead }}</ref><ref name="cotf.edu">"One very common, but now outdated, definition of Eastern Europe was the Soviet-dominated communist countries of Europe."http://www.cotf.edu/earthinfo/balkans/BKdef.html</ref><ref name="CEreview">"Too much writing on the region has - consciously or unconsciously - clung to an outdated image of 'Eastern Europe', desperately trying to patch together political and social developments from Budapest to Bukhara or Tallinn to Tashkent without acknowledging that this Cold War frame of reference is coming apart at the seams. [http://www.ce-review.org/99/1/hanley1.html Central Europe Review: Re-Viewing Central Europe By Sean Hanley, Kazi Stastna and Andrew Stroehlein, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171031132532/http://www.ce-review.org/99/1/hanley1.html |date=2017-10-31 }}</ref><ref>{{Citation |last1=Berglund |first1=Sten |last2=Ekman |first2=Joakim |last3=Aarebrot |first3=Frank H. |title=The handbook of political change in Eastern Europe |page=2 |year=2004 |publisher=[[Edward Elgar Publishing]] &#91;via Google Books&#93; |url= http://books.google.com/books?id=HeRzzwzdfPkC&pg=PA2&lpg=PA2&dq=Eastern+Europe+term+outdated&source=bl&ots=LSLHG97Qxj&sig=6WDECgIXGRj7hrP6RNTBMqCvMHE&hl=en&ei=63n9StCdDNjD_gbp0vSMCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CBgQ6AEwBDgU#v=onepage&q=Eastern%20Europe%20term%20outdated&f=false |accessdate=2011-10-05 |quote=The term 'Eastern Europe' is ambiguous and in many ways outdated.}}</ref> ay nalikha noong panahon ng [[Digmaang Malamig]] at ginagamit, humigit-kumulang, bilang katumbas ng katagang ''[[Bloke ng Silangan]]''. Isang kahalintulad na kahulugan ang nagpangalan sa dating mga [[Estado (pamahalaan)|estado]]ng [[komunista]] sa Europa na nasa labas ng [[Unyong Sobyet]] bilang "Silangang Europa".<ref name="EasternEuropeHandbook"/> Ang Silangang Europa at ang [[Gitnang Europa]] ay isang tahanan para sa bunton ng [[mga Hudyo]] hanggang sa dekada ng 1940<ref>Area Handbook of the US Library of Congress: History of Israel http://motherearthtravel.com/history/israel/history-2.htm</ref> ay ang pook na pinagsimulan ng [[Hudaismong Hasidiko]], [[Lithuanian Jews|Hudaismong Litvak]] at ilan pang mga [[organisasyon ng Simbahang Ortodoks|simbahang Ortodoks]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{usbong|Europa|Heograpiya}} [[Kategorya:Silangang Europa]] o3rc6svg4f0u47td10ybv411ixcwhnj Davao Occidental 0 202466 2205538 2083569 2026-04-30T15:07:40Z Exec8 780 2205538 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine province 2| infoboxtitle = Lalawigan ng Davao Occidental | sealfile = | region = [[Davao]] (Rehiyon XI) | capital = [[Malita, Davao Occidental|Malita]] | founded = 28 Oktubre 2013 | districts = 1 | languages = [[Wikang Cebuano|Cebuano]], [[Wikang Dabaweño|Dabaweño]] | governor = | locatormapfile= Ph_locator_map_davao_occidental.png | }} Ang '''Davao Occidental''' ay isang lalawigan ng [[Pilipinas]] na kalilikha lamang. Hiniwalay ito sa lalawigan ng [[Davao del Sur]]. Ang pagtatag ng lalawigan ay alinsunod sa Batas Republika Blg. 10360<ref>Mula sa Opisyal na website ng pamahalaan ng Pilipinas http://www.gov.ph/2013/01/14/republic-act-no-10360/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102092239/http://www.gov.ph/2013/01/14/republic-act-no-10360/ |date=2013-11-02 }}</ref> na nilagdaan noong Enero 2013. Naging ganap itong lalawigan makaraan ng isang [[plebisito]] na nangyari noong 28 Oktubre 2013. == Heograpiya == === Pampolitika === Ang lalawigan ng Davao Occidental ay nahahati sa 5 na [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]]. ==== Mga bayan ==== * [[Don Marcelino, Davao Occidental|Don Marcelino]] * [[Jose Abad Santos, Davao Occidental|Jose Abad Santos]] (Trinidad) * [[Malita, Davao Occidental|Malita]] * [[Santa Maria, Davao Occidental|Santa Maria]] * [[Sarangani, Davao Occidental|Sarangani]] </td></tr></table> == Mga sanggunian == {{reflist|2}} {{Davao Occidental}} {{Rehiyon ng Davao}} {{Philippines political divisions}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} e9fozlqnmrjb6h53vvsxf3xirr6964t Panggagalugad sa kailaliman ng dagat 0 221825 2205616 1945713 2026-04-30T22:30:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205616 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Panggagalugad sa ilalim ng karagatan}} Ang '''panggagalugad sa kailaliman ng dagat''' o '''panggagalugad sa pinaka kailaliman ng karagatan''' ay ang pagsisiyasat sa mga kalagayang pisikal, [[kimikal]], at [[biyolohiyal]] na nasa ibabaw ng [[sea bed|kalatagan ng dagat]], para sa mga layuning [[pang-agham]] o [[pangkomersiyo]]. Ang eksplorasyon ng pinaka ilalim ng karagatan ay itinuturing na siang halos kamakailan lamang na gawain ng tao kapag inihambing sa iba pang mga pook ng pananaliksik na [[geopisikal]], dahil sa ang mga kailaliman ng dagat ay naimbistigahan lamang noong kamakailang mga taon lamang. Ang kailaliman ng mga karagatan ay nananatili pa rin bilang isang malaking hindi nagagalugad na bahagi ng [[Daigdig|planeta]], at bumubuo ng isang halos hindi pa natutuklasang dominyo. Sa pangkalahatan, ang modernong pang-agham na eksplorasyon ng [[ilalim ng dagat]] ay masasabing nagsimula nang siyasatin ng Pranses na dalub-agham na si [[Pierre Simon de Laplace]] ang karaniwang lalim ng [[Karagatang Atlantiko]] sa pamamagitan ng pagmamasid sa mga galaw na [[tidal|taib-tabsing]] ([[tide|laki't kati ng tubig]]) na nakatala sa mga dalampasigan ng [[Brasil]] at ng [[Aprika]]. Kinalkula niya ang lalim na nasa 3,962 m (13,000&nbsp;ft), isang halaga na napatunayan pagdaka na talagang tumbak sa pamamagitan ng paggamit ng mga instrumentong pinatutunog.<ref name="enotes2003">Deep Sea Exploration." World of Earth Science. Ed. K. Lee Lerner at Brenda Wilmoth Lerner. Gale Cengage, 2003. eNotes.com. 2006. 7 Disyembre, 2009 <http://www.enotes.com/earth-science/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111010232727/http://www.enotes.com/earth-science |date=2011-10-10 }} deep-sea-exploration></ref> Sa lumaon, dahil sa tumataas na pangangailangang maglapat ng mga kableng pangsubmarino, ang tumapk na mga pagpapatunog ay kinailangan at isinagawa ang unang mga pag-iimbistiga sa kailaliman ng dagat. Ang unang mga nilalang na may buhay sa kailaliman ng dagat ay natuklasan noong 1864 nang nakakuha ang mga mananaliksik na [[Norway|Noruwego]] ng isang halimbawa ng isang may tangkay na ''[[crinoid]]'' habang nasa lalim na 3,109 m (10,200&nbsp;ft). Ipinaadala ng [[Pamahalaan ng Britanya]] ang [[ekspedisyong Challenger]] (isang barko na tinawag bilang [[HMS Challenger]]) noong 1872 na nakatuklas ng 715 bagong [[sari]] (henera) at 4,417 bagong mga [[espesye]] ng mga organismong marino (pang-ilalim ng dagat) sa loob ng apat na mga taon.<ref name="enotes2003"/> Ang unang instrumentong ginamit sa pagsisiyasat na pangkailaliman ng karagatan ay ang pabigat na may tunog (''sounding weight''), na ginamit ng manggagalugad na Britanikong si Sir [[James Clark Ross]].<ref name="history1">{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.history.com/encyclopedia.do?vendorId=FWNE.fw..de026100.a#FWNE.fw..de026100.a |access-date=2013-06-05 |archive-date=2009-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501194025/http://www.history.com/encyclopedia.do?vendorId=FWNE.fw..de026100.a#FWNE.fw..de026100.a |url-status=dead }}</ref> Sa pamamagitan ng instrumentong ito, naabot niya ang lalim na 3,700 m (12,140&nbsp;ft) noong 1840.<ref>DEEP-SEA EXPLORATION,. (2009). History.com. Nakuha noong 01:27, Disyembre 8, 2009, mula sa [http://www.history.com/encyclopedia.do?articleId=207274 history.com]</ref> Ang ekspedisyong Challenger ay gumamit na kahalintulad na mga instrumentong tinawag na mga ''Baillie sounding machine'' (mga makinang Baillie na tumutunog) upang makakuha ng mga halimbawa mula sa kapatagan ng ilalim ng dagat.<ref><a href="http://science.jrank.org/pages/7094/Underwater-Exploration-Oceanography.html">Underwater {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206204747/https://science.jrank.org/pages/7094/Underwater-Exploration-Oceanography.html |date=2021-12-06 }} Exploration - Oceanography</a></ref> Noong 1960, lumusong na papasok at papalubog sa [[Mariana Trench|Bambang na Mariana]] sina [[Jacques Piccard]] at Tenyente ng Hukbong Pandagat ng Estados Unidos na si [[Don Walsh|Donald Walsh]] habang nakasakay at nasa loob ng ''[[bathyscaphe]]'' na [[Bathyscaphe Trieste|Trieste]]. Nilusong nila ang [[Bambang na Mariana]], ang pinaka malalim na bahagi ng karagatan ng mundo, upang gawin ang pinakamalalim na pagsisid sa kasaysayan: 10,915 mga metro (35,810&nbsp;ft).<ref name="independent1">{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/obituaries/jacques-piccard-oceanographer-and-pioneer-of-deepsea-exploration-992032.html |title=Jacques Piccard: Oceanographer and pioneer of deep-sea exploration - Obituaries, News |publisher=The Independent |date=2008-11-05 |accessdate=2010-09-17 |location=London |archive-date=2011-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225013530/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/jacques-piccard-oceanographer-and-pioneer-of-deepsea-exploration-992032.html |url-status=dead }}</ref> Noong 25 Marso 2012, ang tagagawa ng pelikula na si [[James Cameron]] ay lumusong na papalubog papunta sa pinaka malalim na bahagi ng Bambang na Mariana at, sa unang pagkakataon, ay inaasahang naigawa niya ng pelikula ang pagsisid na iyon at nakakuha ng halimbawa ng kalatagan ng kailaliman ng dagat.<ref name="NGS-20120325">{{cite web |last=Than |first=Ker |title=James Cameron Completes Record-Breaking Mariana Trench Dive |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2012/03/120325-james-cameron-mariana-trench-challenger-deepest-returns-science-sub/ |date=25 Marso 2012 |publisher=[[National Geographic Society]] |accessdate=25 Marso 2012 }}</ref><ref name="NYT-20120325">{{cite news |last=Broad |first=William J. |title=Filmmaker in Submarine Voyages to Bottom of Sea |url=http://www.nytimes.com/2012/03/26/science/james-camerons-submarine-trip-to-challenger-deep.html |date=25 March 2012 |publisher=[[New York Times]] |accessdate=25 Marso 2012 }}</ref><ref name="MSNBC-20120325">{{cite web |author=AP Staff |title=James Cameron has reached deepest spot on Earth |url=http://www.msnbc.msn.com/id/46850002/ns/technology_and_science-science |date=25 Marso 2012 |publisher=[[MSNBC]] |accessdate=25 Marso 2012 }}</ref><ref name="NYT-03/08/2012">{{cite news |last=Broad |first=William J. |title=Miles Under the Pacific, a Director Will Take On His Most Risky Project |url=http://www.nytimes.com/2012/03/08/science/earth/james-cameron-prepares-to-dive-into-mariana-trench.html |date=8 Marso 2012 |publisher=[[NYTimes]] |accessdate=8 Marso 2012 }}</ref><ref name="NGS-Deepseachallenge">{{cite web |author=Staff |title=DEEPSEA CHALLENGE – National Geographic Explorer James Cameron’s Expedition |url=http://deepseachallenge.com/ |date=7 Marso 2012 |publisher=[[National Geographic Society]] |accessdate=8 Marso 2012 }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Panggagalugad]] [[Kategorya:Oseanograpiya]] 3zvyb45ds7f21c9lj9937q2ped47un0 Pagkalipol 0 223962 2205663 2127180 2026-05-01T02:24:38Z AsianStuff03 125864 /* */ Tagalog 2205663 wikitext text/x-wiki [[File:Various dinosaurs.png|thumb|Mga kalansay ng mga iba ibang [[dinosaur]] na pinakasikat na pangkat ng hayop na nalipol.]] [[File:Edwards' Dodo.jpg|thumb|Ang [[Dodo (ibon)|Dodo]] ng [[Mauritius]] na ipinapakita sa isang 1626 ilustrasyon ni [[Roelant Savery]] ay kadalasang binabanggit na halimbaw ng [[Holocene extinction|modernong Pagkalipol]].<ref name="Diamond">{{cite book | last = Diamond | first = Jared | authorlink = Jared Diamond | title = [[Guns, Germs, and Steel]] | publisher = [[W. W. Norton]]|year = 1999| isbn = 0-393-31755-2 | pages=[https://archive.org/details/gunsgermssteelfa00diamrich/page/43 43]–44 |chapter=Up to the Starting Line }}</ref>]] {{Evolutionary biology}} Sa [[biyolohiya]] at [[ekolohiya]], ang '''pagkalipol''' (''pagkapuo'' sa Cebuano, o ''ektinsiyon'' mula sa Kastila na ''extinción'') ay ang wakas ng isang organismo o isang pangkat ng mga organismo([[taxon]]) na normal na isang [[species]]. Ang sandali ng pagkalipol ay itinuturing na kamatayan ng huling indibidwal ng species bagaman ang [[Functional extinction|kakayahan na magparawi at makaahon]] ay nawala na bago pa ang puntong ito. Dahil ang potensiyal na saklaw ng mga species ay maaaring napakalaki, ang pagtukoy sa sandaling ito ay mahirap at karaniwang isinasagawa ng retrospektibo. Ang kahirapang ito ay humahantong sa penomina gaya ng [[Lazarus taxon|Lazarus taxa]] kung saan ang isang species na ipinagpalagay na namatay ay biglaang "muling lumitaw"(tipikal sa [[fossil]] record) pagkatapos ng isang maliwanag na kawalan nito. Sa pamamagitan ng [[ebolusyon]], ang bagong species ay lumilitaw sa pamamagitan ng proseso ng [[speciation]] kung saan ang mga bagong uri ng mga organismo ay lumilitaw at yumayabong kapag nagawa nilang mahanap at magamit ang isang [[ekolohikal na niche]]. Ang isang species ay nagiging nalipol kapag hindi na sila makapagpatuloy na mabuhay sa mga nagbabagong kondisyon o laban sa superyor na kompetisyon. Ang isang tipikal na species ay nagiging nalipol sa loob ng 10 milyong taon pagkatapos ng unang paglitaw nito <ref name="Newman">Newman, Mark. "[http://www.lassp.cornell.edu/newmme/science/extinction.html A Mathematical Model for Mass Extinction]". [[Cornell University]]. May 20, 1994. Retrieved July 30, 2006.</ref> bagaman ang ilang mga species na tinatawag na [[mga buhay na fossil]] ay patuloy na nabubuhay ng halos walang mga pagbabago sa [[morpolohiya]] sa loob ng mga daan daang milyong mga taon. Ang karamihan ng mga pagkalipol ay nangyari ng natural bago ang paglitaw ng ''[[Homo sapiens]]'' sa mundo. Tinatayang ang 99.9% ng lahat ng species na umiral ay nalipol na ngayon..<ref name="Newman" /><ref name="Raup">Raup, David M. ''Extinction: Bad Genes or Bad Luck?'' W.W. Norton and Company. New York. 1991. pp.&nbsp;3–6, ISBN 978-0-393-30927-0</ref> Ang mga [[pangyayaring ekstinsiyon|malawakang pagkalipol]] ay relatibong mga bihirang pangyayari. Gayunpaman, ang mga hiwalay na pagkalipol ay napakakaraniwan. Sa kamakailan lamang na ang mga pagkalipol ay naitala at ang mga siyentipiko ay naalarma sa mataas na rate ng mga kamakailang pagkalipol .<ref name="MSNBC">[http://www.msnbc.msn.com/id/6502368/ Species disappearing at an alarming rate, report says]. [[MSNBC]]. Retrieved July 26, 2006.</ref> Karamihan sa mga espesye na nalilipol ay hindi natatala ng pang-aghal na pagaaral. Tinataya ng ilang dalub-agham na maaring halos nasa kalahati ng kasalukuyang umiiral na mga uring-buhay ay maaaring malipol sa taong 2100.<ref name="Wilson">[[E.O. Wilson|Wilson, E.O.]], ''The Future of Life'' (2002) (ISBN 0-679-76811-4). See also: [[Richard Leakey|Leakey, Richard]], ''The Sixth Extinction : Patterns of Life and the Future of Humankind'', ISBN 0-385-46809-1</ref> ==Kahulugan== Ang isang uri ay itinuturing nalipol kapag ang huling umiiral na kaanib ay namatay. Samakatuwid, ang pagkalipol ay nagiging isang katiyakan kapag walang ng nabubuhay na mga kasapi nito na maaaring magparami at magkaanang upang lumikha ng isang bagong salinlahi. Maaaring isang uri ay maging kasinsadyang lipol kapag kakaunti lamang ang nabubuhay, at hindi maaaring magkaanank dahil sa mahinang kalusugan, katandaan, malawak na pagkakalat sa malaking kalayuan, kakulangan ng mga uring kaanib ng magkaibang kasarian (sa sekswal na pagpaparami ng espesye), o iba pang dahilan. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ebolusyon]] [[Kategorya:Pagkalipol]] 2g8z9ansx9t9l85462q1yp9ic3uczpa Miss Universe 2014 0 227310 2205488 2199847 2026-04-30T13:32:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205488 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | photo =Paulina Vega Miss Univere 2014.jpg | caption = [[Paulina Vega]], Miss Universe 2014 | date = 25 Enero 2015 | venue = FIU Arena, [[Miami, Florida]], [[Estados Unidos]] | presenters = {{Hlist|Thomas Roberts|Natalie Morales|Jeannie Mai}} | acts = {{Hlist|Prince Royce|[[Nick Jonas]]|Gavin DeGraw}} | entrants = 88 | placements = 15 | broadcaster = {{Hlist|[[NBC]]|[[Telemundo]]}} | debuts = | withdraws = {{Hlist|Aserbayan|Biyetnam|Botswana|Dinamarka|Estonya|Namibya|Rumanya}} | returns = {{Hlist|Albanya|Ehipto|Heyorhiya|Irlanda|Kenya|Kosobo|Portugal|Santa Lucia|Urugway}} | winner = '''[[Paulina Vega]]''' | congeniality = Queen Celestine<br>{{flag|Niherya}} | photogenic = Gabriela Berrios<br>{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | best national costume = Elvira Devinamira<br>{{flag|Indonesya}} | before = [[Miss Universe 2013|2013]] | next = [[Miss Universe 2015|2015]] |represented='''{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]'''}} Ang '''Miss Universe 2014''' ay ang ika-63 edisyon ng Miss Universe pageant, na ginanap sa FIU Arena sa [[Miami, Florida]] Estados Unidos noong 25 Enero 2015.<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2014 |title=Miss Universe 2014 will take place in 2015 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/71404-miss-universe-2014-postponed-2015/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ng |first=Philiana |date=2 Oktubre 2014 |title=Miss Universe Pageant Returns to NBC, Telemundo in 2015 |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/miss-universe-pageant-returns-nbc-737649/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Gabriela Isler]] ng Beneswela si [[Paulina Vega]] ng Kolombya bilang Miss Universe 2014. Ito ang ikalawang tagumpay ng Kolombya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Nia Sanchez ng Estados Unidos, habang nagtapos bilang second runner-up si Diana Harkusha ng Ukranya.<ref name=":0">{{Cite web |last=Chalasani |first=Radhika |date=25 Enero 2015 |title=Miss Colombia crowned Miss Universe |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-columbia-crowned-miss-universe/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vulpo |first=Mike |date=26 Enero 2014 |title=Miss Colombia Paulina Vega Crowned Miss Universe 2014 as Miss USA Finishes in Close Second |url=https://www.eonline.com/news/618287/miss-colombia-paulina-vega-crowned-miss-universe-2014 |access-date=2 Oktubre 2022 |website=E! Online}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-walong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa edisyong ito. Pinangunahan ni Thomas Roberts at Natalie Morales ang kompetisyon, samantalang nagsilbi bilang mga backstage correspondent si Jeannie Mai.<ref>{{Cite web |last=Butler |first=Karen |date=20 Disyembre 2014 |title=Natalie Morales and Thomas Roberts to co-host Miss Universe pageant |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/TV/2014/12/20/Natalie-Morales-and-Thomas-Roberts-to-co-host-Miss-Universe-pageant/2931419098841/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Maglio |first=Tony |date=16 Disyembre 2014 |title=Natalie Morales, Thomas Roberts to Host 63rd Annual Miss Universe Pageant |url=https://www.thewrap.com/natalie-morales-thomas-roberts-to-host-63rd-annual-miss-universe-pageant/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> Nagtanghal sina Prince Royce, Nick Jonas, at Gavin DeGraw sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Heller |first=Corinne |date=29 Enero 2015 |title=Nick Jonas: Olivia Culpo "Thought I Was Going to Propose" During 2014 Miss Universe Pageant Performance |url=https://www.eonline.com/news/619746/nick-jonas-olivia-culpo-thought-i-was-going-to-propose-during-2014-miss-universe-pageant-performance |access-date=2 Oktubre 2022 |website=E! Online}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reilly |first=Travis |date=8 Enero 2015 |title=Nick Jonas to Perform During Miss Universe Pageant |url=https://www.thewrap.com/nick-jonas-to-perform-during-evening-gown-portion-of-miss-universe-pageant/ |access-date=2 Oktubre 2022 |website=TheWrap |language=en-US}}</ref> Itinampok rin sa edisyong ito ang bagong ''DIC Crown'' na nagkakahalaga ng $300,000.<ref>{{Cite web |last=Tayag |first=Voltaire |date=29 Enero 2017 |title=IN PHOTOS: Miss Universe crowns through the years |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159845-miss-universe-crowns-through-the-years-history-photos/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=11 Enero 2023 |title=Retracing the evolution of Miss Universe crowns through the years |url=https://entertainment.inquirer.net/480546/retracing-the-evolution-of-miss-universe-crowns-through-the-years |access-date=3 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:FIU Arena, Florida International University.jpg|thumb|250x250px|FIU Arena (kasalukuyang Ocean Bank Convocation Center), ang lokasyon ng Miss Universe 2014]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Nagsimula noong huling bahagi ng Setyembre 2013 ang mga negosasyon sa pagitan ng Kalihim ng Turismo ng Ceará sa Brazil at ng Miss Universe Organization, nang lumipad sa Fortaleza ang mga opisyales ng Miss Universe Organization upang simulan ang mga pag-uusap at pagsasaayos ng mga aktibidad para sa ''pageant''. Ibinunyag ni Bismarck Maia, Kalihim ng Turismo ng Estado, sa pahayagan ng Fortaleza na Diário do Nordeste noong 11 Enero 2014 na ang ''pageant'' ay gaganapin sa Centro de Eventos do Ceará sa Fortaleza.<ref>{{Cite web |date=17 Enero 2014 |title=Miss Universe 2014 to be held in Brazil? |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-2014-to-be-held-in-brazil/articleshow/28942431.cms |access-date=16 Hulyo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526144444/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-2014-to-be-held-in-brazil/articleshow/28942431.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Fontes |first=Luis |date=9 Nobyembre 2013 |title=Venezuelana ganha coroa de Miss Universo |trans-title=Venezuelan wins Miss Universe crown |url=https://www.dn.pt/globo/venezuelana-ganha-coroa-de-miss-universo-3524680.html |access-date=5 Nobyembre 2023 |website=Diario de Noticias |language=pt-PT |archive-date=2023-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105072707/https://www.dn.pt/globo/venezuelana-ganha-coroa-de-miss-universo-3524680.html |url-status=dead }}</ref> Noong 27 Marso 2014, tumugon sa pamamagitan ng isang sulatroniko si Annette Cammer, ''national licensing director'' ng Miss Universe Organization, sa isang tanong ng isang ''national director,'' na ang Miss Universe 2014 ay hindi na gaganapin sa Fortaleza, gaya ng ipinangako ng mga lokal na awtoridad. Opisyal nang tinapos ng Fortaleza ang kanilang ''bid'' upang idaos sa kanilang lungsod ang kompetisyon noong 20 Mayo, at apat na lungsod sa Brasil ang kanilang pinapalagay upang pumalit sa Fortaleza: [[Rio de Janeiro]], Ribeirão Preto, Porto Alegre, at [[Manaus]].<ref>{{cite web |author= |date=20 Mayo 2014 |title=Miss Universo 2014 não será mais em Fortaleza |trans-title=Miss Universe 2014 will no longer be in Fortaleza |url=http://www.opovo.com.br/app/opovo/economia/2014/05/20/noticiasjornaleconomia,3253212/miss-universo-2014-nao-sera-mais-em-fortaleza.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924045154/https://www20.opovo.com.br/app/opovo/economia/2014/05/20/noticiasjornaleconomia,3253212/miss-universo-2014-nao-sera-mais-em-fortaleza.shtml |archive-date=24 Setyembre 2017 |access-date=28 Hulyo 2023 |website=O Povo |language=pt-BR}}</ref> Noong 22 Agosto, nag-post si Donald Trump sa Twitter na nagsasaad na ang Miami at iba pang mga lungsod ay "''naglalaban nang husto upang idaos ang'' ''pageant''", at ang pag-anunsyo sa magiging ''host city'' ng ''pageant'' ay gagawin sa lalong madaling panahon. Ang partikular na pagbanggit ng lungsod ng Miami ay nag-udyok sa marami sa mga manonood ng ''pageant'' na maniwala na ang ''pageant'' ay idadaos sa lungsod sa unang pagkakataon mula noong [[Miss Universe 1997|1997]]. Noong 9 Setyembre, ang mga pahayagang El Nuevo Dia ng Porto Riko, at El Nacional ng Beneswela ay naglimbag ng isang artikulo na nagsasabing ang mga kalahok ay mananatili sa isang hotel na pag-aari ni Trump sa Miami.<ref>{{cite web |date=9 Setyembre 2014 |title=Miami podría ser sede de Miss Universe 2014 |trans-title=Miami could host Miss Universe 2014 |url=http://www.elnuevodia.com/miamipodriasersededemissuniverse2014-1850536.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140910200101/http://www.elnuevodia.com/miamipodriasersededemissuniverse2014-1850536.html |archive-date=10 Setyembre 2014 |access-date=3 Setyembre 2023 |work=El Nuevo Dia |language=es}}</ref><ref>{{cite web |date=9 Setyembre 2014 |title=Miami podría ser sede del Miss Universo 2014 |trans-title=Miami could host Miss Universe 2014 |url=http://www.el-nacional.com/mundo/Miami-podria-sede-Miss-Universo_0_479952013.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909163100/http://www.el-nacional.com/mundo/Miami-podria-sede-Miss-Universo_0_479952013.html |archive-date=9 Setyembre 2014 |access-date=3 Setyembre 2023 |language=es}}</ref> Noong 12 Setyembre, inanunsyo ng noo'y alkalde ng Miami na si Luigi Boria na ang kompetisyon ay gaganapin sa 18 Enero 2015 sa Doral.<ref name="NBC Miami">{{cite web |date=12 September 2014 |title=Miss Universe Pageant Coming to Doral in 2015 |url=http://www.nbcmiami.com/news/local/Miss-Universe-Pageant-Coming-to-Doral-in-2015-274939081.html |access-date=28 September 2014 |website=NBC Miami}}</ref> Noong Oktubre, inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang ''website'' na magaganap ang kompetisyon sa FIU Arena, Miami, Florida sa 25 Enero 2015, imbis na sa 18 Enero.<ref name=":1" /> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-walong mga mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Anim na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang casting process, at pitong kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga iniluklok ==== Dahil nagkaroon ng salungatan sa iskedyul ng Miss Universe 2015 at Miss France 2016 kung saan obligadong dumalo si Miss France 2015 Camille Cerf ayon sa kanyang kontrata, at dahil sa kakatapos lang ng Miss World 2014 na naganap sa Reyno Unido na sinalihan ni Miss France 2014 Flora Coquerel, iniluklok si Miss France 2015 upang lumahok sa edisyong ito imbis na si Coquerel. Si Coquerel ay lumahok sa sumunod na edisyon.<ref>{{Cite web |last=Vogel |first=Magali |date=4 Nobyembre 2015 |title=Miss Univers 2015 : pourquoi Flora Coquerel représente la France et pas Camille Cerf ? |trans-title=Miss Universe 2015: why Flora Coquerel represents France and not Camille Cerf? |url=https://www.telestar.fr/actu-tv/miss-univers/miss-univers-2015-pourquoi-flora-coquerel-represente-la-france-et-pas-camille-cerf-photos-177253 |access-date=16 Hulyo 2023 |website=Télé Star |language=fr}}</ref> Iniluklok ang second runner-up ng Miss Polonia 2011 na si Marcela Chmielowska upang kumatawan sa kanyang bansa dahil sa salungatan sa iskedyul ng Miss Universe 2014 at Miss Polonia 2014 na naganap noong Disyembre 2014.<ref name=":1">{{Cite web |date=July 21, 2014 |title=Polska będzie miała swoją reprezentantkę na Miss Universe. To śliczna brunetka |trans-title=Poland will have its representative at Miss Universe. She's a beautiful brunette |url=https://party.pl/newsy/kim-jest-marcela-chmielowska-marcela-chmielowska-jedzie-na-miss-universe-2014-marcela-chmielowska-zdjecia-9471-r3/ |access-date=29 Oktubre 2023 |website=Party.pl |language=pl}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Belgium 2014 na si Anissa Blondin upang kumatawan sa kanyang bansa sa Miss Universe matapos bumitiw ni Miss Belgium 2014 Laurence Langen dahil sa mga personal na dahilan.<ref name=":32">{{Cite web |date=28 Nobyembre 2014 |title=Laurence Langen haakt nu ook af voor Miss Universe |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Flaurence-langen-haakt-nu-ook-af-voor-miss-universe~a4ddc0ef%252F |access-date=29 Oktubre 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> Iniluklok si Anđelka Tomašević upang pumalit kay Arnela Zeković bilang kandidata ng Serbya sa edisyong ito dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2013 |title=Milica Vuklis is Miss Serbia 2013 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/milica-vuklis-is-miss-serbia-2013/articleshow/24292199.cms |access-date=31 Oktubre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521154158/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/milica-vuklis-is-miss-serbia-2013/articleshow/24292199.cms |url-status=dead }}</ref><ref name=":22">{{Cite web |date=27 Disyembre 2013 |title=Serbia to repeat Miss Earth 2013 contestant for Miss Universe 2014 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/serbia-to-repeat-miss-earth-2013-contestant-for-miss-universe-2014/articleshow/28003084.cms |access-date=31 Oktubre 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521154222/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/serbia-to-repeat-miss-earth-2013-contestant-for-miss-universe-2014/articleshow/28003084.cms |url-status=dead }}</ref> Iniluklok ang second runner-up ng Miss Universe Tanzania 2014 na si Nale Boniface upang kumatawan sa kanya matapos maaksidente ang orihinal na nagwagi na si Carolyne Bernard.<ref name=":62">{{Cite web |date=24 Disyembre 2014 |title=Ajali yamzuia Miss Universe TZ kushiriki mashindano ya kimataifa, nafasi yake yachukuliwa na mshindi wa 2 |trans-title=The accident prevented Miss Universe TZ from participating in the international competition, her place was taken by the 2nd winner |url=https://bongo5.com/ajali-yamzuia-miss-universe-tz-kushiriki-mashindano-ya-kimataifa-nafasi-yake-yachukuliwa-na-mshindi-wa-2-12-2014/ |access-date=31 Oktubre 2023 |website=Bongo5 |language=sw}}</ref> Dapat sanang lalahok si Rolene Strauss sa Miss Universe at Miss World. Gayunpaman, dahil nagwagi na si Strauss bilang [[Miss World 2014]],<ref>{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=14 Disyembre 2014 |title=Miss South Africa Rolene Strauss crowned Miss World 2014 |url=http://www.cnn.com/2014/12/14/world/feat-miss-world-2014/index.html |access-date=18 Abril 2023 |website=[[CNN]] |language=en-US}}</ref><ref name=":33">{{Cite web |last=Tribou |first=Richard |date=15 Disyembre 2014 |title=Miss United States comes in third at the 2014 Miss World competition |url=https://www.orlandosentinel.com/features/gone-viral/os-miss-world-2014-miss-united-states-elizabeth-safrit-20141215-post.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Orlando Sentinel |language=en}}</ref> siya ay pinalitan ng first runner-up ng Miss South Africa na si Ziphozakhe Zokufa upang kumatawan sa kanyang bansa sa Miss Universe.<ref name=":5" /> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe Thailand na si Pimbongkod Chankaew, matapos bumitiw ng orihinal na nagwagi na si Weluree Ditsayabut matapos nitong i-post sa kanyang ''social media'' na dapat bitayin ang mga taga-suporta ng [[Punong Ministro ng Thailand|Punong Ministro ng Taylandiya]].<ref name=":142">{{Cite news |date=10 Hunyo 2014 |title=Thai beauty queen steps down over red shirt posts |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2014-06-10/an-thailand27s-miss-universe-candidate-steps-down-over-red-shi/5511796 |access-date=2 Nobyembre 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lefevre |first=Amy Sawitta |date=9 Hunyo 2014 |title=Thai beauty queen steps down over 'execute red shirts' comment |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-politics-missuniverse-idUSKBN0EK0YP20140609 |access-date=2 Nobyembre 2023}}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe China na si Hu Yanliang matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Nora Xu dahil napagdesisyunan nito na ipagpatuloy na lamang ang kanyang pag-aaral. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe Ukraine 2014 na si Diana Harkusha matapos bumitiw ng orihinal na nagwagi na si Anna Andres dahil sa mga personal na dahilan.<ref name=":132">{{Cite web |date=11 Oktubre 2014 |title=Официально: Мисс Украина Вселенная отказалась от участия в конкурсе |url=https://viva.ua/lifestar/news/29534-ofitsialjno-miss-ukraina-vselennaya-otkazalasj-ot-uchastiya-v-konkurse.html |access-date=2 Nobyembre 2023 |website=Viva! |language=ru}}</ref> ==== Mga unang pagsali at pag-urong sa kompetisyon ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Kenya na huling sumali noong [[Miss Universe 2005|2005]], Ehipto at Portugal na huling sumali noong [[Miss Universe 2011|2011]], at Albanya, Heyorhiya, Irlanda, Kosobo, Santa Lucia, at Urugway na huling sumali noong [[Miss Universe 2012|2012]]. Hindi sumali ang second runner-up ng Miss Vietnam 2014 na si Nguyễn Lâm Diễm Trang na dapat sanang iluluklok bilang kinatawa ng kanyang bansa dahil sa kakulangan sa oras para maghanda para sa patimpalak.<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2014 |title=Việt Nam hết người đẹp thi đấu trường quốc tế? |trans-title=Vietnam runs out of beauties competing in international competitions? |url=https://plo.vn/post-312507.html |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh |language=vi}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Aserbayan, Botswana, Dinamarka, Estonya, Namibya, at Rumanya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" |- ! Pagkakalat ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2014''' | * '''{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]''' – '''[[Paulina Vega]]<ref name=":0" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Nia Sanchez<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Diana Harkusha<ref name=":0" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Yasmin Verheijen<ref name=":0" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Kaci Fennell<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] – Valentina Ferrer<ref name=":10">{{Cite web |date=26 Enero 2015 |title=MJ Lastimosa among top 10 at Miss Universe 2014 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/81909-philippines-mj-lastimosa-top-15-contestants-miss-universe-2014/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Tegan Martin<ref name=":10" /> * {{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]] – Migbelis Castellanos<ref name=":10" /> * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Desirée Cordero<ref name=":10" /> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Mary Jean Lastimosa<ref name=":10" /> |- | Top 15 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Melissa Gurgel<ref name=":10" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Noyonita Lodh<ref name=":10" /> * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Elvira Devinamira<ref name=":10" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Valentina Bonariva<ref name=":10" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Camille Cerf<ref name=":10" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Award !Contestant |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Queen Celestine<ref name=":8">{{Cite web |date=26 Enero 2015 |title=Miss Colombia Paulina Vega crowned Miss Universe, full list of winners |url=https://www.rappler.com/life-and-style/81944-miss-universe-2014-winners-colombia-paulina-vega/ |access-date=8 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Gabriela Berrios<ref name=":8" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Elvira Devinamira<ref name=":9">{{Cite web |last=Rees |first=Alex |date=26 Enero 2015 |title=Miss Indonesia Wins Best National Costume at Miss Universe 2014 |url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/news/a35668/miss-indonesia-national-costume-miss-universe-2014/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Cosmopolitan |language=en-US}}</ref> |- |Top 5 | * {{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] – Josefin Donat<ref name=":9" /> * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] – Valentina Ferrer<ref name=":9" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Noyonita Lodh<ref name=":9" /> * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Chanel Beckenlehner<ref name=":9" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Mula sa labing-anim ng nakaraang taon, labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semifinalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semifinalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'' at ''final walk''.<ref name=":10" /> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Lloyd Boston – Amerikanong ''Fashion guru'', at tanyag na tao sa telebisyon<ref name=":11">{{Cite web |last=John |first=Simi |date=23 Enero 2015 |title=Miss Universe 2014: Contestants show off dashing outfits during Evening Gown round |url=https://www.ibtimes.co.uk/miss-universe-2014-contestants-show-off-dashing-outfits-during-evening-gown-round-1484866 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=International Business Times |language=en}}</ref> * Azucena Cierco – Mehikanong aktres, koresponden para sa [[Telemundo]], at tanyag na tao sa telebisyon<ref name=":11" /> * Jeneine Doucette-White – ''Bureau manager'' sa Access Hollywood<ref name=":11" /> * Michelle McLean – [[Miss Universe 1992]] mula sa Namibya<ref name=":11" /> * Jimmy Nguyen – ''Entertainment'' at ''digital media lawyer,'' at ''blogger<ref name=":11" />'' * Corinne Nicolas – Pangulo ng Trump Models Modelling Agency<ref name=":11" /> * Tyler Tixier – Kabilang sa ''sales team'' ng Delta Air Lines<ref name=":11" /> ==== Final telecast ==== * Kristin Cavallari – Amerikanang aktres at tagadisenyo<ref name="International Business Times 20152">{{cite web |date=10 Enero 2015 |title=Miss Universe 2014: Celebrity judges announced |url=http://www.ibtimes.co.uk/miss-universe-2014-celebrity-judges-announced-1482764 |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=International Business Times |language=en}}</ref> * William Levy – Kubano-Amerikanong aktor at modelo<ref name="International Business Times 20152" /> * [[Manny Pacquiao]] – Pilipinong propesyonal na boksingero at politiko<ref name="International Business Times 20152" /><ref name="Zonio 20152">{{cite news |last=Zonio |first=Aquiles Z. |date=9 Enero 2015 |title=Pacquiao 'honored' to judge at Miss Universe pageant |language=en |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://lifestyle.inquirer.net/181710/pacquiao-honored-to-judge-at-miss-universe-pageant |access-date=3 Nobyembre 2023}}</ref> * Louise Roe – Ingles na ''fashion journalist'' at ''TV host''<ref name="International Business Times 20152" /> * Lisa Vanderpump – Amerikanang ''reality star'' sa ''The Real Housewives of Beverly Hills''<ref name="International Business Times 20152" /> * Emilio Estefan – Kubano-Amerikanong musikero at ''producer<ref name="International Business Times 20152" />'' * DeSean Jackson – Manlalaro ng Amerikanong putbol para sa Washington Redskins<ref name=":122">{{Cite web |last=Weigle |first=Lauren |date=26 Enero 2015 |title=Miss Universe 2015 Pageant: Meet the Judges |url=https://heavy.com/entertainment/2015/01/miss-universe-2015-2014-judges-william-levy-pageant-competition/ |access-date=3 Nobyembre 2023 |website=Heavy |language=en-US |archive-date=22 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622234610/http://heavy.com/entertainment/2015/01/miss-universe-2015-2014-judges-william-levy-pageant-competition/ |url-status=dead }}</ref> * Nina Garcia – ''Creative Director'' ng ''Marie Claire Magazine''<ref name=":122" /> * [[:en:Rob_Dyrdek|Rob Dyrdek]] – Amerikanong negosyante<ref name=":122" /> * [[:en:Giancarlo_Stanton|Giancarlo Stanton]] – Manlalaro ng beysbol para sa Miami Marlins<ref name=":122" /> == Mga kandidata == [[Talaksan:Miss Universe 2014 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2014 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] Walumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":7">{{Cite web |date=23 Enero 2015 |title=Miss Universe 2014: The National Costume Show |url=https://www.today.com/slideshow/miss-universe-2014-national-costume-show-56844417 |access-date=8 Abril 2023 |website=Today |language=en |archive-date=24 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624222320/https://www.today.com/slideshow/miss-universe-2014-national-costume-show-56844417 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Bansa/Teritoryo !! Kandidata !! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}}!! Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]]||Zhaneta Byberi<ref>{{Cite web |date=9 Oktubre 2014 |title=Zhaneta Byberi shpallet Miss Universe Albania |url=https://tvklan.al/zhaneta-byberi-shpallet-miss-universe-albania/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Televizioni Klan |language=sq}}</ref>||19||[[Tirana]] |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]]||Josefin Donat<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2014 |title=Josefin Donat won Miss Universe Germany |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/josefin-donat-won-miss-universe-germany/articleshow/41503148.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526144444/https://beautypageants.indiatimes.com/others/josefin-donat-won-miss-universe-germany/articleshow/41503148.cms |url-status=dead }}</ref>||20||[[Leipzig]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]]||Zuleica Wilson<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2014 |title=Zuleica prepara Miss Universo |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/detalhes.php?id=312033 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Jornal de Angola |language=pt |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526145944/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/detalhes.php?id=312033 |url-status=dead }}</ref>||21||[[Cabinda (lungsod)|Cabinda]] |- |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]]||Valentina Ferrer<ref>{{Cite web |date=12 Oktubre 2014 |title=La cordobesa Valentina Ferrer es Miss Universo Argentina 2014 |url=https://www.eltribuno.com/jujuy/nota/2014-10-12-13-10-0-la-cordobesa-valentina-ferrer-es-miss-universo-argentina-2014-miss-universo-argentina-2014 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=El Tribuno |language=es}}</ref>||23||Córdoba |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]]||Digene Zimmerman<ref>{{Cite web |date=23 Agosto 2014 |title=Digene Zimmerman ta Miss Aruba 2014!! |url=https://www.noticiacla.com/news/791 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=NoticiaCla}}</ref>||20||Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]]||Tegan Martin<ref>{{Cite web |last=Rigney |first=Sam |date=6 Hunyo 2014 |title=Tegan Martin wins Miss Universe Australia 2014 |url=https://www.newcastleherald.com.au/story/2335576/tegan-martin-wins-miss-universe-australia-2014/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Newcastle Herald |language=en-AU}}</ref>||22||Newcastle |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]||Julia Furdea<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2014 |title=Julia Furdea ist die neue Miss Austria |url=https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-lokales/julia-furdea-ist-die-neue-miss-austria_a1009258 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526145940/https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-lokales/julia-furdea-ist-die-neue-miss-austria_a1009258 |url-status=dead }}</ref>||20||[[Viena]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Rachel Millns<ref>{{Cite web |date=18 Setyembre 2014 |title=Rachel Millns crowned Miss Universe New Zealand 2014, in front of a live, global audience |url=https://lucire.com/insider/20140918/rachel-millns-crowned-miss-universe-new-zealand-2014/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Lucire}}</ref> |23 |Wellington |- |{{flagicon|The Bahamas}} [[Bahamas]]||Tomii Culmer<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2014 |title=Tomii Culmer crowned Miss Universe Bahamas 2014 |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Tomii_Culmer_crowned_Miss_Universe_Bahamas36274.shtml |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Bahamas Weekly}}</ref>||24||[[Bahamas|Nassau]] |- |{{flagicon|Belgium}} [[Belhika]]||Anissa Blondin<ref name=":3">{{Cite web |date=28 Nobyembre 2014 |title=Laurence Langen haakt nu ook af voor Miss Universe |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Flaurence-langen-haakt-nu-ook-af-voor-miss-universe~a4ddc0ef%252F |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> ||22||[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela}} [[Beneswela]]||Migbelis Castellanos<ref>{{Cite web |date=11 Oktubre 2013 |title=Miss Venezuela 2013 es Migbelis Castellanos, rubia de 18 años |url=https://www.nacion.com/viva/farandula/miss-venezuela-2013-es-migbelis-castellanos-rubia-de-18-anos/EWC7GGMBSZHYVCOOGBKNUHSKGQ/story/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=La Nación |language=es}}</ref>||19||Cabimas |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Melissa Gurgel<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Setyembre 2014 |title=Cearense Melissa Gurgel é eleita a Miss Brasil 2014 |url=http://g1.globo.com/ceara/noticia/2014/09/cearense-melissa-gurgel-e-eleita-miss-brasil-2014.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=G1 |language=pt-br}}</ref> |20 |Fortaleza |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]]||Kristina Georgieva<ref>{{Cite web |date=22 Enero 2015 |title=Así son las 88 candidatas a Miss Universo |trans-title=This is how the 88 candidates for Miss Universe are |url=https://www.elmundo.es/album/loc/2015/01/22/54c0ee06ca4741e6788b457c_12.html |access-date=8 Abril 2023 |website=El Mundo |language=es}}</ref>||22||[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]]||Claudia Tavel<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Hunyo 2013 |title=La cruceña Claudia Tavel es Miss Bolivia |trans-title=Claudia Tavel from Santa Cruz is Miss Bolivia |url=https://www.opinion.com.bo/articulo/tendencias/crucena-claudia-tavel-es-miss-bolivia/20130613220300473970.html |access-date=8 Abril 2023 |website=Opinión |language=es}}</ref>||25||Santa Cruz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Laurien Angelista<ref>{{Cite web |date=9 Hunyo 2014 |title=Curacao’s new Miss Universe: Laurien Angelista |url=http://curacaochronicle.com/social/curacaos-new-miss-universe-laurien-angelista/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Curaçao Chronicle |language=en-US |archive-date=5 Disyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205020028/http://curacaochronicle.com/social/curacaos-new-miss-universe-laurien-angelista/ |url-status=dead }}</ref> |27 |Willemstad |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Lara Debbana<ref>{{Cite web |date=27 Setyembre 2014 |title=Miss Egypt 2014 is Lara Debbana |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/miss-egypt-2014-is-lara-debbana/articleshow/43613278.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526135609/https://beautypageants.indiatimes.com/others/miss-egypt-2014-is-lara-debbana/articleshow/43613278.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Alejandra Argudo<ref>{{Cite web |date=7 Marso 2014 |title=Alejandra Argudo, una reina desde la infancia |url=https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/alejandra-argudo-reina-infancia.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=El Comercio |language=es-EC |archive-date=23 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523002646/https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/alejandra-argudo-reina-infancia.html |url-status=dead }}</ref> |22 |Portoviejo |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Patricia Murillo<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2014 |title=El Salvador elige representantes para certámenes de belleza |url=http://diario1.com/vida/2014/05/el-salvador-define-representante-para-miss-universo/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Diario1 |language=es}}</ref> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Silvia Prochádzková<ref>{{Cite web |date=15 Marso 2014 |title=Miss Universe 2014 je Silvia Prochádzková z Bratislavy |trans-title=Miss Universe 2014 is Silvia Prochádzková from Bratislava |url=https://www.bratislavskenoviny.sk/kultura/36946-miss-universe-2014-je-silvia-prochadzkova-z-bratislavy |access-date=8 Abril 2023 |website=Bratislavské noviny |language=sk}}</ref> |23 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Urška Bračko<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2014 |title=FOTO: Slovenska Miss Universe je Urška Bračko |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/foto-miss-universe.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=24UR |language=sl}}</ref> |21 |Maribor |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Desirée Cordero<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2014 |title=Desirée Cordero es la nueva Miss Universe Spain |url=https://www.abc.es/estilo/belleza/20141029/abci-miss-universo-spain-2014-201410291253.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=ABC |language=es}}</ref> |22 |[[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Nia Sanchez<ref>{{Cite web |last=Messer |first=Lesley |date=9 Hunyo 2014 |title=5 Things to Know About Miss USA, Nia Sanchez of Nevada |url=https://abcnews.go.com/Entertainment/things-miss-usa-nia-sanchez-miss-nevada/story?id=24054011 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=ABC News |language=en}}</ref> |24 |[[Las Vegas, Nevada|Las Vegas]] |- |{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Hiwot Mamo<ref>{{Cite web |last= |date=12 Enero 2015 |title=Miss Universe 2014: Meet the Gorgeous African Queens |url=https://www.bellanaija.com/2015/01/miss-universe-2014-meet-the-gorgeous-african-contestants/ |access-date=8 Abril 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |24 |[[Adis Abeba]] |- |{{GAB}} |Maggaly Nguema<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2013 |title=Maggaly Nguema Crowned Miss Gabon Universe 2014 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/maggaly-nguema-crowned-miss-gabon-universe-2014/articleshow/26682317.cms |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Pebrero 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222090201/https://beautypageants.indiatimes.com/others/Maggaly-Nguema-Crowned-Miss-Gabon-Universe-2014/articleshow/26682317.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Libreville]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Abena Appiah<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Who is Miss Earth Ghana 2019 Evelyn Abena Appiah? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/242694-reason-ghana-evelyn-abena-appiah-getting-attention/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |21 |[[Accra]] |- |{{flagicon|UK}} [[Gran Britanya]] |Grace Levy<ref>{{Cite web |last=Carr |first=Michael |date=21 Enero 2015 |title=VIDEO: Hampshire's Miss Great Britain starts journey to universe title tonight |url=https://www.dailyecho.co.uk/news/11738846.hampshires-miss-universe-great-britain-grace-levy-to-take-part-in-miss-universe-great-britain/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Southern Daily Echo |language=en}}</ref> |25 |[[Londres]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Ismini Dafopoulou<ref>{{Cite web |last=Bourousis |first=Costas |date=14 Hulyo 2014 |title=Ισμήνη Νταφοπούλου: Σταρ Ελλάς και -παραλίγο- κορίτσι του Κλούνεϊ |trans-title=Ismini Dafopoulou: Star Hellas and -almost- Clooney's girlfriend |url=https://www.protothema.gr/stories/article/395159/ismini-dafopoulou-star-ellas-kai-paraligo-koritsi-tou-klounei/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Proto Thema |language=el}}</ref> |26 |[[Atenas]] |- |{{GUM}} |Brittany Bell<ref>{{Cite web |last=Levine |first=Daniel S. |date=18 Nobyembre 2016 |title=Brittany Bell, Nick Cannon’s Baby Mama: 5 Fast Facts You Need to Know |url=https://heavy.com/entertainment/2016/11/brittany-bell-nick-cannon-baby-mama-pregnant-kids-ex-girlfriend-who-is-dating-miss-usa-age/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Heavy |language=en-US}}</ref> |27 |Barrigada |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Ana Luisa Montúfar<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Keneth |date=18 Mayo 2014 |title=Belleza capitalina predomina en Miss Guatemala 2014 |trans-title=Beauty from the capital predominates in Miss Guatemala 2014 |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/belleza-capitalina-predomina-miss-guatemala-2014-0-1140486021/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Niketa Barker<ref>{{Cite web |last=Springer |first=Cheryl |date=27 Oktubre 2014 |title=Niketa Barker is Miss Guyana Universe 2014 |url=https://www.stabroeknews.com/2014/10/27/photos/niketa-barker-miss-guyana-universe-2014/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |24 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Kaci Fennell<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=1 Setyembre 2014 |title=Queen Fennell |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20140901/queen-fennell |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Keiko Tsuji<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2014 |title=辻恵子さん、ミス・ユニバース日本代表に |trans-title=Keiko Tsuji to be Miss Universe Japan representative |url=https://ryukyushimpo.jp/photo/prentry-233585.html |access-date=8 Abril 2023 |website=Ryūkyū Shimpō |language=ja}}</ref> |21 |[[Nagasaki]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |Christie Désir<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Enero 2015 |title=Miss Universe Haiti Christie Desir To Compete in 63rd Annual Miss Universe Pageant |url=https://haitiantimes.com/2015/01/10/miss-universe-haiti-christie-desir-to-compete-in-63rd-annual-miss-universe-pageant/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Haitian Times |language=en-US}}</ref> |25 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Ana Zubashvilli<ref>{{Cite web |last=Kobiashvili |first=Meri |date=31 Marso 2014 |title=„მის საქართველო 2013“ ანა ზუბაშვილი მშობლიური ცხინვალის ნახვაზე ოცნებობს - რეიტინგი |url=https://reitingi.ambebi.ge/aqtualuri-sakhe/1777-mis-saqarthvelo-2013-ana-zubashvili-mshobliuri-ckhinvalis-nakhvaze-ocnebobs.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Reitingi |language=ka}}</ref> |22 |[[Tbilisi]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Gabriela Ordoñez<ref>{{Cite web |last=Orellana |first=Dunia |date=24 Agosto 2014 |title=Comayagua gana la corona del Miss Universo Honduras |trans-title=Comayagua wins the crown of Miss Universe Honduras |url=https://www.laprensa.hn/sociales/comayagua-gana-la-corona-del-miss-universo-honduras-HGLP741042 |access-date=8 Abril 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |21 |Comayagua |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Noyonita Lodh<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 2014 |title=Noyonita Lodh crowned Miss Diva Universe |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/noyonita-lodh-crowned-miss-diva-universe/articleshow/44887674.cms?from=mdr |access-date=1 Oktubre 2022}}</ref> |21 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Elvira Devinamira<ref>{{Cite web |last= |date=29 Enero 2014 |title=Elvira Devinamira jadi Puteri Indonesia 2014 |url=https://www.antaranews.com/berita/416604/elvira-devinamira-jadi-puteri-indonesia-2014 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Antara |language=id}}</ref> |21 |[[Surabaya]] |- |{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lisa Madden<ref>{{Cite web |last=Brennan |first=Colin |date=11 Oktubre 2014 |title=Miss Universe Ireland 2014: Lisa Madden from the Old Mallow Road in Cork is overall winner |url=http://www.irishmirror.ie/female/fashion/miss-universe-ireland-2014-lisa-4421542 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Irish Mirror |language=en}}</ref> |23 |Cork |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Doron Matalon<ref>{{Cite web |last=Ghert-Zand |first=Renee |date=13 Marso 2014 |title=Israeli Beauty Queen Fights for Women |url=https://forward.com/life/194499/israeli-beauty-queen-fights-for-women/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Forward |language=en}}</ref> |21 |Beit Aryeh-Ofarim |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Valentina Bonariva<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2014 |title=La Miss Universe italiana è Valentina Bonariva |url=https://www.vanityfair.it/fashion/news/14/11/25/valentina-bonariva-miss-universe-italy-2014 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Vanity Fair |language=it |archive-date=4 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304002627/https://www.vanityfair.it/fashion/news/14/11/25/valentina-bonariva-miss-universe-italy-2014 |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Milan]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]||Chanel Beckenlehner<ref>{{Cite web |last=Gretz |first=Adam |date=22 Enero 2015 |title=LOOK: Miss Canada is all about hockey at the Miss Universe pageant |url=https://www.cbssports.com/nhl/news/look-miss-canada-is-all-about-hockey-at-the-miss-universe-pageant/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=CBS Sports |language=en}}</ref>||27||Caledon |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Jaynene Jno Lewis<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2014 |title=UPDATE: 'When Jesus says yes nobody can say no' – Miss BVI 2014 Jaynene Jno Lewis |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/update-when-jesus-says-yes-nobody-can-say-no-miss-bvi-2014-jaynene-jno-lewis |access-date=8 Abril 2023 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |26 |Tortola |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Shanice Williams<ref>{{Cite web |date=5 Mayo 2014 |title=Shanice Williams captures the crown |url=https://tcweeklynews.com/shanice-williams-captures-the-crown-p5027-85.htm |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Turks and Caicos Weekly News}}</ref> |21 |Grand Turk |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Aiday Issayeva<ref>{{Cite web |last= |date=23 Enero 2015 |title=Aiday Issayeva shines at Miss Universe 2014 semi-finals (PHOTO) |url=https://www.inform.kz/en/article/2739492 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Kazinform |language=en |archive-date=29 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529225929/https://www.inform.kz/en/aiday-issayeva-shines-at-miss-universe-2014-semi-finals-photo_a2739492 |url-status=dead }}</ref> |25 |Almaty |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Gaylyne Ayugi<ref>{{Cite web |last=Musami |first=Evelyne |date=15 Enero 2015 |title=Lupita look-alike dazzles at Miss Universe bikini show |url=https://nairobinews.nation.africa/lupita-look-alike-dazzles-at-miss-universe-bikini-show/ |access-date=8 Abril 2023 |website=Nairobi News |language=en-US |archive-date=29 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529225644/https://nairobinews.nation.africa/lupita-look-alike-dazzles-at-miss-universe-bikini-show/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Nairobi]] |- |'''{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]''' |'''[[Paulina Vega]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2013 |title=Paulina Vega, Señorita Colombia con linaje real |url=https://www.elheraldo.co/tendencias/paulina-vega-senorita-colombia-con-linaje-real-131873 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=El Heraldo |language=es}}</ref>''' |22 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|Kosovo}} [[Kosovo|Kosobo]] |Artnesa Krasniqi<ref name=":7" /> |23 |Pristina |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Karina Ramos<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Jaime |date=3 Hunyo 2014 |title=Karina Ramos Will Represent Costa Rica at Miss Universe 2014 |url=https://news.co.cr/karina-ramos-will-represent-costa-rica-miss-universe-2014/36626/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Costa Rica Star}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Mišura<ref>{{Cite web |date=11 Abril 2014 |title=Nova Miss Universe Hrvatske je Ivana Mišura iz Zagreba |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/nova-miss-universe-hrvatske-je-ivana-misura-iz-zagreba-932467 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Večernji list |language=hr}}</ref> |26 |[[Zagreb]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Saly Greige<ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 Oktubre 2014 |title=Sally Greige Crowned Miss Lebanon 2014 |url=http://www.naharnet.com/stories/en/149900 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Naharnet}}</ref> |25 |Bishmizzine |- |{{flagicon|LTU}} [[Lithuania|Litwanya]] |Patricija Belousova<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2014 |title=Konkurso "Mis Lietuva" pirmoji vicemis Patricija Belousova: "Esu lenkė, kuri myli Lietuvą" |url=https://www.zmones.lt/naujiena/konkurso-mis-lietuva-pirmoji-vicemis-patricija-belousova-esu-lenke-kuri-myli-lietuva.c402df1b-9adf-11e8-9f90-aa000054c883 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Žmonės |language=lt |archive-date=26 Septiyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926212843/https://www.zmones.lt/naujiena/konkurso-mis-lietuva-pirmoji-vicemis-patricija-belousova-esu-lenke-kuri-myli-lietuva.c402df1b-9adf-11e8-9f90-aa000054c883 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Vilna]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Sabrina Beneett<ref>{{Cite web |last=Kamid |first=Yasmin Ahmad |date=6 Enero 2014 |title=Perak girl conquers her fears and clinches Miss Universe Malaysia title |url=https://www.thestar.com.my/news/community/2014/01/06/more-than-just-a-pretty-face-girl-from-perak-conquers-her-fears-and-clinches-miss-universe-malaysia |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Pallavi Gungaram<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2013 |title=Miss Mauritius 2013: La couronne à Pallavi Gungaram |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/miss-mauritius-2013-la-couronne-pallavi-gungaram/96631/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |21 |Vacoas-Phoenix |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Josselyn Garciglia<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2013 |title=Josselyn Garciglia, de Baja California Sur, triunfa como 'Nuestra Belleza México 2013' |url=https://mx.hola.com/famosos/201310205271/nuestra-belleza-mexico-josselyn/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=¡Hola! Mexico |language=es}}</ref> |24 |La Paz |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Sharr Htut Eaindra<ref>{{Cite news |last=Win |first=Thin Lei |date=26 Setyembre 2014 |title=Beauty pageants expose dreams and dangers in modern Myanmar |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-foundation-myanmar-beautycontests-idUSKCN0HL0Y520140926 |access-date=8 Abril 2023}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]||Queen Celestine<ref>{{Cite web |date=20 Hulyo 2014 |title=19-year-old Iheoma Nnadi wins MBGN 2014 contest |url=https://www.premiumtimesng.com/entertainment/165226-19-year-old-iheoma-nanadi-wins-mbgn-2014-contest.html |access-date=8 Abril 2023 |website=Premium Times |language=en-GB}}</ref>||22||[[Lagos]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]||Marline Barberena<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Michelle |date=16 Marso 2014 |title=Marline Barberena es Miss Nicaragua 2014 |trans-title=Marline Barberena is Miss Nicaragua 2014 |url=https://www.laprensani.com/2014/03/16/espectaculo/186968-marline-barberena-es-miss-nicaragua-2014 |access-date=8 Abril 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref>||27||Chichigalpa |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]]||Elise Dalby<ref>{{Cite web |last=Berg |first=Ståle Johan |date=29 Hunyo 2014 |title=Elise fra Hamar ble Miss Universe Norge |trans-title=Elise from Hamar became Miss Universe Norway |url=https://www.ostlendingen.no/2-2.2757-1.8493932 |access-date=27 Mayo 2022 |website=Østlendingen |language=no}}</ref>||19||Hamar |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]||Yasmin Verheijen<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2013 |title=Tatjana Maul en Yasmin Verheijen winnen Miss Nederland-finale |url=https://www.nu.nl/lifestyle/3649135/tatjana-maul-en-yasmin-verheijen-winnen-miss-nederland-finale.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=NU.nl |language=nl}}</ref>||21||[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]]||Yomatzy Hazlewood<ref>{{Cite web |last=León |first=Guadalupe Barría |date=13 Hunyo 2014 |title=Darién gana la corona de Miss Panamá para Miss Universo |url=https://www.laestrella.com.pa/cafe-estrella/farandula/140613/gana-miss-darien-corona-panama |access-date=1 Oktubre 2022 |website=La Estrella de Panamá |language=es}}</ref>||23||[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]||Sally Jara<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2014 |title=Gala del certamen "Nuestra Belleza Paraguay 2014" |trans-title=Gala of the contest "Nuestra Belleza Paraguay 2014" |url=https://www.abc.com.py/edicion-impresa/sociales/gala-del-certamen-nuestra-belleza-paraguay-2014-1285906.html |access-date=8 Abril 2023 |website=ABC Color |language=es}}</ref>||21||[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]]||Jimena Espinoza<ref>{{Cite web |last= |date=13 Abril 2014 |title=Jimena Espinoza se corona como la Miss Perú Universo 2014 |url=https://rpp.pe/tv/peru/jimena-espinoza-se-corona-como-la-miss-peru-universo-2014-noticia-684165 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref>||26||[[Lungsod ng Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]||Mary Jean Lastimosa<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Chuck |date=31 Marso 2014 |title=Mary Jean Lastimosa crowned Miss Universe Philippines 2014 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2014/03/31/1307185/mary-jean-lastimosa-crowned-miss-universe-philippines-2014 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>||27||[[Tulunan, Cotabato|Tulunan]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Bea Toivonen<ref>{{Cite web |date=23 Enero 2015 |title=Vertaa kuvia – Bea Toivosen äiti Miss Universumin bikinikierroksella 1985 |url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/vertaa-kuvia-bea-toivosen-aiti-miss-universumin-bikinikierroksella-1985/4721806 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=MTV3 |language=fi}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]]||Marcela Chmielowska||23||[[Varsovia]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]||Gabriela Berríos<ref>{{Cite web |last= |date=4 Oktubre 2013 |title=Gabriela Berrios represents Puerto Rico in Miss Universe pageant |url=https://www.sandiegouniontribune.com/en-espanol/sdhoy-gabriela-berrios-represents-puerto-rico-in-miss-2013oct04-story.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The San Diego Union-Tribune |language=es-US}}</ref>||24||Toa Baja |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]]||Patrícia Da Silva<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2014 |title=Ostschweizer Schönheit tritt für Portugal an |url=https://www.20min.ch/story/ostschweizer-schoenheit-tritt-fuer-portugal-an-846810766778 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=20 Minuten |language=de}}</ref>||25||[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]||Camille Cerf<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2014 |title=Qui est Camille Cerf, Miss France 2015? |url=https://www.lexpress.fr/styles/beaute/qui-est-camille-cerf-miss-france-2015_1629846.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=L'Express |language=fr}}</ref>||20||Coulogne |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Kimberly Castillo<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2014 |title=Kimberly Castillo crowned Miss Republica Dominicana |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kimberly-castillo-crowned-miss-republica-dominicana/articleshow/40389293.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526144445/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kimberly-castillo-crowned-miss-republica-dominicana/articleshow/40389293.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |Higüey |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]||Gabriela Franková<ref>{{Cite web |last= |date=29 Marso 2014 |title=Maláčová o České Miss Gábině Frankové: Kdybych si na ni vsadila, byla bych teď v balíku! |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/242875/malacova-o-ceske-miss-gabine-frankove-kdybych-si-na-ni-vsadila-byla-bych-ted-v-baliku.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Blesk |language=cs}}</ref>||21|| [[Praga]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]||Yulia Alipova<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2014 |title=Miss Russia 2014 crowned amid country tension |url=https://english.alarabiya.net/life-style/fashion-and-beauty/2014/03/02/Make-beauty-pageants-not-war-Miss-Russia-2014-chosen-amid-country-tension |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>||24||Balakovo |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]]||Roxanne Didier-Nicholas<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2014 |title=Roxanne Nicholas wins Miss Saint Lucia Universe |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/roxanne-nicholas-wins-miss-saint-lucia-universe/articleshow/44192526.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527050822/https://beautypageants.indiatimes.com/others/roxanne-nicholas-wins-miss-saint-lucia-universe/articleshow/44192526.cms |url-status=dead }}</ref> || 23 ||[[Castries]] |- |{{flagicon|Serbia}} [[Serbia|Serbiya]]||Anđelka Tomašević<ref name=":2">{{Cite web |date=27 Disyembre 2013 |title=Serbia to repeat Miss Earth 2013 contestant for Miss Universe 2014 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/serbia-to-repeat-miss-earth-2013-contestant-for-miss-universe-2014/articleshow/28003084.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521154222/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/serbia-to-repeat-miss-earth-2013-contestant-for-miss-universe-2014/articleshow/28003084.cms |url-status=dead }}</ref>||21||Zubin Potok |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]||Rathi Menon<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Gayathri |date=29 Agosto 2014 |title=Bike enthusiast is Miss Universe Singapore |url=https://www.asiaone.com/women/bike-enthusiast-miss-universe-singapore |access-date=1 Oktubre 2022 |website=AsiaOne |language=en}}</ref>||24||Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]||Avanti Marianne<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2014 |title=From Fashion Week ramp to exciting world stage |url=http://www.sundaytimes.lk/140824/magazine/from-fashion-week-ramp-to-exciting-world-stage-114470.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=The Sunday Times}}</ref>||25||[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]]||Camilla Hansson<ref>{{Cite web |last=Heslin |first=Nancy |date=12 Enero 2022 |title=Hemp and Pageantry |url=https://forbes.mc/article/hemp-and-pageantry-camilla-hansson |access-date=1 Oktubre 2022 |website=[[Forbes]] |language=en-US |archive-date=29 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529225458/https://forbes.mc/article/hemp-and-pageantry-camilla-hansson |url-status=dead }}</ref>||26||[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]]||Zoé Metthez<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2014 |title=Une Neuchâteloise candidate à Miss Univers |url=https://www.rtn.ch/rtn/Actualites/Regionale/20141030-Une-Neuchateloise-candidate-a-Miss-Univers.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=RTN}}</ref>||21||Neuchâtel |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]]||Nale Boniface<ref name=":6">{{Cite web |date=24 Disyembre 2014 |title=Ajali yamzuia Miss Universe TZ kushiriki mashindano ya kimataifa, nafasi yake yachukuliwa na mshindi wa 2 |url=https://bongo5.com/ajali-yamzuia-miss-universe-tz-kushiriki-mashindano-ya-kimataifa-nafasi-yake-yachukuliwa-na-mshindi-wa-2-12-2014/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Bongo5 |language=sw}}</ref>||23||[[Dodoma]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]||Pimbongkod Chankaew<ref name=":14">{{Cite news |date=10 Hunyo 2014 |title=Thai beauty queen steps down over red shirt posts |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2014-06-10/an-thailand27s-miss-universe-candidate-steps-down-over-red-shi/5511796 |access-date=1 Oktubre 2022}}</ref>||20||[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Ziphozakhe Zokufa<ref name=":5">{{Cite web |last=Pitjeng |first=Refilwe |date=25 Enero 2015 |title=Ziphozakhe Zokufa: Growing up in SA was incredible |url=https://ewn.co.za/2015/01/25/Ziphozakhe-Zokufa-Growing-up-in-SA-was-incredible |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Eyewitness News |language=en |archive-date=31 Hulyo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150731010615/http://ewn.co.za/2015/01/25/Ziphozakhe-Zokufa-Growing-up-in-SA-was-incredible |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Yoo Ye-bin<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2013 |title=Yoo Ye-Bin poses after winning the 2013 Miss Korea beauty contest. The 21-year-old student Yoo beat 54 other participants to win the pageant. |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Yoo-Ye-Bin-poses-after-winning-the-2013-Miss-Korea-beauty-contest-The-21-year-old-student-Yoo-beat-54-other-participants-to-win-the-pageant-AFP/eventshow/20841067.cms |access-date=8 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527053016/https://beautypageants.indiatimes.com/others/Yoo-Ye-Bin-poses-after-winning-the-2013-Miss-Korea-beauty-contest-The-21-year-old-student-Yoo-beat-54-other-participants-to-win-the-pageant-AFP/eventshow/20841067.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Daegu]] |- |{{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[Trinidad at Tobago]]||Jevon King<ref>{{Cite web |last=Brow |first=Jason |date=11 Mayo 2020 |title=Jevon King: 5 Things To Know About Model & Mother Of Diplo’s 3rd Child |url=https://hollywoodlife.com/feature/who-is-jevon-king-4054471/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Hollywood Life |language=en-US}}</ref>||26||Diego Martin |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Hellen Toncio<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2014 |title=[Fotos] Conoce a Hellen Toncio, la nueva Miss Chile |url=https://www.lacuarta.com/espectacular/noticia/fotos-conoce-a-hellen-toncio-la-nueva-miss-chile/94056/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=La Cuarta |language=es}}</ref> |20 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Hu Yanliang |24 |[[Beijing]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]||Dilan Çiçek Deniz<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2014 |title=Türkiye güzelini seçti |url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/turkiye-guzelini-secti-1888771 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Milliyet |language=tr}}</ref>||20||[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]]||Diana Harkusha<ref name=":13">{{Cite web |date=11 Oktubre 2014 |title=Официально: Мисс Украина Вселенная отказалась от участия в конкурсе |url=https://viva.ua/lifestar/news/29534-ofitsialjno-miss-ukraina-vselennaya-otkazalasj-ot-uchastiya-v-konkurse.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Viva! |language=ru}}</ref>||20||Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Henrietta Kelemen<ref>{{Cite web |last=Polesz |first=Anita |date=15 Setyembre 2014 |title=Volt szépségkirálynő lett a Miss Universe Hungary 2014 győztese |trans-title=A former beauty queen became the winner of Miss Universe Hungary 2014 |url=https://www.life.hu/hirek/20140915-kelemen-henrietta-miss-universe-hungary-2014-szepsegverseny-gyoztese.html |access-date=8 Abril 2023 |website=Life |language=hu |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526145937/https://www.life.hu/hirek/20140915-kelemen-henrietta-miss-universe-hungary-2014-szepsegverseny-gyoztese.html |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]]||Johana Riva<ref>{{Cite web |date=25 Enero 2014 |title=Armenian beauty crowned Miss Universe Uruguay |url=https://horizonweekly.ca/en/29990-2/,%20https://horizonweekly.ca/en/29990-2/ |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Horizon Weekly |language=en-US |archive-date=29 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529232157/https://horizonweekly.ca/en/29990-2/,%20https:/horizonweekly.ca/en/29990-2/ |url-status=dead }}</ref>||24||[[Montevideo]] |} ==Mga tala== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:2014]] jla64vioxaqj8wtqb8bw546ewwi460f RCTV International 0 231627 2205657 2201248 2026-05-01T02:12:49Z AsianStuff03 125864 /* Mga kawing panlabas */ Tagalog 2205657 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = RCTV International Corporation | logo = RCTV INTERNATIONAL.JPG | logo_size = 125 | vector_logo = | type = [[Subsidiary]] of [[Empresas 1BC]] | genre = | foundation = 1982 | founder = | location_city = [[Miami, Florida]] | location_country = [[Estados Unidos]] | location = | origins = | key_people = | area_served = [[Africa]], [[Asia]], [[Europe]], [[Latin America]], [[Middle East]], [[North America]] | industry = distribusyon sa telebisyon | products = | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = | parent = [[RCTV|Radio Caracas Television RCTV, C.A.]] <br>([[Empresas 1BC]]) | subsid = | owner = | homepage = [http://www.rctvintl.com/ Official homepage] | footnotes = }} Ang '''RCTV International''' (kilala dati bilang '''Coral Pictures''' o '''Coral International''') ay isang subsidiary ng [[Empresas 1BC]]. Ang Coral ay nabuo sa [[Miami, Florida|Miami]], [[Florida]] noong 1982 bilang pandaigdigang tagapamahagi o international distributor ng produksyon ng [[RCTV]]. Nakikibahagi ang RCTV International sa alamat na 50 taon ng kasaysayan ng RCTV Venezuela, ang "mother company" nito at isa sa mga unang komesyal na istasyon ng telebisyon sa Timog Amerika. Ang negosyanteng si William H. Phelps, ang siyang unang naglunsad ng kauna-unahang komesyal na istasyon ng radyo sa Venezuela, ang Radio Caracas Radio, ay siya ring naglunsad sa Radio Caracas Television (RCTV Venezuela) noong 15 Nobyembre 1953 sa Caracas. Lumipat sa cable ang RCTV noong 2007 matapos ang pamahalaang Venezolano ni [[Hugo Chavez]] ay tumangging i-renew ang lisensyang terestriyal o terrestrial licence. Noong 2010, ang Pangulong [[Hugo Chavez]] ay nagtanggal sa ere ng anim na cable channel, kasama ang RCTV International, dahil sa paglabag sa pag-transmit ng mga bagay tungkol sa pamahalaan. Hinikayat ng pamahalaan na alisin ng mga cable television providers na alisin ang mga hindi sumusunod.<ref name=News>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8477428.stm|title=Venezuela TV channels taken off air= BBC UK|accessdate=March 7, 2014}}</ref> ==Bokasyon== Ang RCTV ay laging nagagalak sa pagpupunyagi ng mga hangarin at namumuhunan batay sa mga teknolohiyang na pinakamakakatugon sa pamantayang mataas na kalidad. Matapos lamang ang paglunsad nito, na may bagong transmiter at sistemang microwave relay , ang istasyon ay napalawak ang signal nito mula Caracas hanggang sa lahat ng dako ng bansa. Ito rin ang unang istasyon na pinalawak ang programming schedule, na limitado hanggang sa gabi, sa pagsisismula sa tanghali muna at hanggang sa sunod ay sa umaga. Noong 1961, ang RCTV ay gumawa ng kanilang Video Tape Department at sinimulan ang color production noong kalagitnaan ng dekada 70, kahit na noong 1981 lamang pinayagan ng pamahalaan ang color broadcasts. ==Telenovela== *Que el Cielo Me Explique, 2011 *[[Calle luna, Calle sol]], 2009 *Libres Como el Viento, 2009 *La Trepadora, 2008 *Nadie me dirá como quererte, 2008 *Toda Una Dama, 2007 *Mi Prima Ciela, 2007 *Por todo lo alto, 2006 *[[Ser Bonita No Basta]], 2005 *Estrambótica Anastasia, 2004 *La Cuaima, 2003 *[[Mi Gorda Bella]], 2002 *Trapos Intimos, 2002 *La Mujer de Judas, 2002 *[[Juana La Virgen]], 2002 *La Soberana, 2001 *Carrisima, 2001 *Angélica Pecado, 2000 *Mis Tres Hermanas, 2000 *Mariú, 2000 *[[Carita Pintada]], 1999 *[[Luisa Fernanda]], 1999 *Hoy Te Vi, 1998 *[[Nina Mimada]], 1998 *[[Llovizna (telenovela)|Llovizna]], 1997 *Maria De Los Angeles, 1997 *[[La Inolvidable]], 1996 *Los Amores De Anita Pena, 1996 *El Desafio, 1995 *[[Ilusiones]], 1995 *[[Alejandra]], 1994 *[[Pura Sangre]], 1994 *De Oro Puro, 1993 *[[Dulce Ilusion]], 1993 *[[Kassandra (TV series)|Kassandra]], 1992 *[[Por Estas Calles]], 1992 *Eva Marina, 1992 *[[El Desprecio]], 1991 *Anabel, 1990 *Carmen Querida, 1990 *De Mujeres, 1990 *[[Gardenia]], 1990 *[[Natacha (telenovela)|Natacha]], 1990 *[[Alondra]], 1989 *[[Amanda Sabater]], 1989 *[[Rubi Rebelde]], 1989 *[[Abigail]], 1988 *Alma Mia, 1988 *[[Señora]], 1988 *[[La Intrusa (Venezuelan telenovela)|La Intrusa]], 1987 *La Pasion De Teresa, 1987 *[[La Dama De Rosa]], 1986 *Mansion De Luxe, 1986 *[[Cristal (telenovela)|Cristal]], 1985 *Rebeca, 1985 *[[Azucena]], 1984 *[[Marisela]], 1984 *[[Topacio]], 1984 *[[Leonela]], 1983 *La Fiera, 1978 *[[Raquel]], 1973 ==Mga kawing panlabas== *[http://www.rctvintl.com/ Official homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061128184205/http://www.rctvintl.com/ |date=2006-11-28 }} [[Kategorya:Mga kompanya]] tsbbq1muhtmofvuyov0s684djg3mlwp 2205658 2205657 2026-05-01T02:13:19Z AsianStuff03 125864 /* Telenovela */ Sanggunian 2205658 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = RCTV International Corporation | logo = RCTV INTERNATIONAL.JPG | logo_size = 125 | vector_logo = | type = [[Subsidiary]] of [[Empresas 1BC]] | genre = | foundation = 1982 | founder = | location_city = [[Miami, Florida]] | location_country = [[Estados Unidos]] | location = | origins = | key_people = | area_served = [[Africa]], [[Asia]], [[Europe]], [[Latin America]], [[Middle East]], [[North America]] | industry = distribusyon sa telebisyon | products = | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = | parent = [[RCTV|Radio Caracas Television RCTV, C.A.]] <br>([[Empresas 1BC]]) | subsid = | owner = | homepage = [http://www.rctvintl.com/ Official homepage] | footnotes = }} Ang '''RCTV International''' (kilala dati bilang '''Coral Pictures''' o '''Coral International''') ay isang subsidiary ng [[Empresas 1BC]]. Ang Coral ay nabuo sa [[Miami, Florida|Miami]], [[Florida]] noong 1982 bilang pandaigdigang tagapamahagi o international distributor ng produksyon ng [[RCTV]]. Nakikibahagi ang RCTV International sa alamat na 50 taon ng kasaysayan ng RCTV Venezuela, ang "mother company" nito at isa sa mga unang komesyal na istasyon ng telebisyon sa Timog Amerika. Ang negosyanteng si William H. Phelps, ang siyang unang naglunsad ng kauna-unahang komesyal na istasyon ng radyo sa Venezuela, ang Radio Caracas Radio, ay siya ring naglunsad sa Radio Caracas Television (RCTV Venezuela) noong 15 Nobyembre 1953 sa Caracas. Lumipat sa cable ang RCTV noong 2007 matapos ang pamahalaang Venezolano ni [[Hugo Chavez]] ay tumangging i-renew ang lisensyang terestriyal o terrestrial licence. Noong 2010, ang Pangulong [[Hugo Chavez]] ay nagtanggal sa ere ng anim na cable channel, kasama ang RCTV International, dahil sa paglabag sa pag-transmit ng mga bagay tungkol sa pamahalaan. Hinikayat ng pamahalaan na alisin ng mga cable television providers na alisin ang mga hindi sumusunod.<ref name=News>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8477428.stm|title=Venezuela TV channels taken off air= BBC UK|accessdate=March 7, 2014}}</ref> ==Bokasyon== Ang RCTV ay laging nagagalak sa pagpupunyagi ng mga hangarin at namumuhunan batay sa mga teknolohiyang na pinakamakakatugon sa pamantayang mataas na kalidad. Matapos lamang ang paglunsad nito, na may bagong transmiter at sistemang microwave relay , ang istasyon ay napalawak ang signal nito mula Caracas hanggang sa lahat ng dako ng bansa. Ito rin ang unang istasyon na pinalawak ang programming schedule, na limitado hanggang sa gabi, sa pagsisismula sa tanghali muna at hanggang sa sunod ay sa umaga. Noong 1961, ang RCTV ay gumawa ng kanilang Video Tape Department at sinimulan ang color production noong kalagitnaan ng dekada 70, kahit na noong 1981 lamang pinayagan ng pamahalaan ang color broadcasts. ==Telenovela== *Que el Cielo Me Explique, 2011 *[[Calle luna, Calle sol]], 2009 *Libres Como el Viento, 2009 *La Trepadora, 2008 *Nadie me dirá como quererte, 2008 *Toda Una Dama, 2007 *Mi Prima Ciela, 2007 *Por todo lo alto, 2006 *[[Ser Bonita No Basta]], 2005 *Estrambótica Anastasia, 2004 *La Cuaima, 2003 *[[Mi Gorda Bella]], 2002 *Trapos Intimos, 2002 *La Mujer de Judas, 2002 *[[Juana La Virgen]], 2002 *La Soberana, 2001 *Carrisima, 2001 *Angélica Pecado, 2000 *Mis Tres Hermanas, 2000 *Mariú, 2000 *[[Carita Pintada]], 1999 *[[Luisa Fernanda]], 1999 *Hoy Te Vi, 1998 *[[Nina Mimada]], 1998 *[[Llovizna (telenovela)|Llovizna]], 1997 *Maria De Los Angeles, 1997 *[[La Inolvidable]], 1996 *Los Amores De Anita Pena, 1996 *El Desafio, 1995 *[[Ilusiones]], 1995 *[[Alejandra]], 1994 *[[Pura Sangre]], 1994 *De Oro Puro, 1993 *[[Dulce Ilusion]], 1993 *[[Kassandra (TV series)|Kassandra]], 1992 *[[Por Estas Calles]], 1992 *Eva Marina, 1992 *[[El Desprecio]], 1991 *Anabel, 1990 *Carmen Querida, 1990 *De Mujeres, 1990 *[[Gardenia]], 1990 *[[Natacha (telenovela)|Natacha]], 1990 *[[Alondra]], 1989 *[[Amanda Sabater]], 1989 *[[Rubi Rebelde]], 1989 *[[Abigail]], 1988 *Alma Mia, 1988 *[[Señora]], 1988 *[[La Intrusa (Venezuelan telenovela)|La Intrusa]], 1987 *La Pasion De Teresa, 1987 *[[La Dama De Rosa]], 1986 *Mansion De Luxe, 1986 *[[Cristal (telenovela)|Cristal]], 1985 *Rebeca, 1985 *[[Azucena]], 1984 *[[Marisela]], 1984 *[[Topacio]], 1984 *[[Leonela]], 1983 *La Fiera, 1978 *[[Raquel]], 1973 ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://www.rctvintl.com/ Official homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061128184205/http://www.rctvintl.com/ |date=2006-11-28 }} [[Kategorya:Mga kompanya]] g6wq3mifuwsgy0i7l9k3thd04uyz9ac Pagbili sa Alaska 0 245211 2205605 2091616 2026-04-30T19:14:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205605 wikitext text/x-wiki [[File:Alaska purchase.jpg|thumb|300px|Ang paglagda sa ''Alaska Treaty of Cessation'' noong Marso 30, 1867. mula kaliwa: Robert S. Chew, William H. Seward, William Hunter, G. Bodisco, Eduard de Stoeckl, Charles Sumner at Frederick W. Seward.]] [[File:Alaska Purchase (hi-res).jpg|thumb|300px|Ang tsekeng nagkakahalagáng US$7.2 milyon na ginamit na pambayad para sa Alaska (katumbas ng US$121 milyon noong 2015)<ref>[http://www.wolframalpha.com/input/?i=1867+US%247.2+million Wolfram Alpha]</ref>]] Ang '''Pagbilí ng [[Estados Unidos]] sa Alaska''' mula sa [[Imperyong Ruso]] ay naganáp noong 1867 sa bisà ng isang tratadong niratipika ng [[Senado ng Estados Unidos]]. Ninaís ipagbilí ng [[Rusya]] ang [[Alaska]] sa pangambáng, maaagaw itó sa kanilá sakaling sumiklab ang digmaan sa pagitan nitó at ng [[Britanya]]. Ang kalakalan ng balahíbo ng hayop at mga gawaíng pangmisyonero sa mga katutubong Alaskan ang mga pangunahing aktibidad ng Rusya sa naturang teritoryo. Nagdagdag naman ito ng may 1,518,800&nbsp;km² na bagong teritoryo sa Estados Unidos. Higit na positibo ang naging reaksiyon sa Estados Unidos hinggil sa pagbilí nitó sa Alaska. Ang ilán sa mga tutol dito'y binanságan naman itóng '''"Seward's Folly"''' (isinunod sa pangalan ng [[Kalihim ng Estado ng Estados Unidos|Kalihim ng Estado]] na si [[William H. Seward]]), habang pinuri ng iba ang nagíng hakbang na ito na anila'y kapuwa nagpahinà sa Britanya at Rusya bilang katunggalî ng Estados Unidos sa pagpapalawak ng komersiyo nitó sa Pasipiko.<ref>{{cite journal| first = Richard E.| last = Welch| title = American Public Opinion and the Purchase of Russian America| journal = American Slavic and East European Review | date = 1958 | pages = 481–494| url = http://www.jstor.org/stable/3001132| language = Ingles }}</ref><ref>{{cite journal| first = Howard I. | last = Kushner| title = 'Seward's Folly'?: American Commerce in Russian America and the Alaska Purchase | journal =California Historical Quarterly| year =1975 | pages = 4–26| url = http://www.jstor.org/stable/25157541| language = Ingles }}</ref> Nagíng bantâ sa Britanya ang nagíng pagbilí ng Estados Unidos sa Alaska sa kontrol ng kolonya nito sa Pasipiko. Lalo nitóng binagyang saysay ang pagkumpederasyon ng [[Canada]] na naisakatupáran makaraan ang tatlong buwan, noong Hulyo 1867. Tinanggap naman sa kumpederasyon ng Dominyon ng Canada ang [[British Columbia]] noong 1871, na nagwakás sa inaasam ng Estados Unidos na makuha rin ang naturang teritoryo upang magkaroon ng walang-patid na lupaín na magdurugtong ng Alaska sa Estados Unidos.<ref>{{cite web| url = http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/british-columbia-and-confederation/| title = British Columbia and Confederation| book = The Canadian Encyclopedia| accessdate = 2014-12-19| language = Ingles| archive-date = 2018-01-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20180111200230/http://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/british-columbia-and-confederation/| url-status = dead}}</ref> Sa simulâ, inorganisá ang bagong teritoryo bílang Departamento ng Alaska, na nagíng Distrito ng Alaska at kalaunan ay Teritoryo ng Alaska bago itó naging Estado ng Alaska nang tanggapin itó sa Unyon bilang isang [[Estado ng Estados Unidos|estado]] noong 1959.<ref>{{cite web |url= https://history.state.gov/milestones/1866-1898/alaska-purchase|title= Purchase of Alaska, 1867|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website= Office of the Historian, U.S. Department of State|publisher= |accessdate= 2014-12-04| language = Ingles}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Alaska]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Estados Unidos]] kx02kuo8hwwvjh203bcec2ljua1fu4x Dekada 1930 0 245545 2205623 2205443 2026-04-30T23:37:10Z Jojit fb 38 2205623 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 868jainjf9f931pg4fslafk5g67lwz8 2205632 2205623 2026-05-01T00:19:11Z Jojit fb 38 2205632 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo. Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] rgmxlwr7xp7ks4qw6ic3e2rjesdmpna 2205634 2205632 2026-05-01T00:20:27Z Jojit fb 38 2205634 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] k9ozxlv4vltj7hix3flop8x2hdzye80 2205635 2205634 2026-05-01T00:27:17Z Jojit fb 38 2205635 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 2lq8z2ng2onqedln143s2qmtqkhblg3 2205636 2205635 2026-05-01T00:30:46Z Jojit fb 38 2205636 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto. Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] avnrxxxrpb9yux7pxoajtgz1zybswxy 2205637 2205636 2026-05-01T00:32:21Z Jojit fb 38 2205637 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 5qltm1n2usqjvh01xk7cxfp254qx30r 2205645 2205637 2026-05-01T01:57:23Z Jojit fb 38 2205645 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Popular pa rin ang [[bodabil]] noong dekada 1930 at si [[Katy de la Cruz]], ang tinaguriang Reyna na Bodabil, ay pinakilala sa awting "Balut" na isang mabilis na mala-''[[jazz]]'' na musika na sinulat ni Jerry Brandy. Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] fp47x7t71omhkebgfs5kswkimuca6uq 2205651 2205645 2026-05-01T02:01:44Z Jojit fb 38 2205651 wikitext text/x-wiki {{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Popular pa rin ang [[bodabil]] noong dekada 1930 at si [[Katy de la Cruz]], ang tinaguriang Reyna na Bodabil, ay pinakilala noong panahon na iyon sa awting "Balut" na isang mabilis na mala-''[[jazz]]'' na musika na sinulat ni Jerry Brandy.<ref name="mb">{{Cite news |author=Kaye Villagomez |date=Nobyembre 14, 2004 |title=A Tribute to a Queen |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |url-status=dead |access-date=Marso 15, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501230948/http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |archive-date=May 1, 2007}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] jngwhwjkz06e7npkvhl1t7her0vv2m9 2205673 2205651 2026-05-01T02:49:05Z Jojit fb 38 2205673 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:1930s decade montage.png|Mula kaliwa, paikot: ang litrato ni Dorothea Lange ng walang-tirahang si Florence Owens Thompson ay nagpapakita ng epekto ng '''[[Malawakang Depresyon]]'''; dahil sa matinding tagtuyot, natuyo ang mga sakahan sa timog-gitnang bahagi ng Estados Unidos ng Amerika at kumalat ang '''''Dust Bowl'''''; sinalakay ng Hapon ang Tsina, na humantong sa '''[[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]]''', at noong 1937, minasaker ng mga sundalong Hapones ang mga sibilyan sa '''[[Masaker sa Nanking]]'''; naging ikono ng paglipad sa Amerika ni '''[[Amelia Earhart]]'''; sinikap ng diktador na Aleman na si [[Adolf Hitler]] at '''[[Partidong Nazi]]''' na magtatag ng isang bagong kaayusang hegemonya ng Alemanya sa Europa, na umabot sa sukdulan noong 1939 nang salakayin ng Alemanya ang [[Polonya]], na nagpasiklab sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; inusig din ng mga Nazi ang mga Hudyo sa Alemanya, lalo na sa [[Kristallnacht]] noong 1938; '''sumabog ang Hindenburg''' sa ibabaw ng isang maliit na paliparan sa New Jersey, na ikinamatay ng 36 katao at nagwakas sa komersiyal na paglalakbay ng sasakyang panghimpapawid na may lobo; naglakad si [[Mohandas Gandhi]] patungong Dagat Arabiko sa Martsang Asin noong 1930.|335px|thumb rect 1 1 174 226 [[Malawakang Depresyon]] rect 177 1 375 121 [[Dust Bowl]] rect 177 124 275 226 [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]] rect 276 124 375 226 [[Masaker sa Nanking]] rect 378 1 497 226 [[Amelia Earhart]] rect 1 229 221 353 [[Salt Satyagraha|Martsang Asin]] rect 1 357 221 488 [[sakunang Hindenburg]] rect 225 230 359 488 [[Pagsalakay sa Polonya]] rect 361 230 497 488 [[Kristallnacht]] </imagemap>{{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Popular pa rin ang [[bodabil]] noong dekada 1930 at si [[Katy de la Cruz]], ang tinaguriang Reyna na Bodabil, ay pinakilala noong panahon na iyon sa awting "Balut" na isang mabilis na mala-''[[jazz]]'' na musika na sinulat ni Jerry Brandy.<ref name="mb">{{Cite news |author=Kaye Villagomez |date=Nobyembre 14, 2004 |title=A Tribute to a Queen |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |url-status=dead |access-date=Marso 15, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501230948/http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |archive-date=May 1, 2007}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 37x3glyqqaed0kjp6nt904t7grdhikh 2205680 2205673 2026-05-01T03:05:11Z Jojit fb 38 2205680 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:1930s decade montage.png|Mula kaliwa, paikot: ang litrato ni Dorothea Lange ng walang-tirahang si Florence Owens Thompson ay nagpapakita ng epekto ng '''[[Malawakang Depresyon]]'''; dahil sa matinding tagtuyot, natuyo ang mga sakahan sa timog-gitnang bahagi ng Estados Unidos ng Amerika at kumalat ang '''''Dust Bowl'''''; sinalakay ng Hapon ang Tsina, na humantong sa '''[[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]]''', at noong 1937, minasaker ng mga sundalong Hapones ang mga sibilyan sa '''[[Masaker sa Nanking]]'''; naging ikono ng paglipad sa Amerika ni '''[[Amelia Earhart]]'''; sinikap ng diktador na Aleman na si [[Adolf Hitler]] at '''[[Partidong Nazi]]''' na magtatag ng isang bagong kaayusang hegemonya ng Alemanya sa Europa, na umabot sa sukdulan noong 1939 nang salakayin ng Alemanya ang [[Polonya]], na nagpasiklab sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; inusig din ng mga Nazi ang mga Hudyo sa Alemanya, lalo na sa [[Kristallnacht]] noong 1938; '''sumabog ang Hindenburg''' sa ibabaw ng isang maliit na paliparan sa New Jersey, na ikinamatay ng 36 katao at nagwakas sa komersiyal na paglalakbay ng sasakyang panghimpapawid na may lobo; naglakad si [[Mohandas Gandhi]] patungong Dagat Arabiko sa Martsang Asin noong 1930.|335px|thumb rect 1 1 174 226 [[Malawakang Depresyon]] rect 177 1 375 121 [[Dust Bowl]] rect 177 124 275 226 [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]] rect 276 124 375 226 [[Masaker sa Nanking]] rect 378 1 497 226 [[Amelia Earhart]] rect 1 229 221 353 [[Salt Satyagraha|Martsang Asin]] rect 1 357 221 488 [[sakunang Hindenburg]] rect 225 230 359 488 [[Pagsalakay sa Polonya]] rect 361 230 497 488 [[Kristallnacht]] </imagemap>{{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). [[Talaksan:Aguinaldo and Quezon in 1935.JPG|left|thumb|Ang magkatunggaling sina [[Emilio Aguinaldo]] (kanan) at Manuel L. Quezon (kaliwa) noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1935|kampanya para sa pagkapangulo]] ng Komonwelt ng Pilipinas, na napanalunan ni Quezon.]] Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Popular pa rin ang [[bodabil]] noong dekada 1930 at si [[Katy de la Cruz]], ang tinaguriang Reyna na Bodabil, ay pinakilala noong panahon na iyon sa awting "Balut" na isang mabilis na mala-''[[jazz]]'' na musika na sinulat ni Jerry Brandy.<ref name="mb">{{Cite news |author=Kaye Villagomez |date=Nobyembre 14, 2004 |title=A Tribute to a Queen |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |url-status=dead |access-date=Marso 15, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501230948/http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |archive-date=May 1, 2007}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] byxgyv531f8c8pqij7art9nx91htiua 2205686 2205680 2026-05-01T03:09:16Z Jojit fb 38 2205686 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:1930s decade montage.png|Mula kaliwa, paikot: ang litrato ni Dorothea Lange ng walang-tirahang si Florence Owens Thompson ay nagpapakita ng epekto ng '''[[Malawakang Depresyon]]'''; dahil sa matinding tagtuyot, natuyo ang mga sakahan sa timog-gitnang bahagi ng Estados Unidos ng Amerika at kumalat ang '''''Dust Bowl'''''; sinalakay ng Hapon ang Tsina, na humantong sa '''[[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]]''', at noong 1937, minasaker ng mga sundalong Hapones ang mga sibilyan sa '''[[Masaker sa Nanking]]'''; naging ikono ng paglipad sa Amerika ni '''[[Amelia Earhart]]'''; sinikap ng diktador na Aleman na si [[Adolf Hitler]] at '''[[Partidong Nazi]]''' na magtatag ng isang bagong kaayusang hegemonya ng Alemanya sa Europa, na umabot sa sukdulan noong 1939 nang salakayin ng Alemanya ang [[Polonya]], na nagpasiklab sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; inusig din ng mga Nazi ang mga Hudyo sa Alemanya, lalo na sa [[Kristallnacht]] noong 1938; '''sumabog ang Hindenburg''' sa ibabaw ng isang maliit na paliparan sa New Jersey, na ikinamatay ng 36 katao at nagwakas sa komersiyal na paglalakbay ng sasakyang panghimpapawid na may lobo; naglakad si [[Mohandas Gandhi]] patungong Dagat Arabiko sa Martsang Asin noong 1930.|335px|thumb rect 1 1 174 226 [[Malawakang Depresyon]] rect 177 1 375 121 [[Dust Bowl]] rect 177 124 275 226 [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]] rect 276 124 375 226 [[Masaker sa Nanking]] rect 378 1 497 226 [[Amelia Earhart]] rect 1 229 221 353 [[Salt Satyagraha|Martsang Asin]] rect 1 357 221 488 [[sakunang Hindenburg]] rect 225 230 359 488 [[Pagsalakay sa Polonya]] rect 361 230 497 488 [[Kristallnacht]] </imagemap>{{Decadebox|193}} Ang '''dekada 1930''' (binibigkas na "labinsiyam na tatlumpu"; pinaikli bilang '''d. 19230''' o '''dekada '30''' na kadalasang binibigkas bilang '''dekada Bente''' ay ang panahong nagsimula noong Enero 1, 1930 at nagtapos noong Disyembre 31, 1939. Sa [[Estados Unidos]], ang ''Dust Bowl'' ang nagbigay sa dekadang ito ng bansag na "''Dirty Thirties''". Tinukoy ang dekadang ito ng pandaigdigang krisis sa ekonomiya at pulitika na nauwi sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Naranasan ang pagbagsak ng pandaigdigang sistemang pinansyal, na nagsimula sa pagguho ng [[pamilihan ng sapi]] sa ''Wall Street'' (o Kalyeng Wall) noong 1929, ang pinakamalaking pagbagsak ng pamilihan ng sapi sa kasaysayan ng Amerika. Ang sumunod na pagbagsak ng ekonomiya, na tinawag na [[Malawakang Depresyon]], ay nagdulot ng matinding panlipunang epekto sa buong mundo, na humantong sa malawakang kahirapan at kawalan ng trabaho, lalo na sa makapangyarihang ekonomiya ng Estados Unidos at sa [[Alemanya]], na nahihirapan na noon sa pagbabayad ng danyos para sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Ang ''Dust Bowl'' sa Estados Unidos (na nagbigay ng bansag na "''Dirty Thirties''") ay lalo pang nagpalala sa kakulangan ng yaman. Ang [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulo ng]] [[Pangulo ng Estados Unidos|Estados Unidos]] na si [[Franklin D. Roosevelt]], na nanungkulan noong 1933, ay naglunsad ng malawakang mga repormang panlipunan at mga planong pampasigla na tinawag na ''New Deal'' o Bagong Kasunduan bilang tugon sa krisis. Ang ikalawang limang-taóng plano ng [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ay nagbigay-priyoridad sa mabigat na industriya, na naglapit dito sa Alemanya bilang isa sa mga pangunahing tagapagprodyus ng bakal sa mundo, habang pinahusay din ang komunikasyon. Umusad ang unang alon ng [[peminismo]], kung saan nakamit ng kababaihan ang karapatang bumoto sa [[Timog Aprika]] (1930, para lamang sa [[Mga puting tao|mga puti]]), [[Brasil]] (1933), at [[Cuba]] (1933). Kasunod ng pag-angat ni [[Adolf Hitler]] at ang paglitaw ng [[NSDAP]] bilang tanging legal na partido sa bansa noong 1933, nagpataw ang Alemanya ng serye ng mga batas na nagtatangi laban sa [[mga Hudyo]] at iba pang minoryang etniko. Nagpatupad ang Alemanya ng agresibong patakarang panlabas, muling pinasandatahan ang [[Renania]] (1936), isinama ang [[Austria|Austriya]] (1938) at ang [[Sudetenland]] (1938), bago salakayin ang [[Polonya]] (1939) at simulan ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig sa pagtatapos ng dekada. Ang [[Italya]] ay nagpatuloy din sa agresibong patakarang panlabas, tinalo ang paglaban sa Libya (1932) bago salakayin ang Ethiopia (1935) at pagkatapos ay ang [[Albanya]] (1939). Parehong nakialam ang Alemanya at Italya sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na sumuporta sa mga Nasyonalista na pinamunuan ni Francisco Franco laban sa mga Republikano, na sinuportahan naman ng Unyong Sobyet. Nahinto ang Digmaang Sibil sa Tsina dahil sa pangangailangang harapin ang ambisyong [[Imperyo ng Hapon|imperyal ng Hapon]], kung saan bumuo ang [[Kuomintang]] at ang [[Partido Komunista ng Tsina]] ng [[Ikalawang Nagkakaisang Prente]] upang labanan ang [[Hapon]] sa [[Ikalawang Digmaang Sino-Hapones]], na pinakamalaking digmaang Asyano ng ika-20 dantaon.<ref>{{cite journal |author=Bix, Herbert P. |year=1992 |title=The Showa Emperor's 'Monologue' and the Problem of War Responsibility |journal=Journal of Japanese Studies |language=en |volume=18 |issue=2 |pages=295–363 |doi=10.2307/132824 |jstor=132824}}</ref> Kabilang sa iba pang mga labanan ang mga digmaang interstate tulad ng Digmaang [[Kolombya]]–[[Peru]] (1932–1933), Digmaang Chaco (1932–1935), at Digmaang Saudi–Yemen (1934), pati na rin ang mga panloob na tunggalian sa Brasil (1932), [[Ecuador|Ekwador]] (1932), [[El Salvador]] (1932), Austriya (1934), at Palestinang Briton (1936–1939). [[Talaksan:Aguinaldo and Quezon in 1935.JPG|left|thumb|Ang magkatunggaling sina [[Emilio Aguinaldo]] (kanan) at Manuel L. Quezon (kaliwa) noong [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1935|kampanya para sa pagkapangulo]] ng Komonwelt ng Pilipinas, na napanalunan ni Quezon.]] Noong dekada 1930 sa Pilipinas, naging panahon ito ng transisyon mula sa pamamahala ng [[Estados Unidos ng Amerika]] tungo sa paghahanda para sa kasarinlan. Ipinasa ang [[Batas Tydings–McDuffie]] noong 1934 na naglatag ng 10 taong transisyon, na sinundan ng pagtatatag ng Pamahalaang [[Komonwelt ng Pilipinas]] noong 1935 sa ilalim ni [[Manuel L. Quezon]]. Pinagtibay rin ang [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng 1935]] bilang balangkas ng pamahalaan. Gayunpaman, naapektuhan ang bansa ng [[Malawakang Depresyon]], na nagdulot ng pagbagsak ng presyo ng mga produktong [[Agrikultura|agrikultural]], kahirapan, at kawalan ng trabaho. Kasabay nito, isinulong ang paghahanda sa pambansang depensa sa pamamagitan ng pagbuo ng sandatahang lakas sa tulong ni [[Douglas MacArthur]], habang pinalawak ang demokrasya sa pagbibigay ng karapatang bumoto sa kababaihan noong 1937. Sa huling bahagi ng dekada, lumalakas ang tensyon sa rehiyon dahil sa paglawak ng Hapon, na nagbabadya ng paparating na digmaan. Ang buong dekada ay minarkahan ng malawakang kawalan ng [[trabaho]] at [[kahirapan]], bagaman ang [[deplasyon]] (ibig sabihin, pagbaba ng mga presyo) ay nalimitahan lamang sa mga taong 1930–32 at 1938–39.<ref>{{cite web |title=Inflation and CPI Consumer Price Index 1930–1939 |url=http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504110518/http://inflationdata.com/articles/inflation-cpi-consumer-price-index-1930-1939/ |archive-date=2014-05-04 |language=en}}</ref> Bumaba ang mga presyo ng 7.02% noong 1930, 10.06% noong 1931, 9.79% noong 1932, 1.41% noong 1938, at 0.71% noong 1939. Naganap ang matinding taggutom sa mga pangunahing rehiyong tagapagprodyus ng butil sa Unyong Sobyet mula 1930 hanggang 1933, na nagdulot ng 5.7 hanggang 8.7 milyong pagkamatay. Kabilang sa mga pangunahing sanhi nito ang sapilitang kolektibisasyon ng agrikultura bilang bahagi ng Unang Limang-Taóng Plano, sapilitang pagkuha ng butil, mabilis na industriyalisasyon, pagbawas ng lakas-paggawang agrikultural, at ilang matitinding tagtuyot. Isang katulad na taggutom ang naganap sa Tsina mula 1936 hanggang 1937, na pumatay ng humigit-kumulang 5 milyong tao. Ang mga pagbaha sa Tsina noong 1931 ay nagdulot ng 422,499 hanggang 4,000,000 pagkamatay. Kabilang sa mga malalaking lindol sa dekadang ito ang lindol sa Quetta noong 1935 (30,000–60,000 pagkamatay) at ang lindol sa Erzincan noong 1939 (32,700–32,968 pagkamatay). Sa pagdating ng pelikulang may tunog noong 1927, ang musikal ang naging pinakapopular na uri ng pelikula sa mga manonood, dahil ito ang anyong pinakamainam upang ipakita ang bagong teknolohiya. Ang animatasyong musikal na pantasya na ''Snow White and the Seven Dwarfs'' (1937) ang naging pinakamalaking kumita sa dekadang ito batay sa renta ng distribusyon. Sa usapin ng kita mula sa distribusyon, ang epikong romantikong historikal na pelikula na ''Gone with the Wind'' (1939) ang nanguna at nananatiling may pinakamataas na kita (kapag inangkop sa implasyon) hanggang sa kasalukuyan. Lumago rin ang kasikatan ng mga pelikulang komedya matapos ang Panahong Tahimik, sa tulong ng mga komedyanteng tulad ng The Three Stooges<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=History of The Three Stooges: Pop-Culture Icons Forever |url=https://tedium.co/2021/10/22/three-stooges-history/ |access-date=2023-12-27 |website=Tedium: The Dull Side of the Internet. |language=en}}</ref> at [[Marx Brothers]]. Kabilang sa mga tanyag na nobela ng dekadang ito ang ''The Good Earth'', ''Anthony Adverse'', at ''Gone with the Wind'', na pawang naging pinakamabentang aklat sa Estados Unidos sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Si Cole Porter ay isang tanyag na musikero noong Dekada 1930, kung saan ang dalawa niyang awit na "Night and Day" at "Begin the Beguine" ay naging numero unong hit noong 1932 at 1935. Ang huling awit ay kabilang sa ''[[Uri ng musika|genre]]'' na Swing, na umusbong bilang pinakapopular na anyo ng musika sa Estados Unidos mula 1933. Sa huling bahagi ng dekada, dalawa sa pinakatanyag na [[Superhero fiction|superhero]] at pinakakilalang mga kathang-isip na tauhan sa mundo ang ipinakilala sa mga [[komiks]]; unang lumitaw si [[Superman]] noong 1938, at si [[Batman]] noong 1939. [[Talaksan:José Nepomuceno 2019 stamp of the Philippines.jpg|thumb|285x285px|Si José Nepomuceno na ilabas ang pelikulang ''Punyal ng Gunito'' na itinuturing na unang pelikula sa Pilipinas na may tunog.]] Sa Pilipinas, sumigla ang industriya ng [[pelikula]] bilang [[negosyo]] at [[Libangan (gawain)|libangan]]—lumitaw ang mga unang studio at kalaunan ay pinamunuan ng malalaking kumpanya ang produksyon ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=2019-02-19 |title=A Filipino in America: 1930s Pelikulang Filipino, Amerikanong Kolonialismo, at Negosiasyon ng Kolonyalidad - University of the Philippines |url=https://up.edu.ph/pelikula-lektura-up-film-institute-philippine-cinema-centennial-lecture-series/ |access-date=2026-04-30 |language=en-US}}</ref> Nailabas ang pelikulang ''Punyal na Guinto'' ni [[José Nepomuceno|Jose Nepomuceno]] noong 1933 na siyang tinuturing na [[Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940|unang pelikula sa Pilipinas]] na may tunog.<ref>{{Cite web |title=History of Philippine Cinema |url=http://sdfilipinocinema.org/philippine-cinema-history/ |access-date=2026-04-30 |website=San Diego Filipino Cinema |language=en-US}}</ref> Itinatag din sa Pilipinas noong dekada 1930 ang mga pribadong paaralan ng musika na nakatuon sa [[klasikong musika]], tulad ng ''Academy of Music'' (1930) o Akademya ng Musika na itinatag ni Alexander Lippay at ang ''Manila Conservatory of Music'' (1934) o Konserbatoryo ng Musika ng Maynila na itinatag ni Rodolfo Cornejo.<ref name=":1">{{Cite web |last=Canave-Dioquino |first=Corazon |title=Music in the Philippines since 1898 |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/music-in-the-philippines-since-1898/ |website=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> Karagdagan dito, ang [[Musika ng Pilipinas|musika]] [[Musika ng Pilipinas|ng Pilipinas]] noong dekada 1930 ay naging halong pagsasanib ng katutubo, popular, at Kanluraning klasikal. Itinaguyod ng Konserbatoryo ng Musika ng [[Unibersidad ng Pilipinas]] ang klasikong musika bilang mataas na [[sining]], subalit nanatiling malabo ang hangganan nito sa popular na anyo dahil ang mga musikero ay aktibo rin sa [[teatro]], pelikula, at iba pang libangan sa lungsod.<ref>{{Cite web |last=Buenconsejo |first=Jose Semblante |date=2020-08-08 |title=The “Popular” in Philippine Music |url=https://jphilmusic.wordpress.com/2020/08/08/the-popular-in-philippine-music/ |access-date=2026-05-01 |website=Journal of Philippine Music |language=en}}</ref> Kasabay nito, naging institusyonalisado ang pagsasanay sa musika sa pamamagitan ng mga konserbatoryo at paaralan, at ang mga kompositor tulad nina [[Nicanor Abelardo]] at [[Francisco Santiago]] ay lumikha ng mga akdang gumagamit ng Kanluraning anyo gaya ng simponiya at konserto.<ref>{{Citation |title=Philippines: Modern and Contemporary Performance Practice |date=2019 |url=https://sk.sagepub.com/ency/edvol/the-sage-international-encyclopedia-of-music-and-culture/chpt/philippines-modern-contemporary-performance-practice |work=The SAGE International Encyclopedia of Music and Culture |place=2455 Teller Road, Thousand Oaks, California 91320 |publisher=SAGE Publications, Inc. |language=en |doi=10.4135/9781483317731.n561 |isbn=978-1-4833-1775-5 |access-date=2026-05-01}}</ref> Popular pa rin ang [[bodabil]] noong dekada 1930 at si [[Katy de la Cruz]], ang tinaguriang Reyna na Bodabil, ay pinakilala noong panahon na iyon sa awting "Balut" na isang mabilis na mala-''[[jazz]]'' na musika na sinulat ni Jerry Brandy.<ref name="mb">{{Cite news |author=Kaye Villagomez |date=Nobyembre 14, 2004 |title=A Tribute to a Queen |language=en |work=[[Manila Bulletin]] |url=http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |url-status=dead |access-date=Marso 15, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070501230948/http://www.mb.com.ph/issues/2004/11/14/ENTR2004111422479.html |archive-date=May 1, 2007}}</ref> Lumaki ang populasyon ng mundo mula 2.05 bilyon hanggang 2.25 bilyong tao sa loob ng dekada, na may humigit-kumulang 750 milyong kapanganakan at 550 milyong pagkamatay. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Dekada 1930| ]] [[Kategorya:Ika-20 siglo]] 8dtxz8ce94bytzu1zgmr38f95sggdqe Pamantasang McGill 0 250636 2205611 2090465 2026-04-30T21:16:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205611 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:MUHC_Superhospital_(May_2015).jpg|thumb|Ang bagong-tayong McGill University Health Centre sa Glen Site]] [[Talaksan:Mcgill_CoA.jpg|thumb|Ang [[kutamaya]] ng McGill]] Ang '''Pamantasang McGill '''([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''McGill University'') ay isang pampublikong [[Pamantasan|unibersidad sa pananaliksik]] sa [[Montréal, Québec|Montreal]], [[Canada]]. Ito ay itinatag sa pamamagitan ng royal charter na iginawad ni Haring[[George IV ng Nagkakaisang Kaharian| George IV ng Great Britain]] noong 1821.<ref name="Frost, Stanley Brice 1895">Frost, Stanley Brice. </ref> Dinala ng unibersidad ang pangalan ni James McGill, isang prominenteng mangangalakal ng Montreal mula sa Scotland na dahil sa kanyang pagpapamana noong 1813 ay nabuo ang pasimula ng unibersidad, ang Kolehiyong Kolehiyo. Ang instruksyon sa unibersidad ay sa wikang Ingles. Kabilang sa alumni ng unibersiad ay 12 Nobel laureates at 140 Rhodes Scholars, ang pinakamarami sa buong bansa,<ref>{{Cite news|last=Sweet|first=Doug|date=1 December 2014|title=Two more for the Rhodes from McGill|url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2014/12/two-more-for-the-rhodes-from-mcgill/|newspaper=McGill Reporter|accessdate=2 Disyembre 2014|archive-date=14 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214124951/http://publications.mcgill.ca/reporter/2014/12/two-more-for-the-rhodes-from-mcgill/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mcgill.ca/about/points-pride|title=10 Points of Pride|access-date=|accessdate=}}</ref> pati na rin ang tatlong astronaut, tatlong punong ministro ng Canada, labintatlong mahistrado ng Kataas-Taasang Hukuman ng Canada,<ref>These are Douglas Abbott, Ian Binnie, Louis-Philippe Brodeur, Claire L'Heureux-Dubé, Marie Deschamps, Morris Fish, Clément Gascon, Désiré Girouard, Louis-Philippe de Grandpré, Gerald Le Dain, Charles Gonthier, Pierre-Basile Mignault, and Thibaudeau Rinfret</ref> apat na [[Pamumuno|dayuhang lider]], 28 banyagang embahador, siyam na nagwagi ng [[Gawad Academy|Academy Award]], labing-isang nagwagi ng [[Gawad Grammy|Grammy Award]], tatlong nagwagi ng Pulitzer Prize,<ref name="PP1">{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/biography/1997-International-Reporting|title=The 1997 Pulitzer Prize Winners|publisher=Pulitzer.org|date=1944-10-04|access-date=2011-02-20|archive-date=2010-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108080143/http://www.pulitzer.org/biography/1997-International-Reporting|url-status=dead}}</ref><ref name="PP2">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/178949/Leon-Edel|title=Leon Edel|work=Encyclopædia Britannica|access-date=2011-02-20}}</ref> at 28 nagwagi ng medalya sa [[Palarong Olimpiko]]. Sa buong kasaysayan nito, ang mga alumni ng McGill ay may ambag sa pag-imbento o higit na pagsasaayos ng Amerikanong futbol, [[basketbol]], at ice hockey.<ref name="Lennox2009">{{Cite book|author=Doug Lennox|title=Now You Know Big Book of Sports|url=https://books.google.com/books?id=vnj4TSwDvacC&pg=PA12|access-date=10 Hunyo 2011|date=31 Agosto 2009|publisher=Dundurn Press Ltd.|isbn=978-1-55488-454-4|pages=12–}}</ref> <gallery> File:McGill University Building4.jpg|Ang harapan ng gusaling Gothic ng Faculty of Religious Studies. File:Montreal - McGill Physics.jpg|Ang matandang (hindi nagamit) pasukan ng Macdonald Physics Building (ngayon ang Macdonald-Stewart Library Building.) File:Strathcona music building (McGill University) 2005-10-21.JPG|Ang Strathcona Music Building File:QeenVictoria.JPG|Rebulto ni Reyna Victoria, Strathcona Music Building File:Redpath Library in 1935.gif|Ang Redpath Library, at mga halimbawa ng Richardsonian Romanesque File:Mcgill Building1.jpg|Ang Macdonald-Stewart Library Building kung nasaan ang Schulich Library of Science and Engineering File:Roddick Gates (McGill University) 2005-09-02.jpg|Ang Roddick Gates, sa McGill College Avenue, ay nagsisilbing pangunahing pasukan sa pamantasan </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Canada]] dh6fcluompvru5r6xk0h8eqeym98yy7 Nathan Hartono 0 251070 2205585 1976999 2026-04-30T16:51:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205585 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese-language singer and actor | name = Nathan Hartono | gender = male | image = | image_size = | landscape = | alt = | caption = | background = solo_singer | chinesename = 向洋 | tradchinesename = | simpchinesename = | pinyinchinesename = Xiàng Yáng | bopomofochinesename = ㄒㄧㄤˋㄧㄤˊ | jyutpingchinesename = Hoeng3 Joeng4 | yalechinesename = | pojchinesename = Hiàng Iâng | vietnamesename = | birth_name = Nathaniel Hartono | ethnicity = | origin = | birth_date = {{birth date and age|1991|07|26}} | birth_place = [[Singapore|Singgapur]] | nationality = | othername = Nathaniel Xiang | occupation = mang-aawit | genre = | instrument = | voicetype = | label = {{flat list| * Aquarius Musikindo * Yellow Music * [[Warner Music Group|Warner Music Singapore]] }} | agentcompany = | yearsactive = | associatedact = | spouse = | partner = | children = | parents = | siblings = Norman Hartono, Nydia Hartono | ancestry = | influences = | influenced = | education = | alma mater = | website = | alias = | signature = | signature_size = | signature_alt = | currentmembers = | pastmembers = | hongkongfilmwards = | goldenbauhiniaawards = | hkfcsawards = | asianfilmawards = | goldenhorseawards = | huabiaoawards = | goldenroosterawards = | hundredflowersawards = | goldeneagleawards = | flyingapsarasawards = | rthktop10goldsongsawards= | goldenmelodyawards = | mtvasiaawards = | ntsawards = | chinamusicawards = | goldenbellawards = | tvbanniversaryawards = | magnoliaawards = | asiantvawards = | rainbowawards = | awards = }} Si '''Nathaniel Hartono''' ('''Nathaniel Xiang'''), higit na kilala bilang '''Nathan Hartono''' ay isang mang-aawit at aktor mula sa [[Singapore|Singgapur]]. Nag-''debut'' si Hartono bilang mang-aawit matapos manalo sa ''Teenage Icon'' noong 2005 at naglabas ng kaniyang ''debut album'' na ''LET ME SING! Life, Love and All That Jazz'' noong 2006.<ref>{{cite web|url=http://www.lollipop.com.sg/content/celebrity-chow-singapore-born-singer-actor-nathan-hartono|title=Celebrity Chow with Singapore-born singer-actor Nathan Hartono|publisher=Lollipop SG|date=July 18, 2014|accessdate=April 2, 2016|archive-date=April 14, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414124900/http://www.lollipop.com.sg/content/celebrity-chow-singapore-born-singer-actor-nathan-hartono|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414124900/http://www.lollipop.com.sg/content/celebrity-chow-singapore-born-singer-actor-nathan-hartono |date=Abril 14, 2016 }}</ref> Nakipag-sapalaran din si Hartono sa pag-arte at itinampok sa kaniyang kauna-unahang seryeng pantelebisyong ''[[Halfworlds]]'' noong 2015.<ref>{{cite web|url=http://www.todayonline.com/entertainment/music/nathan-hartono-turns-loverboy-halfworlds|title=Nathan Hartono turns loverboy for Halfworlds|publisher=[[Today (Singapore newspaper)|Today]]|date=December 26, 2015|access-date=Disyembre 28, 2016|archive-date=Abril 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403115730/https://www.todayonline.com/entertainment/music/nathan-hartono-turns-loverboy-halfworlds|url-status=dead}}</ref> Siya rin ang ''first runner-up'' sa unang ''season'' ng ''[[Sing! China]]''. ==Kasibulan== Ipinanganak si Hartono sa Singgapur sa mga Tsinong Indones na magulang. Mayroon siyang nakatatandang kuya na si Norman Hartono, at nakakabatang kapatid na babae na si Nydia Hartono. Ang kaniyang ama, si Thomas Hartono, ay isang nangangasiwang direktor sa PT Anandini Vimala, habang ang kaniyang ina, si Jocelyn Tjioe, ang senyoryang pangalawang pangulo ng Tung Lok group na naka-base sa Singgapur, na itinatag ng kaniyang lolo.<ref>{{cite web|first1=Marie|last1=Wee|url=http://sg.asiatatler.com/society/power-pairings-part-4-treasuring-time-together|title=Power Pairings, Part 4: Treasuring Time Together|publisher=Singapore Tatler|date=March 7, 2013|accessdate=April 2, 2016}}</ref> Nakapagtapos si Hartono ng kaniyang edukasyong paaralang primarya sa [[Nanyang Primary School]] at nagpatuloy sa [[Anglo-Chinese School (Barker Road)]] para sa kaniyang sekondaryang edukasyon bago siya nakapagtapos sa [[Anglo-Chinese Junior College]].<ref name=Hartono>{{cite web|url=http://hturtdekan.wordpress.com/2008/09/15/up-close-and-personal-with-nathan-hartono/|title=Close up and personal with Nathan Hartono|publisher=Hturdekan|date=September 9, 2008}}</ref> Noong 2009, na-konskripto siya sa [[Singapore Armed Forces|Hukbong Lakas ng Singgapur]] para sa pambansang paglilingkod.<ref name=asiaone2007>{{cite web|first1=Kenny|last1=Chee|url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Showbiz/Story/A1Story20090908-166310.html|title=Teen jazz sensation Nathan Hartono is looking forward to NS|publisher=[[AsiaOne]]|date=September 8, 2009|accessdate=April 2, 2016|archive-date=Marso 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160318061617/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Showbiz/Story/A1Story20090908-166310.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160318061617/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Showbiz/Story/A1Story20090908-166310.html |date=Marso 18, 2016 }}</ref> Pagkatapos ay nag-aral siya sa prestihyosong [[Berklee College of Music]] na nangunguna sa Produksyon at Inhenyeriyang Musika sa Boston, at pansamantalang huminto sa pag-aaral simula pa noong 2014.<ref>{{cite web|last1=Hon|first1=Jing Yi|url=http://www.todayonline.com/entertainment/music/nathan-hartono-and-his-fat-kid-syndrome|title=Nathan Hartono and his "fat kid syndrome"|publisher=[[Today (Singapore newspaper)|Today]]|date=May 30, 2015|accessdate=April 2, 2016|archive-date=Abril 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403115843/https://www.todayonline.com/entertainment/music/nathan-hartono-and-his-fat-kid-syndrome|url-status=dead}}</ref> Nabanggit din ni Hartono na kung paano siya na-impluwensyahan ni [[Frank Sinatra]].<ref>{{cite web|first1=Kenneth|last1=Lam|url=http://theurbanwire.com/2007/08/the-email-interview-nathan-hartono/|title=The Email Interview: Nathan Hartono|publisher=Theurbanwire.com|date=August 13, 2007|access-date=Disyembre 28, 2016|archive-date=Mayo 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503114130/http://theurbanwire.com/2007/08/the-email-interview-nathan-hartono/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503114130/http://theurbanwire.com/2007/08/the-email-interview-nathan-hartono/ |date=Mayo 3, 2016 }}</ref> ==Karera== ===2005-2009: Teenage Icon at pagsimula sa himigan=== Matapos manalo ni Hartono noong 2005 sa ''Teenage Icon'', nag-''debut'' siyang mang-aawit at inilabas niya ang kaniyang unang album na ''LET ME SING! Life, Love and All That Jazz'' noong 2006 na binubuo ng 11 awitin. Itinampok ang album niyang iyon bilang numero uno sa Jazz Chart ng HMV sa loob ng dalawang linggo pagkatapos ng pagkakalabas niyon.<ref name=asiaone2007 /> Noong 2007, nagtanghal si Hartono sa [[Mosaic Music Festival]]<ref>{{cite web|url=http://www.mosaicmusicfestival.com/lr-brightyoungthings1.html|title=MOSAIC Music Festival 2007 • 9 - 18 Mar 07|publisher=Mosaic Music Festival|date=March 18, 2007|access-date=Disyembre 28, 2016|archive-date=Hulyo 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090715171854/http://www.mosaicmusicfestival.com/lr-brightyoungthings1.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715171854/http://www.mosaicmusicfestival.com/lr-brightyoungthings1.html |date=Hulyo 15, 2009 }}</ref> at inilabas ang kaniyang ikalawang album na ''Feeling Good with Nathan Hartono'' na isinaplaka sa mismong sandaling iyon sa kaniyang mga ''sold-out'' na palabas noong Hunyo ng parehong taon sa [[Esplanade – Theatres on the Bay|Esplanade]]. Mayroong 12 awitin ang album na iyon, na kasama sa karamihan sa mga awit na itinanghal ni Hartono, kabilang ang "[[Raindrops Keep Fallin' on My Head]]", "[[Everybody's Changing]]", "[[Moody's Mood for Love]]", at "[[Seven Nation Army]]" sa kaniyang mga konsyerto.<ref>{{cite web|url=http://theurbanwire.com/2007/10/feeling-good-with-nathan-hartono-2/|title=Feeling Good with Nathan Hartono|publisher=The UrbanWire|date=October 2007|accessdate=April 2, 2016|archive-date=Abril 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403115806/https://www.theurbanwire.com/2007/10/feeling-good-with-nathan-hartono-2/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200403115806/https://www.theurbanwire.com/2007/10/feeling-good-with-nathan-hartono-2/ |date=Abril 3, 2020 }}</ref> ==Talang-awit (Diskograpiya)== ===''Studio albums''=== {| class="wikitable" style="width:630px" |- !Album !align="center" width="300px"|Tala |- |''LET ME SING! Life, Love and All That Jazz''<ref>{{cite web|url=http://www.worldcat.org/title/let-me-sing-life-love-all-that-jazz/oclc/73566352|title=Let me sing! : life, love & all that jazz (Musical CD, 2006)|publisher=WorldCat|accessdate=April 2, 2016}}</ref> *Inilabas: Enero 1, 2006 *Tatak: Yellow Music |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Life Is Good # Thinking of You # Look at Us # Pure Imagination # My Crush # Reminiscing # Haven't We Met # Easy # I Will / Here, There And Everywhere (Medley) # Thinking of You (Jazz-it-up version) # Let Me Sing!}} |- |''Feeling Good with Nathan Hartono''<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/feeling-good-mw0001441320|title=Feeling Good|publisher=All Music|accessdate=April 2, 2016}}</ref> *Inilabas: 2007 *Tatak: Yellow Music |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Rock With You # Haven't We Met # Everybody's Changing # Seven Nation Army # You Make Feel So Young # Moody's Mood For Love # Raindrops Keep Falling on My Head # Daydream # Sir Duke # Life Is Good # My First, My Last, My Everything # If It's Magic}} |- |''Realise''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/sg/album/realise/id1140130561|title=Realise|publisher=[[iTunes]]|accessdate=October 25, 2016}}</ref> *Inilabas: January 1, 2009 *Tatak: Yellow Music |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Stay # Life Is Good # Thinking of You # Look at Us # Pure Imagination # My Crush # Reminiscing # Haven't We Met # Easy # Medley: I Will / Here There Everywhere # Thinking of You (Jazz It Up Version) # Let Me Sing (Live) # Rock with You (Live) # Haven't We Met (Live) # Everybody's Changing (Live) # Seven Nation Army (Live) # You Make Me Feel So Young (Live) # Moody's Mood For Love (Live) # Raindrops Keep Falling on My Head (Live) # Daydream (Live) # Sir Duke (Live) # Life Is Good (Live) # My First, My Last, My Everything (Live) # If It's Magic (Live)}} |} ===EPs=== {| class="wikitable" style="width:630px" |- !Album !align="center" width="300px"|Tala |- |''Nathan Hartono''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/sg/album/nathan-hartono-ep/id575509615|title=Nathan Hartono|publisher=[[iTunes]]|accessdate=October 25, 2016}}</ref> *Inilabas: Setyembre 1, 2012 *Tatak: Nathan Hartono |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Take Me Home # Life of a Superhero # The Right Ones # There Is Much More to This # Weight of Her Love}} |} ===Sensilyo=== {| class="wikitable" style="width:630px" |- !Album !align="center" width="300px"|Tala |- |''Terlanjur Sayang'' *Inilabas: Agosto 15, 2011 *Tatak: Aquarius Musikindo |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Terlanjur Sayang}} |- |''I'll Be Home For Christmas'' *Inilabas: Disyembre 20, 2012 *Tatak: Aquarius Musikindo |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # I'll Be Home For Christmas}} |- |''Layu Sebelum Berkembang''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/sg/album/layu-sebelum-berkembang-single/id589698916|title=Layu Sebelum Berkembang|publisher=[[iTunes]]|accessdate=October 25, 2016}}</ref> *Inilabas: December 20, 2012 *Tatak: Aquarius Musikindo |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Layu Sebelum Berkembang }} |- |''Thinkin Bout Love'' *Inilabas: Hulyo 5, 2013 *Tatak: Nathan Hartono |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Thinkin Bout Love}} |- |''Pasti Ada Jawabnya'' *Inilabas: Marso 5, 2015 *Tatak: Aquarius Musikindo |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Pasti Ada Jawabnya}} |- |''Electricity''<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/sg/album/electricity-single/id1134046330|title=Electricity|publisher=[[iTunes]]|accessdate=October 25, 2016}}</ref> *Inilabas: July 22, 2016 *Tatak: Nathan Hartono |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Tala'''| # Electricity}} |} ===''Soundtracks''=== {| class="wikitable" style="width:630px" |- !Album !align="center" width="300px"|Tala |- |"Layu Sebelum Berkembang" *Official soundtrack para sa Indonesian feature film na ''Langit Ke 7'' *Inilabas: 2012 *Tatak: Aquarius Musikindo |style="font-size: 85%;"|{{hidden|'''Track listing'''| # Layu Sebelum Berkembang }} |} ==Talang Palabas (Pilmograpiya)== ===Seryeng Pantelebisyon=== {| class="wikitable" style="width:630px" ! width=10|Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! Network |- | 2015 || align=center | ''[[Halfworlds]]'' || align=center | Coki || align=center | [[HBO Asia]] |} ==Sanggunian== {{reflist|2}} ==Kawing Panlabas== *{{official website|http://www.aquarius-musikindo.com/artist/detail/9698/Nathan-Hartono}} at Aquarius Musikindo *{{official website|http://www.musicmovement.com.sg/index.php/nathan-hartono}} at Music & Movement *{{official website|http://nathandothartono.tumblr.com/}} *{{facebook|Nathan-Hartono}} *{{twitter|NathanHartono}} *{{instagram|nathanhartono}} *[https://www.youtube.com/user/nathanhartono91 Nathan Hartono's channel] on [[YouTube]] {{Usbong}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Singgapur]] jnxyairzkydi5pho3usicvwm3cu5778 Shakey's Pizza 0 251605 2205628 1684170 2026-04-30T23:44:10Z Aubreyjanev 159817 nagdagdag ng impormasyon para mapahaba ang article 2205628 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang restaurant ng pizza na nakabase sa [[Estados Unidos]]. Ito ay unang itinatag noong 1954, ito ay unang ''franchise'' ng ''pizza chain'' sa Estados Unidos. Ang ''chain'' na ito ay may mahigit 500 tindahan o ''branches'' sa buong mundo, at 60 sa Estados Unidos. Ang unang sangay naman nito sa Pilipinas ay itinayo noong 1975 sa Makati Avenue, Makati<ref>{{Cite web |title=Shakey's Philippines |url=https://www.shakeyspizza.ph/about-us/our-heritage |access-date=2026-04-30 |website=www.shakeyspizza.ph}}</ref>. {{stub|Pagkain|Estados Unidos}} [[Kategorya:Mga fast food ng pizza]] fu4vci4wzkd84mrd8yfti1yxebawy7b 2205650 2205628 2026-05-01T02:00:31Z ~2026-26285-10 161354 delete 2205650 wikitext text/x-wiki {{delete|Tiny stub since 2017}} Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang restaurant ng pizza na nakabase sa [[Estados Unidos]]. Ito ay unang itinatag noong 1954, ito ay unang ''franchise'' ng ''pizza chain'' sa Estados Unidos. Ang ''chain'' na ito ay may mahigit 500 tindahan o ''branches'' sa buong mundo, at 60 sa Estados Unidos. Ang unang sangay naman nito sa Pilipinas ay itinayo noong 1975 sa Makati Avenue, Makati<ref>{{Cite web |title=Shakey's Philippines |url=https://www.shakeyspizza.ph/about-us/our-heritage |access-date=2026-04-30 |website=www.shakeyspizza.ph}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Estados Unidos}} [[Kategorya:Mga fast food ng pizza]] iv4jyjgn9q8mk7kaqvsdecdtpe73gs9 2205693 2205650 2026-05-01T03:34:54Z Jojit fb 38 pinalawig na lamang imbis na burahin 2205693 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]]. Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos. Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito. Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga fast food ng pizza]] hjeskaa320mgjqi2o6p90xmn157nrkq 2205694 2205693 2026-05-01T03:35:30Z Jojit fb 38 2205694 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]]. Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos. Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito. Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] j9oh4pkd5k2mka4ms23a3ku2661bqei 2205695 2205694 2026-05-01T03:36:40Z Jojit fb 38 2205695 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos. Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito. Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] eead0jkr63z2zi0hc21yehx5azb762q 2205696 2205695 2026-05-01T03:37:13Z Jojit fb 38 2205696 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito. Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] p46d0vt1jimwdooe8tinn22hwvv3lcs 2205697 2205696 2026-05-01T03:37:53Z Jojit fb 38 2205697 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito. Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] dx4vwzek9rdddx8af1tjtpleibzbopz 2205699 2205697 2026-05-01T03:39:09Z Jojit fb 38 2205699 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza, [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] p9ayzcuwnay1jb07k1lxl45ljujqhml 2205700 2205699 2026-05-01T03:40:06Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2205700 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza,<ref name="shakeyspizza.ph">{{cite web |title=Shakey's Philippines - About Us |url=http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002459/http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |archive-date=26 Nobyembre 2009 |access-date=29 Hunyo 2017 |language=en}}</ref> [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento). Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] 9xtlxbpsnkkimc5i4301s84jwacpyjl 2205701 2205700 2026-05-01T03:41:17Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2205701 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza,<ref name="shakeyspizza.ph">{{cite web |title=Shakey's Philippines - About Us |url=http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002459/http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |archive-date=26 Nobyembre 2009 |access-date=29 Hunyo 2017 |language=en}}</ref> [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento).<ref>{{Citation |last=Burt Wilson |title=SILVER DOLLAR JAZZ BAND 2.mpg |date=2010-08-11 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8ZMPdVjWI-M |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli) sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] sp5lbgtz8i90r40sgg4bj8nq61yu1ri 2205702 2205701 2026-05-01T03:41:53Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2205702 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza,<ref name="shakeyspizza.ph">{{cite web |title=Shakey's Philippines - About Us |url=http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002459/http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |archive-date=26 Nobyembre 2009 |access-date=29 Hunyo 2017 |language=en}}</ref> [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento).<ref>{{Citation |last=Burt Wilson |title=SILVER DOLLAR JAZZ BAND 2.mpg |date=2010-08-11 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8ZMPdVjWI-M |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli)<ref name="shakeyspizza.ph" /> sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] okaah2dh6wdjwrveorrbx041x36c5fa 2205704 2205702 2026-05-01T03:42:43Z Jojit fb 38 2205704 wikitext text/x-wiki Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza,<ref name="shakeyspizza.ph">{{cite web |title=Shakey's Philippines - About Us |url=http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002459/http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |archive-date=26 Nobyembre 2009 |access-date=29 Hunyo 2017 |language=en}}</ref> [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento).<ref>{{Citation |last=Burt Wilson |title=SILVER DOLLAR JAZZ BAND 2.mpg |date=2010-08-11 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8ZMPdVjWI-M |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli)<ref name="shakeyspizza.ph" /> sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975).<ref name="Michels 2017">{{cite web |last=Michels |first=Patrick |date=Nobyembre 21, 2017 |title=World's Weird America: How Our Most Popular Products Are Seen Overseas |url=https://psmag.com/social-justice/worlds-weird-america-popular-products-seen-overseas-73606 |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=Pacific Standard |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] n3d5egolsjn6xrt7rzpssyi2xe639gj 2205705 2205704 2026-05-01T03:45:57Z Jojit fb 38 2205705 wikitext text/x-wiki {{Infobox company||name=Shakey's USA, Inc.|logo=|type=Subsidiyariyo|traded_as={{pse|PIZZA}}|logo_caption=|slogan=|foundation={{start date and age|1954|4|30}}<br/>[[Sacramento, California]]<br>{{start date and age|1975|5|11}}<br/>[[Makati]], Pilipinas|location=[[Alhambra, California]], U.S.<br>[[Parañaque]], Pilipinas|founders=Sherwood Johnson<br>Ed Plummer|industry=[[Restoran]]|products=[[Pizza]], [[sandwits]], [[pasta]], [[pritong manok]], [[panghimagas]]|revenue=|num_employees=|parent=The Jacmar Companies|homepage={{URL|shakeys.com}}}} Ang '''Shakey's Pizza''' ay isang kadena ng mga restawrang [[pizza]] na nakabase sa [[Estados Unidos]] at [[Pilipinas]].<ref>{{cite magazine |author=Brack, Ray |date=Oktubre 7, 1967 |title=Shakey's Serving Music with Pizza |url=https://books.google.com/books?id=9ycEAAAAMBAJ&q=%22Shakey%27s+Pizza%22&pg=PA74 |access-date=14 Abril 2015 |magazine=Billboard |language=en}}</ref> Itinatag noong 1954, ito ang kauna-unahang prangkisa na kadena ng pizza sa Estados Unidos.<ref>{{Cite book |last=Smith |first=Andrew |url=https://books.google.com/books?id=DOJMAgAAQBAJ&dq=shakey's%20pizza%20sherwood%20first%20American%20pizza%20chain&pg=RA2-PA245 |title=The Oxford Encyclopedia of Food and Drink in America |date=2013-01-31 |publisher=OUP USA |isbn=978-0-19-973496-2 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=Marso 8, 2013 |title=Shakey's Pizza Parlors….Where Have They All Gone? |url=http://cnynews.com/shakeys-pizza-parlor-where-have-they-all-gone/ |access-date=14 Abril 2015 |publisher=CNY News |language=en}}</ref> Noong 1968, umabot sa 342 ang mga sangay nito.<ref name="Flathers 2014">{{cite web |last=Flathers |first=Harley |date=Enero 23, 2014 |title=Back and Forth: Shakey's Pizza was the place to be |url=http://www.postbulletin.com/news/local/back-and-forth-shakey-s-pizza-was-the-place-to/article_9d53127b-40c8-55ef-92ee-f777f3b75889.html |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=PostBulletin.com |language=en}}</ref> Pagsapit ng Abril 2026, may humigit-kumulang 500 tindahan ito sa buong mundo at 43 sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, matatagpuan ang mga sangay nito sa mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] ng [[California]] at [[Washington (estado)|Washington]], gayundin sa Pilipinas, [[Singapore]], at [[Hapon]]. == Kasaysayan == Itinatag ang Shakey's Pizza sa [[Sakramento|Sacramento]], California, noong Abril 30, 1954 nina Sherwood "Shakey" Johnson at Ed Plummer. Ang bansag na "Shakey" ni Johnson ay nagmula sa pinsala sa [[Sistemang nerbiyos|nerbiyos]] matapos siyang dapuan ng [[malarya]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Nagbukas ang kanilang unang tindahan sa isang katapusan ng linggo, subalit dahil hindi pa tapos ang mga [[pugon]] para sa pizza,<ref name="shakeyspizza.ph">{{cite web |title=Shakey's Philippines - About Us |url=http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126002459/http://www.shakeyspizza.ph/about_us.asp |archive-date=26 Nobyembre 2009 |access-date=29 Hunyo 2017 |language=en}}</ref> [[serbesa]] lamang ang kanilang naihain. Ginamit ni Shakey ang kinita mula sa pagbebenta ng serbesa upang bumili ng mga sangkap para sa pizza kinabukasan, araw ng Lunes. Personal na tumutugtog si Shakey ng [[jazz]] na Dixieland sa [[piyano]] upang aliwin ang mga parokyano. Kinuha rin niya ang mga orihinal na miyembro ng Silver Dollar Jazz Band, na binabayaran ng tig-$10 bawat isa bukod pa sa walang limitasyong serbesa at pizza (na kalaunan ay napagtanto niyang mas mura kung regular na sahod na lamang ang ibibigay). Dahil dito, sumikat ang musika ni Lu Watters sa Sacramento at naging isang lokal na sensasyon. Ayon sa historyador ng jazz na si K.O. Eckland, ang banda ang nagpasimula ng muling pagsigla ng jazz sa Sacramento, na humantong sa pagbuo ng Sacramento Traditional Jazz Society (o Samahan ng Tradisyunal na Jazz sa Sacramento).<ref>{{Citation |last=Burt Wilson |title=SILVER DOLLAR JAZZ BAND 2.mpg |date=2010-08-11 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8ZMPdVjWI-M |language=en |access-date=2026-05-01}}</ref> Nakilala rin ang Shakey's sa labas ng Sacramento, hindi lamang dahil sa pizza nito kundi dahil sa programang pang-jazz na ipinalalabas nito sa isang rehiyonal na himpilan ng [[radyo]]. Pinararangalan si Shakey Johnson sa Museo ng Banjo na Amerikano sa [[Lungsod ng Oklahoma]] dahil sa matagal niyang paggamit ng musika ng [[Bandyo|banjo]] sa kanyang mga pizzeria. Ang iba pang ''live'' (o hindi naka-rekord) na musika, kabilang ang piyano, ay naging mahalagang bahagi rin ng mga unang sangay ng Shakey's. Ang orihinal na tindahan (isang dating tindahang panggroserya na inayos muli)<ref name="shakeyspizza.ph" /> sa kanto ng ika-57 at Kalye J sa Sacramento ay nagpatuloy sa operasyon hanggang kalagitnaan ng [[dekada 1990]]. Ang ikalawang pizzeriang Shakey's ay binuksan sa [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]] noong 1956. Ang ikatlong sangay ay binuksan sa Albany, Oregon noong 1959, na siyang unang gusaling pagmamay-ari ng Shakey's at unang itinayo sa natatanging disenyo ng gusali na naging kilala para sa kompanya. Sa kasalukuyan, ito ay ginagamit bilang isang tindahan ng mga segundo manong [[aklat]]. Ayon kay Johnson, kakaunti lamang ang ginawang pananaliksik sa [[merkado]] ng Shakey's, at kadalasan ay pinipili nila ang lokasyon ng mga tindahan batay sa mga lugar kung saan nagbubukas ng sangay ang Kinney Shoes. Nang ibenta ni Johnson ang kanyang bahagi noong 1967, mayroon nang 272 Pizzeriang Shakey's sa Estados Unidos. Ang unang sangay sa labas ng bansa ay binuksan sa [[Winnipeg]], [[Manitoba]], [[Canada]] noong 1968. Pagsapit ng 1975, lumawak ang kompanya sa mga bansang nakapaligid sa [[Karagatang Pasipiko]], kabilang ang Hapon (noong 1973) at Pilipinas (noong 1975).<ref name="Michels 2017">{{cite web |last=Michels |first=Patrick |date=Nobyembre 21, 2017 |title=World's Weird America: How Our Most Popular Products Are Seen Overseas |url=https://psmag.com/social-justice/worlds-weird-america-popular-products-seen-overseas-73606 |access-date=Nobyembre 24, 2017 |website=Pacific Standard |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga restoran]] 17ojd64clsxjwxuj1314rj0f9jbisa6 Singapore University of Social Sciences 0 251832 2205722 2092988 2026-05-01T06:22:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205722 wikitext text/x-wiki Ang ''' Singapore University of Social Sciences''' (Akronim: '''SUSS''') ay isang pamantasan sa Singapore na may pampublikong pondo {{Ref label|engoffbox|a}}, kung saan may mga plano na gawin ang unibersidad bilang pang-anim na nagsasariling pamantasan (autonomous university).<ref>{{cite web|last=Mokhtar|first=Faris|title=UniSIM earmarked to be Singapore's 6th autonomous university|website=The Straits Times|date=12 Oktubre 2016|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/unisim-earmarked-to-be-singapore-s-6th-autonomous-university/3199202.html|accessdate=14 Oktubre 2016|archive-date=13 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013140812/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/unisim-earmarked-to-be-singapore-s-6th-autonomous-university/3199202.html|url-status=dead}}</ref> Ito ay itinatag noong 2005 at pinamamahalaan nang hiwalay ng SIM Global Education arm ng Singapore Institute of Management Group. == Kasaysayan == Noon, tumatanggap lamang ang unibersidad ng mga part-time na mag-aaral ngunit nagsimulang mag-alok ng mga posisyong pang-unibersidad na may pampublikong pondo noong 2014. Kahit isang pribadong unibersidad, ang mga kwalipikadong mag-aaral ay nakakatanggap ng subsidiya mula sa gobyerno, mga pautang at iskolarsyip para sa pag-aaral sa antas undergraduate.<ref>SIM University Tuition Fee and Subsidy | http://www.suss.edu.sg/admissions/Undergraduate/PT/Pages/Tuition-Fee-and-Subsidy.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170615214424/http://www.suss.edu.sg/admissions/Undergraduate/PT/Pages/Tuition-Fee-and-Subsidy.aspx |date=2017-06-15 }}</ref><ref>SIM University Financial Aid | http://www.suss.edu.sg/admissions/Undergraduate/PT/Pages/FinancialAid.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614132145/http://www.suss.edu.sg/admissions/Undergraduate/PT/Pages/FinancialAid.aspx |date=2017-06-14 }}</ref> Sa ngayong 2014, ang patron ng unibersidad ay si [[Tony Tan Keng Yam]], Pangulo ng Singapore. Ang Chanselor ng unibersidad ay Propesor Cham Tao Soon, na siyang tagapagtatag na pangulo ng [[Nanyang Technological University]] (NTU). Ang tagapagtatag na pangulo ng Pamantasang SIM ay si Propesor Cheong Hee Kiat, dating deputy president ng NTU. Noong 2013, inihayag na napili ang UniSIM na maging tahanan ng ikatlong paaralan ng batas ng Singapore.<ref>{{cite news|title=UniSIM to host Singapore's third law school|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/unisim-to-host-singapore/849122.html|accessdate=19 October 2013|newspaper=Channel News Asia|date=16 Oktubre 2013|author=Sharon See|archive-date=19 Oktubre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019005045/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/unisim-to-host-singapore/849122.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Singapore's third law school to open at UniSIM|url=http://www.todayonline.com/singapore/singapores-third-law-school-open-unisim|accessdate=19 Oktubre 2013|newspaper=Today Online|date=16 Oktubre 2013|archive-date=20 Oktubre 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020024342/http://www.todayonline.com/singapore/singapores-third-law-school-open-unisim|url-status=dead}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Singapore]] fdah1pkibwunfxndzkcg5um7si161bw Pista ng Moriones 0 252193 2205638 2090360 2026-05-01T00:36:21Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205638 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Moriones of Marinduque.jpg|250px|right|thumb|Moriones ng Marinduque]] Ang '''Moriones''' ay isang taunang [[pista]] na ginaganap tuwing [[Mahal na Araw]] sa pulo ng [[Marinduque]], [[Pilipinas]]. Sa Moriones, nakadamit at nakamaskara ang mga tao bilang mga sundalong [[Romano]] ayon sa nasaad sa [[Bibliya]] sa kuwento ng pagpapasakit ni [[Hesus]]. Naging inspirasyon ang Moriones or '''Moryonan''' para gumawa ng iba pang mga pista sa Pilipinas kung saan ang mga pang-[[kalinangan]]g gawi ay nagiging pista sa lansangan.<ref>{{Cite web |title=''MARINDUQUE'S THRUST FOR CULTURAL & TOURISM DEVELOPMENT'' - Sa Ingles |url=http://www.marinduque.gov.ph/tourism.htm |access-date=2017-04-20 |archive-date=2008-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621140344/http://www.marinduque.gov.ph/tourism.htm |url-status=dead }}</ref> Hango ang salitang Moriones mula sa [[salakot]] noong ikalabing-anim at ikalabingpitong siglo na ''morion''.<ref>{{cite news|last1=Cinco|first1=Maricar|title=Last of Moriones mask makers looking for heirs|url=http://lifestyle.inquirer.net/156898/last-of-moriones-mask-makers-looking-for-heirs|accessdate=17 Oktubre 2014|publisher=Philippine Daily Inquirer|date=13 Abril 2014|language=Ingles}}</ref> Ang pistang ito ay sinasariwa ang buhay ni Longinus, isang [[senturyon]]g Romano. Ang mga kaganapan ng pista ay nagsisimula ng [[Lunes Santo]] at nagtatapos ng [[Pasko ng Pagkabuhay]].<ref>[http://www.wowparadisephilippines.com/moriones-festival-marinduque.html ''Moriones Festival-Marinduque'']{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga pista]] 7dqevt4oczmm1vnxhtkrma0ir730vqh Ospital Heneral ng Pilipinas 0 254532 2205604 2085840 2026-04-30T18:46:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205604 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = Ospital Heneral ng Pilipinas | Org/Group = | Image = Philippine General Hospital (Taft Avenue, Manila; 01-01-2020).jpg | image alt = | Caption = Opisina ng Administrasyon ng UPM-PGH | map_type = | Logo = UP PGH logo.svg | logo_size = | Location = [[Ermita, Maynila]] | Region = | State = | Country = Pilipinas | coordinates = {{coord|14.57802|N|120.98554|E|format=dms|dim:30_region:PH_type:landmark|display=inline,title}} | pushpin_map = Metro Manila#Luzon#Philippines | HealthCare = Pampubliko | Funding = | Type = Pangkalahatan, pampubliko, pang-edukasyon | Specialty = Pangkalahatan | Standards = | Emergency = Oo | Affiliation = * [[Unibersidad ng Pilipinas]] * [[Unibersidad ng Pilipinas Maynila]] | Patron = | Network = | Beds = 1,100 higaan mula sa karidad<br>400 higaang pribado | Founded = * {{start date and age|1907|08|17|mf=yes}} (Itinatag)<ref name=Lawyerly-Act1688/><ref name=USSerialSet/> * {{start date and age|1910|09|01|mf=yes}} (Nabuksan sa publiko) | Closed = | Website = {{url|http://www.pgh.gov.ph}} | Wiki-Links = }} Ang '''Ospital Heneral ng Pilipinas''' ({{Lang-en|Philippine General Hospital}}), na tinutukoy rin bilang '''UP–PGH''' o '''PGH''', ay tersiyaryong opsital na pagmamay-ari ng na pinapangaswaan at pinapatakbo ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Maynila]]. Naitalaga ito bilang Pambansang Pamantasang Opsital at ang pinakamalaking pasilidad at {{Lang|en|referral center}} ng gobyerno. Nakatayo ito sa loob ng 10-ektaryong (25-akre) pook na matatagpuan sa Kampus ng UP Maynila sa [[Ermita, Manila|Ermita]], [[Manila|Maynila]]. Ang PGH ay may 1,100 kama at 400 pribadong kama, at may tinatantyang 4,000 empleyado upang mapaglinguran ang higit sa 600,000 pasyente bawat taon.<ref name="Inquirer-DidYouKnow">{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/481301/did-you-know-philippine-general-hospital|title=Did you know: Philippine General Hospital|date=|accessdate=Abril 9, 2015|publisher=Philippine Daily Inquirer|last=Quodala|first=Schatzi|language=en|trans-title=Alam niyo ba: Ospital Heneral ng Pilipinas}}</ref> Ang PGH, na pinakamalaking ospital sa pagsasanay sa bansa, ay opsital panlaboratoryo ng mga mag-aaral ng agham pangkalusugan na nakaenrol sa [[Unibersidad ng Pilipinas]]. Kabilang dito ang mga mag-aaral ng medisina, pagnanars, terapiyang pisikal, parmasyutika, terapiyang pang-okupasyon, pagdedentista, at patolohiya sa pagsasalita. Mayroong 15 kagawarang kliniko—Medisinang Pampamilya at Pampamayanan, Anestesyolohiya, Medisinang Internal, Palatistisan, Neurosiyensya, Pediyatriko, Otorinolaringolohiya-Palatistisan ng Ulo & Leeg, Optalmolohiya, Ortopedya, Medisinang Pangrehabilitasyon, Saykayatri, Radyolohiya, Patolohiya, Dagliang Paggamot at Obstetrisya & Hinekolohiya—pawang nag-aalok ng pagsasanay panresidente at pampagsasama. Nag-aalok din ito ng iba't ibang pagsasanay para sa mga paramdeikong espesyalidad tulad ng pagnanars, terapiyang pisikal, terapiyang pang-okupasyon, patolohiya sa pagsasalita, teknolohiya sa radyasyon, nutrisyon, pagdedentista sa ospital, teknolohiyang medikal at pagsasanay sa EMT. ==Kasayasayan== Noong 1907, nagpasa ang [[Philippine Commission|Komisyong Pilipino]] ng ''Akto Blg. 1688'' na naglaan ng kabuuan ng halos P780,000.00 para sa pagtatayo ng Ospital Heneral ng Pilipinas sa Maynila.<ref name="USSerialSet">{{cite book|title=United States Congressional Serial Set|date=1909|publisher=U.S. Government Printing Office|page=484|url=https://books.google.com.ph/books?id=T-lGAQAAIAAJ|accessdate=Abril 18, 2020|language=en}}</ref><ref name="Lawyerly-Act1688">{{cite web|title=Act No. 1688, (1907-08-17)|url=http://lawyerly.ph/laws/view/l449f|website=Lawyerly|accessdate=Abril 18, 2020|language=en|date=Agosto 17, 1907|trans-title=Batas Blg. 1688, (1907-08-17)}}</ref> Inilagak ang batong-panulukan ng ospital noong Pebrero 28, 1908. Nabuksa ang pag-aalok para sa pagtatayo ng mga gusali noong Enero 27 at ipinagkaloob ang kontrata sa pinakamababang ''bidder'', H. Thurber ng Manila Construction Company. Nakumpleto ang mga gawaing istruktura para sa sentrong gusaling pampangasiwaan, isang pabilyong pampaninistis na may dalawang silid ng operasyon, isang gusali para sa dispensaryo at labas-klinika, limang pabilyong silid na may tig-aanimnapung kama, isang bahay-nars, isang kusina, isang kuwadrang pang-ambulansya at morge noong Nobyembre 30, 1909. Noong 1910, binuksan ang Ospital Heneral ng Pilipinas sa publiko noong Setyembre 1 na may tatlong daan at tatlumpung kama at kalaunan ay kinonekta sa [[University of the Philippines College of Medicine|Paaralang Medikal ng Piilipinas]]. Nanatiling bukas ang PGH noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ika-2 Digmaang Pandaigdig]], kung kailan punung-pano ang kanyang silid ng mga biktima ng labanan. Kapwang pinagamot nito ang mga Pilipino at Hapones na sundalo at Amerikanong bilanggo, kahit noong paubos na ang suplay ng ospital. Noong 1981, inatasan ni Unang Ginang [[Imelda R. Marcos]] si Ariktektong J. Ramos upang maisagawa ang punong balak ng proyektong pagkukumpuni ng PGH.<ref name="PGHGovPH-History">{{Cite web|url = http://www.pgh.gov.ph/en/about-us/history/|title = HISTORY|date = |accessdate = 9 April 2015|website = Philippine General Hospital|publisher = |last = |first = |archive-date = 24 Marso 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150324202913/http://www.pgh.gov.ph/en/about-us/history/|url-status = dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150324202913/http://www.pgh.gov.ph/en/about-us/history/ |date=24 Marso 2015 }}</ref> Ipinagdiwang ng PGH ang kanyang sentenaryo noong 2007, isang daang taon mula noong nagpasa ng batas na nagtatag nito.<ref name="PGHGovPH-History" /> Noong [[pandemya ng coronavirus ng 2020 sa Pilipinas]], napili ang PGH bilang isa sa tatlong ''COVID-19 Referral Center'' para sa bansa. Naglaan ang ospital ng 130 kama para sa mga pasyente ng COVID-19, habang naglilingkod sa mga taong may ibang sakit.<ref>{{Cite web|url =https://www.rappler.com/nation/255620-pgh-accepts-doh-request-coronavirus-referral-hospital |title=PGH accepts DOH's request to be coronavirus referral hospital |date=March 23, 2020 |accessdate =March 28, 2020 |publisher=[[Rappler]] |last=Magsambol |first=Bonz }}</ref> Opisyal na tumanggap ang PGH ng mga ''referral'' ng COVID-19 mula sa mga ibang ospital simula noong Marso 30, 2020. <ref>{{Cite web|url=https://www.up.edu.ph/up-pgh-begins-operating-as-covid-19-referral-center/|title=UP-PGH begins operating as COVID-19 referral center|first=Celeste Ann Castillo|last=Llaneta}}</ref> == Arkitektura == [[File:PGH Pediment.JPG|thumb|Detalye ng pendimento ng Gusaling Pampangasiwaan ng UPM-PGH]] Ang Gusaling Pampangasiwaan ng Ospital Heneral ng Pilipinas ay nasa kahabaan ng [[Abenida Taft]] sa Maynila. Itinayo ito ni arkitektong [[Tomas Mapua]] sa [[Neoclassical architecture|istilong neoklasiko]] na sumunod sa plano ni [[Daniel Burnham]] para sa Maynila. Kasama sa plano ang Manila Hotel, Army and Navy Club at ang Ospital Heneral ng Pilipinas. Isinagawa ang mga ito ng kanyang kahalili, Parsons na isang tagaplano ng lungsod sa Pilipinas noong unang yugto ng [[History of the Philippines (1898-1946)|Kolonisasyong Amerikano]] sa bansa. Ang kanyang mga gawa ay malilinaw na pagsasalin ng Neoklasisismo sa bagong mestiso ng arkitekturang kolonyal at tropikal.<ref name=":2">{{cite journal |title=Methods and Strategies in theRehabilitation of the Luneta Hotel |journal=College of Architecture, UST |last=Fernandez |first=John Joseph |url=http://www.hdm.lth.se/fileadmin/hdm/alumni/papers/CMHB_2008b/19_PHI_John_Fernandez_-_Luneta_Hotel.pdf |format=PDF |accessdate=2015-04-09 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{clear right}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Unibersidad ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga ospital sa Pilipinas]] r6ka056v8id9or0qej32iuenevl05h7 News Gothic 0 255927 2205588 2090726 2026-04-30T17:15:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205588 wikitext text/x-wiki {{Infobox typeface | name = News Gothic | style = [[talaan ng mga pamilya ng tipo ng titik na sans serif|Sans-serif]] | classifications = ''Grotesque'' na sans-serif | image = News Gothic specimen.svg | date = 1908 | creator = Morris Fuller Benton | foundry = American Type Founders }} Ang '''News Gothic''' ay isang realistang sans-serif na pamilya ng [[tipo ng titik]] na may naitalang petsa na paggawa noong 1908 na dinisenyo ni Morris Fuller Benton, at nilabas ng kanyang pinagtratrabuhan na kompanya na American Type Founders (ATF).<ref name="American Type Designers and their Work">{{cite book|last1=Rollins|first1=Carl Purington|title=American Type Designers and their Work|date=1947|page=7|url=https://archive.org/details/RollinsAmericanTypeDesigners1947|accessdate=9 Hulyo 2017|language=Ingles}}</ref> Kapareho sa proporsyon at kayarian ang News Gothic sa [[Franklin Gothic]], na dinisenyo din ni Benton, subalit mas maliwanag. ==Mga nilabas na uring metal== [[File:ATF Gothics.png|thumb|Isang gabay pagkatapos ng digmaan (marahil mga 1958) na pinapaliwanag ang mga pangalan na ginamit ng ATF para sa kanilang maraming tila kaugnay na 'gotikang' tipo at tinatanghal ang kanilang na noo'y bagong News Gothic Bold.<ref name="Unidentified ATF Catalog">{{cite web|last1=MacMillan|first1=David|title=Unidentified ATF Catalog (Fragments)|url=http://www.circuitousroot.com/artifice/letters/press/noncomptype/typography/atf/unidentified-catalog-1/index.html|website=Circuitous Root|accessdate=9 Hulyo 2017|language=Ingles}}</ref>]] Sa sariling talambuhay ni Benton, sinulat niya ang tala ng sumusunod na mga disenyo bilang kanyang mga ambag sa pamilya:<ref name="A Reply to Rick von Holdt">{{cite web|last1=Cost|first1=Patricia|title=A Reply to Rick von Holdt|url=https://morrisbenton.com/2015/03/28/a-reply-to-rick-von-holdt/|website=Morris Benton website|accessdate=2 Enero 2017|language=Ingles}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''News Gothic'' * ''News Gothic Condensed'' * ''News Gothic Extra Condensed'' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Tipo ng titik]] p31qf5sgyrecp1nlj73zcv3vvvcuv0t Talaan ng mga lungsod sa Vietnam 0 257216 2205738 2158203 2026-05-01T09:06:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205738 wikitext text/x-wiki {{update}} [[Talaksan:Vietnam-CIA WFB Map.png|thumb|right|250px|Mapa of Vietnam]] Ang mga lungsod sa [[Vietnam]] ay kinikilala ng [[Pamahalaan ng Vietnam|pamahalaan]] bilang mga pamayanang may kalakihang lawak at populasyon na may ginagampanang mahalagang tungkulin ukol sa politika, ekonomiya at kultura. Nakabukod sa apat na mga kaurian ang estado ng mga lungsod: ''special'', ''first class'' (I), ''second class'' (II), at ''third class'' (III). ==Mga munisipalidad== Ang mga lungsod na kontrolado ng pamahalaang sentral (''centrally controlled cities'', [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]]: ''thành phố trực thuộc trung ương'') o munisipalidad ay mga lungsod na may malaking kahalagahan sa politika, ekonomiya at kultura ng Vietnam. Ang mga ito'y nasa tahasang pamumuno ng pamahalaang pambansa ng Vietnam at hindi pinamumunuan ng anumang lalawigan. Kasalukuyang may limang (5) munisipalidad ang Vietnam.<ref name=list>{{cite web|title=List of cities in Vietnam|url=http://www.vietnamtourism.org.vn/guide/list-of-cities-in-vietnam/|work=Vietnam Tourism|publisher=Vietnam Tourism Information|accessdate=11 October 2012|year=2010|archive-date=17 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217035109/http://www.vietnamtourism.org.vn/guide/list-of-cities-in-vietnam/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |-align=center bgcolor=#EFEFEF ! Lungsod !! Lawak (km<sup>2</sup>) !! Populasyon !! Estadong lungsod |- align=center | [[Cần Thơ]] || 1,408.9 || 1,248,000 || I |- align=center | [[Đà Nẵng]] || 1,285.4 || 1,028,000 || I |- align=center | [[Hải Phòng]] || 1,527.4 || 1,963,300 || I |- align=center | [[Hà Nội]] || 3,324.5 || 7,216,000 || Special |- align=center | [[Hồ Chí Minh City]] || 2,095.5 || 8,146,300 || Special |- | colspan="4" style="text-align:center; font-size:90%;"| ''Estadistika magmula noong 2015''<ref>{{cite web|url=http://gso.gov.vn/default.aspx?tabid=714|title=Số liệu thống kê – Diện tích, dân số và mật độ|trans-title=Interractive statistics tables – Area, population and density|format=''To access, click the desired location in column 1 (''Địa phương''), click "2015" in column 2 (''Năm''), and click the desired field in column 3 (''Chỉ tiêu''): click ''Diện tích'' for Area, ''Dân số'' for Population, and ''Mật độ dân số'' for Population density''|language=vi|publisher=General Statistics Office of Vietnam|accessdate=5 January 2017|archive-date=29 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629005156/http://www.gso.gov.vn/default.aspx?tabid=714|url-status=dead}}</ref> |} ;Mga munisipalidad <gallery mode="packed"> Talaksan:Khu trung tâm thành phố Hồ Chí Minh, nhìn từ phía quận 2.JPG|[[Ho Chi Minh City]], pinakamataong lungsod ng Vietnam Talaksan:07-HAIPHONG PORT.jpg|[[Haiphong]] Talaksan:Can Tho City - Stadt aus Sicht vom Boot.jpg|[[Can Tho]] Talaksan:Phong cảnh ở Ngũ Hành Sơn.jpg|[[Danang]] </gallery> ==Mga panlalawigang lungsod== Ang mga panlalawigang lungsod (''provincial cities'') sa Vietnam ay inilagay sa nasasakupan ng pamahalaan ng lalawigan. {| class="wikitable sortable" |-align=center bgcolor=#EFEFEF ! Blg. !! Lungsod !! Lalawigan !! Lawak (km<sup>2</sup>) !! data-sort-type="number" | Populasyon !! Estadong lungsod |-align=center | 1 || [[Bà Rịa]] || [[Lalawigan ng Bà Rịa–Vũng Tàu|Bà Rịa–Vũng Tàu]] || 91.46 ||122,424|| 3<ref>{{cite news|title=Ba Ria city established|url=http://news.gov.vn/Home/Ba-Ria-city-established/20128/15440.vgp|accessdate=11 October 2012|newspaper=VGP|date=22 August 2012|author=Huong Giang|agency=Vietnam Government Web Portal|archive-date=20 Disyembre 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121220034017/http://news.gov.vn/Home/Ba-Ria-city-established/20128/15440.vgp|url-status=dead}}</ref> |-align=center | 2 || [[Bạc Liêu]] || [[Lalawigan ng Bạc Liêu|Bạc Liêu]] || 175.4 ||188,863|| 2 |- align=center | 3 || [[Bảo Lộc]] || [[Lalawigan ng Lâm Đồng|Lâm Đồng]] ||232.56||153,362|| 3 |- align=center | 4 || [[Bắc Giang]] || [[Lalawigan ng Bắc Giang|Bắc Giang]] ||32.21||126,810|| 3 |- align=center | 5 || [[Bắc Kạn]]<ref>https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-892-NQ-UBTVQH13-thanh-lap-phuong-Xuat-Hoa-Huyen-Tung-thi-xa-Bac-Kan-289491.aspx</ref> || [[Lalawigan ng Bắc Kạn|Bắc Kạn]] ||137||56,800|| 3 |- align=center | 6 || [[Bắc Ninh]] || [[Lalawigan ng Bắc Ninh|Bắc Ninh]] ||80.28||272,634<ref>{{cite web|url=http://thuvienphapluat.vn/archive/Nghi-quyet-137-NQ-CP-nam-2013-thanh-lap-phuong-Khac-Niem-Khuc-Xuyen-Bac-Ninh-vb217914.aspx|accessdate=20 October 2015}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || 2 |- align=center | 7 || [[Bến Tre]] || [[Lalawigan ng Bến Tre|Bến Tre]] ||67.48||143,312|| 3<ref>{{cite web|title=Thành phố Bến Tre sẽ phát triển mạnh theo hướng đô thị bền vững, đô thị "xanh-sạch-đẹp-thân thiện" |url=http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=4389&Itemid=40 |work=www.bentre.gov.vn |publisher=Xã hội tỉnh Bến Tre |accessdate=11 October 2012 |author=Anh Hùng |date=26 December 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120301192637/http://www.bentre.gov.vn/index.php?option=com_content&task=view&id=4389&Itemid=40 |archivedate=1 March 2012 |df= }}</ref> |- align=center | 8 || [[Biên Hòa]] || [[Lalawigan ng Đồng Nai|Đồng Nai]] ||264.07||1,104,495|| 1 |- align=center | 9 || [[Buôn Ma Thuột]] || [[Lalawigan ng Đắk Lắk|Đắk Lắk]] ||370.00||340,000|| 1 |- align=center | 10 || [[Cà Mau]] || [[Lalawigan ng Cà Mau|Cà Mau]] ||250.3||204,895|| 2 |- align=center | 11 || [[Cam Ranh]] || [[Lalawigan ng Khánh Hòa|Khánh Hòa]] ||325.0||128,358 <ref>[http://www.chinhphu.vn/vanbanpq/lawdocs/NQ65CP.PDF?id=103466 Establish the city of Cam Ranh] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722112410/http://www.chinhphu.vn/vanbanpq/lawdocs/NQ65CP.PDF?id=103466 |date=2011-07-22 }}</ref>|| 3 |- align=center | 12 || [[Cao Bằng]] || [[Lalawigan ng Cao Bằng|Cao Bằng]] ||107.6||84,421|| 3 |- align=center | 13 || [[Cao Lãnh]] || [[Lalawigan ng Đồng Tháp|Đồng Tháp]] ||107.195||149,837|| 3 |- align=center | 14 || [[Cẩm Phả]] || [[Lalawigan ng Quảng Ninh|Quảng Ninh]] ||486.4||195,800||3<ref>{{cite web|title=Thông tin chi tiết Văn bản chỉ đạo điều hành|url=http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=509&_page=1&mode=detail&document_id=155316|work=CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ|publisher=CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ CHÍNH PHỦ|accessdate=11 October 2012|author=Nguyễn Tấn Dũng|language=Vietnamese|date=21 February 2012|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226013423/http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=509&_page=1&mode=detail&document_id=155316|url-status=dead}}</ref> |- align=center | 15 || [[Châu Đốc]] || [[Lalawigan ng An Giang|An Giang]] ||105.290||157,298|| 3 |- align=center | 16 || [[Đà Lạt]] || [[Lalawigan ng Lâm Đồng|Lâm Đồng]] ||393.29||256,393|| 1 |- align=center | 17 || [[Điện Biên Phủ]] || [[Lalawigan ng Điện Biên|Điện Biên]] ||60.09||70,639|| 3 |- align=center | 18 || [[Đông Hà]] || [[Lalawigan ng Quảng Trị|Quảng Trị]] ||73.06||93,756|| 3<ref>{{cite web|title=Quảng Trị: Thành lập thành phố Đông Hà|url=http://dantri.com.vn/c20/s20-343507/thanh-lap-thanh-pho-dong-ha.htm|work=Dantri|publisher=Cơ quan của TW Hội Khuyến học Việt Nam|accessdate=11 October 2012|author=Nguyễn Hương|date=12 August 2009}}</ref> |- align=center | 19 || [[Đồng Hới]] || [[Lalawigan ng Quảng Bình|Quảng Bình]] ||155.54||160,325|| 2<ref>http://www.baoxaydung.com.vn/news/vn/thoi-su/de-nghi-cong-nhan-thanh-pho-dong-hoi-la-do-thi-loai-ii.html{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- align=center | 20 || [[Hà Giang]] || [[Lalawigan ng Hà Giang|Hà Giang]] ||135.32||71,689|| 3 |- align=center | 21 || [[Hạ Long]] || [[Lalawigan ng Quảng Ninh|Quảng Ninh]] ||208.7||203,731|| 1 |- align=center | 22 || [[Hà Tĩnh]] || [[Lalawigan ng Hà Tĩnh|Hà Tĩnh]] ||56.19||117,546|| 3 |- align=center | 23 || [[Hải Dương]] || [[Lalawigan ng Hải Dương|Hải Dương]] ||71.39||187,405|| 2 |- align=center | 24 || [[Hòa Bình]] || [[Lalawigan ng Hòa Bình|Hòa Bình]] ||148.2||93,409|| 3 |- align=center | 25 || [[Hội An]] || [[Lalawigan ng Quảng Nam|Quảng Nam]]||61.47||121,716|| 3 |- align=center | 26 || [[Huế]] || [[Lalawigan ng Thừa Thiên–Huế|Thừa Thiên–Huế]] ||83.3||333,715<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.huecity.gov.vn/Index.aspx |access-date=2017-05-31 |archive-date=2008-02-08 |archive-url=https://archive.today/20080208110323/http://www.huecity.gov.vn/Index.aspx |url-status=dead }}</ref>|| 1 |- align=center | 27 || [[Hưng Yên]] || [[Lalawigan ng Hưng Yên|Hưng Yên]] ||46.8||121,486|| 3 |- align=center | 28 || [[Kon Tum]] || [[Lalawigan ng Kon Tum|Kon Tum]] ||432.98||137,662|| 3 |- align=center | 29 || [[Lai Châu]] || [[Lalawigan ng Lai Châu|Lai Châu]] ||70.4||55,227|| 3 |- align=center | 30 || [[Lạng Sơn]] || [[Lalawigan ng Lạng Sơn|Lạng Sơn]] ||79.0||148,000|| 3 |- align=center | 31 || [[Lào Cai]] || [[Lalawigan ng Lào Cai|Lào Cai]] ||221.5||94,192|| 2 |- align=center | 32 || [[Long Xuyên]] || [[Lalawigan ng An Giang|An Giang]] ||106.87||280,300|| 2 |- align=center | 33 || [[Móng Cái]] || [[Lalawigan ng Quảng Ninh|Quảng Ninh]] ||518.28||108,016|| 3 |- align=center | 34 || [[Mỹ Tho]] || [[Lalawigan ng Tiền Giang|Tiền Giang]] ||79.8||215,000|| 1 |- align=center | 35 || [[Nam Định]] || [[Lalawigan ng Nam Định|Nam Định]] ||46.4||191,900|| 1 |- align=center | 36 || [[Nha Trang]] || [[Lalawigan ng Khánh Hòa|Khánh Hòa]] ||251.0||392,279|| 1 |- align=center | 37 || [[Ninh Bình]] || [[Lalawigan ng Ninh Bình|Ninh Bình]] ||48.3||130,517|| 2 |- align=center | 38 || [[Phan Rang–Tháp Chàm]] || [[Ninh Thuận]]||79.37||102,941|| 3 |- align=center | 39 || [[Phan Thiết]] || [[Lalawigan ng Bình Thuận|Bình Thuận]] ||206.0||255,000|| 2 |- align=center | 40 || [[Phủ Lý]] || [[Lalawigan ng Hà Nam|Hà Nam]] ||34.27||121,350|| 3 |- align=center | 41 || [[Pleiku]] || [[Lalawigan ng Gia Lai|Gia Lai]] ||260.61||186,763|| 2 |- align=center | 42 || [[Quảng Ngãi]] || [[Lalawigan ng Quảng Ngãi|Quảng Ngãi]] ||37.12||134,400 || 3 |- align=center | 43 || [[Qui Nhơn]] || [[Lalawigan ng Bình Định|Bình Định]] ||284.28||311,000|| 1 |- align=center | 44 || [[Rạch Giá]] || [[Lalawigan ng Kiên Giang|Kiên Giang]] ||97.75||228,360||2 |- align=center | 45 || [[Sa Đéc]] || [[Lalawigan ng Đồng Tháp|Đồng Tháp]] ||59.81||152,237|| 3 |- align=center | 46 || [[Sầm Sơn]] || [[Lalawigan ng Thanh Hóa|Thanh Hóa]] ||44.94||150,902|| 3<ref>[http://www.tienphong.vn/xa-hoi/cong-bo-thanh-lap-thanh-pho-sam-son-1142812.tpo Công bố thành lập thành phố Sầm Sơn]</ref> |- align=center | 47 || [[Sóc Trăng]] || [[Lalawigan ng Sóc Trăng|Sóc Trăng]] ||76.15||173,922|| 3 |- align=center | 48 || [[Sông Công]] || [[Lalawigan ng Thái Nguyên|Thái Nguyên]] ||98.37||109,409|| 3 |- align=center | 49 || [[Sơn La]] || [[Lalawigan ng Sơn La|Sơn La]] ||324.93||107,282|| 3 |- align=center | 50 || [[Tam Điệp]] || [[Lalawigan ng Ninh Bình|Ninh Bình]] ||104.98||104,175|| 3 |- align=center | 51 || [[Tam Kỳ]] || [[Lalawigan ng Quảng Nam|Quảng Nam]] ||92.63||120,256|| 3 |- align=center | 52 || [[Tân An]] || [[Lalawigan ng Long An|Long An]] ||81.79||166,419|| 3 |- align=center | 53 || [[Tây Ninh]] || [[Lalawigan ng Tây Ninh|Tây Ninh]] ||140||153,537|| 3 |- align=center | 54 || [[Thái Bình]] || [[Lalawigan ng Thái Bình|Thái Bình]] ||67.7||270,000|| 2 |- align=center | 55 || [[Thái Nguyên]] || [[Lalawigan ng Thái Nguyên|Thái Nguyên]] ||189.70||330,000|| 1<ref>[http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/398633/Thai-Nguyen-la-do-thi-loai-1.html Thái Nguyên trở thành đô thị loại I]</ref> |- align=center | 56 || [[Thanh Hóa]] || [[Lalawigan ng Thanh Hóa|Thanh Hóa]] ||57.8||197,551|| 1 |- align=center | 57 || [[Thủ Dầu Một]] || [[Lalawigan ng Bình Dương|Bình Dương]] ||118.67||271,000|| 1 |- align=center | 58 || [[Trà Vinh]] || [[Lalawigan ng Trà Vinh|Trà Vinh]] ||68.03||131,360|| 3 |- align=center | 59 || [[Tuy Hòa]] || [[Lalawigan ng Phú Yên|Phú Yên]] ||212.62||167,174|| 2 |- align=center | 60 || [[Tuyên Quang]] || [[Lalawigan ng Tuyên Quang|Tuyên Quang]] ||119.17||110,119|| 3 |- align=center | 61 || [[Uông Bí]] || [[Lalawigan ng Quảng Ninh|Quảng Ninh]] ||256.3||170,000|| 2<ref name="TP">{{Cite web |title=Thành lập thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh |url=http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thanh-lap-thanh-pho-Uong-Bi-tinh-Quang-Ninh/20112/66357.vgp |access-date=2017-05-31 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421043301/http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thanh-lap-thanh-pho-Uong-Bi-tinh-Quang-Ninh/20112/66357.vgp |url-status=dead }}</ref> |- align=center | 62 || [[Vị Thanh]] || [[Lalawigan ng Hậu Giang|Hậu Giang]] ||118.67||97,222|| 3 |- align=center | 63 || [[Việt Trì]] || [[Lalawigan ng Phú Thọ|Phú Thọ]] ||110.99||277,539<ref>{{Cite web |url=http://www.viettri.gov.vn/vt/GIoI-THIeU-CHUNG-Ve-THaNH-PHo-VIeT-TRi-t15918-7777.html |title=Archive copy |access-date=2017-05-31 |archive-date=2014-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224133005/http://www.viettri.gov.vn/vt/GIoI-THIeU-CHUNG-Ve-THaNH-PHo-VIeT-TRi-t15918-7777.html |url-status=dead }}</ref>|| 1<ref>{{Cite web |url=http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thanh-pho-Viet-Tri-duoc-cong-nhan-la-do-thi-loai-I/20125/136926.vgp |title=Archive copy |access-date=2017-05-31 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213200518/http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thanh-pho-Viet-Tri-duoc-cong-nhan-la-do-thi-loai-I/20125/136926.vgp |url-status=dead }}</ref> |- align=center | 64 || [[Vinh]] || [[Lalawigan ng Nghệ An|Nghệ An]] ||104.98||282,981<ref>{{Cite web |title=Vinh trở thành đô thị loại I |url=http://tintuc.xalo.vn/00-1462402341/tp_vinh_duoc_cong_nhan_do_thi_loai_1.html |access-date=2017-05-31 |archive-date=2009-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091204173801/http://tintuc.xalo.vn/00-1462402341/tp_vinh_duoc_cong_nhan_do_thi_loai_1.html |url-status=dead }}</ref> || 1 |- align=center | 65 || [[Vĩnh Long]] || [[Lalawigan ng Vĩnh Long|Vĩnh Long]] ||48.01||147,039 || 3 |- align=center | 66 || [[Vĩnh Yên]] || [[Lalawigan ng Vĩnh Phúc|Vĩnh Phúc]] ||50.80||122,568 || 2 |- align=center | 67 || [[Vũng Tàu]] || [[Lalawigan ng Bà Rịa–Vũng Tàu|Bà Rịa–Vũng Tàu]] || 141.1 || 327,000<ref>{{cite web|url=http://vungtau.baria-vungtau.gov.vn/web/guest/thanh-pho-vung-tau/-/brvt/extAssetPublisher/content/3450479/gioi-thieu-thanh-pho-vung-tau-1|title=Giới thiệu thành phố Vũng Tàu|publisher=Ba Ria-Vung Tau People's Committee|access-date=2017-05-31|archive-date=2017-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701212419/http://vungtau.baria-vungtau.gov.vn/web/guest/thanh-pho-vung-tau/-/brvt/extAssetPublisher/content/3450479/gioi-thieu-thanh-pho-vung-tau-1|url-status=dead}}</ref> || 1 |- align=center | 68 || [[Yên Bái]] || [[Lalawigan ng Yên Bái|Yên Bái]] ||108.155||95,892|| 3 |} ;Mga pinakamalaking panlalawigang lungsod <gallery mode="packed"> Talaksan:Bien Hoa City 15.JPG|[[Biên Hòa]] Talaksan:Buôn Ma Thuột city square.jpg|[[Buôn Ma Thuột]] Talaksan:Hue Vietnam Perfume-River-02.jpg|[[Huế]] Talaksan:Thái Nguyên skyline.jpg|[[Thái Nguyên]] Talaksan:View of Quy Nhon.jpg|[[Qui Nhơn]] Talaksan:A street in Vinh by night.JPG|[[Vinh]] Talaksan:Viet tri cua toi.jpg|[[Việt Trì]] Talaksan:Dalat market, Vietnam.jpg|[[Đà Lạt]] Talaksan:Phan Thiết - street.JPG|[[Phan Thiết]] Talaksan:Rach Gia.JPG|[[Rạch Giá]] </gallery> ==Tingnan din== *[[Mga lalawigan ng Vietnam]] *[[Provincial city (Vietnam)]] *[[District-level town (Vietnam)]] ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} ==Mga ugnay panlabas== {{commonscat-inline|Cities in Vietnam|'''Cities in Vietnam'''}} {{Asia topic|Talaan ng mga lungsod sa}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod ayon sa bansa|Vietnam]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Vietnam| ]] hqr2vx29g9yxq3krjgpjblihvzhz2vc Talaan ng mga lungsod sa Bangladesh 0 257284 2205759 2193482 2026-05-01T10:24:56Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:Bell's_Park,_Barishal_Aerial_view.jpg]] with [[File:Bangabandhu_Uddyan_Aerial_view.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Revert renaming; revert back to the title used by the uploader. W 2205759 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Bg-map.png|thumb|right|250px|Mapa ng Bangladesh]] Ayon sa Bangladesh Bureau of Statistics, ang mga lugar na may populasyong hindi bababa sa 100,000 ay maituturi na isang lungsod (''city'') sa Bangladesh. Ang mga lugar na may populasyong mababa sa 100,000 ay iniuring mga bayan (''towns'').<ref>{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/PopulationHousingCensus2011.pdf |title=Population Census 2011: National Volume-3: Urban Area Report |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |page=8 |access-date=31 January 2016}}</ref> Ang sumusunod ay isang '''talaan ng mga lungsod sa [[Bangladesh]]'''. ==Mga malalaking lungsod na pinamumunuan ng mga ''City Corporation''== Ang mga pangunahing lungsod ng Bangladesh ay pinamumunuan ng mga ''[[City Corporation]]''. <gallery mode=packed> Dhaka Skyline at Night.jpg|[[Dhaka]], kabisera ng Bangladesh Ctg Agrabad4.jpg|[[Chittagong]] Khulna City View.jpg|[[Khulna]] Rajshahi panorama.jpg|[[Rajshahi]] Photo of Mohakhali Korail.jpg|[[Mymensingh]] Bangabandhu Uddyan Aerial view.jpg|[[Barisal]] Garden city Building, Sylhet.jpg|[[Sylhet]] Tajhat Rajbari.JPG|[[Rangpur City|Rangpur]] <!-- Comilla City Skyline.jpg|[[Comilla]] --> Lake outside the mosque, Islamic University of Technology.jpg|[[Gazipur, Dhaka Division|Gazipur]] Skyline in Narayanganj.jpg|[[Narayanganj]] </gallery> ==Mga lungsod na pinamumunuan ng ''Pourashavas''== Ito ay mga iba pang lungsod ng Bangladesh na pinamumunuan ng mga ''[[pourashava]]'' o mga ''Municipal Corporation''. [[Talaksan:Bogra Sathmatha.jpg|thumb|[[Bogra]]]] [[Talaksan:Tangail City Skyline.jpg|thumb|[[Tangail]]]] {| class="wikitable sortable" |- ! Ranggo !! Lungsod !! Lawak<br>(kilometro kuwadrado) !! Populasyon<br>(2011)<ref>http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/PopulationHousingCensus2011.pdf</ref> |- | style="text-align:right;" | 1. || [[Bogra]] || style="text-align:right;" | 26.86 || style="text-align:right;" |266,930 |- | style="text-align:right;" | 2. || [[Mymensingh]] || style="text-align:right;" | 31.60 || style="text-align:right;" | 258,040 |- | style="text-align:right;" | 3. || [[Jessore]] || style="text-align:right;" | 14.72 || style="text-align:right;" | 201,796 |- | style="text-align:right;" | 4. || [[Dinajpur]] || style="text-align:right;" | 22.00 || style="text-align:right;" |186,727 |- | style="text-align:right;" | 5. || [[Nawabganj (town)|Nawabganj]] || style="text-align:right;" |24.60 || style="text-align:right;" | 180,731 |- | style="text-align:right;" | 6. || [[Brahmanbaria]] || style="text-align:right;" | 77.20 || style="text-align:right;" | 172,017 |- | style="text-align:right;" | 7. || [[Tangail]] || style="text-align:right;" | 35.22 || style="text-align:right;" |167,412 |- | style="text-align:right;" | 8. || [[Feni Sadar Upazila|Feni]] || style="text-align:right;" | 27.20 || style="text-align:right;" | 156,971 |- | style="text-align:right;" | 9. || [[Sirajganj]] || style="text-align:right;" | 28.49 || style="text-align:right;" |156,080 |- | style="text-align:right;" | 10. || [[Pabna]] || style="text-align:right;" | || style="text-align:right;" | 144,442 |- | style="text-align:right;" | 11. || [[Jamalpur Sadar Upazila|Jamalpur]] || style="text-align:right;" | 53.28 || style="text-align:right;" | 142,764 |- | style="text-align:right;" | 12. || [[Faridpur Sadar Upazila|Faridpur]] || style="text-align:right;" | 17.38 || style="text-align:right;" | 121,632 |- | style="text-align:right;" | 13. || [[Cox's Bazar]] || style="text-align:right;" | 32.90 || style="text-align:right;" |120,480 |- | style="text-align:right;" | 14. || [[Noakhali]] || style="text-align:right;" | || style="text-align:right;" |107,654 |- | style="text-align:right;" | 15. || [[Kushtia]] || style="text-align:right;" | 27.75 || style="text-align:right;" |102,988 |} ==Populasyon== {{see also|Demograpiya ng Bangladesh}} Ang Dhaka ay ang pinakamalaking [[pook urbano]] at [[kalakhang pook]] (''metropolitan area'') sa Bangladesh. Ang Chittagong ay ang pangalawang pinakamalaking lungsod sa bansa gayundin ang pangalawang pinakamalaking kalakhang pook nito habang ang Rajshahi ay ang pangatlong pinakamalaking kalakhan sa bansa. Kabilang sa mga iba pang pangunahing lungsod sa bansa na may mga populasyong higit sa 300,000 katao ay Mymensingh, Narayanganj, Sylhet, Khulna, Rangpur, Bogra, Barisal at Comilla. Ang sumusunod na talahanayan ay nagpapakita ng mga pinakamalaking pook sa loob ng isang pamahalaang lokal na pook (''local government area''). {|class="wikitable sortable" !Pangalan !Dibisyon !Populasyon (2011)<ref>{{cite web |url=http://203.112.218.65/WebTestApplication/userfiles/Image/National%20Reports/PopulationHousingCensus2011.pdf |title=National Volume-3: Urban Area Report |date=August 2014 |pages=23-24 |website=Population and Housing Census 2011 |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics}}</ref><ref>Subsequent to the 2011 census, the boundaries of Dhaka were significantly expanded: {{cite news |author1=Partha Pratim Bhattacharjee |author2=Mahbubur Rahman Khan |date=7 May 2016 |title=Govt to double size of Dhaka city area |url=http://www.thedailystar.net/frontpage/govt-double-size-dhaka-city-area-1219972 |newspaper=The Daily Star}} and {{cite news |title=Dhaka City expands by more than double after inclusion of 16 union councils |url=http://bdnews24.com/bangladesh/2016/05/09/dhaka-city-expands-by-more-than-double-after-inclusion-of-16-union-councils |newspaper=bdnews24.com |date=9 May 2016}} Population has not been recalculated.</ref><ref>Subsequent to the 2011 census, Comilla became a city corporation combining two pourashavas: {{cite web |url=http://cocc.gov.bd/ |title=Welcome to Comilla City Corporation |website=Comilla City Corporation |access-date=2017-06-29 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815102829/http://cocc.gov.bd/ |url-status=dead }} Population has been recalculated accordingly.</ref> |- | [[Dhaka]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 8,906,039 |- | [[Chittagong]] | [[Dibisyon ng Chittagong|Chittagong]] | 2,592,439 |- | [[Khulna]] | [[Dibisyon ng Khulna|Khulna]] | 664,728 |- | [[Sylhet]] | [[Dibisyon ng Sylhet|Sylhet]] | 531,663 |- | [[Rajshahi]] | [[Dibisyon ng Rajshahi|Rajshahi]] | 451,425 |- | [[Comilla]] | [[Dibisyon ng Chittagong|Chittagong]] | 407,901 |- | [[Tongi]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 406,420 |- | [[Bogra]] | [[Dibisyon ng Rajshahi|Rajshahi]] | 400,983 |- | [[Mymensingh]] | [[Dibisyon ng Mymensingh|Mymensingh]] | 389,918 |- | [[Barisal]] | [[Dibisyon ng Barisal|Barisal]] | 339,308 |- | [[Rangpur City|Rangpur]] | [[Dibisyon ng Rangpur|Rangpur]] | 307,053 |- | [[Narayanganj]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 286,330 |- | [[Siddhirganj]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 256,760 |- | [[Jessore]] | [[Dibisyon ng Khulna|Khulna]] | 237,478 |- | [[Cox's Bazar]] | [[Dibisyon ng Chittagong|Chittagong]] | 223,522 |- | [[Gazipur City|Gazipur]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 213,061 |- | [[Brahmanbaria]] | [[Dibisyon ng Chittagong|Chittagong]] | 193,814 |- | [[Dinajpur]] | [[Dibisyon ng Rangpur|Rangpur]] | 191,329 |- | [[Narsingdi Sadar Upazila|Narsingdi]] | [[Dibisyon ng Dhaka|Dhaka]] | 185,128 |- | [[Nawabganj]] | [[Dibisyon ng Rajshahi|Rajshahi]] | 180,731 |} ==Tingnan din== * [[Talaan ng mga lungsod sa Asya]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga ugnay panlabas== {{Commons category|Cities in Bangladesh}} * [http://www.citypopulation.de/Bangladesh-Mun.html Principal cities and municipalities in Bangladesh] * [http://www.kropla.com/city_bangladesh.htm International city telephone codes for Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011053709/http://kropla.com/city_bangladesh.htm |date=2007-10-11 }} * [http://www.bangladeshpost.gov.bd/PostCodeList.asp?DivID=2 Bangladesh postal codes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012234541/http://www.bangladeshpost.gov.bd/PostCodeList.asp?DivID=2 |date=2010-10-12 }} * [http://www.tageo.com/index-e-bg-cities-BD.htm List of Bangladesh cities] * [http://www.bangladeshgateway.org/egovernment/Pourashava_Ordinance.pdf The Paurashava Ordinance 1977] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512075527/http://www.bangladeshgateway.org/egovernment/Pourashava_Ordinance.pdf |date=2008-05-12 }} {{Bangladesh cities}} {{Asia topic|Talaan ng mga lungsod sa}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Bangladesh| ]] [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod ayon sa bansa|Bangladesh]] 9mkcz81hq9fuhkiudy0c6cvz2bi59mg Felis 0 263236 2205618 2204916 2026-04-30T22:51:31Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2205618 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = ''Felis'' | fossil_range = [[Messinian]] – [[Holocene]] {{Fossilrange|7|0}} | image = Wildkatze MGH.jpg | image_caption = ''[[Felis silvestris]]'' | taxon = Felis | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = *''[[Felis bieti]]'' *''[[Felis catus]]'' *''[[Felis chaus]]'' *''[[Felis lybica]]'' *''[[Felis margarita]]'' *''[[Felis nigripes]]'' *''[[Felis silvestris]]'' *''[[Felis attica]]'' [[Ekstinsiyon|†]] *''[[Felis lunensis]]'' [[Ekstinsiyon|†]] | range_map = Felis range.png | range_map_caption = }} Ang '''''Felis''''' ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng [[Aprika]] at timog ng 60° latitude sa [[Europa]] at [[Asya]] sa [[Indochina]]. Kasama rin sa genus na ito ang ''domestic cat''. Ang pinakamaliit na ''Felis'' species ay ang ''black-footed cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang ''jungle cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na [[rodent]], mga [[ibon]] at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran. == Mga species == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q7432 ; wdt:P171* wd:Q228283 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Species ! Ibang tawag ! MSW |- | | ''[[Felis affinis]]'' | | |- | | ''[[Felis agrius]]'' | | |- | | ''[[Felis aurata]]'' | | |- | | ''[[Felis aztecus]]'' | | |- | | ''[[Felis badia]]'' | | |- | | ''[[Felis bangsi]]'' | | |- | | ''[[Felis bengalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|center|128px]] | ''[[Felis bieti]]'' | es:Gato de Biet<br/>es:Gato del Desierto de China<br/>fr:Chat de Biet<br/>en:Chinese alpine steppe cat<br/>en:Chinese desert cat<br/>en:Chinese mountain cat<br/>en:Chinese steppe cat<br/>en:grass cat<br/>de:Graukatze<br/>zh:Q8514猫<br/>zh:荒漠猫 | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000030 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis bituminosa]]'' | | |- | [[Talaksan:PSM V51 D522 Felis bracatta from southern brazil.png|center|128px]] | ''[[Felis braccata]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyrhyncha]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyura]]'' | | |- | | ''[[Felis cafra]]'' | | |- | | ''[[Felis californica]]'' | | |- | | ''[[Felis capensis]]'' | | |- | | ''[[Felis caracal]]'' | | |- | | ''[[Felis catolynx]]'' | | |- | [[Talaksan:Cat November 2010-1a.jpg|center|128px]] | ''[[Felis catus]]'' | zh-tw:貓<br/>fi:kissa<br/>en:cat<br/>nb:huskatt<br/>syl:ꠝꠦꠇꠥꠞ<br/>ar:الضَيْوَن<br/>ar:السِّنَّور البرّي<br/>ar:القط البرِّي<br/>ro:Pisică sălbatică<br/>su:ucing<br/>sl:domača mačka<br/>ru:кошка<br/>nl:huiskat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000031 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis centralis]]'' | | |- | | ''[[Felis charltonii]]'' | | |- | [[Talaksan:Jungle Cat Felis chaus by Dr. Raju Kasambe DSCN7957 (3).jpg|center|128px]] | ''[[Felis chaus]]'' | en:Jungle cat<br/>es:Gato de la Jungla<br/>es:Gato de los Pantanos<br/>fr:Chat de jungle<br/>fr:Chat des Marais<br/>en:Jungle Cat<br/>en:Reed Cat<br/>en:Swamp Cat<br/>de:Rohrkatze<br/>en:jungle cat<br/>fr:Chat des marais<br/>es:Gato de los pantanos<br/>es:Gato de la jungla<br/>zh:丛林猫<br/>ast:gatu la xungla<br/>sl:džungelska mačka<br/>sl:močvirski ris | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000032 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis chinensis]]'' | | |- | | ''[[Felis concolor]]'' | | |- | | ''[[Felis constantina]]'' | | |- | | ''[[Felis coryi]]'' | | |- | | ''[[Felis couguar]]'' | | |- | | ''[[Felis daemon]]'' | | |- | | ''[[Felis daggetti]]'' | | |- | | ''[[Felis discolor]]'' | | |- | | ''[[Felis dominicanorum]]'' | | |- | | ''[[Felis eira]]'' | | |- | | ''[[Felis emiliae]]'' | | |- | [[Talaksan:Prionailurus bengalensis euptilurus (9413725653).jpg|center|128px]] | ''[[Felis euptilura]]'' | | |- | | ''[[Felis fasciatus]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonii]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonis]]'' | | |- | | ''[[Felis glaucula]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293086.jpg|center|128px]] | ''[[Felis gracilis]]'' | | |- | | ''[[Felis grampia]]'' | | |- | | ''[[Felis guigna]]'' | | |- | | ''[[Felis guttata]]'' | | |- | | ''[[Felis haussa]]'' | | |- | | ''[[Felis hawveri]]'' | | |- | | ''[[Felis herschelii]]'' | | |- | | ''[[Felis hippolestes]]'' | | |- | | ''[[Felis improcera]]'' | | |- | | ''[[Felis ingrami]]'' | | |- | | ''[[Felis insularis]]'' | | |- | | ''[[Felis jacobita]]'' | | |- | | ''[[Felis jaguarundi]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293381.jpg|center|128px]] | ''[[Felis javanensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CV) (8557363792).jpg|center|128px]] | ''[[Felis jubata]]'' | | |- | | ''[[Felis lanea]]'' | | |- | | ''[[Felis leo]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardus]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis lybica.jpg|center|128px]] | ''[[Felis lybica]]'' | zh:野猫<br/>ro:Pisică sălbatică africană | |- | | ''[[Felis lynx]]'' | nl:lynx<br/>fr:lynx boréal<br/>en:lynx, eurasian lynx<br/>de:Eurasiatischer Luchs<br/>sl:evrazijski ris | |- | | ''[[Felis maculata]]'' | | |- | | ''[[Felis manchurica]]'' | | |- | | ''[[Felis manul]]'' | en:Pallas’s Cat<br/>en:Manul<br/>de:Manul | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000043 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:SandCat12.jpg|center|128px]] | ''[[Felis margarita]]'' | en:Sand cat<br/>es:Gato de las Arenas<br/>es:Gato del Sahara<br/>fr:Chat des sables<br/>en:Sand Cat<br/>en:Sand Dune Cat<br/>de:Sandkatze<br/>de:Wüstenkatze<br/>ast:gatu'l sable<br/>ro:Pisică de deșert<br/>ro:Pisică de nisip<br/>ro:Pisică de barcană | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000047 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis marmorata]]'' | | |- | | ''[[Felis megabalica]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis moormensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nebulosa]]'' | | |- | | ''[[Felis neglecta]]'' | | |- | | ''[[Felis nepalensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nigra]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg|center|128px]] | ''[[Felis nigripes]]'' | en:Black-footed cat<br/>es:Gato de Pies Negros<br/>es:Gato Patinegro<br/>fr:Chat à pieds noirs<br/>en:Black-footed Cat<br/>en:Small-spotted Cat<br/>de:Schwarzfußkatze<br/>ro:Pisică cu picioare negre | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000054 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis ocreata]]'' | | |- | | ''[[Felis olympus]]'' | | |- | | ''[[Felis onca]]'' | | |- | | ''[[Felis oregonensis]]'' | | |- | | ''[[Felis ornata]]'' | | |- | [[Talaksan:Leopardus pajeros Werner.JPG|center|128px]] | ''[[Felis pajeros]]'' | | |- | | ''[[Felis pardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis pardina]]'' | | |- | | ''[[Felis pardinoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardochrous]]'' | | |- | | ''[[Felis pardoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardus]]'' | | |- | | ''[[Felis patagonica]]'' | | |- | | ''[[Felis pennsylvanica]]'' | | |- | | ''[[Felis pirrensis]]'' | | |- | | ''[[Felis planiceps]]'' | | |- | | ''[[Felis pulchella]]'' | | |- | | ''[[Felis puma]]'' | | |- | | ''[[Felis ricketti]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosa]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosus]]'' | | |- | | ''[[Felis rufa]]'' | | |- | | ''[[Felis rutilus]]'' | | |- | | ''[[Felis senegalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CVIII) (8557366038).jpg|center|128px]] | ''[[Felis serval]]'' | | |- | | ''[[Felis servalina]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis silvestris silvestris Luc Viatour.jpg|center|128px]] | ''[[Felis silvestris]]'' | en:wildcat<br/>es:Gato Montés<br/>es:Gato Silvestre<br/>fr:Chat sauvage<br/>en:wild cat<br/>de:Wildkatze<br/>cs:kočka divoká<br/>nl:wilde kat<br/>fr:chat sauvage, chat sauvage deurope, chat forestier<br/>zh:野猫<br/>ast:algaire<br/>ast:gatu algaire<br/>ast:gatona rabiada<br/>sl:divja mačka<br/>zh:草原斑猫<br/>ro:Pisică sălbatică europeană<br/>hu:vadmacska<br/>en:European wildcat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000057 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis sp.]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293080.jpg|center|128px]] | ''[[Felis sumatrana]]'' | | |- | | ''[[Felis tartessia]]'' | | |- | | ''[[Felis temminckii]]'' | | |- | | ''[[Felis tenasserimensis]]'' | | |- | | ''[[Felis tigrina]]'' | | |- | | ''[[Felis tigris]]'' | | |- | | ''[[Felis togoensis]]'' | | |- | | ''[[Felis uncia]]'' | | |- | | ''[[Felis undata]]'' | | |- | | ''[[Felis venatica]]'' | | |- | | ''[[Felis villosa]]'' | | |- | | ''[[Felis viverrinus]]'' | | |- | | ''[[Felis wagati]]'' | | |- | | ''[[Felis weidii]]'' | | |- | | ''[[Felis yagouaroundi]]'' | | |} {{Wikidata list end}} {{stub}} [[kategorya:Felis|*]] [[kategorya:Felidae]] nbg6b7bk765h70kniqoxzqxab9byh56 Sofia Andres 0 275395 2205723 2089252 2026-05-01T06:25:30Z ~2026-26334-28 161344 2205723 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sofia Andres | image = | imagesize = | caption = | birth_name = Sofia Louise Alejandre Andres | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1998|8|24}} | height = | birth_place = [[Antipolo]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | othername = | occupation = [[Aktres]], Modelo | agent = [[Star Magic]] (2012–kasalukuyan) <br/> [[Regal Entertainment]] (2017–kasalukuyan) | years_active = 2012–kasalukuyan | sibling = | partner = | website = }} Si '''Sofia Louise Alejandre Andres'', '''''o mas kilala bilang '''Sofia Andres''' (ipinanganak Agosto 24, 1998), ay isang artista at modelo mula sa [[Pilipinas]]. Kilala siya sa pagganap sa mga [[pelikula]] at palabas sa [[telebisyon]] partikular ang ''[[She's Dating the Gangster]]'', ''[[Relaks, It's Just Pag-Ibig]]'', ''[[Forevermore (seryeng pantelebisyon)|Forevermore]]'', ''[[Pusong Ligaw]]'' at ''[[Bagani (seryeng pantelebisyon)|Bagani]]''. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Title !! Role !! Network |- | 2012 || ''[[Princess and I]]'' || Dindi Maghirang || rowspan=18|[[ABS-CBN]] |- | rowspan=2|2013 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Kamison]]'' || batang Tessa |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Singsing]]'' || |- | rowspan=3|2014 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Kwintas]]'' || |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Stars]]'' || Ylette |- | ''[[Forevermore (seryeng pantelebisyon)|Forevermore]]'' || Katherine "Kate" Saavedra |- | rowspan=5|2015 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Sanggol]]'' || Joy |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanataym Presents: My Kung Fu Chinito]]'' || Carla |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Sigaw Ng Katarungan]]'' || Maxine Castillo |- | ''[[Luv U]]'' || Bea Tipol |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Bintana]]'' || nagdadalagang Prima |- | rowspan=2|2016 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Toothbrush]]'' || Jessica Marie "Aika" Robredo |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Pantalan]]'' || Roselle |- | 2017 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Cellphone]]'' || Khriszandra "Sandra" Reyes |- | 2017–2018 || ''[[Pusong Ligaw]]'' || Vida Verdadero |- | 2018 || ''[[Bagani (seryeng pantelebisyon)|Bagani]]'' || Mayari (Taga-Laot) |- | rowspan=2| 2019 || ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Mr. CUTEpido]]'' || Rachel |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Paasa]]'' || Jessica Serafin |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Title !! Role !! Producer |- | 2013 || ''[[She's the One (pelikula ng 2013)|She's the One]]'' || Claire || [[Star Cinema]] |- | rowspan=2|2014 || ''[[She's Dating the Gangster]]'' || Athena Abigail Tizon || [[Star Cinema]] <br> [[Summit Media]] |- | ''[[Relaks, It's Just Pag-Ibig]]'' || Sari || [[Spring Films]] <br> [[Star Cinema]] |- | 2015 || ''[[Walang Forever]]'' || Cameo appearance || Quantum Films<br>MJM Productions<br>Buchi Boy Films |- | rowspan=4|2017 || ''[[My Ex and Why's]]'' || Lady Customer || [[Star Cinema]] |- | ''Pwera Usog'' || Jean || [[Regal Entertainment Inc.]] |- | ''[[Our Mighty Yaya]]'' || Marla || [[Regal Entertainment Inc.]] |- | ''[[Bloody Crayons (pelikula)|Bloody Crayons]]'' || Marie Ragma || [[Star Cinema]] |- | rowspan=2|2018 || ''[[Mama's Girl (pelikula ng 2018)|Mama's Girl]]'' || Abby Potpot || [[Regal Entertainment Inc.]] |- | ''Kahit Ayaw Mo Na'' || Trixie || BluArt Productions, [[Viva Films]] |- |2019 |''[[Open (pelikula ng 2019)|Open]]'' |Mia |[[Black Sheep Productions]], T-Rex Entertainment |} ===Variety/Talk Shows=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Title !! Role !! Network |- | rowspan=7|2014 || ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' || Co-Host/Performer || rowspan=5|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Kris TV]]'' || Guest |- | ''[[It's Showtime (variety show)|It's Showtime]]'' || Guest |- | ''[[Gandang Gabi Vice!]]'' || Guest |- | ''[[The Singing Bee (Philippine game show)|The Singing Bee]]'' || Guest Player |- | ''[[Myx|MYX Olympics]]'' || Guest player || [[Myx]] |- | ''[[Umagang Kay Ganda]]'' || Guest || [[ABS-CBN]] |- | rowspan=3|2015 || ''[[Myx|MYX Olympics]]'' || Guest Player || [[Myx]] |- | ''[[UAAP Season 78#Cheerdance|UAAP Cheerdance Competition]]'' || Host || [[ABS-CBN Sports and Action]] |- | ''[[Kapamilya, Deal or No Deal]]'' || Guest Player<br><small>with [[Yves Flores]]</small> || [[ABS-CBN]] |- | 2016 || ''Biyaheng Retro: Reunion sa Nakaraan'' || Guest Host || [[Jeepney TV]] |- | rowspan=3|2017 || ''[[Minute to Win It (Philippine game show)|Minute to Win It]]'' || Guest Player || rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Magandang Buhay]]'' || Guest<br><small>with [[Elisse Joson]]</small> |- | ''[[Tonight with Boy Abunda]]'' || Host |} ===Music video appearances=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Song title !! Artist !! Album !! Producer |- | 2012 || "Kung Ako Na Lang Sana"<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=2wf1LXBl4mY|title=Kung Ako Nalang Sana by Khalil Ramos (Official Music Video)|publisher=ABS-CBN Star Music|accessdate=29 October 2012}}</ref> || [[Khalil Ramos]] || [[Khalil Ramos#Discography|Khalil Ramos]] || rowspan=3|[[Star Records]] |- | rowspan=2|2014 || "Till I Met You"<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=Ew76-Z7WnVQ|title=Till I Met You by Angeline Quinto (She's Dating the Gangster Theme Song)|publisher=ABS-CBN Star Cinema|accessdate=10 July 2014}}</ref> || [[Angeline Quinto]] || [[She's Dating the Gangster|She's Dating the Gangster OST]] |- | "Buko"<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=HTjQzrPd3Fw|title="Buko" (Buhay Ko) by Iñigo Pascual and Julian Estrada|publisher=Cornerstone Talents|accessdate=4 August 2014}}</ref> || Iñigo Pascual and [[Julian Estrada]] || Relaks, It's Just Pag-Ibig Soundtrack |} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] 631961hmbeou9igjfovh3de4h93p929 Padron:Unicode chart Tagalog 10 275720 2205719 1996686 2026-05-01T05:51:08Z Cyrus noto3at bulaga 77787 /* */ Inayos ayon sa kasalukuyang panahon. 2205719 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable nounderlines" style="border-collapse:collapse;background:#FFFFFF;font-size:large;text-align:center" | colspan="17" style="background:#F8F8F8;font-size:small" | '''[[Tagalog (Unicode block)|Tagalog]]'''{{ref label|U1700_as_of_Unicode_version|1}}{{ref label|U1700_grey|2}}<br />[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1700.pdf Ang opisyal na pangkodigong talangguhit ng Unicode Consortium] (PDF) |- style="background:#F8F8F8;font-size:small" | style="width:45pt" | &nbsp; || style="width:20pt" | 0 || style="width:20pt" | 1 || style="width:20pt" | 2 || style="width:20pt" | 3 || style="width:20pt" | 4 || style="width:20pt" | 5 || style="width:20pt" | 6 || style="width:20pt" | 7 || style="width:20pt" | 8 || style="width:20pt" | 9 || style="width:20pt" | A || style="width:20pt" | B || style="width:20pt" | C || style="width:20pt" | D || style="width:20pt" | E || style="width:20pt" | F |- | style="background:#F8F8F8;font-size:small" | U+170x | title="U+1700: TAGALOG LETTER A" | {{Script|Tglg|&#x1700;}} | title="U+1701: TAGALOG LETTER I" | {{Script|Tglg|&#x1701;}} | title="U+1702: TAGALOG LETTER U" | {{Script|Tglg|&#x1702;}} | title="U+1703: TAGALOG LETTER KA" | {{Script|Tglg|&#x1703;}} | title="U+1704: TAGALOG LETTER GA" | {{Script|Tglg|&#x1704;}} | title="U+1705: TAGALOG LETTER NGA" | {{Script|Tglg|&#x1705;}} | title="U+1706: TAGALOG LETTER TA" | {{Script|Tglg|&#x1706;}} | title="U+1707: TAGALOG LETTER DA" | {{Script|Tglg|&#x1707;}} | title="U+1708: TAGALOG LETTER NA" | {{Script|Tglg|&#x1708;}} | title="U+1709: TAGALOG LETTER PA" | {{Script|Tglg|&#x1709;}} | title="U+170A: TAGALOG LETTER BA" | {{Script|Tglg|&#x170A;}} | title="U+170B: TAGALOG LETTER MA" | {{Script|Tglg|&#x170B;}} | title="U+170C: TAGALOG LETTER YA" | {{Script|Tglg|&#x170C;}} | title="U+170D: TAGALOG LETTER RA" | {{Script|Tglg|&#x170D;}} | title="U+170E: TAGALOG LETTER LA" | {{Script|Tglg|&#x170E;}} | title="U+170F: TAGALOG LETTER WA" | {{Script|Tglg|&#x170F;}} |- | style="background:#F8F8F8;font-size:small" | U+171x | title="U+1710: TAGALOG LETTER SA" | {{Script|Tglg|&#x1710;}} | title="U+1711: TAGALOG LETTER HA" | {{Script|Tglg|&#x1711;}} | title="U+1712: TAGALOG VOWEL SIGN I" | {{Script|Tglg|&#x1712;}} | title="U+1713: TAGALOG VOWEL SIGN U" | {{Script|Tglg|&#x1713;}} | title="U+1714: TAGALOG SIGN VIRAMA" | {{Script|Tglg|&#x1714;}} | title="U+1715: TAGALOG SIGN PAMUDPOD" | {{Script|Tglg|&#x1715;}} | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="Reserved" style="background-color:#CCCCCC;" | | title="U+171F: TAGALOG LETTER ARCHAIC RA" | {{Script|Tglg|&#x171F;}} |- | colspan="17" style="background:#F8F8F8;font-size:small;text-align:left" | '''Talababa''' :1.{{note|U1700_as_of_Unicode_version}}Pagsapit ng bersyong 17.0 ng Unicode :2.{{note|U1700_grey}}Ipinapahiwatig ng mga kulay-abo na puwang ang mga di-itinalagang puntos ng kodigo |}<noinclude> [[Category:Unicode charts|Tagalog]] </noinclude> bv3l2ncm8dereqdwjrp0405f18m91a1 Miss Universe 2016 0 282270 2205489 2199848 2026-04-30T13:35:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205489 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Iris Mittenaere (Miss Universe 2016).jpg|caption=Iris Mittenaere, Miss Universe 2016|date=30 Enero 2017{{efn|name=Philippine date|Ang patimpalak ay ginanap sa ika-8 ng umaga [[Pamantayang Oras ng Pilipinas]] ([[UTC+08:00]]); para sa Kaamerikahan, ito ay Enero 29 sa kanilang lokal na oras kabilang ang Estados Unidos.}}|presenters={{Hlist|[[Steve Harvey]]|Ashley Graham}}|acts={{Hlist|Flo Rida|Boyz II Men<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/159515-boyz-ii-men-miss-universe-2016-coronation-performance|title=Boyz II Men to perform in Miss Universe 2016|publisher=[[Rappler]]|date=January 26, 2017}}</ref>}}|venue=[[Mall of Asia Arena]], [[Pasay]], [[Kalakhang Manila]], [[Pilipinas]]<ref name="mu hosting">{{cite news|url=http://www.rappler.com/life-and-style/specials/miss-universe/148782-pia-wurtzbach-confirms-miss-universe-2016-philippines|title=Miss Universe pageant to be held in PH – Pia Wurtzbach confirms|publisher=[[Rappler]]|date=November 3, 2016|accessdate=November 3, 2016}}</ref>|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Azteca}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|[[Solar Entertainment Corporation|Solar Entertainment]]|[[ABS-CBN (TV network)|ABS-CBN]]|[[GMA Network]]|[[The 5 Network|TV5]]<ref>{{cite news|url=https://www.pep.ph/guide/tv/25466/how-did-miss-universe-telecast-fare-in-the-ratings-game|title=(UPDATED) How did Miss Universe telecast fare in the ratings game?|publisher=PEP.ph|first=Jocelyn|last=Dimaculangan |date=31 Enero 2017}}</ref>}}|entrants=86|placements=13|debuts=Sierra Leone|withdraws={{Hlist|El Salvador|Gabon|Gana|Gresya|Irlanda|Libano|Montenegro|Serbiya}}|returns={{Hlist|Barbados|Belis|Eslobenya|Guam|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Kasakistan|Kenya|Lupangyelo|Malta|Namibya|Rumanya|Sri Lanka|Suwisa}}|winner='''[[Iris Mittenaere]]'''|congeniality=Jenny Kim<br>{{flagu|Timog Korea}}|best national costume=Htet Htet Htun<br>{{flagu|Myanmar}}|photogenic=Lindita Idrizi<br>{{flagu|Albanya}}|before=[[Miss Universe 2015|2015]]|next=[[Miss Universe 2017|2017]]|represented='''{{flagu|Pransiya}}'''}} Ang '''Miss Universe 2016''' ay ang ika-65 na [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa Pasay, Kalakhang Manila, Pilipinas noong 30 Enero 2017.{{Efn|name=Philippine date}}<ref>{{Cite web |date=17 Nobyembre 2016 |title=Miss Universe pageant coming ‘back home’ to Manila in 2017 |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/2046906/miss-universe-pageant-coming-back-home-manila-2017 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Ito ang pangalawang pagkakataon sa kasaysayan ng kompetisyon na lumaktaw ng isang buong taon ang kompetisyon, kasunod ng [[Miss Universe 2014]] na ginanap noong Enero 2015.<ref name=":0">{{Cite web |date=3 Nobyembre 2016 |title=It’s official: Miss Universe in PH will push through—DOT |url=https://lifestyle.inquirer.net/242701/its-official-miss-universe-in-ph-will-push-through-dot/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Pia Wurtzbach]] ng Pilipinas si [[Iris Mittenaere]] ng Pransiya bilang Miss Universe 2016. Ito ang pangalawang tagumpay ng Pransiya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=30 Enero 2017 |title=Miss France Iris Mittenaere crowned Miss Universe in Philippines |url=https://www.cbsnews.com/news/miss-france-iris-mittenaere-crowned-miss-universe-in-philippines/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Enero 2017 |title=Miss France is Miss Universe 2016 |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/01/30/miss-france-iris-mittenaere-miss-universe-2016.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[CNN Philippines]] |archive-date=27 Abril 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427044351/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/01/30/miss-france-iris-mittenaere-miss-universe-2016.html |url-status=dead }}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Raquel Pélissier ng Hayti, habang nagtapos bilang second runner-up si Andrea Tovar ng Kolombya.<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=30 Enero 2017 |title=Haiti, who has Filipino roots, is Miss Universe first runner-up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/01/30/1666949/haiti-who-has-filipino-roots-miss-universe-first-runner-up |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-anim na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina [[Steve Harvey]] at Ashley Graham ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Sblendorio |first=Peter |date=16 Disyembre 2016 |title=Steve Harvey to host Miss Universe 2016 following last year’s blunder |url=https://www.nydailynews.com/entertainment/tv/steve-harvey-host-universe-2016-year-flub-article-1.2912174 |access-date=9 Enero 2023 |website=New York Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2016 |title=Model Ashley Graham is backstage host for Miss Universe 2016 |url=https://entertainment.inquirer.net/209638/model-ashley-graham-is-backstage-host-for-miss-universe-2016 |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Nagtanghal sina Flo Rida at Boyz II Men sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=French |first=Megan |date=15 Disyembre 2016 |title=Steve Harvey Is Hosting Miss Universe 2016 After Past Flub |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/steve-harvey-is-hosting-miss-universe-2016-after-past-flub-w456139/ |access-date=24 Oktubre 2022 |website=Us Weekly |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |date=26 Enero 2017 |title=Boyz II Men to perform in Miss Universe 2016 |language=en |publisher=[[Rappler]] |url=http://www.rappler.com/entertainment/news/159515-boyz-ii-men-miss-universe-2016-coronation-performance}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Enero 2017 |title=Rapper Flo Rida to perform in Miss Universe pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/212907/rapper-flo-rida-perform-miss-universe-pageant |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:SMMallofAsiajf9219 27.JPG|thumb|SM Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe 2016|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Nasa proseso ng talakayan diumano ang Miss Universe Organization upang isagawa ang kompetisyon sa [[Pilipinas]]. Nagsimula ang mga diskusyon noong nakipagtalakayan si noo'y [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Rodrigo Duterte]] kay Miss Universe 2015 [[Pia Wurtzbach]]. Bagama't bukas si Duterte na idaos ang kompetisyon sa Pilipinas, hindi niya gustong pagbayarin ang pamahalaan ng mga gastusin sa pagsasagawa nito.<ref>{{cite news |last1=Vila |first1=Alixandra Caole |date=28 Hulyo 2016 |title=Philippines to host Miss Universe coronation night in 2017 |language=en |work=[[Philippine Star]] |url=http://www.philstar.com/entertainment/2016/07/28/1607565/philippines-host-miss-universe-coronation-night-2017 |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511210048/https://www.philstar.com/entertainment/2016/07/28/1607565/philippines-host-miss-universe-coronation-night-2017 |archive-date=11 Mayo 2019}}</ref><ref name="cnnphiltohost">{{cite news |last1=Montano |first1=Isabella |date=29 Hulyo 2016 |title=Philippines to host Miss Universe 2016 |language=en |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/lifestyle/2016/07/28/Miss-Universe-2016-Philippines.html |url-status=live |access-date=29 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181009045020/http://cnnphilippines.com/lifestyle/2016/07/28/Miss-Universe-2016-Philippines.html |archive-date=9 Oktubre 2018}}</ref> Dalawang linggo pagkatapos ng pag-uusap, pinangalanan na ng [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] ang Pilipinas bilang ''host country'' ng Miss Universe 2016.<ref name="cnnphiltohost" /><ref>{{Cite web |last= |date=28 Hulyo 2016 |title=It's really happening: The Philippines is hosting the next Miss Universe pageant |url=http://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/67229/philippines-miss-universe-pageant-2016-a00001-20160728 |access-date=1 Pebrero 2023 |website=Spot.ph |language=en}}</ref> Ayon sa pangulo ng Miss Universe Organization na si Paula Shugart, ang Pilipinas ang pangunahing bansang napili upang idaos ang kompetisyon, ngunit may iba pang mga bansa ring isinaalang-alang.<ref name="cnnphiltohost" /> Sa kabila ng pahayag ng Kagawaran ng Turismo, hindi pa pinal ang desisyon na idaos ang kompetisyon sa Pilipinas at sa mga sumunod na buwan, ilang beses na nagbago ang isip ng Miss Universe Organization tungkol sa usapin. Hindi ibinunyag ng mga inisyal na ulat ang mga dahilan ng pagkasira ng mga negosasyon, ngunit iniugnay ng isang ulat ang mga alalahanin ng organisasyon sa mga pahayag ni Duterte tungkol sa dating [[Pangulo ng Estados Unidos]] na si [[Barack Obama]], gayundin sa kaniyang mga planong tapusin ang ugnayan ng Pilipinas at Estados Unidos. Ang mga pahayag na ito ay hindi tinanggap ng mabuti ng WME/IMG. Isang pahayag ni Duterte, kung saan sinabi niyang ikalulugod niyang patayin ang kasing dami ng mga adik sa droga gaya ng pagpatay ni Adolf Hitler sa mga Hudyo noong [[Holokausto]] ang humantong sa CEO ng WME na si Ariel Zev Emanuel na kanselahin ang mga pag-uusap.<ref>{{Cite news |date=30 Setyembre 2016 |title=Jewish leaders react to Rodrigo Duterte Holocaust remarks |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-37515642 |access-date=5 Pebrero 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Lema |first=Karen |last2=Mogato |first2=Manuel |date=30 Setyembre 2016 |title=Philippines' Duterte likens himself to Hitler, wants to kill millions of drug users |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-duterte-hitler-idUSKCN1200B9 |access-date=5 Pebrero 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Enriquez |first=Marge |date=3 Disyembre 2016 |title=Chavit Singson: What really happened behind the scenes of Miss U |url=https://lifestyle.inquirer.net/246331/chavit-singson-really-happened-behind-scenes-miss-u/ |access-date=9 Enero 2023 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> Nagpadala ng mga kinatawan ang dating gobernador ng Ilocos Sur at pangulo ng LCS Group na si Chavit Singson, kasama na ang ilang mga kaibigang Israeli, papuntang Estados Unidos upan hikayatin si Emanuel na panatiliin ang kaniyang interes upang idaos ang kompetisyon sa Pilipinas. Nakatulong sa muling pagbabalik ng negosasyon ang paghingi ng tawad ni Duterte ukol sa kaniyang mga pahayag tungkol sa Holocaust at ang pagdagdag ni Singson ng mga programa para sa ''women empowerment'' sa kompetisyon.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2 Oktubre 2016 |title=Philippines' Duterte apologizes to Jewish community after Nazi remarks |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-duterte-hitler-idUSKCN1220H9 |access-date=5 Pebrero 2023}}</ref> Noong 1 Setyembre 2016, kinumpirma ng noo'y Kalihim ng Turismo na si Wanda Tulfo-Teo na ang kompetisyon ay gaganapin sa [[Mall of Asia Arena|SM Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]].<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2016 |title=Duterte doesn't like Steve Harvey to host Miss Universe |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/09/01/16/duterte-doesnt-like-steve-harvey-to-host-miss-universe |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Ang [[Philippine Arena]] ang isa pang lokasyong isinasaalang-alang ng Kagawaran ng Turismo, ngunit hindi ito inaprubahan ng organisasyon dahil sa mga "kadahilanang pangseguridad".<ref>{{Cite web |last=Dela Paz |first=Chrisee |date=29 Agosto 2016 |title=Chavit Singson secures major sponsors for Miss Universe 2016 |url=https://www.rappler.com/business/144529-chavit-singson-sponsors-miss-universe-2017/ |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ang pinal na desisyon ng Miss Universe Organization ay inanunsyo noong 3 Nobyembre, noong ipinahayag ni Wurtzbach sa pamamagitan ng ''video message'' na ang Pilipinas ang siyang ''host country'' para sa Miss Universe 2016, at gaganapin ito sa 30 Enero 2017 sa SM Mall of Asia Arena.<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2016 |title=Final date, venue of next Miss Universe pageant announced |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/03/16/final-date-venue-of-next-miss-universe-pageant-announced |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Nilagdaan ang kasunduan sa pakikipagtulungan noong 16 Nobyembre, kasabay ng paglunsad ng opisyal na websayt at ''Facebook page'' ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 2016 |title=Miss Universe pageant to be held in Manila in January |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-missuniverse-idUSKBN13B2PA |access-date=1 Pebrero 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2016 |title=LOOK: Contract signed for Miss Universe 2016 in Philippines |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/16/16/look-contract-signed-for-miss-universe-2016-in-philippines |access-date=1 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-anim na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Walong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o napili sa isang ''casting process'', at apat na kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Belgium 2016 na si Stephanie Geldhof bilang kandidata ng Belhika sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Belgium 2016 Lenty Frans na kumalahok lamang sa [[Miss World 2016]].<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2016 |title=Wordt Stephanie de nieuwe Miss Universe? |url=https://www.hln.be/default/wordt-stephanie-de-nieuwe-miss-universe~ad9a6fd1/ |access-date=5 Pebrero 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref name=":04" /> Inilukok ang second runner-up ng Miss Universe Vietnam 2015 na si Đặng Thị Lệ Hằng matapos na piliin ng first runner-up ng Miss Universe Vietnam 2015 na si Ngô Trà My na magpakasal.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Enero 2016 |title=Ngô Trà My từ chối thi Miss Universe 2016 |url=https://vnexpress.net/ngo-tra-my-tu-choi-thi-miss-universe-2016-3350046.html |access-date=17 Pebrero 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> Dapat sanang sasali si Miss Bolivia 2015 Paula Schneider upang kumatawan sa Bulibya. Gayunpaman, dahil sa personal na kadahilanan, pinalitan siya ni Miss Bolivia 2016 Antonella Moscatelli.<ref>{{Cite web |date=19 Enero 2016 |title=Paula Schneider deja la corona de Miss Bolivia por asuntos personales |url=http://www.noticiasfides.com/nacional/sociedad/paula-schneider-deja-la-corona-de-miss-bolivia-por-asuntos-personales-361749-361679 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Agencia de Noticias Fides |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Enero 2016 |title=Paula Schneider renuncia a su corona de Miss Bolivia Universo por problemas personales |url=https://www.la-razon.com/la-revista/2016/01/19/paula-schneider-renuncia-a-su-corona-de-miss-bolivia-universo-por-problemas-personales/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=La Razón |language=es}}</ref> Dapat sanang sasali si Miss Universe Kazakhstan 2015 Regina Valter upang kumatawan sa bansang Kasakistan, subalit ito ay nagpakasal. Dahil dito, pinalitan si Valter ni Miss Universe Kazakhstan 2016 Darina Kulsitova.<ref name=":32" /> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe Puerto Rico 2016 na si Brenda Jiménez upang kumatawan sa Porto RIko matapos mapatalsik sa puwesto si Miss Universe Puerto Rico 2016 Kristhielee Caride dahil sa kaniyang ugali.<ref>{{Cite web |last=Wagner |first=Meg |date=19 Marso 2016 |title=Puerto Rico Miss Universe stripped of crown for bad attitude: 'Beauty queens are not exempt from having a bad day' |url=https://www.nydailynews.com/news/world/puerto-rico-universe-stripped-crown-bad-attitude-article-1.2569008 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=New York Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Setyembre 2016 |title=Puerto Rico beauty queen Kristhielee Caride loses court case |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-37357449 |access-date=17 Pebrero 2023}}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Russia 2016 na si Yuliana Korolkova bilang kandidata ng [[Rusya]] sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Russia 2016 Yana Dobrovolskaya na kumalahok lamang sa [[Miss World 2016]].<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2016 |title=Miss Russia-2016 expects Miss World beauty pageant to be unaffected by politics |url=https://tass.com/society/914425 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=TASS |language=en}}</ref> Unang sumali sa edisyong ito ang Sierra Leone, at bumalik ang mga bansang Barbados, Belis, Eslobenya, Guam, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kasakistan, Kenya, Lupangyelo, Malta, Namibya, Rumanya, Sri Lanka, at Suwisa.<ref>{{Cite web |last=Marsh |first=Jenni |date=30 Enero 2017 |title=Sierra Leone enters Miss Universe competition for the first time |url=https://www.cnn.com/2017/01/29/africa/sierra-leone/index.html |access-date=17 Pebrero 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Huling sumali noong [[Miss Universe 2001|2001]] ang Malta, noong [[Miss Universe 2007|2007]] ang Barbados at Belis, noong 2009 ang Lupangyelo, noong [[Miss Universe 2011|2011]] ang Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, noong [[Miss Universe 2013|2013]] ang Namibya at Rumanya, at noong [[Miss Universe 2014|2014]] ang Eslobenya, Guam, Kasakistan, Kenya, Sri Lanka, at Suwisa. Hindi sumali ang mga bansang El Salvador, Gabon, Gana, Gresya, Irlanda, Libano, Montenegro, at Serbiya sa edisyong ito. Hindi sumali sina Adela Zoranic ng Montenegro at Bojana Bojanic ng Serbiya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2016 |title=Adela Zoranić: Cilj mi je da oduševim sve na Miss Universe |language=bs |work=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/adela-zoranic-cilj-mi-je-da-odusevim-sve-na-miss-universe/ |access-date=17 Pebrero 2023}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Enero 2017 |title=Pod sjajem elegancije i raskoši: Bojana u najnovijem Telegrafovom modnom editorijalu (FOTO) |url=https://www.telegraf.rs/zivot-i-stil/2548803-pod-sjajem-elegancije-i-raskosi-bojana-u-najnovijem-telegrafovom-modnom-editorijalu-foto |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Telegraf |language=sr}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang El Salvador, Gabon, Gana, Gresya, Irlanda, at Libano matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2016 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2016 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- |'''Miss Universe 2016''' | *'''{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]''' – '''[[Iris Mittenaere]]'''<ref name=":1">{{Cite web |date=30 Enero 2017 |title=FULL LIST: Miss Universe 2016, Top 3 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159909-miss-universe-2016-top-3-list/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |1st runner-up | *{{flagicon|HAI}} [[Hayti]] – Raquel Pélissier<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | *{{flagicon|COL}} [[Kolombya]] – Andrea Tovar<ref name=":1" /> |- |Top 6 | *{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Mary Esther Were<ref name=":3">{{Cite web |last=Siazon |first=Rachelle |date=30 Enero 2017 |title=Miss Universe 2016: Who slayed the Q&A among the Top 6? |url=https://www.pep.ph/news/66035/miss-universe-2016-who-slayed-the-qampa-among-the-top-6 |access-date=7 Abril 2023 |website=PEP.ph |language=en |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102345/https://www.pep.ph/news/66035/miss-universe-2016-who-slayed-the-qampa-among-the-top-6 |url-status=dead }}</ref> *{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Maxine Medina]]<ref name=":3" /> *{{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] – Chalita Suansane '''§<ref name=":3" />''' |- |Top 9 | *{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Deshauna Barber<ref name=":5">{{Cite web |date=30 Enero 2017 |title=PH bet Maxine Medina in Miss Universe 2016 Top 9 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159907-philippines-maxine-medina-miss-universe-2016-top-9/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> *{{flagicon|CAN}} [[Kanada]] – Siera Bearchell<ref name=":5" /> *{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Kristal Silva<ref name=":5" /> |- |Top 13 | *{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] – Raissa Santana<ref name=":6">{{Cite web |date=30 Enero 2017 |title=FULL LIST: Top 13, Miss Universe 2016 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/159935-miss-universe-2016-coronation-top-13-full-list/ |access-date=7 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> *{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] – Kezia Warouw<ref name=":6" /> *{{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Keity Drennan<ref name=":6" /> *{{flagicon|PER}} [[Peru]] – Valeria Piazza<ref name=":6" /> |} <small>'''§''' – Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top 13</small> === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Lindita Idrizi |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Jenny Kim |- |Best National Costume | * {{flagicon|MYA}} [[Myanmar|Miyanmar]] – Htet Htet Htun<ref name="Philippine Daily Inquirer">{{cite news |last1=Cayabyab |first1=Marc Jayson |date=30 Enero 2017 |title=Miss Myanmar wins best national costume award |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://lifestyle.inquirer.net/252665/miss-myanmar-wins-best-national-costume-award/ |url-status=live |access-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130024849/http://lifestyle.inquirer.net/252665/miss-myanmar-wins-best-national-costume-award/ |archive-date=30 Enero 2017}}</ref> |- |Flawless of the Universe | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mariam Habach<ref>{{cite web |last=Alviar |first=Vaughn |date=17 Enero 2017 |title=Miss Venezuela bags Flawless of the Universe award |url=http://lifestyle.inquirer.net/250998/miss-venezuela-bags-flawless-universe-award/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=Inquirer Lifestyle |language=en}}</ref> |- |Miss Phoenix | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mariam Habach<ref name=":10">{{Cite web |last=Tantiangco |first=Aya |date=20 Enero 2017 |title=IN PHOTOS: PHL, Indonesia, Venezuela bag special awards in Mindanao Tapestry Fashion Show |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/596440/lifestyle/artandculture/phl-indonesia-venezuela-bag-special-awards-in-mindanao-tapestry-fashion-show/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=[[GMA News|GMA News Online]] |language=en}}</ref> |- |Hiyas ng Phoenix | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Maxine Medina]]<ref name=":10" /> |- |Miss Phoenix Smile | * {{flagicon|INA}} [[Indonesya]] – Kezia Warouw<ref name=":10" /> |} == Kompetisyon == [[Talaksan:Miss Universe 2016 judge panel.jpg|thumb|Ang komite sa pagpili|250x250px]] === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay ibinaba sa labintatlo kumpara sa labinlima ng mga [[Miss Universe 2015|nagdaang taon]]. Ang mga resulta ng paunang kompetisyon at ng ''closed-door interview'' ang nagpasiya sa napiling labindalawang mga ''semi-finalist''. Isinagawa ang ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semi-finals'' na siya kokompleto sa labintatlong mga ''semi-finalist''.<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Yuji Vincent |date=30 Enero 2017 |title=Thailand bet wins Miss Universe online voting |url=https://lifestyle.inquirer.net/252666/thailand-bet-wins-miss-universe-online-voting/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=Inquirer Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref name="top13revealed">{{cite news |date=30 Enero 2017 |title=Miss Universe top 13 candidates revealed |work=[[The Manila Times]] |url=http://www.manilatimes.net/miss-universe-top-13-candidates-revealed/309639/ |url-status=live |access-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202054521/http://www.manilatimes.net/miss-universe-top-13-candidates-revealed/309639/ |archive-date=2 Pebrero 2017}}</ref> Kumalahok sa ''swimsuit competition'' ang labintatlong ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang siyam na ''semi-finalist''. Kumalahok sa ''evening gown competition'' ang siyam na ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang anim na pinalista.<ref name="top6">{{cite news |last1=Tan |first1=Larry |date=30 Enero 2017 |title=Maxine Medina makes it to Miss Universe Top 6 |language=en |work=[[CNN Philippines]] |url=http://cnnphilippines.com/news/2017/01/30/maxine-medina-miss-universe-top-9.html |url-status=live |access-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111173512/https://cnnphilippines.com/news/2017/01/30/maxine-medina-miss-universe-top-9.html |archive-date=11 Nobyembre 2020}}</ref> Anim na pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'', at tatlong pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''.<ref name="top6b">{{cite news |date=30 Enero 2017 |title=Top Six Finalists Revealed, Miss Philippines Makes It To The List |language=en |work=International Business Times |url=http://www.ibtimes.ph/miss-universe-2016-live-updates-top-six-finalists-revealed-miss-philippines-6072 |access-date=19 Pebrero 2023 }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="fullqa">{{cite news |last1=Viray |first1=Patricia Lourdes |date=30 Enero 2017 |title=Full Text: 65th Miss Universe Q&A with top 6, final 3 |language=en |work=[[The Philippine Star]] |url=http://old.philstar.com/entertainment/2017/01/30/1667663/full-text-65th-miss-universe-qa-top-6-final-3 |url-status=live |access-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071246/http://old.philstar.com/entertainment/2017/01/30/1667663/full-text-65th-miss-universe-qa-top-6-final-3 |archive-date=21 Enero 2018}}</ref> === Komite sa pagpili === ==== Paunang kompetisyon ==== * Cynthia Bailey – Modelo, personalidad sa telebisyon at aktres<ref name=":4">{{Cite web |date=29 Enero 2017 |title=Final list of Miss Universe judges out |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2017/01/26/Miss-Universe-judges-final-list.html |access-date=19 Pebrero 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=13 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513072649/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2017/01/26/Miss-Universe-judges-final-list.html |url-status=dead }}</ref> * Rob Goldstone – Dating mamamahayag at ''international marketing director'' * Francine LeFrak – ''Producer'' para sa teatro, telebisyon, at pelikula * Riyo Mori – [[Miss Universe 2007]] mula sa [[Hapon]] * Fred Nelson – Pangulo at Executive Producer ng People's Choice Awards * Dayanara Torres – [[Miss Universe 1993]] mula sa [[Puerto Rico|Porto Riko]]<ref name=":4" /> ==== Final telecast ==== * Cynthia Bailey – Modelo, personalidad sa telebisyon at aktres<ref name=":4" /> * Mickey Boardman – Editorial director at advice columnist para sa Paper magazine<ref name=":4" /> * Francine LeFrak – Aktibista at tagapagtatag ng Same Sky para sa mga taong nabubuhay na may [[HIV]]<ref name=":4" /> * Leila Lopes – [[Miss Universe 2011]] mula sa Anggola<ref name=":4" /> * [[Sushmita Sen]] – [[Miss Universe 1994]] mula sa [[Indiya]]<ref name=":4" /> * Dayanara Torres – [[Miss Universe 1993]] mula sa [[Puerto Rico|Porto Riko]]<ref name=":4" /> == Mga kandidata == Walumpu't-anim na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":14">{{Cite web |last=Willett-Wei |first=Megan |date=27 Enero 2017 |title=Meet the 86 gorgeous contestants competing in Miss Universe |url=https://www.insider.com/miss-universe-contestants-2017-1 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[Insider]] |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Lindita Idrizi<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2016 |title=Lindita Idrizi crowned Miss Universe Albania 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/lindita-idrizi-crowned-miss-universe-albania-2016/articleshow/52568657.cms |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043409/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/lindita-idrizi-crowned-miss-universe-albania-2016/articleshow/52568657.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Elbasan]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Johanna Acs<ref>{{Cite web |last=Abanilla |first=Clarizel |date=2 Pebrero 2017 |title=Grateful Miss Germany leaves national costume headpiece in PH as gift |url=https://lifestyle.inquirer.net/253223/grateful-miss-germany-leaves-national-costume-headpiece-in-ph-as-gift/ |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> |24 |[[Eschweiler]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Luísa Baptista<ref name="allafrica">{{Cite news |date=24 Disyembre 2015 |title=Angola: Student Luisa Baptista Crowned Miss Angola 2016 |agency=ANGOP |url=http://allafrica.com/stories/201512141929.html |access-date=23 Oktubre 2022 |via=AllAfrica.com}}</ref> |21 |[[Mga lalawigan ng Angola|Cuando Cubango]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Estefanía Bernal<ref>{{Cite web |date=8 Nobyembre 2016 |title=Estefanía Bernal crowned Miss Universe Argentina 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/estefana-bernal-crowned-missuniverse-argentina-2016/articleshow/55304415.cms |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043405/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/estefana-bernal-crowned-missuniverse-argentina-2016/articleshow/55304415.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Charlene Leslie<ref>{{Cite web |last=Pinto |first=Juan Luis |date=7 Hulyo 2022 |title=Charlene Leslie with a mission to inspire, create and promote a more healthy Aruba |url=https://www.arubatoday.com/charlene-leslie-with-a-mission-to-inspire-create-and-promote-a-more-healthy-aruba/ |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Aruba Today |language=en-US}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Caris Tiivel<ref>{{Cite web |last=Clarke |first=Jenna |date=1 Setyembre 2016 |title=Miss Universe Australia Caris Tiivel triumphs after her second shot at the crown |url=https://www.canberratimes.com.au/story/6044805/miss-universe-australia-caris-tiivel-triumphs-after-her-second-shot-at-the-crown/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Canberra Times |language=en-AU}}</ref> |23 |[[Perth]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Dajana Dzinic<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2016 |title=Miss OÖ zur Miss Universe Austria gekürt |url=https://www.meinbezirk.at/ried/c-leute/miss-ooe-zur-miss-universe-austria-gekuert_a1791590 |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Mein Bezirk |language=de |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043406/https://www.meinbezirk.at/ried/c-leute/miss-ooe-zur-miss-universe-austria-gekuert_a1791590 |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Viena]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Cherell Williamson<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2016 |title=Cherell Williamson takes the Miss Universe Bahamas crown |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Cherrel_Williamson_takes_the_Miss_Universe_Bahamas_crown50388.shtml |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |24 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Shannon Harris<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2016 |title=Shannon Harris crowned Miss Universe Barbados 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/shannon-harris-crowned-missuniverse-barbados-2016/articleshow/54405187.cms |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043408/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/shannon-harris-crowned-missuniverse-barbados-2016/articleshow/54405187.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Stephanie Geldhof<ref name=":04">{{Cite web |date=28 Disyembre 2016 |title=Stephanie Geldhof (19) werd eredame van Miss België "En nu naar Miss Universe-verkiezing" |url=https://www.hln.be/aalst/stephanie-geldhof-19-werd-eredame-van-miss-belgie-en-nu-naar-miss-universe-verkiezing~a5ccd275/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Het Laatste Nieuws}}</ref> |19 |Aalst |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Rebecca Rath<ref>{{Cite web |last=Leighton |first=Heather |date=12 Enero 2017 |title=Meet the Miss Universe contestant from Belize that graduated from the University of Houston |url=https://www.houstonchronicle.com/culture/main/article/Meet-the-Miss-Universe-contestant-from-Belize-10853186.php |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Houston Chronicle |language=en-US}}</ref> |23 |Dangriga |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |[[Mariam Habach]]<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2015 |title=Mariam Habach, Miss Venezuela 2015 |url=https://www.eluniversal.com.co/sociales/mariam-habach-miss-venezuela-2015-208177-CSEU310516 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=El Universal |language=ES-es}}</ref> |21 |El Tocuyo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Đặng Thị Lệ Hằng<ref name=":8">{{Cite web |last= |date=27 Hunyo 2016 |title=Lệ Hằng được chọn thi Hoa hậu Hoàn vũ thế giới 2016 |url=https://vnexpress.net/le-hang-duoc-chon-thi-hoa-hau-hoan-vu-the-gioi-2016-3426649.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |23 |Đà Nẵng |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Raissa Santana<ref>{{Cite web |last=Morel |first=Chantel |date=12 Oktubre 2016 |title=5 Things to Know About Miss Brazil 2016 Raissa Santana |url=https://www.allure.com/story/raissa-santana-miss-brazil-2016 |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Allure |language=en-US}}</ref> |21 |Umuarama |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Violina Ancheva<ref>{{Cite web |last=Montano |first=Isabella |date=31 Enero 2017 |title=Miss Bulgaria passes on gown to 15-year-old girl |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/01/31/miss-bulgaria-gives-away-gown.html |access-date=24 Oktubre 2022 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=23 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023160856/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2017/01/31/miss-bulgaria-gives-away-gown.html |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Antonella Moscatelli<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2016 |title=Antonella Moscatelli es Miss Bolivia 2016 |url=https://www.lostiempos.com/click/personaje/20160626/antonella-moscatelli-es-miss-bolivia-2016 |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Los Tiempos |language=es}}</ref> |21 |Santa Cruz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Chanelle de Lau<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Pebrero 2017 |title=Miss Curaçao bezoekt ministerraad |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15217-miss-curacao-bezoekt-ministerraad |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Antilliaans Dagblad |language=nl-nl}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Christina Mikkelsen<ref>{{Cite web |date=15 Mayo 2016 |title=Christina Mikkelsen is Miss Universe Denmark 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/christina-mikkelsen-is-miss-universe-denmark-2016/articleshow/52276925.cms |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043452/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/christina-mikkelsen-is-miss-universe-denmark-2016/articleshow/52276925.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Connie Jiménez<ref>{{Cite web |last=Sandoval |first=Carla |date=12 Marso 2016 |title='Mi familia ha sido un pilar fundamental': Connie Jiménez, Miss Ecuador 2016 |url=https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/conniejimenez-missecuador-familia-agradecimiento-belleza.html |access-date=24 Oktubre 2022 |website=El Comercio |language=es-EC |archive-date=23 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023232837/https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/conniejimenez-missecuador-familia-agradecimiento-belleza.html |url-status=dead }}</ref> |21 |Ventanas |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Zuzana Kollárová<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2016 |title=Miss Universe SR 2016: Sajfa perlil, víťazka nedala súperkám šancu! |url=http://www.topky.sk/cl/100313/1578703/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Topky.sk |language=sk}}</ref> |25 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Lucija Potočnik<ref>{{Cite web |date=28 Hunyo 2016 |title=Lucija Potočnik že večkrat žrtev obrekovanja |url=https://zurnal24.si/magazin/vip/lucija-potocnik-ze-veckrat-zrtev-obrekovanja-273430 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Žurnal24 |language=sl}}</ref> |25 |Maribor |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Noelia Freire<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2016 |title=Así es Noelia Freire, la nueva Miss Universe Spain: 'Llevo tres años preparándome para el certamen' |url=https://www.hola.com/moda/actualidad/2016120990213/miss-universe-spain-noelia-freire/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=¡Hola! |language=es}}</ref> |24 |Ciudad Real |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Deshauna Barber<ref>{{Cite web |last= |date=6 Hunyo 2016 |title=Army Officer From DC Wins Miss USA Pageant |url=https://www.nbcwashington.com/news/local/army-officer-from-dc-wins-miss-usa-beauty-pageant/1996913/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=NBC4 Washington |language=en-US}}</ref> |27 |[[Washington, D.C.]] |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Jaime-Lee Faulkner<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2016 |title=Jaime Lee Faulkner crowned Miss Universe Great Britain 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/jaime-lee-faulkner-crowned-miss-universe-great-britain-2016/articleshow/53366274.cms |access-date=24 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511052839/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/jaime-lee-faulkner-crowned-miss-universe-great-britain-2016/articleshow/53366274.cms |url-status=dead }}</ref> |27 |Sheffield |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Muñeka Taisipic<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Sue |date=4 Nobyembre 2016 |title=Get to know Muñeka Taisipic, 2016 Miss Universe Guam |url=https://www.guampdn.com/lifestyle/entertainment/get-to-know-mu-eka-taisipic-2016-miss-universe-guam/article_6249279e-9895-50d6-bfc6-d728ead9aecb.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Pacific Daily News |language=en}}</ref> |19 |Yona |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Virginia Argueta<ref>{{Cite web |last=Dávila |first=Cristian Noé |date=28 Abril 2018 |title=¿Qué tienen en común Jennifer López y la guatemalteca Virginia Argueta? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/jennifer-lopez-utiliza-vestido-que-modelo-la-guatemalteca-virginia-argueta/ |access-date=24 Oktubre 2022 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |22 |Jutiapa |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Soyini Fraser<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2016 |title=Soyini Fraser is Miss Universe Guyana 2016 |url=https://www.kaieteurnewsonline.com/2016/09/19/soyini-fraser-is-miss-universe-guyana-2016/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Kaieteur News |language=en-US |archive-date=2022-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929081904/https://www.kaieteurnewsonline.com/2016/09/19/soyini-fraser-is-miss-universe-guyana-2016/ |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Isabel Dalley<ref>{{Cite web |last=Small |first=Kimberley |date=29 Agosto 2016 |title=Tears, tantrum at Miss Universe Jamaica final - 18-y-o Isabel Dalley takes 2016 crown |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20160829/tears-tantrum-miss-universe-jamaica-final-18-y-o-isabel-dalley-takes |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |20 |Montego Bay |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Sari Nakazawa<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=University student crowned Miss Universe Japan 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/university-student-crownedmiss-universe-japan-2016/articleshow/51306813.cms |access-date=24 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=23 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023232849/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/university-student-crownedmiss-universe-japan-2016/articleshow/51306813.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Prepektura ng Shiga|Shiga]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |Raquel Pélissier<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=30 Enero 2017 |title=Haiti, who has Filipino roots, is Miss Universe first runner-up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/01/30/1666949/haiti-who-has-filipino-roots-miss-universe-first-runner-up |access-date=24 Oktubre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Nuka Karalashvili<ref>{{Cite web |last=Sagansky |first=Gillian |date=8 Nobyembre 2017 |title=How A Two-Time Ms. Georgia Went from Beauty Queen To In-Demand Model |url=https://www.wmagazine.com/story/nuka-karalashvili-georgia-beauty-notes |access-date=29 Setyembre 2022 |website=W Magazine |language=en}}</ref> |25 |[[Tbilisi]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Sirey Moran<ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2016 |title=Dethroned beauty queen gets her crown back after scandal |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-honduras-2016-sirey-morn-keeps-crown-after-scandal/articleshow/55374210.cms |access-date=23 Oktubre 2022 |website=Femina Miss India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514072011/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-honduras-2016-sirey-morn-keeps-crown-after-scandal/articleshow/55374210.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |El Progreso |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Roshmitha Harimurthy<ref>{{Cite web |date=12 Setyembre 2016 |title=Miss Diva 2016: Roshmitha Harimurthy to represent India at Miss Universe 2017 |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/miss-diva-2016-roshmitha-harimurthy-to-represent-india-at-miss-universe-2017-3026624/ |access-date=24 Oktubre 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |22 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Kezia Warouw<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Pebrero 2016 |title=Kezia Roslin crowned Puteri Indonesia |url=https://www.thejakartapost.com/news/2016/02/22/kezia-roslin-crowned-puteri-indonesia.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref> |25 |Manado |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Yam Kaspers Anshel<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2016 |title=Miss Universe Israel 2016 announced |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-israel-2016-announced-/articleshow/52636150.cms |access-date=23 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043407/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-universe-israel-2016-announced-/articleshow/52636150.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Herzliya |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Sophia Sergio<ref>{{Cite web |date=31 Enero 2017 |title=Reginetta Sophia Sergio, una napoletana a Miss Universo |url=https://www.ilmattino.it/societa/persone/reginetta_sophia_napoletana_a_miss_universo-2229372.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Il Mattino |language=it}}</ref> |24 |[[Napoles]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Siera Bearchell<ref>{{Cite web |last=Hopkin |first=James |date=13 Hunyo 2016 |title=Siera Bearchell crowned Miss Universe Canada |url=https://www.cbc.ca/news/canada/saskatoon/siera-bearchell-miss-universe-canada-1.3633175 |access-date=24 Oktubre 2022 |website=CBC News |language=en}}</ref> |23 |Moose Jaw |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Erika Creque<ref>{{Cite web |last=Greenaway |first=Dean |date=1 Agosto 2016 |title=Erika Creque dominates Miss BVI pageant |url=http://www.virginislandsdailynews.com/news/erika-creque-dominates-miss-bvi-pageant/article_b67b69ad-377e-565d-9406-9e2c2b7e15d5.html |access-date=24 Oktubre 2022 |website=The Virgin Islands Daily News |language=en}}</ref> |22 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Carolyn Carter<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=13 Enero 2017 |title=Miss US Virgin Islands Carolyn Carter sponsors cleft surgeries |url=https://www.pep.ph/lifestyle/travel/34604/miss-us-virgin-islands-carolyn-carter-sponsors-cleft-surgeries |access-date=24 Oktubre 2022 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |27 |Saint Croix |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Monyque Brooks<ref>{{Cite web |last=Levy |first=Jewel |date=31 Enero 2016 |title=Monyque Brooks begins reign as Miss Cayman |url=https://www.caymancompass.com/2016/01/31/monyque-brooks-begins-reign-as-miss-cayman/ |access-date=24 Oktubre 2022 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |25 |West Bay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Darina Kulsitova<ref name=":32">{{Cite web |last= |date=11 Enero 2017 |title=19-year-old 'Miss Semey' to represent Kazakhstan at Miss Universe |url=https://www.inform.kz/en/article/2987876 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Kazinform |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |Semey |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Mary Esther Were<ref>{{Cite web |last=Radvan |first=Sophie |date=2017-01-30 |title=Miss Kenya: 5 Things To Know On Miss Universe 2016 Pageant Mary Esther Were |url=https://hollywoodlife.com/2017/01/29/who-is-miss-kenya-mary-esther-were-miss-universe-2016/ |access-date=2022-10-29 |website=Hollywood Life |language=en-US}}</ref> |27 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Andrea Tovar<ref>{{Cite web |last= |first= |date=17 Nobyembre 2015 |title=Los obstáculos que superó Andrea Tovar, la Señorita Colombia 2015 - 2016 |url=https://www.elespectador.com/entretenimiento/gente/los-obstaculos-que-supero-andrea-tovar-la-senorita-colombia-2015-2016/ |access-date=24 Oktubre 2022 |website=El Espectador |language=es}}</ref> |23 |Quibdó |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Camila Barraza<ref>{{Cite web |date=18 Enero 2017 |title=Camila Barraza soll für Kosovo Miss Universe werden - auch Schweizer Vertreterin ist balkanstämmig |url=https://www.aargauerzeitung.ch/panorama/people/camila-barraza-soll-fur-kosovo-miss-universe-werden-auch-schweizer-vertreterin-ist-balkanstammig-ld.1607076 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Aargauer Zeitung |language=de}}</ref> |23 |Pristina |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Carolina Rodríguez<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2016 |title=Carolina Rodríguez Castro crowned as Miss Costa Rica 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/carolinarodrguez-castro-crowned-as-miss-costa-rica-2016/articleshow/53785627.cms |access-date=9 Enero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511050453/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/carolinarodrguez-castro-crowned-as-miss-costa-rica-2016/articleshow/53785627.cms |url-status=dead }}</ref> |27 |Alajuela |- |{{flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Barbara Filipović<ref>{{Cite web |date=16 Abril 2016 |title=Atraktivna Barbara Filipović je Miss Universe Hrvatske 2016. |url=https://www.24sata.hr/show/atraktivna-barbara-filipovic-je-miss-universe-hrvatske-2016-469907 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=24sata |language=hr}}</ref> |19 |[[Zagreb]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Hildur María Leifsdóttir<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2016 |title=Hildur Maria Leifsdóttir crowned Miss Universe Iceland 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/hildur-maria-leifsdttir-crownedmiss-universe-iceland-2016/articleshow/54345429.cms |access-date=30 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514074238/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/hildur-maria-leifsdttir-crownedmiss-universe-iceland-2016/articleshow/54345429.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |Kópavogur |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Kiran Jassal<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2017 |title=Sikh Girl, Kiran Jassal, To Represent Malaysia In Miss Universe Contest |url=https://www.ndtv.com/world-news/sikh-girl-kiran-jassal-to-represent-malaysia-in-miss-universe-contest-1647650 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=NDTV}}</ref> |20 |Subang Jaya |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Martha Fenech<ref>{{Cite news |date=28 Agosto 2016 |title=Martha Fenech crowned Miss Universe Malta |pages=14 |work=The Malta Independent |url=https://www.pressreader.com/malta/the-malta-independent-on-sunday/20160828/281672549368504 |access-date=29 Setyembre 2022}}</ref> |27 |St. Julian's |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Kushboo Ramnawaj<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2016 |title=Kushboo Ramnawaj appointed as Miss Universe Mauritius 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kushboo-ramnawaj-appointed-as-miss-universe-mauritius-2016/articleshow/52517526.cms |access-date=20 November 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043434/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kushboo-ramnawaj-appointed-as-miss-universe-mauritius-2016/articleshow/52517526.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |Rivière Du Poste |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Kristal Silva<ref>{{Cite web |date=31 Enero 2016 |title=Lo que no sabías de Cristal Silva, Nuestra Belleza México 2016 |url=https://www.publimetro.com.mx/mx/noticias/2016/02/01/lo-que-no-sabias-de-cristal-silva-nuestra-belleza-mexico-2016.html |access-date=9 Enero 2023 |website=Publimetro México |language=es}}</ref> |25 |Ciudad Victoria |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |Htet Htet Htun<ref>{{Cite web |title=Myanmar picks Miss Universe hopefuls |url=https://coconuts.co/yangon/news/myanmar-picks-miss-universe-hopefuls/ |access-date=9 Enero 2023 |website=Coconuts Yangon |language=en-US}}</ref> |24 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Lizelle Esterhuizen<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Hulyo 2016 |title=Lizelle Esterhuizen 'on Being Miss Namibia 2016 |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&id=153208 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref> |20 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Unoaku Anyadike<ref>{{Cite web |last= |date=12 Enero 2017 |title=See Photos of MBGN 2015, Unoaku Anyadike as She Heads off to the 2016 Miss Universe Competition |url=https://www.bellanaija.com/2017/01/see-photos-of-mbgn-2015-unoaku-anyadike-as-she-heads-off-to-the-2016-miss-universe-competition/ |access-date=9 Enero 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |22 |Lagos |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Marina Jacoby<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Miss Nicaragua 2016 is Marina Jacoby |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-nicaragua-2016-is-marinajacoby/articleshow/51308576.cms |access-date=5 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514133040/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/miss-nicaragua-2016-is-marinajacoby/articleshow/51308576.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Matagalpa |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Christina Waage<ref>{{Cite web |last=Norum |first=Tommy Simon |date=27 Disyembre 2016 |title=Christina Waage feirer jula hjemme i Nes |url=https://www.raumnes.no/nyheter/christina-waage-feirer-jula-hjemme-i-nes/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Raumnes |language=nb-NO |archive-date=29 Septiyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929071853/https://www.raumnes.no/nyheter/christina-waage-feirer-jula-hjemme-i-nes/ |url-status=dead }}</ref> |21 |Nes |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Tania Dawson<ref>{{Cite web |date=8 Enero 2017 |title=Miss Universe New Zealand Tania Dawson thinks she has what it takes to win the coveted international title in the Philippines |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-universe-new-zealand-tania-dawson-thinks-she-has-what-it-takes-to-win-the-coveted-international-title-in-the-philippines/MZJWC6PJS4IYGJVYZBLVKLTAJY/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |24 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Zoey Ivory<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2016 |title=Zoey Ivory crowned Miss Universe Netherlands 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/zoey-ivory-crowned-miss-universe-netherlands2016/articleshow/54565427.cms |access-date=5 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511043433/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/zoey-ivory-crowned-miss-universe-netherlands2016/articleshow/54565427.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |Almere |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Keity Drennan<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2016 |title=Keity Drennan crowned as the Senorita Panama 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/keity-drennan-crowned-as-the-senorita-panama-2016/articleshow/52022377.cms |access-date=9 Enero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=13 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513091306/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/keity-drennan-crowned-as-the-senorita-panama-2016/articleshow/52022377.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |Andrea Melgarejo<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2016 |title=Lourdes Andrea Melgarejo es la Miss Universo Paraguay 2016 |url=https://www.ultimahora.com/lourdes-andrea-melgarejo-es-la-miss-universo-paraguay-2016-n1028684.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Última Hora |language=es-ES}}</ref> |22 |Villarrica |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Valeria Piazza<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2016 |title=Valeria Piazza es la nueva Miss Perú 2016 |url=https://andina.pe/agencia/noticia-valeria-piazza-es-nueva-miss-peru-2016-609500.aspx |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Andina |language=es}}</ref> |26 |[[Lungsod ng Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Maxine Medina]]<ref name=":122">{{Cite web |date=18 Abril 2016 |title=FULL LIST: Winners, Bb Pilipinas 2016 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/129764-full-list-winners-binibining-pilipinas-2016-coronation/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |26 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Shirly Karvinen<ref>{{Cite web |date=13 Mayo 2016 |title=Tuore Miss Suomi mokasi finaalissa – naureskeli asialle kruunaamisen jälkeen |url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/tuore-miss-suomi-mokasi-finaalissa-naureskeli-asialle-kruunaamisen-jalkeen/5893208 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=MTV Uutiset |language=fi}}</ref> |24 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Izabella Krzan<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2016 |title=Oto zwyciężczyni Miss Polonia 2016 |url=https://tvn24.pl/polska/oto-zwyciezczyni-miss-polonia-2016-ra691869 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=TVN24 |language=pl}}</ref> |21 |Olsztyn |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Brenda Jiménez<ref>{{Cite web |last=Crotty |first=Nora |date=19 Marso 2016 |title=Miss Universe Puerto Rico Comes Out as Scopophobic, Gets the Ax |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/miss-universe-puerto-rico-comes-out-as-175011777.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[Yahoo! Sports]] |language=en-GB}}</ref> |22 |Aguadilla |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Flávia Brito<ref>{{Cite web |last=Gonçalves |first=Pedro Zagacho |date=29 Enero 2017 |title=Tudo a postos para conhecer a Miss Universo |url=https://www.cmjornal.pt/mundo/detalhe/tudo-a-postos-para-conhecer-a-miss-universo |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Correio da Manhã |language=pt-PT}}</ref> |23 |Vilamoura |- |{{flagicon|France|1974}} '''[[Pransiya]]''' |'''[[Iris Mittenaere]]'''<ref>{{Cite web |date=20 Disyembre 2015 |title=Meet Miss France 2016 |url=https://www.france24.com/en/20151220-france-miss-france-crowned-lille |access-date=29 Setyembre 2022 |website=France 24 |language=en}}</ref> |23 |[[Lille]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Rosalba García<ref>{{Cite web |date=3 Enero 2017 |title=Sal García pide ayuda económica para ir al Miss Universo |url=https://hoy.com.do/sal-garcia-pide-ayuda-economica-para-ir-al-miss-universo/ |access-date=5 Pebrero 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |24 |Maimón |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Bezděková<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2016 |title=Českou Miss je Andrea Bezděková |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-ceskou-miss-je-andrea-bezdekova-346841 |access-date=24 Oktubre 2022 |website=Novinky.cz |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Teodora Dan<ref>{{Cite web |last=Lixandru |first=Livia |date=22 Disyembre 2016 |title=Teodora Dan va reprezenta România la Miss Universe 2016 din Filipine. Ce frumoasă e |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/teodora-dan-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-1693636 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> |27 |[[Bucharest]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Yuliana Korolkova<ref>{{Cite web |date=2 Nobyembre 2016 |title=Yuliana Korolkova will represent Russia at Miss Universe 2016 pageant |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/yuliana-korolkova-will-represent-russia-at-miss-universe-2016-pageant/articleshow/55204480.cms |access-date=5 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514035805/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/yuliana-korolkova-will-represent-russia-at-miss-universe-2016-pageant/articleshow/55204480.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Orsk]] |- |{{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |Hawa Kamara<ref name=":92">{{Cite web |last=Marsh |first=Jenni |date=30 Enero 2017 |title=Sierra Leone enters Miss Universe competition for first time |url=https://www.cnn.com/2017/01/29/africa/sierra-leone/index.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=[[CNN]]}}</ref> |26 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Cheryl Chou<ref>{{Cite web |last=Kaur |first=Gurveen |date=16 Oktubre 2016 |title=Lasalle student Cheryl Chou crowned Miss Universe Singapore |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/lasalle-student-cheryl-chou-is-the-newly-crowned-miss-universe-singapore |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Straits Times |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514133040/https://www.straitstimes.com/lifestyle/lasalle-student-cheryl-chou-is-the-newly-crowned-miss-universe-singapore |url-status=dead }}</ref> |20 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Jayathi De Silva<ref>{{Cite web |last=Perera |first=Minushi |date=21 Agosto 2016 |title=Revlon beauty off to LA for Miss Universe |url=http://www.sundaytimes.lk/160821/plus/revlon-beauty-off-to-la-for-miss-universe-205103.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=The Sunday Times}}</ref> |26 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ida Ovmar<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2016 |title=Ida Ovmar crowned as Miss Universe Sweden 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/ida-ovmar-crowned-as-miss-universe-sweden-2016/articleshow/53911124.cms |access-date=5 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514133041/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/ida-ovmar-crowned-as-miss-universe-sweden-2016/articleshow/53911124.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Luleå |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Dijana Cvijetić<ref>{{Cite web |title=Miss-Universe-Kandidatin Dijana im Selbstporträt |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/my-day/dijana-cvijetic-insta-miss-universe-freund-fotos |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=2022-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514133040/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/my-day/dijana-cvijetic-insta-miss-universe-freund-fotos |url-status=dead }}</ref> |23 |Gossau |- |{{flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Jihan Dimachk<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=13 Enero 2017 |title=MISS UNIVERSE 2016 UPDATE: 46 candidates have arrived in Manila |url=https://www.pep.ph/news/65847/miss-universe-2016-update-candidates-arrive-in-manila |access-date=5 Pebrero 2023 |website=PEP.ph |language=en |archive-date=5 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205134201/https://www.pep.ph/news/65847/miss-universe-2016-update-candidates-arrive-in-manila |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chalita Suansane<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 2016 |title=Miss Universe Thailand 2016 winner is... |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/photo/1043333/miss-universe-thailand-2016-winner-is- |access-date=5 Pebrero 2023}}</ref> |22 |Samut Prakan |- |{{flagicon|RSA}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Ntandoyenkosi Kunene<ref>{{Cite web |last=Prince |first=Shanaaz |date=20 Marso 2016 |title=Meet our new Miss South Africa: Ntandoyenkosi Kunene |url=https://www.news24.com/you/archive/meet-our-new-miss-south-africa-ntandoyenkosi-kunene-20170728 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |24 |Mkhondo |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Jenny Kim<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=24 Oktubre 2016 |title=Jenny Kim to represent Korea at the 2016 Miss Universe pageant |url=https://www.hellokpop.com/exclusive/jenny-kim-south-korea-miss-universe/ |access-date=29 Setyembre 2022 |website=HelloKpop |language=en-US}}</ref> |23 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |Catalina Cáceres<ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2016 |title=Catalina Cáceres crowned Miss Universe Chile 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/catalina-cceres-crowned-miss-universe-chile-2016/articleshow/55451442.cms |access-date=5 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511051320/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/catalina-cceres-crowned-miss-universe-chile-2016/articleshow/55451442.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Li Zhenying<ref>{{Cite web |date=13 Nobyembre 2016 |title=Li Zhenying wins 2016 Miss Universe China |url=https://www.chinadaily.com.cn/fashion/2016-11/13/content_27360682.htm |access-date=5 Pebrero 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> |21 |[[Shanghai]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Tansu Sila Çakir<ref>{{Cite web |last=Gence |first=Hakan |date=15 Oktubre 2016 |title=Miss Turkey 2016 güzelleri Buse İskenderoğlu,Damla Figan, Tansu Sıla Çakır kendilerini anlattılar |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/miss-turkey-2016-guzelleri-buse-iskenderoglu-damla-figan-tansu-sila-cakir-kendilerini-anlattilar-40249437 |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> |21 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Alena Spodynyuk<ref>{{Cite web |last=Trach |first=Nataliya |date=6 Hulyo 2016 |title=Crimean to represent Ukraine at Miss Universe |url=https://www.kyivpost.com/article/guide/people/crimean-to-represent-ukraine-at-miss-universe-417966.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=Kyiv Post}}</ref> |19 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Veronika Bodizs<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2016 |title=Veronika Bódizs crowned Miss Universe Hungary 2016 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/veronika-bdizs-crowned-miss-universe-hungary-2016/articleshow/55911499.cms |access-date=1 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=1 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201104847/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/veronika-bdizs-crowned-miss-universe-hungary-2016/articleshow/55911499.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |Magdalena Cohendet<ref>{{Cite web |last= |date=5 Oktubre 2017 |title=Miss Uruguay pide vestidos y joyas para concursar en Bolivia |url=https://www.elpais.com.uy/informacion/miss-uruguay-pide-vestidos-joyas-concursar-bolivia.html |access-date=29 Setyembre 2022 |website=El País |language=es}}</ref> |22 |Artigas |} == Mga tala == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:2017 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Miss Universe]] 319vgluw8vg1v8cbv7mmdi7uqfb1weu Pirena 0 284135 2205755 2192550 2026-05-01T10:13:43Z Ivan P. Clarin 84769 2205755 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #FF5F5F | series = [[Encantadia]] | name = Pirena | image = [[File:Glaiza de Castro - IFFR 2026.jpg|150px]] | caption = Si Hara Pirena ng Hathoria | first = ''[[Encantadia]]'' | last = ''[[Encantadia chronicles sanggre ]]'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Glaiza de Castro]] (2016–17)<br>[[Sunshine Dizon]] (2005–06) | nickname = Pirena | species = ''Hathor Diwata'' (Enkanto [[fairy]]) | gender = Female | occupation = | family = [[Hagorn]] (ama)<br />[[Mine-a]] (ina)<br />[[Amihan (Encantadia)|Amihan]](kalahating kapatid na babae)<br />[[Alena]] (kalahating kapatid na babae)<br />[[Danaya]](kalahating nakababatang kapatid na babae) | children = Mira <br> flammara (mula kay Azulan) }} Si '''Pirena''' o '''Hara Pirena''' ay isang diwata (''fairy'') sa apat na mag kakapatid mula kay Reynang Mine-a ay ang panganay sa apat, Siya ang nag mamay-ari nang Brilyante ng Apoy, nag mula siya sa kaharian nang Hathorya, mula kay Haring Hagorn. Ang gumanap na aktres dito ay sina [[Sunshine Dizon]] at [[Glaiza de Castro]]. Sa Encantadia, si Pirena ay anak na babae ng Mine-a, ang ikaapat na reyna ng reyna ng Lireo, at Hagorn, ang hari ng Hathoria. Bilang pinakamatanda sa apat na sang'gre na mga anak na babae ng isang Lireano na reyna, lumaki siya sa paniniwala na siya ang may karapatang kahalili sa trono ng kanyang ina. Siya ay labis na nagagalit at naninibugho sa kanyang nakababatang kapatid na si Amihan, na pinaniniwalaan niya ay paborito ni Mine-a. Kahit na siya ay may mapagmahal at mahabagin na panig sa kanya, ang tuluy-tuloy na manipulasyon ng kanyang dama (nars) na si Gurna, isang kalahati na Lirean at kalahati ng espiya ng Hathorian, sa huli ay binalingan siya laban sa kanyang ina at babae. [4] Nawala siya sa Amihan sa huling yugto ng seleksyon ng reyna na inayos ng kanyang ina. Gayunman, tinututulan niya ang resulta ng mga pagsubok at tumanggi na kilalanin si Suihan bilang sunod na reyna. Natapos na niya ang depekto mula kay Lireo, pagnanakaw ng perme ng apoy, at pagbuo ng isang alyansa sa Kaharian ng Hathoria upang dalhin ang pagbagsak ni Amihan. ==Konsepto at paglikha== {{Main|Encantadia}} Ang manunulat ng Encantadia, si Suzette Doctolero ay lumikha ng pangalan na "Pirena" mula sa salitang Ingles, "apoy" bilang Pirena ay ang tagapag-ingat ng Gem of Fire. Sa serye, apat na mga hiyas ng kalikasan ang tinutukoy bilang balanse sa kontrol ng Brilyante (Mga Diamante) sa kanilang mundo: ang hangin, sunog, tubig at lupa. Ang character na ginawa nito unang hitsura sa Mulawin TV serye. ==Background== Si Pirena ang pinakaluma sa apat na anak na babae ng Mine-a. Ang pagkakakilanlan ng kanyang ama ay pinananatiling lihim mula sa kanya hanggang Hagorn, ang kanyang ama confessed ang katotohanan na kung saan ang kanyang mga kapangyarihan ng shapeshifting at swiftness sa labanan ay pinaniniwalaan na ay minana. Naturally proud at gifted na may isang matalim na katalinuhan, Naniniwala si Pirena na nakuha ni Amihan ang trono ng Lireo pati na rin ang mga damdamin ng kanilang ina Mine-a mula sa kanya. Si Pirena ay tumitingin sa kanyang kamay-pagkadalaga na si Gurna bilang isang kasiguruhan. Kahit na sa labas ng malamig, Pirena ay talagang isang mabait na tao gayunpaman, ang kanyang kabaitan ay madalas na natupok sa pamamagitan ng brainwashing ng Gurna. Napakasakit at sinasadya, si Pirena ay napakalinaw sa kanyang emosyon. Siya ang pinakamatapat at brutal na tapat sa mga kapatid na babae, kung minsan ay walang kabuluhan sa epekto ng kanyang mga salita sa mga nasa paligid niya. Sapagkat ibinabahagi nila ang napakarami sa parehong mga katangian ng pagkatao, siya ay laging nagtatapos sa pag-aaway sa Danaya. Dahil bata pa siya, may ambisyon siyang maging sunod na reyna ng Lireo. Ang ambisyon niya sa kanya ay nagbubulag sa kanya na makita kung ano ang tama at kung ano ang mali at pakitunguhan ang kanyang mga kapatid na babae bilang mga karibal na walang pagkakataon laban sa kanya. Ang armas ni Pirena ay dalawang daggers na maaaring maging kombinasyon: ang mas mahabang tabak ay tinatawag na "baga" (apoy) at ang mas maikli ay tinatawag na "siklab" (spark). ==Mga anyo== ===Mulawin (2004)=== Ang masamang Ravenum ay summoned sa Pirena, "Punong Diwata ng Apoy" ni Encantadia (Head of Fire Fairies). ===Encantadia (2005)=== {{Main|Encantadia}} Si Pirena sa isang kabataan ay may pangarap na maging ang susunod na reyna ng Lireo. Ginamit ni Gurna ang ambisyong ito para sa kanya upang isipin na ang Amihan ay kanyang karibal sa trono. Nagagalak at tuso, lagi siyang naniniwala na ang trono ay ang kanyang karapatan sa pagsilang. Nasaktan siya at nahatulan nang mapansin ang isang pag-uusap sa pagitan ng Mine-a at Imaw kung saan ipinahayag ng reyna na mas gugustuhin niya na ang alinman sa kanyang mga anak na babae ay umakyat sa trono maliban sa Pirena. Nang siya ay nawala sa Amihan sa isang labanan na inayos ng kanilang ina para sa trono, si Pirena ay nagkaroon ng labis na damdamin. Hindi niya matanggap ang kanyang pagkawala at hinamon ang kanyang ina para sa isang labanan. Pagkatapos ay inagaw ni Pirena ang Gem of fire at iniwan ang Lireo upang makahanap ng mga kaalyado sa Hathoria Kingdom. Ang kanyang pagnanakaw ay gumawa ng Mine-isang desisyon na paghiwalayin ang mga natitirang mga hiyas sa pamamagitan ng pagbibigay sa bawat isa sa kanyang iba pang tatlong anak na babae para sa ligtas na pagpapanatili. Si Pirena ay agad na naghahangad ng isang alyansa sa Hathoria at bilang isang regalo, ginamit ang perme ng apoy upang ibalik ang mga apoy ng kanilang mga panday Si Hagorn, ang hari ng Hathoria ay tinanggap siya at sumali siya sa kanilang kampanya upang lupigin ang Encantadia. Pagkamatay ni Mine-a, bumalik siya sa Lireo at humingi ng kapatawaran sa kanyang kapatid na babae, hindi alam ang tunay na dahilan ng kanyang pagbalik. Inayos niya ang coup-de-etat laban sa Queen Amihan, at umakyat sa trono ng Lireo. [ ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Pirena, na nagkaroon ng pagbabago ng puso at panig sa kanyang mga kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagbabago ng kasaysayan. Si Pirena ay nakipaglaban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakuha nila ang tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Ang mga Heran ng Etheria, sinubukang kumbinsihin at manipulahin siya upang muling itayo ang nabagsak na Kaharian ni Hathoria, ngunit ang kanyang pagmamahal sa kanyang mga kapatid na babae at kanyang ina ay pinigil siya sa kanila. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Pirena laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at ng mga Etherian, si Pirena ay hindi kailanman muling nakita ang Kaharian ng Lireo at naniniwala na nawala sa kanyang ibang mga kapatid na babae pagkatapos na wasakin ang Hathoria sa Hiyas ng Sunog. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} [[File:Glaiza de Castro.jpg|thumb|Si Glaiza de Castro bilang si Pirena]] Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (madalas na tinatawag na requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ika-apat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ni Pirena sa 2005 serye. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Encantadia]] cuifinoued97vvcapek6uxd9p84tdnf 2205756 2205755 2026-05-01T10:13:57Z Ivan P. Clarin 84769 2205756 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #FF5F5F | series = [[Encantadia]] | name = Pirena | image = [[File:Glaiza de Castro - IFFR 2026.jpg|200px]] | caption = Si Hara Pirena ng Hathoria | first = ''[[Encantadia]]'' | last = ''[[Encantadia chronicles sanggre ]]'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Glaiza de Castro]] (2016–17)<br>[[Sunshine Dizon]] (2005–06) | nickname = Pirena | species = ''Hathor Diwata'' (Enkanto [[fairy]]) | gender = Female | occupation = | family = [[Hagorn]] (ama)<br />[[Mine-a]] (ina)<br />[[Amihan (Encantadia)|Amihan]](kalahating kapatid na babae)<br />[[Alena]] (kalahating kapatid na babae)<br />[[Danaya]](kalahating nakababatang kapatid na babae) | children = Mira <br> flammara (mula kay Azulan) }} Si '''Pirena''' o '''Hara Pirena''' ay isang diwata (''fairy'') sa apat na mag kakapatid mula kay Reynang Mine-a ay ang panganay sa apat, Siya ang nag mamay-ari nang Brilyante ng Apoy, nag mula siya sa kaharian nang Hathorya, mula kay Haring Hagorn. Ang gumanap na aktres dito ay sina [[Sunshine Dizon]] at [[Glaiza de Castro]]. Sa Encantadia, si Pirena ay anak na babae ng Mine-a, ang ikaapat na reyna ng reyna ng Lireo, at Hagorn, ang hari ng Hathoria. Bilang pinakamatanda sa apat na sang'gre na mga anak na babae ng isang Lireano na reyna, lumaki siya sa paniniwala na siya ang may karapatang kahalili sa trono ng kanyang ina. Siya ay labis na nagagalit at naninibugho sa kanyang nakababatang kapatid na si Amihan, na pinaniniwalaan niya ay paborito ni Mine-a. Kahit na siya ay may mapagmahal at mahabagin na panig sa kanya, ang tuluy-tuloy na manipulasyon ng kanyang dama (nars) na si Gurna, isang kalahati na Lirean at kalahati ng espiya ng Hathorian, sa huli ay binalingan siya laban sa kanyang ina at babae. [4] Nawala siya sa Amihan sa huling yugto ng seleksyon ng reyna na inayos ng kanyang ina. Gayunman, tinututulan niya ang resulta ng mga pagsubok at tumanggi na kilalanin si Suihan bilang sunod na reyna. Natapos na niya ang depekto mula kay Lireo, pagnanakaw ng perme ng apoy, at pagbuo ng isang alyansa sa Kaharian ng Hathoria upang dalhin ang pagbagsak ni Amihan. ==Konsepto at paglikha== {{Main|Encantadia}} Ang manunulat ng Encantadia, si Suzette Doctolero ay lumikha ng pangalan na "Pirena" mula sa salitang Ingles, "apoy" bilang Pirena ay ang tagapag-ingat ng Gem of Fire. Sa serye, apat na mga hiyas ng kalikasan ang tinutukoy bilang balanse sa kontrol ng Brilyante (Mga Diamante) sa kanilang mundo: ang hangin, sunog, tubig at lupa. Ang character na ginawa nito unang hitsura sa Mulawin TV serye. ==Background== Si Pirena ang pinakaluma sa apat na anak na babae ng Mine-a. Ang pagkakakilanlan ng kanyang ama ay pinananatiling lihim mula sa kanya hanggang Hagorn, ang kanyang ama confessed ang katotohanan na kung saan ang kanyang mga kapangyarihan ng shapeshifting at swiftness sa labanan ay pinaniniwalaan na ay minana. Naturally proud at gifted na may isang matalim na katalinuhan, Naniniwala si Pirena na nakuha ni Amihan ang trono ng Lireo pati na rin ang mga damdamin ng kanilang ina Mine-a mula sa kanya. Si Pirena ay tumitingin sa kanyang kamay-pagkadalaga na si Gurna bilang isang kasiguruhan. Kahit na sa labas ng malamig, Pirena ay talagang isang mabait na tao gayunpaman, ang kanyang kabaitan ay madalas na natupok sa pamamagitan ng brainwashing ng Gurna. Napakasakit at sinasadya, si Pirena ay napakalinaw sa kanyang emosyon. Siya ang pinakamatapat at brutal na tapat sa mga kapatid na babae, kung minsan ay walang kabuluhan sa epekto ng kanyang mga salita sa mga nasa paligid niya. Sapagkat ibinabahagi nila ang napakarami sa parehong mga katangian ng pagkatao, siya ay laging nagtatapos sa pag-aaway sa Danaya. Dahil bata pa siya, may ambisyon siyang maging sunod na reyna ng Lireo. Ang ambisyon niya sa kanya ay nagbubulag sa kanya na makita kung ano ang tama at kung ano ang mali at pakitunguhan ang kanyang mga kapatid na babae bilang mga karibal na walang pagkakataon laban sa kanya. Ang armas ni Pirena ay dalawang daggers na maaaring maging kombinasyon: ang mas mahabang tabak ay tinatawag na "baga" (apoy) at ang mas maikli ay tinatawag na "siklab" (spark). ==Mga anyo== ===Mulawin (2004)=== Ang masamang Ravenum ay summoned sa Pirena, "Punong Diwata ng Apoy" ni Encantadia (Head of Fire Fairies). ===Encantadia (2005)=== {{Main|Encantadia}} Si Pirena sa isang kabataan ay may pangarap na maging ang susunod na reyna ng Lireo. Ginamit ni Gurna ang ambisyong ito para sa kanya upang isipin na ang Amihan ay kanyang karibal sa trono. Nagagalak at tuso, lagi siyang naniniwala na ang trono ay ang kanyang karapatan sa pagsilang. Nasaktan siya at nahatulan nang mapansin ang isang pag-uusap sa pagitan ng Mine-a at Imaw kung saan ipinahayag ng reyna na mas gugustuhin niya na ang alinman sa kanyang mga anak na babae ay umakyat sa trono maliban sa Pirena. Nang siya ay nawala sa Amihan sa isang labanan na inayos ng kanilang ina para sa trono, si Pirena ay nagkaroon ng labis na damdamin. Hindi niya matanggap ang kanyang pagkawala at hinamon ang kanyang ina para sa isang labanan. Pagkatapos ay inagaw ni Pirena ang Gem of fire at iniwan ang Lireo upang makahanap ng mga kaalyado sa Hathoria Kingdom. Ang kanyang pagnanakaw ay gumawa ng Mine-isang desisyon na paghiwalayin ang mga natitirang mga hiyas sa pamamagitan ng pagbibigay sa bawat isa sa kanyang iba pang tatlong anak na babae para sa ligtas na pagpapanatili. Si Pirena ay agad na naghahangad ng isang alyansa sa Hathoria at bilang isang regalo, ginamit ang perme ng apoy upang ibalik ang mga apoy ng kanilang mga panday Si Hagorn, ang hari ng Hathoria ay tinanggap siya at sumali siya sa kanilang kampanya upang lupigin ang Encantadia. Pagkamatay ni Mine-a, bumalik siya sa Lireo at humingi ng kapatawaran sa kanyang kapatid na babae, hindi alam ang tunay na dahilan ng kanyang pagbalik. Inayos niya ang coup-de-etat laban sa Queen Amihan, at umakyat sa trono ng Lireo. [ ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Pirena, na nagkaroon ng pagbabago ng puso at panig sa kanyang mga kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagbabago ng kasaysayan. Si Pirena ay nakipaglaban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakuha nila ang tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Ang mga Heran ng Etheria, sinubukang kumbinsihin at manipulahin siya upang muling itayo ang nabagsak na Kaharian ni Hathoria, ngunit ang kanyang pagmamahal sa kanyang mga kapatid na babae at kanyang ina ay pinigil siya sa kanila. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Pirena laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at ng mga Etherian, si Pirena ay hindi kailanman muling nakita ang Kaharian ng Lireo at naniniwala na nawala sa kanyang ibang mga kapatid na babae pagkatapos na wasakin ang Hathoria sa Hiyas ng Sunog. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} [[File:Glaiza de Castro.jpg|thumb|Si Glaiza de Castro bilang si Pirena]] Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (madalas na tinatawag na requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ika-apat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ni Pirena sa 2005 serye. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Encantadia]] fs5y4726mk0y2mooxmskg6r1qhcc60b Amihan (Encantadia) 0 284136 2205757 2018985 2026-05-01T10:15:41Z Ivan P. Clarin 84769 2205757 wikitext text/x-wiki {{Lito|Amihan}} {{Infobox character | colour = blue | image = [[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|200px]] | caption = Si Reyna Amihan ng Lireo | series = [[Encantadia]] | name = Sang'gre Amihan | first = ''[[Encantadia]]'' | last = ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia (2016)]]'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Iza Calzado]] (2005-06)<br>[[Kylie Padilla]] (2016-17) | nickname = Amihan<br>Sang'gre Amihan II<br>Hara Amihan | species = ''Fairy'' ([[fairy]]) <br> ''Sapiryan'' (healer) | occupation = Queen of the Lireo Kingdom | family = [[Encantadia#Cast and characters|Raquim]] (father)<br />[[Mine-a]] (mother)<br />[[Pirena]](eldest sister)<br />[[Alena (Encantadia)|Alena]] (younger sister)<br />[[Danaya]](youngest sister) | spouse=Ybrahim | children = [[Encantadia#Cast and characters|Lira]] (from Ybrahim) }} Si '''Amihan''' (kinalaunan: '''Queen Amihan ng Lireo''') ay isang karakter at [[protagonista]] ng serye ng [[Encantadia]], na isinulat ng [[Suzette Doctolero]]. Ang ''Encantadia'' franchise, na binubuo ng apat na serye ''[[Encantadia]]'' (2005), ''[[Etheria'' (2005-06), ''[ [Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas]]'' (2006), at '' Encantadia'' (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Amihan sa trono ng Kaharian ng Lireo. Ang Amihan ay inilalarawan ng aktres na si [[Iza Calzado]] sa unang 3 na serye, at sa pelikula na [[Mulawin: The Movie]], habang [[Kylie Padilla]] ang naglalarawan ng karakter sa serye ng 2016 pangalan. Sa '' Encantadia '', si Amihan ay anak na babae ng [[Mine-a]], ang Queen ng Lireo at Raquim, prinsipe ng Sapiro. Siya ay ipinadala sa mortal na mundo upang iligtas siya mula sa mga Hathors na nagpaplanong patayin siya, dahil siya ay naging pangitain bilang isang banta sa Hathoria Kingdom. Ang kanyang mga ninuno ay hindi kailanman pinananatiling lihim mula sa kanya bilang siya ay itinuro ng kanyang ama tungkol Encantadia sa panahon ng kanyang pagkabata. Nang sumunod sa kanila ang mga Hathors sa mortal na mundo, at nagtagumpay sa pagpatay sa kanyang ama, bumalik siya sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at 3 kapatid na babae. Siya ang nagtagumpay sa kanyang ina bilang Queen of Lireo sa '' Encantadia '' (2005) at nagpatuloy sa kanyang paghahari hanggang sa '' Etheria '' (2006). Pagkatapos ay pinalitan siya ng kanyang kapatid na Danaya sa '' Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas '' (2006). == Konsepto at paglikha == Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, ang isang katulad na character na pinangalanang Banayad (ipinakita ni Katarina Perez) ay ang diwata ng hangin at hangin ng Encantadia at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Sa Pilipinas, ang '' Amihan '' ay tumutukoy sa [[panahon]] na pinangungunahan ng [[kalakalan hangin]], na nakaranas sa Pilipinas bilang isang cool na hangin mula sa hilagang-silangan.... Siya ay lumaki sa mundo ng mga mortal, at nag-aalinlangan sa Encantadia bilang isang engkanto kuwento na itinaguyod ng kanyang ama Raquim hanggang sa sinalakay sila ng Hagorn isang gabi at pinatay ang kanyang ama. Dinala siya pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Si Amihan ang ina-figure sa pagitan ng Sang'gres na may mahinang puso at personalidad. Siya ay maharlika at maringal, madalas na nagpapakita ng isang aura ng kapangyarihan at maharlika, isang mainam na kalidad para sa isang reyna. Dahil dito, siya ay banta bilang isang banta sa kanyang pinakamatanda kapatid na babae '' Pirena '' na managinip ng kapangyarihan ng kanilang Kaharian. ===Background=== Si Amihan ang ikalawang pinakaluma ng apat na anak na babae ng [[Mine-a]]. Siya ay pinangalanang matapos ang kapatid na babae ni Mine sa pag-asang magtagumpay siya bilang mabait bilang kanyang pangalan. Siya ay lumaki sa mundo ng mga mortal, at nag-aalinlangan sa Encantadia bilang isang engkanto kuwento na itinaguyod ng kanyang ama Raquim hanggang sa sinalakay sila ng Hagorn isang gabi at pinatay ang kanyang ama.<ref name="RaquimAmihan">{{cite web|title=LOOK: Side by side photos of Raquim and Amihan's iconic scene in 'Encantadia'|url=http://www.gmanetwork.com/gma/encantadia/stories/inside/gma/articles/2016-07-26/24562/LOOK-Side-by-side-photos-of-Raquim-and-Amihans-iconic-scene-in-Encantadia|website=GMA Network|publisher=GMA Network|accessdate=7 October 2016}}</ref> Dinala siya pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Si Amihan ang ina-figure sa pagitan ng Sang'gres na may mahinang puso at personalidad. Siya ay maharlika at maringal, madalas na nagpapakita ng isang aura ng kapangyarihan at maharlika, isang mainam na kalidad para sa isang reyna. Dahil dito, siya ay banta bilang isang banta sa kanyang pinakamatanda kapatid na babae '' Pirena '' na managinip ng kapangyarihan ng kanilang Kaharian. ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== {{Main|Encantadia}} Si Amihan ay isinilang noong araw na pinatay ang Arvak, na tinutupad ang unang kalahati ng propesiya ni Cassiopeia. Nang ang Mine-a ay natulog, inagaw ni Gurna si Amihan at dinala siya sa kagubatan upang patayin siya ngunit nabigo. Dahil sa pangyayaring ito at dahil sa babala ni Cassiopeia, ang Mine-a ay nagpasya na ito ay pinakamahusay para sa Raquim upang dalhin si Amihan sa mundo ng tao para sa kaligtasan ng kanilang anak. Kapag ang kanyang ama ay namatay, siya ay dinala pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Nang panahon na ang Mine-a ay pumili ng isang kahalili, si Amihan ay sinubukan kasama ang iba pang mga kapatid na babae kung saan siya nanalo. Si Amihan ay naging Reyna ng Lire-o kung saan ang kanyang nakatatandang kapatid na si Pirena ay hindi sumasang-ayon. Kinuha ni Pirena ang pinakahiyas ng apoy at lumihis mula sa Lireo upang gumawa ng mga bagong kaalyado sa Hathoria Kingdom. Sinimulan ni Amihan ang kanyang paghahari sa gitna ng isang digmaan sa pagitan ng Lireo at Hathoria. Ang Mine-isang hinahangad na tulong mula sa tugon ni Emre at Emre sa Mine-a ay isang bata na makukuha ni Amihan. Pagkamatay ng kanilang ina, si Pirena ay sorpresa sa lahat sa pamamagitan ng paghingi ng pagsisisi para sa lahat ng kanyang mga kasalanan. Hindi alam sa kanya, si Pirena ay nagpaplano ng coup-de-etat laban sa kanya at kalaunan ay nagtagumpay. Si Amihan ay napawalang-sala at nag-ambag sa kagubatan ng Lireo. Pinamunuan niya ang Digmaan ng apat na Gems na sinusubukan upang mabawi ang kanyang trono, at sa huli ay ginawa. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Amihan kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pagbabago ng kasaysayan. Pinangunahan ni Amihan ang kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Pagkatapos ay pinalitan siya ng kanyang kapatid na bunsong si Danaya bilang Queen ng Lireo. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Amihan laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at sa mga Etherian, hindi kailanman nakita si Amihan muli ang Kaharian ng Lireo at naniwala na nawala sila sa iba pang mga sister. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (kadalasang tinatawag bilang requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ika-apat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ng Amihan sa serye ng 2005. Ito ay inilalarawan ng artista na si Kylie Padilla na sumailalim sa malalakas na pagsasanay sa martial arts. == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Encantadia]] ff7664pgeq5c50rqhd82cvc1nrj16l4 2205758 2205757 2026-05-01T10:20:08Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga anyo */ 2205758 wikitext text/x-wiki {{Lito|Amihan}} {{Infobox character | colour = blue | image = [[File:Kylie Padilla Dilim the Making.jpg|200px]] | caption = Si Reyna Amihan ng Lireo | series = [[Encantadia]] | name = Sang'gre Amihan | first = ''[[Encantadia]]'' | last = ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia (2016)]]'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Iza Calzado]] (2005-06)<br>[[Kylie Padilla]] (2016-17) | nickname = Amihan<br>Sang'gre Amihan II<br>Hara Amihan | species = ''Fairy'' ([[fairy]]) <br> ''Sapiryan'' (healer) | occupation = Queen of the Lireo Kingdom | family = [[Encantadia#Cast and characters|Raquim]] (father)<br />[[Mine-a]] (mother)<br />[[Pirena]](eldest sister)<br />[[Alena (Encantadia)|Alena]] (younger sister)<br />[[Danaya]](youngest sister) | spouse=Ybrahim | children = [[Encantadia#Cast and characters|Lira]] (from Ybrahim) }} Si '''Amihan''' (kinalaunan: '''Queen Amihan ng Lireo''') ay isang karakter at [[protagonista]] ng serye ng [[Encantadia]], na isinulat ng [[Suzette Doctolero]]. Ang ''Encantadia'' franchise, na binubuo ng apat na serye ''[[Encantadia]]'' (2005), ''[[Etheria'' (2005-06), ''[ [Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas]]'' (2006), at '' Encantadia'' (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Amihan sa trono ng Kaharian ng Lireo. Ang Amihan ay inilalarawan ng aktres na si [[Iza Calzado]] sa unang 3 na serye, at sa pelikula na [[Mulawin: The Movie]], habang [[Kylie Padilla]] ang naglalarawan ng karakter sa serye ng 2016 pangalan. Sa '' Encantadia '', si Amihan ay anak na babae ng [[Mine-a]], ang Queen ng Lireo at Raquim, prinsipe ng Sapiro. Siya ay ipinadala sa mortal na mundo upang iligtas siya mula sa mga Hathors na nagpaplanong patayin siya, dahil siya ay naging pangitain bilang isang banta sa Hathoria Kingdom. Ang kanyang mga ninuno ay hindi kailanman pinananatiling lihim mula sa kanya bilang siya ay itinuro ng kanyang ama tungkol Encantadia sa panahon ng kanyang pagkabata. Nang sumunod sa kanila ang mga Hathors sa mortal na mundo, at nagtagumpay sa pagpatay sa kanyang ama, bumalik siya sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at 3 kapatid na babae. Siya ang nagtagumpay sa kanyang ina bilang Queen of Lireo sa '' Encantadia '' (2005) at nagpatuloy sa kanyang paghahari hanggang sa '' Etheria '' (2006). Pagkatapos ay pinalitan siya ng kanyang kapatid na Danaya sa '' Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas '' (2006). == Konsepto at paglikha == Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, ang isang katulad na character na pinangalanang Banayad (ipinakita ni Katarina Perez) ay ang diwata ng hangin at hangin ng Encantadia at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Sa Pilipinas, ang '' Amihan '' ay tumutukoy sa [[panahon]] na pinangungunahan ng [[kalakalan hangin]], na nakaranas sa Pilipinas bilang isang cool na hangin mula sa hilagang-silangan.... Siya ay lumaki sa mundo ng mga mortal, at nag-aalinlangan sa Encantadia bilang isang engkanto kuwento na itinaguyod ng kanyang ama Raquim hanggang sa sinalakay sila ng Hagorn isang gabi at pinatay ang kanyang ama. Dinala siya pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Si Amihan ang ina-figure sa pagitan ng Sang'gres na may mahinang puso at personalidad. Siya ay maharlika at maringal, madalas na nagpapakita ng isang aura ng kapangyarihan at maharlika, isang mainam na kalidad para sa isang reyna. Dahil dito, siya ay banta bilang isang banta sa kanyang pinakamatanda kapatid na babae '' Pirena '' na managinip ng kapangyarihan ng kanilang Kaharian. ===Background=== Si Amihan ang ikalawang pinakaluma ng apat na anak na babae ng [[Mine-a]]. Siya ay pinangalanang matapos ang kapatid na babae ni Mine sa pag-asang magtagumpay siya bilang mabait bilang kanyang pangalan. Siya ay lumaki sa mundo ng mga mortal, at nag-aalinlangan sa Encantadia bilang isang engkanto kuwento na itinaguyod ng kanyang ama Raquim hanggang sa sinalakay sila ng Hagorn isang gabi at pinatay ang kanyang ama.<ref name="RaquimAmihan">{{cite web|title=LOOK: Side by side photos of Raquim and Amihan's iconic scene in 'Encantadia'|url=http://www.gmanetwork.com/gma/encantadia/stories/inside/gma/articles/2016-07-26/24562/LOOK-Side-by-side-photos-of-Raquim-and-Amihans-iconic-scene-in-Encantadia|website=GMA Network|publisher=GMA Network|accessdate=7 October 2016}}</ref> Dinala siya pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Si Amihan ang ina-figure sa pagitan ng Sang'gres na may mahinang puso at personalidad. Siya ay maharlika at maringal, madalas na nagpapakita ng isang aura ng kapangyarihan at maharlika, isang mainam na kalidad para sa isang reyna. Dahil dito, siya ay banta bilang isang banta sa kanyang pinakamatanda kapatid na babae '' Pirena '' na managinip ng kapangyarihan ng kanilang Kaharian. ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== [[File:Isa Calsado (cropped).jpg|thumb|Si [[Iza Calzado]] bilang Amihan (2005).]] {{Main|Encantadia}} Si Amihan ay isinilang noong araw na pinatay ang Arvak, na tinutupad ang unang kalahati ng propesiya ni Cassiopeia. Nang ang Mine-a ay natulog, inagaw ni Gurna si Amihan at dinala siya sa kagubatan upang patayin siya ngunit nabigo. Dahil sa pangyayaring ito at dahil sa babala ni Cassiopeia, ang Mine-a ay nagpasya na ito ay pinakamahusay para sa Raquim upang dalhin si Amihan sa mundo ng tao para sa kaligtasan ng kanilang anak. Kapag ang kanyang ama ay namatay, siya ay dinala pabalik sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang ina at babae. Nang panahon na ang Mine-a ay pumili ng isang kahalili, si Amihan ay sinubukan kasama ang iba pang mga kapatid na babae kung saan siya nanalo. Si Amihan ay naging Reyna ng Lire-o kung saan ang kanyang nakatatandang kapatid na si Pirena ay hindi sumasang-ayon. Kinuha ni Pirena ang pinakahiyas ng apoy at lumihis mula sa Lireo upang gumawa ng mga bagong kaalyado sa Hathoria Kingdom. Sinimulan ni Amihan ang kanyang paghahari sa gitna ng isang digmaan sa pagitan ng Lireo at Hathoria. Ang Mine-isang hinahangad na tulong mula sa tugon ni Emre at Emre sa Mine-a ay isang bata na makukuha ni Amihan. Pagkamatay ng kanilang ina, si Pirena ay sorpresa sa lahat sa pamamagitan ng paghingi ng pagsisisi para sa lahat ng kanyang mga kasalanan. Hindi alam sa kanya, si Pirena ay nagpaplano ng coup-de-etat laban sa kanya at kalaunan ay nagtagumpay. Si Amihan ay napawalang-sala at nag-ambag sa kagubatan ng Lireo. Pinamunuan niya ang Digmaan ng apat na Gems na sinusubukan upang mabawi ang kanyang trono, at sa huli ay ginawa. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Amihan kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pagbabago ng kasaysayan. Pinangunahan ni Amihan ang kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Pagkatapos ay pinalitan siya ng kanyang kapatid na bunsong si Danaya bilang Queen ng Lireo. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== {{Main|Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas}} Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Amihan laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at sa mga Etherian, hindi kailanman nakita si Amihan muli ang Kaharian ng Lireo at naniwala na nawala sila sa iba pang mga sister. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (kadalasang tinatawag bilang requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ika-apat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ng Amihan sa serye ng 2005. Ito ay inilalarawan ng artista na si Kylie Padilla na sumailalim sa malalakas na pagsasanay sa martial arts. == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Encantadia]] 5zdbozvpmb42f1ei0fsw3cxtgvokuqz Alena 0 284137 2205753 1988350 2026-05-01T10:11:19Z Ivan P. Clarin 84769 2205753 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Alena|image=[[菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|200px]]|caption=Si Hara Alena ng Adamya|first=[[Encantadia]]|last=[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]]|color=green|portrayer={{hlist|[[Karylle]] (2005-06)|[[Gabbi Garcia]] (2016)}}|creator=[[Suzette Doctolero]]|occupation=[[Reynang reynante|Reyna]] ng Lireo|gender=[[babae]]|residence=Lireo|spouse=Ybrahim}} Si '''Alena''' ay isang karakter at isa sa mga protagonista ng serye ng Encantadia, isinulat ni Suzette Doctolero. Ang Encantadia franchise, na binubuo ng apat na serye Encantadia (2005), Etheria (2005-06), Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006), at Encantadia (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Alena patungo sa paghahanap ng tunay na pag-ibig at gusali isang pamilya. Si Alena ay inilarawan ni actress Karylle sa unang 3 na serye, at sa spin-off movie na Mulawin: The Movie, habang si Gabbi Garcia ay naglalarawan ng karakter sa serye ng 2016 na parehong pangalan. Sa Encantadia, si Alena ay ang ikatlong anak na babae ng Minea, ang Queen ng Lireo sa isang "diwata" na pinangalanang Enuo. Si Alena ay kilala bilang Tagabantay ng Hiyas ng Tubig. Hindi tulad ng kanyang kapatid na si Pirena, hindi siya naghahangad na maging Queen of Lireo, kundi hanapin ang kanyang tunay na pag-ibig at bumuo ng isang pamilya, sa pamamagitan ng Ybarro (Ybrrahim), ang prinsipe ng Sapiro. Mayroon siyang dalawang anak, Kahlil at Armea. Sa katapusan, umakyat siya sa trono ng Sapiro at nagpatuloy sa kanyang paghahari hanggang sa Etheria (2006). Pagkatapos ay nagtagumpay siya sa kanyang anak na si Armea sa Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006). ==Konsepto at paglikha== Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, isang katulad na character na pinangalanang Linang (inilalarawan ni Sheryl Cruz) ang diwata ng tubig ng Encantadia at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Gayunpaman, si Linang ay isang lovechild mula sa isang Mulawin na tinatawag na Mulagat. Ang kuwento ay nagbubukas sa Lireo, ang kaharian kung saan ang Queen Mine-isang buhay kasama ang kanyang mga anak na babae na si Amihan, Alena, Danaya, at Pirena. Ang apat na Sangg'res ay inatasan na maging mga bagong tagapangalaga ng mga brilyante. Ang kanilang mga kasanayan sa digmaan at ang kanilang mga kapangyarihan bilang royalty ng diwatas ay naniniwala na ang lakas ng Lireo. Hangga't ang mga gemstones ay pinananatiling maayos, ang balanse ng kalikasan sa Encantadia ay nananatiling. ==Likuran== Si Alena ang pangatlo sa apat na anak na babae ng Mine-a at ang kanyang unang anak na babae na may Enuo. Siya ay kilala bilang mabait at maawain sa apat na Sang'gres ngunit ang mabigat na hinamon. Siya ay kilala na magkaroon ng isang walang hanggang kagandahan at makapangyarihang tinig na makakapagpapatulog sa sinuman. Siya ang pinaka romantiko sa apat na Sang'gres at hindi isang aspirante ng anumang trono sa Encantadia. Nang magnanakaw ng kanyang kapatid na babae si Pirena, ang kanyang ina ay nagpasya na ibigay sa kanya ang Gem of Water para sa ligtas na pagpapanatili. Siya ang interes ng pag-ibig ni Ybarro, kung saan siya ay may isang anak na pinangalanan Kahlil. Sa serye ng 2005, ang sandata ni Alena ay isang sibat habang nasa 2016 requel, gumagamit siya ng pilum na pinangalanang "agos" (daloy) at minana ang makapangyarihang tauhan ni Adhara na nagngangalang "Lupig". ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== {{Main|Encantadia}} [[File:Karylle by Mickey Miranda, June 2011.jpg|thumb|Si Karylle Padilla bilang si Alena]] Si Alena ay hindi nagnanais na maging reyna, dahil alam niya kung ano ang isinakripisyo ng kanyang ina sa pangalan ng kanyang tungkulin para kay Lireo. Nakuha ni Alena ang puso ng isang karaniwang mandirigma na nagngangalang Ybarro na nangyari na ang nawalang prinsipe ng Kaharian ng Sapiro. Ngunit ang kanilang kuwento sa pag-ibig ay hindi dapat maging isang kalaban. Ang papel na iyon ay madaling nahulog sa mga kamay ng Hitano, isa sa mga sundalo ni Lireo na dinukot siya pagkatapos na alisin ni Pirena ang lahat ng kanyang mga alaala. Sinaktan ni Pirena si Alena sa pamamagitan ng pag-disguising bilang "Bathalang Emre" upang makuha niya ang mamahaling tubig at inutusan ang Hitano na dalhin ang kanyang kapatid na babae mula sa Lireo. Si Pirena ay nakumbinsi si Amihan at Danaya na ang kanilang kapatid na babae ay patay na, isang bahagi ng kanyang plano upang ibagsak si Amihan bilang Queen ng Lireo. Habang nakatira sa kagubatan ng Encantadia, ginamit niya ang pangalang Akesha. Siya ay isang mahabang panahon hanggang sa ang dalawang mapaglaro na Adam, Banak at Nakba ay nakita siya sa kagubatan at iniulat ito sa Danaya na humahantong sa kanyang pagliligtas. Tinangka ni Hitano na kidnap siya muli kapag siya escaped, ngunit ang prinsesa nakipaglaban sa kanya pagkatapos ng kanyang kakayahan bilang isang mandirigma ay sa wakas ibinalik. Sinubukan ng mga kapatid na babae ni Alena na malaman kung ano ang nangyari sa kanya at ang mamahaling tubig sa mga nakaraang taon sa pamamagitan ng tungkod ni Imaw. Hindi alam sa kanila, talaga nga ang plano ni Pirena. Nagbigay siya ng isang anak na lalaki bago pa nagngangalang Kahlil, isang Sang'gre na pinaniniwalaang hindi makaranas ng pagkabata bago maging isang bulaklak upang maiwasan ang kanyang pagkamatay. Nang mabawi niya ang kanyang pisikal na katawan, muli siyang nakasama sa kanyang mga kapatid na babae ngunit hindi kasama ang kanyang anak na si Danaya na hindi pinatay. Sa pagtatapos ng Encantadia, si Alena ay naging Queen ng Lireo matapos na itiwanan ni Pirena ang kanyang karapatan kasunod ng pagbitaw ni Lira sa pabor ng isang buhay kasama ang kanyang mortal na minamahal, ngunit nagambala si Ybrahim at kinuha ang kamay ni Alena para sa kasal na ginagawang kanyang queen na asawa. Sila ay kasal sa mga baybayin ng Sapiro. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Alena kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagpapalit ng kasaysayan. Pinangunahan ni Alena ang kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Si Alena ay nakipaglaban muli sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. May isa pang supling na kasama ni Haring Ybrahim na nagngangalang Armea. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at ng mga Etherian, si Alena ay pinalitan ng kanyang anak na si Armea bilang Reyna ng Sapiro at pinaniniwalaan na nawala sa iba pang mga sister. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (madalas na tinatawag na requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ikaapat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ni Alena sa serye ng 2005. Ito ay inilalarawan ng artista na si Gabbi Garcia na sumailalim sa malalakas na pagsasanay at paulit-ulit na pag-uusap. [Hindi tulad sa 2005 show kung saan si Alena ay may isang sibat bilang kanyang armas, ang 2016 Alena ngayon ay nagdadala ng pilum (o javelin) na pinangalanang Agos at din ang malakas na kawan ni Adhara, na pinangalanang Lupig. [[Kategorya:Encantadia]] fdgc1iea0hotcq71qnwf3hb3in32i6u 2205754 2205753 2026-05-01T10:12:07Z Ivan P. Clarin 84769 2205754 wikitext text/x-wiki {{Infobox character|name=Alena|image=[[File:菲律賓市場臺灣觀光大使Gabbi Garcia.jpg|200px]]|caption=Si Hara Alena ng Adamya|first=[[Encantadia]]|last=[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]]|color=green|portrayer={{hlist|[[Karylle]] (2005-06)|[[Gabbi Garcia]] (2016)}}|creator=[[Suzette Doctolero]]|occupation=[[Reynang reynante|Reyna]] ng Lireo|gender=[[babae]]|residence=Lireo|spouse=Ybrahim}} Si '''Alena''' ay isang karakter at isa sa mga protagonista ng serye ng Encantadia, isinulat ni Suzette Doctolero. Ang Encantadia franchise, na binubuo ng apat na serye Encantadia (2005), Etheria (2005-06), Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006), at Encantadia (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Alena patungo sa paghahanap ng tunay na pag-ibig at gusali isang pamilya. Si Alena ay inilarawan ni actress Karylle sa unang 3 na serye, at sa spin-off movie na Mulawin: The Movie, habang si Gabbi Garcia ay naglalarawan ng karakter sa serye ng 2016 na parehong pangalan. Sa Encantadia, si Alena ay ang ikatlong anak na babae ng Minea, ang Queen ng Lireo sa isang "diwata" na pinangalanang Enuo. Si Alena ay kilala bilang Tagabantay ng Hiyas ng Tubig. Hindi tulad ng kanyang kapatid na si Pirena, hindi siya naghahangad na maging Queen of Lireo, kundi hanapin ang kanyang tunay na pag-ibig at bumuo ng isang pamilya, sa pamamagitan ng Ybarro (Ybrrahim), ang prinsipe ng Sapiro. Mayroon siyang dalawang anak, Kahlil at Armea. Sa katapusan, umakyat siya sa trono ng Sapiro at nagpatuloy sa kanyang paghahari hanggang sa Etheria (2006). Pagkatapos ay nagtagumpay siya sa kanyang anak na si Armea sa Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006). ==Konsepto at paglikha== Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, isang katulad na character na pinangalanang Linang (inilalarawan ni Sheryl Cruz) ang diwata ng tubig ng Encantadia at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Gayunpaman, si Linang ay isang lovechild mula sa isang Mulawin na tinatawag na Mulagat. Ang kuwento ay nagbubukas sa Lireo, ang kaharian kung saan ang Queen Mine-isang buhay kasama ang kanyang mga anak na babae na si Amihan, Alena, Danaya, at Pirena. Ang apat na Sangg'res ay inatasan na maging mga bagong tagapangalaga ng mga brilyante. Ang kanilang mga kasanayan sa digmaan at ang kanilang mga kapangyarihan bilang royalty ng diwatas ay naniniwala na ang lakas ng Lireo. Hangga't ang mga gemstones ay pinananatiling maayos, ang balanse ng kalikasan sa Encantadia ay nananatiling. ==Likuran== Si Alena ang pangatlo sa apat na anak na babae ng Mine-a at ang kanyang unang anak na babae na may Enuo. Siya ay kilala bilang mabait at maawain sa apat na Sang'gres ngunit ang mabigat na hinamon. Siya ay kilala na magkaroon ng isang walang hanggang kagandahan at makapangyarihang tinig na makakapagpapatulog sa sinuman. Siya ang pinaka romantiko sa apat na Sang'gres at hindi isang aspirante ng anumang trono sa Encantadia. Nang magnanakaw ng kanyang kapatid na babae si Pirena, ang kanyang ina ay nagpasya na ibigay sa kanya ang Gem of Water para sa ligtas na pagpapanatili. Siya ang interes ng pag-ibig ni Ybarro, kung saan siya ay may isang anak na pinangalanan Kahlil. Sa serye ng 2005, ang sandata ni Alena ay isang sibat habang nasa 2016 requel, gumagamit siya ng pilum na pinangalanang "agos" (daloy) at minana ang makapangyarihang tauhan ni Adhara na nagngangalang "Lupig". ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== {{Main|Encantadia}} [[File:Karylle by Mickey Miranda, June 2011.jpg|thumb|Si Karylle Padilla bilang si Alena]] Si Alena ay hindi nagnanais na maging reyna, dahil alam niya kung ano ang isinakripisyo ng kanyang ina sa pangalan ng kanyang tungkulin para kay Lireo. Nakuha ni Alena ang puso ng isang karaniwang mandirigma na nagngangalang Ybarro na nangyari na ang nawalang prinsipe ng Kaharian ng Sapiro. Ngunit ang kanilang kuwento sa pag-ibig ay hindi dapat maging isang kalaban. Ang papel na iyon ay madaling nahulog sa mga kamay ng Hitano, isa sa mga sundalo ni Lireo na dinukot siya pagkatapos na alisin ni Pirena ang lahat ng kanyang mga alaala. Sinaktan ni Pirena si Alena sa pamamagitan ng pag-disguising bilang "Bathalang Emre" upang makuha niya ang mamahaling tubig at inutusan ang Hitano na dalhin ang kanyang kapatid na babae mula sa Lireo. Si Pirena ay nakumbinsi si Amihan at Danaya na ang kanilang kapatid na babae ay patay na, isang bahagi ng kanyang plano upang ibagsak si Amihan bilang Queen ng Lireo. Habang nakatira sa kagubatan ng Encantadia, ginamit niya ang pangalang Akesha. Siya ay isang mahabang panahon hanggang sa ang dalawang mapaglaro na Adam, Banak at Nakba ay nakita siya sa kagubatan at iniulat ito sa Danaya na humahantong sa kanyang pagliligtas. Tinangka ni Hitano na kidnap siya muli kapag siya escaped, ngunit ang prinsesa nakipaglaban sa kanya pagkatapos ng kanyang kakayahan bilang isang mandirigma ay sa wakas ibinalik. Sinubukan ng mga kapatid na babae ni Alena na malaman kung ano ang nangyari sa kanya at ang mamahaling tubig sa mga nakaraang taon sa pamamagitan ng tungkod ni Imaw. Hindi alam sa kanila, talaga nga ang plano ni Pirena. Nagbigay siya ng isang anak na lalaki bago pa nagngangalang Kahlil, isang Sang'gre na pinaniniwalaang hindi makaranas ng pagkabata bago maging isang bulaklak upang maiwasan ang kanyang pagkamatay. Nang mabawi niya ang kanyang pisikal na katawan, muli siyang nakasama sa kanyang mga kapatid na babae ngunit hindi kasama ang kanyang anak na si Danaya na hindi pinatay. Sa pagtatapos ng Encantadia, si Alena ay naging Queen ng Lireo matapos na itiwanan ni Pirena ang kanyang karapatan kasunod ng pagbitaw ni Lira sa pabor ng isang buhay kasama ang kanyang mortal na minamahal, ngunit nagambala si Ybrahim at kinuha ang kamay ni Alena para sa kasal na ginagawang kanyang queen na asawa. Sila ay kasal sa mga baybayin ng Sapiro. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Alena kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagpapalit ng kasaysayan. Pinangunahan ni Alena ang kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Si Alena ay nakipaglaban muli sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. May isa pang supling na kasama ni Haring Ybrahim na nagngangalang Armea. Pagkatapos ng labanan sa pagitan nila at ng mga Etherian, si Alena ay pinalitan ng kanyang anak na si Armea bilang Reyna ng Sapiro at pinaniniwalaan na nawala sa iba pang mga sister. ===Encantadia (2016)=== {{Main|Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)}} Ang serye ng 2016 ay isang pag-reboot (madalas na tinatawag na requel o retelling-sequel) sa 2005 fantasy series na may parehong pangalan. Ito ang ikaapat na serye ng Encantadia franchise at 11 taon bukod sa pangatlo. Nagtatampok ito ng parehong karakter at kuwento ni Alena sa serye ng 2005. Ito ay inilalarawan ng artista na si Gabbi Garcia na sumailalim sa malalakas na pagsasanay at paulit-ulit na pag-uusap. [Hindi tulad sa 2005 show kung saan si Alena ay may isang sibat bilang kanyang armas, ang 2016 Alena ngayon ay nagdadala ng pilum (o javelin) na pinangalanang Agos at din ang malakas na kawan ni Adhara, na pinangalanang Lupig. [[Kategorya:Encantadia]] td7a5c6qid6r3fh5awrx4cm86wge7ku Danaya 0 284138 2205750 2044573 2026-05-01T10:08:29Z Ivan P. Clarin 84769 2205750 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #CD853F | series = [[Encantadia]] | name = Danaya | image = Sanya Lopez (cropped).jpg | caption = Si Hara Danaya ng Sapiro | first = ''[[Encantadia]] (2005)'' | last = ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]] (2016)'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Diana Zubiri]] (2005–06)<br>[[Sanya Lopez]] (2016–17) | nickname = Danaya | species = ''Diwata-Sapiryan'' ([[fairy|healer fairy]] or [[harpy]]) | gender = Female | occupation = Later Queen of the Lireo Kingdom | family = [[Encantadia#Cast and characters|Enuo]] (father)<br />[[Mine-a]] (mother)<br />[[Pirena]](eldest sister)<br />[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] (elder sister)<br />[[Alena (Encantadia)|Alena]](older sister) | spouse = Aquil | children = unnamed daughter (from Aquil) }} Si '''Sang'gre Danaya''' (kalaunan ay '''Hara Danaya''', ikawalong Reyna ng ''Lireo'') ay isang karakter at isa sa mga protagonists ng serye Encantadia, isinulat ni Suzette Doctolero. Ang Encantadia franchise, na binubuo ng apat na serye Encantadia (2005), Etheria (2005-06), Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006), at Encantadia (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Danaya upang i-save ang lupain laban sa mga invaders . Ang Danaya ay inilarawan ni actress Diana Zubiri sa unang 3 series, habang si Sanya Lopez ay naglarawan sa kanya sa serye ng 2016 na parehong pangalan. Sa Encantadia, Danaya ay ang bunsong anak na babae ng Mine-a, ang Reyna ng Lireo sa isang diwata na nagngangalang Enuo. Siya ay kilala bilang Tagabantay ng Gem ng Lupa. Siya ay kilala para sa kanyang katapangan at ang kanyang katapatan sa mga batas at mga order sa Encantadia. Gustung-gusto niyang makasama si Aquil sa buong buhay niya. Sa huli, umakyat siya sa trono ng Lireo pagkatapos ni Lira, anak na babae ni Amihan, ay tumangging magtagumpay sa kanyang ina. Ipinagpatuloy niya ang kanyang paghahari hanggang sa Etheria (2006). Pagkatapos ay nagtagumpay siya sa kanyang pamangking babae na si Cassandra, anak ni Lira sa Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006). ==Konsepto at paglikha== Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, ang isang katulad na character na nagngangalang Florona (inilalarawan ni Bettina Carlos) ay ang diwata ng Encantadia ng daigdig at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Ang pangalan na Danaya ay maaaring maging isang pag-play sa "Diana", na kung saan ay ang pangalan ng artista Diana Zubiri na unang nilalaro ang papel. Nakaugnay din ito sa diyosang Romano na si Diana, diyosa ng pangangaso, buwan, at kalikasan na nauugnay sa mga ligaw na hayop at kakahuyan, at may kapangyarihang makausap at kontrolin ang mga hayop. [4] Ang kuwento ay nagbubukas sa Lireo, ang kaharian kung saan ang Queen Mine-isang buhay kasama ang kanyang mga anak na babae na si Amihan, Alena, Danaya, at Pirena. Ang apat na Sangg'res ay inatasan na maging mga bagong tagapangalaga ng mga brilyante. Ang kanilang mga kasanayan sa digmaan at ang kanilang mga kapangyarihan bilang royalty ng diwatas ay naniniwala na ang lakas ng Lireo. Hangga't ang mga gemstones ay pinananatiling maayos, ang balanse ng kalikasan sa Encantadia ay nananatiling. ==Likuran== Danaya ay ang ikaapat at ang bunsong anak na babae ng Mine-a at ang kanyang pangalawang anak na babae na may Enuo. Ang kanyang ama ay isang "diwata" na may maraming nalalaman tungkol sa mga halaman at palahayupan ng Encantadia. Mahusay din siya sa mga sakit sa pagpapagaling o mga sugat sa tulong ng mamahaling Daigdig. Ang bunso ng mga anak na babae ni Minea, Danaya ay isang determinadong manlalaban na ang katapatan sa trono at mga batas ng kanyang Kaharian ay ganap. Inilarawan siya bilang makatarungan, walang takot at maingat sa apat na magkakapatid. Alam niya ang mga batas ng kanyang kaharian sa pamamagitan ng puso, at habang maaaring siya ay labis na matigas ang ulo, siya ay isa na gumawa ng mga bagay sa pamamagitan ng aklat. Dahil sa kanyang kamag-anak kabataan, siya ay madaling kapitan ng pananalita at kumalaban sa halos lahat ng oras lalo na sa kanyang pamangking babae na si Lira at kapatid na babae na si Pirena. Kahit na ang Danaya ay maaaring gumamit ng mga espada at iba pang mga arsenal tulad ng ipinakita sa "Etheria", ang kanyang armas ng pagpili ay isang [[arnis]] stick (kali) na tinatawag na "eskrima". Bukod sa kanyang armas, maaari din niya itong hugis-paglilipat sa anumang hayop o mga bagay na nais niya. ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== Pangunahing artikulo: Encantadia (2005 serye sa TV) Kapag ang kanyang kapatid na babae na si Pirena ay nakakuha ng Gem of Fire, ibinigay ng kanyang ina na si Mine-a ang Brilyante ng Lupa para sa ligtas na pag-iingat. Sa pamamagitan nito, siya ay tungkulin na pangalagaan ang kalikasan at kapaligiran sa Encantadia. Si Danaya ay isa sa pagpili ng kanyang ina upang umakyat sa trono ng Lireo, ngunit ay natalo sa panahon ng hamon. Nang ang kanyang kapatid na babae na si Amihan ay sumilang kay Lira, bilang pinakamarunong sa Sang'gres, nagbigay siya ng mahika na regalo kay Lira, na hindi siya mapapahamak ni Pirena. Nangyari ito nang si Pirena, isang defector ng Lireo, ay bumalik upang humiling ng kanilang pagpapatawad, si Danaya ay hindi kumbinsido at hindi ipinagkaloob ang buong pagtitiwala sa kanya. Bilang bahagi ng plano ni Pirena na ibagsak si Amihan mula sa kanyang trono, ang Danaya ay sinalakay ni Pirena at sinubukan ang buhay ni Amihan na nakilala bilang Danaya, na humahantong sa kanyang pagkatapon sa mortal na mundo. Ito ay magiging mas madali para sa Pirena upang tumagos ang mga puwersa ng Lireo. Sa mortal na mundo, hindi niya sinasadya na nakilala si Milagros, ang tunay na anak na babae ni Amihan na binantayan ng isang lambana na pinangalanan na Muyak. Mayroong maraming mga pagtatangka si Danaya na kumbinsihin si Mila tungkol sa kanyang pinagmulan. Pagkatapos ay sinusundan siya ng mga Hathors kabilang ang Hagorn at nagtagumpay sa pagpatay sa kanyang pamangking babae, si Mila. Nang maglaon ay tinulungan siya ng Dakila at Bagwis ni Mulawin at pumunta sa Halconia upang hanapin ang mga Mercurios upang dalhin muli si Mila. Bumalik sila sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang mga kapatid na babae. Tinulungan niya si Amihan na i-reclaim ang trono ng Lireo. Nang matapos ang digmaan at kinailangang ipasa ni Amihan ang kanyang korona kay Lira, tumanggi siya at pinili niyang bumalik sa mortal na mundo upang makasama si Anthony. Ang pag-alis ng trono, ang kanyang ina at ang iba pang mga Sang'gres ay pumili ng Danaya bilang bagong Queen ng Lireo pagkatapos tumanggi si Pirena, at si Alena ay nakoronahan bilang hinaharap na Queen ng Sapiro. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Danaya kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagpapalit ng kasaysayan. Ang Danaya ang namuno sa kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Ito ang naging daan ni Danaya na ibalik ang nakaraan at ibalik ang buhay ni Aquil, pinuno ng hukbong Lireano at interes ng kanyang pagmamahal. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Danaya laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Sa panahon ng huling digmaan ng Encantadia, nakaharap siya sa kanya. [[Kategorya:Encantadia]] [[Kategorya:Diwata]] b687aqv8hpfpagtfzd5yi4n33mzf1u7 2205751 2205750 2026-05-01T10:09:14Z Ivan P. Clarin 84769 2205751 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #CD853F | series = [[Encantadia]] | name = Danaya | image = [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|2000px]] | caption = Si Hara Danaya ng Sapiro | first = ''[[Encantadia]] (2005)'' | last = ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]] (2016)'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Diana Zubiri]] (2005–06)<br>[[Sanya Lopez]] (2016–17) | nickname = Danaya | species = ''Diwata-Sapiryan'' ([[fairy|healer fairy]] or [[harpy]]) | gender = Female | occupation = Later Queen of the Lireo Kingdom | family = [[Encantadia#Cast and characters|Enuo]] (father)<br />[[Mine-a]] (mother)<br />[[Pirena]](eldest sister)<br />[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] (elder sister)<br />[[Alena (Encantadia)|Alena]](older sister) | spouse = Aquil | children = unnamed daughter (from Aquil) }} Si '''Sang'gre Danaya''' (kalaunan ay '''Hara Danaya''', ikawalong Reyna ng ''Lireo'') ay isang karakter at isa sa mga protagonists ng serye Encantadia, isinulat ni Suzette Doctolero. Ang Encantadia franchise, na binubuo ng apat na serye Encantadia (2005), Etheria (2005-06), Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006), at Encantadia (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Danaya upang i-save ang lupain laban sa mga invaders . Ang Danaya ay inilarawan ni actress Diana Zubiri sa unang 3 series, habang si Sanya Lopez ay naglarawan sa kanya sa serye ng 2016 na parehong pangalan. Sa Encantadia, Danaya ay ang bunsong anak na babae ng Mine-a, ang Reyna ng Lireo sa isang diwata na nagngangalang Enuo. Siya ay kilala bilang Tagabantay ng Gem ng Lupa. Siya ay kilala para sa kanyang katapangan at ang kanyang katapatan sa mga batas at mga order sa Encantadia. Gustung-gusto niyang makasama si Aquil sa buong buhay niya. Sa huli, umakyat siya sa trono ng Lireo pagkatapos ni Lira, anak na babae ni Amihan, ay tumangging magtagumpay sa kanyang ina. Ipinagpatuloy niya ang kanyang paghahari hanggang sa Etheria (2006). Pagkatapos ay nagtagumpay siya sa kanyang pamangking babae na si Cassandra, anak ni Lira sa Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006). ==Konsepto at paglikha== Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, ang isang katulad na character na nagngangalang Florona (inilalarawan ni Bettina Carlos) ay ang diwata ng Encantadia ng daigdig at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Ang pangalan na Danaya ay maaaring maging isang pag-play sa "Diana", na kung saan ay ang pangalan ng artista Diana Zubiri na unang nilalaro ang papel. Nakaugnay din ito sa diyosang Romano na si Diana, diyosa ng pangangaso, buwan, at kalikasan na nauugnay sa mga ligaw na hayop at kakahuyan, at may kapangyarihang makausap at kontrolin ang mga hayop. [4] Ang kuwento ay nagbubukas sa Lireo, ang kaharian kung saan ang Queen Mine-isang buhay kasama ang kanyang mga anak na babae na si Amihan, Alena, Danaya, at Pirena. Ang apat na Sangg'res ay inatasan na maging mga bagong tagapangalaga ng mga brilyante. Ang kanilang mga kasanayan sa digmaan at ang kanilang mga kapangyarihan bilang royalty ng diwatas ay naniniwala na ang lakas ng Lireo. Hangga't ang mga gemstones ay pinananatiling maayos, ang balanse ng kalikasan sa Encantadia ay nananatiling. ==Likuran== Danaya ay ang ikaapat at ang bunsong anak na babae ng Mine-a at ang kanyang pangalawang anak na babae na may Enuo. Ang kanyang ama ay isang "diwata" na may maraming nalalaman tungkol sa mga halaman at palahayupan ng Encantadia. Mahusay din siya sa mga sakit sa pagpapagaling o mga sugat sa tulong ng mamahaling Daigdig. Ang bunso ng mga anak na babae ni Minea, Danaya ay isang determinadong manlalaban na ang katapatan sa trono at mga batas ng kanyang Kaharian ay ganap. Inilarawan siya bilang makatarungan, walang takot at maingat sa apat na magkakapatid. Alam niya ang mga batas ng kanyang kaharian sa pamamagitan ng puso, at habang maaaring siya ay labis na matigas ang ulo, siya ay isa na gumawa ng mga bagay sa pamamagitan ng aklat. Dahil sa kanyang kamag-anak kabataan, siya ay madaling kapitan ng pananalita at kumalaban sa halos lahat ng oras lalo na sa kanyang pamangking babae na si Lira at kapatid na babae na si Pirena. Kahit na ang Danaya ay maaaring gumamit ng mga espada at iba pang mga arsenal tulad ng ipinakita sa "Etheria", ang kanyang armas ng pagpili ay isang [[arnis]] stick (kali) na tinatawag na "eskrima". Bukod sa kanyang armas, maaari din niya itong hugis-paglilipat sa anumang hayop o mga bagay na nais niya. ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== Pangunahing artikulo: Encantadia (2005 serye sa TV) Kapag ang kanyang kapatid na babae na si Pirena ay nakakuha ng Gem of Fire, ibinigay ng kanyang ina na si Mine-a ang Brilyante ng Lupa para sa ligtas na pag-iingat. Sa pamamagitan nito, siya ay tungkulin na pangalagaan ang kalikasan at kapaligiran sa Encantadia. Si Danaya ay isa sa pagpili ng kanyang ina upang umakyat sa trono ng Lireo, ngunit ay natalo sa panahon ng hamon. Nang ang kanyang kapatid na babae na si Amihan ay sumilang kay Lira, bilang pinakamarunong sa Sang'gres, nagbigay siya ng mahika na regalo kay Lira, na hindi siya mapapahamak ni Pirena. Nangyari ito nang si Pirena, isang defector ng Lireo, ay bumalik upang humiling ng kanilang pagpapatawad, si Danaya ay hindi kumbinsido at hindi ipinagkaloob ang buong pagtitiwala sa kanya. Bilang bahagi ng plano ni Pirena na ibagsak si Amihan mula sa kanyang trono, ang Danaya ay sinalakay ni Pirena at sinubukan ang buhay ni Amihan na nakilala bilang Danaya, na humahantong sa kanyang pagkatapon sa mortal na mundo. Ito ay magiging mas madali para sa Pirena upang tumagos ang mga puwersa ng Lireo. Sa mortal na mundo, hindi niya sinasadya na nakilala si Milagros, ang tunay na anak na babae ni Amihan na binantayan ng isang lambana na pinangalanan na Muyak. Mayroong maraming mga pagtatangka si Danaya na kumbinsihin si Mila tungkol sa kanyang pinagmulan. Pagkatapos ay sinusundan siya ng mga Hathors kabilang ang Hagorn at nagtagumpay sa pagpatay sa kanyang pamangking babae, si Mila. Nang maglaon ay tinulungan siya ng Dakila at Bagwis ni Mulawin at pumunta sa Halconia upang hanapin ang mga Mercurios upang dalhin muli si Mila. Bumalik sila sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang mga kapatid na babae. Tinulungan niya si Amihan na i-reclaim ang trono ng Lireo. Nang matapos ang digmaan at kinailangang ipasa ni Amihan ang kanyang korona kay Lira, tumanggi siya at pinili niyang bumalik sa mortal na mundo upang makasama si Anthony. Ang pag-alis ng trono, ang kanyang ina at ang iba pang mga Sang'gres ay pumili ng Danaya bilang bagong Queen ng Lireo pagkatapos tumanggi si Pirena, at si Alena ay nakoronahan bilang hinaharap na Queen ng Sapiro. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Danaya kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagpapalit ng kasaysayan. Ang Danaya ang namuno sa kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Ito ang naging daan ni Danaya na ibalik ang nakaraan at ibalik ang buhay ni Aquil, pinuno ng hukbong Lireano at interes ng kanyang pagmamahal. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Danaya laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Sa panahon ng huling digmaan ng Encantadia, nakaharap siya sa kanya. [[Kategorya:Encantadia]] [[Kategorya:Diwata]] 7j9egvqzkdfa2idd5c4em6xscy482w3 2205752 2205751 2026-05-01T10:09:25Z Ivan P. Clarin 84769 2205752 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = #CD853F | series = [[Encantadia]] | name = Danaya | image = [[File:Sanya Lopez (cropped).jpg|200px]] | caption = Si Hara Danaya ng Sapiro | first = ''[[Encantadia]] (2005)'' | last = ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]] (2016)'' |creator = [[Suzette Doctolero]] | portrayer = [[Diana Zubiri]] (2005–06)<br>[[Sanya Lopez]] (2016–17) | nickname = Danaya | species = ''Diwata-Sapiryan'' ([[fairy|healer fairy]] or [[harpy]]) | gender = Female | occupation = Later Queen of the Lireo Kingdom | family = [[Encantadia#Cast and characters|Enuo]] (father)<br />[[Mine-a]] (mother)<br />[[Pirena]](eldest sister)<br />[[Amihan (Encantadia)|Amihan]] (elder sister)<br />[[Alena (Encantadia)|Alena]](older sister) | spouse = Aquil | children = unnamed daughter (from Aquil) }} Si '''Sang'gre Danaya''' (kalaunan ay '''Hara Danaya''', ikawalong Reyna ng ''Lireo'') ay isang karakter at isa sa mga protagonists ng serye Encantadia, isinulat ni Suzette Doctolero. Ang Encantadia franchise, na binubuo ng apat na serye Encantadia (2005), Etheria (2005-06), Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006), at Encantadia (2016), ay pangunahing nakatuon sa paglalakbay ni Danaya upang i-save ang lupain laban sa mga invaders . Ang Danaya ay inilarawan ni actress Diana Zubiri sa unang 3 series, habang si Sanya Lopez ay naglarawan sa kanya sa serye ng 2016 na parehong pangalan. Sa Encantadia, Danaya ay ang bunsong anak na babae ng Mine-a, ang Reyna ng Lireo sa isang diwata na nagngangalang Enuo. Siya ay kilala bilang Tagabantay ng Gem ng Lupa. Siya ay kilala para sa kanyang katapangan at ang kanyang katapatan sa mga batas at mga order sa Encantadia. Gustung-gusto niyang makasama si Aquil sa buong buhay niya. Sa huli, umakyat siya sa trono ng Lireo pagkatapos ni Lira, anak na babae ni Amihan, ay tumangging magtagumpay sa kanyang ina. Ipinagpatuloy niya ang kanyang paghahari hanggang sa Etheria (2006). Pagkatapos ay nagtagumpay siya sa kanyang pamangking babae na si Cassandra, anak ni Lira sa Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006). ==Konsepto at paglikha== Ang Encantadia ay isang spin-off ng Mulawin. Sa Mulawin, ang isang katulad na character na nagngangalang Florona (inilalarawan ni Bettina Carlos) ay ang diwata ng Encantadia ng daigdig at maaaring isaalang-alang bilang unang bersyon ng karakter. Ang pangalan na Danaya ay maaaring maging isang pag-play sa "Diana", na kung saan ay ang pangalan ng artista Diana Zubiri na unang nilalaro ang papel. Nakaugnay din ito sa diyosang Romano na si Diana, diyosa ng pangangaso, buwan, at kalikasan na nauugnay sa mga ligaw na hayop at kakahuyan, at may kapangyarihang makausap at kontrolin ang mga hayop. [4] Ang kuwento ay nagbubukas sa Lireo, ang kaharian kung saan ang Queen Mine-isang buhay kasama ang kanyang mga anak na babae na si Amihan, Alena, Danaya, at Pirena. Ang apat na Sangg'res ay inatasan na maging mga bagong tagapangalaga ng mga brilyante. Ang kanilang mga kasanayan sa digmaan at ang kanilang mga kapangyarihan bilang royalty ng diwatas ay naniniwala na ang lakas ng Lireo. Hangga't ang mga gemstones ay pinananatiling maayos, ang balanse ng kalikasan sa Encantadia ay nananatiling. ==Likuran== Danaya ay ang ikaapat at ang bunsong anak na babae ng Mine-a at ang kanyang pangalawang anak na babae na may Enuo. Ang kanyang ama ay isang "diwata" na may maraming nalalaman tungkol sa mga halaman at palahayupan ng Encantadia. Mahusay din siya sa mga sakit sa pagpapagaling o mga sugat sa tulong ng mamahaling Daigdig. Ang bunso ng mga anak na babae ni Minea, Danaya ay isang determinadong manlalaban na ang katapatan sa trono at mga batas ng kanyang Kaharian ay ganap. Inilarawan siya bilang makatarungan, walang takot at maingat sa apat na magkakapatid. Alam niya ang mga batas ng kanyang kaharian sa pamamagitan ng puso, at habang maaaring siya ay labis na matigas ang ulo, siya ay isa na gumawa ng mga bagay sa pamamagitan ng aklat. Dahil sa kanyang kamag-anak kabataan, siya ay madaling kapitan ng pananalita at kumalaban sa halos lahat ng oras lalo na sa kanyang pamangking babae na si Lira at kapatid na babae na si Pirena. Kahit na ang Danaya ay maaaring gumamit ng mga espada at iba pang mga arsenal tulad ng ipinakita sa "Etheria", ang kanyang armas ng pagpili ay isang [[arnis]] stick (kali) na tinatawag na "eskrima". Bukod sa kanyang armas, maaari din niya itong hugis-paglilipat sa anumang hayop o mga bagay na nais niya. ==Mga anyo== ===Encantadia (2005)=== Pangunahing artikulo: Encantadia (2005 serye sa TV) Kapag ang kanyang kapatid na babae na si Pirena ay nakakuha ng Gem of Fire, ibinigay ng kanyang ina na si Mine-a ang Brilyante ng Lupa para sa ligtas na pag-iingat. Sa pamamagitan nito, siya ay tungkulin na pangalagaan ang kalikasan at kapaligiran sa Encantadia. Si Danaya ay isa sa pagpili ng kanyang ina upang umakyat sa trono ng Lireo, ngunit ay natalo sa panahon ng hamon. Nang ang kanyang kapatid na babae na si Amihan ay sumilang kay Lira, bilang pinakamarunong sa Sang'gres, nagbigay siya ng mahika na regalo kay Lira, na hindi siya mapapahamak ni Pirena. Nangyari ito nang si Pirena, isang defector ng Lireo, ay bumalik upang humiling ng kanilang pagpapatawad, si Danaya ay hindi kumbinsido at hindi ipinagkaloob ang buong pagtitiwala sa kanya. Bilang bahagi ng plano ni Pirena na ibagsak si Amihan mula sa kanyang trono, ang Danaya ay sinalakay ni Pirena at sinubukan ang buhay ni Amihan na nakilala bilang Danaya, na humahantong sa kanyang pagkatapon sa mortal na mundo. Ito ay magiging mas madali para sa Pirena upang tumagos ang mga puwersa ng Lireo. Sa mortal na mundo, hindi niya sinasadya na nakilala si Milagros, ang tunay na anak na babae ni Amihan na binantayan ng isang lambana na pinangalanan na Muyak. Mayroong maraming mga pagtatangka si Danaya na kumbinsihin si Mila tungkol sa kanyang pinagmulan. Pagkatapos ay sinusundan siya ng mga Hathors kabilang ang Hagorn at nagtagumpay sa pagpatay sa kanyang pamangking babae, si Mila. Nang maglaon ay tinulungan siya ng Dakila at Bagwis ni Mulawin at pumunta sa Halconia upang hanapin ang mga Mercurios upang dalhin muli si Mila. Bumalik sila sa Encantadia at muling nagkita sa kanyang mga kapatid na babae. Tinulungan niya si Amihan na i-reclaim ang trono ng Lireo. Nang matapos ang digmaan at kinailangang ipasa ni Amihan ang kanyang korona kay Lira, tumanggi siya at pinili niyang bumalik sa mortal na mundo upang makasama si Anthony. Ang pag-alis ng trono, ang kanyang ina at ang iba pang mga Sang'gres ay pumili ng Danaya bilang bagong Queen ng Lireo pagkatapos tumanggi si Pirena, at si Alena ay nakoronahan bilang hinaharap na Queen ng Sapiro. ===Etheria (2005-06)=== Ang isang propesiya ni Ether ay itinatag noong matagal na ang nakaraan na kung ang ipinanganak na diwata ay ipinanganak, ang nabagsak na Kaharian ng Etheria ay babangon muli. Nang si Cassandra, apong babae ng Amihan ay ipinanganak, ang propesiya ay naging totoo at ang nabagsak na Kaharian ay nagbabanta sa ngayon na mapayapang Encantadia. Si Danaya kasama ang kanyang tatlong kapatid na babae ay bumalik sa nakaraan upang ibalik ang propesiya sa pamamagitan ng pagpapalit ng kasaysayan. Ang Danaya ang namuno sa kanilang pakikibaka laban sa apat na Herans ng Etheria kung saan nakakuha sila ng tagumpay sa tulong ng "Inang brilyante". Ito ang naging daan ni Danaya na ibalik ang nakaraan at ibalik ang buhay ni Aquil, pinuno ng hukbong Lireano at interes ng kanyang pagmamahal. ===Encantadia: Pag-ibig Hanggang Wakas (2006)=== Dahil sa pagkatalo ng mga Etherian, si Ether ay lumipad sa paligid ng kanyang kaharian na lahat ay nawasak upang hanapin ang Apat na heran. Nahanap niya silang lahat at pinanatili ang kanilang mga espiritu sa isang kristal na bola at dinala sila sa hinaharap. Ang Crystal ball ay sinira at ang kanilang mga espiritu ay naging libre. Nagsagawa sila ng pakikipaglaban at binalak na magnakaw sa apat na mga hiyas upang muling maitayo muli ni Etheria ang kaluwalhatian. Nakipaglaban si Danaya laban sa mga Etherian upang panatilihin ang mga hiyas sa kanilang teritoryo. Sa panahon ng huling digmaan ng Encantadia, nakaharap siya sa kanya. [[Kategorya:Encantadia]] [[Kategorya:Diwata]] 0yoxk8bnflw2meue3j46wdeiy8le440 Palaro ng Timog Silangang Asya 2017 0 284352 2205609 2196891 2026-04-30T20:09:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205609 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Kuala Lumpur 2017|ASEAN Para Games|2017 ASEAN Para Games}} {{Infobox games | name = XXIX Southeast Asian Games | logo = | size = 250px | host city = [[Kuala Lumpur]], [[Malaysia]] | motto = Rising Together<br />({{lang-ms|Bangkit Bersama}}) | nations participating = 11 | athletes participating = 4,646 | events = 404 in 38 sports | opening ceremony = 19 August | closing ceremony = 30 August<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/04/01/kl-sea-games-closing-ceremony-to-be-held-on-aug-30/|title=KL SEA Games Closing Ceremony to be held on Aug 30|publisher=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|date=1 April 2017|accessdate=1 April 2017}}</ref> | officially opened by = [[Muhammad V of Kelantan|King Muhammad V]]<br />{{small|[[Yang di-Pertuan Agong]]}} | athlete's oath = [[Nauraj Singh Randhawa]] | judge's oath = Megat Zulkarnain Omardin | Torch Lighter = [[Nur Dhabitah Sabri]] | stadium = [[Bukit Jalil National Stadium]] | previous = [[2015 Southeast Asian Games|Singapore 2015]] | next = [[2019 Southeast Asian Games|Philippines 2019]] | website = [https://www.kualalumpur2017.com.my/ 2017 Southeast Asian Games] }} {{2017 Southeast Asian Games}} Ang ika-29 na '''[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]''' (Malay: ''Sukan Asia Tenggara 2017''), opisyal kilala ay ang '''29th Southeast Asian Games''' (o simple 29th SEA Games; Malay: ''Sukan Asia Tenggara ke-29'') at kilala rin bilang '''Kuala Lumpur 2017''') ay ang palarong ginanap sa Malaysia mula ika 19 hanggang 30 Agosto 2017, Ang nasabing palaro ay pormal na binuksan ng Hari ng Malaysia [[King Muhammad V]] sa [[Bukit Jalil National Stadium]]. ==Host City== ==Pag-unlad at Preparasyon== ===Gastos=== ===Mga Lugar=== ===Pampublikong Transportasyon=== ===Boluntaryo=== ===Tiket=== ===Bilangan=== ===Seguridad=== ===Medalya=== ===Relay ng Baton=== ===Relay ng Sulo=== ===Pagpapanatili=== ==Merkado== ===Salawikain=== ===Maskota=== ===Awit=== ===Mga Isponsor=== {|class="wikitable" |- !colspan=2|2017 Southeast Asian Games sponsors |- !Tier !Sponsoring firms |- |'''Platinum''' |[[Telekom Malaysia]],<ref name="masocclose"/> [[Naza]] ([[Groupe PSA]]),<ref>{{cite web|url=http://www.sports247.my/v1/2016/07/naza-joins-kl-2017-platinum-sponsor/|title=NAZA joins KL 2017 as Platinum Sponsor|publisher=Sports247.my|date=25 July 2016|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[FBT (company)|FBT]],<ref name="masocclose"/> [[Ajinomoto]],<ref name="ajinomoto">{{cite web|url=http://www.vir.com.vn/ajinomoto-sponsors-sea-games-and-asean-para-games-2017.html|title=Ajinomoto sponsors SEA Games and ASEAN Para Games 2017|author=Anh Hoang|publisher=Vietnam Investment Review|date=22 February 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref><ref name="ajinomotomm"/> [[Petronas]],<ref name="petronas">{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/05/06/petronas-platinum-sponsor-sea-games-rm15m-sponsorship|title=Petronas platinum sponsor of SEA Games with RM15m sponsorship|publisher=[[The Sun (Malaysia)|The Sun]]|date=5 May 2017|accessdate=13 July 2017}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Rapid KL (brand)|Rapid KL]]<ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=4RjBxUy7qw0|title=Day 30 Kuala Lumpur 2017 Countdown: Teh Tarik Relay!|website=[[YouTube]]}}</ref> |- |'''Gold''' |[[Malaysia Airports]],<ref name="masocclose"/> [[AirAsia]],<ref name="airasia">{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/04/11/airasia-is-gold-sponsor-for-kl-sea-games-and-asean-para-games/|title=AirAsia is gold sponsor for KL SEA Games and Asean Para Games|publisher=The Star|date=11 April 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[:id:Traveloka|Traveloka]],<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ets7skJUqvw|title=Day 20 Kuala Lumpur 2017 Countdown: Tai Chi Challenge|website=YouTube}}</ref> [[Grab (application)|Grab]],<ref>{{cite web|url=http://www.thesundaily.my/news/2017/05/26/ready-set-grab|title=Ready, set, Grab!|publisher=The Sun|date=26 May 2017|accessdate=13 July 2017}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="grabremains">{{cite web|url=http://malaysiagazette.com/v2/en/2017/05/30/grab-remains-sponsor-sea-games-kj/|title=Grab remains as the sponsor for SEA Games – KJ|publisher=Malaysia Gazette|date=30 May 2017|accessdate=13 July 2017|archive-date=5 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805065147/http://malaysiagazette.com/v2/en/2017/05/30/grab-remains-sponsor-sea-games-kj/|url-status=dead}}</ref> [[Tenaga Nasional]], [[Sony]] ([[Sony Music]])<ref name="youtube.com"/> |- |'''Silver''' |[[100Plus]],<ref name="masocclose"/> [[Milo (drink)|Milo]],<ref name="masocclose"/> SCGM BHD–Benxon,<ref name="masocclose"/> [[Prudential plc|Prudential]], [[McDonald's]],<ref>{{cite web|url=https://www.fourthofficial.com/2017/45801/mcdonalds-sign-rm-1million-sponsorship-deal-29th-sea-games/|title=McDonald’s sign RM 1million sponsorship deal with 29th SEA Games|author1=Gowri Krishnan|author2=Vijandren Ramadaas|publisher=Fourthofficial.com|date=25 April 2017|accessdate=13 July 2017|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627062423/https://www.fourthofficial.com/2017/45801/mcdonalds-sign-rm-1million-sponsorship-deal-29th-sea-games/|url-status=dead}}</ref> Spritzer,<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/sport/other-sport/2017/05/12/spritzer-back-as-silver-sponsor-for-sea-games/|title=Spritzer back as Silver sponsor for SEA Games|author=Tan Ming Wai|publisher=The Star|date=12 May 2017|accessdate=13 July 2017}}</ref> [[Pavilion Kuala Lumpur|Pavilion KL]], [[Royal Selangor]],<ref name="grabremains"/> [[AEON (company)|AEON Malaysia]]<ref name="youtube.com"/> |- |'''Bronze''' |Double Happiness, [[Gloria Jean's Coffees]], [[JVC Kenwood]], [[La Martina]], Maha Mas Medic, Maju Group, Marathon Thailand, Maxwin, [[Mikasa Sports|Mikasa-Sunrise]], MLS-Zimmer-Airflex, [[Molten Corporation]], [[MRCB]], Nittaku, [[Ottobock]], Sunstar, Trybe, Victor, Wiraka<ref name="youtube.com"/> |} ==Ang palaro== ===Seremonya ng Pagbubukas=== {{main|Palaro ng Timog Silangang Asya 2017 seremonya ng pagbubukas}} ===Seremonya ng pagsasara=== ===Mga bansang naglalahok=== * {{flagSEAGF|BRU|2017|105}} * {{flagSEAGF|CAM|2017|169}} * {{flagSEAGF|INA|2017|535}} * {{flagSEAGF|LAO|2017|195}} * {{flagSEAGF|MAS|2017|844}} * {{flagSEAGF|MYA|2017|405}} * {{flagSEAGF|PHI|2017|497}} * {{flagSEAGF|SIN|2017|569}} * {{flagSEAGF|THA|2017|818}} * {{flagSEAGF|TLS|2017|50}} * {{flagSEAGF|VIE|2017|460}} ===Mga laro=== {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} * Aquatics ** {{GamesSport|Diving|Events=13|Format=d}} ** {{GamesSport|Swimming|Events=40|Format=d}} ** {{GamesSport|Synchronised swimming|Events=5|Format=d}} ** {{GamesSport|Water polo|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Archery|Events=10|Format=d}} * {{GamesSport|Athletics|Events=45|Format=d}} * {{GamesSport|Badminton|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Basketball|Events=2|Format=d}} * [[File:Cue sports pictogram.svg|20px]] [[Billiards and snooker at the 2017 Southeast Asian Games|Billiards and snooker]] <small>(7)</small> * {{GamesSport|Bowling|Events=11|Format=d}} * {{GamesSport|Boxing|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Cricket|Events=3|Format=d}} {{Col-2-of-4}} * {{GamesSport|Cycling|Format=d|Events=20}} ** BMX <small>(2)</small> ** Road <small>(5)</small> ** Track <small>(13)</small> * Equestrian ** {{GamesSport|Equestrian|Events=6|Format=d}} ** {{GamesSport|Polo|Events=1|Format=d}} * {{GamesSport|Fencing|Events=6|Format=d}} * Football ** {{GamesSport|Football|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Futsal|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Golf|Events=4|Format=d}} * {{GamesSport|Gymnastics|Format=d|Events=20}} ** Artistic <small>(12)</small> ** Rhythmic <small>(8)</small> {{Col-3-of-4}} * Hockey ** {{GamesSport|Field hockey|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Indoor hockey|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Ice hockey|Events=1|Format=d}} * Ice skating ** {{GamesSport|Figure skating|Events=2|Format=d}} ** {{GamesSport|Short track speed skating|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Judo|Events=6|Format=d}} * {{GamesSport|Karate|Events=16|Format=d}} * {{GamesSport|Lawn bowls|Events=8|Format=d}} * {{GamesSport|Muaythai|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Netball|Events=1|Format=d}} * {{GamesSport|Pencak silat|Events=20|Format=d}} * {{GamesSport|Pétanque|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Format=d}} {{Col-4-of-4}} * {{GamesSport|Sailing|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|Sepak takraw|Events=12|Format=d}} ** Chinlone <small>(4)</small> ** Sepak takraw <small>(8)</small> * {{GamesSport|Shooting|Events=14|Format=d}} * {{GamesSport|Squash|Events=9|Format=d}} * {{GamesSport|Table tennis|Events=7|Format=d}} * {{GamesSport|Taekwondo|Events=16|Format=d}} * {{GamesSport|Tennis|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Triathlon|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Volleyball|Events=2|Format=d}} * {{GamesSport|Waterskiing|Events=11|Format=d}} * {{GamesSport|Weightlifting|Events=5|Format=d}} * {{GamesSport|Wushu|Events=17|Format=d}} {{Col-end}} ===Kalendaryo=== ===Bilang ng Medalya=== {{2017 Southeast Asian Games medal table}} ====Pagbabago sa Medalya (Posible)==== ==Ibinobrodkast== During the Games, which will be held from 19 to 30 August 28 sports events will be broadcast live. The games also available internationally via [[YouTube]] whose broadcast was done by International Games Broadcast Services (IGBS) as part of SEA Games Television (SGTV) team.<ref>{{cite web|url=https://www.themalaysianinsight.com/s/10279/|title=Khairy opens Sea Games media, broadcast centres|work=Bernama|publisher=The Malaysian Insight|date=10 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.igbs.tv/newsroom/successful-sea-games-mission-in-kuala-lumpur/|title=Successful SEA Games Mission In Kuala Lumpur|access-date=2019-12-12|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212134640/http://www.igbs.tv/newsroom/successful-sea-games-mission-in-kuala-lumpur/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/|title=29th SEA Games Kuala Lumpur 2017|access-date=2019-12-12|archive-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212134638/http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212134638/http://www.hbs.tv/missions/29th-sea-games-kuala-lumpur-2017/ |date=2019-12-12 }}</ref> The International Broadcast Centre was located at Malaysia International Trade and Exhibition Centre (MITEC). ;Key {{Colorbox|#ccccff|&nbsp;<nowiki>*</nowiki>&nbsp;}} Host nation (Malaysia) {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align:left;" |- ! colspan=6|2017 SEA Games Broadcasters rights in Southeast Asia |- ! IOC Code ! Country ! Broadcast network ! Television network ! Radio network ! Digital network |- | align=left|'''BRU'''||align=left|{{flagSEAGF|BRU|2017}} | [[Radio Televisyen Brunei]]<br />[[Kristal-Astro]] | [[RTB1|RTB Perdana]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena HD]] | [[Ai FM]]<br />[[Hot FM (Malaysia)|Hot FM]]<br />[[One FM]] | |- | align=left|'''CAM'''||align=left|{{flagSEAGF|CAM|2017}} | [[National Television of Kampuchea|Radio and Television of Cambodia]] | [[National Television of Kampuchea|Television of Cambodia]] | [[National Television of Kampuchea|Radio of Cambodia]] | |- | align=left|'''INA'''||align=left|{{flagSEAGF|INA|2017}} | [[Televisi Republik Indonesia|TVRI]]<ref>{{cite web|url=https://tirto.id/hut-ke-55-tvri-andalkan-tayangkan-siaran-langsung-sea-games-cuK6|title=HUT ke-55, TVRI Andalkan Tayangkan Siaran Langsung SEA Games|trans-title=55th Indonesia's Independence Day, TVRI broadcasting SEA Games live|author=Felix Nathaniel|language=Indonesian|publisher=tirto.id|date=16 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><br />[[MNC Media]]<ref name="siaran langsung">{{cite web|url=http://www.bolasport.com/read/olimpik/ragam/182214-satu-lagi-televisi-yang-siarkan-sea-games-2017-siapakah-itu|title=Satu Lagi Televisi yang Siarkan SEA Games 2017, Siapakah Itu?|trans-title=Another television broadcasting 2017 SEA Games, Who is it?|author1=Any Hidayati|author2=Imadudin Adam|language=Indonesian|publisher=BolaSport.com|date=1 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref><br />[[Emtek]]<ref name="siaran langsung"/> | [[Televisi Republik Indonesia|TVRI]]<br />[[MNC TV]] (Indonesia futsal team matches only)<ref>{{Cite news|url=https://bola.okezone.com/read/2017/08/22/51/1760512/duel-sengit-futsal-sea-games-2017-mnctv-siarkan-pertandingan-malaysia-vs-indonesia|title=Duel Sengit Futsal SEA Games 2017, MNCTV Siarkan Pertandingan Malaysia vs Indonesia : Okezone Bola|last=Okezone|work=bola.okezone.com|access-date=2018-10-18|language=id-ID}}</ref><br />[[SCTV (Indonesia)|SCTV]]<br />[[Indosiar]] | [[Radio Republik Indonesia]] | Emtek ([[w:id:Nexmedia|Nexmedia]], [[w:id:Vidio.com|Vidio.com]]) |- | align=left|'''LAO'''||align=left|{{flagSEAGF|LAO|2017}} | [[Lao National Television|Laos National Radio and Television]] | [[Lao National Television]] | [[Lao National Radio]] | |- style="background:#ccf;" | align=left|'''MAS'''||align=left|{{flagSEAGF|MAS|2017}}* | [[Radio Television Malaysia]] (RTM)<ref name="live broadcasting">{{cite web|url=http://www.astroawani.com/berita-sukan/sebanyak-2-933-warga-media-bertugas-pada-kl2017-kj-151977|title=Sebanyak 2,933 warga media bertugas pada KL2017 - KJ|trans-title=Around 2,933 media crews working on KL2017|author=Wan Syamsul Amly|language=Malay|publisher=[[Astro Awani]]|date=10 August 2017|accessdate=17 August 2017|archive-date=12 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812173709/http://www.astroawani.com/berita-sukan/sebanyak-2-933-warga-media-bertugas-pada-kl2017-kj-151977|url-status=dead}}</ref><br />[[Media Prima Berhad]]<ref name="live broadcasting"/><br />[[Astro (television)|Astro]]<ref name="live broadcasting"/><br />[[HyppTV]]<br /><ref name="live broadcasting"/><ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/08/15/where-to-watch-the-2017-sea-games-online/|title=Where to watch and follow the 2017 SEA Games online|author=Mei Mei Chu|publisher=The Star|date=15 August 2017|accessdate=17 August 2017}}</ref> | [[TV1 (Malaysia)|TV1]]<br />[[TV2 (Malaysia)|TV2]]<br />[[TV3 (Malaysia)|TV3]]<br />[[TV9 (Malaysia)|TV9]]<br />[[TVi (Malaysia)|TVi]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena]]<br />[[Astro Arena (TV channel)|Astro Arena HD]]<br />[[Hypp Sports HD]] | [[Ai FM]]<br />[[Hot FM (Malaysia)|Hot FM]]<br />[[KL FM]]<br />[[Minnal FM]]<br />[[Nasional FM]]<br />[[One FM]]<br />[[TEA FM]]<br />[[Traxx FM]] | RTM (MyKlik) Media Prima (Tonton)<br />Astro (Astro Go & NJOI Now)<br />HyppTV (HyppTV Everywhere) |- | align=left|'''MYA'''||align=left|{{flagSEAGF|MYA|2017}} | [[Myanmar Radio and Television]] | [[Myanmar Television]]<br />[[Sky Net|Skynet]]<br />[[MRTV-4]]<br />[[MRTV]] | [[Myanmar Radio National Service|Myanmar Radio]] | |- | align=left|'''PHI'''||align=left|{{flagSEAGF|PHI|2017}} | [[People's Television Network|PTV]]<ref>{{cite press release|url=https://pcoo.gov.ph/news_releases/pcoo-brings-sea-games-closer-filipinos/|title=PCOO brings SEA Games closer to Filipinos|publisher=[[Presidential Communications Group (Philippines)|Presidential Communications Operations Office]]|date=17 August 2017|accessdate=18 August 2017|archive-date=27 Hunyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627154611/https://pcoo.gov.ph/news_releases/pcoo-brings-sea-games-closer-filipinos/|url-status=dead}}</ref> | [[People's Television Network|PTV]]<br />[[TV5 (Philippines)|TV5]] | [[DZSR|Radyo Pilipinas 2 918 kHz]] | |- | align=left|'''SGP'''||align=left|{{flagSEAGF|SGP|2017}} | [[Mediacorp]]<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538|title=SEA Games to be broadcast on Toggle, okto|publisher=Channel NewsAsia|date=9 August 2017|accessdate=13 August 2017|archive-date=9 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809030514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809030514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/sea-games-to-be-broadcast-on-toggle-okto-9107538 |date=9 Agosto 2017 }}</ref> | [[Okto|Mediacorp oktoSports]] | [[938LIVE|MediaCorp Radio 938LIVE]] | Mediacorp (Toggle) |- | align=left|'''THA'''||align=left|{{flagSEAGF|THA|2017}} | [[Television Pool of Thailand]] (TPT) | [[Channel 3 (Thailand)|BEC-TV Channel 3]]<br />[[Royal Thai Army Radio and Television Channel 5|Royal Thai Army Channel 5]]<br />[[Channel 7 (Thailand)|BBTV Channel 7]]<br />[[Modernine TV]]<br />[[National Broadcasting Services of Thailand|NBT channel]] | [[MCOT|MCOT Radio Network]], [[National Broadcasting Services of Thailand|NBT Radio]] |True ID |- | align=left|'''TLS'''||align=left|{{flagSEAGF|TLS|2017}} | [[Radio-Televisão Timor Leste|RTTL]]<br />Asiansport Channel Network | [[Radio-Televisão Timor Leste#Television|Televisão Timor Leste]]<br />Asiansport | Radio Timor Leste | |- | align=left|'''VIE'''||align=left|{{flagSEAGF|VIE|2017}} | [[Vietnam Television|VTV]]<br />[[Ho Chi Minh City Television|HTV]] | [[VTV2]]<br />[[Vietnam Television|VTV6]]<br />[[HTV9]]<br />[[Ho Chi Minh City Television|HTV Thể Thao]] | [[Voice of Vietnam]] | [[K+ (Vietnam)|K+]], [[Vietnam Television|VTVcab]] |} ==Pag-alala at Kontrobersiya== {{Main|Concerns and controversies at the 2017 Southeast Asian Games}} The 2017 Southeast Asian Games was marred with a series of controversies, ranging from transportation to doping issues.<ref name="neighbours flak">{{cite web|url=http://m.todayonline.com/sports/sea-games-hosts-malaysia-receive-flak-neighbours-organising-gaffes|title=SEA Games: Hosts Malaysia receive flak from neighbours for organising gaffes|author=Teo Teng Kiat|publisher=[[Today (Singapore newspaper)|Today Online]]|date=22 August 2017|accessdate=22 August 2017|archive-date=27 Agosto 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827191211/http://m.todayonline.com/sports/sea-games-hosts-malaysia-receive-flak-neighbours-organising-gaffes|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://mothership.sg/2017/08/malaysia-got-6-out-of-11-flags-wrong-in-a-medal-tally-broadcast-on-tv-during-the-sea-games/|title=Malaysia got 8 out of 11 flags wrong in a medal tally broadcast on TV during the SEA Games|author1=Nyi Nyi Thet|author2=Guan Zhen Tan|publisher=Mothership.sg|date=25 August 2017|accessdate=26 August 2017}}</ref> ==Tignan din== * [[Palaro Paralimpiko ng Timog Silangang Asya 2017]] ==References== {{Reflist}} ==External links== * {{official website|https://www.kualalumpur2017.com.my/|name=2017 Southeast Asian Games Official Website}} {{in lang|en}} * [http://www.sports247.my/v1/tag/29th-sea-games-malaysia-2017/ 29th SEA Games Malaysia 2017 - Tag Archive - Sports247.My] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823154950/http://www.sports247.my/v1/tag/29th-sea-games-malaysia-2017/ |date=2017-08-23 }} * [https://web.archive.org/web/20170823021025/http://gms.kualalumpur2017.com.my/RS2017/ 2017 Southeast Asian Games Official Website Result System Site] {{S-start}} {{Succession box|title=''[[Southeast Asian Games]]''<br />[[Kuala Lumpur]]|before=[[2015 Southeast Asian Games|Singapore]]|after=[[2019 Southeast Asian Games#Venues|Philippines]]|years=''XXIX Southeast Asian Games'' (2017)}} {{S-end}} {{Events at the 2017 Southeast Asian Games}} {{Nations at the 2017 Southeast Asian Games}} {{Southeast Asian Games}} [[Kategorya:2017 Southeast Asian Games| ]] [[Kategorya:Palaro ng Timog Silangang Asya]] [[Kategorya:2017 in multi-sport events|Southeast Asian Games]] [[Kategorya:2017 in Malaysian sport|Southeast Asian Games]] [[Kategorya:2017 in Asian sport]] [[Kategorya:Multi-sport events in Malaysia]] [[Kategorya:International sports competitions hosted by Malaysia]] [[Kategorya:Sport in Kuala Lumpur]] [[Kategorya:2010s in Kuala Lumpur]] [[Kategorya:August 2017 sports events in Asia|Southeast Asian Games]] 71umnoinsh5lzwo4yy0u8u41isc1guj LG 0 287789 2205627 2099885 2026-04-30T23:41:10Z Aubreyjanev 159817 nagdagdag ng impormasyon mula mismo sa website ng lg 2205627 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:LG logo (2014).svg|thumb|Logo]] Ang '''LG Corporation''' (dating kilala bilang '''Lucky-Goldstar''') ay isang multinasyonal na korporasyong [[Timog Korea]]no. Ito ang ika-apat na pinakamalaking ''[[chaebol]]'' sa Timog Korea. Matatagpuan ito sa gusali ng LG Twin Towers sa Yeouido-dong, Distrito ng Yeongdeungpo sa [[Seoul]].<ref>"[http://www.lg.com/global/about-lg/corporate-information/at-a-glance/overview.jsp Overview]". LG Corp. Retrieved on 6 January 2010. "Address: LG Twin Towers, 20 Yeouido-dong, Yeongdeungpo-gu, Seoul 150–721, Korea"</ref> Ang LG ay gumagawa ng mga electronics, kemikal, at mga produkto ng telecom at nagpapatakbo ng mga subsidiary tulad ng [[LG Electronics]], [[Zenith Electronics]], [[LG Display]], [[LG Uplus]], LG Innotek at [[LG Chem]] sa mahigit 80 bansa. Noong 1947, itinatag ang LuckyChemical Co, isa sa pinakaunang produkto nito ay ang Lucky Cream. Ngayon ang LuckyChemical Co ay tinatawag na LG Chem<ref>{{Cite web |title=About LG > History |url=https://www.lgcorp.com/about/history/lgcorp.com%20/%20www.lgcorp.com |access-date=2026-04-30 |website=www.lgcorp.com |language=en}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub|Timog Korea}}{{authority control}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Timog Korea]] sdv4jt9ursal88fa0obkmnv1pzhv5mn Sumpong ng pagkataranta 0 289065 2205729 2204300 2026-05-01T07:28:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205729 wikitext text/x-wiki Ang '''mga sumpong ng pagkataranta''', '''mga sumpong ng pagkasindak''' o '''mga pag-atake ng pagkataranta''' ({{lang-en|panic attacks}}) ay dalusong ng matinding [[takot]] na maaaring may kasamang mabilis na tibok ng puso, labis na pagpapawis, panginginig, igsi ng paghinga, pamamanhid, o pakiramdam na may isang masamang bagay na mangyayari.<ref>"[https://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders/index.shtml Anxiety Disorders]". ''NIMH''. March 2016. [https://web.archive.org/web/20160929085938/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/anxiety-disorders/index.shtml Archived] from the original on 29 September 2016. Retrieved 1 October 2016.</ref><ref name=":0">American Psychiatric Association (2013), ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.)'', Arlington: American Psychiatric Publishing, pp. 214–217, ISBN 978-0890425558</ref> Ang pinakamataas na antas ng mga sintomas ay nangyayari sa loob ng ilang minuto.<ref name=":0" /> Kadalasan tumatagal ang mga ito ng tatlumpung minuto ngunit maaaring magtagal ng mga ilan lamang na segundo hanggang ilang oras.<ref>Bandelow, Borwin; Domschke, Katharina; Baldwin, David (2013). ''[https://books.google.ca/books?id=T4RnAgAAQBAJ&pg=PT9#v=onepage&q&f=false Panic Disorder and Agoraphobia]''. OUP Oxford. p. Chapter 1. ISBN <bdi>9780191004261</bdi>. [https://web.archive.org/web/20161220094616/https://books.google.ca/books?id=T4RnAgAAQBAJ&pg=PT9#v=onepage&q&f=false Archived] from the original on 20 December 2016.</ref> Maaaring magkaroon ng pangamba na mawalan ng kontrol o magkaroon ng sakit sa dibdib.<ref name=":0" /> Ang panic attack ay hindi karaniwang pisikal na mapanganib.<ref name=":1">Craske, MG; Stein, MB (24 June 2016). "Anxiety". ''Lancet''. '''388''' (10063): 3048–3059. doi:[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(16)30381-6/fulltext 10.1016/S0140-6736(16)30381-6]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27349358 27349358].</ref><ref>"[https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms/index.shtml Panic Disorder: When Fear Overwhelms]". ''NIMH''. 2013. [https://web.archive.org/web/20161004191711/https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms/index.shtml Archived] from the original on 4 October 2016. Retrieved 1 October 2016.</ref> Maaaring mangyari ang mga panic attack dahil sa maraming karamdaman na kabilang ang panic disorder, disorder ng pagkabalisa sa lipunan, post traumatic stress disorder, disorder sa paggamit ng droga, depression, at mga problemang pang medikal.<ref name=":0" /><ref>Geddes, John; Price, Jonathan; McKnight, Rebecca (2012). ''Psychiatry''. OUP Oxford. p. 298. ISBN <bdi>9780199233960</bdi>. [https://web.archive.org/web/20161004230957/https://books.google.ca/books?id=F4THKWvbAPEC&pg=PA298#v=onepage&q&f=false Archived] from the original on 4 October 2016.</ref> Maaari silang ma-trigger o mangyari nang hindi inaasahan.<ref name=":0" /> Ang paninigarilyo, [[kapeina]], at sikolohikal na stress ay nagdaragdag ng panganib na magkaroon ng panic attack.<ref name=":0" /> Bago ang diagnosis, ang mga kondisyon na may mga katulad na sintomas ay dapat na ipasiyang pawiin, tulad ng hyperthyroidism, hyperparathyroidism, sakit sa puso, sakit sa baga, at paggamit ng droga.<ref name=":0" /> Ang pag-gamot ng mga panic attack ay dapat na itutungo sa pinagbabatayan dahilan.<ref name=":1" /> Sa mga madalas na pag-atake, ang pagpapayo o mga gamot ay maaaring gamitin.<ref>Ghadri, Jelena-Rima; et al. (June 7, 2018). "International Expert Consensus Document on Takotsubo Syndrome (Part I): Clinical Characteristics, Diagnostic Criteria, and Pathophysiology". ''European Heart Journal''. '''39''' (22): 2032–2046. doi:[https://academic.oup.com/eurheartj/article/39/22/2032/5025412 10.1093/eurheartj/ehy076.]</ref> Ang pagsasanay sa paghinga at mga diskarte sa relaxation ng kalamnan ay maaari ring makatulong.<ref>Roth, WT (2010). "Diversity of effective treatments of panic attacks: what do they have in common?". ''Depression and Anxiety''. '''27''' (1): 5–11. doi:[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/da.20601 10.1002/da.20601]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20049938 20049938].</ref> Ang mga apektado ay nasa mas mataas na panganib na magpakamatay.<ref name=":0" /> Sa Europa mga 3% ng populasyon ay may panic attack sa isang naibigay na taon habang sa Estados Unidos ay nakakaapekto sila sa 11%.<ref name=":0" /> Ang mga ito ay mas karaniwan sa mga babae kaysa sa mga lalaki.<ref name=":0" /> Sila ay madalas na magsisimula sa panahon ng pagdadalaga o maagang pag-adulto.<ref name=":0" /> Ang mga bata at mas lumang mga tao ay hindi gaanong apektado.<ref name=":0" /> == Mga tanda at sintomas == Ang mga taong may mga panic attack ay kadalasang nag-uulat ng takot sa pagkamatay o pag-atake sa puso, paningin na pangitain, pagkahilo o pagkahilo, pamamanhid sa buong katawan, mabigat na paghinga at pagpapakamatay, o kawalan ng kontrol sa katawan. Ang ilang mga tao din ay nagdusa mula sa paningin ng tunel, karamihan dahil sa daloy ng dugo umaalis sa ulo sa mas kritikal na bahagi ng katawan sa pagtatanggol. Ang mga damdaming ito ay maaaring makapukaw ng isang malakas na pagnanasa upang makatakas o tumakas sa lugar kung saan nagsimula ang pag-atake (isang resulta ng "tugon ng paglaban-o-flight", kung saan ang hormon na nagiging sanhi ng tugon na ito ay inilabas sa mga mahahalagang halaga). Ang pagtugon na ito ay nagbaha sa katawan na may mga hormone, partikular na epinephrine (adrenaline), na tumutulong sa pagtatanggol laban sa pinsala.<ref name=":2">[[:en:Edmund_Bourne|Bourne, E.]] (2005). ''The Anxiety and Phobia Workbook'', 4th Edition: [[:en:New_Harbinger_Publications|New Harbinger Press]].<sup>[''page needed'']</sup></ref>Ang panic attack ay isang tugon ng sympathetic nervous system (SNS). Ang pinaka-karaniwang sintomas ay kinabibilangan ng panginginig, dyspnea (igsi ng hininga), palpitations ng puso, sakit sa dibdib (o paghigpit ng dibdib), mainit na flashes, malamig na flashes, nasusunog na sensations (lalo na sa facial o leeg area), sweating, pagduduwal, pagkahilo (o bahagyang pagkahilo), pagkahilo, hyperventilation, paresthesias (pangingilabot ng tingling), sensations ng choking o smothering, kahirapan sa paglipat, at derealization. Ang mga pisikal na sintomas ay binibigyang-kahulugan na may alarma sa mga taong madaling kapitan ng sindak atake. Nagreresulta ito sa pagtaas ng pagkabalisa at bumubuo ng isang positibong feedback loop.<ref>Klerman, Gerald L.; Hirschfeld, Robert M. A.; Weissman, Myrna M. (1993). ''Panic Anxiety and Its Treatments: Report of the World Psychiatric Association Presidential Educational Program Task Force''. American Psychiatric Association. p. 44. ISBN <bdi>978-0-88048-684-2</bdi>.</ref> Ang paghinga ng paghinga at sakit sa dibdib ay ang mga nangingibabaw na sintomas. Ang mga taong nakakaranas ng isang panic attack ay maaaring hindi tama na ipatungkol ang mga ito sa isang atake sa puso at sa gayon ay humingi ng paggamot sa isang emergency room. Dahil ang sakit sa dibdib at kakulangan ng paghinga ay mga sintomas ng mga sakit sa cardiovascular, kabilang ang hindi matatag na angina at myocardial infarction (atake sa puso), isang diagnosis ng pagbubukod (namumuno sa iba pang mga kondisyon) ay dapat isagawa bago pag-diagnose ng panic attack. Mahalaga na gawin ito para sa mga tao na hindi alam ang katayuan ng kalusugan ng isip at puso. Magagawa ito gamit ang electrocardiogram at mga pagtasa sa kalusugan ng isip. Ang mga panic attack ay nakikilala mula sa iba pang mga anyo ng pagkabalisa sa pamamagitan ng kanilang intensity at ang kanilang biglaang, episodikong kalikasan.<ref name=":2" /> Kadalasan ay nakaranas sila ng kasabay ng mga problema sa pagkabalisa at iba pang mga sikolohikal na kalagayan, bagaman ang mga pag-atake ng panikil ay hindi pangkaraniwang nagpapahiwatig ng sakit sa isip. == Mga dahilan == May mga pang-matagalang, biological, kapaligiran, at panlipunang mga sanhi ng mga panic attacks. Noong 1993, ang Fava et al. nagpanukala ng isang paraan ng pagtatanghal ng dula ng pag-unawa sa mga pinagmulan ng mga karamdaman. Ang unang yugto sa pagbuo ng isang disorder ay nagsasangkot ng mga predisposing mga kadahilanan, tulad ng genetika, pagkatao, at kawalan ng kasiyahan.<ref>Cosci, Fiammetta. [http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1516-44462012000500003 "The psychological development of panic disorder: implications for neurobiology and treatment".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411052627/http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1516-44462012000500003 |date=2019-04-11 }} ''SciELO''. Revista Brasileira de Psiquiatria. Retrieved 11 March 2018.</ref> Ang panic disorder ay madalas na nangyayari sa unang bahagi ng adulthood, bagaman maaaring lumitaw ito sa anumang edad. Ito ay madalas na nangyayari sa mga kababaihan at mas madalas sa mga taong may katamtamang katalinuhan. Ang pag-aaral tunkol sa mga kambal kung saan ang isang magkaparehong kambal ay may isang pagkabalisa disorder na iniulat ng isang 31-88% saklaw ng iba pang mga twin din sa pagkakaroon ng isang diagnosis pagkabalisa disorder.<ref name=":3">[citation needed]</ref>Maaaring kabilang sa biological causes ang obsessive compulsive disorder, Postural Orthostatic Tachycardia Syndrome, post traumatic stress disorder, hypoglycemia, hyperthyroidism, Wilson's disease, mitral valve prolapse, pheochromocytoma, at panloob na disturbance sa tainga (labyrinthitis). Ang dysregulation ng norepinephrine system sa locus ceruleus, isang lugar ng utak stem, ay naka-link sa mga panic attacks.<ref>Nolen-Hoeksema, Susan (2013). ''(Ab)normal Psychology'' (6th ed.). McGraw Hill. ISBN <bdi>9780078035388</bdi>.</ref> Ang mga pag-atake ng sindak ay maaaring mangyari din dahil sa mga short-term stressors. Ang kapansin-pansing personal na pagkawala, kabilang ang isang emosyonal na attachment sa isang romantikong kasosyo, mga paglilipat ng buhay, at mga makabuluhang pagbabago sa buhay ay maaaring makapag-trigger ng isang panic attack. Ang isang tao na may balisa, sobrang pangangailangan para sa muling pagtiyak, hypochondriacal fears,<ref name=":7">Taylor, Barr (2006). [). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1444 "Panic disorder".] ''BMJ''. '''332''' (7547): 951–955. doi:[oi:[https://www.bmj.com/content/332/7547 10.1136/bmj.332.7547.951.] PMC [MC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1444 1444835]. PMID [ID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1662 16627512.]</ref> overcautious na pagtingin sa mundo,<ref name=":2" /> at ang pinagsama-samang pagkapagod ay nauugnay sa mga panic attacks. Sa mga kabataan, ang mga social transitions ay maaaring maging sanhi din.<ref>William T. O‘Donohue,· Lorraine T. Benuto, Lauren Woodward Tolle (eds, 2013). Handbook of Adolescent Health Psychology, Springer, New York. <nowiki>ISBN 978-1-4614-6632-1</nowiki>. Page 511</ref> Ang mga tao ay kadalasang nakakaranas ng mga panic attacks bilang isang direktang resulta ng pagkakalantad sa isang bagay o sitwasyon na mayroon silang isang takot para doon. Ang mga panic attacks ay maaari ring maging sitwasyon kapag ang ilang mga sitwasyon ay nauugnay sa takot dahil sa dati na nakakaranas ng pag-atake sa partikular na sitwasyon. Ang mga tao ay maaaring magkaroon ng isang cognitive o pang-asal na predisposition sa pagkakaroon ng sindak-atake sa ilang mga sitwasyon. Ang ilang pagpapanatili ng mga dahilan ay kinabibilangan ng pag-iwas sa mga sitwasyon na nakakagulat sa paninigarilyo o kapaligiran, pagkabalisa / negatibong pagsasalita sa sarili ("pag-iisip ng what-if"), maling mga paniniwala ("ang mga sintomas na ito ay mapanganib"), at hindi pinigilan ang mga damdamin. Ang hyperventilation syndrome ay maaaring mangyari kapag ang isang tao ay humihinga mula sa dibdib, na maaaring humantong sa overbreathing (exhaling labis na carbon dioxide na may kaugnayan sa dami ng oxygen sa dugo ng isa). Ang hyperventilation syndrome ay maaaring maging sanhi ng respiratory alkalosis at hypocapnia. Ang sindrom na ito ay kadalasang nagsasangkot din ng mga kilalang bibig na humihinga. Ito ay nagiging sanhi ng isang kumpol ng mga sintomas, kabilang ang mabilis na matalo ng puso, pagkahilo, at pagkakasakit ng ulo, na maaaring mag-trigger ng mga panic attacks.<ref name=":3" /> Ang mga panic attacks ay maaaring sanhi din ng mga sangkap. Ang pagpapihit o minarkahang pagbabawas sa dosis ng isang sangkap tulad ng isang gamot (withdrawal ng gamot), halimbawa isang antidepressant (antidepressant discontinuation syndrome), ay maaaring maging sanhi ng isang panic attack. Ayon sa Harvard Mental Health Letter, "ang pinaka-karaniwang naiulat na mga epekto ng paninigarilyo ng marihuwana ay ang pagkabalisa at panic attack. Sinasabi ng mga pag-aaral na mga 20% hanggang 30% ng mga gumagamit ng libangan ay nakakaranas ng mga problema pagkatapos ng marijuana."<ref>[https://www.health.harvard.edu/blog/medical-marijuana-2018011513085 "Archived copy".] [https://web.archive.org/web/20160821162716/http://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/medical-marijuana-and-the-mind Archived] from the original on 21 August 2016. Retrieved 2016-08-14.</ref> Ang isang pangkaraniwang denamineytor ng kasalukuyang psychiatric approach sa panic disorder ay walang tunay na panganib na umiiral, at ang pagkabalisa ng tao ay hindi nararapat.<ref>Gorman, JM; Kent, JM; Sullivan, GM; Coplan, JD (April 2000). "Neuroanatomical hypothesis of panic disorder, revised". ''The American Journal of Psychiatry''. '''157''' (4): 493–505. doi:[https://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=174050& 10.1176/appi.ajp.157.4.493.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190814151932/https://ajp.psychiatryonline.org/article.aspx?articleID=174050& |date=2019-08-14 }} PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10739407 10739407].</ref> === Panic disorder (pagkabalisa ng panic) === {{Main|[https://en.wikipedia.org/wiki/Panic_disorder Panic disorder]}}Ang mga taong na may paulit-ulit na pag-atake o nadarama ang malubhang pagkabalisa tungkol sa pagkakaroon ng isa pang pag-atake ay sinasabing may panic disorder. Ang kaguluhan ng takot ay kapansin-pansing naiiba mula sa iba pang mga uri ng mga sakit sa pagkabalisa sa mga panic attacks na kadalasan ay bigla at hindi pinagtutuunan.<ref>[https://familydoctor.org/condition/panic-disorder/ Panic Disorder – familydoctor.org] [https://web.archive.org/web/20140203235458/http://familydoctor.org/familydoctor/en/diseases-conditions/panic-disorder.html Archived] 3 February 2014 at the Wayback Machine</ref> Gayunpaman, ang mga panic attacks na naranasan ng mga may panic disorder ay maaari ding maiugnay o palakasin ng ilang mga lugar o sitwasyon, na ginagawang mahirap ang pang-araw-araw na buhay.<ref>"[https://www.nami.org/Content/NavigationMenu/Inform_Yourself/About_Mental_Illness/By_Illness/Anxiety_Disorders.htm Anxiety Disorders]" [https://web.archive.org/web/20140412144344/http://www.nami.org/Content/NavigationMenu/Inform_Yourself/About_Mental_Illness/By_Illness/Anxiety_Disorders.htm Archived] 12 April 2014 at the Wayback Machine</ref> === Agorapobya (takot sa kalawakan) === {{Main|Agorapobya}} Ang agorapobya ay isang pagkabalisa disorder na una ay binubuo ng takot sa nakakaranas ng isang mahirap o nakakahiya sitwasyon mula sa kung saan ang sufferer ay hindi maaaring makatakas. Ang mga pag-atake ng sindak ay karaniwang nakaugnay sa agorapobya at ang takot na hindi makatakas sa isang masamang sitwasyon.<ref>''The Cochrane Library: Cochrane Database of Systematic Reviews''. 1996. doi:[https://cochrane/doi/book/10.1002/14651858 10.1002/14651858.]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bilang resulta, ang mga malubhang sufferers ng agoraphobia ay maaaring nakakulong sa kanilang mga tahanan, nakakaranas ng kahirapan sa paglalakbay mula sa "safe place".<ref>"[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/agoraphobia/symptoms-causes/syc-20355987 Agoraphobia]". MayoClinic.com. 21 April 2011. [https://web.archive.org/web/20120624042624/http://www.mayoclinic.com/health/agoraphobia/DS00894 Archived] from the original on 24 June 2012. Retrieved 2012-06-15.</ref> Ang salitang agorapobya ay isang Ingles na bersyon ng mga salitang Griyego na agora (αγορά) at phobos (φόβος). Ang terminong "agora" ay tumutukoy sa lugar kung saan ang mga sinaunang Greeks ay ginagamit upang tipunin at pag-usapan ang mga isyu ng lungsod, kaya karaniwang naaangkop sa anumang o lahat ng mga pampublikong lugar; gayunpaman ang kakanyahan ng agorapobya ay isang takot sa mga pag-atake ng sindak lalo na kung nagaganap ito sa publiko bilang ang biktima ay maaaring makaramdam na parang hindi siya makatakas. Sa kaso ng agorapobya na dulot ng panlipunang pagkakatulog o pagkabalisa sa panlipunan, ang mga nagdurusa ay maaaring napahiya sa pamamagitan ng pagkakaroon ng sumpong ng pagkataranta sa publiko sa unang lugar. Ang salin na ito ang dahilan ng karaniwang maling kuru-kuro na ang agorapobya ay isang takot sa mga bukas na puwang, at hindi tumpak na klinikal. Ang agorapobya, tulad ng inilarawan sa ganitong paraan, ay talagang isang sintomas ng mga propesyonal na suriin para sa kapag gumagawa ng isang diagnosis ng panic disorder. Ang mga tao na nagkaroon ng sumpong ng pagkataranta sa ilang mga sitwasyon ay maaaring bumuo ng hindi makatwiran takot, na tinatawag na mga [[pobya]], sa mga sitwasyong ito at simulan upang maiwasan ang mga ito. Sa huli, ang pattern ng pag-iwas at antas ng pagkabalisa tungkol sa isa pang pag-atake ay maaaring maabot ang punto kung saan ang mga indibidwal na may panic disorder ay hindi makapag-drive o kahit na lumabas sa bahay. Sa yugtong ito, ang tao ay sinasabing may panic disorder na may agorapobya. === Experimentally induced (eksperimento na sapilitan) === Ang mga sintomas ng panic attack ay maaaring eksperimento na nakatuon sa laboratoryo sa pamamagitan ng iba't ibang paraan. Kabilang sa mga ito, para sa mga layuning pananaliksik, sa pamamagitan ng pangangasiwa ng bolus na iniksyon ng neuropeptide cholecystokinin-tetrapeptide (CCK-4).<ref>Leicht, Gregor; Mulert, Christoph; Eser, Daniela; Sämann, Philipp G.; Ertl, Matthias; Laenger, Anna; Karch, Susanne; Pogarell, Oliver; Meindl, Thomas; Czisch, Michael; Rupprecht, Rainer (2013). "Benzodiazepines Counteract Rostral Anterior Cingulate Cortex Activation Induced by Cholecystokinin-Tetrapeptide in Humans". ''Biological Psychiatry''. '''73''' (4): 337–44. doi:[https://www.biologicalpsychiatryjournal.com/article/S0006-3223(12)00775-5/fulltext 10.1016/j.biopsych.2012.09.004.] PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23059050 23059050.]</ref> Ang iba't ibang mga modelo ng hayop ng mga panic attacks ay pinag-aralan nang eksperimento.<ref>Moreira, Fabrício A.; Gobira, Pedro H.; Viana, Thércia G.; Vicente, Maria A.; Zangrossi, Hélio; Graeff, Frederico G. (2013). "Modeling panic disorder in rodents". ''Cell and Tissue Research''. '''354''' (1): 119–25. doi:[https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00441-013-1610-1 10.1007/s00441-013-1610-1]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23584609 23584609.]</ref> === Neurotransmitter imbalances === Maraming mga neurotransmitters ang apektado kapag ang katawan ay nasa ilalim ng nadagdagan na stress at pagkabalisa na kasama ng isang panic attack. Kabilang ang serotonin, GABA (gamma-aminobutyric acid), dopamine, norepinephrine at glutamate. Gayunpaman, higit pang mas maraming pananaliksik ang kinakailangan sa kung paano ang mga neurotransmitters na ito ay nakikipag-ugnayan sa isa't isa sa panahon ng isang panic attack upang gumawa ng anumang matatag na konklusyon. Ang pagtaas ng serotonin sa ilang mga daanan ng utak ay tila nauugnay sa nabawasan na pagkabalisa. And ibang mga katibayan ay nagpapahiwatig ng serotonin ay gumaganap ng isang tungkulin sa pagkabalisa ay na ang mga taong gumagamit ng SSRIs ay madalas na pakiramdam ng pagbawas ng pagkabalisa kapag ang kanilang utak ay mayroon mas maraming serotonin na magagamit.<ref name=":4">Bystritsky, Alexander (2013). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3628173/ "Current Diagnosis and Treatment of Anxiety Disorders"]. ''P & T : A Peer-Reviewed Journal for Formulary Management''. '''38''' (1): 30–57. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3628173/ 3628173]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23599668 23599668.]</ref>Ang pangunahing inhibitory neurotransmitter sa central nervous system (CNS) ay GABA. Karamihan sa mga pathway na gumagamit ng GABA ay madalas na mabawasan ang pagkabalisa kaagad.<ref name=":4" /> Ang tungkulin ni Dopamine sa pagkabalisa ay hindi nauunawaan. Ang ilang mga antipsychotic na gamot na nakakaapekto sa produksyon ng dopamine ay napatunayan na gamutin ang pagkabalisa. Gayunpaman, maaaring maiugnay ito sa pagkahilig ng dopamine upang madagdagan ang damdamin ng pagiging epektibo at pagtitiwala sa sarili, na nagbabawas ng pagkabalisa sa isang di-tuwirang paraan.<ref name=":4" /> Maraming mga pisikal na sintomas ng pagkabalisa, tulad ng mabilis na rate ng puso at tremors ng kamay, ay kinokontrol ng norepinephrine. Ang mga gamot na humadlang sa epekto ng norepinephrine ay maaaring maging mabisa sa pagbawas ng mga pisikal na sintomas ng panic attack.<ref name=":4" /> Dahil glutamate ang pangunahing excitatory neurotransmitter na kasangkot sa central nervous system (CNS), ito ay matatagpuan sa halos lahat ng neural pathway sa katawan. Ang glutamate ay malamang na kasangkot sa conditioning, na kung saan ay isang proseso na ang ilang mga takot ay nabuo, at pagkalipol, na kung saan ay ang pag-aalis ng mga takot.<ref name=":4" /> == Pathophysiology == Ang mga sintomas ng isang pag-atake ng sindak ay maaaring maging sanhi ng pakiramdam ng isang tao na ang kanilang katawan ay nanghihina. Ang mga sintomas ay maaaring maunawaan gaya ng mga sumusunod: Una, madalas na ang biglaang pagsisimula ng takot na may kaunting pagpukaw ng pampasigla. Ito ay humahantong sa pagpapalabas ng adrenaline (epinephrine) na nagdudulot ng tugon sa paglaban-o-paglipad kapag ang katawan ay naghahanda para sa matinding pisikal na aktibidad. Ito ay humantong sa isang mas mataas na rate ng puso (tachycardia), mabilis na paghinga (hyperventilation) na maaaring perceived bilang igsi ng paghinga (dyspnea), at pagpapawis. Dahil ang mabigat na aktibidad ay bihira, ang hyperventilation ay humahantong sa isang drop sa mga antas ng carbon dioxide sa mga baga at pagkatapos ay sa dugo. Ito ay humahantong sa paglilipat sa pH ng dugo (respiratory alkalosis o hypocapnia), na nagiging dahilan ng kapalit na metabolic acidosis na nagpapalakas ng mga mekanismo ng chemosensing na isinasalin ang pH shift na ito sa autonomic at respiratory responses.<ref>Vollmer, L. L.; Strawn, J. R.; Sah, R. (2015-05-26). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4471296/ Acid–base dysregulation and chemosensory mechanisms in panic disorder: a translational update]". ''Translational Psychiatry''. '''5''' (5): e572. doi:[https://www.nature.com/articles/tp201567 10.1038/tp.2015.67]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4471296/ 4471296.] PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26080089 26080089].</ref><ref>Ueda, Yoshiyasu; Aizawa, Masayo; Takahashi, Atsushi; Fujii, Masamitsu; Isaka, Yoshitaka (2009-03-01). "Exaggerated compensatory response to acute respiratory alkalosis in panic disorder is induced by increased lactic acid production". ''Nephrology Dialysis Transplantation''. '''24''' (3): 825–828. doi:[https://academic.oup.com/ndt/article/24/3/825/1814583 10.1093/ndt/gfn585]. ISSN [https://www.worldcat.org/title/ndt-nephrology-dialysis-transplantation/oclc/1008639226 0931-0509]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18940883 18940883].</ref> Ang tao ay maaaring hindi makaligtaan sa hyperventilation, na naging abala sa mga kaugnay na sintomas ng somatic.<ref>Tavel, ME (28 July 2016). "[https://www.jscimedcentral.com/Anxiety/anxiety-1-1016.pdf Panic Attacks: Concealed Hyperventilation Usually Overlooked"] (PDF). ''JSciMedCentral''. Retrieved 4 October 2017.</ref> Bukod dito, ang hypocapnia at pagpapalabas ng adrenaline sa panahon ng isang panic attack ay nagiging dahilan ng vasoconstriction na nagreresulta sa bahagyang mas mababa hugos ng dugo sa ulo na nagiging sanhi ng pagkahilo at lightheadedness.<ref>Cipolla, Marilyn J. (2009). ''[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK53082/ Control of Cerebral Blood Flow]''. Morgan & Claypool Life Sciences.</ref><ref>Nardi, Antonio Egidio; Freire, Rafael Christophe R. (2016-05-25). [https://books.google.com/books?id=JWNBDAAAQBAJ&pg=PA189&lpg=PA189&dq=vasoconstriction+panic+attack+Co2&hl=en#v=onepage&q=vasoconstriction%20panic%20attack%20Co2&f=false ''Panic Disorder: Neurobiological and Treatment Aspects''.] Springer. ISBN <bdi>9783319125381</bdi>.</ref> Ang isang panic attack ay maaaring maging dahilan ng asukal sa dugo na maalis mula sa utak at patungo sa mga pangunahing kalamnan. Ang neuroimaging ay nagpapahiwatig ng mataas na aktibidad sa amygdala, thalamus, hypothalamus, at brainstem regions kasama ang periaqueductal gray, parabrachial nucleus, at Locus coeruleus.<ref>Shin, Lisa M; Liberzon, Israel (January 2010). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3055419/ The Neurocircuitry of Fear, Stress, and Anxiety Disorders"]. ''Neuropsychopharmacology''. '''35''' (1): 169–191. doi:[https://www.nature.com/articles/npp200983 10.1038/npp.2009.83]. ISSN [https://www.worldcat.org/title/neuropsychopharmacology-new-york/oclc/936514642 0893-133X]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3055419/ 3055419]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19625997 19625997].</ref> Sa partikular, ang amygdala ay iminungkahi na mayroon isang kritikal na tungkulin.<ref>Maren, Stephen (2009-11-25). "An Acid-Sensing Channel Sows Fear and Panic". ''Cell''. '''139''' (5): 867–869. doi:[https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(09)01420-2?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0092867409014202%3Fshowall%3Dtrue 10.1016/j.cell.2009.11.008.] ISSN [https://www.worldcat.org/title/cell-cambridge/oclc/299393721 0092-8674]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19945375 19945375].</ref> Ang kombinasyon ng mataas na pagpukaw sa amygdala at brainstem kasama ang pagbaba ng hugos ng dugo at asukal sa dugo sa utak ay maaaring humantong sa kapansin-pansing nabawasan na aktibidad sa rehiyon ng prefrontal cortex ng utak.<ref>PhD, Andrew M. Leeds (2016-02-03). [https://books.google.com/books?id=EhCDCwAAQBAJ&pg=PA273&dq=A+panic+attack+can+cause+blood+sugar+to+be+drawn+away+from+the+brain+and+toward+the+major+muscles.&hl=en#v=onepage&q=A%20panic%20attack%20can%20cause%20blood%20sugar%20to%20be%20drawn%20away%20fro ''A Guide to the Standard EMDR Therapy Protocols for Clinicians, Supervisors, and Consultants, Second Edition''.] Springer Publishing Company. ISBN <bdi>9780826131171</bdi>.</ref> May katibayan na ang pagkakaroon ng isang pagkabalisa disorder ay nagdaragdag ng panganib ng cardiovascular disease (CVD).<ref name=":5">Chalmers, John A.; Quintana, Daniel S.; Abbott, Maree J.-Anne; Kemp, Andrew H. (2014). "Anxiety Disorders are Associated with Reduced Heart Rate Variability: A Meta-Analysis". Frontiers in Psychiatry. 5. doi:10.3389/fpsyt.2014.00080. ISSN 1664-0640.</ref> Ang mga naapektuhan ay may pagbawas din sa heart rate variability.<ref name=":5" /> === Cardiovascular disease === Ang mga taong na-diagnosed na may panic disorder ay halos doble ang panganib ng coronary heart disease.<ref name=":6">Soares-Filho, Gastão L. F.; Arias-Carrión, Oscar; Santulli, Gaetano; Silva, Adriana C.; Machado, Sergio; Valenca, Alexandre M.; Nardi, Antonio E. (2014). "Chest pain, panic disorder and coronary artery disease: a systematic review". ''CNS & Neurological Disorders Drug Targets''. '''13''' (6): 992–1001. ISSN [https://www.worldcat.org/title/cns-and-neurological-disorders-drug-targets/oclc/488560542 1996-3181]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24923348 24923348].</ref> Ang ilang mga tugon sa stress sa depresyon ay ipinapakita din upang madagdagan ang panganib at ang mga diagnosed na may parehong depression at panic disorder ay halos tatlong beses na higit pa sa panganib.<ref name=":6" /> == Pag-diagnose == Ang pamantayan ng diagnostic ng DSM-5 para sa isang panic attack ay may kasamang discrete period ng matinding takot o kahirapan, kung saan ang apat (o higit pa) ng mga sumusunod na sintomas ay lumaki nang mabilis at umabot sa isang rurok sa loob ng ilang minuto: {{Col-begin}} {{Col-2}} *Palpitations, at/o pinabilis na rate ng puso *Pagpapawis *Nanginginig o pagkakalog *Sensations ng igsi ng paghinga o pagiging smothered *Pakiramdam ng choking *Sakit ng dibdib o kakulangan sa ginhawa *Pagduduwal o pagkabalisa ng tiyan {{Col-2}} *Pakiramdam na nahihilo, nabalibutan, nanghihina, o nawawalan *Derealization (mga damdamin ng hindi katuturan) o depersonalization (pagiging hiwalay mula sa sarili) *Takot na mawalan ng kontrol o nababaliw *Kahulugan ng nadarating ang tadhana *Paresthesias (pamamanhid o pamamaga ng sensations) *Mga pagtinig o mainit na flash {{Col-end}} Sa DSM-5, ang mga sintomas na partikular sa kultura (hal., tinnitus, sakit ng leeg, sakit ng ulo, at hindi mapigilan na magaralgal o umiiyak) ay makikita. Ang mga sintomas ay hindi dapat mabilang bilang isa sa apat na kinakailangang mga sintomas. Ang ilan o lahat ng mga sintomas na ito ay matatagpuan sa pagkakaroon ng pheochromocytoma. Ang mga tool sa pag-screen tulad ng Panic Disorder Severity Scale ay maaaring gamitin upang makita ang posibleng mga kaso ng disorder at imungkahi ang pangangailangan para sa isang pormal na pagtatasa ng diagnostic.<ref>Houck, P. R.; Spiegel, D. A.; Shear, M. K.; Rucci, P. (2002). "Reliability of the self-report version of the Panic Disorder Severity Scale". ''Depression and Anxiety''. '''15''' (4): 183–185. doi:[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/da.10049 10.1002/da.10049]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12112724 12112724].</ref><ref>Shear, M. K.; Rucci, P.; Williams, J.; Frank, E.; Grochocinski, V.; Vander Bilt, J.; Houck, P.; Wang, T. (2001). "Reliability and validity of the Panic Disorder Severity Scale: Replication and extension". Journal of Psychiatric Research. 35 (5): 293–296. doi:[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022395601000280?via%3Dihub 10.1016/S0022-3956(01)00028-0.] PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11591432 11591432].</ref> == Paggamot == Ang panic disorder ay maaaring epektibong gamutin sa iba't ibang mga interbensyon, kabilang ang mga sikolohikal na therapy at gamot<ref name=":2" /> na may pinakamatibay at pinaka-pare-pareho na katibayan na nagpapahiwatig na ang cognitive behavioral therapy ay ang pinaka-kumpletong at pinakamahabang tagal ng epekto, na sinusundan ng mga tiyak na selektibong serotonin reuptake inhibitors.<ref>Anxiety: management of anxiety (panic disorder, with or without agoraphobia, and generalised anxiety disorder) in adults in primary, secondary and community care. National Institute for Health and Clinical Excellence. Clinical Guideline 22. Issue date: April 2007 "[https://web.archive.org/web/20090824022903/http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG022quickrefguideamended.pdf Archived copy]" (PDF). Archived from the [https://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG022quickrefguideamended.pdf original] (PDF) on 24 August 2009. Retrieved 2009-07-21. ISBN 1-84629-400-2</ref> Ang kasunod na pananaliksik ni Barbara Milrod at ng kanyang mga kasamahan<ref>Milrod, B.; Leon, A. C.; et al. (2007). "A randomized controlled clinical trial of psychoanalytic psychotherapy for panic disorder". ''American Journal of Psychiatry''. '''164''' (2): 265–272. doi:[https://ajp.psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/ajp.2007.164.2.265 10.1176/ajp.2007.164.2.265]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17267789 17267789].</ref> ay nagpapahiwatig na ang psychoanalytic psychotherapy ay maaaring maging epektibo sa pag-alis ng mga panic attacks, gayunpaman, ang mga resulta na nag-iisa ay kailangang itanim sa pangangalaga. Habang ang mga resulta na nakuha sa mga pinagsamang paggamot na kinabibilangan ng cognitive behavioral therapy at selective serotonin reuptake inhibitors ay corroborated sa pamamagitan ng maraming mga pag-aaral at meta-analysis, ang mga nakuha sa pamamagitan ng Barbara Milrod ay hindi. Ang siyentipikong pagiging maaasahan ng psychoanalytic psychotherapy para sa pagpapagamot ng panic disorder ay hindi pa natutugunan. Sa partikular, ang mga mekanismo na kung saan ang psychoanalysis ay binabawasan ang panic ay hindi pa naiintindihan; samantalang ang cognitive-behavioral therapy ay may isang malinaw na conceptual basis na maaaring ilapat sa panic. Ang terminong anxiolytic ay halos magkasingkahulugan sa benzodiazepines dahil ang mga compound na ito ay, sa halos 40 taon, ang mga droga na pinili para sa stress-related anxiety. Ang isang pagsusuri ng 2009 ay natagpuan positibong resulta mula sa therapy at gamot at isang mas mahusay na resulta kapag ang dalawa ay pinagsama.<ref>Bandelow, Borwin; Seidler-Brandler, Ulrich; Becker, Andreas; Wedekind, Dirk; Ruther, Eckart (July 2009). "Meta-analysis of randomized controlled comparisons of psychopharmacological and psychological treatments for anxiety disorders". ''The World Journal of Biological Psychiatry''. '''8''' (3): 175–187. doi:[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15622970601110273?journalCode=iwbp20 10.1080/15622970601110273.]</ref> === Mga pagbabago sa pamumuhay === Ang caffeine ay maaaring magdulot o magpalala ng pagkabalisa ng panic. Maaaring pansamantalang tumaas ang pagkabalisa sa panahon ng pag-withdraw mula sa caffeine at iba't ibang mga gamot.<ref>American Psychiatric Association. (2000). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4th ed., text rev., p. 479). Washington, D.C.: American Psychiatric Association.</ref> Ang nadagdagan at regimented aerobic ehersisyo tulad ng pagpapatakbo ay ipinapakita na magkaroon ng isang positibong epekto sa paglaban ng panic anxiety. May katibayan na ang epekto na ito ay may kaugnayan sa pagpapalabas ng mga endorphin na isinusuot ng ehersisyo at ang kasunod na pagbawas ng stress hormone cortisol.<ref>"[https://psychcentral.com/blog/3-tips-for-using-exercise-to-shrink-anxiety/ Archived copy]". [https://web.archive.org/web/20150420020719/http://psychcentral.com/blog/archives/2013/07/17/3-tips-for-using-exercise-to-shrink-anxiety/ Archived] from the original on 20 April 2015. Retrieved 2015-04-14.[full citation needed]</ref>Mayroong nananatiling posibilidad ng mga sintomas ng pagkasindak na ma-trigger o mas malala dahil sa mas mataas na antas ng respirasyon na nangyayari sa panahon ng aerobic exercise. Ang mas mataas na antas ng respirasyon ay maaaring humantong sa hyperventilation at hyperventilation syndrome, na ginagaya ang sintomas ng atake sa puso, kaya inducing isang panic attack.<ref>''MedlinePlus Encyclopedia'' [https://medlineplus.gov/ency/article/003071.htm Hyperventilation]</ref> Ang mga benepisyo ng pagsasama ng isang ehersisyo rehimyento ay nagpakita ng pinakamahusay na mga resulta kapag paced accordingly.<ref>"[https://www.sportsrec.com/103790-cardio-exercise-beginners.html Archived copy]". [https://web.archive.org/web/20150423164013/http://www.livestrong.com/article/103790-cardio-exercise-beginners/ Archived] from the original on 23 April 2015. Retrieved 2015-04-14.[full citation needed]</ref> Ang mga muscle relaxation techniques ay kapaki-pakinabang sa ilang mga indibidwal. Ang mga ito ay maaaring natutunan sa gamit ng mga recordings, videos, o mga aklat. Habang ang muscle relaxation ay pinatunayan na maging mas epektibo kaysa sa nagbibigay-malay na mga therapist sa pag-uugali sa mga controlled trials, maraming mga tao ay nahahanap pa rin ang pansamantalang kaluwagan mula sa muscle relaxation.<ref name=":7" /> === Pagsasanay ng paghinga === Sa karamihan ng mga kaso hyperventilation ay kasangkot, exacerbating ang mga epekto ng panic attack. Ang pag-ehersisyo ng breathing na pagsasanay ay nakakatulong na i-rebalance ang mga antas ng oxygen at CO2 sa dugo.<ref>"[https://emedicine.medscape.com/article/807277-overview#a6 Hyperventilation Syndrome]". 28 November 2016. [https://web.archive.org/web/20170713055956/http://emedicine.medscape.com/article/807277-overview Archived] from the original on 13 July 2017. Retrieved 2017-09-18.</ref> Inirerekomenda ni David D. Burns ang mga ehersisyo sa paghinga para sa mga naghihirap mula sa pagkabalisa. Ang isang tulad ng ehersisyo sa paghinga ay 5-2-5 count. Gamitin ang tiyan (o diaphragm) --at hindi ang chest--inhale (pakiramdam ang tiyan ay lumalabas, bilang laban sa dibdib pagpapalawak) para sa 5 segundo. Bilang ang pinakamataas na punto sa paglanghap ay naabot, ipigil nang matagal ang hininga sa loob ng 2 segundo. Pagkatapos ay dahan-dahang huminga nang palabas, mahigit sa 5 segundo. Ulitin ang cycle na ito nang dalawang beses at pagkatapos ay humingang 'karaniwan' para sa 5 cycles (1 cycle = 1 inhale + 1 exhale). Ang punto ay mag-focus sa paghinga at mamahinga ang heart rate. Ang regular na diaphragmatic na paghinga ay maaaring makamit sa pamamagitan ng pagpapalawak ng outbreath sa pagbibilang o sa humming. Bagama't ang paghinga sa isang bag na papel ay isang pangkaraniwang rekomendasyon para sa panandaliang paggagamot ng mga sintomas ng isang matinding panic attack,<ref>[https://www.netdoctor.co.uk/conditions/ Breathing in and out of a paper bag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071021032153/http://www.netdoctor.co.uk/ate/mentalhealth/205625.html |date=2007-10-21 }} [https://web.archive.org/web/20071021032153/http://www.netdoctor.co.uk/ate/mentalhealth/205625.html Archived] 21 October 2007 at the Wayback Machine.</ref> ito ay sinaway bilang mas mababa sa sinusukat na paghinga, potensyal na lumala ang panic attack at posibleng pagbabawas ng kinakailangang blood oxygen.<ref>Bergeron, J. David; Le Baudour, Chris (2009). "Chapter 9: Caring for Medical Emergencies". First Responder (8 ed.). New Jersey: Pearson Prentice Hall. p. 262. <nowiki>ISBN 978-0-13-614059-7</nowiki>. Do not use a paper bag in an attempt to treat hyperventilation. These patients can often be cared for with low-flow oxygen and lots of reassurance</ref><ref>[https://www.verywellhealth.com/treating-hyperventilation-by-breathing-into-a-paper-bag-1298885 Hyperventilation Syndrome – Can I treat hyperventilation syndrome by breathing into a paper bag?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130120102140/http://firstaid.about.com/od/shortnessofbreat1/f/07_paper_bags.htm |date=2013-01-20 }} [https://web.archive.org/web/20130120102140/http://firstaid.about.com/od/shortnessofbreat1/f/07_paper_bags.htm Archived] 20 January 2013 at the Wayback Machine</ref> Bagaman ang pagtaas ng pamamaraan sa bag na papel ay nangangailangan ng increase ng carbon dioxide at kaya binabawasan ang mga sintomas, maaari itong makabuluhang mas mababaang antas ng oxygen sa hugos ng dugo.Ang capnometry, na nagbibigay ng exhaled CO2 levels, ay maaaring makatulong sa gabay na paghinga.<ref>Craske, Michelle (30 September 2011). [http://cursoenarm.net/UPTODATE/contents/mobipreview.htm?10/7/10353/ "Psychotherapy for panic disorder".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014035243/http://cursoenarm.net/UPTODATE/contents/mobipreview.htm?10%2F7%2F10353%2F |date=2017-10-14 }}</ref><ref>Meuret, AE; Ritz, T (October 2010). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2937087/ "Hyperventilation in panic disorder and asthma: empirical evidence and clinical strategies"]. ''International Journal of Psychophysiology : Official Journal of the International Organization of Psychophysiology''. '''78''' (1): 68–79. doi:[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167876010001388?via%3Dihub 10.1016/j.ijpsycho.2010.05.006]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2937087/ 2937087]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20685222 20685222].</ref> === Therapy === Ayon sa American Psychological Association, "ang karamihan sa mga espesyalista ay sumasang-ayon na ang isang kumbinasyon ng mga cognitive at behavioral therapies ay ang pinakamahusay na paggamot para sa panic disorder. Maaaring angkop din ang gamot sa ilang mga kaso."<ref>"[https://www.apa.org/topics/anxietyqanda.html Archived copy]". [https://web.archive.org/web/20090707013922/http://www.apa.org/topics/anxietyqanda.html Archived] from the original on 7 July 2009. Retrieved 2009-06-24.</ref> Ang unang bahagi ng therapy ay higit sa lahat ng impormasyon; maraming mga tao ay lubhang natutulungan sa pamamagitan lamang ng pag-unawa kung ano mismo ang panic disorder at kung ilang iba pa ang nagdurusa dito. Maraming tao na nagdurusa dahil sa panic disorder ay nag-aalala na ang kanilang mga panic attack ay ibig sabihin na sila ay "nababaliw" o ang panic ay maaaring magbuod ng atake sa puso. Ang cognitive restructuring ay tumutulong sa mga tao na palitan ang mga saloobin na may mas makatotohanang, positibong paraan ng pagtingin sa mga pag-atake.<ref>Cramer, K., Post, T., & Behr, M. (January 1989). "[http://wayback.archive-it.org/org-121/20190122152857/http://www.cehd.umn.edu/ci/rationalnumberproject/ Cognitive Restructuring Ability, Teacher Guidance and Perceptual Distracter Tasks: An Aptitude Treatment Interaction Study]". [https://web.archive.org/web/20101222180132/http://www.cehd.umn.edu/rationalnumberproject/89_2.html Archived] from the original on 22 December 2010. Retrieved 2010-11-19.</ref> Ang pag-iwas sa pag-uugali ay isa sa mga pangunahing aspeto na pumipigil sa mga taong may madalas na panic attacks mula sa pagpapagana nang mabuti.<ref name=":7" /> Ang exposure therapy,<ref>Abramowitz, Jonathan S.; Deacon, Brett J.; Whiteside, Stephen P. H. (17 December 2012). [https://books.google.com/books?id=7RAsnO1vU0UC Exposure Therapy for Anxiety: Principles and Practice]. Guilford Press. <nowiki>ISBN 9781462509690</nowiki>. [https://web.archive.org/web/20160520171142/https://books.google.com/books?id=7RAsnO1vU0UC Archived] from the original on 20 May 2016.</ref> na kinabibilangan ng paulit-ulit at matagal na paghaharap sa mga sitwasyon na nakakatakot at mga sensation ng katawan, ay tumutulong sa pagpapahina ng mga sagot sa pagkabalisa sa external at internal na stimuli at pagpapalakas ng makatotohanang mga paraan ng pagtingin sa mga sintomas ng panic. Sa mas malalim na antas ng psychoanalytic approaches, sa partikular na object relations theory, ang mga panic attacks ay madalas na nauugnay sa paghahati (sikolohiya), paranoid-schizoid at depressive positions, at paranoid anxiety. Madalas silang natagpuan comorbid na may borderline personality disorder at child sexual abuse. Ang paranoid anxiety ay maaaring maabot ang antas ng isang persecutory anxiety state.<ref>Waska, Robert (2010). ''Treating Severe Depressive and Persecutory Anxiety States: To Transform the Unbearable''. Karnac Books. ISBN <bdi>978-1855757202</bdi>.</ref> Ang [[meditasyon]] ay maaari ding maging kapaki-pakinabang sa paggamot ng mga panic disorders.<ref>Kabat-Zinn J, Massion AO, Kristeller J, et al. (7 July 1992). "Effectiveness of a meditation-based stress reduction program in the treatment of anxiety disorders]". ''American Journal of Psychiatry''. '''149''' (7): 936–43. CiteSeerX [https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.474.4968 10.1.1.474.4968]. doi:[https://ajp.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/ajp.149.7.936 10.1176/ajp.149.7.936]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1609875 1609875].</ref> Nagkaroon ng isang meta-analysis ng comorbidity ng panic disorder at agoraphobia. Ginamit nito ang exposure therapy upang gamutin ang mga pasyente sa loob ng isang panahon. Daan-daang pasyente ang ginamit sa mga pag-aaral na ito at lahat sila ay nakilala ang pamantayan ng DSM-IV para sa parehong mga disorders.<ref name=":8">Fava, G. A.; Rafanelli, C.; Grandi, S.; Conti, S.; Ruini, C.; Mangelli, L.; Belluardo, P. (July 2001). "Long-term outcome of panic disorder with agoraphobia treated by exposure". ''Psychological Medicine''. '''31''' (5): 891–898. doi:[https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/longterm-outcome-of-panic-disorder-with-agoraphobia-treated-by-exposure/0070A3CCC6427F60DE2765CBEA5CBB1F 10.1017/s0033291701003592]. ISSN [https://www.worldcat.org/title/psychological-medicine-a-journal-for-research-in-psychiatry-and-the-allied-science/oclc/231795242 1469-8978].</ref> Ang resulta ay ang tatlumpu't dalawang porsiyento ng mga pasyente ay nagkaroon ng panic episode pagkatapos ng paggamot. Napagpasyahan nila na ang paggamit ng exposure therapy ay may panghabang-buhay na epekto para sa isang client na nakatira kasamang panic disorder at agoraphobia.<ref name=":8" /> Ang pagiging epektibo ng group therapy treatment sa paglipas ng conventional individual therapy para sa mga taong may panic disorder na may o walang agoraphobia ay lumilitaw na katulad.<ref>Schwartze, Dominique; Barkowski, Sarah; Strauss, Bernhard; Burlingame, Gary M.; Barth, Jürgen; Rosendahl, Jenny (2017). "Efficacy of group psychotherapy for panic disorder: Meta-analysis of randomized, controlled trials". Group Dynamics: Theory, Research, and Practice. 21 (2): 77–93. doi:[[10.1037/gdn0000064.]]</ref> === Gamot === Ang mga opsyon sa paggamot para sa mga panic attacks ay kadalasang kinabibilangan ng benzodiazepines at antidepressants. Ang mga benzodiazepines ay hindi madalas na inireseta dahil sa kanilang mga potensyal na epekto, tulad ng pagpapakandili, pagkapagod, nabubulol na salita, at pagkawala ng memorya.<ref>Neeltje, Batelaan. "[https://academic.oup.com/ijnp/article/15/3/403/721159 Evidence-based pharmacotherapy of panic disorder: an update]". ''Oxford University Press''. International Journal of Neuropsychopharmacology. Retrieved 11 March 2018.</ref> Ang mga antidepressant na paggamot para sa mga panic attack ay kinabibilangan ng mga selective  serotonin reuptake inhibitors (SSRIs), serotonin noradrenaline reuptake inhibitors (SNRIs), tricyclic antidepressants (TCAs), at MAO inhibitors (MAOIs). Ang mga SSRI sa partikular ay madalas na ang unang gamot na paggamot na ginagamit upang gamutin ang mga panic attacks. Ang selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) at tricyclic antidepressants ay katulad para sa panandaliang pagka-epektibo.<ref>Bakker, A.; Van Balkom, A. J. L. M.; Spinhoven, P. (September 1, 2002). "SSRIs vs. TCAs in the treatment of panic disorder: a meta-analysis". ''Acta Psychiatrica Scandinavica''. '''106''' (3): 163–167. doi:[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1034/j.1600-0447.2002.02255.x 10.1034/j.1600-0447.2002.02255.x]. ISSN [https://www.worldcat.org/title/acta-psychiatrica-scandinavica-supplementum/oclc/942036768 1600-0447.]</ref> Ang mga SSRI ay nagdadala ng isang medyo mababa ang panganib dahil sa ang katunayan na ang mga ito ay hindi nauugnay sa magkano ng isang pagpapaubaya o pagtitiwala, at mahirap na mag-overdose. Ang mga TCAs ay katulad ng mga SSRI sa kanilang maraming pakinabang, ngunit may mas karaniwang mga epekto tulad ng nakuha ng timbang at mga cognitive disturbances. Mas madali din silang mag-overdose. Ang mga MAOI ay karaniwang iminungkahing para sa mga pasyente na hindi tumugon sa ibang mga paraan ng paggamot.<ref name=":9">Marchesi, Carlo (2008). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2515914/ Pharmacological management of panic disorder]". ''Neuropsychiatric Disease and Treatment''. '''4''' (1): 93–106. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2515914/ 2515914]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18728820 18728820].</ref> Habang ang paggamit ng mga gamot sa pagpapagamot ng mga panic attacks ay maaaring maging matagumpay, sa pangkalahatan ay inirerekomenda na ang mga tao ay sa ilang uri ng therapy, tulad ng cognitive behavioral therapy. Ang paggagamot sa droga ay kadalasang ginagamit sa buong tagal ng mga sintomas ng panic attacks, at hindi na ipagpatuloy matapos ang pasyente ay walang sintomas sa mga anim na buwan. Ang pinakaligtas na paraan na mag-withdraw sa mga gamot na ito ay paunti-unti habang mayroong therapy.<ref name=":7" /> Habang ang paggamot sa droga ay parang promising para sa mga bata at kabataan, ang mga ito ay nasa mas mataas na panganib na magpakamatay habang ang pagkuha ng mga gamot at kanilang kapakanan ay dapat na masubaybayan nang mabuti.<ref name=":9" /> == Pagbabala == Halos isang-ikatlo ay treatment-resistant.<ref name=":10">Freire, Rafael C.; Zugliani, Morena M.; Garcia, Rafael F.; Nardi, Antonio E. (2016). "Treatment-resistant panic disorder: a systematic review". Expert Opinion on Pharmacotherapy. 17 (2): 159–168. doi:[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1517/14656566.2016.1109628?journalCode=ieop20 10.1517/14656566.2016.1109628]. ISSN [https://www.worldcat.org/title/expert-opinion-on-pharmacotherapy-eop/oclc/705258982 1744-7666]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26635099 26635099].</ref> Ang mga taong ito ay patuloy na may mga panic attacks at iba't ibang sintomas ng panic disorder pagkatapos matanggap ang paggamot.<ref name=":10" /> Maraming mga tao na ginagamot para sa mga panic attacks ay nagsimulang maranasan ang limitadong atake sa sintomas. Ang mga panic attacks ay mas kumpletong, na may mas kaunti sa apat na mga sintomas ng katawan na nakaranas.<ref name=":2" /> Hindi karaniwan na makaranas lamang ng isa o dalawang sintomas sa isang panahon, tulad ng mga vibrations sa kanilang mga binti, igsi ng hininga, o isang matinding [[alon ng init]] na naglalakbay sa kanilang mga katawan, na hindi katulad ng mainit na flashes dahil sa kakulangan ng estrogen. Ang ilang mga sintomas, tulad ng mga vibrations sa mga binti, ay sapat na naiiba mula sa anumang normal na pang-amoy na malinaw na ipinapahiwatig nila ang panic disorder. Ang iba pang mga sintomas sa listahan ay maaaring mangyari sa mga tao na maaaring o hindi maaaring magkaroon ng panic disorder. Ang panic disorder ay hindi nangangailangan ng apat o higit pang mga sintomas sa lahat ng naroroon sa parehong oras. Ang walang kapararakan na panic at karamdaman ng puso ay sapat upang ipahiwatig ang isang panic attack.<ref name=":2" /> == Epidemiology == Sa Europa mga 3% ng populasyon ay may panic attack sa isang naibigay na taon habang sa Estados Unidos ay nakakaapekto sila sa mga 11%.<ref name=":0" /> Ang mga ito ay mas karaniwan sa mga babae kaysa sa mga lalaki.<ref name=":0" /> Sila ay madalas na nagsisimula sa panahon ng pagbibinata o maagang pagkabata.<ref name=":0" /> Ang mga bata at mas lumang mga tao ay hindi gaanong naapektuhan.<ref name=":0" /> Ang isang meta-analysis ay isinasagawa sa data na nakolekta tungkol sa twin studies at pag-aaral ng pamilya sa link sa pagitan ng mga gene at panic disorder. Sinusuri din ng mga mananaliksik ang posibilidad ng isang link sa phobias, obsessive-compulsive disorder (OCD), at generalized anxiety disorder. Ang mga mananaliksik ay gumagamit ng isang database na tinatawag na MEDLINE upang maipon ang kanilang data.<ref name=":11">Hettema, John M.; Neale, Michael C.; Kendler, Kenneth S. (2001-10-01). "A Review and Meta-Analysis of the Genetic Epidemiology of Anxiety Disorders". ''American Journal of Psychiatry''. '''158''' (10): 1568–1578. doi:[https://ajp.psychiatryonline.org/doi/full/10.1176/appi.ajp.158.10.1568 10.1176/appi.ajp.158.10.1568]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11578982 11578982].</ref> Napagpasyahan ng mga resulta na ang nabanggit na mga karamdaman ay may genetic component at minana o ipinasa sa pamamagitan ng mga genes. Para sa mga di-phobias, ang posibilidad ng pagmamana ay 30% -40% at para sa mga phobias, ito ay 50% -60%.<ref name=":11" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Sikolohiya]] 71318tfowqwivdmehn0m2m6jro2buhu Talaan ng mga munisipalidad sa Colorado 0 289781 2205741 2204317 2026-05-01T09:25:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205741 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Colorado in United States.svg|thumb|right|250px|Mapa ng Estados Unidos na nagpapakita ng kinaroroonan ng Colorado]] Ang [[Colorado]] ay isang [[Estado ng Estados Unidos|estado]] na matatagpuan sa [[Kanlurang Estados Unidos|Kanlurang]] [[Estados Unidos]]. Kasalukuyang mayroong 271 nasaping munisipalidad ang estado, na binubuo ng '''196 na mga bayan, 73 mga lungsod, at two pinagsamang mga pamahalaang lungsod-kondado.'''<ref name=COmuniStatus>{{cite web |url=http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |title=Active Colorado Municipalities |publisher=[[Colorado|State of Colorado]], Department of Local Affairs |accessdate=May 11, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070202163712/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html |archivedate=February 2, 2007 |df= }}</ref><ref name=COgovTypes>{{cite web | url = http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | title = Colorado Local Government by Type | publisher = [[Colorado|State of Colorado]], Department of Local Affairs | date = February 27, 2007 | accessdate = May 11, 2011 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070202163726/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgtypes.html | archivedate = February 2, 2007 | df = }}</ref> __TOC__ {{clear}} ==Mga uri ng pamahalaang pangmunisipalidad== Nagpapatakbo ang mga munisipalidad ng Colorado sa ilalim ng isa sa limang mga uri ng pangasiwaan sa pamamahala ng munisipalidad.<ref name=Constitution>[[:en:Constitution of the State of Colorado]]</ref><ref name=CRS>[[:en:Colorado Revised Statutes]]</ref> ;Pinagsamang pamahalaan ng lungsod-kondado (''Consolidated city-county government'') Sa estado ng Colorado, tanging [[Denver, Colorado|Denver]] at [[Broomfield, Colorado|Broomfield]] lamang ang may [[Pinagsamang lungsod-kondado|pinagsamang pamahalaan ng lungsod at kondado]]. <gallery mode="packed" caption="Mga lungsod na pinamamahalaan sa ilalim ng pinagsanib na pamahalaang lungsod-kondado"> 2006-07-14-Denver Skyline Midnight.jpg|[[Denver, Colorado|Lungsod ng Denver]], ang kabisera at pinakamataong lungsod ng estado. Broomfield colorado interlocken offices.jpg|[[Broomfield, Colorado|Lungsod ng Broomfield]] </gallery> ;''Home rule municipality'' [[Talaksan:Downtown Colorado Springs by David Shankbone.jpg|thumb|[[Colorado Springs, Colorado|Lungsod ng Colorado Springs]], ang pangalawang pinakamataong lungsod ng estado ay ang pinakamataong ''home rule municipality'' sa estado.]] Ang Colorado ay may 61 mga lungsod at 35 mga bayan na may katayuang ''[[home rule municipality]]'' {{clear}} ;Itinakdang lungsod (''Statutory city'') [[Talaksan:Leadville & the Hotel Vendome , Colorado , 1950s , Kodachrome by Chalmers Butterfield.jpg|thumb|Ang makasaysayang [[Leadville, Colorado|Lungsod ng Leadville]] ay isang itinakdang lungsod.]] Ang Colorado ay may 12 mga [[Itinakdang munisipalidad|itinakdang lungsod]]. {{clear}} ;Itinakdang bayan (''Statutory town'') [[Talaksan:Paonia.JPG|thumb|Ang nagsasakang [[Paonia, Colorado|Bayan ng Paonia]] ay isang itinakdang bayan.]] Ang Colorado ay may 160 mga [[Itinakdang munisipalidad|itinakdang bayan]]: {{clear}} ;Munisipalidad na ikinarta ng teritoryo (''Territorial charter municipality'') [[Talaksan:DSCN2128 georgetownsixthstreet e 600.jpg|thumb|Ang makasaysayang [[Georgetown, Colorado|Bayan ng Georgetown]] ay ang tanging munisipalidad na may katayuang nakartahan ng teritoryo.]] Ang [[Georgetown, Colorado|Bayan ng Georgetown]] ay ang tanging nasaping pamayanan at munisipalidad sa estado na pinapatakbo sa ilalim ng isang kartang (''charter'') iginawad ng naunang [[Teritoryo ng Colorado]]: {{clear}} ==Pagkakaiba sa kontekstong ligal== Kaunti lamang ang mga pagkakaiba sa pagitan ng isang bayan at isang lungsod sa ilalim ng batas ng Colorado<ref name=Constitution/><ref name=CRS/> Isang ''home rule municipality'' ay maaaring magdeklara ng sarili bilang isang lungsod o bayan. Pangkalahatang mas-matao ang mga lungsod kaysa mga bayan, bagamat ang mga lungsod ng [[Castle Rock, Colorado|Castle Rock]] at [[Parker, Colorado|Parker]] ay may higit sa 49,000 residente, habang ang [[Black Hawk, Colorado|lungsod ng Black Hawk]] ay may mas-kaunti sa 130 residente. Ang [[Central City, Colorado|Lungsod ng Central]] ay ang tanging munisipalidad sa Colorado na hindi naglalagay ng buong pangalang pook sa dulo ng pangalang munisipalidad nito. Ang mga bayan ng [[Garden City, Colorado|Garden City]], [[Lake City, Colorado|Lake City]], [[Orchard City, Colorado|Orchard City]], and [[Sugar City, Colorado|Sugar City]] ay [[#Itinakdang bayan (Statutory town)|mga itinakdang bayan]] sa kabila ng pagkakaroon ng salitang "''city''" sa dulo ng kanilang pangalan. Ang munisipalidad ng [[Creede, Colorado|Creede]] ay gumagamit ng opisyal na titulong "''City of Creede''" sa kabila ng katayuan nitong [[#Itinakdang bayan (Statutory town)|itinakdang bayan]]. Ni hindi [[nayon]] o [[sibil township]] man ay isang uri ng dibisyong sibil sa Estado ng Colorado, bagamat ang mga lungsod ng [[Cherry Hills Village, Colorado|Cherry Hills Village]] at [[Greenwood Village, Colorado|Greenwood Village]] at mga bayan ng [[Log Lane Village, Colorado|Log Lane Village]], [[Mountain Village, Colorado|Mountain Village]], at [[Snowmass Village, Colorado|Snowmass Village]] ay may salitang "''village''" sa dulo ng kanilang mga pangalan. Ilang mga pamayanang liwaliwan ay gumagamit ng salitang "''village''" upang matukoy ang kanilang [[sentral na distritong pangnegosyo]]. Sa Colorado, maaaring umabot ang isang munisipalidad sa maraming [[Kondado (Estados Unidos)|mga kondado]]. {{clear}} ==Talahanayan== Ang talahanayang maaaring i-ayos ay nagtatala ng bawat isa sa 271 aktibong mga sinaping munisipalidad ng estado kalakip ng mga sumusunod na kabatiran: #Ang pangalang pook ng munisipalidad<ref name=COmuniStatus/><ref name=AF>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/|title=American Factfinder|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=September 14, 2015|archive-date=February 26, 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/65jESGrbU?url=http://factfinder2.census.gov/legacy/aff_sunset.html|url-status=dead}}</ref> #Ang opisyal na pangalan ng munisipalidad<ref name=COmuniStatus/> #Ang unang petsa ng pagsasapi bilang munisipalidad<ref name=MuniIncCO>{{cite web | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html | title = Colorado Municipal Incorporations | publisher = [[Colorado|State of Colorado]], Department of Personnel & Administration, Colorado State Archives | date = December 1, 2004 | accessdate = February 27, 2007 | archive-date = Disyembre 2, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202030057/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html | url-status = dead }}</ref> #Ang kasalukuyang uri ng pamahalaang pangmunisipalidad<ref name=COmuniStatus/><ref name=COgovTypes/> #Ang mga kondadong kinaroroonan ng munisipalidad<ref name=COmuniStatus/><ref name=AF/> #Isnag kawing sa detalyadong mapang transportasyon ng munisipalidad<ref name=map>{{cite web|url=http://apps.coloradodot.info/dataaccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps|title=Colorado Department of Transportation Maps|publisher=[[State of Colorado]], [[Colorado Department of Transportation|Department of Transportation]]|accessdate=May 7, 2011|archive-date=June 12, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612224329/http://apps.coloradodot.info/dataaccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps|url-status=dead}}</ref> #Ang ranggo ayon sa populasyon magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng [[Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos]]<ref name=AF/> #Ang populasyon ng munisipalidad noong Hulyo 1, 2014, na tinaya ng [[Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos]]<ref name=AF/> #Ang populasyon ng munisipalidad noong Abril 1, 2010, sang-ayon sa mga bilang ng [[Senso ng Estados Unidos (2010)]] ng [[Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos]]<ref name=AF/> #Ang bahagdan ng pagbabago ng populasyon mula Abril 1, 2010, hanggang Hulyo 1, 2014<ref name=AF/> and #Ang karaniwang kapal ng populasyon magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos<ref name=AF/> #Ang lawak ng lupa magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos<ref name=AF/> #Ang lawak ng katubigan magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos<ref name=AF/> #Ang kabuuang lawak ng lupa magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos<ref name=AF/> #Ang kodigong lugar ng [[International Committee for Information Technology Standards]] (INCITS).<ref name=AF/> #Ang koordinado ng lokasyon ng [[World Geodetic System 1984]] (WGS84) magmula noong Hulyo 1, 2014, na tinukoy ng Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos<ref name=AF/> {{clear}} <!-- THE FOLLOWING TABLE CONTAINS DATA FROM THE UNITED STATES CENSUS BUREAU. DO NOT ALTER U.S. CENSUS DATA. --> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+<big>'''The 271 Municipalities of the State of Colorado'''</big><br/><br/> !Pangalan ng pook !Munisipalidad !Petsa ng pagsasapi !Pamahalaan !Kondado !class=unsortable|Mapa !Ranggo<br> ng pop. !Pagtataya 2014 !Senso 2010 !% ng pagbago !Kapal ng<br>populasyon !Lawak ng lupa !Lawak ng katubigan !Kabuuang lawak !INCITS !WGS84 |- |[[Aguilar, Colorado|Aguilar]] |[http://www.aguilarco.us/ Town of Aguilar] |{{sort|1894-01-10|January 10, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aguilar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center| {{nts|197}} | {{change|invert=on|495|538}} |align=right|{{ntsh|112}}1262&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>487&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|218}}0.3923&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0161&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0800760 |align=right|{{coord|37.403626|-104.655036|format=dms}} |- |[[Akron, Colorado|Akron]] |[https://web.archive.org/web/20080418093316/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=1 Town of Akron] |{{sort|1887-09-22|September 22, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Washington County, Colorado|Washington County]]<ref name=County_Seat>[[County seat|Seat]] of [[County (United States)|county]] government.</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022907/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Akron.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|121}} |{{change|invert=on|1694|1702}} |align=right|{{ntsh|190}}649&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>251&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|104}}2.6244&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.7973&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0800925 |align=right|{{coord|40.164382|-103.220685|format=dms}} |- |[[Alamosa, Colorado|Alamosa]] |[http://www.cityofalamosa.org/ City of Alamosa] |{{sort|1878-08-12|August 12, 1878}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Alamosa County, Colorado|Alamosa County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041550/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alamosa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|48}} |{{change|invert=on|9531|8780}} |align=right|{{ntsh|104}}1298&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>501&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|57}}7.3663&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.0788&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|32}}0.1244&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3222&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|57}}7.4908&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.4010&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0801090 |align=right|{{coord|37.475041|-105.875314|format=dms}} |- |[[Alma, Colorado|Alma]] |[https://web.archive.org/web/20080131135043/http://www.almafoundation.com/town.htm Town of Alma] |{{sort|1873-12-02|December 2, 1873}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Park County, Colorado|Park County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083417/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Alma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|221}} |{{change|invert=on|275|270}} |align=right|{{ntsh|182}}742&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>286&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|223}}0.3600&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9325&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|110}}0.0019&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0049&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|223}}0.3619&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9374&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0801530 |align=right|{{coord|39.285942|-106.066319|format=dms}} |- |[[Antonito, Colorado|Antonito]] |[http://www.colorado.com/Antonito.aspx Town of Antonito] |{{sort|1889-12-29|December 29, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Conejos County, Colorado|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000148/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Antonito.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|163}} |{{change|invert=on|775|781}} |align=right|{{ntsh|52}}1927&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>744&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|214}}0.4033&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0446&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0802355 |align=right|{{coord|37.076605|-106.010222|format=dms}} |- |[[Arriba, Colorado|Arriba]] |[https://web.archive.org/web/20100610144319/http://www.lincolncountyco.us/town_of_arriba.htm Town of Arriba] |{{sort|1918-08-29|August 29, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Lincoln County, Colorado|Lincoln County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041602/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arriba.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|237}} |{{change|invert=on|194|193}} |align=right|{{ntsh|221}}427&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>165&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|210}}0.4401&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1398&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0803235 |align=right|{{coord|39.284058|-103.273902|format=dms}} |- |[[Arvada, Colorado|Arvada]] |[http://arvada.org/ City of Arvada] |{{sort|1904-08-24|August 24, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]]<br/>[[Adams County, Colorado|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Arvada.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|7}} |{{change|invert=on|113574|106433}} |align=right|{{ntsh|19}}2914&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1125&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|9}}38.3316&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>99.2785&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|13}}0.6235&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.6149&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|9}}38.9551&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>100.8933&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0803455 |align=right|{{coord|39.833728|-105.150306|format=dms}} |- |[[Aspen, Colorado|Aspen]] |[http://www.aspenpitkin.com/ City of Aspen] |{{sort|1881-04-01|April 1, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Pitkin County, Colorado|Pitkin County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041653/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aspen.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|59}} |{{change|invert=on|6805|6658}} |align=right|{{ntsh|64}}1734&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>670&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|84}}3.8796&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.0481&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0803620 |align=right|{{coord|39.194951|-106.837002|format=dms}} |- |[[Ault, Colorado|Ault]] |[http://www.townofault.org/ Town of Ault] |{{sort|1904-04-11|April 11, 1904}}<ref name=Bergdorf>[[Ault, Colorado|Ault]] was incorporated in 1904 as [[Ault, Colorado|Bergdorf]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ault.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|123}} |{{change|invert=on|1603|1519}} |align=right|{{ntsh|46}}1996&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>771&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|179}}0.7886&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|180}}0.7886&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.0426&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0803950 |align=right|{{coord|40.583454|-104.733962|format=dms}} |- |[[Aurora, Colorado|Aurora]] |[http://www.auroragov.org/ City of Aurora] |{{sort|1903-05-05|May 5, 1903}}<ref name=Fletcher>[[Aurora, Colorado|Aurora]] was incorporated in 1903 as [[Fletcher, Colorado|Fletcher]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]]<br/>[[Adams County, Colorado|Adams County]]<br/>[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Aurora.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|3}} |{{change|invert=on|353108|325078}} |align=right|{{ntsh|35}}2248&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>868&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|2}}153.8290&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>398.4152&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|12}}0.6784&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.7570&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|3}}154.5074&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>400.1722&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0804000 |align=right|{{coord|39.688002|-104.689740|format=dms}} |- |[[Avon, Colorado|Avon]] |[http://www.avon.org/ Town of Avon] |{{sort|1978-02-24|February 24, 1978}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225053/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Avon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|63}} |{{change|invert=on|6447|6447}} |align=right|{{ntsh|169}}798&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>308&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|51}}8.0338&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.8075&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|48}}0.0720&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1866&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|51}}8.1059&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.9941&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0804110 |align=right|{{coord|39.641797|-106.515877|format=dms}} |- |[[Basalt, Colorado|Basalt]] |[http://www.basalt.net/ Town of Basalt] |{{sort|1901-08-26|August 26, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]]<br/>[[Pitkin County, Colorado|Pitkin County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045207/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Basalt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|86}} |{{change|invert=on|3919|3857}} |align=right|{{ntsh|51}}1929&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>745&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|122}}1.9990&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.1774&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|92}}0.0078&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0203&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|123}}2.0068&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.1977&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0804935 |align=right|{{coord|39.358174|-107.018557|format=dms}} |- |[[Bayfield, Colorado|Bayfield]] |[http://www.bayfieldgov.org/ Town of Bayfield] |{{sort|1906-08-18|August 18, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[La Plata County, Colorado|La Plata County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bayfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|102}} |{{change|invert=on|2533|2333}} |align=right|{{ntsh|66}}1729&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>668&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|140}}1.4415&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7335&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0805265 |align=right|{{coord|37.235248|-107.594814|format=dms}} |- |[[Bennett, Colorado|Bennett]] |[http://www.townofbennett.org/ Town of Bennett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020185300/http://www.townofbennett.org/ |date=2011-10-20 }} |{{sort|1930-01-22|January 22, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]]<br/>[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130194015/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bennett.pdf |date=2018-01-30 }} |align=center|{{nts|103}} |{{change|invert=on|2443|2308}} |align=right|{{ntsh|223}}416&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>161&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|68}}5.7934&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>15.0049&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|95}}0.0060&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0156&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|68}}5.7994&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>15.0205&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0806090 |align=right|{{coord|39.745990|-104.442841|format=dms}} |- |[[Berthoud, Colorado|Berthoud]] |[https://web.archive.org/web/20110430082948/http://berthoud.org/ Town of Berthoud] |{{sort|1888-08-28|August 28, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]]<br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Berthoud.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|70}} |{{change|invert=on|5807|5105}} |align=right|{{ntsh|218}}448&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>173&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|35}}12.0289&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>31.1547&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|30}}0.1264&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3275&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|35}}12.1553&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>31.4822&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0806255 |align=right|{{coord|40.284667|-104.965504|format=dms}} |- |[[Bethune, Colorado|Bethune]] |[https://web.archive.org/web/20080418095448/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=76 Town of Bethune] |{{sort|1926-06-10|June 10, 1926}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bethune.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|232}} |{{change|invert=on|240|237}} |align=right|{{ntsh|88}}1438&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>555&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|261}}0.1620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4196&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0806530 |align=right|{{coord|39.303822|-102.423414|format=dms}} |- |[[Black Hawk, Colorado|Black Hawk]] |[http://www.cityofblackhawk.org/ City of Black Hawk] |{{sort|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Gilpin County, Colorado|Gilpin County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234554/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Black%20Hawk.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|250}} |{{change|invert=on|126|118}} |align=right|{{ntsh|267}}62&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|124}}1.9449&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|125}}1.9449&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.0372&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807025 |align=right|{{coord|39.801069|-105.489224|format=dms}} |- |[[Blanca, Colorado|Blanca]] |[http://blancaco.com/ Town of Blanca]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1910-05-18|May 18, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Costilla County, Colorado|Costilla County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083343/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blanca.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|211}} |{{change|invert=on|372|385}} |align=right|{{ntsh|251}}208&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>80&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|126}}1.7857&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|128}}1.7857&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.6250&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807190 |align=right|{{coord|37.439281|-105.513526|format=dms}} |- |[[Blue River, Colorado|Blue River]]<ref name=Blue_River>[[Blue River, Colorado|Blue River]] is served by the [[Breckenridge, Colorado|Breckenridge]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.townofblueriver.com/ Town of Blue River] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711200755/http://townofblueriver.com/ |date=2012-07-11 }} |{{sort|1964-99-99|1964}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022911/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Blue%20River.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|155}} |{{change|invert=on|882|849}} |align=right|{{ntsh|233}}345&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>133&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|108}}2.5149&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.5136&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|37}}0.0996&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2579&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|105}}2.6145&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.7715&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807410 |align=right|{{coord|39.448494|-106.036774|format=dms}} |- |[[Bonanza, Colorado|Bonanza]]<ref name=Bonanza>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] is served by the [[Villa Grove, Colorado|Villa Grove]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm Town of Bonanza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902204654/http://www.sangres.com/colorado/saguache/bonanza.htm |date=2016-09-02 }} |{{sort|1881-01-13|January 13, 1881}}<ref name=Bonanza_City>[[Bonanza, Colorado|Bonanza]] was incorporated in 1881 as [[Bonanza, Colorado|Bonanza City]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Saguache County, Colorado|Saguache County]] |[https://web.archive.org/web/20160303224030/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bonanza.pdf map] |align=center|{{nts|270}} |{{change|invert=on|16|16}} |align=right|{{ntsh|271}}37&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>14&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|211}}0.4365&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1306&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807571 |align=right|{{coord|38.296607|-106.141873|format=dms}} |- |[[Boone, Colorado|Boone]] |[https://web.archive.org/web/20090923225150/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_pueblo.html Town of Boone] |{{sort|1956-09-22|September 22, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Pueblo County, Colorado|Pueblo County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041741/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boone.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|213}} |{{change|invert=on|342|339}} |align=right|{{ntsh|152}}932&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>360&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|222}}0.3616&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9365&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|86}}0.0098&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0253&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|222}}0.3713&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9618&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807795 |align=right|{{coord|38.250445|-104.260792|format=dms}} |- |[[Boulder, Colorado|Boulder]] |[http://www.bouldercolorado.gov/ City of Boulder] |{{sort|1871-11-04|November 4, 1871}}<ref name=Boulder_City>[[Boulder, Colorado|Boulder]] was incorporated in 1871 as [[Boulder, Colorado#History|Boulder City]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304004127/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Boulder.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|11}} |{{change|invert=on|105112|97385}} |align=right|{{ntsh|8}}4152&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1603&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|19}}24.8478&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>64.3556&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|9}}1.0187&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.6384&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|19}}25.8665&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>66.9940&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0807850 |align=right|{{coord|40.027435|-105.251945|format=dms}} |- |[[Bow Mar, Colorado|Bow Mar]] |[http://www.bowmar.gov/ Town of Bow Mar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021230455/http://www.bowmar.gov/ |date=2012-10-21 }} |{{sort|1958-08-99|August 1958}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]]<br/>[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Bow%20Mar.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|151}} |{{change|invert=on|921|866}} |align=right|{{ntsh|102}}1322&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>510&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|191}}0.6846&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.7732&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|27}}0.1511&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3913&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|177}}0.8357&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1645&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0808070 |align=right|{{coord|39.626594|-105.050914|format=dms}} |- |[[Branson, Colorado|Branson]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm Town of Branson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329033915/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/branson.htm |date=2016-03-29 }} |{{sort|1921-03-26|March 26, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Branson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|239}}282&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>109&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|244}}0.2448&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|246}}0.2448&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6340&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0808345 |align=right|{{coord|37.015493|-103.883777|format=dms}} |- |[[Breckenridge, Colorado|Breckenridge]] |[http://www.townofbreckenridge.com/ Town of Breckenridge] |{{sort|1880-03-03|March 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Breckenridge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|79}} |{{change|invert=on|4749|4540}} |align=right|{{ntsh|172}}775&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>299&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|67}}5.9946&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>15.5259&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0808400 |align=right|{{coord|39.499619|-106.043292|format=dms}} |- |[[Brighton, Colorado|Brighton]] |[http://brightonco.gov/ City of Brighton] |{{sort|1887-09-01|September 1, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]]<ref name=County_Seat/><br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224423/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brighton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|22}} |{{change|invert=on|36765|33352}} |align=right|{{ntsh|69}}1720&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>664&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|23}}20.7614&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>53.7719&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|20}}0.3013&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7803&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|23}}21.0627&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>54.5522&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0808675 |align=right|{{coord|39.964790|-104.796581|format=dms}} |- |[[Brookside, Colorado|Brookside]]<ref name=Brookside>[[Brookside, Colorado|Brookside]] is served by the [[Cañon City, Colorado|Cañon City]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[https://web.archive.org/web/20090924004034/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_fremont.html Town of Brookside] |{{sort|1913-99-99|1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145933/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brookside.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|231}} |{{change|invert=on|243|233}} |align=right|{{ntsh|211}}512&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>198&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|208}}0.4649&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2041&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0809115 |align=right|{{coord|38.413543|-105.191060|format=dms}} |- |[[Broomfield, Colorado|Broomfield]] |[http://www.broomfield.org/ City and County of Broomfield] |{{sort|1961-06-06|June 6, 1961}}<ref name=Broomfield>The [[Broomfield, Colorado|City and County of Broomfield]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 2001.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[Broomfield, Colorado|City and County of Broomfield]]<ref name=Broomfield2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[Broomfield, Colorado|City and County of Broomfield]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235315/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Broomfield.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|15}} |{{change|invert=on|62138|55889}} |align=right|{{ntsh|57}}1802&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>696&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|14}}33.0031&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>85.4775&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|14}}0.5455&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4127&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|15}}33.5485&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>86.8903&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0809280 |align=right|{{coord|39.953302|-105.052038|format=dms}} |- |[[Brush, Colorado|Brush]] |[http://www.brushcolo.com/ City of Brush] |{{sort|1884-11-24|November 24, 1884}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Morgan County, Colorado|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Brush.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|71}} |{{change|invert=on|5466|5463}} |align=right|{{ntsh|38}}2159&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>834&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|107}}2.5474&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|108}}2.5474&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.5978&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0809555 |align=right|{{coord|40.258136|-103.632160|format=dms}} |- |[[Buena Vista, Colorado|Buena Vista]] |[http://www.buenavistaco.gov/ Town of Buena Vista] |{{sort|1879-11-08|November 8, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Chaffee County, Colorado|Chaffee County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041535/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Buena%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|96}} |{{change|invert=on|2734|2617}} |align=right|{{ntsh|171}}792&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>306&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|89}}3.4544&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.9469&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|117}}0.0008&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0022&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|89}}3.4553&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.9491&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0810105 |align=right|{{coord|38.829332|-106.139515|format=dms}} |- |[[Burlington, Colorado|Burlington]] |[http://www.burlingtoncolo.com/ City of Burlington] |{{sort|1888-01-12|January 12, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Burlington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|85}} |{{change|invert=on|4014|4254}} |align=right|{{ntsh|54}}1917&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>740&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|120}}2.0878&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|121}}2.0878&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.4073&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0810600 |align=right|{{coord|39.304491|-102.271463|format=dms}} |- |[[Calhan, Colorado|Calhan]] |[https://web.archive.org/web/20080418095508/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=81 Town of Calhan] |{{sort|1919-05-10|May 10, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041448/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Calhan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|162}} |{{change|invert=on|797|780}} |align=right|{{ntsh|155}}912&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>352&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|170}}0.8710&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2559&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0811260 |align=right|{{coord|39.034438|-104.299139|format=dms}} |- |[[Campo, Colorado|Campo]] |[https://web.archive.org/web/20090921144557/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Campo] |{{sort|1950-03-06|March 6, 1950}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Campo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|256}} |{{change|invert=on|105|109}} |align=right|{{ntsh|181}}742&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>286&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|263}}0.1443&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3737&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0811645 |align=right|{{coord|37.104711|-102.578798|format=dms}} |- |[[Cañon City, Colorado|Cañon City]] |[http://www.canoncity.org/ City of Cañon City] |{{sort|1872-04-03|April 3, 1872}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cañon%20City.pdf map]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |align=center|{{nts|34}} |{{change|invert=on|16337|16400}} |align=right|{{ntsh|103}}1304&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>504&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|34}}12.5117&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32.4051&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|84}}0.0122&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0315&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|34}}12.5238&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32.4366&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0811810 |align=right|{{coord|38.441889|-105.220891|format=dms}} |- |[[Carbondale, Colorado|Carbondale]] |[http://www.carbondalegov.org/ Town of Carbondale] |{{sort|1888-04-26|April 26, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045331/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Carbondale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|61}} |{{change|invert=on|6574|6427}} |align=right|{{ntsh|17}}3205&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1238&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|121}}2.0443&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|122}}2.0443&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.2947&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812045 |align=right|{{coord|39.394616|-107.214475|format=dms}} |- |[[Castle Pines, Colorado|Castle Pines]] |[http://www.castlepinesgov.com/ City of Castle Pines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406084318/http://www.castlepinesgov.com/ |date=2016-04-06 }} |{{sort|2007-11-06|November 6, 2007}}<ref name=Castle_Pines_North>The [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines North]] was incorporated on November 6, 2007. An election on November 2, 2010, changed the name to the [[Castle Pines, Colorado|City of Castle Pines]].</ref> |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104212518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Pines.pdf |date=2013-11-04 }} |align=center|{{nts|46}} |{{change|invert=on|10796|NA}} |align=right|{{ntsh|127}}1121&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>433&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|44}}9.5674&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|45}}9.5674&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.7793&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812387 |align=right|{{coord|39.462512|-104.870620|format=dms}} |- |[[Castle Rock, Colorado|Castle Rock]] |[http://www.townofcastlerock.org/ Town of Castle Rock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080111060615/http://www.townofcastlerock.org/ |date=2008-01-11 }} |{{sort|1881-05-17|May 17, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Douglas County, Colorado|Douglas County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180430050124/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Castle%20Rock.pdf |date=2018-04-30 }} |align=center|{{nts|17}} |{{change|invert=on|55747|48231}} |align=right|{{ntsh|82}}1567&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>605&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|13}}33.8639&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|14}}33.8639&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>87.7070&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812415 |align=right|{{coord|39.376089|-104.853487|format=dms}} |- |[[Cedaredge, Colorado|Cedaredge]] |[https://web.archive.org/web/20070812145207/http://www.cedaredgecolorado.com/town/ Town of Cedaredge] |{{sort|1907-05-02|May 2, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cedaredge.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|111}} |{{change|invert=on|2187|2253}} |align=right|{{ntsh|125}}1136&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>438&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|123}}1.9556&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|124}}1.9556&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.0650&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812635 |align=right|{{coord|38.894137|-107.925498|format=dms}} |- |[[Centennial, Colorado|Centennial]] |[http://www.centennialcolorado.com/ City of Centennial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213080920/http://www.centennialcolorado.com/ |date=2014-02-13 }} |{{sort|2001-02-07|February 7, 2001}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Centennial.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|10}} |{{change|invert=on|107201|100377}} |align=right|{{ntsh|9}}3672&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1418&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|16}}28.9014&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>74.8543&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|28}}0.1472&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3813&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|16}}29.0486&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>75.2356&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812815 |align=right|{{coord|39.590568|-104.869118|format=dms}} |- |[[Center, Colorado|Center]] |[http://www.townofcenter.org/ Town of Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161653/http://www.townofcenter.org/ |date=2012-03-23 }} |{{sort|1907-01-18|January 18, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Rio Grande County, Colorado|Rio Grande County]]<br/>[[Saguache County, Colorado|Saguache County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041635/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Center.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|109}} |{{change|invert=on|2199|2230}} |align=right|{{ntsh|22}}2694&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1040&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|177}}0.8260&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|178}}0.8260&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1392&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812855 |align=right|{{coord|37.751351|-106.110195|format=dms}} |- |[[Central City, Colorado|Central City]] |[http://www.centralcitycolorado.us/ City of Central] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151018115739/http://centralcitycolorado.us/ |date=2015-10-18 }} |{{sort|1886-06-12|June 12, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Gilpin County, Colorado|Gilpin County]]<ref name=County_Seat/><br/>[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041512/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Central%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|170}} |{{change|invert=on|724|663}} |align=right|{{ntsh|241}}280&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>108&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|110}}2.4493&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|122}}0.0000&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0000&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|110}}2.4494&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.3438&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0812910 |align=right|{{coord|39.795790|-105.514835|format=dms}} |- |[[Cheraw, Colorado|Cheraw]] |[https://web.archive.org/web/20090921113635/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_otero.html Town of Cheraw] |{{sort|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheraw.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|230}} |{{change|invert=on|249|252}} |align=right|{{ntsh|83}}1567&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>605&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|262}}0.1583&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4100&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0813460 |align=right|{{coord|38.108104|-103.510926|format=dms}} |- |[[Cherry Hills Village, Colorado|Cherry Hills Village]] |[http://www.cherryhillsvillage.com/ City of Cherry Hills Village] |{{sort|1945-07-19|July 19, 1945}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083408/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cherry%20Hills%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|64}} |{{change|invert=on|6423|5987}} |align=right|{{ntsh|142}}1018&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>393&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|65}}6.2038&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.0678&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|49}}0.0715&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1853&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|64}}6.2753&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.2531&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0813845 |align=right|{{coord|39.637418|-104.947470|format=dms}} |- |[[Cheyenne Wells, Colorado|Cheyenne Wells]] |[http://www.townofcheyennewells.com/ Town of Cheyenne Wells] |{{sort|1890-05-14|May 14, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Cheyenne County, Colorado|Cheyenne County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000144/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cheyenne%20Wells.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|159}} |{{change|invert=on|860|846}} |align=right|{{ntsh|168}}814&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>314&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|157}}1.0696&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|158}}1.0696&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7702&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0814175 |align=right|{{coord|38.819202|-102.352030|format=dms}} |- |[[Coal Creek, Fremont County, Colorado|Coal Creek]] |[https://web.archive.org/web/20090827075915/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=306 Town of Coal Creek] |{{sort|1882-02-11|February 11, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222242/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Coal%20Creek.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|214}} |{{change|invert=on|339|343}} |align=right|{{ntsh|245}}266&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>103&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|147}}1.2719&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2942&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0815330 |align=right|{{coord|38.362038|-105.141782|format=dms}} |- |[[Cokedale, Colorado|Cokedale]] |[http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm Town of Cokedale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329053150/http://www.sangres.com/colorado/lasanimas/cokedale.htm |date=2016-03-29 }} |{{sort|1948-03-15|March 15, 1948}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035511/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cokedale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|251}} |{{change|invert=on|119|129}} |align=right|{{ntsh|201}}581&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>224&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|254}}0.2049&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|255}}0.2049&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5308&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0815550 |align=right|{{coord|37.144223|-104.621590|format=dms}} |- |[[Collbran, Colorado|Collbran]] |[https://web.archive.org/web/20080418095538/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=87 Town of Collbran] |{{sort|1908-07-22|July 22, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Mesa County, Colorado|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083413/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Collbran.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|172}} |{{change|invert=on|706|708}} |align=right|{{ntsh|118}}1184&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>457&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|195}}0.5912&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5312&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0815605 |align=right|{{coord|39.240016|-107.963956|format=dms}} |- |[[Colorado Springs, Colorado|Colorado Springs]] |[http://www.springsgov.com/ City of Colorado Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031002012442/http://www.springsgov.com/ |date=2003-10-02 }} |{{sort|1886-06-19|June 19, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Colorado%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|2}} |{{change|invert=on|445830|416427}} |align=right|{{ntsh|34}}2257&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>872&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|1}}194.8701&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>504.7114&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|16}}0.3657&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9472&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|1}}195.2359&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>505.6585&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0816000 |align=right|{{coord|38.867255|-104.760749|format=dms}} |- |[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]]<ref name=Columbine_Valley>[[Columbine Valley, Colorado|Columbine Valley]] is served by the [[Littleton, Colorado|Littleton]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.columbinevalley.org/ Town of Columbine Valley] |{{sort|1959-07-02|July 2, 1959}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022923/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Columbine%20Valley.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|133}} |{{change|invert=on|1328|1256}} |align=right|{{ntsh|110}}1287&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>497&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|160}}1.0245&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.6534&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|80}}0.0144&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0372&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|161}}1.0388&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.6906&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0816385 |align=right|{{coord|39.599580|-105.030771|format=dms}} |- |[[Commerce City, Colorado|Commerce City]] |[http://www.c3gov.com/ City of Commerce City] |{{sort|1952-12-18|December 18, 1952}}<ref name=Commerce_Town>[[Commerce City, Colorado|Commerce City]] was incorporated in 1952 as [[Commerce City, Colorado#History|Commerce Town]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151321/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Commerce%20City.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|18}} |{{change|invert=on|51762|45913}} |align=right|{{ntsh|89}}1426&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>551&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|11}}34.9113&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>90.4199&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|15}}0.4119&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0669&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|12}}35.3233&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>91.4868&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0816495 |align=right|{{coord|39.882968|-104.795452|format=dms}} |- |[[Cortez, Colorado|Cortez]] |[http://www.cityofcortez.com/ City of Cortez] |{{sort|1902-11-10|November 10, 1902}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Montezuma County, Colorado|Montezuma County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022930/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cortez.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|52}} |{{change|invert=on|8602|8482}} |align=right|{{ntsh|94}}1379&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>532&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|64}}6.2130&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.0916&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|69}}0.0272&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0704&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|65}}6.2402&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.1620&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0817375 |align=right|{{coord|37.349783|-108.576687|format=dms}} |- |[[Craig, Colorado|Craig]] |[http://www.ci.craig.co.us/ City of Craig] |{{sort|1908-07-15|July 15, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Moffat County, Colorado|Moffat County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Craig.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|50}} |{{change|invert=on|8846|9464}} |align=right|{{ntsh|62}}1749&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>675&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|70}}5.1354&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>13.3007&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0817760 |align=right|{{coord|40.517034|-107.555674|format=dms}} |- |[[Crawford, Colorado|Crawford]] |[http://www.colorado.com/Crawford.aspx Town of Crawford] |{{sort|1910-12-19|December 19, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022935/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crawford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|205}} |{{change|invert=on|411|431}} |align=right|{{ntsh|63}}1736&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>670&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|246}}0.2431&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|247}}0.2431&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6296&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0817925 |align=right|{{coord|38.705183|-107.610061|format=dms}} |- |[[Creede, Colorado|Creede]] |[http://www.creede.com/ City of Creede]<ref name=Creede>The municipality of [[Creede, Colorado|Creede]] uses the official title [[Creede, Colorado|City of Creede]] despite its status as a [[#Statutory town|Colorado statutory town]].</ref> |{{sort|1892-05-19|May 19, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Mineral County, Colorado|Mineral County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180206131607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Creede.pdf |date=2018-02-06 }} |align=center|{{nts|219}} |{{change|invert=on|282|290}} |align=right|{{ntsh|237}}319&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>123&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|165}}0.9161&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3727&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0814765 |align=right|{{coord|37.849102|-106.925415|format=dms}} |- |[[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] |[http://www.crestedbutte-co.gov/ Town of Crested Butte] |{{sort|1880-07-15|July 15, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Gunnison County, Colorado|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234746/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crested%20Butte.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|125}} |{{change|invert=on|1541|1487}} |align=right|{{ntsh|56}}1805&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>697&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|175}}0.8417&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1800&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0818310 |align=right|{{coord|38.867736|-106.977266|format=dms}} |- |[[Crestone, Colorado|Crestone]] |[https://web.archive.org/web/20080117131337/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=225 Town of Crestone] |{{sort|1902-01-24|January 24, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Saguache County, Colorado|Saguache County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221040/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crestone.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|246}} |{{change|invert=on|137|127}} |align=right|{{ntsh|231}}350&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>135&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|221}}0.3772&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9771&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0818420 |align=right|{{coord|37.994497|-105.696273|format=dms}} |- |[[Cripple Creek, Colorado|Cripple Creek]] |[https://web.archive.org/web/20071013114502/http://cripplecreekgov.com/ City of Cripple Creek] |{{sort|1892-06-09|June 9, 1892}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Teller County, Colorado|Teller County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083426/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Cripple%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|136}} |{{change|invert=on|1172|1189}} |align=right|{{ntsh|177}}763&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>294&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|135}}1.5328&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|136}}1.5328&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.9699&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0818530 |align=right|{{coord|38.746149|-105.184042|format=dms}} |- |[[Crook, Colorado|Crook]] |[http://www.colorado.com/Crook.aspx Town of Crook] |{{sort|1918-09-23|September 23, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045118/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crook.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|254}} |{{change|invert=on|109|110}} |align=right|{{ntsh|167}}815&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>315&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|264}}0.1338&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3464&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0818640 |align=right|{{coord|40.858752|-102.801392|format=dms}} |- |[[Crowley, Colorado|Crowley]] |[https://web.archive.org/web/20101028140857/http://www.colorado.com/Crowley.aspx Town of Crowley] |{{sort|1921-10-10|October 10, 1921}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Crowley County, Colorado|Crowley County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232515/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Crowley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|238}} |{{change|invert=on|175|176}} |align=right|{{ntsh|179}}754&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>291&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|252}}0.2255&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|253}}0.2255&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5840&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0818750 |align=right|{{coord|38.193506|-103.859744|format=dms}} |- |[[Dacono, Colorado|Dacono]] |[http://www.ci.dacono.co.us/ City of Dacono] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331122516/http://www.ci.dacono.co.us/ |date=2016-03-31 }} |{{sort|1908-09-23|September 23, 1908}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dacono.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|81}} |{{change|invert=on|4544|4152}} |align=right|{{ntsh|206}}539&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>208&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|50}}8.1208&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>21.0328&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|89}}0.0091&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0235&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|50}}8.1299&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>21.0563&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0819080 |align=right|{{coord|40.063521|-104.946804|format=dms}} |- |[[De Beque, Colorado|De Beque]] |[http://www.debeque.org/ Town of De Beque] |{{sort|1890-01-18|January 18, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Mesa County, Colorado|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001405/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/De%20Beque.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|195}} |{{change|invert=on|496|504}} |align=right|{{ntsh|262}}115&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>45&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|78}}4.3012&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.1401&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|71}}0.0256&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0664&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|78}}4.3269&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.2065&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0819355 |align=right|{{coord|39.275733|-108.193405|format=dms}} |- |[[Deer Trail, Colorado|Deer Trail]] |[https://web.archive.org/web/20071223025552/http://www.deertrailcolorado.org/ Town of Deer Trail] |{{sort|1920-02-03|February 3, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Deer%20Trail.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|187}} |{{change|invert=on|576|546}} |align=right|{{ntsh|208}}525&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>203&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|156}}1.0714&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7748&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|101}}0.0043&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0111&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|156}}1.0757&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7859&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0819630 |align=right|{{coord|39.615892|-104.043007|format=dms}} |- |[[Del Norte, Colorado|Del Norte]] |[https://web.archive.org/web/20080418095558/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=91 Town of Del Norte] |{{sort|1895-11-15|November 15, 1895}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Rio Grande County, Colorado|Rio Grande County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022946/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Del%20Norte.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|122}} |{{change|invert=on|1629|1686}} |align=right|{{ntsh|79}}1643&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>634&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|161}}1.0075&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|162}}1.0075&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.6093&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0819795 |align=right|{{coord|37.678447|-106.353931|format=dms}} |- |[[Delta, Colorado|Delta]] |[https://web.archive.org/web/20071013152055/http://www.delta-co.gov/ City of Delta] |{{sort|1882-10-24|October 24, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001344/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Delta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|51}} |{{change|invert=on|8720|8915}} |align=right|{{ntsh|189}}664&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>256&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|30}}13.3451&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>34.5635&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|21}}0.2813&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7286&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|31}}13.6264&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>35.2922&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0819850 |align=right|{{coord|38.757372|-108.087959|format=dms}} |- |[[Denver]] |[http://www.denvergov.org/ City and County of Denver] |{{sort|1859-12-03|December 3, 1859}}<ref name=Denver_1st>The [[Jefferson Territory|Provisional Government of the Territory of Jefferson]] granted a charter to the consolidated [[History of Denver|City of Denver, Auraria, and Highland]] on December 3, 1859. The [[Territory of Colorado]] reincorporated the city as [[History of Denver|Denver City]] on November 7, 1861. Later, the city's common name was shortened to [[History of Denver|Denver]].</ref><ref name=Denver>The [[History of Denver|City and County of Denver]] was [[consolidated city-county|consolidated]] on November 15, 1902.</ref> |[[#Consolidated city and county|consolidated city and county]] |[[Denver|City and County of Denver]]<ref name=Denver1>The [[Denver|City and County of Denver]] is the [[Capital (political)|capital]] of the [[state of Colorado]].</ref><ref name=Denver2>As a [[#Consolidated city and county|consolidated city and county]], the [[Denver|City and County of Denver]] is its own [[county seat]].</ref> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Denver.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807155729/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/DENVER.pdf |date=2018-08-07 }} |align=center|{{nts|1}} |{{change|invert=on|663862|600158}} |align=right|{{ntsh|7}}4244&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1639&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|3}}153.0374&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>396.3650&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|2}}1.6249&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.2086&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|2}}154.6623&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>400.5735&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0820000 |align=right|{{coord|39.761850|-104.881105|format=dms}} |- |[[Dillon, Colorado|Dillon]] |[http://www.townofdillon.com/ Town of Dillon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903044644/http://www.townofdillon.com/ |date=2011-09-03 }} |{{sort|1883-01-26|January 26, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224427/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dillon.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|149}} |{{change|invert=on|937|904}} |align=right|{{ntsh|199}}586&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>226&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|133}}1.5694&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.0648&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|10}}0.8587&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2241&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|111}}2.4281&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.2889&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0820440 |align=right|{{coord|39.625881|-106.043728|format=dms}} |- |[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] |[http://www.colorado.com/Dinosaur.aspx Town of Dinosaur] |{{sort|1947-12-18|December 18, 1947}}<ref name=Artesia>[[Dinosaur, Colorado|Dinosaur]] was incorporated in 1947 as [[Dinosaur, Colorado|Artesia]].</ref> |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Moffat County, Colorado|Moffat County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222017/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dinosaur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|216}} |{{change|invert=on|312|339}} |align=right|{{ntsh|225}}407&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>157&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|180}}0.7847&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|181}}0.7847&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.0324&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0820495 |align=right|{{coord|40.240551|-109.008590|format=dms}} |- |[[Dolores, Colorado|Dolores]] |[http://www.townofdolores.com/ Town of Dolores] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401235730/http://www.townofdolores.com/ |date=2016-04-01 }} |{{sort|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Montezuma County, Colorado|Montezuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041730/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dolores.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|148}} |{{change|invert=on|948|936}} |align=right|{{ntsh|107}}1296&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>500&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|184}}0.7279&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|185}}0.7279&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8852&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0820770 |align=right|{{coord|37.473990|-108.499824|format=dms}} |- |[[Dove Creek, Colorado|Dove Creek]] |[https://web.archive.org/web/20080418095609/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=94 Town of Dove Creek] |{{sort|1939-06-15|June 15, 1939}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Dolores County, Colorado|Dolores County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131023610/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Dove%20Creek.pdf |date=2018-01-31 }} |align=center|{{nts|174}} |{{change|invert=on|703|735}} |align=right|{{ntsh|99}}1342&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>518&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|202}}0.5373&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3916&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0821265 |align=right|{{coord|37.766665|-108.906297|format=dms}} |- |[[Durango, Colorado|Durango]] |[http://www.durangogov.org/ City of Durango] |{{sort|1881-04-27|April 27, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[La Plata County, Colorado|La Plata County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Durango.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|33}} |{{change|invert=on|17834|16887}} |align=right|{{ntsh|81}}1586&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>612&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|38}}11.0712&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>28.6743&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|65}}0.0330&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0854&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|38}}11.1042&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>28.7597&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0822035 |align=right|{{coord|37.273267|-107.871692|format=dms}} |- |[[Eads, Colorado|Eads]] |[http://www.kcedfonline.org/eads.htm Town of Eads] |{{sort|1916-01-29|January 29, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kiowa County, Colorado|Kiowa County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151121/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eads.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|185}} |{{change|invert=on|599|609}} |align=right|{{ntsh|106}}1296&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>501&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|207}}0.4698&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2167&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0822145 |align=right|{{coord|38.481346|-102.779776|format=dms}} |- |[[Eagle, Colorado|Eagle]] |[http://www.townofeagle.org/ Town of Eagle] |{{sort|1905-04-05|April 5, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022952/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eagle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|62}} |{{change|invert=on|6572|6508}} |align=right|{{ntsh|90}}1420&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>548&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|76}}4.5927&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.8949&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|74}}0.0201&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0520&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|76}}4.6127&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.9469&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0822200 |align=right|{{coord|39.634496|-106.816402|format=dms}} |- |[[Eaton, Colorado|Eaton]] |[http://www.eatonco.org/ Town of Eaton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316071202/http://www.eatonco.org/ |date=2016-03-16 }} |{{sort|1892-12-05|December 5, 1892}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eaton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|78}} |{{change|invert=on|4815|4365}} |align=right|{{ntsh|47}}1967&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>760&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|112}}2.3620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|113}}2.3620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.1177&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0822860 |align=right|{{coord|40.525181|-104.713308|format=dms}} |- |[[Eckley, Colorado|Eckley]] |[https://web.archive.org/web/20090921145036/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_yuma.html Town of Eckley] |{{sort|1920-06-16|June 16, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Yuma County, Colorado|Yuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Eckley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|227}} |{{change|invert=on|255|257}} |align=right|{{ntsh|205}}539&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>208&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|206}}0.4767&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.2346&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0823025 |align=right|{{coord|40.112467|-102.488545|format=dms}} |- |[[Edgewater, Colorado|Edgewater]] |[http://www.edgewaterco.com/ City of Edgewater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406164433/http://www.edgewaterco.com/ |date=2016-04-06 }} |{{sort|1904-11-05|November 5, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041416/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Edgewater.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|76}} |{{change|invert=on|5289|5170}} |align=right|{{ntsh|3}}7531&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2908&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|189}}0.6978&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|190}}0.6978&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8072&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0823135 |align=right|{{coord|39.750820|-105.062615|format=dms}} |- |[[Elizabeth, Colorado|Elizabeth]] |[http://www.townofelizabeth.org/ Town of Elizabeth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070920154608/http://www.townofelizabeth.org/ |date=2007-09-20 }} |{{sort|1890-10-09|October 9, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Elbert County, Colorado|Elbert County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234143/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Elizabeth.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|130}} |{{change|invert=on|1395|1358}} |align=right|{{ntsh|131}}1099&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>424&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|148}}1.2489&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|149}}1.2489&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2348&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0823740 |align=right|{{coord|39.361015|-104.606172|format=dms}} |- |[[Empire, Colorado|Empire]] |[http://www.empirecoloradogov.com/ Town of Empire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161005012514/http://empirecoloradogov.com/ |date=2016-10-05 }} |{{sort|1882-04-12|April 12, 1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041531/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Empire.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|218}} |{{change|invert=on|283|282}} |align=right|{{ntsh|126}}1128&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>436&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|245}}0.2446&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6335&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|106}}0.0022&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0058&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|244}}0.2468&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6393&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0824620 |align=right|{{coord|39.759710|-105.682813|format=dms}} |- |[[Englewood, Colorado|Englewood]] |[https://web.archive.org/web/20080111060613/http://www.ci.englewood.co.us/ City of Englewood] |{{sort|1903-05-09|May 9, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041659/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Englewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|23}} |{{change|invert=on|32480|30255}} |align=right|{{ntsh|6}}4810&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1857&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|63}}6.5515&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.9684&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|41}}0.0878&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2274&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|62}}6.6393&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.1958&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0824785 |align=right|{{coord|39.646505|-104.994001|format=dms}} |- |[[Erie, Colorado|Erie]] |[https://web.archive.org/web/20090323033446/http://www.erieco.gov/index.cfm Town of Erie] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]]<br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224459/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Erie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|28}} |{{change|invert=on|20493|18135}} |align=right|{{ntsh|123}}1142&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>441&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|25}}17.2659&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>44.7185&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|31}}0.1263&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3271&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|25}}17.3922&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>45.0457&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0824950 |align=right|{{coord|40.040351|-105.039365|format=dms}} |- |[[Estes Park, Colorado|Estes Park]] |[http://www.estesnet.com/ Town of Estes Park] |{{sort|1917-04-17|April 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304022958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Estes%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|66}} |{{change|invert=on|6165|5858}} |align=right|{{ntsh|156}}908&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>351&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|61}}6.6998&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.3525&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|42}}0.0864&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2238&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|61}}6.7863&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.5764&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0825115 |align=right|{{coord|40.377117|-105.525514|format=dms}} |- |[[Evans, Colorado|Evans]] |[http://www.cityofevans.org/ City of Evans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823200705/http://www.cityofevans.org/ |date=2013-08-23 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043213/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Evans.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|29}} |{{change|invert=on|20473|18537}} |align=right|{{ntsh|48}}1964&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>758&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|40}}10.1524&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>26.2946&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|18}}0.3438&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8906&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|40}}10.4962&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>27.1851&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0825280 |align=right|{{coord|40.350168|-104.748388|format=dms}} |- |[[Fairplay, Colorado|Fairplay]] |[http://fairplayco.us/ Town of Fairplay] |{{sort|1872-11-15|November 15, 1872}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Park County, Colorado|Park County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042218/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fairplay.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|175}} |{{change|invert=on|679|679}} |align=right|{{ntsh|198}}587&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>227&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|152}}1.1445&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.9642&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|88}}0.0095&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0247&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|152}}1.1540&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.9889&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0825610 |align=right|{{coord|39.223780|-105.994005|format=dms}} |- |[[Federal Heights, Colorado|Federal Heights]] |[https://web.archive.org/web/20071231102953/http://www.ci.federal-heights.co.us/ City of Federal Heights] |{{sort|1940-05-19|May 19, 1940}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Federal%20Heights.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|42}} |{{change|invert=on|12178|11467}} |align=right|{{ntsh|4}}6742&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2603&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|127}}1.7759&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.5995&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|108}}0.0021&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0055&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|129}}1.7780&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.6049&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0826270 |align=right|{{coord|39.864590|-105.016341|format=dms}} |- |[[Firestone, Colorado|Firestone]] |[http://www.ci.firestone.co.us/ Town of Firestone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319115536/http://www.ci.firestone.co.us/ |date=2015-03-19 }} |{{sort|1908-10-08|October 8, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151146/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Firestone.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|43}} |{{change|invert=on|11537|10147}} |align=right|{{ntsh|147}}979&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>378&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|36}}11.4095&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>29.5504&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|26}}0.1784&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4622&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|36}}11.5879&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>30.0126&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0826600 |align=right|{{coord|40.149261|-104.961932|format=dms}} |- |[[Flagler, Colorado|Flagler]] |[http://www.flaglercolorado.com/ Town of Flagler] |{{sort|1916-11-02|November 2, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083347/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Flagler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|189}} |{{change|invert=on|561|561}} |align=right|{{ntsh|219}}444&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>171&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|146}}1.2768&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.3070&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0826765 |align=right|{{coord|39.295491|-103.076707|format=dms}} |- |[[Fleming, Colorado|Fleming]] |[https://web.archive.org/web/20080418100331/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=99 Town of Fleming] |{{sort|1917-05-05|May 5, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903151126/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fleming.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|207}} |{{change|invert=on|399|408}} |align=right|{{ntsh|175}}768&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>297&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|204}}0.5205&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3482&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0826875 |align=right|{{coord|40.681771|-102.839443|format=dms}} |- |[[Florence, Colorado|Florence]] |[https://web.archive.org/web/20090821193729/http://www.florenceco.govoffice2.com/ City of Florence] |{{sort|1887-09-13|September 13, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003418/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Florence.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|88}} |{{change|invert=on|3852|3881}} |align=right|{{ntsh|153}}923&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>356&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|79}}4.1695&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.7990&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|102}}0.0037&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0097&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|79}}4.1732&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.8087&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827040 |align=right|{{coord|38.379826|-105.098107|format=dms}} |- |[[Fort Collins, Colorado|Fort Collins]] |[http://www.fcgov.com/ City of Fort Collins] |{{sort|1883-02-12|February 12, 1883}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002325/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Collins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|4}} |{{change|invert=on|156480|143986}} |align=right|{{ntsh|21}}2784&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1075&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|4}}54.6183&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>141.4607&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|5}}1.2242&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.1707&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|4}}55.8425&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>144.6314&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827425 |align=right|{{coord|40.548216|-105.064833|format=dms}} |- |[[Fort Lupton, Colorado|Fort Lupton]] |[http://www.fortlupton.org/ City of Fort Lupton] |{{sort|1890-01-15|January 15, 1890}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041815/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Lupton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|54}} |{{change|invert=on|7783|7377}} |align=right|{{ntsh|146}}997&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>385&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|53}}7.7156&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.9833&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|62}}0.0373&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0965&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|55}}7.7529&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.0799&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827700 |align=right|{{coord|40.081503|-104.798544|format=dms}} |- |[[Fort Morgan, Colorado|Fort Morgan]] |[http://www.cityoffortmorgan.com/ City of Fort Morgan] |{{sort|1887-06-15|June 15, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Morgan County, Colorado|Morgan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042210/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fort%20Morgan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|44}} |{{change|invert=on|11329|11315}} |align=right|{{ntsh|24}}2591&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1000&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|77}}4.4027&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.4030&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|51}}0.0689&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1785&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|77}}4.4716&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>11.5815&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827810 |align=right|{{coord|40.256029|-103.791319|format=dms}} |- |[[Fountain, Colorado|Fountain]] |[http://www.ci.fountain.co.us/ City of Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517092747/http://www.ci.fountain.co.us/ |date=2012-05-17 }} |{{sort|1903-04-23|April 23, 1903}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041422/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fountain.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|25}} |{{change|invert=on|27631|25846}} |align=right|{{ntsh|129}}1113&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>430&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|20}}24.5017&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>63.4592&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|63}}0.0361&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0935&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|21}}24.5378&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>63.5527&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827865 |align=right|{{coord|38.699580|-104.699758|format=dms}} |- |[[Fowler, Colorado|Fowler]] |[http://www.fowlercolorado.com/ Town of Fowler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202013610/http://www.fowlercolorado.com/ |date=2008-12-02 }} |{{sort|1900-08-25|August 25, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041617/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fowler.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|138}} |{{change|invert=on|1155|1182}} |align=right|{{ntsh|36}}2233&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>862&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|203}}0.5236&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3560&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0827975 |align=right|{{coord|38.129631|-104.025673|format=dms}} |- |[[Foxfield, Colorado|Foxfield]] |[http://www.foxfieldco.us/ Town of Foxfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201045110/http://www.foxfieldco.us/ |date=2007-12-01 }} |{{sort|1994-12-15|December 15, 1994}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041844/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Foxfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|168}} |{{change|invert=on|741|685}} |align=right|{{ntsh|202}}573&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>221&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|145}}1.2775&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.3087&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0828105 |align=right|{{coord|39.588405|-104.785823|format=dms}} |- |[[Fraser, Colorado|Fraser]] |[http://www.frasercolorado.com/ Town of Fraser] |{{sort|1953-06-15|June 15, 1953}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221742/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fraser.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|137}} |{{change|invert=on|1165|1224}} |align=right|{{ntsh|235}}329&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>127&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|87}}3.5064&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.0815&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|98}}0.0050&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0129&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|87}}3.5114&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.0944&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0828305 |align=right|{{coord|39.923324|-105.805286|format=dms}} |- |[[Frederick, Colorado|Frederick]] |[http://www.frederickco.gov/ Town of Frederick] |{{sort|1908-09-09|September 9, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224122/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frederick.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|45}} |{{change|invert=on|10927|8679}} |align=right|{{ntsh|183}}733&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>283&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|28}}13.9101&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>36.0270&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|29}}0.1333&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3453&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|28}}14.0434&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>36.3723&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0828360 |align=right|{{coord|40.109362|-104.965251|format=dms}} |- |[[Frisco, Colorado|Frisco]] |[http://www.townoffrisco.com/ Town of Frisco] |{{sort|1880-12-03|December 3, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083404/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Frisco.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|93}} |{{change|invert=on|2914|2683}} |align=right|{{ntsh|74}}1674&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>646&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|129}}1.6851&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3645&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|35}}0.1022&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2648&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|127}}1.7874&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.6293&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0828690 |align=right|{{coord|39.578482|-106.090973|format=dms}} |- |[[Fruita, Colorado|Fruita]] |[https://web.archive.org/web/20090406040926/http://www.fruita.org/cityhome.htm City of Fruita] |{{sort|1894-04-18|April 18, 1894}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Mesa County, Colorado|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002055/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Fruita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|40}} |{{change|invert=on|12761|12646}} |align=right|{{ntsh|76}}1669&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>644&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|55}}7.6236&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.7450&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|24}}0.1859&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4814&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|54}}7.8094&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.2264&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0828745 |align=right|{{coord|39.153960|-108.728196|format=dms}} |- |[[Garden City, Colorado|Garden City]] |[https://web.archive.org/web/20080418094250/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=23 Town of Garden City] |{{sort|1936-09-14|September 14, 1936}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222238/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Garden%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|223}} |{{change|invert=on|264|234}} |align=right|{{ntsh|31}}2321&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>896&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|266}}0.1129&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2924&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0829185 |align=right|{{coord|40.394591|-104.689494|format=dms}} |- |[[Genoa, Colorado|Genoa]] |[http://www.genoacolorado.com/ Town of Genoa] |{{sort|1905-07-27|July 27, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Lincoln County, Colorado|Lincoln County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041557/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Genoa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|245}} |{{change|invert=on|140|139}} |align=right|{{ntsh|228}}386&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>149&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|224}}0.3576&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9262&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0829680 |align=right|{{coord|39.278330|-103.498786|format=dms}} |- |[[Georgetown, Colorado|Georgetown]] |[http://www.town.georgetown.co.us/ Town of Georgetown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531032750/http://www.town.georgetown.co.us/ |date=2012-05-31 }} |{{sort|1868-01-10|January 10, 1868}} |[[#Territorial charter municipality|territorial charter municipality]] |[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221101/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Georgetown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|142}} |{{change|invert=on|1038|1034}} |align=right|{{ntsh|137}}1061&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>410&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|162}}0.9689&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.5094&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|36}}0.1013&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2624&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|157}}1.0702&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7718&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0829735 |align=right|{{coord|39.721298|-105.694029|format=dms}} |- |[[Gilcrest, Colorado|Gilcrest]] |[https://web.archive.org/web/20080418093336/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=104 Town of Gilcrest] |{{sort|1912-03-18|March 18, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gilcrest.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|140}} |{{change|invert=on|1080|1034}} |align=right|{{ntsh|101}}1323&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>511&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|178}}0.8110&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|179}}0.8110&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1004&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0829955 |align=right|{{coord|40.284156|-104.782024|format=dms}} |- |[[Glendale, Colorado|Glendale]] |[http://www.glendale.co.us/ City of Glendale] |{{sort|1952-05-19|May 19, 1952}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glendale.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|77}} |{{change|invert=on|5115|4184}} |align=right|{{ntsh|2}}7821&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3020&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|197}}0.5769&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4943&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|107}}0.0022&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0057&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|197}}0.5792&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5000&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0830340 |align=right|{{coord|39.702917|-104.936069|format=dms}} |- |[[Glenwood Springs, Colorado|Glenwood Springs]] |[http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ City of Glenwood Springs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160728090112/http://www.ci.glenwood-springs.co.us/ |date=2016-07-28 }} |{{sort|1885-09-04|September 4, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083431/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Glenwood%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|47}} |{{change|invert=on|9840|9614}} |align=right|{{ntsh|65}}1731&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>668&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|69}}5.6828&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>14.7184&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|90}}0.0089&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|69}}5.6917&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>14.7415&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0830780 |align=right|{{coord|39.550626|-107.324308|format=dms}} |- |[[Golden, Colorado|Golden]] |[https://web.archive.org/web/20110511225541/http://www.ci.golden.co.us/ City of Golden] |{{sort|1871-01-02|January 2, 1871}}<ref name=Golden_City>[[Golden, Colorado|Golden]] was incorporated in 1871 as [[Golden, Colorado#History|Golden City]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Golden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|30}} |{{change|invert=on|20201|18867}} |align=right|{{ntsh|49}}1948&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>752&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|42}}9.9557&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>25.7852&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|38}}0.0968&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2507&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|42}}10.0525&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>26.0359&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0830835 |align=right|{{coord|39.742483|-105.210561|format=dms}} |- |[[Granada, Colorado|Granada]] |[https://web.archive.org/web/20080418094551/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=281 Town of Granada] |{{sort|1887-07-25|July 25, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Prowers County, Colorado|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granada.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|196}} |{{change|invert=on|490|517}} |align=right|{{ntsh|185}}710&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>274&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|188}}0.7053&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|189}}0.7053&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8268&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0831550 |align=right|{{coord|38.062975|-102.311707|format=dms}} |- |[[Granby, Colorado|Granby]] |[http://www.townofgranby.com/ Town of Granby] |{{sort|1905-12-11|December 11, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023003/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Granby.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|117}} |{{change|invert=on|1808|1864}} |align=right|{{ntsh|259}}138&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>53&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|31}}12.9832&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|32}}12.9832&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>33.6263&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0831605 |align=right|{{coord|40.036989|-105.900174|format=dms}} |- |[[Grand Junction, Colorado|Grand Junction]] |[http://www.gjcity.org/ City of Grand Junction] |{{sort|1882-07-22|July 22, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Mesa County, Colorado|Mesa County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Junction.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|16}} |{{change|invert=on|60210|58566}} |align=right|{{ntsh|86}}1535&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>593&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|8}}38.9379&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>100.8486&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|17}}0.3545&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9181&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|8}}39.2924&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>101.7667&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0831660 |align=right|{{coord|39.089062|-108.567452|format=dms}} |- |[[Grand Lake, Colorado|Grand Lake]] |[http://www.townofgrandlake.com/ Town of Grand Lake] |{{sort|1944-06-23|June 23, 1944}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235326/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grand%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|200}} |{{change|invert=on|466|471}} |align=right|{{ntsh|220}}435&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>168&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|159}}1.0490&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7170&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|118}}0.0005&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0013&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|160}}1.0495&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7183&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0831715 |align=right|{{coord|40.246652|-105.825629|format=dms}} |- |[[Greeley, Colorado|Greeley]] |[https://web.archive.org/web/20141217084943/http://greeleygov.com/ City of Greeley] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greeley.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|12}} |{{change|invert=on|98596|92889}} |align=right|{{ntsh|43}}2049&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>791&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|6}}47.1215&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>122.0442&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|33}}0.1225&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3172&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|6}}47.2440&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>122.3614&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0832155 |align=right|{{coord|40.414034|-104.771043|format=dms}} |- |[[Green Mountain Falls, Colorado|Green Mountain Falls]] |[http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm Town of Green Mountain Falls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200204130005/http://www.greenmountainfalls.org/towninfo.htm |date=2020-02-04 }} |{{sort|1880-08-19|August 19, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]]<br/>[[Teller County, Colorado|Teller County]] |[https://web.archive.org/web/20180810175629/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/GREEN%20MOUNTAIN%20FALLS.pdf map] |align=center|{{nts|176}} |{{change|invert=on|676|640}} |align=right|{{ntsh|193}}627&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>242&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|158}}1.0673&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7642&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|113}}0.0016&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0041&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|159}}1.0688&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7683&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0832650 |align=right|{{coord|38.934954|-105.019713|format=dms}} |- |[[Greenwood Village, Colorado|Greenwood Village]] |[http://www.greenwoodvillage.com/ City of Greenwood Village] |{{sort|1950-09-19|September 19, 1950}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083519/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Greenwood%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|35}} |{{change|invert=on|15385|13925}} |align=right|{{ntsh|59}}1775&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>685&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|49}}8.2539&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>21.3776&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|83}}0.0124&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0321&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|49}}8.2663&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>21.4097&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0833035 |align=right|{{coord|39.615934|-104.911688|format=dms}} |- |[[Grover, Colorado|Grover]] |[https://web.archive.org/web/20080418094642/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=290 Town of Grover] |{{sort|1916-10-06|October 6, 1916}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221312/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Grover.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|243}} |{{change|invert=on|145|137}} |align=right|{{ntsh|250}}233&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>90&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|194}}0.5954&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5422&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0833310 |align=right|{{coord|40.869111|-104.225932|format=dms}} |- |[[Gunnison, Colorado|Gunnison]] |[http://www.cityofgunnison-co.gov/ City of Gunnison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312101449/http://www.cityofgunnison-co.gov/ |date=2016-03-12 }} |{{sort|1880-03-01|March 1, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Gunnison County, Colorado|Gunnison County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221700/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gunnison.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|68}} |{{change|invert=on|5973|5854}} |align=right|{{ntsh|91}}1413&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>545&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|80}}4.1570&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.7667&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0833640 |align=right|{{coord|38.545479|-106.922551|format=dms}} |- |[[Gypsum, Colorado|Gypsum]] |[http://www.townofgypsum.com/ Town of Gypsum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322005311/http://www.townofgypsum.com/ |date=2016-03-22 }} |{{sort|1911-11-25|November 25, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225216/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Gypsum.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|60}} |{{change|invert=on|6797|6477}} |align=right|{{ntsh|173}}771&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>298&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|48}}8.6514&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>22.4069&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|44}}0.0850&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2200&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|48}}8.7363&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>22.6270&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0833695 |align=right|{{coord|39.639971|-106.911471|format=dms}} |- |[[Hartman, Colorado|Hartman]] |[https://web.archive.org/web/20090921145613/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/lgov_prowers.html Town of Hartman] |{{sort|1910-05-14|May 14, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Prowers County, Colorado|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hartman.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|260}} |{{change|invert=on|73|81}} |align=right|{{ntsh|242}}275&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>106&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|235}}0.2725&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7059&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0834520 |align=right|{{coord|38.121118|-102.221652|format=dms}} |- |[[Haswell, Colorado|Haswell]] |[http://www.kcedfonline.org/haswell.htm Town of Haswell] |{{sort|1920-09-02|September 2, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kiowa County, Colorado|Kiowa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041656/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haswell.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|261}} |{{change|invert=on|68|68}} |align=right|{{ntsh|266}}81&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>31&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|172}}0.8520&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2067&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0834740 |align=right|{{coord|38.452451|-103.164896|format=dms}} |- |[[Haxtun, Colorado|Haxtun]] |[https://web.archive.org/web/20080418093402/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=110 Town of Haxtun] |{{sort|1909-07-30|July 30, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Phillips County, Colorado|Phillips County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223234/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Haxtun.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|150}} |{{change|invert=on|933|946}} |align=right|{{ntsh|67}}1728&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>667&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|201}}0.5375&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3920&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0834960 |align=right|{{coord|40.641520|-102.629539|format=dms}} |- |[[Hayden, Colorado|Hayden]] |[http://www.townofhayden.org/ Town of Hayden] |{{sort|1906-05-05|May 5, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Routt County, Colorado|Routt County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083436/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hayden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|116}} |{{change|invert=on|1837|1810}} |align=right|{{ntsh|195}}599&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|99}}3.0047&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.7821&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0835070 |align=right|{{coord|40.485241|-107.242311|format=dms}} |- |[[Hillrose, Colorado|Hillrose]] |[https://web.archive.org/web/20080418093412/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=112 Town of Hillrose] |{{sort|1919-05-20|May 20, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Morgan County, Colorado|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023008/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hillrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|229}} |{{change|invert=on|250|264}} |align=right|{{ntsh|109}}1290&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>498&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|255}}0.1939&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|256}}0.1939&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5021&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0836610 |align=right|{{coord|40.324654|-103.522175|format=dms}} |- |[[Holly, Colorado|Holly]] |[https://web.archive.org/web/20080418093417/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=113 Town of Holly] |{{sort|1903-09-04|September 4, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Prowers County, Colorado|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023014/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holly.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|164}} |{{change|invert=on|766|802}} |align=right|{{ntsh|135}}1075&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>415&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|185}}0.7252&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8784&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|115}}0.0010&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0026&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|186}}0.7263&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8810&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837215 |align=right|{{coord|38.055639|-102.124589|format=dms}} |- |[[Holyoke, Colorado|Holyoke]] |[https://web.archive.org/web/20080418093422/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=114 City of Holyoke] |{{sort|1888-05-31|May 31, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Phillips County, Colorado|Phillips County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041942/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Holyoke.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|108}} |{{change|invert=on|2263|2313}} |align=right|{{ntsh|150}}957&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>369&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|111}}2.3657&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.1272&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|94}}0.0070&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0180&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|112}}2.3727&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.1452&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837270 |align=right|{{coord|40.582094|-102.298414|format=dms}} |- |[[Hooper, Colorado|Hooper]] |[https://web.archive.org/web/20080418094412/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=254 Town of Hooper] |{{sort|1898-05-20|May 20, 1898}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Alamosa County, Colorado|Alamosa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041722/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hooper.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|257}} |{{change|invert=on|103|103}} |align=right|{{ntsh|226}}401&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>155&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|241}}0.2520&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6527&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837380 |align=right|{{coord|37.745976|-105.877735|format=dms}} |- |[[Hot Sulphur Springs, Colorado|Hot Sulphur Springs]] |[http://www.HotSulphurSpringsCO.com Town of Hot Sulphur Springs] |{{sort|1903-04-01|April 1, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hot%20Sulphur%20Springs.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|178}} |{{change|invert=on|656|663}} |align=right|{{ntsh|161}}842&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>325&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|182}}0.7592&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|183}}0.7592&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9664&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837600 |align=right|{{coord|40.074834|-106.102486|format=dms}} |- |[[Hotchkiss, Colorado|Hotchkiss]] |[https://web.archive.org/web/20080418093433/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=116 Town of Hotchkiss] |{{sort|1901-03-14|March 14, 1901}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hotchkiss.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|152}} |{{change|invert=on|907|944}} |align=right|{{ntsh|145}}1007&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>389&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|166}}0.9125&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3635&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837545 |align=right|{{coord|38.799065|-107.713633|format=dms}} |- |[[Hudson, Colorado|Hudson]] |[http://www.hudsoncolorado.org/ Town of Hudson] |{{sort|1914-04-02|April 2, 1914}} |home rule municipality |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041645/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hudson.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|101}} |{{change|invert=on|2569|2356}} |align=right|{{ntsh|212}}502&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>194&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|74}}4.7874&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.3994&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|75}}0.0200&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0519&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|74}}4.8075&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.4513&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837820 |align=right|{{coord|40.078388|-104.641005|format=dms}} |- |[[Hugo, Colorado|Hugo]] |[http://www.cityofhugoco.org/ Town of Hugo] |{{sort|1909-06-21|June 21, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Lincoln County, Colorado|Lincoln County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222536/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Hugo.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|169}} |{{change|invert=on|731|730}} |align=right|{{ntsh|174}}769&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>297&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|163}}0.9390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.4319&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0837875 |align=right|{{coord|39.135962|-103.473373|format=dms}} |- |[[Idaho Springs, Colorado|Idaho Springs]] |[http://www.idahospringsco.com/ City of Idaho Springs] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Idaho%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|120}} |{{change|invert=on|1710|1717}} |align=right|{{ntsh|170}}795&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>307&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|119}}2.1198&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.4902&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|64}}0.0334&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0864&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|120}}2.1532&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.5767&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0838370 |align=right|{{coord|39.748923|-105.504759|format=dms}} |- |[[Ignacio, Colorado|Ignacio]] |[http://www.townofignacio.com/ Town of Ignacio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111227061226/http://www.townofignacio.com/ |date=2011-12-27 }} |{{sort|1913-07-07|July 7, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[La Plata County, Colorado|La Plata County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ignacio.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|171}} |{{change|invert=on|721|697}} |align=right|{{ntsh|71}}1709&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>660&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|212}}0.4155&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0762&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0838535 |align=right|{{coord|37.117729|-107.637460|format=dms}} |- |[[Iliff, Colorado|Iliff]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_logan.html Town of Iliff]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1906-02-20|February 20, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023019/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Iliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|225}} |{{change|invert=on|258|266}} |align=right|{{ntsh|141}}1018&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>393&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|240}}0.2524&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6537&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0838590 |align=right|{{coord|40.758333|-103.066128|format=dms}} |- |[[Jamestown, Colorado|Jamestown]] |[http://www.colorado.com/Jamestown.aspx Town of Jamestown] |{{sort|1883-06-22|June 22, 1883}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Jamestown.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|224}} |{{change|invert=on|262|274}} |align=right|{{ntsh|217}}454&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>175&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|193}}0.6236&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.6151&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|120}}0.0004&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|193}}0.6240&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.6161&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0839195 |align=right|{{coord|40.117078|-105.389048|format=dms}} |- |[[Johnstown, Colorado|Johnstown]] |[http://www.townofjohnstown.com/ Town of Johnstown] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327142757/http://www.townofjohnstown.com/ |date=2016-03-27 }} |{{sort|1907-05-13|May 13, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]]<br/>[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023023/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Johnstown.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|38}} |{{change|invert=on|13306|9887}} |align=right|{{ntsh|158}}876&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>338&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|29}}13.8030&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>35.7496&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|43}}0.0853&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2209&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|29}}13.8883&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>35.9705&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0839855 |align=right|{{coord|40.389789|-104.969443|format=dms}} |- |[[Julesburg, Colorado|Julesburg]] |[http://www.townofjulesburg.com/ Town of Julesburg] |{{sort|1886-11-18|November 18, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Sedgwick County, Colorado|Sedgwick County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222231/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Julesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|134}} |{{change|invert=on|1211|1225}} |align=right|{{ntsh|165}}821&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>317&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|136}}1.4839&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|137}}1.4839&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.8432&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0839965 |align=right|{{coord|40.984988|-102.262580|format=dms}} |- |[[Keenesburg, Colorado|Keenesburg]] |[https://web.archive.org/web/20071222094252/http://www.keenesburgco.org/whatsnewin.html Town of Keenesburg] |{{sort|1919-06-04|June 4, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225319/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Keenesburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|135}} |{{change|invert=on|1191|1127}} |align=right|{{ntsh|207}}529&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>204&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|114}}2.2341&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.7862&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|68}}0.0279&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0724&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|116}}2.2620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.8586&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0840185 |align=right|{{coord|40.112932|-104.489163|format=dms}} |- |[[Kersey, Colorado|Kersey]] |[http://www.townofkersey.com/ Town of Kersey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326190152/http://www.townofkersey.com/ |date=2016-03-26 }} |{{sort|1908-12-03|December 3, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041824/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kersey.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|124}} |{{change|invert=on|1560|1454}} |align=right|{{ntsh|111}}1266&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>489&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|151}}1.2082&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.1291&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0840515 |align=right|{{coord|40.387430|-104.565866|format=dms}} |- |[[Kim, Colorado|Kim]] |[http://www.colorado.com/Kim.aspx Town of Kim] |{{sort|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000948/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kim.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|74}} |align=right|{{ntsh|253}}182&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>70&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|220}}0.3787&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9809&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0840570 |align=right|{{coord|37.247062|-103.353411|format=dms}} |- |[[Kiowa, Colorado|Kiowa]] |[http://www.townofkiowa.com/ Town of Kiowa] |{{sort|1912-12-30|December 30, 1912}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Elbert County, Colorado|Elbert County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224134/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kiowa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|167}} |{{change|invert=on|742|723}} |align=right|{{ntsh|164}}824&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>318&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|168}}0.8845&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2908&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|109}}0.0021&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0054&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|168}}0.8866&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2963&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0840790 |align=right|{{coord|39.343530|-104.457176|format=dms}} |- |[[Kit Carson, Colorado|Kit Carson]] |[https://web.archive.org/web/20080418094652/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=294 Town of Kit Carson] |{{sort|1931-07-13|July 13, 1931}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Cheyenne County, Colorado|Cheyenne County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221020/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kit%20Carson.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|234}} |{{change|invert=on|235|233}} |align=right|{{ntsh|224}}407&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>157&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|196}}0.5841&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.5128&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0841010 |align=right|{{coord|38.762823|-102.795366|format=dms}} |- |[[Kremmling, Colorado|Kremmling]] |[http://www.townofkremmling.org/ Town of Kremmling] |{{sort|1904-05-14|May 14, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Kremmling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|129}} |{{change|invert=on|1404|1444}} |align=right|{{ntsh|139}}1051&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>406&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|144}}1.3231&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.4269&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0841560 |align=right|{{coord|40.056543|-106.378160|format=dms}} |- |[[La Jara, Colorado|La Jara]] |[http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=298 Town of La Jara]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1910-11-11|November 11, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Conejos County, Colorado|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225745/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Jara.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|160}} |{{change|invert=on|817|818}} |align=right|{{ntsh|42}}2071&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>800&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|216}}0.3955&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0244&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0842055 |align=right|{{coord|37.273562|-105.959821|format=dms}} |- |[[La Junta, Colorado|La Junta]] |[https://web.archive.org/web/20050612074142/http://www.ci.la-junta.co.us/ City of La Junta] |{{sort|1881-04-23|April 23, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150830/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Junta.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|58}} |{{change|invert=on|6964|7077}} |align=right|{{ntsh|29}}2347&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>906&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|98}}3.0159&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.8112&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|96}}0.0059&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0152&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|98}}3.0218&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.8265&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0842110 |align=right|{{coord|37.979414|-103.547336|format=dms}} |- |[[La Veta, Colorado|La Veta]] |[http://www.townoflaveta-co.gov/ Town of La Veta] |{{sort|1886-06-16|June 16, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Huerfano County, Colorado|Huerfano County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023029/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/La%20Veta.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|166}} |{{change|invert=on|758|800}} |align=right|{{ntsh|203}}560&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>216&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|142}}1.3665&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.5392&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0844100 |align=right|{{coord|37.508562|-105.008487|format=dms}} |- |[[Lafayette, Colorado|Lafayette]] |[http://www.cityoflafayette.com/ City of Lafayette] |{{sort|1890-01-06|January 6, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041829/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lafayette.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|26}} |{{change|invert=on|27081|24453}} |align=right|{{ntsh|20}}2874&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1110&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|46}}9.3201&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.1389&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|23}}0.2028&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5253&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|46}}9.5229&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.6642&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0841835 |align=right|{{coord|39.995268|-105.099620|format=dms}} |- |[[Lake City, Colorado|Lake City]] |[http://www.townoflakecity.us/ Town of Lake City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818182003/http://www.townoflakecity.us/ |date=2016-08-18 }} |{{sort|1884-09-19|September 19, 1884}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Hinsdale County, Colorado|Hinsdale County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041735/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lake%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|210}} |{{change|invert=on|378|408}} |align=right|{{ntsh|214}}471&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>182&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|176}}0.8321&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1551&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|87}}0.0097&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0250&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|174}}0.8417&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1801&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0842330 |align=right|{{coord|38.030504|-107.310176|format=dms}} |- |[[Lakeside, Colorado|Lakeside]]<ref name=Lakeside>[[Lakeside, Colorado|Lakeside]] is served by the [[Denver, Colorado|Denver]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_jefferson.html Town of Lakeside]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1907-11-25|November 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043106/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakeside.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|271}} |{{change|invert=on|8|8}} |align=right|{{ntsh|269}}43&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|257}}0.1876&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4860&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|55}}0.0607&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1573&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|242}}0.2484&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6432&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0842495 |align=right|{{coord|39.779075|-105.057825|format=dms}} |- |[[Lakewood, Colorado|Lakewood]] |[http://www.ci.lakewood.co.us/ City of Lakewood] |{{sort|1969-06-24|June 24, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041710/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lakewood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|5}} |{{change|invert=on|149643|142980}} |align=right|{{ntsh|13}}3434&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1326&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|7}}42.8725&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>111.0391&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|6}}1.1800&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.0563&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|7}}44.0525&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>114.0954&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0843000 |align=right|{{coord|39.698942|-105.117551|format=dms}} |- |[[Lamar, Colorado|Lamar]] |[http://www.ci.lamar.co.us/ City of Lamar] |{{sort|1886-12-05|December 5, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Prowers County, Colorado|Prowers County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215023615/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lamar.pdf |date=2018-02-15 }} |align=center|{{nts|55}} |{{change|invert=on|7608|7804}} |align=right|{{ntsh|85}}1546&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>597&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|71}}5.0305&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>13.0288&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|121}}0.0002&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0006&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|71}}5.0307&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>13.0294&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0843110 |align=right|{{coord|38.074729|-102.616682|format=dms}} |- |[[Larkspur, Colorado|Larkspur]] |[http://www.townoflarkspur.org/ Town of Larkspur] |{{sort|1979-99-99|1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Larkspur.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|236}} |{{change|invert=on|198|183}} |align=right|{{ntsh|261}}124&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>48&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|134}}1.5609&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.0426&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0843550 |align=right|{{coord|39.229776|-104.885758|format=dms}} |- |[[Las Animas, Colorado|Las Animas]] |[https://web.archive.org/web/20110502071348/http://bentcounty.org/las-animas-about/ City of Las Animas] |{{sort|1886-05-15|May 15, 1886}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Bent County, Colorado|Bent County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041726/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Las%20Animas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|110}} |{{change|invert=on|2198|2410}} |align=right|{{ntsh|93}}1390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>537&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|131}}1.6200&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.1957&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|58}}0.0459&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1188&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|133}}1.6658&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3145&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0843660 |align=right|{{coord|38.069668|-103.223229|format=dms}} |- |[[LaSalle, Colorado|LaSalle]] |[http://www.lasalletown.com/ Town of LaSalle] |{{sort|1910-99-99|1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/LaSalle.pdf map]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |align=center|{{nts|113}} |{{change|invert=on|2047|1955}} |align=right|{{ntsh|37}}2231&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>861&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|167}}0.9101&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.3572&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0843605 |align=right|{{coord|40.348525|-104.705927|format=dms}} |- |[[Leadville, Colorado|Leadville]] |[https://web.archive.org/web/20080418094526/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=275 City of Leadville] |{{sort|1878-02-18|February 18, 1878}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Lake County, Colorado|Lake County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221051/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Leadville.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|99}} |{{change|invert=on|2595|2602}} |align=right|{{ntsh|30}}2339&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>903&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|154}}1.1029&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.8565&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0844320 |align=right|{{coord|39.246693|-106.293509|format=dms}} |- |[[Limon, Colorado|Limon]] |[http://www.townoflimon.com/ Town of Limon] |{{sort|1909-11-18|November 18, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Lincoln County, Colorado|Lincoln County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003752/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Limon.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|115}} |{{change|invert=on|1887|1880}} |align=right|{{ntsh|194}}609&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>235&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|97}}3.0516&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.9037&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|67}}0.0317&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0821&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|97}}3.0833&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.9858&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0844980 |align=right|{{coord|39.264844|-103.683757|format=dms}} |- |[[Littleton, Colorado|Littleton]] |[http://www.littletongov.org/ City of Littleton] |{{sort|1890-03-13|March 13, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]]<ref name=County_Seat/><br/>[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]]<br/>[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003618/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Littleton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|20}} |{{change|invert=on|44669|41737}} |align=right|{{ntsh|12}}3476&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1342&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|32}}12.7355&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32.9849&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|7}}1.1279&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.9212&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|30}}13.8634&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>35.9061&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0845255 |align=right|{{coord|39.590375|-105.020084|format=dms}} |- |[[Lochbuie, Colorado|Lochbuie]] |[http://www.lochbuie.org/ Town of Lochbuie] |{{sort|1974-05-99|May 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]]<br/>[[Adams County, Colorado|Adams County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233944/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lochbuie.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|75}} |{{change|invert=on|5302|4726}} |align=right|{{ntsh|92}}1396&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>539&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|85}}3.7191&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.6325&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|72}}0.0230&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0595&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|85}}3.7421&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.6920&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0845530 |align=right|{{coord|40.010496|-104.724484|format=dms}} |- |[[Log Lane Village, Colorado|Log Lane Village]] |[https://web.archive.org/web/20080418094321/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=239 Town of Log Lane Village] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Morgan County, Colorado|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083457/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Log%20Lane%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|156}} |{{change|invert=on|872|873}} |align=right|{{ntsh|18}}3173&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1225&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|234}}0.2739&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7093&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0845695 |align=right|{{coord|40.270230|-103.829382|format=dms}} |- |[[Lone Tree, Colorado|Lone Tree]] |[http://www.cityoflonetree.com/ City of Lone Tree] |{{sort|1995-11-99|November 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lone%20Tree.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|37}} |{{change|invert=on|13545|10218}} |align=right|{{ntsh|95}}1371&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>529&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|43}}9.6759&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>25.0604&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0845955 |align=right|{{coord|39.530744|-104.871031|format=dms}} |- |[[Longmont, Colorado|Longmont]] |[http://www.ci.longmont.co.us/ City of Longmont] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501122528/http://www.ci.longmont.co.us/ |date=2011-05-01 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]]<br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019072747/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Longmont.pdf |date=2019-10-19 }} |align=center|{{nts|13}} |{{change|invert=on|90237|86270}} |align=right|{{ntsh|15}}3299&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1274&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|18}}27.2550&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>70.5901&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|3}}1.4700&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.8074&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|17}}28.7250&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>74.3974&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0845970 |align=right|{{coord|40.169842|-105.099006|format=dms}} |- |[[Louisville, Colorado|Louisville]] |[http://www.ci.louisville.co.us/ City of Louisville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616105028/http://www.ci.louisville.co.us/ |date=2019-06-16 }} |{{sort|1882-06-03|June 3, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041951/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Louisville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|31}} |{{change|invert=on|20112|18376}} |align=right|{{ntsh|26}}2461&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>950&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|52}}7.9598&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.6158&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|34}}0.1140&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2952&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|52}}8.0738&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.9110&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0846355 |align=right|{{coord|39.969532|-105.143215|format=dms}} |- |[[Loveland, Colorado|Loveland]] |[http://www.ci.loveland.co.us/ City of Loveland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514103507/http://www.ci.loveland.co.us/ |date=2012-05-14 }} |{{sort|1881-04-30|April 30, 1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303232433/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Loveland.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|14}} |{{change|invert=on|72651|66859}} |align=right|{{ntsh|40}}2102&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>812&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|12}}33.9341&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>87.8889&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|4}}1.4678&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.8017&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|11}}35.4019&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>91.6906&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0846465 |align=right|{{coord|40.416905|-105.063111|format=dms}} |- |[[Lyons, Colorado|Lyons]] |[http://www.townoflyons.com/ Town of Lyons] |{{sort|1891-04-10|April 10, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042041/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Lyons.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|112}} |{{change|invert=on|2108|2033}} |align=right|{{ntsh|72}}1697&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>655&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|149}}1.2390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2090&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|78}}0.0163&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0423&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|148}}1.2554&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2514&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0847070 |align=right|{{coord|40.223050|-105.268665|format=dms}} |- |[[Manassa, Colorado|Manassa]] |[https://web.archive.org/web/20080418094155/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=217 Town of Manassa] |{{sort|1889-06-06|June 6, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Conejos County, Colorado|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223513/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manassa.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|145}} |{{change|invert=on|978|991}} |align=right|{{ntsh|138}}1052&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>406&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|164}}0.9312&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.4118&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0848060 |align=right|{{coord|37.173841|-105.937275|format=dms}} |- |[[Mancos, Colorado|Mancos]] |[http://www.mancoscolorado.com/ Town of Mancos] |{{sort|1894-11-30|November 30, 1894}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Montezuma County, Colorado|Montezuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225927/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mancos.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|132}} |{{change|invert=on|1377|1336}} |align=right|{{ntsh|39}}2132&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>823&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|192}}0.6383&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.6532&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0848115 |align=right|{{coord|37.346597|-108.293856|format=dms}} |- |[[Manitou Springs, Colorado|Manitou Springs]] |[https://web.archive.org/web/20071211055908/http://www.manitousprings-co.gov/ City of Manitou Springs] |{{sort|1888-01-25|January 25, 1888}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043039/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manitou%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|74}} |{{change|invert=on|5314|4992}} |align=right|{{ntsh|77}}1662&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>642&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|93}}3.1565&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|94}}3.1565&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.1753&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0848445 |align=right|{{coord|38.857602|-104.912429|format=dms}} |- |[[Manzanola, Colorado|Manzanola]] |[https://web.archive.org/web/20080418094351/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=245 Town of Manzanola] |{{sort|1900-07-09|July 9, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041807/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Manzanola.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|204}} |{{change|invert=on|425|434}} |align=right|{{ntsh|84}}1556&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>601&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|233}}0.2764&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7158&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0848500 |align=right|{{coord|38.108825|-103.866778|format=dms}} |- |[[Marble, Colorado|Marble]] |[http://www.townofmarble.org/ Town of Marble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323161657/http://www.townofmarble.org/ |date=2012-03-23 }} |{{sort|1899-99-99|1899}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Gunnison County, Colorado|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041402/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Marble.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|248}} |{{change|invert=on|131|131}} |align=right|{{ntsh|234}}330&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>127&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|217}}0.3945&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0218&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0848555 |align=right|{{coord|39.071817|-107.190467|format=dms}} |- |[[Mead, Colorado|Mead]] |[https://web.archive.org/web/20080213205920/http://mead-co.gov/ Town of Mead] |{{sort|1908-03-17|March 17, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045419/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mead.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|84}} |{{change|invert=on|4104|3405}} |align=right|{{ntsh|229}}369&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>142&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|39}}10.8107&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>27.9996&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|45}}0.0847&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2194&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|39}}10.8954&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>28.2191&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0849600 |align=right|{{coord|40.226983|-104.988312|format=dms}} |- |[[Meeker, Colorado|Meeker]] |[http://www.townofmeeker.org/ Town of Meeker] |{{sort|1885-11-10|November 10, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Rio Blanco County, Colorado|Rio Blanco County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040054/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Meeker.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|105}} |{{change|invert=on|2429|2475}} |align=right|{{ntsh|184}}711&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>275&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|88}}3.5052&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.0785&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0849875 |align=right|{{coord|40.049800|-107.895355|format=dms}} |- |[[Merino, Colorado|Merino]] |[https://web.archive.org/web/20080418094632/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=289 Town of Merino] |{{sort|1917-01-04|January 4, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002145/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Merino.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|219}} |{{change|invert=on|282|284}} |align=right|{{ntsh|78}}1650&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>637&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|259}}0.1673&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4332&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0850040 |align=right|{{coord|40.484825|-103.353616|format=dms}} |- |[[Milliken, Colorado|Milliken]] |[https://web.archive.org/web/20071224052759/http://town.milliken.co.us/ Town of Milliken] |{{sort|1910-10-01|October 1, 1910}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Milliken.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|67}} |{{change|invert=on|6091|5610}} |align=right|{{ntsh|215}}471&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>182&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|33}}12.5898&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32.6074&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|46}}0.0844&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2187&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|33}}12.6742&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32.8261&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0850480 |align=right|{{coord|40.310502|-104.858384|format=dms}} |- |[[Minturn, Colorado|Minturn]] |[http://www.minturn.org/ Town of Minturn] |{{sort|1904-11-23|November 23, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043612/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Minturn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|143}} |{{change|invert=on|1035|1027}} |align=right|{{ntsh|260}}134&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>52&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|54}}7.6599&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.8389&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|25}}0.1804&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4672&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|53}}7.8402&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>20.3061&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0850920 |align=right|{{coord|39.535508|-106.381727|format=dms}} |- |[[Moffat, Colorado|Moffat]] |[https://web.archive.org/web/20090831090346/http://www.moffatcolorado.org/index.html Town of Moffat] |{{sort|1911-04-20|April 20, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Saguache County, Colorado|Saguache County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023035/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Moffat.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|252}} |{{change|invert=on|116|116}} |align=right|{{ntsh|265}}83&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>32&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|141}}1.4014&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.6296&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0851250 |align=right|{{coord|38.001997|-105.905455|format=dms}} |- |[[Monte Vista, Colorado|Monte Vista]] |[http://www.ci.monte-vista.co.us/ City of Monte Vista] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124121400/http://www.ci.monte-vista.co.us/ |date=2008-01-24 }} |{{sort|1886-09-27|September 27, 1886}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Rio Grande County, Colorado|Rio Grande County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041938/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monte%20Vista.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|82}} |{{change|invert=on|4311|4444}} |align=right|{{ntsh|73}}1692&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>653&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|105}}2.5927&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.7150&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|76}}0.0179&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0465&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|106}}2.6106&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.7614&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0851635 |align=right|{{coord|37.578541|-106.150630|format=dms}} |- |[[Montezuma, Colorado|Montezuma]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_summit.html Town of Montezuma]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1882-99-99|1882}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montezuma.pdf map]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|65}} |align=right|{{ntsh|163}}833&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>321&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|269}}0.0793&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2053&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0851690 |align=right|{{coord|39.581706|-105.868071|format=dms}} |- |[[Montrose, Colorado|Montrose]] |[http://www.cityofmontrose.org/ City of Montrose] |{{sort|1882-05-01|May 1, 1882}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Montrose County, Colorado|Montrose County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054332/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Montrose.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|32}} |{{change|invert=on|19045|19132}} |align=right|{{ntsh|134}}1080&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>417&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|24}}17.6085&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>45.6058&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0851745 |align=right|{{coord|38.469173|-107.860682|format=dms}} |- |[[Monument, Colorado|Monument]] |[http://www.townofmonument.net/ Town of Monument] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309125420/http://www.townofmonument.net/ |date=2016-03-09 }} |{{sort|1881-05-14|May 14, 1881}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903145831/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Monument.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|65}} |{{change|invert=on|6391|5530}} |align=right|{{ntsh|160}}861&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>333&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|60}}6.7534&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.4913&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|57}}0.0497&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1288&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|60}}6.8031&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.6200&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0851800 |align=right|{{coord|39.074698|-104.843906|format=dms}} |- |[[Morrison, Colorado|Morrison]] |[http://town.morrison.co.us/ Town of Morrison] |{{sort|1906-01-29|January 29, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050250/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Morrison.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|203}} |{{change|invert=on|431|428}} |align=right|{{ntsh|252}}197&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>76&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|117}}2.1886&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.6683&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|103}}0.0035&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0089&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|118}}2.1920&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.6773&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0852075 |align=right|{{coord|39.625613|-105.207919|format=dms}} |- |[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]]<ref name=Mount_Crested_Butte>[[Mount Crested Butte, Colorado|Mount Crested Butte]] is served by the [[Crested Butte, Colorado|Crested Butte]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mtcrestedbuttecolorado.us/ Town of Mount Crested Butte] |{{sort|1973-99-99|1973}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Gunnison County, Colorado|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mount%20Crested%20Butte.pdf map]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |align=center|{{nts|193}} |{{change|invert=on|522|507}} |align=right|{{ntsh|249}}233&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>90&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|116}}2.2187&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|117}}2.2187&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.7463&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0852570 |align=right|{{coord|38.908453|-106.958673|format=dms}} |- |[[Mountain View, Colorado|Mountain View]]<ref name=Mountain_View>[[Mountain View, Colorado|Mountain View]] is served by the [[Denver, Colorado|Denver]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.mountainviewco.org/ Town of Mountain View] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110143822/http://www.mountainviewco.org/ |date=2016-01-10 }} |{{sort|1904-10-11|October 11, 1904}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043208/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20View.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|131}} |{{change|invert=on|1387|1320}} |align=right|{{ntsh|1}}14702&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5677&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|268}}0.0930&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2408&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0852350 |align=right|{{coord|39.774776|-105.056711|format=dms}} |- |[[Mountain Village, Colorado|Mountain Village]] |[http://www.mountain-village.co.us/ Town of Mountain Village] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080119143154/http://www.mountain-village.co.us/ |date=2008-01-19 }} |{{sort|1995-03-10|March 10, 1995}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[San Miguel County, Colorado|San Miguel County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001329/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Mountain%20Village.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|161}} |{{change|invert=on|809|801}} |align=right|{{ntsh|248}}238&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>92&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|91}}3.3783&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.7498&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0852550 |align=right|{{coord|37.932377|-107.857854|format=dms}} |- |[[Naturita, Colorado|Naturita]] |[https://web.archive.org/web/20080418094612/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=285 Town of Naturita] |{{sort|1951-11-30|November 30, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Montrose County, Colorado|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041454/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Naturita.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|191}} |{{change|invert=on|530|546}} |align=right|{{ntsh|176}}764&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>295&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|190}}0.6872&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|191}}0.6872&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.7798&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0853120 |align=right|{{coord|38.218554|-108.568286|format=dms}} |- |[[Nederland, Colorado|Nederland]] |[http://www.town.nederland.co.us/ Town of Nederland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315020318/http://town.nederland.co.us/ |date=2016-03-15 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041518/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nederland.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|126}} |{{change|invert=on|1504|1445}} |align=right|{{ntsh|144}}1009&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>389&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|137}}1.4781&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.8283&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|50}}0.0694&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1797&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|135}}1.5475&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.0080&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0853175 |align=right|{{coord|39.963815|-105.505864|format=dms}} |- |[[New Castle, Colorado|New Castle]] |[http://www.newcastlecolorado.org/ Town of New Castle] |{{sort|1890-03-27|March 27, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041731/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/New%20Castle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|80}} |{{change|invert=on|4608|4518}} |align=right|{{ntsh|68}}1721&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>665&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|103}}2.6574&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.8826&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|66}}0.0325&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0842&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|103}}2.6899&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.9669&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0853395 |align=right|{{coord|39.578289|-107.526243|format=dms}} |- |[[Northglenn, Colorado|Northglenn]] |[http://www.northglenn.org/ City of Northglenn] |{{sort|1969-04-19|April 19, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]]<br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002200/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Northglenn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|21}} |{{change|invert=on|38596|35789}} |align=right|{{ntsh|5}}5098&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1968&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|58}}7.3558&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.0514&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|40}}0.0923&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2391&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|58}}7.4481&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.2905&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0854330 |align=right|{{coord|39.911166|-104.978840|format=dms}} |- |[[Norwood, Colorado|Norwood]] |[https://web.archive.org/web/20080418093625/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=140 Town of Norwood] |{{sort|1903-08-20|August 20, 1903}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[San Miguel County, Colorado|San Miguel County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023047/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Norwood.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|190}} |{{change|invert=on|554|518}} |align=right|{{ntsh|55}}1869&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>722&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|232}}0.2900&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7511&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0854880 |align=right|{{coord|38.128846|-108.291711|format=dms}} |- |[[Nucla, Colorado|Nucla]] |[https://web.archive.org/web/20080418094024/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=190 Town of Nucla] |{{sort|1915-03-14|March 14, 1915}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Montrose County, Colorado|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041717/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nucla.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|173}} |{{change|invert=on|704|711}} |align=right|{{ntsh|149}}963&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>372&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|186}}0.7195&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|187}}0.7195&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8634&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0854935 |align=right|{{coord|38.266534|-108.548716|format=dms}} |- |[[Nunn, Colorado|Nunn]] |[http://www.nunncolorado.com/ Town of Nunn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801212112/http://nunncolorado.com/ |date=2015-08-01 }} |{{sort|1908-03-28|March 28, 1908}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000137/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Nunn.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|201}} |{{change|invert=on|440|416}} |align=right|{{ntsh|257}}140&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>54&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|95}}3.1165&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.0717&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855045 |align=right|{{coord|40.711917|-104.789804|format=dms}} |- |[[Oak Creek, Colorado|Oak Creek]] |[https://web.archive.org/web/20080418094341/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=243 Town of Oak Creek] |{{sort|1907-12-26|December 26, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Routt County, Colorado|Routt County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041634/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Oak%20Creek.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|154}} |{{change|invert=on|892|884}} |align=right|{{ntsh|25}}2545&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>983&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|225}}0.3442&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8916&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855155 |align=right|{{coord|40.273991|-106.957083|format=dms}} |- |[[Olathe, Colorado|Olathe]] |[https://web.archive.org/web/20110813145317/http://ci.olathe.co.us/ Town of Olathe] |{{sort|1907-10-16|October 16, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Montrose County, Colorado|Montrose County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001908/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olathe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|118}} |{{change|invert=on|1804|1849}} |align=right|{{ntsh|114}}1247&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>482&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|139}}1.4509&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7579&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855540 |align=right|{{coord|38.608319|-107.982841|format=dms}} |- |[[Olney Springs, Colorado|Olney Springs]] |[https://web.archive.org/web/20080418095203/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=40 Town of Olney Springs] |{{sort|1912-05-27|May 27, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Crowley County, Colorado|Crowley County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041607/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Olney%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|215}} |{{change|invert=on|334|345}} |align=right|{{ntsh|97}}1363&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>526&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|248}}0.2406&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|249}}0.2406&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855705 |align=right|{{coord|38.166274|-103.944491|format=dms}} |- |[[Ophir, Colorado|Ophir]] |[http://www.town-ophir.co.gov/ Town of Ophir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513061640/http://www.town-ophir.co.gov/ |date=2008-05-13 }} |{{sort|1881-99-99|1881}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[San Miguel County, Colorado|San Miguel County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041859/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ophir.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|240}} |{{change|invert=on|167|159}} |align=right|{{ntsh|151}}932&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>360&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|258}}0.1759&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4555&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855870 |align=right|{{coord|37.856840|-107.829023|format=dms}} |- |[[Orchard City, Colorado|Orchard City]] |[http://www.orchardcityco.org/ Town of Orchard City] |{{sort|1912-05-25|May 25, 1912}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Orchard%20City.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|91}} |{{change|invert=on|3025|3119}} |align=right|{{ntsh|244}}268&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>104&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|37}}11.4068&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>29.5435&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|93}}0.0072&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0186&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|37}}11.4140&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>29.5621&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0855980 |align=right|{{coord|38.814059|-107.967542|format=dms}} |- |[[Ordway, Colorado|Ordway]] |[https://web.archive.org/web/20080418094130/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=206 Town of Ordway] |{{sort|1900-09-04|September 4, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Crowley County, Colorado|Crowley County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041644/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ordway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|141}} |{{change|invert=on|1059|1080}} |align=right|{{ntsh|98}}1346&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>520&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|181}}0.7714&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|182}}0.7714&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9980&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856145 |align=right|{{coord|38.220898|-103.756679|format=dms}} |- |[[Otis, Colorado|Otis]] |[https://web.archive.org/web/20080418093636/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=143 Town of Otis] |{{sort|1917-03-27|March 27, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Washington County, Colorado|Washington County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042007/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Otis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|199}} |{{change|invert=on|468|475}} |align=right|{{ntsh|122}}1145&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>442&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|213}}0.4130&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0697&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856365 |align=right|{{coord|40.150129|-102.962138|format=dms}} |- |[[Ouray, Colorado|Ouray]] |[http://www.ci.ouray.co.us/ City of Ouray] |{{sort|1884-03-24|March 24, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Ouray County, Colorado|Ouray County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ouray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|144}} |{{change|invert=on|1021|1000}} |align=right|{{ntsh|120}}1150&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>444&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|169}}0.8809&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2816&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856420 |align=right|{{coord|38.027430|-107.673580|format=dms}} |- |[[Ovid, Colorado|Ovid]] |[http://www.ovidcolorado.com/ Town of Ovid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012129/http://www.ovidcolorado.com/ |date=2007-09-29 }} |{{sort|1925-12-21|December 21, 1925}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Sedgwick County, Colorado|Sedgwick County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045323/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ovid.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|217}} |{{change|invert=on|308|318}} |align=right|{{ntsh|50}}1938&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>748&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|260}}0.1620&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4197&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856475 |align=right|{{coord|40.960564|-102.388352|format=dms}} |- |[[Pagosa Springs, Colorado|Pagosa Springs]] |[http://www.townofpagosasprings.com/ Town of Pagosa Springs] |{{sort|1891-03-18|March 18, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Archuleta County, Colorado|Archuleta County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pagosa%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|119}} |{{change|invert=on|1743|1727}} |align=right|{{ntsh|230}}353&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>136&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|72}}4.8708&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.6154&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|70}}0.0261&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0675&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|72}}4.8969&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.6829&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856860 |align=right|{{coord|37.263604|-107.003530|format=dms}} |- |[[Palisade, Colorado|Palisade]] |[http://www.townofpalisade.org/ Town of Palisade] |{{sort|1904-04-04|April 4, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Mesa County, Colorado|Mesa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042011/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palisade.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|97}} |{{change|invert=on|2645|2692}} |align=right|{{ntsh|27}}2436&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>941&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|155}}1.0807&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7991&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|97}}0.0055&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0143&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|155}}1.0863&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.8134&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0856970 |align=right|{{coord|39.107404|-108.359087|format=dms}} |- |[[Palmer Lake, Colorado|Palmer Lake]] |[https://web.archive.org/web/20050607075623/http://www.ci.palmer-lake.co.us/ Town of Palmer Lake] |{{sort|1889-03-12|March 12, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222842/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Palmer%20Lake.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|100}} |{{change|invert=on|2579|2420}} |align=right|{{ntsh|166}}821&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>317&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|96}}3.0922&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.0088&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|73}}0.0216&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0560&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|96}}3.1138&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.0647&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0857025 |align=right|{{coord|39.113465|-104.899806|format=dms}} |- |[[Paoli, Colorado|Paoli]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_phillips.html Town of Paoli]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1930-08-06|August 6, 1930}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Phillips County, Colorado|Phillips County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023052/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paoli.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|269}} |{{change|invert=on|33|34}} |align=right|{{ntsh|263}}111&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>43&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|230}}0.3052&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7905&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0857245 |align=right|{{coord|40.612871|-102.472061|format=dms}} |- |[[Paonia, Colorado|Paonia]] |[https://web.archive.org/web/20080418095213/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=42 Town of Paonia] |{{sort|1902-09-03|September 3, 1902}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Delta County, Colorado|Delta County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042257/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Paonia.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|127}} |{{change|invert=on|1413|1451}} |align=right|{{ntsh|75}}1671&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>645&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|171}}0.8584&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.2231&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0857300 |align=right|{{coord|38.869824|-107.591433|format=dms}} |- |[[Parachute, Colorado|Parachute]] |[http://www.parachutecolorado.com/ Town of Parachute] |{{sort|1908-04-01|April 1, 1908}}<ref name=Grand_Valley>[[Parachute, Colorado|Parachute]] was incorporated in 1908 as [[Parachute, Colorado|Grand Valley]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042626/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parachute.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|139}} |{{change|invert=on|1098|1085}} |align=right|{{ntsh|187}}682&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>263&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|132}}1.6081&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.1649&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|54}}0.0618&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1601&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|132}}1.6699&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3250&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0857400 |align=right|{{coord|39.450047|-108.055481|format=dms}} |- |[[Parker, Colorado|Parker]] |[http://www.parkeronline.org/ Town of Parker] |{{sort|1981-05-99|May 1981}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Douglas County, Colorado|Douglas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312072357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Parker.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|19}} |{{change|invert=on|49857|45297}} |align=right|{{ntsh|33}}2295&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>886&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|22}}21.1821&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>54.8613&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|91}}0.0080&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0208&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|22}}21.1901&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>54.8821&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0857630 |align=right|{{coord|39.504167|-104.773173|format=dms}} |- |[[Peetz, Colorado|Peetz]] |[https://web.archive.org/web/20080418093652/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=148 Town of Peetz] |{{sort|1917-05-17|May 17, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Peetz.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|233}} |{{change|invert=on|237|238}} |align=right|{{ntsh|116}}1196&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>462&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|256}}0.1914&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|257}}0.1914&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.4958&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0858235 |align=right|{{coord|40.962046|-103.114231|format=dms}} |- |[[Pierce, Colorado|Pierce]] |[https://web.archive.org/web/20080418093657/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=149 Town of Pierce] |{{sort|1918-08-30|August 30, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pierce.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|157}} |{{change|invert=on|871|834}} |align=right|{{ntsh|140}}1031&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>398&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|175}}0.8390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|176}}0.8390&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1730&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0859005 |align=right|{{coord|40.633499|-104.755178|format=dms}} |- |[[Pitkin, Colorado|Pitkin]] |[http://www.pitkincolorado.com/ Town of Pitkin] |{{sort|1880-04-05|April 5, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Gunnison County, Colorado|Gunnison County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043943/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pitkin.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|262}} |{{change|invert=on|67|66}} |align=right|{{ntsh|247}}248&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>96&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|237}}0.2700&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6992&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0859830 |align=right|{{coord|38.608612|-106.516466|format=dms}} |- |[[Platteville, Colorado|Platteville]] |[http://www.plattevillegov.org/ Town of Platteville] |{{sort|1887-01-01|January 1, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053034/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Platteville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|98}} |{{change|invert=on|2608|2485}} |align=right|{{ntsh|157}}894&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>345&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|101}}2.8731&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.4413&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|85}}0.0103&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0266&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|101}}2.8834&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.4680&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0860160 |align=right|{{coord|40.216683|-104.824077|format=dms}} |- |[[Poncha Springs, Colorado|Poncha Springs]] |[http://www.ponchaspringscolorado.us/ Town of Poncha Springs] |{{sort|1880-12-16|December 16, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Chaffee County, Colorado|Chaffee County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050925/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Poncha%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|165}} |{{change|invert=on|764|737}} |align=right|{{ntsh|240}}281&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>109&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|102}}2.7146&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.0307&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0860600 |align=right|{{coord|38.518844|-106.072576|format=dms}} |- |[[Pritchett, Colorado|Pritchett]] |[http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm Town of Pritchett] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924094027/http://www.sangres.com/colorado/baca/pritchett.htm |date=2015-09-24 }} |{{sort|1923-99-99|1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235719/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pritchett.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|247}} |{{change|invert=on|136|140}} |align=right|{{ntsh|197}}588&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>227&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|251}}0.2330&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|252}}0.2330&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6036&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0861315 |align=right|{{coord|37.370009|-102.858749|format=dms}} |- |[[Pueblo, Colorado|Pueblo]] |[http://www.pueblo.us/ City of Pueblo] |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Pueblo County, Colorado|Pueblo County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312121456/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Pueblo.pdf |date=2016-03-12 }} |align=center|{{nts|9}} |{{change|invert=on|108423|106595}} |align=right|{{ntsh|44}}2020&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>780&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|5}}53.5917&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>138.8020&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|11}}0.7852&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.0337&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|5}}54.3770&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>140.8357&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0862000 |align=right|{{coord|38.269934|-104.612294|format=dms}} |- |[[Ramah, Colorado|Ramah]] |[https://web.archive.org/web/20080418094235/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=227 Town of Ramah] |{{sort|1927-07-18|July 18, 1927}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[El Paso County, Colorado|El Paso County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304001059/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ramah.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|249}} |{{change|invert=on|127|123}} |align=right|{{ntsh|210}}517&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>200&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|243}}0.2454&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|245}}0.2454&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6356&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0862660 |align=right|{{coord|39.122238|-104.167334|format=dms}} |- |[[Rangely, Colorado|Rangely]] |[http://www.rangely.com/ Town of Rangely] |{{sort|1946-08-27|August 27, 1946}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Rio Blanco County, Colorado|Rio Blanco County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041603/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rangely.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|104}} |{{change|invert=on|2430|2365}} |align=right|{{ntsh|200}}586&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>226&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|81}}4.1505&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.7496&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0862880 |align=right|{{coord|40.095177|-108.756740|format=dms}} |- |[[Raymer, Colorado|Raymer]]<ref name=Raymer>[[Raymer, Colorado|Raymer]] is served by the [[New Raymer, Colorado|New Raymer]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_weld.html Town of Raymer]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1919-99-99|1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Raymer.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|258}} |{{change|invert=on|102|96}} |align=right|{{ntsh|258}}139&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>54&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|187}}0.7188&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|188}}0.7188&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.8616&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0863045 |align=right|{{coord|40.607758|-103.844329|format=dms}} |- |[[Red Cliff, Colorado|Red Cliff]] |[https://web.archive.org/web/20080418094602/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=283 Town of Red Cliff] |{{sort|1880-12-18|December 18, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041934/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Red%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|222}} |{{change|invert=on|270|267}} |align=right|{{ntsh|128}}1120&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>433&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|249}}0.2348&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|250}}0.2348&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6080&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0863265 |align=right|{{coord|39.509143|-106.370030|format=dms}} |- |[[Rico, Colorado|Rico]] |[http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html Town of Rico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308195759/http://www.ricocolorado.org/gov/frame_gov.html |date=2016-03-08 }} |{{sort|1880-02-25|February 25, 1880}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Dolores County, Colorado|Dolores County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041524/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rico.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|226}} |{{change|invert=on|256|265}} |align=right|{{ntsh|232}}346&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>134&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|183}}0.7567&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|184}}0.7567&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.9599&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0864090 |align=right|{{coord|37.688569|-108.031434|format=dms}} |- |[[Ridgway, Colorado|Ridgway]] |[http://www.town.ridgway.co.us/ Town of Ridgway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402215702/http://www.town.ridgway.co.us/ |date=2016-04-02 }} |{{sort|1891-04-02|April 2, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Ouray County, Colorado|Ouray County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083338/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ridgway.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|147}} |{{change|invert=on|953|924}} |align=right|{{ntsh|227}}399&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>154&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|113}}2.3350&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|114}}2.3350&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.0475&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0864200 |align=right|{{coord|38.159128|-107.753111|format=dms}} |- |[[Rifle, Colorado|Rifle]] |[http://www.rifleco.org/ City of Rifle] |{{sort|1905-08-18|August 18, 1905}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041819/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rifle.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|49}} |{{change|invert=on|9488|9172}} |align=right|{{ntsh|96}}1367&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>528&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|59}}6.9404&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.9755&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|53}}0.0629&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1628&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|59}}7.0033&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>18.1384&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0864255 |align=right|{{coord|39.537565|-107.770345|format=dms}} |- |[[Rockvale, Colorado|Rockvale]] |[https://web.archive.org/web/20080418093738/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=156 Town of Rockvale] |{{sort|1886-09-30|September 30, 1886}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233239/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rockvale.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|194}} |{{change|invert=on|498|487}} |align=right|{{ntsh|246}}260&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>101&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|125}}1.9169&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|126}}1.9169&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.9648&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0864970 |align=right|{{coord|38.364713|-105.164779|format=dms}} |- |[[Rocky Ford, Colorado|Rocky Ford]] |[https://web.archive.org/web/20081021033923/http://www.rockyfordcolo.com/ City of Rocky Ford] |{{sort|1887-08-19|August 19, 1887}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002734/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rocky%20Ford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|87}} |{{change|invert=on|3873|3957}} |align=right|{{ntsh|28}}2355&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>909&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|130}}1.6608&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3014&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|81}}0.0140&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0362&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|131}}1.6748&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3376&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0865190 |align=right|{{coord|38.050212|-103.722672|format=dms}} |- |[[Romeo, Colorado|Romeo]] |[https://web.archive.org/web/20080418094210/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=222 Town of Romeo] |{{sort|1923-09-04|September 4, 1923}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Conejos County, Colorado|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041440/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Romeo.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|208}} |{{change|invert=on|394|404}} |align=right|{{ntsh|70}}1715&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>662&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|250}}0.2332&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|251}}0.2332&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6041&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0865740 |align=right|{{coord|37.171819|-105.985414|format=dms}} |- |[[Rye, Colorado|Rye]] |[http://www.colorado.com/Rye.aspx Town of Rye] |{{sort|1937-11-22|November 22, 1937}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Pueblo County, Colorado|Pueblo County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000652/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Rye.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|153}} |align=right|{{ntsh|80}}1588&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>613&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|267}}0.0951&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2462&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0866895 |align=right|{{coord|37.921281|-104.932135|format=dms}} |- |[[Saguache, Colorado|Saguache]]<ref name=Saguache>Saguache is {{IPAc-en|s|ə|ˈ|w|ɒ|tʃ}}. This name comes from a [[Ute language]] word meaning "sand dunes". The [[Spanish language]] version of this name is usually spelled ''Saguache'', while the [[English language]] version is usually spelled ''Sawatch''.</ref> |[https://web.archive.org/web/20080418093749/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=158 Town of Saguache]<ref name=Saguache/> |{{sort|1891-08-13|August 13, 1891}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Saguache County, Colorado|Saguache County]]<ref name=County_Seat/><ref name=Saguache/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233743/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Saguache.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|197}} |{{change|invert=on|480|485}} |align=right|{{ntsh|115}}1215&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>469&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|215}}0.3985&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.0321&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0867005 |align=right|{{coord|38.086247|-106.140876|format=dms}} |- |[[Salida, Colorado|Salida]] |[http://www.cityofsalida.com/ City of Salida] |{{sort|1891-03-23|March 23, 1891}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Chaffee County, Colorado|Chaffee County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042811/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Salida.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|72}} |{{change|invert=on|5406|5236}} |align=right|{{ntsh|41}}2094&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>809&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|106}}2.5829&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|107}}2.5829&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.6896&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0867280 |align=right|{{coord|38.530275|-105.998784|format=dms}} |- |[[San Luis, Colorado|San Luis]] |[https://web.archive.org/web/20080418093804/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=160 Town of San Luis] |{{sort|1885-99-99|1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Costilla County, Colorado|Costilla County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003217/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/San%20Luis.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|182}} |{{change|invert=on|622|629}} |align=right|{{ntsh|130}}1108&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>428&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|200}}0.5595&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4490&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0868105 |align=right|{{coord|37.202341|-105.422469|format=dms}} |- |[[Sanford, Colorado|Sanford]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_conejos.html Town of Sanford]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1907-04-09|April 9, 1907}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Conejos County, Colorado|Conejos County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042955/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sanford.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|158}} |{{change|invert=on|870|879}} |align=right|{{ntsh|196}}594&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>229&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|138}}1.4645&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.7931&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0867830 |align=right|{{coord|37.257425|-105.900741|format=dms}} |- |[[Sawpit, Colorado|Sawpit]]<ref name=Sawpit>[[Sawpit, Colorado|Sawpit]] is served by the [[Placerville, Colorado|Placerville]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_san_miguel.html Town of Sawpit]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1896-99-99|1896}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[San Miguel County, Colorado|San Miguel County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042940/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sawpit.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|40}} |align=right|{{ntsh|100}}1333&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>515&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|271}}0.0307&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0796&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0868655 |align=right|{{coord|37.994621|-108.001189|format=dms}} |- |[[Sedgwick, Colorado|Sedgwick]] |[https://web.archive.org/web/20080418094505/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=271 Town of Sedgwick] |{{sort|1918-01-28|January 28, 1918}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Sedgwick County, Colorado|Sedgwick County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042920/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sedgwick.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|243}} |{{change|invert=on|145|146}} |align=right|{{ntsh|222}}425&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>164&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|228}}0.3338&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8647&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0868930 |align=right|{{coord|40.935068|-102.525674|format=dms}} |- |[[Seibert, Colorado|Seibert]] |[https://web.archive.org/web/20080418093809/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=161 Town of Seibert] |{{sort|1917-06-21|June 21, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222953/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Seibert.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|235}} |{{change|invert=on|218|181}} |align=right|{{ntsh|209}}525&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>203&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|226}}0.3428&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8880&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0869040 |align=right|{{coord|39.297967|-102.869524|format=dms}} |- |[[Severance, Colorado|Severance]] |[http://www.townofseverance.org/ Town of Severance] |{{sort|1920-11-20|November 20, 1920}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Severance.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|90}} |{{change|invert=on|3525|3165}} |align=right|{{ntsh|204}}555&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>214&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|66}}6.1160&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>15.8404&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|39}}0.0963&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2495&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|66}}6.2123&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>16.0899&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0869150 |align=right|{{coord|40.539441|-104.870121|format=dms}} |- |[[Sheridan, Colorado|Sheridan]] |[http://www.ci.sheridan.co.us/ City of Sheridan] |{{sort|1890-04-01|April 1, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Arapahoe County, Colorado|Arapahoe County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041727/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|69}} |{{change|invert=on|5949|5664}} |align=right|{{ntsh|23}}2644&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1021&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|115}}2.2220&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.7549&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|52}}0.0665&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1723&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|115}}2.2885&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.9273&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0869700 |align=right|{{coord|39.647757|-105.017457|format=dms}} |- |[[Sheridan Lake, Colorado|Sheridan Lake]] |[http://www.kcedfonline.org/sheridanlake.htm Town of Sheridan Lake] |{{sort|1951-06-11|June 11, 1951}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kiowa County, Colorado|Kiowa County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041711/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sheridan%20Lake.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|259}} |{{change|invert=on|88|88}} |align=right|{{ntsh|238}}284&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>110&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|229}}0.3171&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8212&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0869645 |align=right|{{coord|38.466677|-102.294142|format=dms}} |- |[[Silt, Colorado|Silt]] |[http://www.townofsilt.org/ Town of Silt] |{{sort|1915-05-19|May 19, 1915}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Garfield County, Colorado|Garfield County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000728/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silt.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|92}} |{{change|invert=on|3007|2930}} |align=right|{{ntsh|60}}1762&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>680&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|128}}1.6915&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.3809&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|59}}0.0456&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1181&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|130}}1.7371&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>4.4990&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870195 |align=right|{{coord|39.547648|-107.654073|format=dms}} |- |[[Silver Cliff, Colorado|Silver Cliff]] |[http://silvercliffco.com/ Town of Silver Cliff] |{{sort|1879-02-10|February 10, 1879}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Custer County, Colorado|Custer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041508/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Cliff.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|186}} |{{change|invert=on|584|587}} |align=right|{{ntsh|270}}37&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>14&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|27}}15.4639&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>40.0514&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|111}}0.0017&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0044&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|27}}15.4656&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>40.0558&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870250 |align=right|{{coord|38.129203|-105.399189|format=dms}} |- |[[Silver Plume, Colorado|Silver Plume]] |[http://www.townofsilverplume.org/ Town of Silver Plume] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615180352/http://www.townofsilverplume.org/ |date=2012-06-15 }} |{{sort|1880-09-24|September 24, 1880}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Clear Creek County, Colorado|Clear Creek County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041648/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silver%20Plume.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|239}} |{{change|invert=on|172|170}} |align=right|{{ntsh|191}}642&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>248&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|239}}0.2586&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6697&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|105}}0.0026&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0068&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|239}}0.2612&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6765&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870360 |align=right|{{coord|39.695445|-105.726666|format=dms}} |- |[[Silverthorne, Colorado|Silverthorne]] |[http://www.silverthorne.org/ Town of Silverthorne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129154446/http://www.silverthorne.org/ |date=2016-01-29 }} |{{sort|1967-09-05|September 5, 1967}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Summit County, Colorado|Summit County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023103/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverthorne.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|83}} |{{change|invert=on|4271|3887}} |align=right|{{ntsh|143}}1012&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>391&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|82}}3.9738&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.2920&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|56}}0.0568&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1472&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|82}}4.0306&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.4392&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870525 |align=right|{{coord|39.654012|-106.092443|format=dms}} |- |[[Silverton, Colorado|Silverton]] |[http://www.silverton.co.us/ Town of Silverton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913023446/http://www.silverton.co.us/ |date=2020-09-13 }} |{{sort|1885-11-15|November 15, 1885}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[San Juan County, Colorado|San Juan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041411/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Silverton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|179}} |{{change|invert=on|655|637}} |align=right|{{ntsh|180}}742&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>287&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|173}}0.8474&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.1947&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870580 |align=right|{{coord|37.811092|-107.664643|format=dms}} |- |[[Simla, Colorado|Simla]] |[https://web.archive.org/web/20080418095236/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=46 Town of Simla] |{{sort|1913-01-15|January 15, 1913}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Elbert County, Colorado|Elbert County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150547/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Simla.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|181}} |{{change|invert=on|627|618}} |align=right|{{ntsh|132}}1099&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>424&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|199}}0.5677&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4703&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0870635 |align=right|{{coord|39.141051|-104.081754|format=dms}} |- |[[Snowmass Village, Colorado|Snowmass Village]] |[http://www.tosv.com/ Town of Snowmass Village] |{{sort|1977-99-99|1977}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Pitkin County, Colorado|Pitkin County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223837/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Snowmass%20Village.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|94}} |{{change|invert=on|2898|2826}} |align=right|{{ntsh|264}}105&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>40&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|17}}27.3167&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>70.7498&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|47}}0.0820&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.2123&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|18}}27.3986&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>70.9621&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0871755 |align=right|{{coord|39.216872|-106.943974|format=dms}} |- |[[South Fork, Colorado|South Fork]] |[http://www.southfork.org/community/government.php Town of South Fork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803042517/http://www.southfork.org/community/government.php |date=2010-08-03 }} |{{sort|1992-05-19|May 19, 1992}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Rio Grande County, Colorado|Rio Grande County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083357/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/South%20Fork.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|212}} |{{change|invert=on|364|386}} |align=right|{{ntsh|256}}150&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>58&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|109}}2.4754&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.4112&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|116}}0.0009&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0023&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|109}}2.4763&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>6.4136&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0872395 |align=right|{{coord|37.669186|-106.642851|format=dms}} |- |[[Springfield, Colorado|Springfield]] |[http://www.springfieldcolorado.com/ Town of Springfield] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406224452/http://www.springfieldcolorado.com/ |date=2016-04-06 }} |{{sort|1889-01-16|January 16, 1889}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000336/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Springfield.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|128}} |{{change|invert=on|1405|1451}} |align=right|{{ntsh|113}}1260&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>486&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|153}}1.1263&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.9172&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0873330 |align=right|{{coord|37.404915|-102.618898|format=dms}} |- |[[Starkville, Colorado|Starkville]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_las_animas.html Town of Starkville]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1954-03-02|March 2, 1954}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035958/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Starkville.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|266}} |{{change|invert=on|53|59}} |align=right|{{ntsh|178}}755&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>291&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|270}}0.0729&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1888&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0873715 |align=right|{{coord|37.116820|-104.523298|format=dms}} |- |[[Steamboat Springs, Colorado|Steamboat Springs]] |[http://steamboatsprings.net/ City of Steamboat Springs] |{{sort|1900-07-19|July 19, 1900}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Routt County, Colorado|Routt County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041638/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Steamboat%20Springs.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|41}} |{{change|invert=on|12260|12088}} |align=right|{{ntsh|117}}1192&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>460&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|41}}10.1468&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>26.2800&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|82}}0.0129&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0334&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|41}}10.1597&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>26.3134&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0873825 |align=right|{{coord|40.475587|-106.822935|format=dms}} |- |[[Sterling, Colorado|Sterling]] |[http://www.sterlingcolo.com/ City of Sterling] |{{sort|1884-12-03|December 3, 1884}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Logan County, Colorado|Logan County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041622/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sterling.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|36}} |{{change|invert=on|14629|14777}} |align=right|{{ntsh|53}}1923&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>743&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|56}}7.6098&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>19.7092&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0873935 |align=right|{{coord|40.620706|-103.191867|format=dms}} |- |[[Stratton, Colorado|Stratton]] |[http://www.strattoncolorado.com/ Town of Stratton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010720092629/http://www.strattoncolorado.com/ |date=2001-07-20 }} |{{sort|1917-04-15|April 15, 1917}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041810/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Stratton.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|177}} |{{change|invert=on|663|658}} |align=right|{{ntsh|108}}1293&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>499&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|205}}0.5137&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.3305&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0874485 |align=right|{{coord|39.302883|-102.603473|format=dms}} |- |[[Sugar City, Colorado|Sugar City]] |[https://web.archive.org/web/20090827083950/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=297 Town of Sugar City] |{{sort|1900-07-02|July 2, 1900}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Crowley County, Colorado|Crowley County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045510/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Sugar%20City.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|228}} |{{change|invert=on|253|258}} |align=right|{{ntsh|192}}637&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>246&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|219}}0.3849&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.9968&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0874815 |align=right|{{coord|38.232773|-103.663312|format=dms}} |- |[[Superior, Colorado|Superior]] |[https://web.archive.org/web/20080111060617/http://www.townofsuperior.com/ Town of Superior] |{{sort|1904-06-10|June 10, 1904}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]]<br/>[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023107/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Superior.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|39}} |{{change|invert=on|12855|12483}} |align=right|{{ntsh|16}}3240&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1251&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|83}}3.9705&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.2835&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|60}}0.0406&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1052&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|83}}4.0111&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>10.3887&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0875640 |align=right|{{coord|39.931190|-105.159085|format=dms}} |- |[[Swink, Colorado|Swink]] |[https://web.archive.org/web/20090529053023/http://www.swinkcolorado.com/ Town of Swink] |{{sort|1906-06-06|June 6, 1906}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Otero County, Colorado|Otero County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041755/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Swink.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|183}} |{{change|invert=on|602|617}} |align=right|{{ntsh|32}}2307&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>891&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|238}}0.2644&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6847&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0875970 |align=right|{{coord|38.014148|-103.628163|format=dms}} |- |[[Telluride, Colorado|Telluride]] |[http://www.telluride-co.gov/ Town of Telluride] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403080857/http://www.telluride-co.gov/ |date=2016-04-03 }} |{{sort|1887-02-10|February 10, 1887}}<ref name=Columbia>[[Telluride, Colorado|Telluride]] was incorporated in 1887 as [[Telluride, Colorado#History|Columbia]].</ref> |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[San Miguel County, Colorado|San Miguel County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042033/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Telluride.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|107}} |{{change|invert=on|2369|2325}} |align=right|{{ntsh|136}}1062&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>410&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|118}}2.1832&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|119}}2.1832&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.6545&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0876795 |align=right|{{coord|37.939664|-107.817888|format=dms}} |- |[[Thornton, Colorado|Thornton]] |[http://www.cityofthornton.net/ City of Thornton] |{{sort|1956-06-12|June 12, 1956}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]]<br/>[[Weld County, Colorado|Weld County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224119/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Thornton.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|6}} |{{change|invert=on|130307|118772}} |align=right|{{ntsh|10}}3628&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1401&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|10}}35.1056&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>90.9232&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|8}}1.0541&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>2.7300&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|10}}36.1597&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>93.6532&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0877290 |align=right|{{coord|39.919420|-104.942808|format=dms}} |- |[[Timnath, Colorado|Timnath]] |[http://www.timnathcolorado.org/ Town of Timnath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021024093514/http://www.timnathcolorado.org/ |date=2002-10-24 }} |{{sort|1920-07-06|July 6, 1920}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041947/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Timnath.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|114}} |{{change|invert=on|1983|625}} |align=right|{{ntsh|236}}320&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>124&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|73}}4.8220&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.4890&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|77}}0.0168&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0435&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|73}}4.8388&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.5325&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0877510 |align=right|{{coord|40.533090|-104.961193|format=dms}} |- |[[Trinidad, Colorado|Trinidad]] |[https://web.archive.org/web/20111002155601/http://www.historictrinidad.com/city/ City of Trinidad] |{{sort|1879-12-30|December 30, 1879}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Las Animas County, Colorado|Las Animas County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054527/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Trinidad.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|53}} |{{change|invert=on|8193|9096}} |align=right|{{ntsh|154}}913&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>352&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|47}}9.2756&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.0238&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|119}}0.0004&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0010&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|47}}9.2760&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.0248&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0878610 |align=right|{{coord|37.173157|-104.490326|format=dms}} |- |[[Two Buttes, Colorado|Two Buttes]] |[https://web.archive.org/web/20110928100005/http://www.colorado.com/TwoButtes.aspx Town of Two Buttes] |{{sort|1911-10-19|October 19, 1911}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041803/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Two%20Buttes.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|267}} |{{change|invert=on|42|43}} |align=right|{{ntsh|255}}169&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>65&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|242}}0.2480&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|243}}0.2480&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6422&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0879270 |align=right|{{coord|37.560664|-102.396556|format=dms}} |- |[[Vail, Colorado|Vail]] |[http://www.vailgov.com/ Town of Vail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026064921/http://www.vailgov.com/ |date=2011-10-26 }} |{{sort|1966-99-99|1966}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Eagle County, Colorado|Eagle County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vail.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|73}} |{{change|invert=on|5328|5305}} |align=right|{{ntsh|124}}1137&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>439&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|75}}4.6711&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.0981&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|79}}0.0154&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0400&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|75}}4.6865&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>12.1381&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0880040 |align=right|{{coord|39.637527|-106.364526|format=dms}} |- |[[Victor, Colorado|Victor]] |[https://web.archive.org/web/20121030091929/http://www.victorcolorado.com/cityofvictor.htm City of Victor] |{{sort|1894-07-16|July 16, 1894}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Teller County, Colorado|Teller County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304035256/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Victor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|206}} |{{change|invert=on|400|397}} |align=right|{{ntsh|87}}1458&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>563&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|236}}0.2701&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6997&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0880865 |align=right|{{coord|38.709004|-105.141855|format=dms}} |- |[[Vilas, Colorado|Vilas]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Vilas]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1888-06-25|June 25, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041854/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vilas.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|253}} |{{change|invert=on|110|114}} |align=right|{{ntsh|159}}876&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>338&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|265}}0.1278&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.3311&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0881030 |align=right|{{coord|37.373664|-102.447416|format=dms}} |- |[[Vona, Colorado|Vona]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_kit_carson.html Town of Vona]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1919-08-09|August 9, 1919}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Kit Carson County, Colorado|Kit Carson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042639/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Vona.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|255}} |{{change|invert=on|107|106}} |align=right|{{ntsh|213}}488&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>188&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|253}}0.2213&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|254}}0.2213&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.5732&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0881690 |align=right|{{coord|39.302119|-102.743352|format=dms}} |- |[[Walden, Colorado|Walden]] |[https://web.archive.org/web/20080418094255/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=230 Town of Walden] |{{sort|1890-12-02|December 2, 1890}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Jackson County, Colorado|Jackson County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041649/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walden.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|184}} |{{change|invert=on|601|608}} |align=right|{{ntsh|61}}1760&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>680&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|227}}0.3352&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8683&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0882130 |align=right|{{coord|40.731584|-106.281336|format=dms}} |- |[[Walsenburg, Colorado|Walsenburg]] |[http://www.cityofwalsenburg.net/ City of Walsenburg] |{{sort|1873-06-16|June 16, 1873}} |[[#Statutory city|statutory city]] |[[Huerfano County, Colorado|Huerfano County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023113/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsenburg.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|95}} |{{change|invert=on|2896|3068}} |align=right|{{ntsh|148}}979&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>378&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|100}}2.9898&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>7.7435&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0882350 |align=right|{{coord|37.630598|-104.781719|format=dms}} |- |[[Walsh, Colorado|Walsh]] |[http://www.dola.colorado.gov/dlg/local_governments/lgov_baca.html Town of Walsh]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |{{sort|1928-07-19|July 19, 1928}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Baca County, Colorado|Baca County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224446/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Walsh.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|192}} |{{change|invert=on|524|546}} |align=right|{{ntsh|119}}1178&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>455&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|209}}0.4473&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.1584&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0882460 |align=right|{{coord|37.386107|-102.279933|format=dms}} |- |[[Ward, Colorado|Ward]] |[https://web.archive.org/web/20080418094230/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=226 Town of Ward] |{{sort|1896-06-09|June 9, 1896}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Boulder County, Colorado|Boulder County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223013/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Ward.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|241}} |{{change|invert=on|154|150}} |align=right|{{ntsh|243}}270&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>104&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|198}}0.5731&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4844&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|114}}0.0014&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0035&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|198}}0.5745&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1.4879&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0882735 |align=right|{{coord|40.073201|-105.515621|format=dms}} |- |[[Wellington, Colorado|Wellington]] |[http://www.townofwellington.com/ Town of Wellington] |{{sort|1905-11-10|November 10, 1905}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221706/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wellington.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|57}} |{{change|invert=on|7185|6289}} |align=right|{{ntsh|45}}1999&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>772&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|92}}3.3645&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.7140&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|99}}0.0047&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0123&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|92}}3.3693&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.7263&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0883230 |align=right|{{coord|40.699366|-105.005825|format=dms}} |- |[[Westcliffe, Colorado|Westcliffe]] |[http://www.townofwestcliffe.com/ Town of Westcliffe] |{{sort|1887-11-21|November 21, 1887}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Custer County, Colorado|Custer County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043406/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westcliffe.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|188}} |{{change|invert=on|572|568}} |align=right|{{ntsh|216}}457&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>177&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|150}}1.2351&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.1990&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|112}}0.0016&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0042&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|150}}1.2367&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.2032&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0883450 |align=right|{{coord|38.134203|-105.465306|format=dms}} |- |[[Westminster, Colorado|Westminster]] |[http://www.ci.westminster.co.us/ City of Westminster] |{{sort|1911-05-24|May 24, 1911}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Adams County, Colorado|Adams County]]<br/>[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041909/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Westminster.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|8}} |{{change|invert=on|112090|106114}} |align=right|{{ntsh|11}}3502&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1352&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|15}}31.6761&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>82.0407&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|1}}2.2765&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>5.8961&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|13}}33.9526&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>87.9368&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0883835 |align=right|{{coord|39.882190|-105.064426|format=dms}} |- |[[Wheat Ridge, Colorado|Wheat Ridge]] |[http://www.ci.wheatridge.co.us/ City of Wheat Ridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331050102/http://www.ci.wheatridge.co.us/ |date=2016-03-31 }} |{{sort|1969-08-20|August 20, 1969}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Jefferson County, Colorado|Jefferson County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223849/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wheat%20Ridge.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|24}} |{{change|invert=on|31034|30166}} |align=right|{{ntsh|14}}3301&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>1274&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|45}}9.3671&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.2606&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|22}}0.2458&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6367&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|44}}9.6129&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>24.8974&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0884440 |align=right|{{coord|39.772675|-105.104801|format=dms}} |- |[[Wiggins, Colorado|Wiggins]] |[https://web.archive.org/web/20080418095402/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=64 Town of Wiggins] |{{sort|1974-10-11|October 11, 1974}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Morgan County, Colorado|Morgan County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045424/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiggins.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|153}} |{{change|invert=on|895|893}} |align=right|{{ntsh|188}}678&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>262&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|143}}1.3265&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.4355&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|100}}0.0044&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0113&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|143}}1.3308&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>3.4468&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0884770 |align=right|{{coord|40.226588|-104.073498|format=dms}} |- |[[Wiley, Colorado|Wiley]] |[https://web.archive.org/web/20080418094336/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=242 Town of Wiley] |{{sort|1909-01-28|January 28, 1909}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Prowers County, Colorado|Prowers County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903150627/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wiley.pdf |date=2014-09-03 }} |align=center|{{nts|209}} |{{change|invert=on|387|405}} |align=right|{{ntsh|105}}1298&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>501&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|231}}0.3051&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.7902&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0885045 |align=right|{{coord|38.155356|-102.719248|format=dms}} |- |[[Williamsburg, Colorado|Williamsburg]]<ref name=Williamsburg>[[Williamsburg, Colorado|Williamsburg]] is served by the [[Florence, Colorado|Florence]] [[United States Postal Service|Post Office]].</ref> |[https://web.archive.org/web/20080418094546/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=280 Town of Williamsburg] |{{sort|1888-04-07|April 7, 1888}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Fremont County, Colorado|Fremont County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303224452/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Williamsburg.pdf |date=2016-03-03 }} |align=center|{{nts|180}} |{{change|invert=on|653|662}} |align=right|{{ntsh|254}}181&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>70&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|86}}3.5678&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>9.2405&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0885155 |align=right|{{coord|38.383984|-105.171179|format=dms}} |- |[[Windsor, Colorado|Windsor]] |[https://web.archive.org/web/20080114103943/http://www.ci.windsor.co.us/ Town of Windsor] |{{sort|1890-04-15|April 15, 1890}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Weld County, Colorado|Weld County]]<br/>[[Larimer County, Colorado|Larimer County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083352/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Windsor.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|27}} |{{change|invert=on|21106|18644}} |align=right|{{ntsh|162}}836&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>323&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|21}}24.4316&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>63.2776&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|19}}0.3185&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.8248&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|20}}24.7501&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>64.1025&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0885485 |align=right|{{coord|40.477555|-104.916800|format=dms}} |- |[[Winter Park, Colorado|Winter Park]] |[https://web.archive.org/web/20050513194906/http://www.winterparkgov.com/ Town of Winter Park] |{{sort|1979-09-01|September 1, 1979}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Grand County, Colorado|Grand County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304000941/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Winter%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|146}} |{{change|invert=on|955|999}} |align=right|{{ntsh|268}}57&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>22&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|26}}16.5337&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>42.8221&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0885705 |align=right|{{coord|39.877821|-105.782813|format=dms}} |- |[[Woodland Park, Colorado|Woodland Park]] |[http://www.city-woodlandpark.org/ City of Woodland Park] |{{sort|1891-06-06|June 6, 1891}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Teller County, Colorado|Teller County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002801/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Woodland%20Park.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|56}} |{{change|invert=on|7194|7200}} |align=right|{{ntsh|133}}1083&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>418&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|62}}6.6065&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|63}}6.6065&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>17.1108&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0886090 |align=right|{{coord|38.998706|-105.059533|format=dms}} |- |[[Wray, Colorado|Wray]] |[http://www.wrayco.net/ City of Wray] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419220115/http://www.wrayco.net/ |date=2012-04-19 }} |{{sort|1906-06-22|June 22, 1906}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Yuma County, Colorado|Yuma County]]<ref name=County_Seat/> |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304050245/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Wray.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|106}} |{{change|invert=on|2400|2342}} |align=right|{{ntsh|186}}695&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>268&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|90}}3.4376&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.9034&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|104}}0.0029&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.0075&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|90}}3.4405&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.9109&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0886310 |align=right|{{coord|40.079953|-102.228622|format=dms}} |- |[[Yampa, Colorado|Yampa]] |[https://web.archive.org/web/20080418095417/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=68 Town of Yampa] |{{sort|1907-02-25|February 25, 1907}} |[[#Statutory town|statutory town]] |[[Routt County, Colorado|Routt County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002105/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yampa.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|202}} |{{change|invert=on|436|429}} |align=right|{{ntsh|58}}1782&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>688&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|247}}0.2408&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|{{ntsh|123}}none |align=right|{{ntsh|248}}0.2408&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.6235&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0886475 |align=right|{{coord|40.152996|-106.908496|format=dms}} |- |[[Yuma, Colorado|Yuma]] |[https://web.archive.org/web/20080418094205/http://www.cmca.gen.co.us/Municipality.cfm?MunicipalityID=220 City of Yuma] |{{sort|1887-03-24|March 24, 1887}} |[[#Home rule municipality|home rule municipality]] |[[Yuma County, Colorado|Yuma County]] |[http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304083447/http://dtdapps.coloradodot.info/staticdata/Downloads/CityMaps/Yuma.pdf |date=2016-03-04 }} |align=center|{{nts|89}} |{{change|invert=on|3606|3524}} |align=right|{{ntsh|121}}1147&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>443&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|94}}3.1181&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.0760&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|61}}0.0387&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>0.1002&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=right|{{ntsh|93}}3.1568&nbsp;mi<sup>−2</sup>&nbsp;<br/>8.1761&nbsp;km<sup>−2</sup> |align=center|0886750 |align=right|{{coord|40.124400|-102.717612|format=dms}} |} <!-- THE PRECEDING TABLE CONTAINS DATA FROM THE UNITED STATES CENSUS BUREAU. DO NOT ALTER U.S. CENSUS DATA. --> ==Mga kaibhan ng munisipalidad== *Ang [[Denver, Colorado|Lungsod at Kondado ng Denver]] ay ang pinakamatanda at pinakamataong munisipalidad, gayon din kabisera ng estado. *Ang [[Castle Pines, Colorado|Lungsod ng Castle Pines]] ay ang pinakabatang munisipalidad sa Colorado. *Ag [[Georgetown, Colorado|Bayan ng Georgetown]] ay pinamamahalaan ng pinakamatandang karta ng munisipyo sa Colorado. *Ang [[Lakeside, Colorado|Bayan ng Lakeside]] ay ang pinakakaunti na taong munisipalidad sa Colorado. Kakatuwang nasa tabi ito ng Denver. *Ang [[Castle Rock, Colorado|Bayan ng Castle Rock]] ay ang pinakamataong bayan sa Colorado. *Ang [[Black Hawk, Colorado|Lungsod ng Blackhawk]] ay ang pinakakaunting taong lungsod at ''home rule municipality'' sa Colorado. *Ang [[Colorado Springs, Colorado|Lungsod ng Colorado Springs]] ay ang pinakamalawak na munisipalidad At binubuo ito ng malalawak na mga munisipalidad at pinakamataong ''home rule municipality'' sa Colorado. *Ang [[Sawpit, Colorado|Bayan ng Sawpit]] ay ang pang-apat na pinakakaunting taong munisipalidad sa Colorado. *Ang [[Mountain View, Colorado|Bayan ng Mountain View]] ay ang pinakamakapal na tinitirhang munisipalidad sa Colorado. *Ang [[Bonanza, Colorado|Town of Bonanza]] ay ang pinakakaunting taong lungsod at pangalawang pinakakaunting tao na munisipalidad sa [[Retasyon]]. *Ang mga lungsod ng [[Denver, Colorado|Denver]], [[Broomfield, Colorado|Broomfield]], at [[Leadville, Colorado|Leadville]] at mga bayan ng [[Pagosa Springs, Colorado|Pagosa Springs]], [[Silverton, Colorado|Silverton]], [[Walden, Colorado|Walden]], [[Lake City, Colorado|Lake City]], and [[Creede, Colorado|Creede]] ay mga tanging munisipaidad sa kani-kanilang mga kondado. ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} ==Mga kawing panlabas== {{sister project links}} *[http://www.colorado.gov/ State of Colorado] **[http://www.dola.state.co.us/ Colorado Department of Local Affairs] ***[https://web.archive.org/web/20091212060308/http://www.dola.state.co.us/dlg/local_governments/municipalities.html Active Colorado municipalities] ***[http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html Colorado municipal incorporations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202030057/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/muninc.html |date=2010-12-02 }} **{{Cite web |url=http://www.dot.state.co.us/ |title=Colorado Department of Transportation |access-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612125743/http://www.dot.state.co.us/ |archive-date=2007-06-12 |dead-url=yes |df= }} ***{{Cite web |url=http://www.dot.state.co.us/App_DTD_DataAccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps |title=CDOT maps |access-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701073723/http://www.dot.state.co.us/App_DTD_DataAccess/Maps/index.cfm?fuseaction=MapsMain&MenuType=Maps |archive-date=2007-07-01 |dead-url=yes |df= }} *[http://www.cml.org/ Colorado Municipal League] *[http://www.cmca.gen.co.us/ Colorado Municipal Clerks Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903203052/http://www.cmca.gen.co.us/ |date=2014-09-03 }} *[http://www.usa.gov/ United States Government] **[https://www.census.gov/ United States Census Bureau] ***{{Cite web |url=http://2010.census.gov/2010census/ |title=United States Census 2010 |access-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100320084325/http://2010.census.gov/2010census/ |archive-date=2010-03-20 |dead-url=yes |df= }} ***{{Cite web |url=http://www.census.gov/popest/estimates.php |title=United States population estimates |access-date=2010-01-07 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20061206215954/http://www.census.gov/popest/estimates.php |archive-date=2006-12-06 |dead-url=bot: unknown |df= }} ***[http://www.arcgis.com/home/webmap/viewer.html?url=http%3A%2F%2Ftigerweb.geo.census.gov%2Farcgis%2Frest%2Fservices%2FCensus2010%2FState_County%2FMapServer&source=sd ArcGIS Map with main cities and counties] ***{{Cite web |url=http://www.census.gov/cgi-bin/gazetteer |title=U.S. Gazetteer |access-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970101144813/http://www.census.gov/cgi-bin/gazetteer |archive-date=1997-01-01 |dead-url=yes |df= }} ***[http://factfinder.census.gov/ American Factfinder]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080521160844/http://factfinder.census.gov./ |date=2008-05-21 }} **[http://www.doi.gov/ U.S. Department of the Interior] ***[http://www.usgs.gov/ U.S. Geological Survey] ****[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/ Geographic Names Information System query] ***{{Cite web |url=http://www.nationalatlas.gov/ |title=National Atlas of the United States of America |access-date=2008-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205020547/http://www.nationalatlas.gov/ |archive-date=2008-12-05 |dead-url=yes |df= }} *[http://www.usps.com/ U.S. Postal Service] **{{Cite web |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |title=ZIP Code lookup |access-date=2006-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040927025424/http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |archive-date=2004-09-27 |dead-url=no |df= }} *[http://wikimapia.org/#lat=39.05&lon=-105.53&z=7&l=0&m=a Wikimapia map of Colorado] {{Colorado}} {{Mga talaan ng mga lungsod sa Estados Unidos}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod sa Estados Unidos ayon sa estado|Colorado]] ni3zur4q7iyjrwv7p5kzar47pob2dq6 Sparkle 0 290761 2205467 2205447 2026-04-30T12:24:03Z Ivan P. Clarin 84769 /* Sparkada */ 2205467 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Sparkle |type=Pampublikong kompanya ({{Pse2|GMA7|GMAP}}) |foundation={{start date and age|1995|8|12}} |founder= |location_city=[[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] |location_country=[[Pilipinas]] |location= |key_people=[[Felipe Gozon]], <small>''Pangulo''</small><br>Gigi Santiago-Lara, <small>''Pinuno''</small><br>[[Gina Alajar]], <small>''Direktor''</small><br>Simoun Ferrer, <small>''Pinuno para sa Talent Imaging and Marketing Unit''</small> |area_served=Buong bansa ([[Kalakhang Maynila]] at suburbs) |industry=Music & Entertainment |products=Music & Entertainment |services=Music & Entertainment |revenue= |operating_income= |net_income= |num_employees= |parent=[[GMA Network Inc.]] |divisions=[[GMA Pictures]]<br>[[GMA Music]] |subsid= |owner=[[Felipe Gozon]], CEO |homepage=[http://www.gmanetwork.com/artistcenter gmanetwork.com/artistcenter] |footnotes= }} Ang '''Sparkle''' (dating kilala bilang '''GMA Artist Center''' at kilala rin bilang '''Sparkle GMA Artist Center''') ay isang ahensya ng talento at tagagawa sa [[Pilipinas]] na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]] na itinatag noong 1997. Gumawa ito ng unang pangkat ng mga talento noong 1998 at orihinal na pinamumunuan ni [[Wyngard Tracy]]. Noong si [[Felipe Gozon|Felipe Gozon ang]] pumalit bilang Pangulo at CEO ng GMA Network, ang GMAAC ay pinamumunuan ni Ida Henares mula 2003-2013. Nagbibigay ang GMAAC ng mga aktor at direktor para sa mga film outfits ng iba't ibang mga kompanya sa paggawa ng pelikula sa bansa tulad ng para sa [[GMA Pictures]] at [[Regal Entertainment]], at mga mang-aawit para sa [[GMA Music]]. Noong 2011, ang slogan ng GMA Artist Center ay ang "Making Stars Shine". It also launched its theme song, "Let It Spark", which is sung by [[Psalms David]], XOXO and Thea Astley, on 8 February 2022.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle's theme song 'Let It Spark' will be released this February |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/85427/sparkles-theme-song-let-it-spark-will-be-released-this-february/story |access-date=March 4, 2022 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Noong 31 Disyembre 2021 sa New Year's Eve special ng [[GMA Network]], inanunsyo na papalitan ang pangalan na "Sparkle".<ref>{{Cite web|last=News|first=KAELA MALIG, GMA|title=Mr. M reveals story behind GMA Artist Center’s new look and name ‘Sparkle’|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/818309/mr-m-reveals-story-behind-gma-artist-center-s-new-look-and-name-sparkle/story/|access-date=2022-02-01|website=GMA News Online|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=GMA Artist Center starts 2022 brighter with new look and name: 'Sparkle'|url=https://mb.com.ph/2022/01/05/gma-artist-center-starts-2022-brighter-with-a-new-look-and-name-sparkle/|access-date=2022-01-10|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> == Mga Batches == === Sparkle Era === ==== Sparkle's Next Brightest Stars of 2022 ==== ''Talaan ng mga Sparkle's Next Brightest Stars ng 2022''.<ref>{{Cite web |last=Pinlac |first=Beatrice |date=January 14, 2022 |title=Introducing Sparkle's Next Brightest Stars for 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/14979/introducing-sparkles-next-brightest-stars-of-2022/photo |access-date=April 24, 2023 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 14, 2022 |title=Sparkle unveils its 'Next Brightest Stars for 2022' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/84648/sparkle-unveils-its-next-brightest-stars-for-2022/story |access-date=April 24, 2022 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=20em|*[[Bianca Umali]] *[[Ysabel Ortega]] *[[Gabbi Garcia]] *[[Sanya Lopez]] *[[Khalil Ramos]] *[[Derrick Monasterio]] *[[Miguel Tanfelix]] *[[Ruru Madrid]]}} ==== Sparkle Sweethearts ==== ''Talaan ng mga Sparkle Sweethearts''.<ref>{{Cite web |last=Donato |first=Jerry |date=March 3, 2022 |title=New Kapuso pairings to brighten up the small screen |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/03/03/2164449/new-kapuso-pairings-brighten-small-screen |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Philippine Star|Philstar.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alpad |first=Christina |date=March 1, 2022 |title=New sweethearts 'Sparkle' on screen |url=https://www.manilatimes.net/2022/03/01/entertainment-lifestyle/show-times/new-sweethearts-sparkle-on-screen/1834479 |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 20, 2022 |title=Sparkle sweethearts |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |access-date=April 24, 2023 |website=[[Malaya (newspaper)|malaya.com.ph]] |language=en-US |archive-date=24 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424041100/https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |url-status=dead }}</ref> * [[Kyline Alcantara]] at Mavy Legaspi * [[Sofia Pablo]] at [[Allen Ansay]] * [[Althea Ablan]] at [[Bruce Roeland]] * [[Shayne Sava]] at Abdul Raman * Zonia Mejia at Jamir Zabarte ==== Sparkada ==== ''Talaan ng mga Sparkada''.<ref>{{Cite news |date=May 1, 2021 |title=Introducing Sparkle’s ‘Sparkada’ |volume=36 |page=3B |work=[[Manila Standard|Manila Standard Sunday]] |issue=80 |editor-last=Wang |editor-first=Nickie |url=https://pressreader.com/article/281809992468064 |access-date=April 20, 2023}}</ref> The group consists of 17 young artists.<ref>{{Cite news |date=July 30, 2022 |title=Sparkada members all aglow for GMA Gala |volume=123 |page=B12 |work=[[The Manila Times]] |issue=293 |url=https://pressreader.com/article/282252374279230 |access-date=April 19, 2023}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Caitlyn Stave *Vanessa Pena *Roxie Smith *Dilek Montemayor *Kirsten Gonzales *[[Cheska Fausto]] *Lauren King *Tanya Ramos *Vince Maristela *[[Raheel Bhyria]] *[[Larkin Castor]] *[[Jeff Moses]] *[[Sean Lucas]] *Saviour Ramos *Kim Perez *[[Anjay Anson]] *[[Prince Carlos]] *Michael Sager}} ==== Sparkle Teens ==== ''Talaan ng mga Sparkle Teens''.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle gives first look of Sparkle Teens |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100297/sparkle-gives-first-look-of-sparkle-teens/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 19, 2022|title=These Sparkle Teens will be your newest ''artista'' faves |url=https://mb.com.ph/2023/4/19/these-sparkle-teens-will-be-your-newest-artista-faves |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle Teens shine bright at their grand media conference |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100495/sparkle-teens-shine-bright-at-their-grand-media-conference/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> Prior to their launch, the batch originally had 20 talents, until the untimely passing of one of the members due to a vehicular accident in March 2023.<ref>{{Cite web |last=Calucin |first=Diann Ivy C |date=March 25, 2023 |title=Teen actor, 2 others die in QC car crash |url=https://mb.com.ph/2023/3/24/article-269 |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rula |first=Gorgy |last2=Olea |first2=Jerry |last3=Ferrer |first3=Noel |display-authors=1 |title=Launching ''ng'' Sparkle Teens, ''tuloy sa kabila ng pagkamatay ni'' Andrei Sison |trans-title=Launching of Sparkle Teens pushes through despite death of Andrei Sison |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/172380/sparkle-teens-andrei-sison-a4118-20230327 |access-date=April 20, 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Waynona Collings *Charlie Fleming *[[Ashley Sarmiento]] *Keisha Serna *Gaea Mischa *Selina Griffin *Naomi Park *Liana Mae *Aya Domingo *[[Princess Aliyah]] *[[John Clifford]] *[[Lee Victor]] *[[James David Graham|James Graham]] *Roi David *[[Aidan Veneracion]] *Josh Ford *[[Bryce Eusebio]] *[[Marco Masa]] *[[Zyren Dela Cruz]] *Andrei Sison {{small|(until March 2023)}}}} === Gallery === <gallery> Talaksan:Jason Abalos.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jason Abalos]] Talaksan:Bea Binene.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Bea Binene]] Talaksan:Glaiza de Castro.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Glaiza de Castro]] Talaksan:Ivan Dorschner at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ivan Dorschner]] Talaksan:Barbie Forteza.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Barbie Forteza]] Talaksan:Sanya Lopez at GMAAC Skyranch Date.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Sanya Lopez]] Talaksan:Ruru Madrid.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ruru Madrid]] Talaksan:Addy Raj at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Addy Raj]] Talaksan:Jackie Rice (Actress).jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jackie Rice]] Talaksan:Alden Richards in 2023.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Alden Richards]] Talaksan:Jak Roberto at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jak Roberto]] </gallery> == Dating mga talento == ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] a7fz4cdib93vwmq6b2gma9a4b4ovvox 2205468 2205467 2026-04-30T12:27:03Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga Batches */ 2205468 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Sparkle |type=Pampublikong kompanya ({{Pse2|GMA7|GMAP}}) |foundation={{start date and age|1995|8|12}} |founder= |location_city=[[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] |location_country=[[Pilipinas]] |location= |key_people=[[Felipe Gozon]], <small>''Pangulo''</small><br>Gigi Santiago-Lara, <small>''Pinuno''</small><br>[[Gina Alajar]], <small>''Direktor''</small><br>Simoun Ferrer, <small>''Pinuno para sa Talent Imaging and Marketing Unit''</small> |area_served=Buong bansa ([[Kalakhang Maynila]] at suburbs) |industry=Music & Entertainment |products=Music & Entertainment |services=Music & Entertainment |revenue= |operating_income= |net_income= |num_employees= |parent=[[GMA Network Inc.]] |divisions=[[GMA Pictures]]<br>[[GMA Music]] |subsid= |owner=[[Felipe Gozon]], CEO |homepage=[http://www.gmanetwork.com/artistcenter gmanetwork.com/artistcenter] |footnotes= }} Ang '''Sparkle''' (dating kilala bilang '''GMA Artist Center''' at kilala rin bilang '''Sparkle GMA Artist Center''') ay isang ahensya ng talento at tagagawa sa [[Pilipinas]] na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]] na itinatag noong 1997. Gumawa ito ng unang pangkat ng mga talento noong 1998 at orihinal na pinamumunuan ni [[Wyngard Tracy]]. Noong si [[Felipe Gozon|Felipe Gozon ang]] pumalit bilang Pangulo at CEO ng GMA Network, ang GMAAC ay pinamumunuan ni Ida Henares mula 2003-2013. Nagbibigay ang GMAAC ng mga aktor at direktor para sa mga film outfits ng iba't ibang mga kompanya sa paggawa ng pelikula sa bansa tulad ng para sa [[GMA Pictures]] at [[Regal Entertainment]], at mga mang-aawit para sa [[GMA Music]]. Noong 2011, ang slogan ng GMA Artist Center ay ang "Making Stars Shine". It also launched its theme song, "Let It Spark", which is sung by [[Psalms David]], XOXO and Thea Astley, on 8 February 2022.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle's theme song 'Let It Spark' will be released this February |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/85427/sparkles-theme-song-let-it-spark-will-be-released-this-february/story |access-date=March 4, 2022 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Noong 31 Disyembre 2021 sa New Year's Eve special ng [[GMA Network]], inanunsyo na papalitan ang pangalan na "Sparkle".<ref>{{Cite web|last=News|first=KAELA MALIG, GMA|title=Mr. M reveals story behind GMA Artist Center’s new look and name ‘Sparkle’|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/818309/mr-m-reveals-story-behind-gma-artist-center-s-new-look-and-name-sparkle/story/|access-date=2022-02-01|website=GMA News Online|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=GMA Artist Center starts 2022 brighter with new look and name: 'Sparkle'|url=https://mb.com.ph/2022/01/05/gma-artist-center-starts-2022-brighter-with-a-new-look-and-name-sparkle/|access-date=2022-01-10|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> == Mga Batches == === Sparkle Era === ==== Sparkle's Next Brightest Stars of 2022 ==== ''Talaan ng mga Sparkle's Next Brightest Stars ng 2022''.<ref>{{Cite web |last=Pinlac |first=Beatrice |date=January 14, 2022 |title=Introducing Sparkle's Next Brightest Stars for 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/14979/introducing-sparkles-next-brightest-stars-of-2022/photo |access-date=April 24, 2023 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 14, 2022 |title=Sparkle unveils its 'Next Brightest Stars for 2022' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/84648/sparkle-unveils-its-next-brightest-stars-for-2022/story |access-date=April 24, 2022 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=20em|*[[Bianca Umali]] *[[Ysabel Ortega]] *[[Gabbi Garcia]] *[[Sanya Lopez]] *[[Khalil Ramos]] *[[Derrick Monasterio]] *[[Miguel Tanfelix]] *[[Ruru Madrid]]}} ==== Sparkle Sweethearts ==== ''Talaan ng mga Sparkle Sweethearts''.<ref>{{Cite web |last=Donato |first=Jerry |date=March 3, 2022 |title=New Kapuso pairings to brighten up the small screen |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/03/03/2164449/new-kapuso-pairings-brighten-small-screen |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Philippine Star|Philstar.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alpad |first=Christina |date=March 1, 2022 |title=New sweethearts 'Sparkle' on screen |url=https://www.manilatimes.net/2022/03/01/entertainment-lifestyle/show-times/new-sweethearts-sparkle-on-screen/1834479 |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 20, 2022 |title=Sparkle sweethearts |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |access-date=April 24, 2023 |website=[[Malaya (newspaper)|malaya.com.ph]] |language=en-US |archive-date=24 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424041100/https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |url-status=dead }}</ref> * [[Kyline Alcantara]] at Mavy Legaspi * [[Sofia Pablo]] at [[Allen Ansay]] * [[Althea Ablan]] at [[Bruce Roeland]] * [[Shayne Sava]] at Abdul Raman * Zonia Mejia at Jamir Zabarte ==== Sparkada ==== ''Talaan ng mga Sparkada''.<ref>{{Cite news |date=May 1, 2021 |title=Introducing Sparkle’s ‘Sparkada’ |volume=36 |page=3B |work=[[Manila Standard|Manila Standard Sunday]] |issue=80 |editor-last=Wang |editor-first=Nickie |url=https://pressreader.com/article/281809992468064 |access-date=April 20, 2023}}</ref> The group consists of 17 young artists.<ref>{{Cite news |date=July 30, 2022 |title=Sparkada members all aglow for GMA Gala |volume=123 |page=B12 |work=[[The Manila Times]] |issue=293 |url=https://pressreader.com/article/282252374279230 |access-date=April 19, 2023}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Caitlyn Stave *Vanessa Pena *Roxie Smith *Dilek Montemayor *Kirsten Gonzales *[[Cheska Fausto]] *Lauren King *Tanya Ramos *Vince Maristela *[[Raheel Bhyria]] *[[Larkin Castor]] *[[Jeff Moses]] *[[Sean Lucas]] *Saviour Ramos *Kim Perez *[[Anjay Anson]] *[[Prince Carlos]] *Michael Sager}} ==== Sparkle Teens ==== ''Talaan ng mga Sparkle Teens''.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle gives first look of Sparkle Teens |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100297/sparkle-gives-first-look-of-sparkle-teens/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 19, 2022|title=These Sparkle Teens will be your newest ''artista'' faves |url=https://mb.com.ph/2023/4/19/these-sparkle-teens-will-be-your-newest-artista-faves |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle Teens shine bright at their grand media conference |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100495/sparkle-teens-shine-bright-at-their-grand-media-conference/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> Prior to their launch, the batch originally had 20 talents, until the untimely passing of one of the members due to a vehicular accident in March 2023.<ref>{{Cite web |last=Calucin |first=Diann Ivy C |date=March 25, 2023 |title=Teen actor, 2 others die in QC car crash |url=https://mb.com.ph/2023/3/24/article-269 |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rula |first=Gorgy |last2=Olea |first2=Jerry |last3=Ferrer |first3=Noel |display-authors=1 |title=Launching ''ng'' Sparkle Teens, ''tuloy sa kabila ng pagkamatay ni'' Andrei Sison |trans-title=Launching of Sparkle Teens pushes through despite death of Andrei Sison |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/172380/sparkle-teens-andrei-sison-a4118-20230327 |access-date=April 20, 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Waynona Collings *Charlie Fleming *[[Ashley Sarmiento]] *Keisha Serna *Gaea Mischa *Selina Griffin *Naomi Park *Liana Mae *Aya Domingo *[[Princess Aliyah]] *John Clifford *[[Lee Victor]] *[[James David Graham|James Graham]] *Roi David *[[Aidan Veneracion]] *Josh Ford *[[Bryce Eusebio]] *[[Marco Masa]] *Zyren Dela Cruz *Andrei Sison {{small|(until March 2023)}}}} === Gallery === <gallery> Talaksan:Jason Abalos.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jason Abalos]] Talaksan:Bea Binene.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Bea Binene]] Talaksan:Glaiza de Castro.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Glaiza de Castro]] Talaksan:Ivan Dorschner at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ivan Dorschner]] Talaksan:Barbie Forteza.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Barbie Forteza]] Talaksan:Sanya Lopez at GMAAC Skyranch Date.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Sanya Lopez]] Talaksan:Ruru Madrid.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ruru Madrid]] Talaksan:Addy Raj at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Addy Raj]] Talaksan:Jackie Rice (Actress).jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jackie Rice]] Talaksan:Alden Richards in 2023.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Alden Richards]] Talaksan:Jak Roberto at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jak Roberto]] </gallery> == Dating mga talento == ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] sgem6ailflow1vh3k0kd8awa8lmha03 2205767 2205468 2026-05-01T10:59:53Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga Batches */ 2205767 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Sparkle |type=Pampublikong kompanya ({{Pse2|GMA7|GMAP}}) |foundation={{start date and age|1995|8|12}} |founder= |location_city=[[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] |location_country=[[Pilipinas]] |location= |key_people=[[Felipe Gozon]], <small>''Pangulo''</small><br>Gigi Santiago-Lara, <small>''Pinuno''</small><br>[[Gina Alajar]], <small>''Direktor''</small><br>Simoun Ferrer, <small>''Pinuno para sa Talent Imaging and Marketing Unit''</small> |area_served=Buong bansa ([[Kalakhang Maynila]] at suburbs) |industry=Music & Entertainment |products=Music & Entertainment |services=Music & Entertainment |revenue= |operating_income= |net_income= |num_employees= |parent=[[GMA Network Inc.]] |divisions=[[GMA Pictures]]<br>[[GMA Music]] |subsid= |owner=[[Felipe Gozon]], CEO |homepage=[http://www.gmanetwork.com/artistcenter gmanetwork.com/artistcenter] |footnotes= }} Ang '''Sparkle''' (dating kilala bilang '''GMA Artist Center''' at kilala rin bilang '''Sparkle GMA Artist Center''') ay isang ahensya ng talento at tagagawa sa [[Pilipinas]] na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]] na itinatag noong 1997. Gumawa ito ng unang pangkat ng mga talento noong 1998 at orihinal na pinamumunuan ni [[Wyngard Tracy]]. Noong si [[Felipe Gozon|Felipe Gozon ang]] pumalit bilang Pangulo at CEO ng GMA Network, ang GMAAC ay pinamumunuan ni Ida Henares mula 2003-2013. Nagbibigay ang GMAAC ng mga aktor at direktor para sa mga film outfits ng iba't ibang mga kompanya sa paggawa ng pelikula sa bansa tulad ng para sa [[GMA Pictures]] at [[Regal Entertainment]], at mga mang-aawit para sa [[GMA Music]]. Noong 2011, ang slogan ng GMA Artist Center ay ang "Making Stars Shine". It also launched its theme song, "Let It Spark", which is sung by [[Psalms David]], XOXO and Thea Astley, on 8 February 2022.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle's theme song 'Let It Spark' will be released this February |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/85427/sparkles-theme-song-let-it-spark-will-be-released-this-february/story |access-date=March 4, 2022 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Noong 31 Disyembre 2021 sa New Year's Eve special ng [[GMA Network]], inanunsyo na papalitan ang pangalan na "Sparkle".<ref>{{Cite web|last=News|first=KAELA MALIG, GMA|title=Mr. M reveals story behind GMA Artist Center’s new look and name ‘Sparkle’|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/818309/mr-m-reveals-story-behind-gma-artist-center-s-new-look-and-name-sparkle/story/|access-date=2022-02-01|website=GMA News Online|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=GMA Artist Center starts 2022 brighter with new look and name: 'Sparkle'|url=https://mb.com.ph/2022/01/05/gma-artist-center-starts-2022-brighter-with-a-new-look-and-name-sparkle/|access-date=2022-01-10|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> == Mga Batches == === Sparkle Era === ==== Sparkle's Next Brightest Stars of 2022 ==== ''Talaan ng mga Sparkle's Next Brightest Stars ng 2022''.<ref>{{Cite web |last=Pinlac |first=Beatrice |date=January 14, 2022 |title=Introducing Sparkle's Next Brightest Stars for 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/14979/introducing-sparkles-next-brightest-stars-of-2022/photo |access-date=April 24, 2023 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 14, 2022 |title=Sparkle unveils its 'Next Brightest Stars for 2022' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/84648/sparkle-unveils-its-next-brightest-stars-for-2022/story |access-date=April 24, 2022 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=20em|*[[Bianca Umali]] *[[Ysabel Ortega]] *[[Gabbi Garcia]] *[[Sanya Lopez]] *[[Khalil Ramos]] *[[Derrick Monasterio]] *[[Miguel Tanfelix]] *[[Ruru Madrid]]}} ==== Sparkle Sweethearts ==== ''Talaan ng mga Sparkle Sweethearts''.<ref>{{Cite web |last=Donato |first=Jerry |date=March 3, 2022 |title=New Kapuso pairings to brighten up the small screen |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/03/03/2164449/new-kapuso-pairings-brighten-small-screen |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Philippine Star|Philstar.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alpad |first=Christina |date=March 1, 2022 |title=New sweethearts 'Sparkle' on screen |url=https://www.manilatimes.net/2022/03/01/entertainment-lifestyle/show-times/new-sweethearts-sparkle-on-screen/1834479 |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 20, 2022 |title=Sparkle sweethearts |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |access-date=April 24, 2023 |website=[[Malaya (newspaper)|malaya.com.ph]] |language=en-US |archive-date=24 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424041100/https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |url-status=dead }}</ref> * [[Kyline Alcantara]] at Mavy Legaspi * [[Sofia Pablo]] at [[Allen Ansay]] * [[Althea Ablan]] at [[Bruce Roeland]] * [[Shayne Sava]] at Abdul Raman * Zonia Mejia at Jamir Zabarte ==== Sparkada ==== ''Talaan ng mga Sparkada''.<ref>{{Cite news |date=May 1, 2021 |title=Introducing Sparkle’s ‘Sparkada’ |volume=36 |page=3B |work=[[Manila Standard|Manila Standard Sunday]] |issue=80 |editor-last=Wang |editor-first=Nickie |url=https://pressreader.com/article/281809992468064 |access-date=April 20, 2023}}</ref> The group consists of 17 young artists.<ref>{{Cite news |date=July 30, 2022 |title=Sparkada members all aglow for GMA Gala |volume=123 |page=B12 |work=[[The Manila Times]] |issue=293 |url=https://pressreader.com/article/282252374279230 |access-date=April 19, 2023}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Caitlyn Stave *Vanessa Pena *Roxie Smith *Dilek Montemayor *Kirsten Gonzales *[[Cheska Fausto]] *Lauren King *Tanya Ramos *Vince Maristela *[[Raheel Bhyria]] *[[Larkin Castor]] *[[Jeff Moses]] *[[Sean Lucas]] *Saviour Ramos *Kim Perez *[[Anjay Anson]] *[[Prince Carlos]] *Michael Sager}} ==== Sparkle Teens ==== ''Talaan ng mga Sparkle Teens''.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle gives first look of Sparkle Teens |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100297/sparkle-gives-first-look-of-sparkle-teens/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 19, 2022|title=These Sparkle Teens will be your newest ''artista'' faves |url=https://mb.com.ph/2023/4/19/these-sparkle-teens-will-be-your-newest-artista-faves |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle Teens shine bright at their grand media conference |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100495/sparkle-teens-shine-bright-at-their-grand-media-conference/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> Prior to their launch, the batch originally had 20 talents, until the untimely passing of one of the members due to a vehicular accident in March 2023.<ref>{{Cite web |last=Calucin |first=Diann Ivy C |date=March 25, 2023 |title=Teen actor, 2 others die in QC car crash |url=https://mb.com.ph/2023/3/24/article-269 |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rula |first=Gorgy |last2=Olea |first2=Jerry |last3=Ferrer |first3=Noel |display-authors=1 |title=Launching ''ng'' Sparkle Teens, ''tuloy sa kabila ng pagkamatay ni'' Andrei Sison |trans-title=Launching of Sparkle Teens pushes through despite death of Andrei Sison |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/172380/sparkle-teens-andrei-sison-a4118-20230327 |access-date=April 20, 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Waynona Collings *Charlie Fleming *Ashley Sarmiento *Keisha Serna *Gaea Mischa *Selina Griffin *Naomi Park *Liana Mae *Aya Domingo *[[Princess Aliyah]] *John Clifford *[[Lee Victor]] *[[James David Graham|James Graham]] *Roi David *Aidan Veneracion *Josh Ford *[[Bryce Eusebio]] *[[Marco Masa]] *[[Zyren Dela Cruz]] *Andrei Sison {{small|(until March 2023)}}}} === Gallery === <gallery> Talaksan:Jason Abalos.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jason Abalos]] Talaksan:Bea Binene.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Bea Binene]] Talaksan:Glaiza de Castro.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Glaiza de Castro]] Talaksan:Ivan Dorschner at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ivan Dorschner]] Talaksan:Barbie Forteza.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Barbie Forteza]] Talaksan:Sanya Lopez at GMAAC Skyranch Date.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Sanya Lopez]] Talaksan:Ruru Madrid.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ruru Madrid]] Talaksan:Addy Raj at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Addy Raj]] Talaksan:Jackie Rice (Actress).jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jackie Rice]] Talaksan:Alden Richards in 2023.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Alden Richards]] Talaksan:Jak Roberto at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jak Roberto]] </gallery> == Dating mga talento == ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] 9afky75hkmxx4y29mt4pfyc3tjyxod0 2205768 2205767 2026-05-01T11:01:57Z Ivan P. Clarin 84769 2205768 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Sparkle |type=Pampublikong kompanya ({{Pse2|GMA7|GMAP}}) |foundation={{start date and age|1995|8|12}} |founder= |location_city=[[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]] |location_country=[[Pilipinas]] |location= |key_people=[[Felipe Gozon]], <small>''Pangulo''</small><br>Gigi Santiago-Lara, <small>''Pinuno''</small><br>[[Gina Alajar]], <small>''Direktor''</small><br>Simoun Ferrer, <small>''Pinuno para sa Talent Imaging and Marketing Unit''</small> |area_served=Buong bansa ([[Kalakhang Maynila]] at suburbs) |industry=Music & Entertainment |products=Music & Entertainment |services=Music & Entertainment |revenue= |operating_income= |net_income= |num_employees= |parent=[[GMA Network Inc.]] |divisions=[[GMA Pictures]]<br>[[GMA Music]] |subsid= |owner=[[Felipe Gozon]], CEO |homepage=[http://www.gmanetwork.com/artistcenter gmanetwork.com/artistcenter] |footnotes= }} Ang '''Sparkle''' (dating kilala bilang '''GMA Artist Center''' at kilala rin bilang '''Sparkle GMA Artist Center''') ay isang ahensya ng talento at tagagawa sa [[Pilipinas]] na nakabase sa [[Kalakhang Maynila]] na itinatag noong 1997. Gumawa ito ng unang pangkat ng mga talento noong 1998 at orihinal na pinamumunuan ni [[Wyngard Tracy]]. Noong si [[Felipe Gozon|Felipe Gozon ang]] pumalit bilang Pangulo at CEO ng GMA Network, ang GMAAC ay pinamumunuan ni Ida Henares mula 2003-2013. Nagbibigay ang GMAAC ng mga aktor at direktor para sa mga film outfits ng iba't ibang mga kompanya sa paggawa ng pelikula sa bansa tulad ng para sa [[GMA Pictures]] at [[Regal Entertainment]], at mga mang-aawit para sa [[GMA Music]]. Noong 2011, ang slogan ng GMA Artist Center ay ang "Making Stars Shine". It also launched its theme song, "Let It Spark", which is sung by [[Psalms David]], XOXO and Thea Astley, on 8 February 2022.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle's theme song 'Let It Spark' will be released this February |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/85427/sparkles-theme-song-let-it-spark-will-be-released-this-february/story |access-date=March 4, 2022 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Noong 31 Disyembre 2021 sa New Year's Eve special ng [[GMA Network]], inanunsyo na papalitan ang pangalan na "Sparkle".<ref>{{Cite web|last=News|first=KAELA MALIG, GMA|title=Mr. M reveals story behind GMA Artist Center’s new look and name ‘Sparkle’|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/818309/mr-m-reveals-story-behind-gma-artist-center-s-new-look-and-name-sparkle/story/|access-date=2022-02-01|website=GMA News Online|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-05|title=GMA Artist Center starts 2022 brighter with new look and name: 'Sparkle'|url=https://mb.com.ph/2022/01/05/gma-artist-center-starts-2022-brighter-with-a-new-look-and-name-sparkle/|access-date=2022-01-10|website=Manila Bulletin|language=en-US}}</ref> == Mga Batches == === Sparkle Era === ==== Sparkle's Next Brightest Stars of 2022 ==== ''Talaan ng mga Sparkle's Next Brightest Stars ng 2022''.<ref>{{Cite web |last=Pinlac |first=Beatrice |date=January 14, 2022 |title=Introducing Sparkle's Next Brightest Stars for 2022 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/14979/introducing-sparkles-next-brightest-stars-of-2022/photo |access-date=April 24, 2023 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 14, 2022 |title=Sparkle unveils its 'Next Brightest Stars for 2022' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/84648/sparkle-unveils-its-next-brightest-stars-for-2022/story |access-date=April 24, 2022 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=20em|*[[Bianca Umali]] *[[Ysabel Ortega]] *[[Gabbi Garcia]] *[[Sanya Lopez]] *[[Khalil Ramos]] *[[Derrick Monasterio]] *[[Miguel Tanfelix]] *[[Ruru Madrid]]}} ==== Sparkle Sweethearts ==== ''Talaan ng mga Sparkle Sweethearts''.<ref>{{Cite web |last=Donato |first=Jerry |date=March 3, 2022 |title=New Kapuso pairings to brighten up the small screen |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/03/03/2164449/new-kapuso-pairings-brighten-small-screen |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Philippine Star|Philstar.com]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alpad |first=Christina |date=March 1, 2022 |title=New sweethearts 'Sparkle' on screen |url=https://www.manilatimes.net/2022/03/01/entertainment-lifestyle/show-times/new-sweethearts-sparkle-on-screen/1834479 |access-date=April 24, 2023 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 20, 2022 |title=Sparkle sweethearts |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |access-date=April 24, 2023 |website=[[Malaya (newspaper)|malaya.com.ph]] |language=en-US |archive-date=24 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424041100/https://malaya.com.ph/news_entertainment/sparkle-sweethearts/ |url-status=dead }}</ref> * [[Kyline Alcantara]] at Mavy Legaspi * [[Sofia Pablo]] at [[Allen Ansay]] * [[Althea Ablan]] at [[Bruce Roeland]] * [[Shayne Sava]] at Abdul Raman * Zonia Mejia at Jamir Zabarte ==== Sparkada ==== ''Talaan ng mga Sparkada''.<ref>{{Cite news |date=May 1, 2021 |title=Introducing Sparkle’s ‘Sparkada’ |volume=36 |page=3B |work=[[Manila Standard|Manila Standard Sunday]] |issue=80 |editor-last=Wang |editor-first=Nickie |url=https://pressreader.com/article/281809992468064 |access-date=April 20, 2023}}</ref> The group consists of 17 young artists.<ref>{{Cite news |date=July 30, 2022 |title=Sparkada members all aglow for GMA Gala |volume=123 |page=B12 |work=[[The Manila Times]] |issue=293 |url=https://pressreader.com/article/282252374279230 |access-date=April 19, 2023}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Caitlyn Stave *Vanessa Pena *Roxie Smith *Dilek Montemayor *Kirsten Gonzales *[[Cheska Fausto]] *Lauren King *Tanya Ramos *[[Wikipedia:Balangkas/Vince Maristela|Vince Maristela]] *[[Raheel Bhyria]] *[[Larkin Castor]] *Jeff Moses *[[Sean Lucas]] *[[Wikipedia:Balangkas/Saviour Ramos|Saviour Ramos]] *Kim Perez *[[Anjay Anson]] *[[Prince Carlos]] *Michael Sager}} ==== Sparkle Teens ==== ''Talaan ng mga Sparkle Teens''.<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle gives first look of Sparkle Teens |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100297/sparkle-gives-first-look-of-sparkle-teens/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 19, 2022|title=These Sparkle Teens will be your newest ''artista'' faves |url=https://mb.com.ph/2023/4/19/these-sparkle-teens-will-be-your-newest-artista-faves |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Maine |title=Sparkle Teens shine bright at their grand media conference |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/100495/sparkle-teens-shine-bright-at-their-grand-media-conference/story |access-date=April 20, 2023 |website=[[GMA New Media|www.gmanetwork.com]] |language=en}}</ref> Prior to their launch, the batch originally had 20 talents, until the untimely passing of one of the members due to a vehicular accident in March 2023.<ref>{{Cite web |last=Calucin |first=Diann Ivy C |date=March 25, 2023 |title=Teen actor, 2 others die in QC car crash |url=https://mb.com.ph/2023/3/24/article-269 |access-date=April 20, 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rula |first=Gorgy |last2=Olea |first2=Jerry |last3=Ferrer |first3=Noel |display-authors=1 |title=Launching ''ng'' Sparkle Teens, ''tuloy sa kabila ng pagkamatay ni'' Andrei Sison |trans-title=Launching of Sparkle Teens pushes through despite death of Andrei Sison |url=https://www.pep.ph/pepalerts/pep-troika/172380/sparkle-teens-andrei-sison-a4118-20230327 |access-date=April 20, 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=15em|*Waynona Collings *Charlie Fleming *Ashley Sarmiento *Keisha Serna *Gaea Mischa *Selina Griffin *Naomi Park *Liana Mae *Aya Domingo *[[Princess Aliyah]] *John Clifford *[[Lee Victor]] *[[James David Graham|James Graham]] *Roi David *Aidan Veneracion *Josh Ford *[[Bryce Eusebio]] *[[Marco Masa]] *[[Zyren Dela Cruz]] *Andrei Sison {{small|(until March 2023)}}}} === Gallery === <gallery> Talaksan:Jason Abalos.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jason Abalos]] Talaksan:Bea Binene.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Bea Binene]] Talaksan:Glaiza de Castro.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Glaiza de Castro]] Talaksan:Ivan Dorschner at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ivan Dorschner]] Talaksan:Barbie Forteza.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Barbie Forteza]] Talaksan:Sanya Lopez at GMAAC Skyranch Date.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Sanya Lopez]] Talaksan:Ruru Madrid.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Ruru Madrid]] Talaksan:Addy Raj at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Addy Raj]] Talaksan:Jackie Rice (Actress).jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jackie Rice]] Talaksan:Alden Richards in 2023.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Alden Richards]] Talaksan:Jak Roberto at the Meant to Be production presentation.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Jak Roberto]] </gallery> == Dating mga talento == ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{GMA Network}} [[Kategorya:GMA Network]] gvgthfn9jur242bky6qvocgcafgb1sl Pambansang Makasasayang Pook ng Canada 0 292567 2205613 2199904 2026-04-30T21:35:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205613 wikitext text/x-wiki {{Canada provinces map|border=none|align=right|prefix=List of National Historic Sites of Canada in|the=the|width=350px|caption=Pambansang Makasaysayang Pook ng Canada}} Ang mga '''Pambansang Makasaysayang Pook ng Canada''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''National Historic Sites of Canada'' {{Lang-fr|Lieux historiques nationaux du Canada}}) ay mga lugar na itinalaga ng pederal na [[Ministro ng Kapaligiran (Canada)|Ministro ng Kapaligiran]] sa payo ng Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada o ''Historic Sites and Monuments Board of Canada'' (HSMBC) sa Ingles, bilang isang pook na may pambansang makasaysayang kabuluhan.<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/crit/crit2_e.asp|title=About the Historic Sites and Monuments Board of Canada - Duties|author1=Historic Sites|author2=Monuments Board of Canada|lastauthoramp=yes|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006084636/http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/crit/crit2_e.asp|archivedate=October 6, 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006084636/http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/crit/crit2_e.asp |date=6 Oktubre 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc4_e.asp|title=Criteria, General Guidelines and Specific Guidelines - PLACES|author1=Historic Sites|author2=Monuments Board of Canada|lastauthoramp=yes|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006084756/http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc4_e.asp|archivedate=October 6, 2012}}</ref> Ang [[Parks Canada]], isang ahensyang [[Pamahalaan ng Canada|pederal]], ang namamahala sa programa ng Pambansang Makasaysayang Pook. Hanggang Agosto 2019, mayroong 996 Pambansang Makasaysayang Pook,<ref>{{cite book|last1=Parks Canada Agency|title=Departmental Performance Report 2013–14|publisher=Parks Canada Agency|pages=6–7|url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/pc/rpts/rmr-dpr/~/media/docs/pc/rpts/rmr-dpr/03312014/PCA%202013-14%20DPR%20Final%20_Nov%204%202014.ashx|accessdate=12 March 2015}}</ref><ref>[https://www.canada.ca/en/parks-canada/news/2018/01/government_of_canadaannouncesnewnationalhistoricdesignations.html Government of Canada Announces New National Historic Designations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119001137/https://www.canada.ca/en/parks-canada/news/2018/01/government_of_canadaannouncesnewnationalhistoricdesignations.html |date=2019-01-19 }}, Parks Canada news release, January 12, 2018</ref> 172 na pinangangasiwaan ng Parks Canada; ang natitira ay pinamamahalaan o pinag-aarian ng iba pang mga antas ng gobyerno o mga pribadong entidad.<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/progs/lhn-nhs/recherche-search_e.asp?search=&s=1&province=&sort=|title=National Historic Sites of Canada - administered by Parks Canada|author=Parks Canada|accessdate=September 22, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529065144/http://www.pc.gc.ca/progs/lhn-nhs/recherche-search_e.asp?search=&s=1&province=&sort=|archivedate=May 29, 2015}}</ref> Matatagpuan ang mga pook sa lahat ng [[Mga lalawigan at teritoryo ng Canada|sampung lalawigan at tatlong teritoryo]], na may dalawang pook na matatagpuan sa [[Pransiya|Pransya]] (ang ''[[Beaumont-Hamel Newfoundland Memorial|Mémorial terre-neuvien de Beaumont-Hamel]]'' at [[Canadian National Vimy Memorial|''Mémorial national du Canada à Vimy'']]).<ref>{{cite web |url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux9.aspx |title=National Historic Sites of Canada System Plan - Introduction |year=2000 |publisher=Parks Canada |accessdate=August 23, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006084833/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux9.aspx |archivedate=October 6, 2012 }}</ref> Mayroong mga kaugnay na pagtatalagag pederal para sa '''[[Mga Kaganapan ng Pambansang Makasaysayang Kahalagahan (Canada)|Pambansang Makasaysayang Kaganapan]]''' at '''[[Mga Tao ng Pambansang Makasaysayang Kahalagahan|Pambansang Makasaysayang Tao]]'''.<ref>{{cite web |url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux11.aspx |title=National Historic Sites of Canada System Plan - Persons of National Historic Significance, Events of National Historic Significance |year=2000 |publisher=Parks Canada |accessdate=August 23, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605031111/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux11.aspx |archivedate=June 5, 2011 }}</ref> Bawat Pook, Kaganapan at Tauhan ay karaniwang minarkahan ng isang plakang pederal ng parehong estilo, ngunit hindi ipinapahiwatig ng mga marka kung aling pagtatalaga ang ibinigay rito. Ang [[Kanal ng Rideau|Kanal Rideau]] ay isang Pambansang Makasaysayang Pook, habang ang [[Kanal ng Welland|Kanal Welland]] ay isang Pambansang Makasaysayang Kaganapan.<ref>[http://www.pc.gc.ca/apps/dfhd/page_nhs_eng.aspx?id=1583 Welland Canal National Historic Event], Parks Canada, 2012</ref> == Kasaysayan == === Maagang pagbubuo === [[Talaksan:Tricentenaire_de_Québec.jpg|right|thumb| Naging katalista ang mga pagdiriwang ng trisentenaryo ng [[Lungsod ng Québec|Lunsod ng Quebec]] noong 1908 para sa mga pagpupunyaging pederal na italaga at preserbahin ang mga makasaysayang pook. ]] [[Talaksan:Churchill_Fort_Prince_of_Wales_1996-08-12.jpg|right|thumb| Ang [[Prinsipe ng Wales Fort|Kutang Prinsipe ng Gales]] sa [[Churchill, Manitoba]] ay isa sa unang dalawang pook na itinalaga sa [[Kanlurang Canada]].<ref>{{DFHD|117|Prince of Wales Fort|12 August 2012}}</ref> ]] Humantong ang umusbong na [[Nasyonalismo ng Canada|Kanadyenseng damdaming nasyonalista]] sa huling bahagi ng ika-19 na siglo at unang bahagi ng ika-20 siglo sa pagtaas ng interes sa pagpapanatili ng mga makasaysayang pook ng Canada.<ref name="Board history">{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc1_e.asp|title=About the Historic Sites and Monuments Board of Canada - History of the Board|author1=Historic Sites|author2=Monuments Board of Canada|lastauthoramp=yes|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130207211136/http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc/clmhc-hsmbc1_E.asp|archivedate=February 7, 2013}}</ref> Nagkaroon ng mga naggalbanisang kasumundan sa mga ibang bansa. Sa suporta ng mga taong litaw tulad ni [[Victor Hugo]] at [[Eugène Viollet-le-Duc]], nilikha ang ''Commission des [[Monumento sa kasaysayan|monuments historique]]'' sa [[Pransiya|Pransya]] noong 1837; inilathala nito ang [[Listahan ng mga makasaysayang monumento ng 1840|unang talaan ng mga itinalagang pook]] na naglalaman ng 934 tala noong 1840. Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], nilikha ang [[Pambansang Tiwala para sa mga Lugar ng Makasaysayang Interes o Likas na Kagandahan|Pambansang Pundasyon para sa Mga Pook ng Makasaysayang Kapakanan o Likas na Kagandahan]] noong 1894 upang maprotektahan ang makasaysayang at likas na pamana ng bansa.<ref name=Patrimoine>{{cite web|title=De Victor Hugo à lord Dufferin|url=http://www.mcccf.gouv.qc.ca/index.php?id=2398|work=Patrimoine: Historique de la Loi sur les biens culturels|publisher=Ministère de la Culture, des Communications et de la Condition féminine|accessdate=15 April 2012|archive-date=3 Marso 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303120446/http://www.mcccf.gouv.qc.ca/index.php?id=2398|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303120446/http://www.mcccf.gouv.qc.ca/index.php?id=2398 |date=3 Marso 2012 }}</ref><ref>Rapport d'information n°599, ''Au service d'une politique nationale du patrimoine : le rôle incontournable du Centre des monuments nationaux'', Françoise Férat, 15 April 2012</ref> Habang walang [[Serbisyo ng Pambansang Park|Pambansang Serbisyong Liwasan]] sa [[Estados Unidos]] hanggang 1916, hinirang at pinamamahalaan ang mga larangan ng [[Digmaang Sibil ng Amerika|digmaang sibil]] ng [[Kagawaran ng Digmaan ng Estados Unidos|Kagawaran ng Digmaan]]: [[Chickamauga at Chattanooga National Military Park|Chickamauga at Chattanooga]] (nilikha noong 1890), [[Antietam National battlefield|Antietam]] (1890), [[Shiloh National Military Park|Shiloh]] (1894), [[Gettysburg National Military Park|Gettysburg]] (1895), [[Vicksburg National Military Park|Vicksburg]] (1899), at [[Jean Lafitte National Historical Park at mapanatili|Chalmette]] (1907).<ref>[http://www.cr.nps.gov/history/online_books/shaping/index.htm The National Parks: Shaping the System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323055318/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/shaping/index.htm |date=2015-03-23 }}, U.S. National Park Service, 2005, p. 41. Battlefields would not be administered by the National Park Service, however, until 1933.</ref><ref name=Todhunter>{{cite journal|last=Todhunter|first=Rodger|title=Preservation, parks and the vice-royalty Lord Dufferin and Lord Grey in Canada|url=https://archive.org/details/sim_landscape-planning_1985-08_12_2/page/141|journal=Landscape Planning|date=August 1985|volume=12|issue=2|pages=141–160|doi=10.1016/0304-3924(85)90057-7}}</ref> Sa loob ng bansa, nagpasimula si [[Frederick Hamilton-Temple-Blackwood, 1st Marquess ng Dufferin at Ava|Lord Dufferin]], ang [[Gobernador Heneral ng Canada|Gobernador Heneral]] mula 1872 hanggang 1878, ng ilan sa pinakamaagang, pinakasikat na mga pagtatangka na preserbahin ang mga makasaysayang pook ng Canada. Nakasangkapan siya sa paghinto ng demolisyon ng mga [[Mga Rampart ng Quebec City|kuta ng Lungsod ng Quebec]], at siya ang unang pampublikong opisyal na naghimok para sa pagtayo ng isang liwasan sa mga lupain na katabi ng [[Talon ng Niagara]].<ref name=Todhunter/><ref>{{cite web|title=History|url=http://corporate.niagaraparks.com/about-the-commission/history/|publisher=Niagara Parks|accessdate=15 April 2012|archive-date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403225812/http://corporate.niagaraparks.com/about-the-commission/history/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403225812/http://corporate.niagaraparks.com/about-the-commission/history/ |date=3 Abril 2012 }}</ref> Ang trisentenaryo ng pagtatatag ng [[Lungsod ng Québec|Lungsod ng Quebec]] noong 1908, at ang pagtatatag sa parehong taon ng Pambansang Komisyon ng mga Larangan ng Digmaan upang mapanatili ang [[Kapatagan ni Abraham|Kapatagan of Abraham]], ay naging katalista sa mga pagpupunyaging [[Pamahalaan ng Canada|pederal]] upang italaga at preserbahin ang mga makasaysayang pook sa buong Canada.<ref name="Encyclopedia">{{cite web |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/historic-site/ |title=Historic site |author1=M. Fafard |author2=C.J. Taylor |lastauthoramp=yes |date= |work=[[Canadian Encyclopedia]] |publisher= |accessdate=August 23, 2010 |archive-date=Hunyo 20, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620161604/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/historic-site/ |url-status=dead }}</ref> Kasabay nito, naghanap ang pamahalaang pederal ng mga paraan upang mapalawak ang sistema ng [[Mga pambansang parke ng Canada|Pambansang Liwasan]] sa [[Silangang Canada]].<ref name="Board history"/> Ang mas pinapanirahang silangan ay walang malalaking sukat ng di-nabubungkal na [[Lupa ng Crown|lupain ng Korona]] na naging mga liwasan sa [[Kanlurang Canada|kanluran]], kaya't tumingin ang ''Dominion Parks Branch'' (ang hinalinhan ng ''Parks Canada'') sa mga makasaysayang tampok na magsisilbi bilang kalagitnaan para sa mga bagong pambansang liwasan. Noong 1914, nagsagawa ang ''Parks Branch'' ng sarbey ng mga makasaysayang lugar sa Canada na may layunin na magtayo ng mga bagong pook panlibangan sa halip na preserbahin ang mga makasaysayang lugar. Itinalaga ang [[Fort Howe|Kutang Howe]] sa [[Saint John, New Brunswick]] bilang isang pambansang makasaysayang liwasan noong 1914, na pinangalanang ''"Fort Howe National Park"''. Itong kuta ay hindi pook na may makabuluhang pambansang makasaysayang kahalagahan, ngunit nagbigay ng katwiran ang pagtatalaga nito para sa pagkakamit ng lupa para sa isang liwasan. Itinalaga rin ang [[Fort Anne|Kutang Anne]] sa [[Annapolis Royal, Nova Scotia]] noong 1917.<ref>{{cite book |title=Negotiating the Past: The Making of Canada's National Historic Parks and Sites |url=https://archive.org/details/negotiatingpastm0000tayl |last=Taylor |first=C.J. |year=1990 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal and Kingston |isbn=0-7735-0713-2 |at=[https://archive.org/details/negotiatingpastm0000tayl/page/28 28]-9 |ref=Taylor90}}</ref> Noong 1919, nag-aalala si [[William James Roche]], ang Ministro ng Panloob, ay tungkol sa kapalaran ng mga lumang [[Trade trade sa North American|kalakalan ng balahibo]] sa Kanlurang Canada, at ipinakampanya rin siya ng mga makasaysayang asosasyon sa buong Canada para sa pederal na pondo upang makatulong sa pangangalaga at paggunita ng lokal mga muhon. Sa parehong oras, nabalisa ang [[Kagawaran ng Militia at Depensa]] na ilipat ang mga lumang kuta, at ang mga kaugnay na gastos, sa Parks Branch. Hiniling ni Roche kay [[James B. Harkin]], ang unang [[Komisyonado]] ng Dominion Parks na bumuo ng patakaran sa pamana sa departamento. Naniwala si Harkin na kulang ang kadalubhasaan ng Parks Branch upang pamahalaan ang makasaysayang yaman; nabagabag siya sa medyo kakaunting makasaysayang halaga ng Kutang Howe, ang unang makasaysayang liwasan ng bansa, at natakot na hindi katugma ang mga pagpapabuti ng liwasan ng Branch sa mga katangian ng pamana ng Kutang Anne, ang pangalawang makasaysayang liwasan.<ref>[[National Historic Sites of Canada#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 30, 45</ref> === Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada === [[Talaksan:Forteresse_de_Louisbourg.jpg|left|thumb| Ang unang pokus ng programa ay sa paggunita lamang sa halip na pangangalaga o pagpapanumbalik. Itinalaga ang mga bunlag ng [[Fortress ng Louisbourg|kuta ng Louisbourg]] noong 1920, ngunit hindi nagsimula ang mga tangkaing maisabalik ang kuta hanggang 1961.<ref>{{CRHP|4212|Fortress of Louisbourg National Historic Site of Canada}}</ref> ]] Sa rekomendasyon ni Harkin, binuo ng gobyerno ang Kasanggunian ng Pangangalaga ng Makasaysayang Pook (kalaunan ay tinawag na Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada o ''Historic Sites and Monuments Board of Canada'') noong 1919 upang payuhan ang Ministro sa mga bagong programa ng Pambansang Makasaysayang Pook.<ref name="Board history"/> Napili si Brigadyer Heneral [[Ernest Alexander Cruikshank]], isang kilalang awtoridad sa [[Digmaan ng 1812]] at ang kasaysayan ng [[Ontario, Canada|Ontario]], bilang unang tagapangulo ng Lupon, isang posisyon na hinawak niya nang dalawampung taon.<ref>{{cite book |last=Symons |first=Thomas H.B. (ed.) |year=1997 |title=The Place of History: Commemorating Canada's Past |url=https://archive.org/details/placeofhistoryco0000unse |publisher=Canadian Heritage |location=Ottawa |isbn=0-920064-58-2 |at=p. 333 |ref=Place97}}</ref> Ang unang lugar na itinalaga at ipinlaka sa ilalim ng bagong programa ay ang ''"Cliff Site"'' sa [[Port Dover, Ontario]], kung saan inangkin ng dalawang pari ang soberanya sa rehiyon ng [[Lake Erie|Lawa ng Erie]] para kay [[Louis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] noong 1670.<ref>{{cite book |year=1979 |title=Recognizing Canadian History: The Historic Sites and Monuments Board of Canada |publisher=Parks Canada |location=Ottawa |isbn=0-662-50533-6 |at=p. 49 |ref=History79}}</ref> Dahil sa kakulangan sa kayamanan, nilimita ng HSMBC ang sarili sa pagrerekomenda ng mga pook para sa pagtatalaga, at ang pokus ng programa ay sa paggunita sa halip na sa pangangalaga. Noong 1919, nagsulat kay Harkin si [[Benjamin Sulte]], isang miyembro ng HSMBC, tungkol sa mga makabuluhang bunlag sa [[Forges du Saint-Maurice]], na nagpapakita sa kanyang kagustuhan para sa pagtatag ng plaka sa halip ng pagpapanumbalik: "Lahat ng maaaring gawin sa aming panahon ay alisin ang santambak ng mga bato, upang maabot ang mga pagkakapundar at magtatag ng isang palatandaan sa gitna ng plasang nabunyag."<ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 33-5, 51</ref> Sa mga unang taon ng programa, pinili ang mga Pambansang Makasaysayang Pook upang gunitain ang mga labanan, mahahalagang kaginoohan, kalakal ng balahibo at mga kaganapan sa politika; ang pokus ay sa "mga magagaling na kaginoohan at mga kaganapan" na ipinalagay bilang mga nagtatag ng bansa.<ref name="Encyclopedia"/><ref name="System Plan">{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux12.aspx|title=National Historic Sites of Canada System Plan - Enhancing the System|author=Parks Canada|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006085303/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux12.aspx|archivedate=October 6, 2012}}</ref> Sa 285 Pambansang Makasaysayang Pook na itinalaga noong 1943 at nakaraang taon, 105 ang kumakatawan sa [[Kasaysayan ng militar ng Canada|kasaysayang militar]], 52 ang kumakatawan sa kalakalan ng balahibo at pagsusugasog, at 43 ang kumakatawan sa mga sikat na indibidwal (halos lahat lalaki). Nagkaroon din ng malakas na pagkiling sa paggunita ng mga pook sa Ontario kumpara sa iba pang mga bahagi ng bansa. Sa isang punto, nagpasya ng ilang mga miyembro ng HSMBC na walang mga pook sa [[Prince Edward Island|sangkapuluhan ng Prince Edward]] na karapat-dapat italaga. Naiugnaynan ang pagkausli sa mga pook sa Ontario noon na may kaugnayan sa [[Digmaan ng 1812]] at ang [[United Kingdom Loyalist|Mga Loyalista ng Nagkakaisang Imperyo]] sa impluwensya ng Cruikshank na nagreresulta sa "makatotohanang tulos ng mga makasaysayang pananda kasama ang [[Ilog ng Saint Lawrence|San Lawrence]]", at sa Niagara, na nagtataguyod ng loyalistang doktrina ng pagkakaisang imperyal sa Britanya, habang ipinapagunita ang paglaban sa "Amerikanismo".<ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 6</ref> Tinanggihan ang mga panukala upang magtalaga ng mga pook na may kaugnayan sa imigrasyon ng mga [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Canada|Hudyo]], [[Itim na taga-Canada|Itim]] at [[Ukrainian Canada|Ukranyo]] sa Canada, tulad ng mga pagtatangka upang makilala ang mga patriota ng [[Mga Rebolusyon ng 1837|Mga Rebelyon ng 1837]].<ref>[[#Place97|The Place of History]]: p. 57</ref><ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 45, 48-9, 60, 75 and 130</ref> Gayon ang pananaw ng Lupon sa kasaysayan ng Canada sa unang kalahati ng ika-20 siglo. Ang HSMBC sa panahong iyon ay inilarawan ni Yves Yvon Pelletier, isang mananalaysay, bilang isang "klub de-kabalyerong Victoriano" na binubuo ng mga isklor sa kasaysayan na nagturo sa kanilang sarili na ginawa ang mga pagpapasya nang walang pampublikong konsultasyon at walang pakinabang ng isang sekretarya upang higit pang siyasatin ang mga rekomendasyon ng mga miyembro ng Lupon.<ref name=Pelletier>{{cite journal|last=Pelletier|first=Yves Yvon J.|title=The Politics of Selection: The Historic Sites and Monuments Board of Canada and the Imperial Commemoration of Canadian History, 1919-1950|journal=Journal of the Canadian Historical Association|year=2006|volume=17|issue=1|pages=125–150|doi=10.7202/016105ar}}</ref> Naglingkod ang mga sumusunod bilang mga miyembro ng Lupon ng Makasaysayang Pook at Monumento ng Canada: {| class="wikitable" |+ ! Pangalan ! Lalawigan ! Taong Sumali ! Taong Umalis ! Karagdagan |- | [[Ernest Alexander Cruikshank|E.A Cruikshank]] | Ontario | 1919 | 1939 | Tagapangulo ng Lupon 1919- 1939 |- | [[James Henry Coyne|James Coyne]] | Ontario | 1919 | 1932 | |- | [[Frederic William Howay|Frederic Howay]] | British Columbia | 1923 | 1944 | Tagapangulo ng Lupon 1943- 1944 |- | [[Fred Landon]] | Ontario | 1932 | 1958 | Tagapangulo ng Lupon 1950- 1958 |- | WN Sage | British Columbia | 1944 | 1959 | |- | Harry Walker | Ontario | 1955 | 1959 | |- | [[Donald Creighton]] | Ontario | 1958 | 1972 | |- | [[Arthur RM Mas mababa|A.R.M. Lower]] | Ontario | 1959 | 1961 | |- | [[Margaret Ormsby]] | British Columbia | 1960 | 1967 | |- | James J. Talman | Ontario | 1961 | 1973 | |- | James Nesbitt | British Columbia | 1967 | 1971 | |- | Margaret Prang | British Columbia | 1971 | 1979 | |- | [[Walang pakialam si JMS|J.M.S Careless]] | Ontario | 1972 | 1985 | Tagapangulo ng Lupon 1981- 1985 |- | B. Napier Simpson | Ontario | 1973 | 1978 | |- | Charles Humphries | British Columbia | 1979 | - | |- | Edward Storey | Ontario | 1981 | 1987 | |- | [[Thomas Symons|Thomas H.B Symons]] | Ontario | 1986 | - | Tagapangulo ng Lupon 1986- |- | John H. White | Ontario | 1988 | - | |} === Ebolusyon ng programa === [[Talaksan:Writing-on-Stone_Provincial_Park,_Alberta.jpg|right|thumb| Ang [[Writing-on-Stone Provincial Park|Áísínai'pi]], isang lokasyon ng makabuluhang kahalagahan sa kultura at relihiyon ng mga taong [[Blackfoot Confederacy|Blackfoot]], ay itinalaga noong 2006.<ref>{{CRHP|10424|Áísínai'pi National Historic Site of Canada}}</ref> ]] [[Talaksan:Hôtel_de_ville_de_Westmount.JPG|right|thumb| Ang makasaysayang distrito ng [[Westmount, Quebec]] ay itinalaga noong 2011 bilang pagkilala sa mga pagpupunyagi ng mga lokal na mamamayan na nagtrabaho nang ilang mga dekada upang maprotektahan ang makasaysayang kapaligiran ng distrito.<ref>{{DFHD|13040|Westmount District|25 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=National Historic Designations, Historic Communities (Backgrounder)|url=http://www.pc.gc.ca/apps/cp-nr/release_e.asp?bgid=1601&andor1=bg|work=News Releases and Backgrounders|publisher=[[Parks Canada]]|accessdate=5 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131017114426/http://www.pc.gc.ca/apps/cp-nr/release_e.asp?bgid=1601&andor1=bg|archivedate=17 October 2013}}</ref> ]] Habang lumipas ang oras at lumago ang sistema, bumanlangkas ang saklaw ng programa at ang likas na katangian ng mga pagtatalaga. Noong dekada 1930, bumago ang pokus ng kilusang pamana sa Canada mula sa paggunita patungo sa pagpapanatili at pag-unlad. Pinakalitaw ang pagbabago sa Ontario, kung saan nagpanumbalik ang [[Komisyon sa Mga Parke ng Niagara|Komisyon ng mga Liwasan ng Niagra]] ng [[Fort George, Ontario|Kutang George]] at nagpanumbalik ang [[Ministri ng Transportasyon ng Ontario|Kagawaran ng Lansangan]] ng [[Fort Henry, Ontario|Kutang Henry]]. Kinailangan ang [[Mahusay na Depresyon sa Canada|Matinding Depresyon]] para lumikha ng mga pagkakataon para sa mga makabuluhang proyekto sa pagpapanatili ng pamana sa antas-pederal. Kahit hindi gaanong interesado ang HSMBC sa mga pagsisikap na ito – kaya nilimitahan ang sarili sa papel ng paggunita – ginamit nang ginamit ng Parks Branch ang paginhawang pondo ng pamahalaan upang umupa ng mga manggagawa para sa pagpapanumbalik ng mga dating kuta.<ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 101-3, 105, 109</ref> Noong 1943, naghikayat ang pansamantalang tagapangulo ng HSMBC na si [[Frederic William Howay]], ng kanyang mga kapwang miyembro ng Lupon na palawakin ang mga pinagaalagatang pagtatalaga, at iwasto ang diseklibriong heograpikal at tematikong sa mga pagtatalaga. Bukod-tanging hinikayat ni Howay ang HSMBC na magbigay-pansin sa kasaysayan ng ekonomiya, lipunan at kultura, at hinimok niya ang isang moratoryum sa mga karagdagang pagtatalagang may kaugnayan sa Digmaan ng 1812.<ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 130</ref><ref name=McCullough>{{cite journal|last=Allan|first=McCullough|title=Parks Canada and the 1885 Rebellion/Uprising/Resistance|url=https://archive.org/details/sim_prairie-forum_fall-2002_27_2/page/161|journal=Prairie Forum|year=2002|volume=27|issue=2|pages=161–198}}</ref> Noong 1951, binigyan-diin ng [[Royal Commission on National Development sa Sining, Sulat at Agham|Royal Commission on National Development in the Arts, Letters and Sciences]] ang diseklibrio ng programa ng Pambansang Makasaysayang Pook at humimok ng mas ambisyosong programa na may higit na pansin sa pagpapanatili ng arkitektura. Noong 1955, sinusugan ang ''Historic Sites and Monuments Act'' upang pahintulutan ang pagtatalaga ng mga gusali dahil sa kanilang kagulangan o disenyo na nagresulta sa bagong pokus sa pagtatalaga ng pamanang itinayo ng Canada.<ref>[[#Place97|The Place of History]]: pp. 333-4</ref><ref name="ReferenceA">[[#History79|Recognizing Canadian History]]</ref> Minarkahan din ng dekada 1950 ang simula ng panahon ng "malaking proyekto" na umabot sa kasukdulan noong dekada 1960, kung kailan namuhunan ang pamahalaang pederal ng makabuluhang pondo sa pagpapanumbalik at muling pagtatayo ng mga bantog na Pambansang Makasaysayang Pook tulad ng [[Citadel Hill (Fort George)|Kutang Halifax]], [[Fortress ng Louisbourg|Kuta ng Louisbourg]], ang mga [[Citadelle ng Quebec|kuta ng Lungsod ng Quebec]] at ang makasaysayang butod ng [[Dawson City|Lungsod ng Dawson]].<ref>[[#Taylor90|Negotiating the Past]]: p. 170</ref> Minarkahan ng dekada 1970 ang panimula ng pagbabago sa katangian ng mga pagtatalaga. Sa 473 Pambansang Makasaysayang Pook na itinalaga mula 1971 hanggang 1993, kumatawan lamang ang dating nangingibabaw na kategorya ng mga kaganapang pampulitika-militar sa 12 porsyento ng mga bagong pagtatalaga, kasama ang uring "Digmaan ng ..." na mga paggunita na nalampasan ng mga pook na may kaugnayan sa pulitikang pederal. Ang pinakamalaking pangkat sa mga pagtatalaga (43 porsyento) ay ukol sa mga makasaysayang gusali.<ref>{{cite journal|last=Osborne|first=Brian S.|title=Landscapes, memory, monuments, and commemoration: putting identity in its place|journal=Canadian Ethnic Studies|year=2001|volume=33|issue=3|pages=39–77}}</ref> Noong dekada 1990, itinukoy ang tatlong groupo bilang kulang sa representasyon sa mga Pambansang Makasaysayang Pook: ang mga [[Mga taong Aboriginal sa Canada|Aborihen]] o katutubo, kababaihan, at mga [[Pinagmulan ng etniko ng mga tao sa Canada|pangkat-etniko]] maliban sa [[Pranses Canada|Pranses]] at [[Listahan ng mga taga-Canada na kagalingan ng Ingles|Ingles]]. Pagkatapos, nagkaroon ng mga pagtatangka upang higit pang pag-iba-ibahin ang mga pagtatalaga nang alinsunod.<ref name="Encyclopedia"/><ref name="System Plan"/> Itinalaga ang [[Saoyú-ʔehdacho]] sa Hilagang-Kanlurang Teritoryo noong 1997 na naging kauna-unahang Pambansang Makasaysayang Pook na parehong itinalaga at natamo batay sa pagkonsulta sa mga mamamayang Aborihen, at ang pinakamalaking Pambansang Makasaysayang Pook ayon sa dawak ng lupa (halos kasinglaki ng [[Prince Edward Island|Pulo ni Prince Edward]]).<ref name="Backgrounder">{{cite web|title=Backgrounder|url=http://www.pc.gc.ca/APPS/CP-NR/release_e.asp?bgid=901&andor1=bg|work=Signing of Memorandum of Understanding for Permanent Protection of Sahoyúé §ehdacho National Historic Site of Canada|publisher=[[Parks Canada]]|accessdate=11 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012043746/http://www.pc.gc.ca/APPS/CP-NR/release_e.asp?bgid=901&andor1=bg|archivedate=12 October 2013|date=11 March 2007}}</ref> Sa oras na iyon, tinanggal ang paggamit ng terminolohiyang "Pambansang Makasaysayang Liwasan", na ginamit pa rin noon para sa mga mas malalaking Pambansang Makasaysayang Pook na pinatatakbo ng Parks Canada at itinuturing na "katangi-tanging halaga sa kasaysayan ng Canada".<ref name="ReferenceA"/><ref>{{cite book |year=1972 |title=National Historic Sites Policy |publisher=Indian and Northern Affairs - Parks Canada |location=Ottawa}}</ref><ref>[[#Place97|The Place of History]]: p. 334</ref> Hindi limitado ang mga pagbabago sa mga bagong pagtatalaga, dahil ang pagpapakahulugan ng maraming mga naitalagang Pambansang Makasaysayang Pook ay hindi tumimik at bumalangkas sa paglipas ng panahon. Halimbawa, ang paggunita ng Pambansang Makasaysayang Pook sa [[Mga papuri sa Canada|Prairies]] na may kaugnayan sa [[Rebolusyon ng Red River|Paghihimagsik ng Ilog Red]] at ang [[North-West Rebellion|Paghihimagsik ng Hilagang-Kanluran]] ay dumaan sa hindi bababa sa mga tatlong anyo sa ngayon. Noong dekada 1920, nagbando ang mga plakeng itinayo sa mga pook na ito ng pagpapalawak ng Canada at kanlurang sibilisasyon sa buong Hilagang Amerika. Dahil sa mga lokal na panggigipit, tulad ng mga pagbabago sa HSMBC at umusbong na [[Historyograpiya|historiograpiya]], iniwasan ng mga teksto na ipinakilala noong dekada 1950 ang nakaraang mapagwaging bersyon ng mga kaganapan, ngunit iniwasan din ang anumang pagsusuri ng mga sanhi o bunga ng mga kaganapan. Nagsimula noong dekada 1970, ang pagbabago ng diskarte sa pangangalaga ng pamana sa [[Mga Parke ng Canada|Parks Canada]], kasabay ng lumagong rehiyonalismo at isang mas mahandulong kilusan para sa [[Mga taong Aboriginal sa Canada|karapatan ng mga Aborihen]], ay humantong sa susunod na henerasyon ng mga dokumentong nagpapakahulugan na may pokus sa mga lipunang nahalinhan sa pagpapalawak ng Canada noong ika-19 na siglo.<ref name=McCullough/> == Pagtatalaga == [[Talaksan:Glengarry_Landing_Stone_Cairn_Ontario_Canada.jpg|thumb|Dati, ginamit ang mga plakang nakakabit sa mga muhon upang markahan ang mga Pambansang Makasaysayang Pook, tulad ng isang ito sa Glengarry Landing sa Ontario]] Ang mga Pambansang Makasaysayang Pook ay isinaayos ayon sa limang malawak na tema: Pagtitirahan ang Lupa, Pamamahala ng Canada, Pag-uunlad ng Ekonomiya, Pagbubuo ng Panlipunan at Pangkomunidad na Buhay, at Pagpapahayag ng Intelektwal at Pangkulturang Buhay.<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/progs/lhn-nhs/intro_e.asp|title=National Historic Sites of Canada - Introduction|author=Parks Canada|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110218105246/http://www.pc.gc.ca/progs/lhn-nhs/intro_e.asp|archivedate=February 18, 2011}}</ref> Upang magunita, dapat hindi bababa sa isa ang matutugunan ng isang pook sa mga sumusunod na pamantayan: * magpakita ng natatanging malikhaing tagumpay sa konsepto at disenyo, teknolohiya o pagpaplano, o isang makabuluhang yugto sa pag-unlad ng Canada; * maglarawan o sumimbolo, sa kabuuan o sa bahagya, sa isang tradisyong kultural, isang paraan ng pamumuhay o mga ideya na mahalaga sa pag-usbong ng Canada; * maging malinaw at makabuluhang nauugnay o makilala sa mga taong itinuturing na pambansang makasaysayang kabuluhan; o * maging malinaw at makabuluhang kaugnay o kakilala sa mga kaganapan na itinuturing na may pambansang makasaysayang kahalagahan.<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux9.aspx|title=National Historic Sites of Canada - System Plan|author=Parks Canada|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006084833/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec1/sites-lieux9.aspx|archivedate=October 6, 2012}}</ref> Hindi nagbibigaynag pagtatalaga bilang isang Pambansang Makasaysayang Pook ng proteksyon ligal para sa mga makasaysayang elemento ng isang pook.<ref>{{cite web |url=http://www.georgewright.org/212swinnerton.pdf |title=Protected Landscapes in Canada: Current Practice and Future Significance |author1=Swinnerton, Guy S. |author2=Buggey, Susan |lastauthoramp=yes |date= |work=The George Wright Forum |publisher=[[George Melendez Wright|George Wright]] Society |accessdate=August 23, 2010}}</ref> Gayunpaman, maaaring italaga ang mga makasaysayang pook nang higit sa isang antas (pambansa, panlalawigan at pangmunisipalidad), at maaaring magkaroon ang mga pagtatalaga sa iba pang mga antas ng ilang mga proteksyong ligal. Karamihan sa mga Pambansang Makasaysayang Pook ay nakamarka ng plakang pederal na may [[Iskudo ng Canada]].<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec5/sites-lieux60.aspx|title=National Historic Sites of Canada System Plan - Enhancing the System|author=Parks Canada|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006085714/http://www.pc.gc.ca/eng/docs/r/system-reseau/sec5/sites-lieux60.aspx|archivedate=October 6, 2012}}</ref> Sa mga naunang taon, itinayo itong mga plake sa mga [[Cairn|muhong]] pasadyang itinayo,<ref name="Board history"/> at sa mga susunod na taon ay nakakabit sa mga gusali o mga poste na walang salalayan. Karaniwang nakasulat sa Ingles at Pranses itong mga marka na pulang magulang at ginto, bagaman trilingguwal ang ilan kung may kaugnayan ang isa pang wika sa paksa na ginugunita.<ref>{{cite web|url=http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/plaques/plaques1_e.asp|title=National Commemorative Plaques - Plaque Models|author1=Historic Sites|author2=Monuments Board of Canada|lastauthoramp=yes|accessdate=August 23, 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121006085802/http://www.pc.gc.ca/clmhc-hsmbc/plaques/plaques1_e.asp|archivedate=October 6, 2012}}</ref> == Talaan ng mga Pambansang Makasaysayang Pook ayon sa lokasyon == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;width:80%;border:0px;text-align:left;line-height:150%;" ! colspan="2" class="unsortable" style="background-color:#f2f2f2; color: #000080" width="33%" |Talaan ng mga Pambansang Makasaysayang Pook ayon sa lokasyon ! style="background-color:#f2f2f2; color: #000080" width="12%" |Bilang ng mga NHS ! style="background-color:#f2f2f2; color: #000080" width="12%" |Unang itinalagang NHS ! class="unsortable" style="background-color:#f2f2f2; color: #000080" width="43%" |Halimbawa ng NHS at petsa ng pagtatalaga |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Alberta|Mga pook ng Alberta]]''' |[[File:Alberta,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Alberta|alt=List of National Historic Sites of Canada in Alberta|80x80px]] |61 |1923 |[[File:Frog_Lake_National_Historic_Site_(NHSC_chart).JPG|80x80px]] [[Frog Lake Massacre|Frog Lake]] (1923) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa British Columbia|Mga pook ng British Columbia]]''' |[[File:British_Columbia,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in British Columbia|alt=List of National Historic Sites of Canada in British Columbia|80x80px]] |100 |1923 |[[File:Rogers_Pass_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Rogers Pass (British Columbia)|Rogers Pass]] (1971) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Manitoba|Mga pook ng Manitoba]]''' |[[File:Manitoba,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Manitoba|alt=List of National Historic Sites of Canada in Manitoba|80x80px]] |57 |1920 |[[File:Exchange_District_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Exchange District]] (1996) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa New Brunswick|Mga pook ng New Brunswick]]''' |[[File:New_Brunswick,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in New Brunswick|alt=List of National Historic Sites of Canada in New Brunswick|80x80px]] |63 |1920 |[[File:Hartland_Covered_Bridge_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Bridgeland|Tinakip na Tulay ng Hartland]] (1980) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Newfoundland at Labrador|Mga pook ng Newfoundland at Labrador]]''' |[[File:Newfoundland_and_Labrador,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Newfoundland and Labrador|alt=List of National Historic Sites of Canada in Newfoundland and Labrador|80x80px]] |47 |1951 |[[File:Cabot_Tower_on_Signal_Hill_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Signal Hill, San Juan|Signal Hill]] (1951) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Nova Scotia|Mga pook ng Nova Scotia]]''' |[[File:Nova_Scotia,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Nova Scotia|alt=List of National Historic Sites of Canada in Nova Scotia|80x80px]] |90 |1920 |[[File:Pier_21_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Pier 21]] (1997) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Ontario|Mga pook ng Ontario]]''' |[[File:Ontario,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Ontario|alt=List of National Historic Sites of Canada in Ontario|80x80px]] |272 |1919 |[[File:McCrae_House_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[McCrae House|Bahay McCrae]] (1966) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Hamilton, Ontario|Mga pook ng Hamilton]]</div> |15 |1929 |[[File:Dundurn_Castle_(NHSC_chart).JPG|80x80px]] [[Dundurn Castle|Kastilyong Dundurn]] (1997) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Kingston, Ontario|Mga pook ng Kingston]]</div> |22 |1923 |[[File:Kingston_City_Hall_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Kingston City Hall (Ontario)|Munisipyo ng Lungsod ng Kingston]] (1961) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Niagara Region|Mga pook ng Rehiyong Niagara]]</div> |26 |1921 |[[File:Niagara_on_the_Lake_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Niagara-on-the-Lake]] (2003) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Ottawa|Mga pook ng Ottawa]]</div> |26 |1925 |[[File:Parliament_Hill_(NHSC_chart).JPG|80x80px]] [[Hill Hill|Mga Gusali ng Parlamento]] (1976) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Toronto|Mga pook ng Toronto]]</div> |37 |1923 |[[File:Fort_York_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Fort York|Kutang York]] (1923) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Prince Edward Island|Mga pook ng Pulo ni Prince Edward]]''' |[[File:PEI,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Prince Edward Island|alt=List of National Historic Sites of Canada in Prince Edward Island|80x80px]] |22 |1933 |[[File:Green_Gables_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Green Gables (Prince Edward Island)|Green Gables]] (2004) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Quebec|Mga pook ng Quebec]]''' |[[File:Québec,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Quebec|alt=List of National Historic Sites of Canada in Quebec|80x80px]] |198 |1919 |[[File:Île_d'Orléans_(NHSC_chart).JPG|80x80px]] [[Île d'Orléans |Île d'Orléans Seigneury]] (1990) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Montréal|Mga pook ng Montreal]]</div> |61 |1920 |[[File:Notre-Dame_Basilica_(NHSC_chart).JPG|80x80px]] [[Notre-Dame Basilica (Montréal)|Basilikang Notre-Dame]] (1989) |- | colspan="2" |<div style="position:absolute; left:30px;">[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Lungsod ng Quebec|Mga pook ng Lunsod ng Quebec]]</div> |37 |1923 |[[File:Château_Frontenac_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Château Frontenac]] (1981) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Saskatchewan|Mga pook ng Saskatchewan]]''' |[[File:Saskatchewan,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Saskatchewan|alt=List of National Historic Sites of Canada in Saskatchewan|80x80px]] |46 |1923 |[[File:Canadian_Bank_of_Commerce_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Canada Bank of Commerce (Watson, Saskatchewan)|Kanadienseng Bangko ng Komersiyo]] (1976) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Lugar ng Canada sa Mga Teritoryo ng Northwest|Mga pook ng Mga Hilagang-Kanlurang Teritoryo]]''' |[[File:Northwest_Territories,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in the Northwest Territories|alt=List of National Historic Sites of Canada in the Northwest Territories|80x80px]] |12 |1930 |[[File:Church_of_Our_Lady_of_Good_Hope_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Church of Our Lady of Good Hope]] (1977) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Nunavut|Mga pook ng Nunavut]]''' |[[File:Nunavut,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Nunavut|alt=List of National Historic Sites of Canada in Nunavut|80x80px]] |12 |1964 |[[File:Inuksuk_Point_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Inuksuk Point|Dakong Inuksuk]] (1969) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Yukon|Mga pook ng Yukon]]''' |[[File:Yukon,_Canada.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in Yukon|alt=List of National Historic Sites of Canada in Yukon|80x80px]] |11 |1959 |[[File:Dawson_City_(NHSC_chart).jpg|80x80px]] [[Dawson City|Dawson Historical Complex]] (1959) |- |'''[[Listahan ng mga Pambansang Makasaysayang Site ng Canada sa Pransya|Pransiya]]''' |[[File:France_map_Lambert-93-blank.svg|link=List of National Historic Sites of Canada in France|alt=List of National Historic Sites of Canada in France|80x80px]] |2 |1996 |<!-- [[File:Vimy_Ridge_Monument_at_Twilight.JPG|80x80px]] --> [[Canadian National Vimy Memorial|Vimy Ridge]] (1996) |- |} == Tingnan din == {{Portada|Kasaysayan|Canada}} * [[Ang rehistro ng Canada ng Lugar ng Kasaysayan|Kanadyenseng Rehistro ng Makasaysayang Pook]] * [[Listahan ng mga post sa pangangalakal ng Bay Company|Talaan ng mga pangangalakalan ng Bay Company]] * [[Pambansang mga simbolo ng Canada|Mga pambansang simbolo ng Canada]] * [[Royal monumento sa Canada|Mga monumentong maringal sa Canada]] * [[Pitong Kababalaghan ng Canada|Pitong mga Kamangha-mangha ng Canada]] == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [https://www.pc.gc.ca/en/lhn-nhs Mga Pambansang Makasaysayang Pook ng Canada] - Parks Canada * [http://www.historicplaces.ca/ Mga makasaysayang pook] - Pinangangasiwaan ng Parks Canada {{Uncategorized|date=Oktubre 2021}} psyucsaazxj270detknvhwa0z70ticg Pagputok ng Whakaari/White Island ng 2019 0 293512 2205608 2092056 2026-04-30T19:44:26Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205608 wikitext text/x-wiki {{Infobox eruption | name = Pagputok ng Whakaari/White Island ng 2019 | image = White Island 9 December 2019 eruption.jpg | caption = Whakaari/White Island, siyam na minuto kasunod ng pagputok | date = {{Start date|2019|12|09|df=y}} | time = 14:11 [[NZDT]] (01:11 [[UTC]]) | volcano = Whakaari/White Island | type = [[Phreatic eruption]] | location = Bay of Plenty, North Island, New Zealand | coordinates = {{coord|37|31|12|S|177|10|57|E|region:nz_type:event|display=inline,title}} | VEI =2–3 | impact = '''Mga namatay''': 21 kumpirmado, 2 nawawala at pinalalagay na namatay<ref>https://www.aljazeera.com/news/2019/12/zealand-observe-silence-dead-named-volcano-191216003712948.html</ref><ref name="guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/dec/15/white-island-volcano-what-we-know-about-the-victims|title=White Island volcano: what we know about the victims|publisher=[[The Guardian]]|accessdate=2019-12-16}}</ref><br/>'''Mga nasugatan''': 26<br/> }} Ang pulong [[bulkan]] ng [[Whakaari/White Island]] sa hilagang-silangan ng rehiyon ng [[Baybayin|Bay of Plenty]] sa [[New Zealand]] ay pumutok nang bayolente noong Disyembre 9, 2019 sa 14:11 [[NZDT]] (01:11 UTC).<ref name="NZH Live">{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12292240|title=Live: White Island erupting: Plumes of smoke, reports of multiple injuries in Bay of Plenty|work=New Zealand Herald|ISSN=1170-0777|date=9 December 2019|access-date=9 December 2019}}</ref> IIniulat na 47 katao ang nasa pulo sa mga oras na iyon. Noong Disyembre 16, labing walong katao ang namatay mula sa insidente, habang dalawampu't siyam na katao naman ang nasugatan, karamihan sa kanila ay may malubhang pagkasunog. Hindi pa nakukuha ang labi ng dalawang biktimang nawawala, na ipinalalagay ngayong nasawi.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50768761|title=New Zealand volcano: Divers deployed to find last two missing bodies|date=13 December 2019|accessdate=13 December 2019}}</ref> Ang patuloy na aktibidad ng paglindol at ng bulkan sa lugar, pati na rin ang malakas na pag-ulan, mababang antas ng pagiging madaling makita (<nowiki>''</nowiki>low visibility<nowiki>''</nowiki>) at nakalalason na gas ay humadlang sa mga pagsisikap sa gawaing pagkuha ng mga biktima sa loob ng isang linggo kasunod ng insidente.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-50738613|title=New volcanic activity slows NZ recovery efforts|date=11 December 2019|website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news| url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/helicopter-pilot-says-rain-and-ash-hampering-search-bodies-white-island-victims| title=Helicopter pilot says rain and ash are hampering search for bodies of White Island victims| newspaper=TVNZ| access-date=2019-12-18| archive-date=2019-12-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20191215065451/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/helicopter-pilot-says-rain-and-ash-hampering-search-bodies-white-island-victims| url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.firstpost.com/world/six-days-after-volcanic-eruption-in-new-zealands-white-island-toxic-gases-low-visibility-hamper-search-for-victims-7785081.html | title=Six days after volcanic eruption in New Zealand's White Island, toxic gases, low visibility hamper search for victims}}</ref> Natukoy ng mga dalubhasa ang kaganapan bilang isang priatikong pagputok : isang paglabas ng singaw at bulkan na gas na nagdulot ng pagsabog, at nagpabuga ng bato at abo sa hangin.<ref>{{Cite web |url=https://www.stuff.co.nz/science/118094420/the-science-of-the-white-island-eruption-a-catastrophic-burst-of-steam |title=The science of the White Island eruption: A catastrophic burst of steam |website=Stuff |access-date=11 December 2019}}</ref> Sa loob ng isang linggo pagkaraan ng pagputok, inilipad ng Royal Australian Air Force ang labintatlo nilang mamamayang nasugatan pabalik sa [[Australya]]. Ang isa sa kanila ay nasawi kinalaunan sa isang ospital sa Australya. [[Talaksan:White_Island_2013.jpg|left|thumb| Whakaari / White Island noong 2013 ]] ==Mga nadisgrasya== {| class="wikitable sortable" style="font-size:88%; margin:0 0 1.5em 1.5em; width:30%" |+ Mga biktima ayon sa pagkamamamayan<ref>{{Cite web|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12292595|title=White Island eruption: The dead, the missing and the injured|date=15 December 2019|via=www.nzherald.co.nz}}</ref> |- ! style="text-align:left;" | Pagkamamamayan ! style="text-align:left;" | Mga namatay ! Mga nasugatan |- | style="text-align:left;" | Australya |14 |11 |- | style="text-align:left;" | Estados Unidos |5 |4 |- | style="text-align:left;" | New Zealand |2 |3 |- | style="text-align:left;" | Alemanya | |4 |- | style="text-align:left;" | Nagkakaisang Kaharian | |2 |- | style="text-align:left;" | Tsina | |2 |- | style="text-align:left;" | Malaysia | |1 |- | style="text-align:left;" | ''Di pa tukoy'' |1 | |- |- class="sortbottom" |'''Kabuoan''' |'''21''' |'''26''' |- |- class="sortbottom" |} [[Talaksan:White_Island_Crater_Rim_Webcam_9_December_2019.jpg|thumb|Ang crater rim na nakunan ng isang webcam isang minuto bago lamang ang pagputok. Makikita ang mga hiker na naglalakad sa gitna ng retrato.]] {{clear}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.stuff.co.nz/national/118165313/whakaariwhite-island-mission-to-retrieve-bodies-off-the-volcano Detalyadong mulitmedia na pagtutok sa pagputok at sa mga nadisgrasya] mula sa Stuff [[Kategorya:Mga sakunang gawa ng kalikasan]] khpao8v5d38i8cc21qdhyzfimiid6oz Pilmograpiya ni Janet Jackson 0 296030 2205633 2170399 2026-05-01T00:19:33Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205633 wikitext text/x-wiki [[File:Numberonestour.jpg|thumb|254px|right|Sa Jackson habang nagtatanghal]] Ang American recording artist at aktres na si [[Janet Jackson]] ay lumitaw sa iba't ibang mga pelikula at palabas sa telebisyon. Sinimulan niya ang kanyang karera bilang isang batang artista sa mga sitcoms na ''[[Good Times]]'', ''[[Diff'rent Strokes]]'', at ''[[Fame (1982 TV series)|Fame]]''. Si Jackson pagkatapos ay lumabas sa kanyang debut film na ''[[Poetic Justice (film)|Poetic Justice]]'' (1993), sa direksyon ni [[John Singleton]]. Inilarawan niya si Justice, na nakaya sa pagpapakamatay ng kanyang ina at kasintahan sa pamamagitan ng pagsusulat ng tula. Nanguna ito sa pagbubukas sa takilya at itinuturing na iconic sa loob ng pop culture. Sa buong dekada, si Jackson ay una nang pinangunahan ang mga pangunahing papel sa ilang mga pelikula, kasama na ang ''[[Jerry Maguire]]'' (1996), ''[[The Matrix]]'' (1999), ''[[Scream 3]]'' (2000), at ''[[X-Men (film)|X-Men]]'' (2000), ngunit hindi nagawang magpatuloy sa paggawa ng pelikula dahil sa salungatan na iskedyul habang naglalakbay. ==Panimula== Sinimulan ni Jackson ang kanyang karera bilang isang batang bida na nagsasagawa ng isang serye ng matatagumpay pagganap sa telebisyon bago pinagbidahan ang mga tampok na pelikula.<ref name="King"/> Sinabi ni Jackson, "I love acting—it was my first love. I had my first job at seven. I got a recording contract when I was 14, so I thought I was going to be an actress."<ref>{{cite web|url=http://gotham-magazine.com/celebrities/articles/in-control|title=Janet Jackson Takes Control|publisher=[[Gotham (magazine)|Gotham]]|work=Greeven Cuomo, Cristina|date=2010|accessdate=August 30, 2014}}</ref> Ayon kay MOrgan, si Jackson ay isang "veteran thespian who also happened to sell more than 100 million records."<ref>{{cite news|title=Janet Jackson & Adam Rodriguez in Before Sunset|work=Morgan, Joan|publisher=[[Essence (magazine)|Essence]]|page=108|date=August 2010}}</ref> Inilagay ni DeMarco Williams si Jackson kasama ang ilang mga bituin ng bata na matagumpay hanggang tumanda bilang isang aktor, kasama sina [[Jodie Foster]], [[Ron Howard]], at [[Drew Barrymore]].<ref>{{cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/interviews/id.1499/title.tatyana-ali-distant-relative|title=Tatyana Ali: Distant Relative|work=[[HipHopDX]]|publisher=Williams, DeMarco|date=February 19, 2010|accessdate=August 25, 2014|archive-date=Agosto 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821030926/http://www.hiphopdx.com/index/interviews/id.1499/title.tatyana-ali-distant-relative|url-status=dead}}</ref> Sinubaybayan ni Ria Nevada ang kanyang pag-arte at kanyang ebolusyon, "from the “girl next door” to sex-goddess, to the strong, powerful woman she is today."<ref name="Nevada">{{cite web|url=http://www.thesnipenews.com/music/concert-reviews/janet-jackson-vancouver/|title=Janet Jackson Vancouver concert review|work=[[Guttersnipe|Guttersnipe Magazine]]|publisher=Nevada, Ria|date=August 26, 2011|accessdate=August 25, 2014}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa kanyang karaniwang pag-arte ay mayroon siyang halaga, bilang pagdideklara ni Phillip McCarthy na "$3-million per-picture screen queen."<ref>{{cite web|url=http://www.brisbanetimes.com.au/news/entertainment/no-nipple-talk-for-janet/2008/02/23/1203788206853.html?page=3 |title=No nipple talk for Janet|work=[[Brisbane Times]]|publisher=McCarthy, Phillip|date=February 24, 2008|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Jackson has had three consecutive films open at number one, beginning with her debut role in ''[[Poetic Justice (film)|Poetic Justice]]'', Si Jackson ay nagkaroon ng tatlong magkakasunod na pelikula na binuksan sa numero uno, na nagsisimula sa kanyang debut role sa ''[[Poetic Justice (film)|Poetic Justice]]'', at dalawang karagdagang pelikula ang pumapasok sa top three.<ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/audio-janet-jackson-to-release-feedback---debut-single-at-island-def-jam-music-group-impacts-january-7th-58707042.html|title=AUDIO: JANET JACKSON TO RELEASE 'FEEDBACK' - DEBUT SINGLE AT ISLAND DEF JAM MUSIC GROUP, IMPACTS JANUARY 7th|work=[[PRNewswire]]|date=December 13, 2007|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Nagkaroon din siya ng isang minimum ng tatlong magkakasunod na pelikula na nagdebut sa numero uno sa mga tsart ng DVD at Blu-ray, na nagbebenta ng higit sa isa hanggang dalawang milyong kopya sa loob ng kanilang unang linggo.<ref name="Why">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/tyler-perrys-successful-marriage-with-lionsgate-continues-as-tyler-perrys-why-did-i-get-married-captures-the-number-one-spot-on-north-american-dvd-charts-with-two-million-units-sold-57063937.html|title=Tyler Perry's Successful 'Marriage' With Lionsgate Continues as TYLER PERRY'S WHY DID I GET MARRIED? Captures the Number One Spot on North American DVD Charts With Two Million Units Sold|work=[[PRNewswire]]|date=February 21, 2008|accessdate=August 25, 2014}}</ref><ref name="Too">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lionsgates-tyler-perrys-why-did-i-get-married-too-claims-the-number-one-spot-on-the-dvd-and-blu-ray-charts-with-over-one-million-units-sold-in-north-america-102538149.html |title=LIONSGATE®'s Tyler Perry's Why Did I Get Married Too? Claims the Number One Spot on the DVD and Blu-ray Charts With Over One Million Units Sold in North America|work=[[PRNewswire]]|date=September 9, 2010|accessdate=August 25, 2014}}</ref><ref name="For">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lionsgates-for-colored-girls-claims-the-number-one-spot-on-the-dvd-sell-through-charts-with-nearly-one-million-units-sold-in-north-america-116417024.html|title=LIONSGATE'S® FOR COLORED GIRLS CLAIMS THE NUMBER ONE SPOT ON THE DVD SELL THROUGH CHARTS WITH NEARLY ONE MILLION UNITS SOLD IN NORTH AMERICA|work=[[PRNewswire]]|date=February 17, 2011|accessdate=August 25, 2014}}</ref> ==Pelikula== {{quote box|align=right|"Si Janet ay royalty. Ito ay isa pang bagay na makakatulungan sa royalty. Si Janet ay tahimik, masipag at halos kung ano negosyong ito."|source=— - Ang prodyuser na si Steve Nicolaides sa paggawa ng pelikula sa Poetic Justice. <ref name="Saint">{{cite web|url=http://www.vibe.com/article/oral-history-tupacs-acting-career-told-through-his-co-stars-and-producers-pt-2| title=Oral History: Tupac's Acting Career Told Through His Co-Stars and Producers (PT. 2)|work=[[Vibe (magazine)|Vibe]]|date=November 17, 2011|accessdate=August 25, 2014}}</ref> |width=300px}} Unang lumabas sa pelikula si Jackson sa ''[[Poetic Justice (film)|Poetic Justice]]'', sa direksyon ni John Singleton. Ang karakter ni Jackson na si Justice, ay nahahanap ang mamahalin matapos ang pagpapakamatay ng kanyang ina at kasintahan, pagsulat ng mga tula upang makayanan ang kanyang sakit.<ref name="Source">{{cite web|url=http://thesource.com/2014/02/14/flashback-friday-the-top-10-hip-hop-love-movies-of-all-time/2/|title=Flashback Friday: The Top 10 Hip Hop Love Movies Of All Time|work=[[The Source (magazine)|The Source]]|date=February 14, 2014|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ang kanyang interes sa pag-ibig ba si Lucky, ay ginampanan ni [[Tupac Shakur]], itinuturing na "unlikely but effective pairing."<ref>{{cite web|url=http://www.metrotimes.com/detroit/boyz-will-be-boys/Content?oid=2171405|title=Boyz will be boys |work=[[Metro Times]]|publisher=Donadoni, Serena|date=June 27, 2001|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Kahit na pinayuhang lumabas sa isang musikal, inako ni Jackson ang papel niya ito na nagpalabas ng kanyang kahusayan.<ref>{{cite news|title=The Joy of Sex|work=[[Rolling Stone (magazine)|Rolling Stone]]|date=September 16, 1993}}</ref> Inalis siya nito sa pagigin ordinaryong aktresupang magkaroon ng pagganap na "harder exterior and a rougher neck."<ref name="Cintron">{{cite web|url=http://www.hollywood.com/news/movies/56806254/best-acting-performances-by-musicians|title=8 Surprisingly Great Acting Performances by Musicians|work=[[Hollywood.com]]|publisher=Cintron, Christian|date=March 13, 2014|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Binuksan ito nang nasa numero uno, at kanyang "dinomina ang 90′s."<ref name="Source"/> Pinuri ng Picard ang mga tagpo nito, na "captures the sense of desperation felt by a young woman struggling with strong emotions and nowhere to turn."<ref name="Picard">{{cite web|url=http://www.collegian.psu.edu/arts_and_entertainment/article_0dcd0b5e-ae06-5594-b912-485eae276841.html|title='Poetic Justice' has Janet appeal|work=[[The Daily Collegian]]|publisher=Picard, Diane E.|date=July 30, 1993|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Maraming mga kritiko ang itinuring na isang "klasikong" at iconic, bilang karagdagan sa isa sa mga pinaka-kilalang-kilala na debut ng pelikula ng isang musikero.<ref name="Cintron"/> Ginampanan ni Jackson si Propesor Denise Gaines sa ''[[The Nutty Professor II: The Klumps]]'', katambal si[[Eddie Murphy]]. Sinabi ni [[Brian Grazer]], "she's a superstar musician who acts. Getting Janet is a huge coup for us because she doesn't have to do movies, but she wants to do this one."<ref name="Nutty">{{cite web|url=http://www.miss-janet.com/index.phtml?go=nutty2&sub=nutty_ovrvw |title=Miss Janet - International Janet Jackson Fanclub |work=Janet Official Fan Club |accessdate=August 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060515203644/http://www.miss-janet.com/index.phtml?go=nutty2&sub=nutty_ovrvw |archivedate=May 15, 2006 }}</ref> Komento ni Murphy, "I've known for years that she's a good actress. [...] She's a superstar and a really talented woman... It was like 'Wow, I'm with a superstar on the set.'"<ref>{{cite news|title=Eddie Murphy Is The Klump Family In 'Nutty Professor II' Co-Starring Janet Jackson|work=[[Jet (magazine)|Jet]]|date=July 31, 2000}}</ref> Nagbukas ito nang na numrero uno at may $ 175 milyong kita sa buong mundo, at ito ang pinakamalaki sa isang linggo matapos ang pagbubukas sa buong career ni Murphy.<ref name="Nutty"/><ref name="Site">{{cite web|url=http://janet-jackson.com/bio.html |title=Janet-Jackson.com Bio |work=Janet-Jackson.com |date=2001 |accessdate=August 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030421143417/http://janet-jackson.com/bio.html |archivedate=April 21, 2003 }}</ref> Tumanggap si Jackson ng papuri sa mga kritiko para sa kanyang pagganap. Sinabi ni Melissa Marschheuser ng ''[[Orlando Sentinel|The Sentinel]]'' na "ginampanan niya ang perpektong papel", habang pinuri siya ni Variety na "hindi mapanghimok na panghihimok."<ref>{{cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/2000-08-04/entertainment/0008030478_1_nutty-professor-ii-buddy-love-klump|title=The Nutty Professor Ii: The Klumps|work=[[Orlando Sentinel]]|publisher=Marschheuser, Melissa|date=August 4, 2000|accessdate=August 25, 2014|archive-date=Pebrero 25, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225213032/http://articles.orlandosentinel.com/2000-08-04/entertainment/0008030478_1_nutty-professor-ii-buddy-love-klump|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://variety.com/2000/film/reviews/the-nutty-professor-ii-the-klumps-1200463259/|title=Review: 'The Nutty Professor II: The Klumps'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=Leydon, Joe|date=July 27, 2000|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Si Jackson ay gumanap na Dr. Patricia Agnew sa kanyang ikatlong pelikula, ''[[Why Did I Get Married?]]''.<ref name="Why"/> Inilarawan ni Patrick Huguenin ang kanyang papel bilang "a picture-perfect (but emotionally scarred) romance psychologist who corrals her now-married college friends into an annual retreat."<ref>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/married-couple-trouble-article-1.231571|title='Why Did I Get Married?' has couple trouble|work=[[NY Daily News]]|publisher=Huguenin, Patrick|date=October 12, 2007|accessdate=August 25, 2014}}</ref> An ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' kinonsiderang ang presensya sa pelikula ang siyang nagsiguro sa pagiging matagumpay nito.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2007/film/reviews/tyler-perry-s-why-did-i-get-married-1200555369/ |title=Review: 'Tyler Perry's Why Did I Get Married?'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=Scheib, Ronnie|date=October 12, 2007|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Binuksan nito nang nasa numero uno, na halos $ 60 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0906108/|title=Why Did I Get Married? (2007) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Siya rin ang gumanap sa ''[[Why Did I Get Married Too?]]'', kun saan ang kanyang karakter ay "demurely clothed, deeply sentient, highly respected psychologist."<ref name="Too"/><ref>{{cite web|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2007/10/13/married_is_involving_if_not_blissful/|title='Married' is involving, if not blissful|work=[[Boston.com]]|publisher=Morris, Wesley|date=October 13, 2007|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Binuksan naman ito na nasa ikalawang pwesto, na may humigit-kumulang $ 60 milyon.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1391137/?ref_=ttawd_awd_tt|title=Why Did I Get Married Too? (2010) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ang isang pangatlong sequel nito, ang ''Why Did I Get Married Again?'', ay ginampanan ni Jackson bilang love interes ni [[Dwayne "The Rock" Johnson]].<ref>{{cite web|url=http://articles.mcall.com/2010-09-08/entertainment/mc-movie-column-0909-20100908_1_dwayne-johnson-maggie-grace-bullitt|title=Dwayne Johnson back to action in 'Faster'|work=[[The Morning Call]]|publisher=Longsdorf, Amy|date=September 8, 2010|accessdate=August 25, 2014|archive-date=Disyembre 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202055521/http://articles.mcall.com/2010-09-08/entertainment/mc-movie-column-0909-20100908_1_dwayne-johnson-maggie-grace-bullitt|url-status=dead}}</ref> Si Jackson pagkatapos ay gumanap sa drama na ''[[For Colored Girls]]'', isang pagsasapelikula ng dula sa entablado ng ''For Colored Girls Who Have Considered Suicide / When the Rainbow Is Enuf''. Inilarawan niya si Joanna, isang nakasasakit na fashion editor. <ref>{{cite web|url=http://www.playbill.com/news/article/stage-to-screens-for-colored-girls-reaches-the-silver-screen-173290|title=STAGE TO SCREENS: "For Colored Girls" Reaches the Silver Screen|work=[[Playbill.com]]|publisher=Haun, Harry|date=November 5, 2010|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Nag-debut ito sa numero tatlo, na may isang paggamit ng halos $ 40 milyon.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1405500/|title=For Colored Girls (2010) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Noong 2011, pumasok si Jackson sa isang deal sa produksiyon sa [[Lionsgate]], sa pakikipagtulungan sa kanyang kumpanya na ''JDJ Entertainment''.<ref name="Lionsgate">{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/lionsgate-announces-production-agreement-with-janet-jacksons-jdj-entertainment-118096969.html|title=LIONSGATE® ANNOUNCES PRODUCTION AGREEMENT WITH JANET JACKSON'S JDJ ENTERTAINMENT |work=[[PRNewswire]]|date=March 16, 2011|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Sinabi ni Michael Paseornek, "She is a powerful on-screen presence, with a vast audience, and we believe she will be an equally powerful presence behind the scenes."<ref name="Lionsgate"/> Nais ni Jackson na ituloy ang mga pelikula na "a lot of energy," nagsasabi siyang, "I love [[action film]]s, I love [[Sci-Fi]]."<ref>{{cite web|url=http://thatgrapejuice.net/2012/05/grape-juice-interviews-janet-jackson/|title=That Grape Juice Interviews Janet Jackson|work=ThatGrapeJuice.net|date=May 14, 2012|accessdate=August 25, 2014}}</ref> ==Telebisyon== Itinuturing si Jackson na isang kilalang pangalan sa mga tahanan at mga nangungunang mga pagganap sa maraming mga sitcom bilang Penny Woods sa ''[[Good Times]]'' at bilang Charlene Duprey on ''[[Diff'rent Strokes]]''.<ref name="King">{{cite web|url=http://www.oprah.com/oprahradio/ActressSinger-Janet-Jackson |title=Actress/Singer Janet Jackson |work=[[Oprah.com]] |publisher=King, Gayle |date=2007 |accessdate=August 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130429223927/http://www.oprah.com/oprahradio/ActressSinger-Janet-Jackson |archivedate=April 29, 2013 }}</ref> Ang papel ni Jackson sa naunang sitcom ay isang karakter na biktima ng pang-aabuso sa bata.<ref>{{cite web|url=http://onlineathens.com/stories/061907/opinion_20070619011.shtml|title=Johnson: 'House of Payne' has plenty of time to prove the critics wrong|work=[[OnlineAthens]]|publisher=Johnson, Jessica|date=2007|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Si Jackson pagkatapos ay gumanap sa ika-apat na season ng ''[[Fame (1982 TV series)|Fame]]'', na ginampanan ni Cleo Hewitt.<ref name="Prime"/><ref>{{cite web|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/fame---the-musical-world-renowned-for-its-energy-and-passion-opens-april-27-at-music-hall-in-detroit-75202742.html|title=Fame - The Musical World Renowned for Its Energy and Passion Opens April 27 at Music Hall in Detroit|work=[[PRNewswire]]|date=2010|accessdate=August 30, 2014}}</ref> Nagpakita rin siya sa ''[[A New Kind of Family]]'' at ''[[The Love Boat]]''. Sa mga nauna niyang pagganap, ang fashion at hairstyle ni Jackson ay itinuturing na nag-impluwensya sa mga dalagitang batang babae, na iniulat na tularan ang kanyang hitsura.<ref name="Shepherd">{{cite web|url=http://style.mtv.com/2013/05/16/janet-jackson-style-icon/|title=Style Icon: Janet Jackson - MTV Style|work=MTV News|date=May 16, 2013|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Septiyembre 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912102254/http://style.mtv.com/2013/05/16/janet-jackson-style-icon/|url-status=dead}}</ref> Noong Abril 2004, nag-host at nagsagawa si Jackson ng pitong mga sketch sa ''[[Saturday Night Live]]'', na ilan sa mga niloko ang kanyang [[Super Bowl XXXVIII halftime show controversy|Super Bowl halftime show incident]].<ref name="Neil"/> Kasama sa mga sketch ang "Cork Soakers" kasama si [[Jimmy Fallon]], "Brian Fellow's Safari Planet" kasama si [[Tracy Morgan]], at "[[Dick Cheney|Cheney]] and [[Condoleezza Rice]]" kasama si [[Darrell Hammond]].<ref>{{cite web|url=http://snltranscripts.jt.org/03/03q.phtml|title=SNL Transcripts: Janet Jackson: 04/10/04|work=SNLTranscripts|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Lumabas din siya sa "[[All Nite (Don't Stop)]]" at "Strawberry Bounce".<ref>{{cite web |author=TV.com |url=http://www.tv.com/shows/saturday-night-live/janet-jackson-313863/ |title=Saturday Night Live - Season 29, Episode 17: Janet Jackson |publisher=TV.com |date=2005-07-07 |accessdate=2013-11-17 |archive-date=2013-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028021745/http://www.tv.com/shows/saturday-night-live/janet-jackson-313863/ |url-status=dead }}</ref> Komento ni [[Tina Fey]], "She's another one who's been acting since she was 10."<ref>{{cite web|url=http://www.blackfilm.com/20040423/features/tinafey.shtml|title=Mean Girls: An Interview with Tina Fey|work=BlackFilm.com|date=April 23, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Itinuring ni [[Neil Cavuto]] ang pagkakamaili ay ginawa niyang isang "genuinely fun bit, actually several bits, on the comedy show," dag pa niya, "Janet did a lot to rehabilitate her image that night."<ref name="Neil">{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/2004/04/12/change-is-good/|title=Change Is Good - Fox News|work=[[Fox News]]|publisher=Cavuto, Neil|date=April 12, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ilang buwan pa, nagpakita siya sa ''[[Will & Grace]]'' sa episode na "[[Back Up, Dancer]]".<ref name="Prime">{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/2004/08/10/janet-jackson-returns-to-prime-time/|title=Janet Jackson Returns to Prime-Time|work=[[Fox News]]|date=August 10, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ginampanan niya ang sarili, habang si Jack McFarland ay nag-audition upang maging isa sa kanyang mga mananayaw.<ref name="Prime"/> Niranggo ng ''[[Entertainment Weekly]]'' si Jackson bilang isa sa mga pinaka-hindi malilimutang panauhin ng mga bituin, at kanyang sinabi, "she makes a fabulous entrance and departs with her dignity intact."<ref name="EW">{{cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,1178295,00.html|title=Memorable ''Will & Grace'' guest stars: Janet Jackson|work=[[Entertainment Weekly]]|date=March 30, 2006|accessdate=August 25, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129035129/http://www.ew.com/ew/article/0,,1178295,00.html|url-status=dead}}</ref> ==Iba pang mga proyekto== Inalok si Jackson para sa iba't ibang mga pelikula na hindi niya nagawang maipagpatuloy na magawa o kanyang tinaggihan. Siya ay ikinonsidera para sa pangunahing papel sa musikal na ''[[Kiss of the Spider Woman (musical)|Kiss of the Spider Woman]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1994/11/04/theater/on-stage-and-off.html|title=On Stage, and Off |work=[[New York Times]]|publisher=McNeil Gr, Donald G|date=September 4, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Nilapitan din siya para sa muling paggawa ng ''[[A Star Is Born (1954 film)|A Star Is Born]]'', kasunod ng paglabas ng kanyang album na ''[[janet.]]''<ref>{{cite news|title=Poetic Justice Out On Video, Mega Sales|work=Janet UK Magazine: Volume 1, Issue 1|page=1|date=1994}}</ref> Si Jackson ay naging interesado sa pagganap kay [[Dorothy Dandridge]] sa isang film biopic, kakompetisyon si [[Whitney Houston]] at iba't ibang mga artista.<ref name="Pond">{{cite news|title=Janet|work=[[Us Magazine]]|publisher=Pond, Steve|date=November 1995}}</ref> Siya ay unang nasangkot sa unang pauusap nito na tularan din si Dandridge sa kanyang "[[Twenty Foreplay]]" na music video.<ref name="Pond"/><ref>{{cite news|title=Arena Interview|work=[[Arena (magazine)|Arena]]|date=1995}}</ref> Si Jackson ay naunang tinanggap para sa papel ni Marcee Tidwell sa pelikulang Tom Cruise na ''[[Jerry Maguire]]''.<ref>{{cite web|url=http://screencrush.com/jerry-maguire-cast-then-and-now/|title=See the Cast of 'Jerry Maguire' Then and Now|work=[[ScreenCrush]]|date=September 3, 2013|accessdate=September 20, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.contactmusic.com/news/hunt-stages-jerry-maguire-reunion_1100259|title=Hunt Stages Jerry Maguire Reunion|date=April 10, 2009|accessdate=September 20, 2013}}</ref> Ang isang poster na Jackson ay saglit na nakikita sa pelikula patungkol dito.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0116695/trivia|title=Jerry Maguire (1996) - Trivia - IMDB|year=2010|accessdate=September 20, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kathryneann.com/tag/jerry-maguire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055611/http://www.kathryneann.com/tag/jerry-maguire/ |url-status=dead |archive-date=September 21, 2013 |title=Jerry Maguire |date=December 26, 2012 |accessdate=September 20, 2013}}</ref> {{multiple image | align = right | image1 = Halle Berry by Gage Skidmore 2.jpg | width1 = 130 | alt1 = | caption1 = | image2 = Keanu Reeves (crop and levels) (cropped).jpg | width2 = 133 | alt2 = | caption2 = | footer = Si Jackson ay napiling gumanap sa papel ni [[Halle Berry]] bilang [[Storm (Marvel Comics)|Storm]] sa ''[[X-Men (film)|X-Men]]'' at kasama si [[Keanu Reeves]] sa ''[[The Matrix]]''. }} Si Jackson ay napiling gumanap sa papel ''[[The Matrix]]'' kasama si [[Keanu Reeves]], ngunit hindi natanggap dahil sa paglilibot.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0116695/trivia|title=Jerry Maguire (1996) - Trivia - IMDB|year=2010|accessdate=September 20, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kathryneann.com/tag/jerry-maguire/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055611/http://www.kathryneann.com/tag/jerry-maguire/ |url-status=dead |archive-date=September 21, 2013 |title=Jerry Maguire |date=December 26, 2012 |accessdate=September 20, 2013}}</ref> Siya ay unang inalok bilang [[Trinity (The Matrix)|Trinity]], ang love interest ng karakter ni Reeve na si [[Neo (The Matrix)|Neo]], sa buong pelikula at mga sumunod nito.<ref>{{cite web|url=http://screencrush.com/the-matrix-then-and-now/|title=See the Cast of 'The Matrix' Then and Now|work=[[ScreenCrush]]|publisher=Hayes, Britt|date=February 2, 2010|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Si Jackson inalogk din bilang Storm sa ''[[X-Men (film)|X-Men]]'' franchise, at ipinakita ang set ng pelikula ng mga direktor nito ilang sandali bago ang paggawa ng pelikula.<ref name="Xmen">{{cite news|title=Total Request Live: Season 18, Episode 24|work=[[Total Request Live]]|date=February 26, 2008}}</ref> Gayunpaman, kailangan niyang tanggihan ito dahil sa salungatan ng iskedyul niya habang nagto-tour, at ang papel ay ibinigay kay [[Halle Berry]].<ref name="Xmen"/> Tumanggi din si Jackson sa mga lead role sa horror film na ''[[Scream 3]]' at komedyanng ''[[Head of State (2003 film)|Head of State]]'' dahil sa salungatan ng iskedyul.<ref>{{cite web|url=http://www.dotmusic.com/artists/JanetJackson/biography.asp |title=Artist Biography |work=[[Dotmusic]] |date=2001 |accessdate=August 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010629103357/http://www.dotmusic.com/artists/JanetJackson/biography.asp |archivedate=June 29, 2001}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blackfilm.com/20030321/features/chrisrock.shtml|title=Head of State : An Interview with Director/Actor Chris Rock|work=BlackFilm.com|publisher=Morales, Wilson|date=March 21, 2003|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Siya rin ay unang hiningan na magbigay ng mga singing vocals para kay Catherine Zeta-Jones sa musikal na komedya, ''[[Chicago (2002 film)|Chicago]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.aparchive.com/metadata/Entertainment-Review-2002/b87e00fe4dbab68bc575e2b564dfcb7a?query=CELEBRITY+NEWS&current=12&orderBy=Relevance&hits=166&referrer=search&search=%2Fsearch%3Fquery%3DCELEBRITY%2520NEWS%26allFilters%3DBritney%2520Spears%3APeople&allFilters=Britney+Spears%3APeople&productType=IncludedProducts&page=1&b=dfcb7a|title=Entertainment Review 2002|work=[[Associated Press]]|location=Catherine Zeta Jones steps out to open {{sic|musicial|expected=musical}} in LA|date=November 12, 2002|accessdate=September 1, 2014}}</ref> Si Jackson ay inihayag na gaganap na [[Lena Horne]] sa isang dalawang oras na biopic sa telebisyon para sa [[American Broadcasting Company|ABC]].<ref>{{cite web|url=http://www.contactmusic.com/news-article/janet-jackson-to-play-lena-horne|title=Janet Jackson To Play Lena Horne|work=[[Contact Music]]|date=September 4, 2003|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ito ay dapat ididirekta nina [[Neil Meron]] at [[Craig Zadan]], kasama ang Jackson na nagsisilbing executive producer nito.<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2004/scene/news/lena-horne-zaps-janet-1117900643/|title=Lena Horne zaps Janet|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=Adalian, Josef|date=February 23, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Gayunpaman, napilitan siyang magbitiw kasunod ng kanyang [Super Bowl XXXVIII halftime show controversy|Super Bowl halftime show]], na nagpapakita ng kontrobersya, bilang karagdagan si Horne ay tumanggi sa kanyang pakikilahok pagkatapos ng insidente.<ref name="Variety"/> Sinabi ng isang executive ng ABC, "Nakakalungkot na nangyari ito. Ito ay isang perpektong match."<ref name="Variety"/> Para kay Jackson "I just wish she would have taken a little more time to think about it. I'm sure she faced adversity in her career at <br>some point as well."<ref>{{cite news|title=Distraction Jackson|work=[[Genre (magazine)|Genre]]|publisher=Kalkhoff, Matt|date=October 2004}}</ref> Noong Agosto 2004, pinangunahan ng direktor na si [[Betty Thomas]] si Jackson na magbida sa isang muling paggawa ng ''[[Valley of the Dolls]]'', kahit na ang pelikula ay hindi kailanman nagbunga.<ref>{{cite web|url=http://www.contactmusic.com/news-article/janet-eyes-valley-of-the-dolls-role|title=Janet Eyes Valley Of The Dolls Role|work=[[Contact Music]]|date=August 5, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Si Jackson nilapitan upang gumanap sa musikal na ''[[Bombay Dreams]]'', ngunit tinanggihan niya ito.<ref>{{cite web|url=http://www.contactmusic.com/news-article/janet-jackson-for-broadway|title=Janet Jackson For Broadway|work=[[Contact Music]]|date=July 13, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Ikinonsidera rin siya para sa papel na Juliet sa isang potensyal na pagganap sa ''[[Romeo and Juliet]]'' na ipoprodus ni [[Eddie Murphy]], na gaganap na ama ni Romeo.<ref>{{cite web|url=http://news.sky.com/story/290554/j-lo-plans-an-ex-rated-party|title=J.Lo Plans An Ex-Rated Party|work=[[Sky News]]|date=August 16, 2004|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Nang sumunod na taon, si Jackson ay nauna nang inalok bilang [[White Witch]] sa isang nakaplanong [[Hollywood]] adaption ng ''[[The Lion, the Witch and the Wardrobe]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/features/andrew-adamson-the-man-bringing-narnia-to-the-big-screen-517718.html|title=Andrew Adamson: The man bringing Narnia to the big screen|work=[[The Independent]]|publisher=Applebaum, Stephen|date=December 2, 2005|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Sinubukan rin ni [[Tyler Perry]] na gumanap si Jackson sa ''[[Madea's Family Reunion]]'', bagaman tinanggihan niya ang bahaging ito.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0906108/trivia?ref_=tt_trv_trv|title=Why Did I Get Married? (2007) - Trivia - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 25, 2014}}</ref> Inalok ni [[Lee Daniels]] si Jackson upang gumanap sa ''[[Tennessee (film)|Tennessee]]'' at hiniling na taasan ang kanyang timbangpara sa papel, na humahantong sa matinding pagsusuri ng media.<ref name="Daniels">{{cite web|url=http://www.womenforchange.info/2009/06/lee-daniels-explains-why-mariah-got-the-role-meant-for-janet-jackson/|title=Lee Daniels Explains Why 'Mariah Got The Role Meant for Janet Jackson'|work=WomenForChange.info|date=June 14, 2009|accessdate=August 25, 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053508/http://www.womenforchange.info/2009/06/lee-daniels-explains-why-mariah-got-the-role-meant-for-janet-jackson/|archivedate=September 21, 2013}}</ref> Gayunpaman, tinanggihan niya ito bago pa man magkaroon ng pondo upang maitaguyod ang kanyang album na ''[[20 Y.O.]]'', na una nang ibinigay kay [[Mariah Carey]] ang bahagi.<ref name="Daniels"/> Sa promosyon para sa kanyang paparating na [[Rock Witchu Tour]], binuo ni Jackson ang isang potensyal na serye ng realidad para sa MTV, na nagpapahiwatig ng kanyang pakikipag-ugnay sa network matapos na mai-blacklist mula sa iba't ibang mga channel ang musika niya at ng mga istasyon ng radyo sa loob ng maraming taon, dahil sa mga multa patungkol sa kanyang [[Super Bowl XXXVIII halftime show controversy|Super Bowl halftime show incident]].<ref name="Schneider">{{cite web|url=https://variety.com/2008/music/news/janet-jackson-keeps-it-real-for-mtv-1117987717/|title=Janet Jackson, MTV Team Up For Reality Music Competition|publisher=[[Variety (magazine)|Variety]]|work=Schneider, Michael|date=June 27, 2008|accessdate=July 25, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/culture/news/nipple-ripples-10-years-of-fallout-from-janet-jacksons-halftime-show-20140130|title=Nipple Ripples: 10 Years of Fallout From Janet Jackson's Halftime Show|work=Rolling Stone|publisher=Kreps, Daniel|date=January 30, 2014|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Enero 31, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131071220/http://www.rollingstone.com/culture/news/nipple-ripples-10-years-of-fallout-from-janet-jacksons-halftime-show-20140130|url-status=dead}}</ref> Tutulungan ni Jackson ang mga naghahangad na mga performers sa paghahanap ng isang prodigy, habang ito ay nagaganap sa iba't ibang mga lokasyon sa halip na isang studio.<ref name="Schneider"/> Ito ay ginawa ni Jackson, Kenneth Crear, at [[Dave Broome]], ngunit hindi ito ipinalabas.<ref name="Schneider"/><ref>{{cite web|url=http://www.prodigycasting.com/ |title=Janet Jackson's Prodigy - JANET JACKSON'S PRODIGY |publisher=Prodigy Casting |date=June 27, 2008 |accessdate=July 25, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706214659/http://www.prodigycasting.com/ |archivedate=July 6, 2008}}</ref> Noong 2012, tinanggihan niya ang mga posisyon sa paghusga sa ''[[American Idol]]'' at ''[[The X Factor]]''.<ref>{{cite web|url=https://celebrity.yahoo.com/news/janet-officially-declines-x-factor-gig-165700234.html|title=Janet Officially Declines 'X Factor' Gig|publisher=[[Yahoo News]]|date=March 1, 2012|accessdate=July 25, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129075529/https://celebrity.yahoo.com/news/janet-officially-declines-x-factor-gig-165700234.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://insidetv.ew.com/2012/07/21/american-idol-judges/|title='American Idol' judges update: Mariah Carey edges closer to deal|publisher=[[Entertainment Weekly]]|date=July 21, 2012|accessdate=July 25, 2014}}{{Dead link|date=Hunyo 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ihinayag rin ni Jackson na gagawa ito ng isang dokumentaryo na ''Truth'', kasunod ng buhay ng maraming taong [[transgender]].<ref name="Truth">{{cite web|url=http://www.advocate.com/arts-entertainment/film/2012/06/04/janet-jackson-producing-documentary-about-transgender-people|title=Janet Jackson Producing Documentary About Transgender People|work=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|date=June 4, 2012|accessdate=August 25, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.papermag.com/2010/03/reality_bites_laverne_cox.php|title=PAPERMAG: Reality Bites: Laverne Cox|work=[[Paper (magazine)|Paper]]|date=March 23, 2010|accessdate=August 25, 2014}}</ref> == Pilmograpiya== === Mga pelikula === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" scope="col" | Taon ! rowspan="2" scope="col" style="width: 20em;" | Pamagat ! rowspan="2" scope="col" style="width: 17em;" | Papel ! rowspan="2" scope="col" style="width: 17em;" | (Mga) direktor ! scope="col" style="width: 6em;" | Badget ! scope="col" style="width: 6em;" | Box office<!-- This is for worldwide box office gross only --> ! rowspan="2" scope="col" style="width: 2em;" class="unsortable" | Ref |- class="unsortable" ! colspan="2" class="unsortable" | USD$ Worldwide |- ! scope="row" | 1993 | ''[[Poetic Justice (film)|Poetic Justice]]'' | Justice | [[John Singleton]] | $14 million | $27.5 million | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0107840/?ref_=nm_aiv_t4|title=Poetic Justice (1993) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2000 | ''[[Nutty Professor II: The Klumps]]'' | Professor Denise Gaines | [[Peter Segal]] | $65 million | $175 million | <ref name="Site"/><ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0144528/?ref_=_29|title=Nutty Professor II: The Klumps (2000) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2007 | ''[[Why Did I Get Married?]]'' | Dr. Patricia Agnew | [[Tyler Perry]] | $15 million | $55.9 million | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0906108/?ref_=nm_tv_tt_2|title=Why Did I Get Married? (2007) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=whydidigetmarried.htm|title=Tyler Perry's Why Did I Get Married? (2007) - Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2010 | ''[[Why Did I Get Married Too?]]'' | Dr. Patricia Agnew | [[Tyler Perry]] | $20 million | $60.7 million | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1391137/?ref_=nm_aiv_t3|title=Why Did I Get Married Too? (2010) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=whydidigetmarriedtoo.htm|title=Tyler Perry's Why Did I Get Married Too? (2010) - Box Office Mojo|work=[[Box Office Mojo]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2010 | ''[[For Colored Girls]]'' | Joanna / Red | [[Tyler Perry]] | $19 million | $37.7 million | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1405500/?ref_=nm_flmg_act_1|title=For Colored Girls (2010) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |- ! scope="col" scope="col" | Taon ! scope="col" scope="col" style="width: 20em;" | Pamagat ! scope="col" scope="col" style="width: 14em;" | Papel ! scope="col" scope="col" style="width: 14em;" | Mga lumikha ! scope="col" style="width: 20em;" class="unsortable" | Episodes ! scope="col" style="width: 2em;" class="unsortable" | Ref |- ! scope="row" | 1975 | ''[[Cher (TV series)|Cher]]'' | Bilang siya | [[George Schlatter]] | 1 episode (Season 1, Episode 6) | <ref>{{cite web|url=http://www.tv.com/shows/cher/show-6-190354/|title=Archive copy|access-date=2020-04-03|archive-date=2020-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406104555/http://www.tv.com/shows/cher/show-6-190354/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 1976–77 | ''[[The Jacksons (TV series)|The Jacksons]]'' | Bilang siya | | 12 episodes | |- ! scope="row" | 1977–78 | ''[[Good Times]]'' | Penny Woods | [[Eric Monte]] & [[Mike Evans (actor)|Mike Evans]] | 48 episodes | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/character/ch0021596/?ref_=ttfc_fc_cl_t8|title=Millicent 'Penny' Gordon (Character)|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014|archive-date=June 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610113015/http://www.imdb.com/character/ch0021596/?ref_=ttfc_fc_cl_t8|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 1979 | ''[[A New Kind of Family]]'' | Jojo Ashton | [[Robert Illes|Bob Illes]] & [[James R. Stein]] | 3 episodes | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0078664/?ref_=nm_flmg_act_12|title=A New Kind of Family (TV Series 1979–1980) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1980–84 | ''[[Diff'rent Strokes]]'' | Charlene Duprey | Jeff Harris & [[Bernie Kukoff]] | 10 episodes | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0077003/fullcredits?ref_=tt_cl_sm#cast|title=Diff'rent Strokes (TV Series 1978–1986) - Full Cast & Crew - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1984–85 | ''[[Fame (1982 TV series)|Fame]]'' | Cleo Hewitt | Christopher Gore | 7 episodes | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/character/ch0204515/?ref_=nm_flmg_act_8|title=Cleo Hewitt (Character)|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Hunyo 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610113120/http://www.imdb.com/character/ch0204515/?ref_=nm_flmg_act_8|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 1985 | ''[[The Love Boat]]'' | Delia Parks | Jeraldine Saunders | 2 episodes | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0075529/?ref_=nm_flmg_act_9|title=The Love Boat (TV Series 1977–1987) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1989 | [[Rhythm Nation 1814|''Rhythm Nation 1814'' Film]] | Bilang siya | Janet Jackson & [[Dominic Sena]] | Televised short film / musical | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0239142/?ref_=nm_knf_t4|title= Rhythm Nation 1814 (1990) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2004 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Bilang siya | [[Beth McCarthy-Miller]] | Host and musical guest; seven sketches (Season 29, episode 17) | <ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0694855/|title="Saturday Night Live" Janet Jackson (TV Episode 2004) - IMDb|work=[[IMDb]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2004 | ''[[Will & Grace]]'' | Bilang siya | [[David Kohan]] & [[Max Mutchnick]] | "[[Back Up, Dancer]]" (Season 7, episode 2) | <ref name="EW"/> |} ===Mga pag-indorso at palatastas=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: center;" |- ! scope="col" | Taon ! scope="col" style="width: 14em;" | Sponsor ! scope="col" style="width: 47em;" | Mga tala ! scope="col" style="width: 2em;" class="unsortable" | Ref |- ! scope="row" | 1984–85 | [[National (brand)|National]] / [[Panasonic]] | * Several Japanese dance ads promoting [[National (brand)|National]] Hi-Fi [[VCR]] * Select ad features remix of "[[Start Anew]]" |<ref name="Halstead">{{cite news|title=Jackson Number Ones|publisher=Halstead, Craig|year=2003}}</ref> |- ! scope="row" | 1990 | [[Japan Airlines]] | * Televised ads for [[Japan Airlines]]' "Image-Up" campaign * Jackson performs "[[Escapade (song)|Escapade]]" and "[[Rhythm Nation]]" * Produced by CEI Productions |<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/?id=Ph7UAAAAMAAJ&dq=janet|title=Look Japan|publisher=Indiana University|accessdate=August 30, 2014|year=1990}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ceihollywood.com/ceiproductions.html|title=CEI - Productions|work=CEIHollywood.com|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Septiyembre 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140902114128/http://ceihollywood.com/ceiproductions.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 1993 | [[Virgin Records]] | * Promotional ad aired prior to debut of "[[That's the Way Love Goes (Janet Jackson song)|That's the Way Love Goes]]" music video * Jackson introduces dancers from behind camera's lens, including a then-unknown [[Jennifer Lopez]] |<ref>{{cite news|url=http://popcrush.com/jennifer-lopez-things/|title=10 Things You Didn't Know About Jennifer Lopez|work=PopCrush.com|publisher=Maher, Cristin|date=July 24, 2011|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rco5gDOMBCY|title="That's the Way Love Goes" Promotional Ad|work=Jackson, Janet|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1993–94 | [[KDDI|KDDI TU-KA]] | * Five Japanese ads promoting [[KDDI|KDDI TU-KA]] [[cell phone]]s * Uses "[[Whoops Now/What'll I Do|Whoops Now]]" * Jackson speaks in [[Kansai region|Kansai]] dialect and performs [[Manzai]] in select ad |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-VYSrKL76ZY|title=Japanese Cell Phone Commercials|work=[[KDDI]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=sJqzok4FAOQ|title=Japanese Cell Phone Commercials|work=[[KDDI]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1998 |[[MTV]] | * Promotional "Dance with Janet" contest for winner to appear on Jackson's [[Velvet Rope Tour]] * Features Jackson as various dancers perform her choreography to exclusive [[mashup (music)|mash-up]] |<ref>{{cite news|url=http://www.tinalandononline.com/resume.shtml |title=Tina Landon Online |publisher=TinaLandonOnline.com |accessdate=August 30, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040414141300/http://www.tinalandononline.com/resume.shtml |archivedate=April 14, 2004 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wxSLpywEfDc|title=Dance with Janet Ad|work=[[MTV]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1998 |[[HBO]] | * Promotional commercial for [[HBO]] broadcast of [[The Velvet Rope Tour]] |<ref>{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/picture-vision-production-janet-the-velvet-rope-beats-the-competition-77112597.html|title=Picture Vision Production 'Janet: The Velvet Rope' Beats the Competition|work=[[PRNewswire]]|date=October 22, 1998|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 1998–99 | [[Pepsi]] | * Promotional ad for global [[Pepsi]] campaign * Features promotional single "[[Ask for More]]" * Directed by Peter Smillie in [[Sydney, Australia]] * Alternate versions include Jackson with [[Ricky Martin]] (South America) and [[Aaron Kwok]] (Asia) * Spanish version of "Ask for More" recorded with Ricky Martin |<ref>{{cite news|url=http://www.miss-janet.com/index.phtml?go=pepsi |title=JANET JACKSON IN COMMERCIAL DEBUT FOR PEPSI |work=Janet Official Fan Club |date=1998 |accessdate=August 30, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060515170638/http://www.miss-janet.com/index.phtml?go=pepsi |archivedate=May 15, 2006 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://miss-janet.com/index.phtml?go=pepsi&sub=commercial&bg=ff6666 |title=JANET JACKSON IN COMMERCIAL DEBUT FOR PEPSI |work=Janet Official Fan Club |date=1998 |accessdate=August 30, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060502050931/http://miss-janet.com/index.phtml?go=pepsi&sub=commercial&bg=ff6666 |archivedate=May 2, 2006 }}</ref> |- ! scope="row" | 2001 |[[MTV Icon|MTV Icon: Janet Jackson]] | * Three promotional ads for Jackson's inaugural ''[[MTV Icon]]'' tribute * Features conservative families in shock over Jackson's music and videos * Directed by Melissa Silverman, edited by Nathan Byrne |<ref>{{cite news|url=http://vimeo.com/39069849|title=MTV Icon "Janet Jackson"|work=[[Vimeo]]|date=January 2001|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.melissasilverman.tv/index.php?detectqt=false&left=&linksort=&newssort=&sortcat=&center=archive&vidsort=&right=&photosort=#|title=Melissa Silverman|work=MelissaSilverman.com|date=2001|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2001 |[[Jaguar X-Type]] | * Promotional ad for [[Jaguar X-Type]] aired in Japan and [[All for You Tour]] * Filmed during [[All for You Tour]], sponsored by [[Jaguar (brand)|Jaguar]] and [[Clear Channel Entertainment]] * Directed by [[Dave Meyers (director)|Dave Meyers]] and produced by [[Spike Lee]] |<ref>{{cite news|url=http://idobi.com/news/2001/07/jaguars-xtype-and-janet-jackson-go-on-tour/|title=Jaguar's X-Type And Janet Jackson Go On Tour|work=[[Idobi Radio]]|publisher=Flasco, Lance|date=July 11, 2001|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Marso 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194106/http://idobi.com/news/2001/07/jaguars-xtype-and-janet-jackson-go-on-tour/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2002 | [[HBO]] | * Promotional HBO ads for broadcast of [[Janet Jackson - Live In Hawaii|Janet Jackson: Live in Hawaii]] * Features [[All for You Tour]] footage * Second ad features new footage and "Aloha" greeting |<ref>{{cite news|url=https://www.youtube.com/watch?v=aleldwm0w_8|title=Live in Hawaii HBO Ad|work=[[HBO]]|date=2001|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2004 |[[CBS]] | * Promotional ad for [[Super Bowl XXXVIII halftime show controversy|Super Bowl XXXVIII halftime show]] * Aired during [[Fox NFL Sunday]] pregame show and prior to halftime show |<ref>{{cite news|url=http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=0&ShowNbr=407400000&ShowSeqNbr=7&querytype=WorkID|archive-url=https://archive.today/20141121082455/http://repertoire.bmi.com/title.asp?blnWriter=True&blnPublisher=True&blnArtist=True&keyID=0&ShowNbr=407400000&ShowSeqNbr=7&querytype=WorkID|url-status=dead|archive-date=November 21, 2014|title=BMI - Repertoire Search|work=[[Broadcast Music, Inc.|BMI]]|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2004 |[[Black Entertainment Television|BET]] | * Series of ten ads for February's "History: Pass It On" campaign * Won silver Telly Award in Education category |<ref>{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bet-shines-bright-with-black-history-month-programming-58884332.html|title=BET Shines Bright With Black History Month Programming|work=[[PRNewswire]]|date=January 9, 2004|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/janet-jackson-featured-in-10-part-vignette-series-on-bet-network-for-black-history-month-58851462.html|title=Janet Jackson Featured in 10-Part Vignette Series on BET Network for Black History Month|work=[[PRNewswire]]|date=February 5, 2004|accessdate=August 30, 2014}}</ref><br><ref>{{cite web|url=http://www.d-word.com/people/LG|title=The D-Word|publisher=D-Word.com|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2008 |[[MTV]] | * Five ads shown during [[MTV]]'s "Spankin' New Ladies Week" * Parodies of ''[[My Super Sweet Sixteen]]'', ''[[The Real World]]'', ''[[Making the Band 4]]'', ''[[A Shot at Love with Tila Tequila]]'', and ''[[Rob & Big]]'' * Jackson's first appearance on MTV in six years, following blacklisting from various networks due to the aftermath of her [[Super Bowl XXXVIII halftime show controversy|Super Bowl XXXVIII halftime incident]] * Filmed at [[Paramount Pictures]] in [[Los Angeles]] * Directed by [[Joel Schumacher]], edited by Tim Kafalas |<ref>{{cite news|url=http://www.shereeshu.com/promos/janet-jackson-02.php|title=sheree shu : producer|work=Shereeshu.com|date=2008|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129101148/http://www.shereeshu.com/promos/janet-jackson-02.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.newnownext.com/janet-jackson-spoofs-super-sweet-sixteen-and-brooke-from-real-world/02/2008/|title=Janet Jackson Spoofs Super Sweet Sixteen and Brooke from Real World|work=[[Logo TV]]|date=February 28, 2008|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2008 |[[LOGO (TV channel)|LOGO]] | * Anti-hate public service announcement for [[Murder of Larry King|Lawrence King]] |<ref>{{cite news|url=http://www.towleroad.com/2008/03/logo-airs-celeb.html|title=LOGO Airs Celebrity PSA Response to Lawrence King Murder|work=[[LOGO (TV channel)|LOGO]]|date=March 10, 2008|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Marso 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331145538/http://www.towleroad.com/2008/03/logo-airs-celeb.html|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2008 |[[Nivea|Nivea Cosmetics]] | * [[Nivea]] ad promoting "Natural Tone" lotion * Uses "[[Rock With U (Janet Jackson song)|Rock With U]]" in sponsor of Jackson's [[Rock Witchu Tour]] * Does not feature Jackson |<ref>{{cite news|url=http://niveausa.com/highlights/local_highlight/local_naturaltonevideng |title=WATCH THE NATURAL TONE TELEVISION COMMERCIAL |work=[[Nivea]] |date=August 3, 2008 |accessdate=August 30, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219170710/http://niveausa.com/highlights/local_highlight/local_naturaltonevideng |archivedate=February 19, 2009 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=nTsDAAAAMBAJ&lpg=PA19&vq=janet&pg=PA19|title=Jet Eye|work=[[Jet (magazine)|Jet]]|date=September 1, 2008|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2010 |[[The Trevor Project]] | * Public service announcement to [[LGBT]] youth for "[[It Gets Better]]" campaign |<ref>{{cite web|url=http://www.janetjackson.com/story/all/janet-jackson-psa-for-the-trevor-project--it-gets-better|title=Janet Jackson PSA for The Trevor Project - It Gets Better|work=JanetJackson.com|date=December 1, 2010|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129110550/http://www.janetjackson.com/story/all/janet-jackson-psa-for-the-trevor-project--it-gets-better|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2012 |[[Nutrisystem]] | * Promotional ads for [[Nutrisystem]]'s "Success" program and "Get On It" campaign * Directed by [[Dave Meyers (director)|Dave Meyers]] * Tour version directed by [[Jake Nava]] * In promotion with Nutribank, Jackson's campaign to solve world hunger * Launched with self-help book ''[[True You: A Journey to Finding and Loving Yourself]]'' |<ref>{{cite web|url=http://vimeo.com/42453487|title=ICONIC SUPERSTAR JANET JACKSON UNVEILED AS THE NEW FACE OF NUTRISYSTEM|work=[[Vimeo]]|publisher=Colella, Tom|date=2012|accessdate=August 30, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://vimeo.com/42453487|title=Nutrisystem - Janet Jackson "Success" Commercial|work=[[Vimeo]]|publisher=Colella, Tom|date=2012|accessdate=August 30, 2014}}</ref><br><ref>{{cite web|url=http://vimeo.com/50630857|title=NUTRISYSTEM JANET JACKSON|work=[[Vimeo]]|publisher=Best, Erika|date=2012|accessdate=August 30, 2014}}</ref> |- ! scope="row" | 2012 |[[amfAR]] | * Public service announcement for [[World AIDS Day]] * Jackson honored at amfAR's New York Gala and co-chaired amfAR's Cinema Against AIDS XX in France the following year |<ref>{{cite web|url=http://www.janetjackson.com/story/news/janet-jackson-amfar-psa-for-world-aids-day|title=JANET JACKSON amfAR PSA for World AIDS Day|publisher=JanetJackson.com|date=December 1, 2012|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129110711/http://www.janetjackson.com/story/news/janet-jackson-amfar-psa-for-world-aids-day|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.janetjackson.com/story/news/janet-to-be-honored-at-amfars-new-york-gala|title=Janet to be honored at amfAR's New York Gala|publisher=JanetJackson.com|date=January 15, 2013|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Nobiyembre 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104205622/http://www.janetjackson.com/story/news/janet-to-be-honored-at-amfars-new-york-gala|url-status=dead}}</ref><br><ref>{{cite web|url=http://www.janetjackson.com/story/news/janet-co-chairs-amfars-cinema-against-aids-xx|title=JANET Co-chairs amfAR's Cinema Against AIDS XX|publisher=JanetJackson.com|date=January 15, 2013|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Nobiyembre 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129110824/http://www.janetjackson.com/story/news/janet-co-chairs-amfars-cinema-against-aids-xx|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row" | 2013 |[[UNICEF]] | * Public service announcement for humanitarian assistance for world hunger relief |<ref>{{cite web|url=http://www.janetjackson.com/story/news/janet-jackson-lifts-her-voice-to-help-kids-in-west-and-central-africa|title=Janet Jackson Lifts Her Voice to Help Kids in West and Central Africa|publisher=JanetJackson.com|date=June 3, 2013|accessdate=August 30, 2014|archive-date=Agosto 6, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130806175420/http://www.janetjackson.com/story/news/janet-jackson-lifts-her-voice-to-help-kids-in-west-and-central-africa|url-status=dead}}</ref> |} ==Mga sanggunian== {{reflist|3}} [[Category:Mga artista|Jackson, Janet]] [[Category:Janet Jackson|Pilmograpiya]] iewg9dsvzz8eu8mlfxbx3so6ljkyfzf San Nicolas 0 298189 2205714 2204727 2026-05-01T04:22:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205714 wikitext text/x-wiki {{About|santong Kristiyano ng ika-apat na dantaon|taong nagdadala ng regalo sa makabagong kuwentong bayan at kalinangang popular|Santa Claus|ibang gamit|San Nicolas (paglilinaw)}} {{Infobox saint |name=San Nicolas |birth_date= Nakagisnang petsa Marso 15, 270<ref>{{cite book |title=Book of Martyrs |publisher=Catholic Book Publishing |year=1948}}</ref> |death_date= Nakagisnang petsa {{Death date and age|343|12|6|270|3|15|df=y}} |feast_day= Disyembre 5/6 sa [[Kanluraning Kristiyanismo]]; Disyembre 19 sa [[Silanganing Kristiyanismo]] (pangunahing kapistahan – [[Araw ni San Nicolas]])<br />{{OldStyleDate|22 May||9 May|}} ([[Paglilipat ng mga Relikya ni San Nicolas mula Myra papuntang Bari|paglilipat ng mga relikya]])<ref>{{cite web |url=http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=494 |publisher=Saint Nicholas Center |title=Serbia |accessdate=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208061010/http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=494 |archive-date=8 December 2010 |url-status=dead }}</ref> |venerated_in= Lahat ng mga [[denominasyong Kristiyano]]s na [[Pagpipintuho sa mga santo|nagpipintuho sa mga santo]] |image=Jaroslav Čermák (1831 - 1878) - Sv. Mikuláš.jpg |imagesize= |caption= Buong larawan ni San Nicolas na iginuhit ni [[Jaroslav Čermák (pintor)|Jaroslav Čermák]], na may kasamang [[sinag sa ulo]] at nakasuot ng kasuotang kleriko at humahawak ng isang aklat ng mga kasulatan sa kaniyang kaliwang kamay habang sumesenyas ng [[tanda ng krus]] gamit ang kaniyang kanang kamay. |birth_place=[[Patara, Lycia|Patara]], [[Imperyong Romano]] |death_place=[[Myra]], [[Imperyong Bisantino]] |titles=Tagapagtanggol ng Ortodoksiya, Wonderworker, Banal na Hierarko, Obispo ng Myra |beatified_date= |beatified_place= |beatified_by= |canonized_date= |canonized_place= |canonized_by=Pre-kongregasyon |attributes=[[Tsaleko|Sinuotan ng tsaleko]] bilang Obispo. Sa [[Silanganing Kristiyanismo]], nakasuot ng [[omophorion]] at humahawak ng [[Aklat ng Mabuting Balita]]. Minsang ipinakikitang kasama si [[Hesus sa Kristiyanismo|Hesukristo]] sa ibabaw ng isang balikat, humahawak ng Aklat ng Mabuting Balita, at kasama si [[Theotokos]] sa kabilang balikat na may hawak na omophorion, tatlong ginintuang mga bola o barya |patronage= Mga bata, [[kubero]], marino, mangingisda, komersyante, tagapagbalita, ang inakusahan nang may kabulaanan, magnanakaw na nagsisisi, gumagawa ng alak, [[parmasista]], [[Pamamana|mamamana]], [[sanglaan]], [[Aberdeen]], [[Galway]], [[Rusya]], [[Gresya]], [[Hukbong Pandagat Heleniko]], [[Liverpool]], [[Bari]], [[Siggiewi]], [[Moscow]], [[Amsterdam]], [[Lorraine (rehiyon)|Lorraine]], [[Royal School of Church Music]] at [[Dukado ng Lorraine]], mga mag-aaral sa iba't-ibang mga lungsod at bansa sa Europa |major_shrine=[[Basilica di San Nicola (Bari)|Basilica di San Nicola]], [[Bari]], Italya |suppressed_date= |issues= }} Si '''San Nicolas ng Mira'''{{efn|{{lang-en|Saint Nicholas of Myra}}, {{lang-el|Ἅγιος Νικόλαος}}, {{transl|el|''Hágios Nikólaos''}}; {{lang-la|Sanctus Nicolaus}}}} (nakagisnang Marso 15, 270 – Disyembre 6, 343),<ref name=center>{{cite web|title=Who is St. Nicholas?|url=http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|publisher=St. Nicholas Center|accessdate=7 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010104847/http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=38|archive-date=10 October 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=St. Nicholas|url=http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|publisher=Orthodox America|accessdate=7 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907060906/http://www.roca.org/OA/5/5m.htm|archive-date=7 September 2011|url-status=dead}}</ref>{{efn|Pinagtatalunan ang mga petsa ng kaniyang kapanganakan at kamatayan,{{sfn|Seal|2005|page=2}} ngunit matagal nang itinalaga ang Disyembre 6 bilang nakagisnang petsa ng kaniyang kamatayan.{{sfn|Seal|2005|page=2}} Sinabi noon ni Jeremy Seal, "''As vampires shun daylight, so saints are distinguished from ordinary mortals by the anniversaries they keep. The date of their death rather than their birth is commemorated.''"{{sfn|Seal|2005|pages=2–3}}}} kilala rin bilang '''Nicholas ng Bari''', ay ang dating [[Obispo]] ng [[Myra]]. Siya ay itinuturing na patron ng iba't ibang grupo, kabilang ang mga indibidwal na maling inakusahan ng mga krimen tulad ng pagnanakaw at pagpatay.<ref>{{Cite web |url= http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=45 |title=Saint Nicholas ::: People |work=stnicholascenter.org |accessdate=February 9, 2011 }}</ref> Siya ay pinipintuho sa kapuwang mga [[Simbahang Katolika Romana]] at [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodoksiya]]. ==Talambuhay== [[Talaksan:Ilja Jefimowitsch Repin - Saint Nicholas of Myra saves three innocents from death.jpg|thumb|left|''Saint Nicholas saves three innocents from death'', isang pintang iginuhit ni [[Ilya Yefimovich Repin]] noong 1888]] Ipinanganak si San Nicolas sa [[Sinaunang Gresya|Griyegong]] kolonya<ref> David D. Mulroy, Horace, Quintus Horatius Flaccus 1994, “[[Horace]]'s Odes and Epodes” – p.183 </ref> ng [[Patara]], sa [[Asya Menor]]. May pagkamayaman ang mga magulang niya. Sinasabing ipinamahagi niya ang kaniyang kayamanan sa mga mahihirap, at dokumentado ito. Kabilang naman sa hindi gaanong dokumentadong mga gawa niya ay ang pagliligtas ng mga bata mula sa pagkalunod. Nailigtas ni Nicolas ang mga batang babae mula sa bingit ng pagiging mga [[patutot]] (dahil walang pera ang kanilang mga ama para sa [[ubad]]). Tinulungan din niya mga mandaragat na binabagyo at iniligtas ang isang batang sapilitang kinuha. Isang tanyag na tao si San Nicolas sa Simbahang Ortodokso ng Silangan. Kalimitang nakalaan sa kaniya ang ikatlong malaking [[imahen]] sa [[Iconostasis]] sa mga simbahang Ortodokso. Ang dalawa ay kadalasang nakalaan kina [[Hesus]], at Maria kasama ang bata.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/07626a.htm|title=''Iconostasis'' definition at the Catholic Encyclopedia}}</ref> Ang lugar ng kaniyang pagpanaw, Myra, ay malapit sa sityo ng makabagong lungsod ng [[Antalya]], [[Turkiya]]. Noong ika-11 dantaon, idinala ang kaniyang mga labi sa [[Bari]], [[Italya]], upang mailigtas ang mga ito mula sa kamay ng mga mananalakay na mga [[Turko]]ng [[Muslim]]. == Sa makabagong panahon == Si San Nicolas ang tao sa likod ni [[Santa Claus]]. Siya ang pintakasi ng mga bata, marino, at merkader. Pinili siya ng [[Ligang Hanseatiko]] bilang kanilang santong patron. Higit sa 400 mga simbahan at libu-libong mga lugar sa buong mundo ay ipinangalan kay Nicolas ng Mira.<ref>{{Cite web|url=http://frpat.com/nicholas.htm|title=About St Nicholas|accessdate=29-11-2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://orthodoxwiki.org/Iconostasis|title=Iconostasis|publisher=OrthodoxWiki}}</ref> Siya rin ang patron ng kapuwang [[Amsterdam]], ang kabisera ng [[Olanda]], at [[Mosku]], kabisera ng [[Rusya]].<ref>[http://www.stnicholascenter.org/Brix?pageID=46 Saint Nicholas ::: Places<!-- Bot generated title -->]</ref> Sa [[Pilipinas]], ang mga lugar na ipinangalan sa kaniya ay mga bayan [[San Nicolas, Batangas|sa Batangas]], [[San Nicolas, Ilocos Norte|sa Ilocos Norte]], at [[San Nicolas, Pangasinan|sa Pangasinan]], gayon din ang [[San Nicolas, Maynila|distrito ng San Nicolas]]. ==Talababa== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|20em}} ===Bibliograpiya=== {{Refbegin|30em}} * {{citation|last1=Blacker|first1=Jean|last2=Burgess|first2=Glyn S.|last3=Ogden|first3=Amy V.|date=2013|chapter=The Life of St Nicholas: Introduction|title=Wace: The Hagiographical Works: The ''Conception Nostre Dame'' and the Lives of St Margaret and St Nicholas|chapter-url=https://books.google.com/?id=f__hjbhMw1IC&pg=PA250&dq=Nicholas+of+Myra+Council+of+Nicaea#v=onepage&q=Nicholas%20of%20Myra%20Council%20of%20Nicaea&f=false|location=Leiden, The Netherlands and Boston, Massachusetts|publisher=Brill|isbn=978-90-04-24768-0|ref=harv}} * {{citation|first=Sean|last=Coughlan|title='Santa's bone' proved to be correct age|url=https://www.bbc.co.uk/news/education-42239197|date=6 December 2017|accessdate=7 December 2017|website=BBC News: Family & Education|ref=harv}} * {{citation|last=Cullen|first=Ellie|date=6 December 2017|title=Bone fragment thought to belong to saint who inspired Father Christmas discovered in Italy: Academics have tested findings and say they belong to correct epoch|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/father-christmas-bone-fragment-saint-nicholas-oxford-university-researchers-italy-christianity-a8094356.html|website=The Atlantic|ref=harv}} * {{citation|last1=English|first1=Adam C.|last2=Crumm|first2=David|date=2 December 2012|url=http://www.readthespirit.com/explore/adam-english-digging-back-to-the-real-st-nicholas/|title=Adam English digging back into the real St. Nicholas|work=ReadTheSpirit online magazine|ref=harv}} * {{citation|last=English|first=Adam C.|date=2016|title=Christmas: Theological Anticipations|url=https://books.google.com/?id=BUtQDQAAQBAJ&pg=PT132&dq=Saint+Nicholas+butchered+children+resurrected#v=onepage&q=Saint%20Nicholas%20butchered%20children%20resurrected&f=false|location=Eugene, Oregon|publisher=Wipf & Stock Publishers|isbn=978-1-4982-3933-2|ref=harv}} * {{citation|last=Ferguson|first=George|date=1976|orig-year=1954|chapter=St. Nicholas of Myra or Bari|title=Signs and Symbols in Christian Art|location=Oxford, England|publisher=Oxford University Press|pages=135–136|ref=harv}} * {{citation|last=Greydanus|first=Steven D.|date=6 December 2016|title=Let's Stop Celebrating St. Nicholas Punching Arius: One, he didn't do it. Two, it wouldn't be such a great thing if he had.|url=http://www.ncregister.com/blog/steven-greydanus/lets-stop-celebrating-st.-nicholas-punching-arius|publisher=National Catholic Register|ref=harv}} * {{citation|last=Hunt|first=John|authorlink=John Hunt (antiquarian)|date=1974|title=Irish Medieval Figure Sculpture, 1200–1600: A Study of Irish Tombs with Notes on Costume and Armour|location=Dublin, Ireland|publisher=Irish University Press|isbn=085667012X|ref=harv|url-access=registration|url=https://archive.org/details/irishmedievalfig0000hunt}} * {{citation|last=Jones|first=Charles W.|date=1978|title=Saint Nikolaos of Myra, Bari, and Manhattan: Biography of a Legend|location=Chicago, Illinois|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-40700-5|ref=harv}} * {{citation|last=Keys|first=David|date=17 December 1993|title=Santa's tomb is found off Turkey: Academics claim to have found where St Nicholas was buried. David Keys reports|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/santas-tomb-is-found-off-turkey-academics-claim-to-have-found-where-st-nicholas-was-buried-david-keys-reports-1467871.html|accessdate=19 December 2011|newspaper=The Independent|ref=harv}} * {{citation|last=Lendering|first=Jona|authorlink=Jona Lendering|date=2006|title=Nicholas of Myra|website=Livius.org|url=https://www.livius.org/articles/person/nicholas-of-myra/|ref=harv}} * {{citation|last=Medrano|first=Kastalia|date=5 December 2017|title=Santa is Dead—And the Bones of Old St Nicholas Are Buried in a Bunch of Different Churches|url=http://www.newsweek.com/santa-claus-real-yes-and-his-bones-were-buried-bunch-different-churches-735531|website=Newsweek: Tech & Science|ref=harv}} * {{citation|author=University of Oxford|date=5 December 2017|title=Could ancient bones suggest Santa was real?: New Oxford University research has revealed that bones long venerated as relics of the saint, do in fact date from the right historical period.|url=http://www.ox.ac.uk/news/2017-12-05-could-ancient-bones-suggest-santa-was-real#|publisher=University of Oxford|ref=harv}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{citation|last=Seal|first=Jeremy|date=2005|title=Nicholas: The Epic Journey from Saint to Santa Claus|url=https://books.google.com/?id=gKhkokCFlhwC&printsec=frontcover&dq=Saint+Nicholas+of+Myra+Jeremy+Seal#v=onepage&q=Saint%20Nicholas%20of%20Myra%20Jeremy%20Seal&f=false|location=New York City, New York and London, England|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-58234-419-5|ref=harv}} * {{citation|last=Wheeler|first=Joe L.|date=2010|title=Saint Nicholas|url=https://books.google.com/?id=g8ds_Q9PZbwC&printsec=frontcover&dq=Saint+Nicholas+of+Myra+real+person#v=onepage&q=Saint%20Nicholas%20of%20Myra%20real%20person&f=false|location=Nashville, Tennessee|publisher=Thomas Nelson|isbn=978-1-59555-115-3|ref=harv}} * {{citation|last=Wilkinson|first=Caroline|date=2018|chapter=Archaeological Facial Depiction for People from the Past with Facial Differences|title=Approaching Facial Difference: Past and Present|chapter-url=https://books.google.com/?id=oU5NDwAAQBAJ&pg=PA163&dq=Saint+Nicholas+imprisonment#v=onepage&q=Saint%20Nicholas%20imprisonment&f=false|editor1-last=Skinner|editor1-first=Patricia|editor2-last=Cock|editor2-first=Emily|location=London, England|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-3500-2830-2|ref=harv}} {{Refend}} == Mga karagdagang babasahin == {{Refbegin}} * {{cite book |editor-last=Asano |editor-first=Kazoo |title=The Island of St. Nicholas. Excavation and Research of Gemiler Island Area, Lycia, Turkey |location=Osaka |publisher=Osaka University Press |year=2010}} * {{cite book |last1=Wheeler |last2=Rosenthal |last-author-amp=yes |title=St. Nicholas: A Closer Look at Christmas |url=https://archive.org/details/stnicholascloser0000joel |location= |publisher=Nelson Reference & Electronic |year=2005}} {{Refend}} == Mga kawing panlabas == {{Commons category|Saint Nicholas}} * [http://www.stnicholascenter.org/ The Saint Nicholas Center – comprehensive Saint Nicholas related information and resources.] * [http://www.stnicholascenter.org/pages/who-is-st-nicholas/ Saint Nicholas Center: Who is Saint Nicholas?] * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=371 Biography of Saint Nicholas] * [http://www.arthuriana.co.uk/xmas/ The History of Santa Claus and Father Christmas] * {{curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Christianity/People/Saints/N/Saint_Nicholas_of_Myra}} * [http://www.fairytalechannel.org/2009_12_07_archive.html Translation of Grimm's Saga No. 134 about Saint Nicholas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114141045/http://www.fairytalechannel.org/2009_12_07_archive.html |date=2012-01-14 }} * http://www.santiebeati.it/dettaglio/30300 * [http://www.pbase.com/dosseman/stnicolas 130 pictures of the church in Myra] (original tomb at Church of Saint Nicholas, Myra, Turkey) * [http://www.stpetersbasilica.info/Exterior/Colonnades/Saints/St%20Nicholas%20of%20Bari-52/StNicholasofBari.htm Colonnade Statue St Peter's Square] * {{DNB-Portal|12918814X}} * {{Hl-Lex|b|Nikolaus_von_Myra.htm}} * [http://www.saintnicholassocietyuk.yolasite.com saintnicholassocietyuk.yolasite.com] * [http://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_001.html Lehigh Codex 1 Historia of St. Nicholas with the lections at OPenn] * [http://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_002.html Lehigh Codex 2 Anon. Life of St. Nicholas] {{Christmas}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nicholas Ng Myra}} [[Kaurian:Ipinanganak noong 270]] [[Kaurian:Namatay noong 343]] [[Kaurian:Mga obispo ng ikatlong dantaon]] [[Kaurian:Mga obispo ng ikaapat dantaon]] [[Kaurian:Mga Romano ng ikatlong dantaon]] [[Kaurian:Mga Romano ng ikaapat dantaon]] [[Kaurian:Mga santo]] ggpgicpm0b5ipi9u3169v8mkwsv4689 Sonic Flower Groove 0 298613 2205727 1782369 2026-05-01T06:57:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205727 wikitext text/x-wiki {{Infobox album|Name=Sonic Flower Groove|Type=studio|Artist=[[Primal Scream]]|Released={{Start date|1987|10|05|df=yes}}|Genre={{hlist|[[Indie pop]]|[[folk rock]]|[[jangle pop]]|[[neo-psychedelia]]}}|Length=34:18|Label=[[Elevation Records|Elevation]]|Producer={{hlist|Mayo Thompson|Colin Fairley|Clive Langer}}|This album='''''Sonic Flower Groove'''''<br>(1987)|Next album=''[[Primal Scream (album)|Primal Scream]]''<br>(1989)|Misc={{Singles | Name = Sonic Flower Groove | Type = studio | Single 1 = Gentle Tuesday | Single 1 date = Hunyo 1987 | Single 2 = Imperial | Single 2 date = Setyembre 1987 }}|Reviews={{plainlist| * [[AllMusic]] {{Rating|3|5}}<ref name="Raggett">Raggett, Ned "[http://www.allmusic.com/album/sonic-flower-groove-r214883/review ''Sonic Flower Groove'' Review]", [[AllMusic]], retrieved 2010-07-04</ref> * ''[[Melody Maker]]'' unfavourable<ref name="Wilde">Wilde, Jon (1987) "Primal Scream ''Sonic Flower Groove''", ''[[Melody Maker]]'', 3 October 1987</ref> * ''Underground'' 2<small>{{frac|3|4}}</small>/3<ref name="Mescal">Mescal, Dick (1987) "Primal Scream ''Sonic Flower Groove''", ''Underground'', October 1987 (Issue 7), p. 16</ref> }}}} Ang '''''Sonic Flower Groove''''' ay ang album ng debut studio sa pamamagitan ng Scottish [[Musikang rock|rock]] band [[Primal Scream]], na inilabas noong 5 Oktubre 1987 ng Elevation Records. Si Mayo Thompson ng Red Krayola ay ang gumawa ng album, pagkatapos magtrabaho sa Stephen Street ay hindi pinapayagan ang banda.<ref name="Green">Green, Jim; Aswad, Jem & Neate, Wilson "[http://www.trouserpress.com/entry.php?a=primal_scream Primal Scream]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ''[[Trouser Press]]'', retrieved 2010-07-04</ref> Sa musikal, ang ''Sonic Flower Groove'' ay nagtatampok ng psychedelic, [[The Byrds|Byrdsy]] [[jangle pop]], na ang nag-iisang Primal Scream album na nagtatampok ng miyembro ng Jimingattie (kredito bilang Jim Navajo). Ang album na nabili nang sapat upang maabot ang numero 62 sa [[UK Albums Chart]] , ngunit hindi maganda ang ginanap sa pamamagitan ng mga pamantayang may pangunahing label.<ref name="Strong">Strong, Martin C. (2002) "The Great Rock Discography (6th edition)", Canongate, {{ISBN|1-84195-312-1}}</ref> Ang pagkabigo ay isang pangunahing dahilan para sa orihinal na Primal Scream na naghati pagkatapos ng ''Sonic Flower Groove'', na iniwan ang vocalist na si Bobby Gillespie at ang duo ng gitara nina Andrew Innes at Robert "Throb" Young upang muling ayusin ang banda. == Listahan ng track == # "Gentle Tuesday" - 3:49 # "Treasure Trip" - 3:15 # "May the Sun Shine Bright for You" - 2:41 # "Sonic Sister Love" - 2:36 # "Silent Spring" - 3:52 # "Imperial" - 3:38 # "Love You" - 4:45 # "Leaves" - 3:32 # "Aftermath" - 2:47 # "We Go Down Slowly Rising" - 3:23 == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * ''[https://www.discogs.com/master/28338 Sonic Flower Groove]'' sa Discogs {{Stub|Musika}} [[Kategorya:Mga album noong 1987]] [[Kategorya:Mga album ng Primal Scream]] hheb3bokr434zofqqaeyrsm7emh25np Small Faces 0 299417 2205725 2154439 2026-05-01T06:37:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205725 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|background=group_or_band|name=Small Faces|image=SmallFaces1966.png|landscape=yes|caption=(kaliwa at kanan) [[Ian McLagan|McLagan]], [[Steve Marriott|Marriott]], [[Kenney Jones|Jones]], [[Ronnie Lane|Lane]]|years_active={{flatlist| *1965–1969 *1975–1978 }}|origin=[[Londres]], England, United Kingdom|associated_acts={{flatlist| *[[Faces]] *[[Humble Pie]] *[[The Moments]] }}|genre={{flatlist| *[[Musikang rock|Rock]] *[[rhythm and blues|R&B]] *[[psychedelic rock]] *[[psychedelic pop]] *[[Musikang beat|beat]] }}|label={{flatlist| *[[Decca Records|Decca]] *[[RCA Records|RCA Victor]] *[[Immediate Records|Immediate]] *[[Atlantic Records|Atlantic]] }}|past_members={{plainlist| *[[Kenney Jones]] *[[Ronnie Lane]] *[[Steve Marriott]] *[[Jimmy Winston]] *[[Ian McLagan]] *[[Rick Wills]] *[[Jimmy McCulloch]]<!--Do not include Ronnie Wood and Rod Stewart here. They joined the band whilst it was in the middle of resurrecting itself as 'The Faces'.-->}}|website={{URL|http://www.thesmallfaces.com/}}}} Ang '''Small Faces''' ay isang bandang Ingles na [[Musikang rock|rock]] band mula sa [[Londres|London]], itinatag noong 1965. Ang pangkat ay orihinal na binubuo ng [[Steve Marriott]], [[Ronnie Lane]], [[Kenney Jones]], at [[Jimmy Winston]], kasama si [[Ian McLagan]] na pinalitan si Winston bilang [[keyboardist]] ng banda noong 1966.<ref name="allmusic2">{{cite web|title=The Small Faces Biography|website=[[AllMusic]]|url={{Allmusic|class=artist|id=p5461/biography|pure_url=yes}}|accessdate=2011-01-28}}</ref> Ang banda ay isa sa pinakatanyag at impluwensyang mod group noong 1960,<ref name="acesandeighths2">{{cite web|title=Influential Rock Musicians 1962–1969 British Invasion|publisher=Aces and Eighths|url=http://www.acesandeighths.com/Rock_performers62_69.html#faces|accessdate=2011-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110222013426/http://www.acesandeighths.com/Rock_performers62_69.html#faces|archive-date=22 February 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="rollingstone">{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref> record ng mga [[Talaan ng mga musika|hit na kanta]] tulad ng "[[Itchycoo Park]]", "[[Lazy Sunday]]", "[[All or Nothing]]", at "[[Tin Soldier]]", bilang pati na rin ang kanilang konsepto album na ''[[Ogdens' Nut Gone Flake]]''. Kalaunan ay umunlad sila sa isa sa pinakamatagumpay na mga bandang psychedelic ng UK hanggang 1969.<ref name="designer2">{{cite web|title=The Small Faces by Sean Egan|publisher=Designer Magazine|url=http://designermagazine.tripod.com/TheSmallFacesINT1.html|accessdate=2011-01-28|archive-date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929162500/http://designermagazine.tripod.com/TheSmallFacesINT1.html|url-status=dead}}</ref><ref name="bbc2">{{cite news|title=Small Faces Ultimate Collection Review|work=[[BBC Online]]|url=https://www.bbc.co.uk/music/release/md25/|accessdate=2011-01-29}}</ref> Nang umalis si Marriott upang mabuo ang [[Humble Pie]], ang Mga Maliit na Mukha ay hindi nabuwag. Ang natitirang tatlong miyembro ay nakipagtulungan kay [[Ronnie Wood]], ang nakatatandang kapatid ni Ronnie na sina [[Art Wood]], [[Rod Stewart]] at [[Kim Gardner]], naglabas ng apat na mga track sa ilalim ng pangalan ng Quiet Melon, pagkatapos na umalis si Art Wood at Kim Gardner sa sitwasyon at ang natitirang limang miyembro ay naging [[Faces]],<ref name="allmusic22">{{cite web|title=Faces Biography|website=[[AllMusic]]|url={{Allmusic|class=artist|id=p4218/biography|pure_url=yes}}|accessdate=2011-01-28}}</ref><ref>{{cite book|author=Buckley|page=351|year=2003|title=The rough guide to rock|url=https://books.google.com/?id=haEfq-nKqjgC&pg=PR7-IA297&lpg=PR7-IA297&dq=small+faces++1975+rough+guide+to+rock#v=onepage&q&f=false|publisher=Rough Guides|isbn=9781572308268}}</ref> maliban sa North America, kung saan ang unang album ng pangkat na ito ay na-kredito ng Small Faces. Ang pagsasanay na ito ay nagpatuloy sa lahat ng kasunod na mga reissue ng North American ng album. Kasunod ng pagbagsak ng parehong Faces at Humble Pie (na nagkasabay na sinira noong 1975), ang klasikong line-up ng banda ay binago (na binubuo ng Marriott, Lane, McLagan at Jones) sa mga huling bahagi ng taon na iyon pagkatapos ng muling paglabas ng "Itchycoo Park" ay naging top-ten hit.<ref name="bib2">{{cite web|title=Small Faces|publisher=British Invasion Bands|url=http://britishinvasionbands.com/the-bands/small-faces/|accessdate=2011-01-30|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110214152726/http://britishinvasionbands.com/the-bands/small-faces/|archivedate=14 February 2011|df=dmy-all}}</ref> Maya-maya ay umalis si Lane, at pinalitan ng [[Rick Wills]] (mamaya sa katanyagan ng [[Foreigner (banda)|Foreigner]]). Ang line-up na ito, (na tinawag na Mk-II ni Marriott<ref>{{Cite web|url=http://www.ianmclagan.com/sf/reunions.htm|title=IanMcLagan.com - The Story of the Small Faces in Their Own Words: Reunions|date=2004-10-19|access-date=2020-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20041019235857/http://www.ianmclagan.com/sf/reunions.htm|archive-date=19 October 2004}}</ref>) ay nagrekord ng isang album na ''[[Playmates]]'' bago magrekrut kay [[Jimmy McCulloch]]. Ang five-piece line-up na ito ay naglabas lamang ng ''[[78 in the Shade]]'' bago bumasag. Ang Small Faces ay itinuturing na isa sa mga payunir sa kilusang [[Britpop]] noong 1990s.<ref name="bbc22">{{cite news|title=Small Faces honoured Commemorative plaque unveiled in London|work=[[BBC Online]]|url=https://www.bbc.co.uk/6music/news/20070904_smallfaces.shtml|accessdate=2007-09-06}}</ref> Pinasok sila sa [[Rock and Roll Hall of Fame]] noong 2012. Namatay si McCulloch sa labis na dosis noong 27 Setyembre 1979.<ref>{{Cite book|title=McCartney, songwriter|last=Elson, Howard.|date=1986|publisher=W.H. Allen|isbn=0-491-03325-7|location=London|pages=121|oclc=18836289}}</ref> Si Marriott ay sumuko sa isang sunog sa bahay noong 20 Abril 1991.<ref>{{Cite web|url=https://glidemagazine.com/video/27-years-ago-today-steve-marriott-humble-piesmall-faces-dies-at-44-watch-black-coffee-live-copy/|title=27 Years Ago Today - Steve Marriott (Humble Pie/Small Faces) Dies at 44|last=|first=|date=|website=Glide Magazine|language=en-US|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-10-10}}</ref> Si Lane ay namatay ng maraming sclerosis noong 4 Hunyo 1997.<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/faces-ronnie-lane-dead-at-51-57813/|title=Faces' Ronnie Lane Dead at 51|date=1997-06-05|website=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2019-10-10}}</ref> Namatay si McLagan dahil sa isang [[stroke]] noong 3 Disyembre 2014.<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ian-mclagan-faces-and-small-faces-keyboardist-dead-at-69-46377/|title=Faces Keyboardist Ian McLagan Dead at 69|last=Doyle|first=Patrick|last2=Doyle|first2=Patrick|date=2014-12-03|website=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2019-10-10}}</ref> Ang mga Wills, Winston at Jones lahat ay nananatiling aktibong aktibo noong 2019. == Discography == * ''[[Small Faces (1966 album)|Small Faces]]'' (1966) * ''[[Small Faces (1967 album)|Small Faces]]'' / ''[[There Are But Four Small Faces]]'' (1967) * ''[[Ogdens' Nut Gone Flake]]'' (1968) * ''[[Playmates]]'' (1977) * ''[[78 in the Shade]]'' (1978) == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.the-small-faces.co.uk Small Faces The Darlings Of Wapping Wharf Launderette] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526065530/http://the-small-faces.co.uk/ |date=2019-05-26 }} * [http://www.wappingwharf.com Small Faces on Wapping Wharf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821072141/http://www.wappingwharf.com/ |date=2020-08-21 }} * [http://www.makingtime.co.uk/rfr/index1.htm Small Faces on Making Time] * [http://www.smallfakers.co.uk/ The Small Fakers (Tribute Band)] * [http://www.makingtime.co.uk/rfr/moments.htm Steve Marriott and the Moments on Making Time] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205124855/http://www.makingtime.co.uk/rfr/moments.htm |date=2018-12-05 }} {{DEFAULTSORT:Small Faces}} [[Kategorya:Small Faces|*]] [[Kategorya:Mga banda mula sa Inglatera]] sftg6or0y9es6x7ngw9j0y2xzow8fes Six Finger Satellite 0 300207 2205724 2043649 2026-05-01T06:34:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205724 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Six Finger Satellite|image=|caption=|image_size=|background=group_or_band|alias=|origin=[[Rhode Island]]|genre=[[Post-hardcore]]<ref>{{cite web |url=http://www.rhapsody.com/playlist/Pp.271140888 |title=Back to the '90s - Experiments in Post-Hardcore |author=Farrar, Justin |date=April 3, 2009 |work=[[Rhapsody (online music service)|Rhapsody Music]] |accessdate=April 7, 2011 }}{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br>[[Noise rock]]|years_active=1988&ndash;2001, 2007-|label=[[Sub Pop]], [[Load Records]]|associated_acts=|website=|current_members=Jeremiah Ryan<br> Rick Pelletier<br> Dan St Jaques<br> Brian Dufresne|past_members=[[John MacLean (musician)|John MacLean]] <br>James Apt<br>Kurt Niemand<br>Peter Phillips<br>Chris Dixon <br>Joel Kyack<br>Shawn Greenlee}} Ang '''Six Finger Satellite''' (a.k.a. 6FS) ay isang [[Estados Unidos|American]] [[synthesizer]]-based [[post-hardcore]] band, na nakabase sa [[Providence, Rhode Island|Providence]], [[Rhode Island]]. == Kasaysayan == Ang band na nabuo noong 1990 sa paligid ng isang line-up ng J. Ryan (mang-aawit / keyboards), [[The Juan MacLean|John MacLean]] (gitara), Peter Phillips (gitara), Chris Dixon (bass), at Rick Pelletier (mga tambol). Walang-hanggan silang nagsumite ng isang "[[alternative rock]]"-styled demo to [[Sub Pop]] Records, na kasunod na nilagdaan sila sa ilalim ng impresyon na kinakatawan nito ang mga hangarin sa musika ng banda. Ang demo ay ang apat na awiting ''Weapon'' EP noong 1992. Ang Six Finger Satellite's dirst full-length album, ''[[The Pigeon Is the Most Popular Bird]]'', ay inilabas noong 1993, na pinalitan ni Kurt Niemand si Dixon sa bass. Ang tala ay mas tumpak na kinatawan ng pangitain ng banda na maingay, cyborg-esque [[post-punk]], at naitala ni [[Bob Weston]], na pinangalanan ng banda na [[Shellac]] ng kanilang 1994 na sensilyo, ''[[The Bird Is the Most Popular Finger]]'' sa pagkilala. Noong 1994, inilabas ng 6FS ang ''Machine Cuisine'' EP, na naitala nang buo sa mga synthesizer, na nagmumungkahi ng direksyon sa hinaharap ng banda. Ang kanilang 7" nag-iisang naitala na "live at the A.C.I." ay hindi talaga naitala nang live sa bilangguan ng Rhode Island Adult Correctional Institute prison, tulad ng naitala sa mga nota ng liner ng dila-sa-pisngi. Samantala, umalis na si Phillips sa banda at namatay si Niemand dahil sa labis na dosis ng droga.<ref name="Carioli2">C. Carioli, "Both sides now," ''The Boston Phoenix'', 11–17 March 2005 ([http://bostonphoenix.com/boston/music/other_stories/multi_1/documents/04518516.asp online] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130118141338/http://bostonphoenix.com/boston/music/other_stories/multi_1/documents/04518516.asp|date=2013-01-18}}).</ref> Si James Apt (bass) ay sumali para sa 1995 album na ''[[Severe Exposure]]'', na kinakatawan ng isang pagsasanib ng kanilang tunog at tunog na hinihimok ng gitara. Ito ay sa oras na ito na ang banda ay nagsimulang gamitin ang kanilang advance na pera mula sa [[Sub Pop]] upang bumili ng mga kagamitan sa pag-record at bumuo ng kanilang sariling studio na tinatawag na The Parlor. Sa paglipas ng susunod na 3 taon, ang studio ay sumasailalim ng ilang mga pisikal na pagkukumpuni at pag-upgrade sa pag-record ng gear. Ang banda ay naging matalino sa pag-record at sina Ryan, Pelletier at MacLean ay kasangkot sa pag-record ng mga proyekto kasama ang mga lokal na banda ng Providence; Ang [[Les Savy Fav]], Astoveboat, Landed, [[Men's Recovery Project]], flicker, The Olneyville Soundsystem, upang pangalanan ang iilan. Ang mababang-badyet na video ng musika para sa awiting "Parlor Games," mula sa "[[Severe Exposure]]" at sa direksyon ni Guy Benoit ng Thee Hydrogen Terrors, ay itinampok sa isang yugto ng [[Beavis and Butt-Head]]. Ang "Paranormalized" ay isang mabilis na pag-follow-up sa "Severe Exposure", at habang ito ay nagpatuloy sa parehong sonik na ugat, ang album ay nagpasya na hindi gaanong nakatuon ang gitara, na may higit na diin sa mga layered synthesizer. Ang paglilibot para sa rekord na ito ay mas epektibo kaysa sa paglalaro ng banda kasama ang [[Shellac]], [[The Jesus Lizard]], at [[Trans Am]] at nasa kalsada nang halos lahat ng taon. Ang ilan sa mga kanta ay naging live set staples ("Slave Traitor", "The Greatest Hit"). Ang panghuling buong buo ng banda ay ang ''[[Law of Ruins]]'', na inilabas noong 1998 at ginawa ni [[James Murphy]]. Ito ay minarkahan ng isang tunog ng spacier, at labis na naiimpluwensyahan ni [[Krautrock]]. Ang CD ay dumating sa isang ganap na malinaw na alahas na may minimalist na neon berde na graphic na disenyo / pagsulat. Si Murphy ay sumali bilang live na engineer ng tunog noong nakaraang taon habang ang banda ay lalong nalalaman ang kahalagahan ng pagkakaroon ng sariling tunog. Si Murphy ay nagtala ng mga banda sa Brooklyn sa Plantain Studios at naglalaro kasama ang banda na Speedking. Ang 'kamatayan mula sa itaas "na moniker ay isa na iginanti ng Speedking mula sa isang logo ng militar ng US. Ang banda at Murphy ay pareho na naimpluwensyahan ang bawat isa at ang parusa ng live na palabas ay kinuha sa isa pang sonik na sukat kasama si Murphy sa board. Ang MacLean ay huminto sa banda sa huling bahagi ng 1998 pagkalipas ng paglabas ng "Law of Ruins" at pinalitan ni [[Alex Minoff]] mula sa banda ng [[Golden]] para sa ilang mga paglalakbay na ipinagawa ng banda sa taong iyon. Si Minoff ay naglaro ng live para sa isang pangalawang maikling paglalakbay at pagkatapos ang banda ay nagpunta sa hiatus. Noong 1999, binago ni Ryan at Pelletier ang pangkat na pinapalitan nila Minoff at Apt kasama sina Joel Kyack (gitara) at Shawn Greenlee (bass) mula sa pangkat na Landed. Ang pagkakatawang-tao na ito ng pangkat na isinagawa hanggang 2001. == Repormasyon == Ang edisyon ng 2006&nbsp;ng Anim na daliri ng Satellite ay kinabibilangan ng mga mahahabang miyembro na sina J. Ryan at Rick Pelletier kasama si Dan St. Jaques (Landed/Olneyville Sound System/Thee Hydrogen Terrors/Von Ryan's Express) sa bass at Jon Loper (Made in Mexico/La Machine/Ghosts of Waco) sa mga tambol.<ref name="Grigelevich">M.Grigelevich, "Legendary Six Finger Satellite Reunite," ''Providence Daily Dose'', 28 April 2008 ([http://providencedailydose.com/2008/04/25/legendary-six-finger-satellite-reunite-sort-of/ online]).</ref> Inihayag ng banda na ang isang dating hindi pa nabigyan ng album na pinangalanang "Half Control", na naitala noong 2001, ay ilalabas sa [[Load Records]] na may bagong pagrekord sa tag-init ng 2008. Ang isang dakot ng mga live na petsa ay inihayag sa bagong lineup. Kasama sa edisyon ng 2009 ang mga matagal na miyembro na sina J. Ryan at Rick Pelletier kasama sina Dan St. Jacques at Brian Dufresne. == Impluwensya == Ang Six Finger Satellite ay nakakaakit ng isang makabuluhang underground na sumunod sa panahon ng 1990s, at kinikilala ngayon para sa kanilang medyo makahula na pagsasanib ng musika sa elektronik at post-punk. Noong 2005, sinabi ni Jonathan Galkin na "if a band came out today that sounded like ''Paranormalized'', they'd be signed to a huge record deal, sight unseen."<ref name="Carioli2" /> Ang mga magkatulad na banda na umiiral sa tabi ng 6FS noong 1990s ay kasama ang [[Trans Am]], [[Brainiac]], [[The V.S.S.]], at [[The Dismemberment Plan]]. Si J. Ryan, ang kanyang kapatid na si John Ryan, at Dan St. Jacques — si Guy Benoit ay makakapasok sa kulungan mamaya — nabuo ang maliliit, malabo, garahe band na Von Ryan's Express, na pinangalanang 1965 Frank Sinatra na pelikula. Siya ay karaniwang nagkakamali para sa ilustrator na nakabase sa Chicago at poster artist ng parehong pangalan. Si John MacLean mula nang naitala bilang [[The Juan MacLean|The Juan Maclean]] at Rick Pelletier ay naglaro sa The Chinese Stars at gumaganap sa isang patuloy na proyekto ng dub-esque na tinatawag na La Machine. Si [[James Murphy]] ay nagpunta upang bumuo ng [[LCD Soundsystem]] at [[DFA Records]]. Kinukuha ng label ang pangalan nito mula sa kanyang tour set-up para sa 6FS, na kilala bilang "death from aboxe."<ref name="Carioli2" /> == Discography == * ''[[The Pigeon Is the Most Popular Bird]]'' (1993) * ''[[Severe Exposure]]'' (1995) * ''[[Paranormalized]]'' (1996) * ''[[Law of Ruins]]'' (1998) * ''[[Half Control]]'' (2009) * ''A Good Year For Hardness'' (2009) == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.myspace.com/6fs Myspace page] * [https://web.archive.org/web/20060613085852/http://subpop.com/bands/6fs/sixfingr.html Sub Pop's old page on Six Finger Satellite] * [http://www.subpop.com/artists/six_finger_satellite Sub Pop's new page] * [http://www.trouserpress.com/entry.php?a=six_finger_satellite Trouser Press entry]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [{{Allmusic|class=artist|id=p23377|pure_url=yes}} 6FS at Allmusic] * [http://pod.icast.co.il/0b42ecfa-072a-4c00-b767-2caa009de6ea.icast.mp3 Extensive interview with J. Ryan about 6FS's reunion and past on the Jekyll and Hyde Show]{{Dead link|date=May 2018}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga artist ng Sub Pop]] [[Kategorya:Musika ng Rhode Island]] ba55n4w413ctjxbrpbvlicy58x7bvlf Neil Finn 0 300644 2205586 2117216 2026-04-30T16:57:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205586 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=Neil Finn|honorific_suffix={{post-nominals|country=GBR|size=15|OBE}}|image=FleetMacTulsa031018-45 (44511289974) (Cropped).jpg|caption=Si Finn na gumaganap kasama ng [[Fleetwood Mac]] noong Oktubre 2018|background=solo_singer|birth_name=Neil Mullane Finn|birth_date={{Birth date and age|1958|5|27|df=y}}|birth_place=[[Te Awamutu]], New Zealand|death_date=|instrument=Vocals, guitar, keyboards, drums, bass|genre=[[Musikang rock|Rock]], [[art rock]], [[new wave]], [[musikang pop|pop]]|occupation=Musician, songwriter|years_active=1976–kasalukuyan|label=[[Columbia Records|Columbia]]<br> Lester Records, LTD<br> [[Kobalt Label Services|Kobalt]]<ref>{{cite magazine|last=Christman|first=Ed|title=Publishing Briefs: UMPG signs a Smeethington, Kobalt gets Neil Finn|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/publishing/1178186/publishing-briefs-umpg-signs-a-smeethington-kobalt-gets-neil|magazine=Billboard}}</ref>|associated_acts=[[Tim Finn]], [[After Hours]], [[Split Enz]], [[Crowded House]], [[Finn Brothers]], [[The Mullanes]], [[Flight of the Conchords]], [[7 Worlds Collide]], [[Pajama Club]], [[Fleetwood Mac]]|website=}} Si '''Neil Mullane Finn''' {{Post-nominals|OBE}} (ipinanganak 27 Mayo 1958) ay isang New Zealand na mang-aawit-songwriter at musikero na kasalukuyang miyembro ng [[Fleetwood Mac]]. Sa kanyang kapatid na si [[Tim Finn]], siya ang co-frontman para sa [[Split Enz]], isang proyekto na sinamahan niya matapos itong paunang itinatag ni Tim at iba pa, at pagkatapos ay naging punong-abala para sa [[Crowded House]]. Naitala rin niya ang maraming matagumpay na solo album at nagtipon ng magkakaibang musikero para sa [[7 Worlds Collide]] project; ang kontribyutor na si [[Ed O'Brien]], na gitarista din para sa [[Radiohead]], ay nag-hait kay Finn bilang sikat na manunulat ng magagandang kanta ng sikat na musika.<ref>{{cite journal|date=June–July 2001|title=Airheads|journal=[[Rip It Up (magazine)|Rip It Up]]|publisher=Hark Entertainment Ltd|issue=281}}</ref> Si Finn ay tumaas sa katanyagan sa huling bahagi ng 1970s kasama ang Split Enz at isinulat ang matagumpay na mga kanta na "[[One Step Ahead]]", "[[History Never Repeats]]", "[[I Got You]]" at "[[Message to My Girl]]", bukod sa iba pa. Si Finn ay tumaas sa pambansang katanyagan matapos ang Split Enz na sumabog noong 1984. Habang umalis ang kanyang kapatid na si Tim patungong Inglatera, si Neil ang nagtatag ng [[Crowded House]] kasama ang huling tambol ni Split Enz na si [[Paul Hester]] noong 1985. Nakamit ng pangkat ang pang-internasyonal na tagumpay noong 1987 nang ilabas nila ang nag-iisang "[[Don't Dream It's Over]]", na isinulat ni Neil. Tinapos niya ang Crowded House noong 1996 upang magsimula kung ano ang magiging isang matagumpay na solo career, at naglabas ng dalawang album kasama ang kanyang kapatid na si Tim bilang [[Finn Brothers]]. Noong 2006, pagkamatay ng drummer na si [[Paul Hester]], binago ng Finn ang Crowded House (pagdaragdag ng dating drummer ni [[Beck]] na si Matt Sherrod) at pinakawalan ang kanilang unang album sa studio sa loob ng 13 taon, ''[[Time on Earth]]'', at nagsimula ang banda sa isang paglilibot sa mundo. Noong 2010, sinimulan ni Finn ang isa pang world tour kasama ang Crowded House bilang suporta sa kanilang 2010 release, ''[[Intriguer]]''. Noong Pebrero 2014, pinakawalan ni Finn ang kanyang pangatlong solo album, ang ''[[Dizzy Heights]]''.<ref name="Brooklyn Vegan2">{{cite web|title=Neil Finn Releasing new LP Dizzy Heights|url=http://www.brooklynvegan.com/archives/2013/10/come_hangout_wi.html|publisher=Brooklyn Vegan|access-date=2020-08-20|archive-date=2014-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140216223117/http://www.brooklynvegan.com/archives/2013/10/come_hangout_wi.html|url-status=dead}}</ref> Noong 9 Abril 2018, inihayag na ang Finn ay gaganap sa [[Fleetwood Mac]] bilang bahagi ng kanilang paparating na paglilibot sa 2018, pinalitan si [[Lindsey Buckingham]] pagkatapos ng pagpapaputok ng Buckingham.<ref>{{Cite magazine|magazine=[[Rolling Stone]]}}</ref><ref>{{cite website|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/neil-finn-joins-fleetwood-mac-after-lindsey-buckingham-fired-20180410-p4z8no.html|title=Neil Finn joins Fleetwood Mac after Lindsey Buckingham 'fired'|first=Robert|last=Moran|date=10 April 2018|website=[[The Sydney Morning Herald]]|accessdate=27 July 2019}}</ref> == Neil Finn solo discography == === Mga album === * ''[[Try Whistling This]]'' (1998) * ''[[Sessions at West 54th]]'' (2000) * ''[[One Nil]]'' (2001) * ''[[7 Worlds Collide]]'' (2002) * ''[[The Sun Came Out]]'' (2009) * ''[[Goin' Your Way]]'' (2013) * ''[[Dizzy Heights]]'' (2014) * ''[[Out of Silence]]'' (2017) * ''[[Lightsleeper]]'' <small>(with [[Liam Finn]])</small> (2018) === Iba pang mga kontribusyon === ==== Bilang tagapalabas ==== * ''[[Diana, Princess of Wales: Tribute]]'' (1997) - "Don't Dream It's Over (acoustic)" * ''[[Antz|Antz soundtrack]]'' (1998) – "I Can See Clearly Now" * ''[[Andrew Denton's Musical Challenge|Andrew Denton Musical Challenge]]'' (2000) – "Billie Jean" * ''[[Andrew Denton's Musical Challenge|Andrew Denton's Musical Challenge Volume 2: Even More Challenged]]'' (2001) – "Sexual Healing" * ''Through Space To Your Place'' (2001) – "Norwegian Wood" * ''[[Live at the World Cafe: Volume 15|Live at the World Café: Vol. 15 - Handcrafted]]'' (2002, World Café) – "Driving Me Mad" * ''107.1 KGSR Radio Austin - Broadcasts Vol.10'' (2002) – "Private Universe" * ''[[Maybe This Christmas]]'' (2002) – "Sweet Secret Peace" ==== Bilang tagagawa ==== * "No Commotion" (1983, single) - [[Karen Ansel]] * ''Greenstone'' (1994, album) - [[Emma Paki]] * ''[[Twist]]'' (1994, album) - [[Dave Dobbyn]] * ''Nature'' (1995, album) - [[The Mutton Birds]] * ''Moana and The Moahunters'' (1998, album) - [[Moana and the Moahunters]] * ''Brand New'' (1999, album) (as executive producer) - [[The Stereo Bus]] * ''[[Soul Lost Companion]]'' (1999, album) - [[Diesel (musikero)|Mark Lizotte]] ==== Bilang musikero ng session ==== * ''Just Drove Thru Town'' (1979, album) - [[Citizen Band]] * ''Sing'' (1984, album) - Big Choir * "Everything To Live For" (1986, maxi-single) - The Rock Party * ''Rikki & Pete'' (1988, soundtrack) == Mga Sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.neilfinn.com}}  * [http://www.audioculture.co.nz/people/neil-finn AudioCulture profile] * [https://web.archive.org/web/20120303130653/http://www.performing-musician.com/pm/nov09/articles/neilfinn.htm Neil Finn: Songwriter] * [http://www.sbs.com.au/yourlanguage/french/highlight/page/id/202382/t/Neil-Finn---The-Pajama-Club/in/english Interview with Neil Finn : The Pajama Club]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.trouserpress.com/entry.php?a=crowded_house Trouser Press commentary on Crowded House, Neil Finn and Tim Finn discography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131119212043/http://www.trouserpress.com/entry.php?a=crowded_house |date=2013-11-19 }} {{DEFAULTSORT:Finn, Neil}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1958]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa New Zealand]] [[Kategorya:Mga musiko mula sa New Zealand]] spatf8lxny406mok3yw9swxjjw5t1jz Simbahan ng Santiago, Toledo 0 301334 2205721 1977623 2026-05-01T06:13:59Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205721 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Iglesia_Santiago_del_Arrabal,_Toledo.jpg|thumb| Santiago del Arrabal, tanaw mula sa [[ Puerta de Bisagra Nueva |Puerta de Bisagra Nueva]] ]] [[Talaksan:Church_of_Santiago_del_Arrabal,_Toledo_-_facade_1.JPG|thumb| Isang portada ng simbahan ]] Ang '''Santiago del Arrabal''' ay isang simbahan sa [[Toledo, Espanya]], na itinayo noong 1245–48, sa utos ng [[ Sancho II ng Portugal |Sancho II]], sa lugar ng isang naunang gusali, maaaring isang masjid. Maraming mga katangian ng arkitekturang Islamiko, tulad ng [[ Arko ng Horseshoe |arko ng kabayo]], ay nanatili sa kasalukuyang gusali na itinayo sa istilong [[ Mudéjar art |Mudéjar]]. Ang simbahan ay alay kay Saintiago, ang "del Arrabal" ay tumutukoy sa lokasyon nito sa labas ng Toledo (ang Arrabal ay isang salitang Espanyol na nagmula sa Arabe). Ang mga parokyano ng simbahan habang itinatag ito ay miyembro ng pamilya Diosdado, mga kumander ng kabalyero ng [[Orden ng Santiago]]. == Mga panlabas na link == * [http://museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;es;Mon01;29;en Museyo na walang Mga Hangganan]{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/430.htm Page sa ArteHistoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217073038/http://www.artehistoria.jcyl.es/ciudades/monumentos/430.htm |date=2012-02-17 }} * [http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/monumentos/toledo/iglesia-de-santiago-del-arrabal/ Pahina ng turista sa Castile-La Mancha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121003031411/http://www.turismocastillalamancha.com/arte-cultura/monumentos/toledo/iglesia-de-santiago-del-arrabal/ |date=2012-10-03 }} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] g8v1bmoltuagqn356sijupgd99v6fyu Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ancona 0 301938 2205640 2205025 2026-05-01T00:45:14Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2205640 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1552<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51<br/>13.57<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 44019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] j0k1viz2l9m4hcj3vpo6a1rzu6ha0xe 2205739 2205640 2026-05-01T09:16:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205739 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1552<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51<br/>13.57<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 44019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] f9j2tz70qyq3vu42g8h8me1azyp0qu6 Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Catanzaro 0 302249 2205740 2205172 2026-05-01T09:16:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205740 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16159 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | Albi | 29.64<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | Amaroni | 9.88<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | Amato | 20.93<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | Andali | 17.87<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | Argusto | 6.88<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | Badolato | 37.07<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | Belcastro | 53.56<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | Borgia | 42.38<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | Botricello | 15.48<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | Caraffa di Catanzaro | 24<br/>25.05<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | Cardinale | 30.12<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | Carlopoli | 16.41<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | Catanzaro | 112.72<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | Cenadi | 11.92<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | Centrache | 7.96<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | Cerva | 21.37<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | Chiaravalle Centrale | 23.83<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | Cicala | 9.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | Conflenti | 29.34<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | Cortale | 30.01<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | Cropani | 44.81<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | Curinga | 52.53<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | Davoli | 25.03<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | Decollatura | 50.83<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | Falerna | 24.04<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | Feroleto Antico | 22.38<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | Fossato Serralta | 11.85<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | Gagliato | 7.04<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | Gasperina | 6.78<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | Gimigliano | 33.55<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | Girifalco | 43.1<br/>43.08<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | Gizzeria | 37.19<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | Guardavalle | 60.27<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | Isca sullo Ionio | 23.56<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | Jacurso | 21<br/>21.2<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | Magisano | 31.94<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | Maida | 58.34<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | Marcedusa | 15.68<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | Marcellinara | 20.91<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | Martirano | 14.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | Martirano Lombardo | 19.84<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | Miglierina | 13.94<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | Montauro | 11.74<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | Montepaone | 16.85<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | Motta Santa Lucia | 26.3<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | Nocera Terinese | 46.58<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | Olivadi | 7.17<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | Palermiti | 18.38<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | Pentone | 12.38<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | Petrizzi | 21.9<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | Petronà | 45.79<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | Pianopoli | 24.65<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | Platania | 26.84<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | San Floro | 18.32<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | San Mango d'Aquino | 6.89<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | San Pietro a Maida | 16.45<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | San Pietro Apostolo | 11.72<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | San Sostene | 32.49<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | Santa Caterina dello Ionio | 40.69<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | Sant'Andrea Apostolo dello Ionio | 21.43<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1900<ref name="ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9">''[[:d:Q214195|Istat]]''</ref><br/>1872<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-14 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref><br/>1701<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/><br/>1691<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1759<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>1809<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836">https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/</ref><br/>2072<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2329<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>2836<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3085<ref name="ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836"/><br/>3324<br/>4016<br/>4912<br/>5170<br/>5497<br/>4868<br/>4594<br/>4011<br/>3360<br/>3539<br/>3211 |- | 079122 | San Vito sullo Ionio | 17.17<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | Satriano | 21.16<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | Sellia | 12.81<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | Sellia Marina | 41.46<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | Serrastretta | 41.65<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | Sersale | 53.3<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | Settingiano | 14.35<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | Simeri Crichi | 46.74<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | Sorbo San Basile | 59.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | Soverato | 7.79<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | Soveria Mannelli | 20.5<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | Soveria Simeri | 22.28<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | Squillace | 34.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | Stalettì | 12.11<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | Taverna | 132.31<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | Tiriolo | 29.26<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | Torre di Ruggiero | 25.37<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | Vallefiorita | 13.88<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | Zagarise | 49.33<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | Lamezia Terme | 162.43<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] s1it3m7mlpusma5gbxlutgptkmc4rxg Proyeksiyong Mercator 0 302542 2205641 1798965 2026-05-01T01:23:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205641 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Mercator_projection_Square.JPG|right|thumb|350x350px|Proyeksiyong Mercator ng mundo sa pagitan ng 85°S at 85°N. Tandaan ang paghahambing ng laki ng Greenland at Africa.]] [[Talaksan:Mercator_with_Tissot's_Indicatrices_of_Distortion.svg|thumb|350x350px|Ang Proyeksiyong Mercator kasama ang [[indicatrix ni Tissot]] ng pagbabaluktot.]] [[Talaksan:Mercator_1569.png|right|thumb|350x350px|[[1569 na Mercator na mapa ng mundo]] ({{Lang|la|Nova et Aucta Orbis Terrae Descriptio ad Usum Navigantium Emendate Accommodata}}) na nagpapakita ng latitudo 66°S hanggang 80°N.]] Ang '''proyeksiyong Mercator''' ( {{IPAc-en|m|ər|ˈ|k|eɪ|t|ər}} ) ay isang [[silindirikong proyeksiyon ng mapa]] na ipinakita ng [[Mga Flamenco|Flamencong]] heograpo at kartograpong si [[Gerardus Mercator]] noong 1569. Naging pamantayang paglabas ng mapa para sa [[nabigasyon]] sapagkat natatangi ito sa kumakatawan sa hilaga hanggang pataas at timog pababa saan man habang pinapanatili ang mga lokal na direksiyon at hugis. Sa gayon ang mapa ay [[Umaayong proyeksiyon ng mapa|umaayon]]. Bilang isang epekto, pinalalaki ng Proyekto ng Mercator ang laki ng mga bagay na malayo sa ekwador. Ang paglobo na ito ay napakaliit malapit sa ekwador ngunit lalong tumitindi sa pagtaas ng latitudo upang nagiging walang katapusan sa mga polo. Kaya, halimbawa, ang mga anyong lupa tulad ng [[Greenland]] at [[Antarctica]] ay lilitaw na mas malaki kaysa aktwal kaysa relatibo sa mga anyong lupa na malapit sa ekwador, tulad ng Gitnang Africa. == Mga sanggunian == == Karagdagang pagbabasa == * Rapp, Richard H (1991), Geometric Geodesy, Part I, hdl:1811/24333 == Mga panlabas na link == * [http://wilhelmkruecken.de/index.htm Ad maiorem Gerardi Mercatoris gloriam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124065732/http://wilhelmkruecken.de/index.htm |date=2010-11-24 }} - naglalaman ng mga imahe na may mataas na resolusyon ng 1569 world map ng Mercator. * [http://www.radicalcartography.net/?projectionref Talaan ng mga halimbawa at pag-aari ng lahat ng mga karaniwang pagpapakita], mula sa radicalcartography.net. * [https://web.archive.org/web/20170907195627/http://www.uff.br/mapprojections/Mercator_en.html Isang interactive na Java Applet upang pag-aralan ang mga deformation ng sukatan ng Proyekto ng Mercator] . * [http://www.hydrometronics.com/downloads/Web%20Mercator%20-%20Non-Conformal,%20Non-Mercator%20(notes).pdf Web Mercator: Non-Conformal, Non-Mercator (Noel Zinn, Hydrometronics LLC)] * [http://www.math.ubc.ca/~israel/m103/mercator/mercator.html Proyekto ng Mercator sa University of British Columbia] * [https://code.google.com/apis/maps/documentation/overlays.html#Google_Maps_Coordinates ''Mga Coordinate ng Google Maps''] mx3j0m3oz0y96cra6wo8dhr3wwfqvy3 San Pedro at Santa Fevronia ng Murom 0 303724 2205715 2172240 2026-05-01T04:24:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205715 wikitext text/x-wiki {{Infobox saint | name = San Pedro at Santa Fevronia ng Murom | image = Petr & Fevronia (16 c., Rublev museum).jpg | imagesize = | alt = | caption = | titles = Holy Couple and Wonderworker | birth_name = | birth_date = '''Pedro ng Murom'''<br> c. 1167<br>Murom, [[Russia]]<br>'''Fevronia ng Murom'''<br>c. 1175<br>Village of Laskova, Ryazan Gubernia, [[Russia]] | birth_place = | home_town = | residence = | death_date = June 25, 1228 | death_place = [[Murom]], [[Russia]] | venerated_in = [[Eastern Orthodoxy]] | beatified_date = | beatified_place = | beatified_by = | canonized_date = 1547 | canonized_place = Makaryevsky Cathedral, Tsardom of Russia | canonized_by = Matropolitan Macarius ng Moscow | major_shrine = Holy Trinity Monastery [[Murom]], [[Russia]] | feast_day = {{plainlist| * 25 June (Old Calendar) * 8 July ([[Peter and Fevronia Day|Sts. Peter and Fevronia Day]]) * 6/19 September (Day of the [[Relics]]) }} | attributes = Crown<br>Cross<br>Dove<br> Monastic habit<br>Sword | patronage = [[Family]]<br>[[Fidelity]]<br>[[Love]]<br>[[Marriage]] | issues = | suppressed_date = | suppressed_by = | influences = | influenced = | tradition = | major_works = }} '''Davyd Yuryevich''' ([[Wikang Ruso|Russian]]: Давыд Юрьевич) (c.1167- Hunyo 25, 1228) at '''Euphrosyne ng Murom''' ([[Wikang Ruso|Russian]]: Евфросиния Муромская) (mga 1175- Hunyo Hunyo 1228) na kilala bilang mag-asawang Peter at Fevronia ng Murom ay ang mag-asawang Prinsipe at Ang Princess of Murom, ay isa sa pinakatanyag na santo ng Russia at mga nagtataka na igalang sa Orthodox Church, ang kanilang kapistahan ay ipinagdiriwang bawat taon sa Hulyo 8. == Talambuhay == Si Prince Davyd Yuryevich ay ang pangalawang anak ni Duke Yuri ng Murom isang Grand Prince ng Kiev, at apo ni Prinsipe Yaroslav I ng Murom at Ryazan, ang unang Grand Prince ng Ryazan. Umakyat siya sa trono noong 1203 pagkamatay ng kanyang nakatatandang kapatid na si Prinsipe Vladimir Yuryevich (ayon sa kanyang buhay, pinangunahan ng Prinsipe Peter ang trono ng prinsipe pagkamatay ng kanyang nakatatandang kapatid na si Prinsipe Paul). Sa panahon ng kanyang paghahari, kumilos siya na sumusuporta kay Duke Vsevolod III na Grand Prince ng Vladimir.<ref>Дочь князя Давыда и княгини Евфросинии Муромских Евдокия Давыдовна была замужем за сыном вел. князя Всеволода Большое Гнездо Святославом Всеволодовичем</ref> Ilang taon bago si Prinsipe Davyd ay nagkasakit sa [[ketong]], maraming mga doktor ang nagtatangkang pagalingin ang prinsipe ngunit mula sa kung saan walang sinuman ang maaaring magpagaling sa kanya. sa panahon ng isang pangitain naihayag sa prinsipe na ang anak na babae ng isang tagabantay ng pukyutan ay magiging handa upang pagalingin siya, ang maka-batang dalaga na si Euphrosyne, isang magsasaka mula sa maliit na nayon ng Laskova sa Ryazan Gubernia, <ref>https://tdn.com/lifestyles/rocking-chair-peter-and-fevronia/article_4f8daa18-79dc-11e0-a4df-001cc4c002e0.html</ref> Pinagaling ni Euphrosyne ang prinsipe at mayroon maging asawa at si Euphrosyne ay naging isang prinsesa ng Murom. Di nagtagal ang mag-asawa ay mayroon ng kanilang tatlong anak, Pinalaki nila sila sa takot sa Diyos na namuno sa lungsod ng Murom at namuhay nang masaya bilang isang pamilya. Ang kanyang anak na si Prince Yuri, Sa lahat ng mga makabuluhang kampanya at laban ng panahong iyon. Noong 1207, tumulong si Prince Davyd Yuryevich kay Prince Vsevolod Yuryevich sa panahon ng kanyang kampanya sa lupain ng Ryazan Gobernia na malapit sa Pronsk District, tumakas si Prince Pronsky Mikhail Vsevolodovich sa Chernigov sa kanyang biyenan na si Vsevolod Chermny, ang mga residente na pinangunahan ng Izyaslav na pinsan ni Mikhail Vsevolodovich ay nagtatanggol ang lungsod sa loob ng anim na linggo, naghihintay para sa tulong mula sa Ryazan, ngunit nakaranas ng matinding kakulangan ng pagkain at tubig. Matapos ang isang hindi matagumpay na pagtatangka sa pag-block ng blokeng bayan ng Ryazan, ang lungsod ay sumuko sa awa ng nagwagi. Si Izyaslav ay pinakawalan nang payapa, at sa halip na si Vsevolod ay binigyan niya si Pronsk sa kanyang kapatid na si Prinsipe Oleg Vladimirovich, na kabilang sa mga pumapaligid. Gayunpaman, sa susunod na taon, 1208 nang malaman ang kanyang kagustuhan, kinuha ni Vsevolod si Pronsk mula kay Oleg Vladimirovich at ibinigay ang lungsod kay Davyd Yuryevich. Sa parehong taon, pinalabas ni Oleg at ng kanyang mga kapatid si Davyd palabas ng Pronsk at ibinigay siya kay Mikhail. Sa pakikibaka para sa dakilang paghahari ni Vladimir pagkamatay ni Vsevolod the Big Nest, suportado ni Prinsipe Davyd sina Prince Yuri at Yaroslav Vsevolodovich. Noong 1213 siya ay lumahok sa kampanya ng Grand Duke Yuri Vsevolodovich laban kay Rostov, Noong 1216 ang pangkat ng Murom ay lumahok sa labanan sa Lipitsk bilang bahagi ng pinagsamang puwersa ng Vladimir, Pereyaslavl, Suzdal at ilang iba pang mga lupain sa gilid ng Grand Duke Yuri Vsevolodovich laban sa nagkakaisang hukbo ng Novgorod, Pskov, Smolensk, Toropets, Rostov. Noong 1220 ipinadala ni Prinsipe Davyd ang kanyang anak na si Prince Svyatoslav kasama ang isang hukbo upang makilahok sa isang magkasamang kampanya kasama ang mga Vladimir laban sa Volga Bulgars. == Pamilya == Ayon sa Genealogy nina Davyd at Euphrosyne, sina Prince Davyd Yurievich at Princess Euphrosyne ay nagkaroon ng mga anak, Ang mga pangalan ng tatlong bata ay kilala sina Yuri, Svyatoslav at Evdokia,<ref>http://www.cirota.ru/forum/view.php?subj=93122</ref> Kasama nito, ang mga pangalan ng kanilang apat na apo ay kilala na Yaroslav son nina Prince Yuri, Vasily at Ivan na mga anak nina Prince Svyatoslav at Dmitry na anak ni Princess Evdokia. Iba ang naging kapalaran ng mga bata. Ang bunsong anak na si Svyatoslav ay namatay sa parehong linggo ng kanyang mga magulang, 2 hanggang 3 araw lamang. Ang panganay na anak na lalaki, si Prince Yuri, ay namatay nang magiting noong 1237 sa laban kasama si [[Batu Khan]], na ipinagtatanggol ang kanyang katutubong lupain. Ang kapalaran ng anak na babae ni Princess Evdokia ay naging mas kamangha-mangha at minarkahan ng maraming palatandaan ng awa ng Diyos. Ayon sa maraming mapagkukunan, pinakasalan niya si Prince Svyatoslav, ang anak ni Duke Vsevolod III na Grand Duke ng Vladimir at naging Prince of Yuryevskaya. Nabanggit sa mga salaysay na ang kanyang ama, si Prince Peter the Prince of Murom ay naroroon sa kanyang kasal.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Saints_Peter_and_Fevronia_of_Murom#cite_note-4</ref> Ang Prinsipe ng Murom ay direktang nauugnay sa malaking pamilya ng Prinsipe ng Vladimir, na kabilang sa maraming mga santo. Ang isa sa kanila ay ang ina ni Prince Svyatoslav na si Maria Yasynya, na sumikat sa kanyang pagmamahal sa mga bata at kabanalan. Nagpanganak siya ng 12 anak, at pagkatapos ay ang kanyang banal na asawa ay nagsimulang tawaging Prince Vsevolod na mayroong malaking pamilya, Pinalaki nila ang kanilang mga anak sa takot sa Diyos at kabanalan sa Kristiyano. Bilang isang resulta, apat sa mga anak na lalaki ay na-canonize na ngayon bilang mga santo ng Russian Orthodox Church. Ang kapaki-pakinabang na impluwensyang espiritwal ni Saint Mary sa prinsipe ng mag-asawang Prince Svyatoslav at Princess Evdokia ay kitang-kita. Kaya, nalalaman na ang Princess Evdokia ay nagkaroon ng isang anak na lalaki, si Prince Dmitry, na pagkatapos ng kanyang ama ay naging Prince of Yurievsky (1253-1269). Matapos ang kanilang kamatayan, si Prince Svyatoslav at ang kanyang anak na si Prinsipe Yuri ay nagsimulang igalang bilang mga santo, na nabanggit sa lumang kalendaryo, Ngayon ay opisyal na kasama sila sa Cathedral of Saint Vladimir. Si Princess Evdokia ay hindi nabuhay ng matagal sa kasal kasama ang kanyang asawa. Noong 1228, nakiusap siya sa kanyang asawa na payagan siyang pumunta sa lungsod ng Murom sa Borisoglebsk Monastery, kung saan ang pag-asikaso ng kanyang mga magulang, ay gumawa ng mga monastikong panata doon pagkamatay ng kanyang mga magulang, at sa parehong taon ay namatay pagkatapos nila at ng kanyang nakababatang kapatid.<ref>http://www.rusgenealog.ru/index.php?id=land&land_id=kn_72</ref> == Kamatayan == Sa pagtatapos ng kanilang buhay, sina Prince David Yuryevich at Princess Euphrosyne ay nanumpa at pumasok sa buhay na monastic, pinangalanan ni Prinsipe David ang pangalan ng Peter at Princess Euphrosyne na pangalan ng Fevronia, Parehong nanalangin na sila ay mamatay sa parehong araw at ang kanilang hangarin ay natupad at pareho silang namatay noong Linggo ng Pagkabuhay, 25 Hunyo 1228 sa parehong oras.<ref>{{Cite web |url=http://annales.info/rus/small/razvod18.htm#_ftnref8 |title=Archive copy |access-date=2020-11-03 |archive-date=2015-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710221034/http://annales.info/rus/small/razvod18.htm#_ftnref8 |url-status=dead }}</ref> Ayon sa mga alamat, ipinahayag nila ang kanilang pagnanais na mailibing na magkasama sa parehong kabaong. Ang paghahanap ng libing sa isang kabaong na hindi tugma sa mga monastic rites, ang kanilang mga katawan ay inilagay sa iba't ibang mga kabaong, ngunit, sa pamamagitan ng himala sa susunod na araw ay nakita silang magkasama. Nangyari ito ng maraming beses hanggang sa matupad ang kanilang hangarin na magkasama na magkasama, Ang sabay na pagkamatay ng mga kasapi ng dinastiyang prinsipe ng Murom ay nahulog sa panahon ng serbisyo sa Murom, ang Obispo ng Murom at Ryazan, Bishop Yephrosyn Svyatogorets, na sinasabing tagaganap ng monastic tonelada ng mag-asawang prinsipe, pati na rin ang kanilang Christian burial. == Kanonisasyon == Noong 1547, dineklara ni Metropolitan Macarius ng Moscow sina San Pedo at Santa Fevronia bilang mga santo sa Cathedral ng Makaryevsky at din ang banal na mag-asawa na idineklara bilang patron ng [[Pag-ibig]] at [[Pag-aasawa]],<ref>https://www.prlib.ru/en/news/1272094</ref> Matapos ang rehimeng Komunista sa Russia ang mga labi ay muling natagpuan pagkatapos ng na itinago sa isang Soviet Anti-religious Museum. <ref>https://fehrplay.com/duhovnoe-razvitie/26766-moschi-petra-i-fevronii-v-murome-adres-otzyvy-foto.html{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong Setyembre 19 1992 ang relikya ay nakalagay sa Holy Trinity Monastery sa lungsod ng Murom, at ang bawat peregrino ay maaaring igalang ang mga santo at pukawin ang kanilang pamamagitan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} duzdpsww78l8jpqp3104p7u2pbvlicw Parco della Musica 0 304905 2205619 2037802 2026-04-30T22:58:59Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205619 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue|name=Auditorium Parco della Musica|construction_cost=|embedded={{Infobox building | embed = yes | mapframe = no | inauguration_date = {{Start date|2002|12|21|df=y}} | developer = [[Drees & Sommer]] | quantity_surveyor = [[Davis Langdon]] | other_designers = {{hlist|[[:it:Franco Zagari|Franco Zagari]]|Tecnocamere|Müller-BBM}} }}|main_contractors=|general_contractor=[[Techint]]|services engineer=Manens Intertecnica|structural engineer=Studio Vitone & Associati|project_manager=|architect=[[Renzo Piano|RPBW Architects]]|website={{URL|https://www.auditorium.com|Venue Website}}|owner=Comune di Roma|nickname=|expanded=|renovated=|opened={{Start date|2002|04|21|df=y}}|broke_ground={{Start date|1995|01|15|df=y}}|location=[[Parioli]]|address=Via Pietro de Coubertin, 30<br>00196 [[Roma]] [[Kalakhang Lungsod ng Roma Capital|RM]]<br>[[Italya]]|image_caption=Tanaw ng terasa sa labas (c.2016)|image_size=250px|image=|capacity=2,744 {{small|(Sala Santa Cecilia)}}<br>2,707 {{small|(Cavea)}}<br>1,133 {{small|(Sala Sinopoli)}}<br>661 {{small|(Sala Petrassi)}}<br>304 {{small|(Teatro Studio Borgna)}}}}Ang '''Parco della Musica''' ay isang malaking complex pangmusika sa [[Roma]], [[Italya]], na may tatlong bulwagang pangkonsiyerto at isang panlabas na teatro na matatagpuan ng parke, na pinangmulan ng pangalan. Idinisenyo ito ng Italyanong arkitektong si [[Renzo Piano]]<ref name="slessor2">{{cite journal|last=Slessor|first=Catherine|title=Urban orchestration|journal=The Architectural Review|volume=213|issue=1275|pages=64|date=May 2003}}</ref>. Si Jürgen Reinhold ng Müller-BBM ang namamahala sa mga akustika para sa mga bulwagan; si Franco Zagari ang nagsilbing arkitektong pang-landscape para sa mga panlabas na espasyo. Ang Parco della Musica ay kung saan isinagawa ang Mga [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1960|Palarong Olimpiko sa Tag-init noong 1960]], bahagyang hilaga ng sinaunang sentro ng Roma, at dito matatagpuan ang karamihan sa mga pasilidad ng [[Accademia Nazionale di Santa Cecilia]]. == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.santacecilia.it Accademia Nazionale di Santa Cecilia] * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/italy/rome/piano/piano.html Malawak na koleksyon ng mga larawan] * [http://www.hotel.rome.it/auditorium-parco-della-musica/ Impormasyon tungkol sa Auditorium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115173517/https://www.hotel.rome.it/auditorium-parco-della-musica/ |date=2021-01-15 }} 7wwff8530y6dj3y78my4l0d930ufeum Pulo ng Calicoan 0 308112 2205643 2189024 2026-05-01T01:33:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205643 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name=Calicoan | image_name=Calicoan_Island_(aerial_view).jpg | image_size= | image_caption=Pulo ng Calicoan | image_alt= | map=Philippines | map_alt= | map_width=|map_caption=Lokasyon sa Pilipinas | map_relief=yes | label= | label_position= | coordinates={{coord|10|59|2|N|125|48|25|E|type:isle_region:PH|display=inline,title}}|location=|archipelago=|waterbody={{unbulleted list | [[Golpo ng Leyte]] | [[Dagat ng Pilipinas]] }} | location = | archipelago = | waterbody = {{unbulleted list | [[Leyte Gulf]] | [[Philippine Sea]] }} | total_islands = | major_islands = | area_km2 = <!-- or |area_m2 = or |area_ha = --> | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m = --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m = --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m = --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = [[Philippines]] | country_admin_divisions_title = Region | country_admin_divisions = [[Eastern Visayas]] | country_admin_divisions_title_1 = Province | country_admin_divisions_1 = [[Eastern Samar]] | country_admin_divisions_title_2 = Municipality | country_admin_divisions_2 = [[Guiuan, Eastern Samar|Guiuan]] | country_capital_type = | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2 = or |country_area_ha = --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2 = or |country_1_area_ha = --> | demonym = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} Ang '''Pulo ng Calicoan''' ay isang [[pulo]] sa [[Pilipinas]] na matatagpuan sa silangan ng [[Golpo ng Leyte]], mula sa timog-silangang punto ng [[Samar (pulo)|Samar]] . Ito ay isa sa mga isla na bahagi ng munisipalidad ng [[Guiuan]], sa [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Silangang Samar]] . Mapupuntahan ang isla mula sa [[Tacloban|Lungsod ng Tacloban]] sa loob lamang ng dalawang oras sa pagsakay ng [[bus]]. == Heograpiya == Ang Pulo ng Calicoan ay may mga dalampasigan na naglalaman ng puting buhangin at mayroon din itong mabatong ilalim. Sa gitna ng isla ay may anim na [[lago]] na pinalilibutan ng [[kagubatan]]. Ang pinakamalaking lago ay may sukat na {{Convert|30|ha}}. Sa gilid ng bangin ng mga kagubatan sa Calicoan ay may dose-dosenang mga [[kuweba]]. Sa hilagang dulo ng Calicoan ay may mga latian (basang lupain). Puno ito ng mga isda, hipon, at alimango. Kitang-kita ang mayamang anyo ng lugar kapag ang isang kakaibang [[espesye]] na ipinagbibili. Nakatutulong din ang mga nakapaligid na tubig sa mga industriya na nakadepende sa dagat tulad ng pangingisda, [[pagsasaka ng damong-dagat]], at [[Perlas|pagkuha ng mga perlas]] . Ang Calicoan ay maituturing na importanteng lokasyon dahil ito ay matatagpuan sa pagitan ng [[Guiuan]] at [[Guiuan|Sulangan]] sa [[Silangang Samar]], na ginagawa itong likas na pahingaan para sa mga manlalakbay sa pagitan ng dalawang lugar na ito. == Mga atraksyon == Ang tanawin ng isla ay kilala para sa malinis nitong mga baybayin at masaganang mga halaman. <ref name=":2">{{Cite web |title=Calicoan Island |url=https://cebubestsellingproperties.tripod.com/id6.html |access-date=2023-11-15 |website=cebubestsellingproperties.tripod.com }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Bagyong Haiyan == Nang dumating ang [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong Haiyan]] (Super Bagyong Yolanda) noong 8 Nobyembre 2013, malalaking rehiyon ng silangang baybayin ng isla ang lubos na napinsala. == Kompetisyon sa Surfing == Dahil sa katanyagan nito bilang Kabisera ng Surfing ng Visayas, ang '''National Surfing Competition, ang Pilipinas Surfing Competition''' ay ginanap mula 15–21 Setyembre 2023 sa Isla ng Calicoan. <ref name=":0">{{Cite web |title=Calicoan Odyssey Waves |url=https://upsa.ph/event/calicoan-odyssey-waves/ |access-date=23 December 2023 |website=UPSA }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang kaganapan ay umakit ng mga atleta mula sa buong bansa. <ref name=":1">{{Cite web |last=Amazona |first=Roel |date=September 19, 2023 |title=Eastern Samar’s Calicoan Island wants to be next surfing destination |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1210153}}</ref> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> {{Reflist}} == Mga panlabas na kawingan == * [http://www.easternsamar.com.ph Websayt ng Silangang Samar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809195507/http://easternsamar.com.ph/ |date=2020-08-09 }} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Guiuan]] ckx9lm82zdal0ca7ymqk7xnde875sk7 Noga Levy-Rapoport 0 309520 2205591 1934187 2026-04-30T17:30:20Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205591 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Noga Levy-Rapoport | image = | alt = | caption = | birth_name = Noga Levy-Rapoport | birth_date = {{birth date and age|2001|11|25|df=y}}<ref name="happybirthdayfromukscn">{{cite web |last1=london 🌍 🏴 |first1=ukscn |title=happy birthday !! here’s to another year of obtaining this challah |url=https://twitter.com/ukscn_london/status/1198922296746020864 |website=@ukscn_london |accessdate=2 January 2020 |language=en |date=25 November 2019}}</ref> | birth_place = [[Tel Aviv]], [[Israel]]<ref name="meetthethunbergs">{{cite news |last1=Rivalland |first1=Monique |title=Britain’s Greta Thunbergs — the teens of Extinction Rebellion and climate protests |url=https://www.thetimes.co.uk/article/britains-greta-thunbergs-the-teens-of-extinction-rebellion-and-climate-protests-r55knnbmt |accessdate=2 January 2020 |date=6 December 2019 |language=en}}</ref> | occupation = Student, [[Environmental movement|environmental activist]] | years_active = 2019–present | movement = [[School strike for the climate]]<br>[[UK Student Climate Network]] | website = {{URL|https://twitter.com/Noga_LR}} }} Si '''Noga Levy-Rapoport''' (ipinanganak noong Nobyembre 25, 2001) ay isang aktibista sa klima sa British na ipinanganak sa Israel, tagapagsalita, at boluntaryo sa loob ng English climate strikes sa UK Student Climate Network .<ref>{{Cite web|url=https://www.thechildrensmediaconference.com/profile/noga-levy-rapoport/|title=Noga Levy-Rapoport Profile {{!}} CMC 2019|website=The Children's Media Conference (CMC)|language=en-GB|access-date=2019-10-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jewishnews.timesofisrael.com/meet-the-17-year-old-inspiring-teens-to-skip-school-for-climate-change/|title=Meet the 17-year-old inspiring teens to skip school for climate change|last=Frot|first=Mathilde|website=jewishnews.timesofisrael.com|language=en-US|access-date=2019-10-27}}</ref> == Maagang buhay == Si Noga Levy-Rapoport ay ipinanganak noong Nobyembre 25, 2001 sa [[Tel-Abib|Tel Aviv]] . Lumipat sila sa UK noong siya ay bata pa. == Aktibismo == Noong 15 Pebrero 2019, lumahok sila sa unang pag-martsa ng klima sa London, bago sumali sa UK Student Climate Network bilang isang boluntaryo para school outreach at pag-oorganisa sa paligid ng Green New Deal sa [https://www.greennewdealuk.org GND UK] . Tumulong sila sa pag-organisa ng mga welga sa klima sa London para sa mga pandaigdigang welga noong Marso 15, 2019 at Mayo 24, 2019, pati na rin ang pag-oorganisa at publikong inihayag ang suporta ng UKSCN sa isang Green New Deal para sa UK sa London klima welga noong 12 Abril 2019. Mula noong Pebrero, ang 17-taong-gulang na si Noga ay nagsalita sa maraming mga panel, mga kaganapan, welga at mga protesta sa buong UK.<ref>{{Cite web|url=https://www.climatechangenews.com/2019/05/07/dont-fail-children-youth-demand-climate-action-un-shipping-talks/|title='Don't fail your children': youth demand climate action at UN shipping talks|website=Climate Home News|language=en|access-date=2019-10-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://shipandbunker.com/news/emea/212665-mepc74-youth-climate-activist-to-address-imo-in-support-of-ship-speed-limits|title=MEPC74: Youth Climate Activist to Address IMO in Support of Ship Speed Limits|website=Ship & Bunker|language=en|access-date=2019-10-29}}</ref> Noong 7 Mayo 2019, nagsalita si Noga sa International Maritime Organization sa London upang manawagan para sa isang limitasyon upang mabawasan ang emisyon kasama ang pangkat ng [http://campaigncc.org Campaign Against Climate Change] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915223127/http://www.campaigncc.org/ |date=2011-09-15 }} at iba pang mga aktibista. Ang pananalita niya ay inilarawan bilang ' Greta Thunberg treatment' para sa IMO, na, bilang isang UN body, ay dating napag-usapan dahil sa hindi pagiging ganap na nakikibilang upang mabawasan ang kanilang emissions. == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2001]] iqgnvfd5ech7lm7vf5ned9afc1lzbfs Miss Universe 2018 0 311187 2205490 2188084 2026-04-30T13:39:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205490 wikitext text/x-wiki {{short description|ika-67 edisyon ng Miss Universe}} {{Infobox beauty pageant | name = Miss Universe 2018 | image = Catriona Gray Frontrow Cares.jpg | caption = Catriona Gray | venue = Impact Arena, Muang Thong Thani, [[Bangkok]], [[Taylandiya]] | date = 17 Disyembre 2018 | presenters = {{Hlist|[[Steve Harvey]]|Ashley Graham|[[Carson Kressley]]|Lu Sierra}} | entertainment = [[Ne-Yo]] | broadcaster = <small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|Azteca}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|PPTV}} | entrants = 94 | placements = 20 | before = [[Miss Universe 2017|2017]] | next = [[Miss Universe 2019|2019]] | winner = '''[[Catriona Gray]]''' | represented = '''{{flagu|Pilipinas}}''' | debuts = {{Hlist|Armenya|Kirgistan|Mongolya}} | withdrawals = {{Hlist|Austrya|Eslobenya|Etiyopiya|Guyana|Irak|Rumanya|Tansaniya|Trinidad at Tobago}} | returns = {{Hlist|Belis|Dinamarka|Gresya|Kenya|Kosobo|Suwisa|Unggarya}}|best national costume=On-anong Homsombath <br> {{flagu|Laos}} | congeniality = Ornella Gunesekere <br> {{flagu|Sri Lanka}} }} Ang '''Miss Universe 2018''' ay ang ika-67 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Impact Arena sa [[Bangkok]], [[Thailand|Taylandiya]] noong 17 Disyembre 2018.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2018 |title=Thailand to host Miss Universe 2018 as pageant returns to Asia |url=https://news.abs-cbn.com/life/07/31/18/thailand-to-host-miss-universe-2018-as-pageant-returns-to-asia |access-date=26 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2018 |title=Philippines' Catriona Gray is Miss Universe 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/219058-catriona-gray-2018-winner/ |access-date=26 Agosto 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Demi-Leigh Tebow|Demi Leigh Nel-Peters]] ng [[South Africa|Timog Aprika]] si [[Catriona Gray]] ng [[Pilipinas]] bilang Miss Universe 2018. Ito ang ikaapat na tagumpay ng Pilipinas sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Tamaryn Green ng [[South Africa|Timog Aprika]], habang nagtapos bilang second runner-up si Sthefany Gutiérrez ng [[Venezuela|Beneswela]].<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2018 |title=Her mom once dreamed she'd win Miss Universe in a red dress. She did. |url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681 |access-date=26 Agosto 2022 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2018 |title=Miss Universe 2018: Catriona Gray of the Philippines wins crown |url=https://www.cbsnews.com/news/miss-universe-2018-catriona-gray-philippines-wins-today-2018-12-16/ |access-date=26 Agosto 2022 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa siyamnapu't-apat na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito, ang pinakamarami sa kasaysayan ng Miss Universe matapos lagpasan ang dating rekord na siyamnapu't-dalawang kandidata noong [[Miss Universe 2017|2017]].<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Nasha |date=15 Disyembre 2018 |title=The 20 front runners for the 2018 Miss Universe pageant crown |url=https://www.insider.com/miss-universe-front-runners-2018-12 |access-date=25 Agosto 2022 |website=Insider |language=en-US}}</ref> Pinangunahan nina [[Steve Harvey]] at Ashley Graham ang kompetisyon, samantalang sina [[Carson Kressley]] at Lu Sierra ang nagsilbing mga expert analyst.<ref>{{Cite web |last=Wynne |first=Kelly |date=16 Disyembre 2018 |title=Who is 'Miss Universe 2018' host and supermodel Ashley Graham? |url=https://www.newsweek.com/who-miss-universe-host-ashley-graham-everything-you-need-know-about-1260842 |access-date=25 Agosto 2022 |website=Newsweek |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Petski |first=Denise |date=31 Hulyo 2018 |title=Miss Universe 2018 Heads To Thailand With Steve Harvey Returning As Host |url=https://deadline.com/2018/07/miss-universe-pageant-2018-date-location-steve-harvey-returning-as-host-1202436544/ |access-date=25 Agosto 2022 |website=Deadline Holywood |language=en-US}}</ref> Nagtanghal si Ne-Yo sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=22 Nobyembre 2018 |title=Ne-Yo to perform at Miss Universe 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/22/1870844/ne-yo-perform-miss-universe-2018 |access-date=25 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=16 Disyembre 2018 |title=LIST: Where to watch Miss Universe 2018 pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/12/16/1877495/list-where-watch-miss-universe-2018-pageant |access-date=27 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:IMPACT_Arena.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/IMPACT_Arena.jpg/250px-IMPACT_Arena.jpg|thumb|Impact Arena, Muang Thong Thani, ang lokasyon ng Miss Universe 2018.|250x250px]] [[Talaksan:Nong_Noogh_Garden(1).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Nong_Noogh_Garden%281%29.jpg/250px-Nong_Noogh_Garden%281%29.jpg|thumb|Nong Nooch Tropical Botanical Garden, ang lokasyon ng National Costume Competition.|250x250px]] === Lokasyon at petsa === Nasa proseso ng talakayan diumano ang [[Miss Universe|Miss Universe Organization]] upang isagawa ang kompetisyon sa [[Hangzhou]], [[Tsina]], bilang isang test run para sa [[Palarong Asyano 2022]]. Subalit, hindi nagpatuloy ang negosasyon matapos tumanggi ang Tsina na isahimpapawid nang ''live'' ang kompetisyon dahil sa lawak ng pagkakaiba ng oras sa pagitan ng [[Tsina]] at ang [[Estados Unidos]]. Pagkatapos nito, binuksan ng organisasyon ang negosasyon sa [[Pilipinas]] matapos nilang mag-''host'' noong [[Miss Universe 2016|2016]].<ref name="prepPH">{{Cite news |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose |date=2 May 2018 |title=Organizer: Miss Universe Organization preparing for Philippines' 2018 hosting |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/05/02/1811460/organizer-miss-universe-organization-preparing-philippines-2018-hosting |access-date=9 May 2018}}</ref> Noong Abril 2018, nakipag-usap ang noo'y Kalihim ng Turismo na si Wanda Tulfo-Teo sa noo'y [[Pangulo ng Pilipinas]] na si [[Rodrigo Duterte]] hinggil sa posibilidad na idaos ang kompetisyon sa Boracay sa Nobyembre 2018, na bagong-ayos noon matapos na isara sa mga turista sa loob ng anim na buwan.<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2 Mayo 2018 |title=Organizer: Miss Universe Organization preparing for Philippines’ 2018 hosting |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/05/02/1811460/organizer-miss-universe-organization-preparing-philippines-2018-hosting |access-date=26 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 6 Mayo 2018, inihayag ni Tulfo-Teo na may malaking tyansa na idaos sa Pilipinas ang kompetisyon, at ibinunyag din na ang [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] ay naghahanap ng mga isponsor upang tustusan ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=6 Mayo 2018 |title=90% chance for another Miss U in PH: Teo |url=https://canadianinquirer.net/v1/2018/05/06/90-chance-for-another-miss-u-in-ph-teo/ |access-date=27 Agosto 2022 |website=Philippine Canadian Inquirer |archive-date=26 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826235623/https://canadianinquirer.net/v1/2018/05/06/90-chance-for-another-miss-u-in-ph-teo/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=7 Mayo 2018 |title=DOT: Philippines has 90 percent chance of hosting Miss Universe 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/05/07/1812993/dot-philippines-has-90-percent-chance-hosting-miss-universe-2018 |access-date=28 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Gayunpaman, inanunsyo ng kahalili ni Tulfo-Teo na si Bernadette Romulo-Puyat noong 18 Mayo 2018 na iniurong ng bansa ang ''hosting bid'' dahil sa mga hadlang sa badyet at iba pang mga kadahilanan. Ipinunto rin ni Romulo-Puyat na kamakailan idinaos sa Pilipinas ang kompetisyon, at walang dahilan upang idaos muli ito sa bansa sa lalong madaling panahon.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2018 |title=No Miss Universe hosting for PH this year, says tourism chief |url=https://news.abs-cbn.com/news/05/18/18/no-miss-universe-hosting-for-ph-this-year-says-tourism-chief |access-date=28 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref> Noong 31 Hulyo 2018, inihayag ng Pangulo ng Miss Universe Organization na si Paula Shugart sa isang ''live press conference'' sa Bangkok Art and Culture Center, na ang ika-67 edisyon ng kompetisyon ay gaganapin sa Impact Arena sa [[Bangkok]], [[Thailand|Taylandiya]] sa 17 Disyembre 2018. Pinangyarihan na rin ng lungsod ang kompetisyon noong [[Miss Universe 1992|1992]] at [[Miss Universe 2005|2005]].<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2018 |title=Miss Universe 2018 to be held in Thailand |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/208396-miss-universe-2018-thailand/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2018 |title=Thailand to host Miss Universe 2018 pageant |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/thailand-to-host-miss-universe-2018-pageant/articleshow/65214728.cms |access-date=30 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=29 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829225014/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/thailand-to-host-miss-universe-2018-pageant/articleshow/65214728.cms |url-status=dead }}</ref> Bukod pa rito, ginanap ang National Costume competition sa Nong Nooch Tropical Garden sa Pattaya, Taylandiya noong 10 Disyembre 2018.<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=11 Disyembre 2018 |title=In photos: All the Miss Universe 2018 national costumes |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2018/12/11/1876139/photos-all-miss-universe-2018-national-costumes |access-date=29 Agosto 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa siyamnapu't-apat na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Siyam na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Belgium 2018 na si Zoé Brunet bilang kandidata ng [[Belhika]] sa Miss Universe matapos na pinili ni Miss Belgium 2018 Angeline Flor Pua na kumalahok sa Miss World 2019.<ref name=":3" /> Iniluklok rin sina Eva Colas ng [[Pransiya]] at Magdalena Swat ng [[Polonya]] matapos na piliin nina Miss France 2018 Maëva Coucke at Miss Polonia 2017 Agata Biernat na kumalahok sa Miss World 2019.<ref name=":4" /><ref name=":1" /> Kalaunan, kumalahok sa sumunod na taon sina Coucke at Pua.<ref name=":32">{{Cite web |date=11 Oktubre 2019 |title=Ex-Miss België Angeline Flor Pua maakt kans om Miss Universe te worden: “Haar verhaal is zó bijzonder” |url=https://www.hln.be/showbizz/ex-miss-belgie-angeline-flor-pua-maakt-kans-om-miss-universe-te-worden-haar-verhaal-is-zo-bijzonder~aa784157/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref name=":62">{{cite web |date=16 Oktubre 2019 |title=Maëva Coucke, candidate pour Miss Univers! |url=https://www.grandlille.tv/maeva-coucke-candidate-pour-miss-univers/ |url-status=dead |access-date=30 Agosto 2022 |website=Grand Lille |language=fr |archive-date=30 Oktubre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030171346/https://www.grandlille.tv/maeva-coucke-candidate-pour-miss-univers/ }}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Sa edisyong ito unang kumalahok ang [[Armenya]], [[Kirgistan]]<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2018 |title=Begimai Karybekova to represent Kyrgyzstan at Miss Universe 2018 |url=https://24.kg/english/92555_Begimai_Karybekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_Universe_2018/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=24.kg |language=en-US}}</ref>, at [[Mongolia|Monggolya]], at bumalik ang [[Belize|Belis]], [[Dinamarka]], [[Gresya]], [[Kenya]], [[Kosovo|Kosobo]], [[Suwisa]], at [[Hungary|Unggarya]]. Huling kumalahok noong [[Miss Universe 2015|2015]] ang Gresya, at noong [[Miss Universe 2016|2016]] ang Belis, Dinamarka, Kenya, Kosobo, Suwisa, at Unggarya. Ang mga bansang [[Austria|Austrya]], [[Eslobenya]], [[Ethiopia|Etiyopiya]], [[Guyana]], [[Iraq|Irak]], [[Romania|Rumanya]], [[Tanzania|Tansaniya]], at [[Trinidad at Tobago]] ay hindi sumali sa edisyong ito. Nasuspinde sa paglahok sa kompetisyon ang Guyana, dahil sa isang kontrobersya na kinasasangkutan ng mga "hindi kanais-nais na mga sulatroniko" at mga "banta ng kamatayan" na ipinadala sa organisasyon dahil sa isyu tungkol sa kanilang kalahok noong 2017.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Abril 2018 |title=Guyana barred from participating in Miss Universe pageant |url=https://www.stabroeknews.com/2018/04/24/news/guyana/guyana-barred-from-participating-in-miss-universe-pageant/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> Dahil walang may nais na pumalit sa dating may hawak ng lisensya, napilitan ang Guyana na lumiban sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Abril 2018 |title=Guyana out of Miss Universe pageant due to lack of franchise holder |url=https://www.stabroeknews.com/2018/04/25/news/guyana/guyana-out-of-miss-universe-pageant-due-to-lack-of-franchise-holder/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> Bagaman kinoronahan si Martrecia Alleyne bilang Miss Universe Trinidad and Tobago 2018, hindi kumalahok sa edisyong ito ang Trinidad at Tobago dahil pinaghigpitan ng prangkisa na sumali si Alleyne sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2018 |title=Martrecia Cherisse Alleyne crowned Miss Trinidad and Tobago 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/martrecia-cherisse-alleyne-crowned-miss-trinidad-and-tobago-2018/articleshow/62792067.cms |access-date=30 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=30 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830092441/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/martrecia-cherisse-alleyne-crowned-miss-trinidad-and-tobago-2018/articleshow/62792067.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ramdass |first=Rickie |date=9 Oktubre 2018 |title=Trouble brewing over Miss Universe delegate |url=https://trinidadexpress.com/news/local/trouble-brewing-over-miss-universe-delegate/article_51a49d2a-cc09-11e8-8d10-4b15514d7f75.html |access-date=30 Agosto 2022 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en}}</ref> Hindi sumali ang Austrya, Etiyopiya, Irak, Rumanya, at Tansaniya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Nakarating sa Bangkok si Marie Esther Bangura ng [[Sierra Leone]] anim na araw matapos ang pagrerehistro, dahilan upang hindi ito makasali sa kompetisyon. Subalit, pinayagan si Bangura na lumahok sa mga aktibidad ng mga kandidata at manood ng kompetisyon mula sa madla, at inanyayahan pa itong kumalahok sa [[Miss Universe 2019|susunod na taon]].<ref>{{Cite news |last= |first= |date=17 Disyembre 2018 |title=Thai fans fall for Miss Sierra Leone |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1595246/thai-fans-fall-for-miss-sierra-leone |access-date=4 Setyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2018 |title=Beauty queen disqualified for arriving late |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/beauty-queen-disqualified-for-arriving-late/articleshow/67141198.cms |access-date=4 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=16 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716032918/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/beauty-queen-disqualified-for-arriving-late/articleshow/67141198.cms |url-status=dead }}</ref> Si Ángela Ponce ng [[Espanya]] ang kauna-unahang lantad na transgender na kandidata sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Lang |first=Cady |date=17 Disyembre 2018 |title=Miss Spain is Miss Universe's First Transgender Competitor |url=https://time.com/5481417/miss-spain/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=[[Time]] |language=en |archive-date=17 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181217191738/http://time.com/5481417/miss-spain/ |url-status=dead }}</ref> Bagaman hindi nakapasok sa Top 20, kinilala ng mga ''pageant organizer'' si Ponce sa kahalagahang pangkasaysayan nito sa panahon ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Castillo |first=Jackie |last2=Regan |first2=Helen |date=18 Disyembre 2018 |title=Miss Universe 2018: Catriona Gray, from the Philippines, claims crown as first transgender contestant fails to make top 20 |url=https://www.cnn.com/style/article/miss-universe-2018-catriona-gray/index.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Binago ang mga panuntunan sa kompetisyon upang payagan ang mga babaeng transgender na kumalahok noong [[Miss Universe 2012|2012]].<ref>{{Cite web |last=White |first=Nancy |date=18 Mayo 2012 |title=Jenna Talackova, transgendered Miss Universe Canada contestant, shines in spotlight |url=https://www.thestar.com/life/2012/05/18/jenna_talackova_transgendered_miss_universe_canada_contestant_shines_in_spotlight.html |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Toronto Star |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2014 |title=25 Transgender People Who Influenced American Culture |url=https://time.com/130734/transgender-celebrities-actors-athletes-in-america/ |access-date=4 Setyembre 2022 |website=[[Time]] |language=en |archive-date=5 Agosto 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160805093258/http://time.com/130734/transgender-celebrities-actors-athletes-in-america/ |url-status=dead }}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2018 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2018 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2018''' | * '''{{flag|Philippines|name=Pilipinas}}''' – '''[[Catriona Gray]]<ref name=":2">{{Cite web |date=14 Disyembre 2018 |title=HIGHLIGHTS: Miss Universe 2018 coronation |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/218917-updates-coronation-december-2018/ |access-date=28 Agosto 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flag|South Africa|name=Timog Aprika}} – Tamaryn Green<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{flag|Venezuela|name=Beneswela}} – Sthefany Gutiérrez<ref name=":2" /> |- |Top 5 | * {{flag|Vietnam|name=Biyetnam}} – H'Hen Niê<ref name=":2" /> * {{flag|Puerto Rico|name=Porto Riko}} – Kiara Ortega<ref name=":2" /> |- |Top 10 | * {{Flag|Curaçao}} – Akisha Albert<ref name=":2" /> * {{Flag|Kanada}} – Marta Stępień<ref name=":2" /> * {{Flag|Costa Rica|name=Kosta Rika}} – Natalia Carvajal<ref name=":2" /> * {{NPL}} – Manita Devkota<ref name=":2" /> * {{Flag|Taylandiya}} – Sophida Kanchanarin<ref name=":2" /> |- |Top 20 | * {{Flag|Australya}} – Francesca Hung<ref name=":2" /> * {{Flag|Belhika}} – Zoé Brunet<ref name=":2" /> * {{Flag|Brasil}} – Mayra Dias<ref name=":2" /> * {{Flag|Estados Unidos}} – Sarah Rose Summers<ref name=":2" /> * {{Flag|Nagkakaisang Kaharian|name=Gran Britanya}} – Dee-Ann Kentish-Rogers<ref name=":2" /> * {{Flag|Jamaica|name=Hamayka}} – Emily Maddison<ref name=":2" /> * {{Flag|Indonesya}} – Sonia Fergina Citra<ref name=":2" /> * {{Flag|Irlanda}} – Grainne Gallanagh<ref name=":2" /> * {{Flag|Polonya}} – Magdalena Swat<ref name=":2" /> * {{Flag|Unggarya}} – Enikő Kecskès<ref name=":2" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best National Costume | * {{Flag|Laos}} – On-anong Homsombath<ref>{{Cite web |last=Savankham |first=Francis |date=December 17, 2018 |title=On-anong Captures Costume Gong for Laos at Miss Universe 2018 |url=https://laotiantimes.com/2018/12/17/laos-national-costume-gong-miss-universe-2018/ |url-status=live |access-date=January 15, 2022 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{Flag|Sri Lanka}} – Ornella Gunesekere |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Simula sa edisyong ito, mula sa labing-anim, dalawampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''.<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=13 Disyembre 2018 |title=Catriona Gray confirms changes in Miss Universe format |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/12/13/1876735/catriona-gray-confirms-changes-miss-universe-format |access-date=19 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Muling ginamit sa ikalawang pagkakataon ang ''continental format'' kung saan limang ''semi-finalist'' ay galing sa [[Kaamerikahan]], [[Europa]], at [[Aprika]] at [[Asya-Pasipiko]] at limang ''semi-finalist'' ay kabilang sa ''wildcards'' na magmumula sa anumang rehiyong heograpikal. Lumahok sa ''opening statement'' ang dalawampung ''semi-finalist'' at kalaunan ay napili ang sampung ''semi-finalist''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung ''semi-finalist'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista''.'' Limang pinalista ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round,'' at tatlong pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2018 |title=‘No live voting this year’: Catriona Gray details new Miss Universe format |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/11/18/new-miss-universe-format-detailed-by-catriona |access-date=4 Setyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Liliana Gil Valletta – negosyanteng Kolombyana<ref name=":14">{{Cite web |last=Tabanera |first=Lily Grace |date=13 Disyembre 2018 |title=For The First Time Ever, Miss Universe Will Have An All-Female Panel Of Judges! |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/miss-universe-2018-judges-a2520-20181213 |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2022 |website=Cosmopolitan Philippines |language=en-ph}}</ref><ref name=":23">{{Cite web |last=Adel |first=Rosette |date=14 Disyembre 2018 |title=Two Filipinas join all-women selection committee for Miss Universe 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/12/14/1877024/two-filipinas-join-all-women-selection-committee-miss-universe-2018 |url-status=live |access-date=14 Enero 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> * Janaye Ingram – aktibista at personalidad ng media na Amerikano; Miss New Jersey USA 2004<ref name=":14" /><ref name=":23" /> * Monique Lhuillier – taga-disenyong Amerikano-Pilipino<ref name=":14" /><ref name=":23" /> * Michelle McLean – Miss Universe 1992 mula sa Namibya<ref name=":14" /><ref name=":23" /> * Iman Oubou – siyentipiko at negosyante<ref name=":14" /><ref name=":23" /> * Bui Simon – Miss Universe 1988 mula sa Taylandiya<ref name=":14" /><ref name=":23" /> * Richelle Singson-Michael – arkitekto at negosyanteng Filipino<ref name=":14" /><ref name=":23" /> == Mga kandidata == Siyamnapu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2018 |title=Miss Universe national costume presentation: Meet all the contestants |url=https://www.usatoday.com/picture-gallery/life/people/2018/12/10/miss-universe-meet-all-contestants-national-costumes/2268584002/ |access-date=5 Nobyembre 2022 |website=USA Today |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan !Rehiyong Heograpikal |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Trejsi Sejdini<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2018 |title=Trejsi Sejdini crowned Miss Universe Albania 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Trejsi-Sejdini-crowned-Miss-Universe-Albania-2018/eventshow/64507578.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114141557/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Trejsi-Sejdini-crowned-Miss-Universe-Albania-2018/eventshow/64507578.cms }}</ref> |18 |[[Tirana]] |Europa |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Celine Willers<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Agosto 2018 |title="Miss Universe Germany" Céline Willers: Stuttgarterin will "Miss Universe" werden |url=https://www.stuttgarter-nachrichten.de/inhalt.miss-universe-germany-c-line-willers-stuttgarterin-will-miss-universe-werden.687b0f34-f0e9-45b9-ad87-17cc2997ce85.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Stuttgarter Nachrichten |language=de}}</ref> |25 |[[Munich]] |Europa |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Ana Liliana Avião<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Hunyo 2018 |title=Ana Liliana Avião é a nova Miss Angola 2018 |url=https://angola24horas.com/entretenimento/item/10856-ana-liliana-aviao-e-a-nova-miss-angola-2018 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Angola24Horas |language=pt-br}}</ref> |24 |Andulo |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Agustina Pivowarchuk<ref>{{Cite web |last= |date=15 Setyembre 2018 |title=La escobarense Agustina Pivowarchuk es la nueva Miss Universo Argentina |url=https://eldiadeescobar.com.ar/interes_general/73265 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930041008/https://eldiadeescobar.com.ar/interes_general/73265 |archive-date=30 Setyembre 2022 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Día de Escobar |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |Eliza Muradyan<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2019 |title=Dayana Davtyan crowned Miss Universe Armenia 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Dayana-Davtyan-crowned-Miss-Universe-Armenia-2019/eventshow/70172650.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115110829/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Dayana-Davtyan-crowned-Miss-Universe-Armenia-2019/eventshow/70172650.cms |archive-date=15 Enero 2022 |access-date=24 Hulyo 2022 |website=The Times of India}}</ref> |25 |Etchmiadzin |Europa |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Kimberly Julsing<ref>{{Cite web |date=9 Hunyo 2018 |title=Kimberly Julsing crowned Miss Aruba 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kimberly-julsing-crowned-miss-aruba-2018/articleshow/64518810.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114141558/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/kimberly-julsing-crowned-miss-aruba-2018/articleshow/64518810.cms }}</ref> |20 |Wayaca |Kaamerikahan |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Francesca Hung<ref>{{Cite web |date=29 Hunyo 2018 |title='I didn’t think this was the face Australia wanted to represent them': Francesca Hung crowned Miss Universe Australia 2018 |url=https://www.9news.com.au/national/francesca-hung-crowned-miss-universe-australia-2018/ea347bfc-794a-41f8-beec-e0a7bbdf44f9 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Nine News |language=en}}</ref> |24 |[[Sydney]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{BHS}} |Danielle Grant<ref>{{Cite web |last=Gibson |first=Jeffarah |date=18 Setyembre 2018 |title=Danielle Grant casts off injury to become Miss Bahamas Universe |url=http://www.tribune242.com/news/2018/sep/18/danielle-grant-casts-off-injury-to-become-miss/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Tribune |language=en}}</ref> |23 |Nassau |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Meghan Theobalds<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2018 |title=Meghan Theobalds crowned Miss Barbados 2018 |url=https://photogallery.indiatimes.com/Meghan-Theobalds-crowned-Miss-Barbados-2018/articleshow/65835739.cms |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |27 |Christ Church |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Zoé Brunet<ref name=":3">{{Cite web |date=9 Enero 2019 |title=Zoé Brunet, de Miss Belgique à Top Model Belgium |url=https://www.telepro.be/tv/zoe-brunet-de-miss-belgique-top-model-belgium.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Télépro |language=fr-BE}}</ref> |18 |Namur |Europa |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Jenelli Fraser<ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2018 |title=Jenelli Fraser is Miss Belize Universe 2018-2019 |url=https://www.sanpedrosun.com/entertainment/2018/08/27/jenelli-fraser-is-miss-belize-universe-2018-2019/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> |27 |Lungsod ng Belis |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Sthefany Gutiérrez<ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2017 |title=Miss Venezuela, Sthefany Gutiérrez: Sentí como si estuviese en el Poliedro |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/miss-venezuela-sthefany-gutierrez-senti-como-estuviese-poliedro_211240/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |19 |Barcelona |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |H'Hen Niê<ref>{{Cite web |last= |date=10 Enero 2018 |title=H'Hen Niê - 'viên ngọc đen' gây tranh cãi về nhan sắc hoa hậu |url=https://vnexpress.net/h-hen-nie-vien-ngoc-den-gay-tranh-cai-ve-nhan-sac-hoa-hau-3695716.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |26 |Đắk Lắk |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Mayra Dias<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2018 |title=Miss Brasil Mayra Dias se prepara para Miss Universo e defende representatividade |url=https://revistamarieclaire.globo.com/Celebridades/noticia/2018/06/miss-brasil-mayra-dias-se-prepara-para-miss-universo-e-defende-representatividade.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Marie Claire |language=pt-br}}</ref> |27 |Itacoatiara |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Gabriela Topalova<ref>{{Cite web |date=20 Disyembre 2018 |title=2018 Miss Universe contestants display costumes during competition in Thailand |url=https://www.elpasotimes.com/picture-gallery/entertainment/2018/12/19/miss-universe-contestants-display-costumes-during-pageant-thailand/2364698002/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=El Paso Times |language=en}}</ref> |22 |Plovdiv |Europa |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Joyce Prado<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2018 |title=Joyce Prado crowned Miss Universe Bolivia 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/joyce-prado-crowned-miss-universe-bolivia-2018/articleshow/64722213.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220114145457/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/joyce-prado-crowned-miss-universe-bolivia-2018/articleshow/64722213.cms }}</ref> |21 |Santa Cruz |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Akisha Albert<ref>{{Cite web |last=Curiel |first=Luis |date=10 Setyembre 2018 |title=Akisha Albert koroná Miss Universe Curaçao 2018 |url=https://extra.cw/akisha-albert-korona-miss-universe-curacao-2018/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Extra |language=pap}}</ref> |23 |Willemstad |Kaamerikahan |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Helena Heuser<ref name=":9">{{Cite web |date=25 Setyembre 2018 |title=Like Catriona: 2 Miss World 2016 beauties join Miss Universe |url=https://news.abs-cbn.com/life/09/25/18/like-catriona-2-miss-world-2016-beauties-join-miss-universe |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |22 |[[Copenhague]] |Europa |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Nariman Khaled<ref>{{Cite web |last= |date=12 Disyembre 2018 |title=PHOTOS: Nariman Khaled To Represent Egypt At Miss Universe 2018 |url=https://nilefm.com/life/article/2579/photos-nariman-khaled-to-represent-egypt-at-miss-universe-2018 |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Nile FM |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407044926/https://nilefm.com/life/article/2579/photos-nariman-khaled-to-represent-egypt-at-miss-universe-2018 }}</ref> |22 |Hurghada |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Virginia Limongi<ref>{{Cite web |last= |date=6 Mayo 2018 |title=La manabita Virginia Limongi se hace con la corona de Miss Ecuador 2018 |url=https://www.elperiodico.com/es/sociedad/20180506/manabita-virginia-limongi-corona-miss-6802491 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Periódico |language=es}}</ref> |24 |Portoviejo |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador|El Salbador]] |Marisela de Montecristo<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2018 |title=Marisela De Montecristo crowned Reinado de El Salvador 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Marisela-De-Montecristo-crowned-Reinado-de-El-Salvador-2018/eventshow/64629930.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072637/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Marisela-De-Montecristo-crowned-Reinado-de-El-Salvador-2018/eventshow/64629930.cms }}</ref> |26 |[[San Salvador]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Barbora Hanová<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 2018 |title=Barbora Hanová crowned Miss Universe Slovakia 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Barbora-Hanov-crowned-Miss-Universe-Slovakia-2018/eventshow/66736395.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Barbora-Hanov-crowned-Miss-Universe-Slovakia-2018/eventshow/66736395.cms }}</ref> |24 |Lučenec |Europa |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Ángela Ponce<ref name=":8">{{cite web |date=30 Hunyo 2018 |title=Miss Universe Spain crowns its first transgender queen, Angela Ponce |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/658755/miss-universe-spain-crowns-its-first-transgender-queen-angela-ponce/story/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> |27 |[[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |Europa |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Sarah Rose Summers<ref>{{Cite web |last=Vulpo |first=Mike |date=22 Mayo 2018 |title=Miss Nebraska Sarah Rose Summers Crowned Miss USA 2018 |url=https://www.eonline.com/news/937797/miss-nebraska-sarah-rose-summers-crowned-miss-usa-2018 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=E! Online |language=en}}</ref> |24 |[[Omaha, Nebraska|Omaha]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Akpene Diata Hoggar<ref>{{Cite web |date=17 Setyembre 2018 |title=Akpene Diata Hoggar wins Miss Universe Ghana Pageant 2018 |url=https://plustvafrica.com/akpene-diata-hoggar-wins-miss-universe-ghana-pageant-2018/ |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Plus TV Africa |language=en-US |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072640/https://plustvafrica.com/akpene-diata-hoggar-wins-miss-universe-ghana-pageant-2018/ }}</ref> |25 |Tefle |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|GBR}} [[Gran Britanya]] |Dee-Ann Kentish-Rogers<ref>{{Cite web |last=Blair |first=Olivia |date=23 Hulyo 2018 |title=Meet The First Black Woman Ever To Be Crowned Miss Universe Great Britain |url=https://www.elle.com/uk/life-and-culture/culture/a22437359/dee-ann-kentish-rogers-miss-universe-great-britain/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Elle Magazine |language=en-GB}}</ref> |25 |Birmingham |Europa |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Ioanna Bella<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2018 |title=Ioanna Bella crowned Miss Universe Greece 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Ioanna-Bella-crowned-Miss-Universe-Greece-2018/eventshow/66042299.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115074150/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Ioanna-Bella-crowned-Miss-Universe-Greece-2018/eventshow/66042299.cms }}</ref> |22 |Veria |Europa |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Athena McNinch<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2018 |title=Gallery: Miss Universe Guam 2018 |url=https://www.postguam.com/multimedia/gallery-miss-universe-guam-2018/collection_abfbaffc-a152-11e8-9403-a32a1a2741bd.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Guam Daily Post |language=en}}</ref> |20 |Mangilao |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Mariana García<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2018 |title=Mariana Garcia crowned Miss Universe Guatemala |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/mariana-garcia-crowned-the-new-representative-of-gautemala/articleshow/65643722.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072642/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/mariana-garcia-crowned-the-new-representative-of-gautemala/articleshow/65643722.cms }}</ref> |19 |[[Lungsod ng Guatemala]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Emily Maddison<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2018 |title=Emily Maddison is Miss Universe Jamaica 2018 |url=https://jamaica-gleaner.com/article/news/20180825/emily-maddison-miss-universe-jamaica-2018 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |19 |Saint Andrew |Kaamerikahan |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Yuumi Kato<ref>{{Cite web |date=20 Marso 2018 |title=Yuumi Kato crowned Miss Universe Japan 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Yuumi-Kato-crowned-Miss-Universe-Japan-2018/eventshow/63381192.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072635/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Yuumi-Kato-crowned-Miss-Universe-Japan-2018/eventshow/63381192.cms }}</ref> |22 |[[Prepektura ng Aichi|Aichi]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Samantha Colas<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2018 |title=Samantha Colas dans la dernière ligne droite vers la finale de Miss Universe 2018 |url=https://lenouvelliste.com/article/195939/samantha-colas-dans-la-derniere-ligne-droite-vers-la-finale-de-miss-universe-2018 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref> |26 |[[Port-au-Prince]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Lara Yan<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2018 |title=Lara Yan: Preparing for Miss Universe 2018 |url=https://georgianjournal.ge/society/35340-lara-yan-preparing-for-miss-universe-2018.html |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Georgian Journal |language=ka |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072638/https://georgianjournal.ge/society/35340-lara-yan-preparing-for-miss-universe-2018.html }}</ref> |25 |Telavi |Europa |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Vanessa Villars<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2018 |title=Miss Honduras Universo, un certamen de mucha belleza y elegancia |url=https://www.elpais.hn/2018/10/01/miss-honduras-universo-un-certamen-de-mucha-belleza-y-elegancia/ |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Diario El País |language=es |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115075853/https://www.elpais.hn/2018/10/01/miss-honduras-universo-un-certamen-de-mucha-belleza-y-elegancia/ }}</ref> |20 |Santa Bárbara |Kaamerikahan |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Nehal Chudasama<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Garvita |date=1 Setyembre 2018 |title=Mumbai's Nehal Chudasama is Yamaha Fascino Miss Diva Universe 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/mumbais-nehal-chudasama-is-yamaha-fascino-miss-diva-universe-2018/articleshow/65630024.cms |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |22 |[[Mumbai]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sonia Fergina Citra<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Nobyembre 2018 |title=Sonia Fergina Citra to represent Indonesia at Miss Universe 2018 |url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/11/26/sonia-fergina-citra-to-represent-indonesia-at-miss-universe-2018.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref> |26 |Tanjung Pandan |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Grainne Gallanagh<ref>{{Cite web |date=7 Agosto 2018 |title=Local nurse takes Miss Universe Ireland crown |url=https://www.derryjournal.com/news/local-nurse-takes-miss-universe-ireland-crown-1008141 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Derry Journal |language=en}}</ref> |24 |Buncrana |Europa |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Nikol Reznikov<ref>{{Cite web |last=Spiro |first=Amy |date=3 Mayo 2018 |title=Miss Israel 2018: Nikol Reznikov |url=https://www.jpost.com/israel-news/miss-israel-2018-nikol-reznikov-553319 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Jerusalem Post |language=en-US}}</ref> |18 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Afula]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Erica De Matteis<ref>{{Cite web |last=Palchetti |first=Elisa |date=12 Nobyembre 2018 |title=La romana di Ostia Antica Erica De Matteis rappresenterà l’Italia a Miss Universe |url=https://www.ilfaroonline.it/2018/11/12/la-romana-ostia-antica-erica-de-matteis-rappresentera-l-italia-miss-universe/246947/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Il Faro Online |language=it}}</ref> |24 |[[Roma]] |Europa |- |{{flagicon|KHM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Nat Rern<ref>{{Cite web |last=Ariadi |first=Rama |date=21 Mayo 2018 |title=Rern Nat hopes to win Cambodia’s first Miss Universe crown |url=https://www.khmertimeskh.com/491882/rern-nat-hopes-to-win-cambodias-first-miss-universe-crown/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Khmer Times |language=en-US}}</ref> |22 |Kampong Cham |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Marta Stępień<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2018 |title=Windsor woman wins Miss Universe Canada 2018 |url=https://windsor.ctvnews.ca/windsor-woman-wins-miss-universe-canada-2018-1.4060202 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=CTV News |language=en}}</ref> |24 |Windsor |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |A'yana Keshelle Phillips<ref>{{Cite web |last=Durand |first=Esther |date=2 Agosto 2018 |title=A’yana Phillips named Miss BVI 2018 |url=https://bvinews.com/ayana-phillips-named-miss-bvi-2018/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=BVI News |language=en}}</ref> |23 |Sea Cows Bay |Kaamerikahan |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Aniska Tonge<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Disyembre 2018 |title=VI contestant enters preliminary Miss Universe competitions |url=http://www.virginislandsdailynews.com/island_life/vi-contestant-enters-preliminary-miss-universe-competitions/article_0e4bd2f8-07f8-5d1f-8006-4b21539c4f14.html |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Virgin Islands Daily News |language=en}}</ref> |27 |Charlotte Amalie |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Caitlin Tyson<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2020 |title=Meet Miss Universe Cayman Islands 2018, Caitlin Tyson |url=https://thecaribbeancurrent.com/meet-miss-universe-cayman-islands-2018-caitlin-tyson/ |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Caribbean Current |language=en-US |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115062702/https://thecaribbeancurrent.com/meet-miss-universe-cayman-islands-2018-caitlin-tyson/ }}</ref> |24 |Bodden Town |Kaamerikahan |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Sabina Azimbayeva<ref>{{Cite web |last= |date=1 Abril 2018 |title=Miss Kazakhstan 2018 crowned in Astana |url=https://www.inform.kz/en/article/3204745 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Kazinform |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |Almaty |Europa |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Wabaiya Kariuki<ref>{{Cite web |date=6 Nobyembre 2018 |title=Wabaiya Kariuki crowned Miss Universe Kenya 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Wabaiya-Kariuki-crowned-Miss-Universe-Kenya-2018/eventshow/66523550.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072635/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Wabaiya-Kariuki-crowned-Miss-Universe-Kenya-2018/eventshow/66523550.cms }}</ref> |22 |[[Nairobi]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |Begimay Karybekova<ref name=":0">{{cite web |date=13 Mayo 2018 |title=Begimay Karybekova Crowned Miss Universe Kyrgyzstan 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/begimay-karybekova-crowned-miss-universe-kyrgyzstan-2018/videoshow/64156663.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=26 Mayo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526190641/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/begimay-karybekova-crowned-miss-universe-kyrgyzstan-2018/videoshow/64156663.cms }}</ref> |20 |[[Biskek]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombiya]] |Valeria Morales<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2018 |title=Valeria Morales wins Miss Colombia crown |url=https://www.efe.com/efe/english/life/valeria-morales-wins-miss-colombia-crown/50000263-3766705 |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=EFE |language=en |archive-date=18 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518165223/https://www.efe.com/efe/english/life/valeria-morales-wins-miss-colombia-crown/50000263-3766705 }}</ref> |20 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Cali]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Zana Berisha<ref>{{Cite web |last=Ilnica |first=Eduard |date=7 Hulyo 2018 |title=Zana Berisha në "Botërori +": Festova në Kosovë me familjen për golat e shqiptarëve |url=https://shqiptarja.com/lajm/zana-berisha-ne-boterori-festova-ne-kosove-me-familjen-per-golat-e-shqiptareve |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Shqiptarja |language=sq}}</ref> |24 |Suhareke |Europa |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Natalia Carvajal<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2018 |title=Natalia Carvajal Sánchez crowned Miss Universe Costa Rica 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Natalia-Carvajal-Snchez-crowned-Miss-Universe-Costa-Rica-2018/eventshow/63951075.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072647/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Natalia-Carvajal-Snchez-crowned-Miss-Universe-Costa-Rica-2018/eventshow/63951075.cms }}</ref> |28 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Mia Pojatina<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Abril 2018 |title=Mia Pojatina je Miss Universe Hrvatske 2018! |url=https://www.nacionalno.hr/mia-pojatina-je-miss-universe-hrvatske-2018/ |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Nacionalno |language=hr |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072638/https://www.nacionalno.hr/mia-pojatina-je-miss-universe-hrvatske-2018/ }}</ref> |23 |Nova Gradiška |Europa |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] |On-anong Homsombath<ref name=":7">{{Cite web |last=Yap |first=Jasmina |date=23 Hulyo 2018 |title=Miss Universe Laos 2018 Selected Without Contest |url=https://laotiantimes.com/2018/07/23/miss-universe-laos-2018-selected-no-contest/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref> |23 |[[Vientiane]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Maya Reaidy<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2018 |title=Maya Reaidy crowned Miss Lebanon 2018 |url=https://www.arabnews.com/node/1380541/fashion |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Arab News |language=en}}</ref> |23 |Tannourine |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Katrín Lea Elenudóttir<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2018 |title=Katrín Lea hreppti titilinn Miss Universe Iceland |url=https://www.mbl.is/folk/frettir/2018/08/22/katrin_lea_hreppti_titilinn_miss_universe_iceland/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |Europa |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Jane Teoh<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2018 |title=Jane Teoh Jun crowned Miss Universe Malaysia 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Jane-Teoh-Jun-crowned-Miss-Universe-Malaysia-2018/eventshow/62474157.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072642/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Jane-Teoh-Jun-crowned-Miss-Universe-Malaysia-2018/eventshow/62474157.cms }}</ref> |21 |Penang |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Francesca Mifsud<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2018 |title=Law student crowned Miss Universe Malta |url=https://timesofmalta.com/articles/view/law-student-crowned-miss-universe-malta.684356 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |22 |Żejtun |Europa |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Varsha Ragoobarsing<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2018 |title=Varsha Ragoobarsing crowned Miss Universe Mauritius 2018 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/beauty-pageants/foreign-pageants/varsha-ragoobarsing-crowned-miss-universe-mauritius-2018/videoshow/64092024.cms |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |28 |Flacq |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Andrea Toscano<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Ruby |date=4 Hunyo 2018 |title=Conoce a Andrea Toscano: Ganadora de Mexicana Universal 2018 |url=https://laverdadnoticias.com/espectaculos/Conoce-a-Andrea-Toscano-Ganadora-de-Mexicana-Universal-2018-20180604-0144.html |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=La Verdad |language=es |archive-date=9 Hulyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709064647/https://laverdadnoticias.com/espectaculos/Conoce-a-Andrea-Toscano-Ganadora-de-Mexicana-Universal-2018-20180604-0144.html }}</ref> |20 |Manzanillo |Kaamerikahan |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar|Miyanmar]] |Hnin Thway Yu Aung<ref>{{Cite web |date=21 Disyembre 2017 |title=Hnin Thway Yu Aung crowned Miss Universe Myanmar 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Hnin-Thway-Yu-Aung-crowned-Miss-Universe-Myanmar-2018/eventshow/62192965.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115074151/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Hnin-Thway-Yu-Aung-crowned-Miss-Universe-Myanmar-2018/eventshow/62192965.cms }}</ref> |22 |[[Yangon]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Dolgion Delgerjav<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2018 |title=Model D.Dolgion to represent Mongolia at Miss Universe-2018 |url=https://montsame.mn/en/read/168393 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Montsame |language=en}}</ref> |27 |[[Ulan Bator]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Selma Kamanya<ref>{{Cite web |date=8 Hulyo 2018 |title=Selma Kamanya crowned Miss Namibia 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/selma-kamanya-crowned-miss-namibia-2018/articleshow/64906483.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205052349/https://beautypageants.indiatimes.com/others/selma-kamanya-crowned-miss-namibia-2018/articleshow/64906483.cms }}</ref> |21 |[[Windhoek]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- | {{NPL}} |Manita Devkota<ref>{{Cite web |date=13 Abril 2018 |title=Manita Devkota crowned Miss Universe Nepal 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/manita-devkota-crowned-miss-universe-nepal-2018/articleshow/63744765.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=16 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116012101/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/manita-devkota-crowned-miss-universe-nepal-2018/articleshow/63744765.cms }}</ref> |23 |Gorkha |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Aramide Lopez<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2018 |title=Aramide Lopez to Represent Nigeria at Miss Universe Pageant |url=https://plustvafrica.com/aramide-lopez-to-represent-nigeria-at-miss-universe-pageant/ |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Plus TV Africa |language=en-US |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072641/https://plustvafrica.com/aramide-lopez-to-represent-nigeria-at-miss-universe-pageant/ }}</ref> |21 |[[Lagos]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Adriana Paniagua<ref>{{Cite web |date=26 Marso 2018 |title=Adriana Paniagua crowned Miss Nicaragua 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Adriana-Paniagua-crowned-Miss-Nicaragua-2018/eventshow/63466378.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072640/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Adriana-Paniagua-crowned-Miss-Nicaragua-2018/eventshow/63466378.cms }}</ref> |23 |Chinandega |Kaamerikahan |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Susanne Guttorm<ref>{{Cite web |last=Verstad |first=Anders Boine |date=10 Disyembre 2018 |title=Skal vise frem det samiske i «Miss Universe» |url=https://www.nrk.no/sapmi/skal-vise-frem-det-samiske-i-_miss-universe_-1.14312068 |access-date=30 Hulyo 2022 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> |22 |Karasjok |Europa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Estelle Curd<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2018 |title=Miss Universe New Zealand 2018 Estelle Curd crowned at gala in Auckland's Sky City |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/miss-universe-new-zealand-2018-estelle-curd-crowned-at-gala-in-aucklands-sky-city/47Q23QWPECTWMK6QWPHLJJTTO4/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |27 |Auckland |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Rahima Dirkse<ref>{{Cite web |last=Schuurmans |first=Floortje |date=10 Hulyo 2018 |title=Wauw! Dit is de mooiste vrouw van Nederland |url=https://www.cosmopolitan.com/nl/entertainment/a22099385/miss-nederland-2018-rahima-dirkse/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Cosmopolitan |language=nl-NL}}</ref> |25 |[[Rotterdam]] |Europa |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Rosa Montezuma<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2018 |title=La noche en que ganó Rosa Montezuma |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-noche-en-gano-rosa-montezuma/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Revista Ellas |language=es-MX}}</ref> |25 |Alto Caballero |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Belén Alderete<ref>{{Cite web |date=25 Agosto 2018 |title=María Belén irá al Miss Universo 2018 |url=https://www.lanacion.com.py/sociales_edicion_impresa/2018/08/26/maria-belen-ira-al-miss-universo-2018/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=La Nación |language=es}}</ref> |24 |[[Asuncion|Asunción]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Romina Lozano<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Nobyembre 2017 |title=Romina Lozano, Miss Perú 2018, revela etapa dura que vivió tras ser víctima de acoso |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-romina-lozano-revela-etapa-dura-vivio-victima-acoso-noticia-470350-noticia/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Comercio |language=es}}</ref> |21 |Bellavista |Kaamerikahan |- |'''{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]]''' |'''[[Catriona Gray]]'''<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2018 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198400-binibining-pilipinas-2018-winners/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |24 |[[Oas]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Alina Voronkova<ref>{{Cite web |last=Hurmas |first=Mira |last2=Hapuli |first2=Noora |last3=Häkkilä |first3=Taiga |last4=Enqvist |first4=Niina |date=29 Setyembre 2018 |title=Alina Voronkova on Miss Suomi 2018! Tuuletti villisti voittoaan |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000005846721.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |23 |[[Helsinki]] |Europa |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Magdalena Swat<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=27 Nobyembre 2017 |title=Magdalena Swat z Ostrowca Świętokrzyskiego zdobyła tytuł I Wicemiss Polonia 2017 |url=https://echodnia.eu/swietokrzyskie/magdalena-swat-z-ostrowca-swietokrzyskiego-zdobyla-tytul-i-wicemiss-polonia-2017/ar/12712920 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Echo Dnia |language=pl-PL}}</ref> |27 |Ostrowiec Świętokrzyski |Europa |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Kiara Ortega<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2018 |title=Miss Rincón es la nueva Miss Universe Puerto Rico |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/miss-rincon-es-la-nueva-miss-universe-puerto-rico/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |25 |Rincón |Kaamerikahan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Filipa Barroso<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2018 |title=Conheça Filipa Barroso, a portuguesa que desfila pelo título de Miss Universo |url=https://www.cmjornal.pt/mundo/detalhe/conheca-filipa-barroso-a-portuguesa-que-desfila-pelo-titulo-de-miss-universo |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Correio da Manhã |language=pt-PT}}</ref> |20 |Setúbal |Europa |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Eva Colas<ref name=":4">{{Cite web |date=18 Setyembre 2018 |title=Miss France 2018, Maëva Coucke ne représentera pas la France à Miss Univers |url=https://www.europe1.fr/societe/miss-france-2018-maeva-coucke-ne-representera-pas-la-france-a-miss-univers-3758399 |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Europe 1 |language=fr |archive-date=16 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116012102/https://www.europe1.fr/societe/miss-france-2018-maeva-coucke-ne-representera-pas-la-france-a-miss-univers-3758399 }}</ref> |22 |Bastia |Europa |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Lea Šteflíčková<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2018 |title=Lea Šteflíčková Is the New Miss Czech Republic 2018 |url=https://praguemorning.cz/lea-steflickova-is-the-new-miss-czech-republic-2018-wigviwv01g/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Prague Morning |language=en-US}}</ref> |20 |[[Praga]] |Europa |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Aldy Bernard<ref>{{Cite web |last=Peralta |first=Félix |date=26 Agosto 2018 |title=Aldy Bernard es la nueva Miss República Dominicana Universo 2018 |url=https://listindiario.com/entretenimiento/2018/08/26/530412/aldy-bernard-es-la-nueva-miss-republica-dominicana-universo-2018 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Listín Diario |language=es}}</ref> |23 |Laguna Salada |Kaamerikahan |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Yulia Polyachikhina<ref>{{Cite web |last=Lashkul |first=Nikita |date=14 Abril 2018 |title=Конкурс "Мисс Россия-2018" выиграла студентка и модель из Чувашии |url=https://rg.ru/2018/04/14/reg-pfo/konkurs-miss-rossiia-2018-vyigrala-studentka-i-model-iz-chuvashii.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Rossiyskaya Gazeta |language=ru}}</ref> |18 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Cheboksary]] |Europa |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Melba Shakabozha<ref>{{Cite web |last=Mwale |first=Zio |date=24 Agosto 2018 |title=Melba is Miss Universe Zambia |url=http://www.daily-mail.co.zm/melba-is-miss-universe-zambia/ |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Zambia Daily Mail |language=en}}</ref> |23 |[[Lusaka]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Angella Dalsou<ref>{{Cite web |last=George |first=Micah |date=15 Setyembre 2018 |title=Will This Au Picon Beauty Angella Dalsou Be The Next Miss Universe? |url=https://thevoiceslu.com/2018/09/will-this-au-picon-beauty-angella-dalsou-be-the-next-miss-universe/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Voice St. Lucia |language=en-US}}</ref> |24 |[[Castries]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Zahra Khanum<ref>{{Cite web |last=Mohamad Rosli |first=Tatiana |date=1 Setyembre 2018 |title=Zahra Khanum crowned Miss Universe Singapore 2018 |url=https://www.asiaone.com/women/zahra-khanum-crowned-miss-universe-singapore-2018 |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> |23 |Singapore |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Ornella Gunesekere<ref>{{Cite web |last=Ragavan |first=Surekha |date=22 Hulyo 2020 |title=Sri Lankan influencer claims Unilever bullied her over objections to whitening product |url=https://www.prweek.com/article/1690028?utm_source=website&utm_medium=social |access-date=27 Agosto 2022 |website=PRWeek |language=en}}</ref> |26 |Mount Lavinia |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Emma Strandberg<ref>{{Cite web |date=27 Disyembre 2018 |title=WATCH: Miss Denmark and Sweden shed tears of joy after Catriona Gray's win |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/219755-video-denmark-sweden-tears-of-joy-catriona-gray-win-2018-pageant/ |access-date=19 Pebrero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |22 |Hallstahammar |Europa |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jastina Doreen Riederer<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2018 |title=«Miss Universe 2018»: Jastina Doreen Riederer verpasst das Podest |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/jastina-doreen-riederer-verpasst-das-podest |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072645/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/jastina-doreen-riederer-verpasst-das-podest }}</ref> |20 |Spreitenbach |Europa |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Sophida Kanchanarin<ref>{{Cite news |last=Mahavongtrakul |first=Melalin |date=28 Hulyo 2018 |title=Universally beautiful |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1511642/universally-beautiful |access-date=30 Hulyo 2022}}</ref> |23 |[[Bangkok]] |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Tamaryn Green<ref>{{Cite web |last=Sefularo |first=Masechaba |date=28 Mayo 2018 |title=Tamaryn Green crowned Miss SA 2018 |url=https://ewn.co.za/2018/05/27/tamaryn-green-crowned-miss-sa-2018 |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=Eyewitness News |language=en |archive-date=7 Mayo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507043748/https://ewn.co.za/2018/05/27/tamaryn-green-crowned-miss-sa-2018 }}</ref> |24 |Paarl |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Baek Ji-hyun<ref>{{Cite web |last= |date=23 Agosto 2018 |title=Nhan sắc tân Hoa hậu Hoàn vũ, Hoa hậu Thế giới Hàn Quốc |url=https://vnexpress.net/nhan-sac-tan-hoa-hau-hoan-vu-hoa-hau-the-gioi-han-quoc-3796923.html |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |25 |Daegu |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Andrea Díaz<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2018 |title=Andrea Diaz crowned Miss Universe Chile 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/andrea-diaz-crowned-the-new-miss-universe-chile-2017/articleshow/65475628.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072638/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/andrea-diaz-crowned-the-new-miss-universe-chile-2017/articleshow/65475628.cms }}</ref> |27 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Meisu Qin<ref name=":5">{{Cite web |date=5 Mayo 2018 |title=Meisu Qin crowned Miss Universe China 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meisu-Qin-crowned-Miss-Universe-China-2018/eventshow/64039586.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072644/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Meisu-Qin-crowned-Miss-Universe-China-2018/eventshow/64039586.cms }}</ref> |24 |Anshan |Aprika at Asya-Pasipiko |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Tara De Vries<ref>{{Cite web |date=26 Setyembre 2018 |title=Tara Madelein De Varies crowned Miss Turkey Universe 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Tara-Madelein-De-Varies-crowned-Miss-Turkey-Universe-2018/eventshow/65963351.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Abril 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405102651/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/tara-madelein-de-varies-crowned-miss-turkey-universe-2018/eventshow/65963351.cms }}</ref> |20 |[[Istanbul]] |Europa |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Karyna Zhosan<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2018 |title=Karina Zhosan crowned Miss Universe Ukraine 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Karina-Zhosan-crowned-Miss-Universe-Ukraine-2018/eventshow/66710830.cms |url-status=dead |access-date=30 Hulyo 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=15 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115072643/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Karina-Zhosan-crowned-Miss-Universe-Ukraine-2018/eventshow/66710830.cms }}</ref> |23 |Odessa |Europa |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Enikő Kecskès<ref name=":6">{{Cite web |date=15 Oktubre 2018 |title=A semmiből jött szépségkirálynő: ő a Miss Universe Hungary 2018 |url=https://nlc.hu/sztarok/20181015/miss-universe-hungary-2018-vajna-timi-kecskes-eniko-szepsegkiralyno/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=NLC |language=hu}}</ref> |21 |[[Budapest]] |Europa |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Sofía Marrero<ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 Setyembre 2018 |title=Sofía Marrero será quien represente a Uruguay en Miss Universo 2018 |url=https://neturuguay.com/2018/09/06/sofia-marrero-sera-quien-represente-a-uruguay-en-miss-universo-2018/ |url-status=live |access-date=30 Hulyo 2022 |website=NetUruguay |language=es}}</ref> |18 |Canelones |Kaamerikahan |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:Miss Universe]] 5ge4bu0wx93h3iavwamoq1rv4hzp2ck Rudy Baldwin 0 311915 2205684 2023841 2026-05-01T03:08:18Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205684 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Oktubre 2021}} {{Infobox person| name=Rudy Baldwin| image=<!-- Rudy Baldwin.jpg -->| caption=Madam Rudy Baldwin| alt=Rudy Baldwin, self-proclaimed psychic| occupation=Psychic| nationality=Filipino| birth_name=[unknown] |known for={{hlist|Psychic reader|Dream translator}}}} Si '''Rudy Baldwin''' ay isang kontrobersiyal na personalidad na nakilala online sa kaniyang mga social media posts na naglalahad ng mga ''[[vision]]'' o [[panghuhula]] sa mga diumano ay pangyayaring magaganap sa hinaharap. Lalong umugong ang kaniyang pangalan matapos itampok ang kaniyang mga hula sa mga palabas na [[Kapuso Mo, Jessica Soho|KMJS]] at [[Rated K]].<ref> https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/79239/rudy-baldwin-may-pitong-pangitain-para-sa-natitirang-limang-buwan-ng-2021/story </ref> Ang kaniyang talambuhay ay isinadula sa telebisyon sa palabas na [[Magpakailanman]] noong 23 Enero 2021, na pinagbidahan ni [[Max Collins]].<ref>[https://www.imdb.com/title/tt13900834/ Babala at pangitain: The Rudy Baldwin Story (Magpakailanman episode 370)] on IMDB</ref> Hindi pa matukoy kung ang kaniyang totoong pangalan ay Rudy Baldwin o hindi. ==Presensiya sa Social Media== Ang kaniyang Facebook page ay kasalukuyang mayroong higit sa 4.3 milyon na tagasubaybay pero ito ay bumaba na 3.9 milyon ayon sa datos nitong Agosto 2022.<ref>https://facebook.com/rudybaldwn</ref> ==Mga Hula== Ilan sa mga diumano ay nagkatotoong hula ni ''Madam'' Rudy Baldwin ay naging laman ng mga balita at pahayagan sa Pilipinas. ====Pagpanaw ng mang-aawit na si Claire dela Fuente==== Diumano ay nahulaan ni Rudy Baldwin ang pagpanaw ng tinaguriang ''Jukebox Queen'' na si [[Claire Dela Fuente]]. Ang kaniyang social media post tungkol sa “tatlong showbiz personalities na mamamatay” ay umani ng higit animnapu na libong Likes sa Facebook. Hindi tahasang pinangalanan ni Rudy Baldwin si Claire sa naturang post.<ref name="sagisag2021">[https://www.sagisag.com/article/3650/news/did-rudy-baldwin-predict-claire-dela-fuentes-death Did Rudy Baldwin predict Claire Dela Fuente's death?]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | Bea Grace Pascual. Sagisag News. 30 Marso 2021</ref> ==Mga Reaksiyon== Ikinumpara ng ilang kritiko si Rudy Baldwin kay Madam Auring na isa ring kilalang manghuhula. Subalit mayroon ding mga personalidad katulad ni Mystika na hindi naniniwala sa mga hula ni Rudy Baldwin.<ref>https://pop.inquirer.net/114071/minus-the-crystal-ball-whats-up-with-rudy-baldwin</ref> ===Mga Puna=== May mga netizen a pumuna sa self-proclaimed ''clairvoyant'' na nagsabing nagdudulot lamang ng karagdagang pagkabahala at pangamba ang kaniyang mga social media post, at lalong nakasasama sa sikolohikal na kalusugan ng mga Pilipino sa kalagitnaan ng pandemya.<ref>https://philnews.ph/2021/07/24/rudy-baldwin-predictions-about-tragic-events-lambasted-online/</ref> Ayon sa lathalang lokal na The Cordilleran Sun, si Rudy Baldwin ay gumagamit ng mga ''ambiguous'' na mga hula ukol sa mga natural o likas na kaganapang talagang nangyayari sa mundo, tulad ng mga bagyo, sakuna, lindol , sunog, at mga kamatayan ng mga celebrity. Hini lahat ng hula niya ay tumatama, at kapag may tumama ay agad niyang aakuin ito. Mapapansin din daw na binubura niya ang mga posts na hindi nagkatotoo upang palabasin na hindi siya nagkakamali.<ref>https://www.cordilleransun.com/2021/08/rudy-baldwin-exposed-and-debunked-is.html</ref> Ayon naman kay Xian Gaza na kilala sa pagiging celebrity scammer, si Rudy Baldwin ay isa lang din maituturing na scammer na gumagawa ng mga pekeng prediksyon. ''It takes one scammer to know one'', dagdag pa ng binata.<ref> https://www.msn.com/en-ph/news/other/xian-gaza-accuses-rudy-baldwin-of-being-a-fake-psychic-and-a-scammer/ar-AAMVy46?ocid=msedgdhp&amp;pc=U531</ref> ===Mga kontrobersiya=== Sa programang pangradyo at telebisyon na Raffy Tulfo In Action noong 18 Agosto 2021, isinangguni ng isang dating kliyente si Rudy Baldwin ukol sa kaniyang mga hula na diumano ay peke. Kasama rin sa mga nakapanayam sa programa ang dating manager ni Rudy Baldwin na ngayon ay isa na rin sa mga tumutuligsa sa celebrity psychic. Balak ng dalawa at ng iba pang diumano ay nabiktima ni Baldwin sa kaniyang panloloko at pagbebenta ng mga ''overpriced'' lucky charms na kasuhan ang manghuhula. Tumugon naman ang kampo ni Baldwin at ayon sa kaniyang abogado ay kakasuhan nila ang mga ginang dahil umano sa paninira sa kaniya.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zbwOQowNnBM Raffy Tulfo in Action Reply Episode on YouTube]</ref><ref>https://kami.com.ph/133259-rudy-baldwin-nag-react-matapos-ipa-tulfo-ng-dating-manager-customer-see-court.html</ref> Ilan sa mga personalidad na hinulaan ni Baldwin na diumano ay sunod nang mamamatay ay nagpahayag din ng puna sa naturang ''psychic''.<ref> https://philnews.ph/2020/09/12/donnalyn-bartolome-exposes-truth-rudy-baldwins-predictions/</ref><ref>https://bandera.inquirer.net/291125/piolo-pascual-damay-sa-isyu-ni-rudy-baldwin</ref> ==Mga Eksternal na Link== * https://facebook.com/RudyBaldwn – Opisyal at beripikadong Facebook page ni Rudy Baldwin ==Tingnan Din== * [[Self-fulfilling prophecy]] * [[Sabi-sabi]] * [[Superstisyon]] * [[Haka-haka]] ==Mga Sanggunian== {{Uncategorized|date=Oktubre 2021}} 6cwh70r1kdix81ish0ea0ep8e12utdt Pagkubkob ng Baler 0 313466 2205606 2193666 2026-04-30T19:30:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205606 wikitext text/x-wiki &nbsp;{{Infobox military conflict|conflict=Pagkubkob ng Baler |combatant2='''1898–1899'''<br />{{flagdeco|Spain|1785}} [[Imperyo ng Espanya]] *{{flag|Pilipinas|1821|size=20px}} |casualties2=17 killed{{sfn|Westfall|2012|p=112}} |casualties1=700 (Spanish Claimed) |strength2=±[[Guardiya Sibil(Pilipinas)|50]]{{sfn|Westfall|2012|p=112}} |strength1=[[Philippine Revolutionary Army|800]]{{sfn|Westfall|2012|p=19}} |commander2=<div class="nowrap">{{ubl|{{flagdeco|Spain|1785}} Enrique de las Morenas |{{flagdeco|Spain|1785}} Juan Alonso Zayas |{{flagdeco|Spain|1785}} [[:es:Saturnino Martín Cerezo]]}}</div> |commander1=<div class="nowrap">{{ubl|{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}} Teodorico Novicio Luna |{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}} Calixto Villacorta |{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}} Cirilo Gómez |{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}} Simón Tecson}}</div>|combatant1='''1898–1899'''<br />{{nowrap|{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}} [[Himagsikang Pilipino]]}} ----'''1899'''<br />{{flag|Unang Republika ng Pilipinas|size=20px}}|partof=the [[Philippine Revolution]]|result=panalo ng Pilipino<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/opinion/70895/6th-philippine-spanish-friendship-day|title=6th Philippine-Spanish Friendship Day - Philstar.com|website=philstar.com}}</ref> * Ang Baler sa kabila ng [[Treaty of Paris (1898)|opisyal na pagtigil ng mga labanan at pagsuko]] ng [[Spanish East Indies|mga Isla ng Pilipinas]]; * Pagkabigo ng mga pagsisikap na tulong ng mga Amerikano ; * Nakipag-usap sa armistiya pagkatapos ng pagsuko ng mga Espanyol . * Si [[Emilio Aguinaldo]] ng [[First Philippine Republic|Republika ng Pilipinas]] ay nagbigay ng utos na sila ay hindi dapat na ituring na [[:en:Prisoner of war|Bilanggo ng digmaan]] ngunit isang kaibigan.<ref name="quirino">{{cite book|first=Carlos|last=Quirino|author-link=Carlos Quirino|title=Epic Stand in Baler|series=Filipino Heritage|volume=8|year=1978|publisher=Lahing Pilipino Publishing Inc|editor=Alfredo Roces}}</ref> * Naayon sa maraming mananaliksik na isa ito sa naging dahilan ng pagtapos ng impluwensiya sa Pilipinas ng [[Imperyo ng Espanya|Imperyong Kastila]]<ref>{{cite web|url=http://www.eurstrat.eu/the-end-of-an-empire-1898-the-last-garrison-of-the-philippines/|title=The end of an empire – 1898: The Last Garrison of the Philippines|date=5 January 2017}}</ref>|place=[[Baler, Aurora|Baler]], Philippines |date=1 July 1898 – 2 June 1899 |caption=Ang tropa ni Koronel Tecsón noong May 1899|image_size=330|image=[[File:Las tropas del teniente coronel Tecsón en Baler (mayo de 1899, La Ilustración Artística, M. Arias y Rodríguez).jpg|thumb|Las tropas del teniente coronel Tecsón en Baler (mayo de 1899, La Ilustración Artística, M. Arias y Rodríguez)]]|campaignbox=}} Ang '''Pagkubkob ng Baler''' ({{Lang-en|Siege of Baler}} ; {{Lang-es|Sitio de Baler}} ) ay isa sa mga laban na naganap noong [[Himagsikang Pilipino]] . Inilatag ng mga Rebolusyonaryong Pilipino ang pagkubkob sa isang pinatibay na simbahan na ginawang [[portipikasyon|kuta]] ng mga kawal na Kastila sa bayan ng [[Baler|Baler, Aurora]], sa loob ng 337 araw, mula Hulyo 1, 1898 hanggang Hunyo 2, 1899. Ang digmaan ay natapos sa [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]] noong 10 Disyembre 1898, sa pagsuko ng Espanya at pag-aangkin sa Pilipinas ng Estados Unidos. Bagamat nawalan na ang mga Espanyol ng pakikipag-ugnayan sa sarili nilang gobyerno at militar, ipinagpatuloy pa rin ng kanilang pwersa sa Baler ang kanilang depensa laban sa mga Pilipino hanggang 1899. == Karanasan == Ang [[Baler]] ay matatagpuan sa silangang baybayin ng [[Luzon]], may {{Convert|225|km}} mula sa [[Maynila]] . Ang [[Himagsikang Pilipino]] laban sa kolonyal na pamumuno ng mga Espanyol ay nagsimula noong 1896. Noong Setyembre 1897, kinuha ng mga Kastila ang Baler kasama ang 50 ''cazadores'' sa ilalim ng pamumuno ni Tenyente José Mota, upang mapigilan si [[Emilio Aguinaldo]] na makadaklot ng mga nakaw na armas. {{Sfn|Westfall|2012}} Ang mga puwersa ni Mota ay sinalakay noong gabi ng ika-4 na araw ng Oktubre ng mga tauhan ni Novicio. Nasawi si Mota at anim pang Kastila, nasugatan ang ilan at nakuha ng mga Pilipino ang 30 Mauser rifles ng mga Espanyol. {{Sfn|Westfall|2012}} Ang unang yugto ng rebolusyon ay natapos sa [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] noong 1897. Pagsapit ng 1898, sa pagpapatuloy ng Rebolusyong Pilipino, ang Baler ay mapupuntahan lamang sa pamamagitan ng barko o sa pamamagitan ng pagbabagtas sa makitid at matarik na daan sa kagubatan ng [[Sierra Madre (Pilipinas)|kabundukan ng Sierra Madre]] na kadalasang nahuhugasan ng malakas na tropikal na pag-ulan. {{Sfn|Martín|1909}} Sa yugtong ito ng rebolusyon, ang Pilipinas ay nasangkot sa [[Digmaang Espanyol–Amerikano]], bago dito, ang mga rebeldeng Pilipino ay nakipag-alyansa sa mga puwersang Amerikano. Ang alyansang ito ay nagtapos sa pagsiklab ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano]] noong 1899. Ang Baler ay binantayan ng 50-kawal ng 2nd Expeditionary Battalion na ''Cazadores'' ng Pilipinas, sa ilalim ni Kapitan Enrique de las Morenas, bilang gobernador politikal-militar ng distrito. {{Sfn|Westfall|2012}} Noong 1 Hunyo 1898, nagsimula si Las Morenas na maghukay ng balon, mag-imbak ng mga suplay ng pagkain at mga bala, at patibayin ang paligid ng simbahan ng San Luís de Tolosa sa liwasan ng bayan ng Baler laban sa posibleng pag-atake. {{Sfn|Martín|1909}} Ang simbahan ay ang tanging gusaling bato sa lugar. {{Sfn|Roces|1978}} == Pagkubkob == [[Talaksan:Siege_church.jpg|thumb| Ang simbahan sa gitna ng pagkubkob]] Noong 26 Hunyo 1898, mapapansin na umaalis na ang mga residente ng bayan. {{Sfn|Westfall|2012}} Kinabukasan ang lungsod ay napapaligiran na ng mga Rebolusyunaryong Pilipino. Pagkatapos noong gabi ng Hunyo 30, ang 800 tropang Pilipino sa ilalim ni Teodorico Luna ay sumalakay, at ang garison ay bumagsak pabalik sa simbahan. {{Sfn|Westfall|2012}} Ang pari ng bayan, si Candido Gómez Carreño, ay nagkulong din sa simbahan. {{Sfn|Martín|1909}} Ang unang ilang araw ng pagkubkob ay nakitaan ng ilang pagtatangka ng mga Pilipino na sumuko ang mga Espanyol sa pamamagitan ng pag-iiwan ng mga liham, habang pinalibutan nila ng mga hukay ang simbahan. {{Sfn|Martín|1909}} Noong ika-8 ng Hulyo, ang rebolusyonaryong kumander, si Cirilo Gómez Ortiz, ay nag-alok ng suspensiyon ng mga labanan hanggang sa gabi, na tinanggap naman. {{Sfn|Martín|1909}} Noong 18 Hulyo, pinangunahan ni Calixto Villacorta ang mga Pilipino. {{Sfn|Roces|1978}} Nagpadala rin siya ng liham ng babala, na tinanggihan naman. {{Sfn|Martín|1909}} Kinailangang tiisin ng mga Espanyol ang pagkakulong sa isang maliit, mainit, mahalumigmig na espasyo. Habang lumalakas at lumalaki ang pagkubkob, nagsimulang lumiit ang kanilang suplay ng pagkain sa pamamagitan ng paggamit at pagka-panis. Ang putok ng mga riple ng kaaway ay nagdulot ng mga pagkamatay ngunit ang mga sakit tulad ng [[Manas|beriberi]], [[Iti|dysentery]], at lagnat ay mas nakapinsala. {{Sfn|Westfall|2012}} Ang unang Espanyol na namatay ay si Gómez Carreño. {{Sfn|Westfall|2012}} Noong Setyembre, pinatay si Tenyente Alonso; noong Nobyembre, si Kapitan Las Morenas ay sumuko sa sakit na beriberi at ang pamumuno ay nailipat kay Tenyente Saturnino Martín Cerezo. {{Sfn|Westfall|2012}} Higit sa isang beses ang mga Espanyol ay gumawa ng mga pandarambong at sinunog ang mga kalapit na bahay upang bawian ang mga Pilipino ng lubhang kailangan na mapagtataguan. {{Sfn|Martín|1909}} Tinangka ng mga Pilipino na pausukan ang mga ito sa pamamagitan ng pagsunog sa tabi ng pader ng simbahan ngunit naitaboy sila at nakuha ang kanilang mga troso.<ref name="tucker">{{cite book|first=Tucker,|last= S. |year=2009|publisher= The Encyclopedia of the Spanish-American and Philippine-American Wars|title= A Political, Social, and Military History|volume= 1}}</ref> Sa simula ng pagkubkob, ang mga Espanyol ay may mga probisyon ng harina, kanin, beans, chickpeas, bacon, de-latang Australian beef, sardinas, alak, asukal, at kape, ngunit walang asin. {{Sfn|Martín|1909}} Bilang karagdagan sa kanilang mga panustos na pagkain, ang mga Espanyol ay naghahanap ng mga kalabasa, dahon ng kalabasa, dalandan, iba't ibang halamang gamot, at nagtanim ng hardin ng mga sili, kamatis at kalabasa. {{Sfn|Martín|1909}} Pagsapit ng kalagitnaan ng Nobyembre, nang mabigong palayasin ang mga tagapagtanggol ng Espanya, si Villacorta, sa ilalim ng watawat ng pansamantalang pagkalma, ay nag-iwan ng mga pahayagan sa mga hagdan ng simbahan na nagsasaad ng planong pag-alis ng Espanya sa Pilipinas at natapos na ang [[Digmaang Espanyol–Amerikano|labanang Espanyol-Amerikano.]] Itinuring ito ni Martín Cerezo na isang ''ruse de guerre'' o isang panlilinlang. Dinala ni Villacorta ang mga sibilyang Espanyol at sa huli ay isang nakaunipormeng opisyal ng Espanyol na naiwan upang tapusin ang mga gawain ng Espanya sa isla, ngunit hindi ito nagtagumpay. {{Sfn|Martín|1909}} Noong Nobyembre 22, isang kabuuang 145 araw ang lumipas mula noong nagsimula ang pagkubkob, kung saan 14 ang namatay na mga sundalong Espanyol sa sakit. {{Sfn|Westfall|2012}} Sa 38 natitirang tropa, 23 lamang ang epektibo, at ang iba ay may sakit. Ang mga Pilipino ay dumanas din ng mga pagkasawi, karamihan ay mula sa putok ng riple ng mga Espanyol sa kanila mula sa kanilang mga protektadong posisyon sa pagpapaputok. Si Gómez Ortiz ay isa sa mga ito. {{Sfn|Martín|1909}} Ang bagong taon ay nagdala ng mas maraming Espanyol na mga sugo sa Baler, ngunit muli silang pinaalis ni Martín Cerezo. {{Sfn|Westfall|2012}} Sa katapusan ng Pebrero, pinatay ng mga Espanyol ang tatlong kalabaw, kinain ang karne bago ito masira, at ginamit ang katad bilang kasuotan sa paa. {{Sfn|Martín|1909}} Noong Abril, namagitan ang mga Amerikano nang si Commander Charles S. Sperry, na namumuno sa USS&nbsp;Yorktown, sinubukan niyang iligtas ang mga Espanyol. {{Sfn|Westfall|2012}} Sa panahong ito, ang Pilipinas ay nakikipagdigma sa Estados Unidos mula noong Pebrero. {{Sfn|Roces|1978}} Limang Amerikano sa isang reconnaissance mission ang napatay. Nahuli si Tenyente James Clarkson Gilmore at siyam na iba pa, at binihag ng mga Pilipino hanggang sa mailigtas noong Disyembre. {{Sfn|Sonnichsen|1901}} Nang maubos ang kanilang pagkain noong Abril 24, ang mga Espanyol ay kumain ng mga ligaw na aso, pusa, reptilya, suso at uwak. {{Sfn|Martín|1909}} Noong 8&nbsp;Noong Mayo, tinamaan ng mga artilerya ng Pilipino ang isang improvised cell na humahawak sa tatlong Kastila na nagtangkang tumakas sa pagkubkob. Ang isa sa kanila, si Alcaide Bayona, ay tumakbo palabas at sumama sa mga Pilipino. Ito ay isang dagok sa mga Espanyol dahil ang tumakas ay may mahalagang katalinuhan upang ibahagi ang tungkol sa kanilang mga kahirapan, at tumulong sa pagpapaputok ng kanyon sa simbahan. {{Sfn|Martín|1909}} Noong 28 Mayo 1899, nagkaroon ng isa pang pagtatangka upang sumuko si Martín Cerezo. Muli, lumitaw ang isa pang opisyal ng Espanyol, si Tenyente Koronel Cristóbal Aguilar y Castañeda, sa ilalim ng bandila ng pansamantalang pagkalma ngunit hindi tinanggap. {{Sfn|Westfall|2012}} Nagdala siya ng mga kamakailang pahayagan sa Espanyol, na una nang ibinasura ni Cerezo bilang huwad, hanggang sa nabasa ni Martín Cerezo ang isang artikulo tungkol sa paglimbag ng isang matalik na kaibigan, mga plano na siya lamang ang nakakaalam, na nagkumbinsi sa kanya na ang mga pahayagan ay totoo at ang Espanya ay natalo na sa digmaan. . {{Sfn|Westfall|2012}} Noong 2 Hunyo, sumuko si Martín Cerezo sa mga Pilipino. {{Sfn|Westfall|2012}} == Kasunod == [[Talaksan:UltimosFilipinas.jpg|thumb| Ang mga nakaligtas sa kanilang pagdating sa Barcelona]] Si Heneral [[Emilio Aguinaldo]], pangulo ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], ay nag-utos na sila ay ituring na, "Hindi bilang mga bilanggo ng digmaan kundi bilang mga kaibigan." {{Sfn|Roces|1978}} Idinagdag niya: "...&nbsp;ang kagitingan, determinasyon, at kabayanihan kung saan ang maliit na bilang ng mga tao, na walang anumang pag-asa ng tulong, ay ipinagtanggol ang kanilang watawat sa loob ng isang taon, na napagtatanto ang isang epiko at napakaluwalhati at karapat-dapat sa maalamat na kagitingan ng [[Rodrigo Díaz de Vivar|El Cid]] at Pelayo . " {{Sfn|Westfall|2012}} Pagkaraan ng tatlong buwan, noong ika-1 ng Setyembre, ang mga nakaligtas kabilang si Martín Cerezo, ay dumating sa [[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]] kung saan sila ay tinanggap at pinarangalan bilang mga bayani. {{Sfn|Martín|1909}} {{Sfn|Roces|1978}} Kalaunan ay naglathala si Martín Cerezo ng isang talaarawan, ''El Sitio de Baler'', kung saan ibinigay niya ang kanyang mga dahilan sa pagpigil: "Medyo mahirap para sa akin na ipaliwanag, unang una, naniniwala ako sa pamamagitan ng kawalan ng tiwala at pagmamatigas. At dahil din sa isang uri ng awtomatikong mungkahi na hindi tayo dapat sumuko sa anumang kadahilanan dahil sa pambansang sigasig, walang alinlangan na naiimpluwensyahan ng kaakit-akit na ilusyon ng kaluwalhatian at dahil sa pagdurusa at kayamanan ng sakripisyo at kabayanihan at sa pamamagitan ng pagsuko., tatapusin natin ang lahat ng ito nang hindi karapat-dapat." {{Sfn|Martín|1909}} Ang dalawang [[Franciscano|paring Pransiskano]], sina Félix Minaya at Juan López, kasama ang ''Yorktown'' seaman na si George Arthur Venville, ay pinanatili bilang mga bilanggo ni Novicio, hanggang sa ang mga pari ay nailigtas ng mga Amerikano noong 3&nbsp;Hunyo 1900, na muling na-garison ang Baler noong nakaraang taon. {{Sfn|Westfall|2012}} Gayunpaman, si Venville ay nahantong sa kanyang kamatayan sa mga kamay ng mga Ilongots, bago ang pagdating ng mga Amerikano. {{Sfn|Westfall|2012}} Higit pa rito, si Novicio ay nilitis dahil sa pag-utos sa ''Yorktown na'' mandaragat na si Ora B. McDonald na ilibing nang buhay pagkatapos ng pananambang. {{Sfn|Westfall|2012}} Napatunayang nagkasala, hinarap ni Novicio ang habambuhay na sentensiya ng mahirap na paggawa sa [[Bagong Bilangguan ng Bilibid|Bilibid Prison]] . {{Sfn|Westfall|2012}} Si Las Morenas naman ay naitaas ang ranggo sa major at ginawaran ng Laureate Cross of Saint Ferdinand, ang pinakamataas na medalya ng militar ng Espanya. Nakatanggap ang kanyang biyuda ng pensiyon na 5,000&nbsp;na mga pesetas. Si Martín Cerezo ay naitaas ang ranggo sa major na may taunang pensiyon na 1,000&nbsp;mga pesetas. Pinalamutian din siya ng Royal Cross ng Laureate Cross of Saint Ferdinand, at naging brigadier general. Namatay siya noong 1945. <ref>{{Cite web |url=http://dbe.rah.es/biografias/16216/saturnino-martin-cerezo/ |title=El Diccionario Biográfico electrónico (DB~e) de la Real Academia de la Historia, Saturnino Martín Cerezo |access-date=2021-11-23 |archive-date=2021-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123183352/https://dbe.rah.es/biografias/16216/saturnino-martin-cerezo |url-status=dead }}</ref> Nakatanggap nama si Tenyente Zayas ng pagtaas ng ranggo pagkamatay. Ang mga arkilado na lalaki ay tumanggap ng Cross of Military Merit, at bawat isa ay nakatanggap ng buwanang pensiyon na 60&nbsp;mga pesetas. {{Sfn|Martín|1909}} Sa 50&nbsp;mga lalaking pumasok sa simbahan, humigit-kumulang tatlumpu ang nakaligtas sa 11 buwang pagkubkob. Labing-apat na lalaki ang namatay sa sakit. Dalawang lalaki lamang ang namatay dahil sa mga sugat. May apat na tumakas mula sa garison. Dalawang lalaki ang nakulong dahil sa pagtulong sa paglisan ng isa pa (Alcaide), at pinatay sa utos ni Martín Cerezo sa araw bago sila sumuko. {{Sfn|Martín|1909}} Ang gawa ng mga Espanyol ay nagbigay inspirasyon sa Amerikanong Heneral na si Frederick Funston kung kaya't naisalin niya ang ala-ala ni Martín Cerezo at binigyan ng mga kopya ang lahat ng kanyang mga opisyal. Inilathala ito bilang [[#{{harvid|Martín|1909}}|''Under the Red and Gold'']] . Ang mga nakaligtas ay kilala bilang "the last ones of the Philippines". Isang siglo pagkaraan ng kanilang pagbabalik, ang makabagong-panahong pamahalaang Espanyol ay nagbigay-pugay sa kanila. {{Sfn|Ortín|2005}}<ref name="tucker"/> == Sa media == Ang pagkubkob sa Baler ay ipinakita sa 1945 Spanish film na ''Los últimos de Filipinas'', sa 2008 Filipino film na ''[[Baler (pelikula)|Baler]]'', at sa 2016 Spanish film na ''1898, Our Last Men in the Philippines'' . Lumitaw rin ang labanan sa dalawang bahaging episode, "Tiempo de valientes", ng Spanish teleserye na ''El Ministerio del Tiempo'' . == Mga sanggunian == === Mga talababa === {{reflist|20em}} === Mga pinagmumulan === {{refbegin}} * {{cite book|last=Martín Cerezo|first=S.|date=1909|title=Under the Red and Gold: being notes and recollections of the siege of Baler|title-link=:IArchive:underredgoldbein00cereiala|location=Kansas City|publisher=Franklin Hudson|oclc=6249258|ref={{sfnref|Martín|1909}}}} * {{cite news|last=Ortín Ramón|first=A.|date=2005-09-03|title=Homenaje a los últimos de Filipinas|url=https://cincodias.elpais.com/cincodias/2005/09/03/sentidos/1125714436_850215.html|newspaper=[[Cinco Días]]|language=es|accessdate=2019-11-06|df=dmy-all|ref={{sfnref|Ortín|2005}}}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|editor-last=Reyes Roces|editor-first=A.|date=1978|chapter=The period of armed struggle, 1896–1900|title=Filipino heritage|volume=8|location=Manila|publisher=Lahing Pilipino|oclc=35009819|ref={{sfnref|Roces|1978}}}} * {{cite book|last=Sonnichsen|first=A.|author-link=Albert Sonnichsen|date=1901|title=Ten months a captive among Filipinos|title-link=:IArchive:tenmonthscaptive00sonniala|location=New York|publisher=[[C. Scribner's Sons]]|oclc=476336108}} * {{cite book|last=Westfall|first=M.|date=2012|title=The Devil's Causeway: the true story of America's first prisoners of war in the Philippines|location=Guildford|publisher=Lyons Press|isbn=9780762780297|url-access=registration|url=https://archive.org/details/devilscausewaytr0000west}} {{refend}} {{Himagsikang Pilipino}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Kastila ng CS1 (es)]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Himagsikang Pilipino]] [[Kategorya:Digmaan]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]] toj83tun758tzc9cywhrbw3p6xficfh Talaan ng mga pelikulang Pilipino bago ang 1940 0 313904 2205622 2088162 2026-04-30T23:31:27Z Jojit fb 38 2205622 wikitext text/x-wiki {{Expand list|date=Disyembre 2021}} {{Filipino film list}} Isang talaan ito ng mga maagang pelikula bago ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] o 1940 na ginawa sa [[Pilipinas]]. Para sa pagkakaayos mula A hanggang Z, tingnan ang '''[[:Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]]''' ==Dekada 1890== {| class="wikitable" |- ! width="250" | Pamagat ! width="150" | Direktor ! width="50" | Mga tauhan ! width="50" | Kompanyang gumawa ! width="130" | Kaurian ! width="240" | Mga pananda |- | {{Year header}} | '''1897''' |- |''[[Un Hommo Au Chapeau]]'' || Pertierra || || || [[Pelikulang tahimik]] || Ito ang unang pagdating ng pelikula sa Pilipinas. Kuha ito ng isang [[Kastila]]ng nangangalang Pertierra.<ref>{{Cite web|title=History of Philippine Cinema|url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/cinema/history-of-philippine-cinema/|website=National Commission for Culture and the Arts|access-date=2021-12-13|language=en-US|last=Bautista|first=Arsenio "Boots"|url-status=dead|archive-date=2021-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213021504/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/cinema/history-of-philippine-cinema/}}</ref> |- |''[[Une Scene de danse Japonaise]]'' || Pertierra || || || Pelikulang tahimik || |- |''[[La Place de L' Opera]]'' || Pertierra || || || Pelikulang tahimik || |- |''[[Les Boxers]]'' || Pertierra || || || Pelikulang tahimik || |- | {{Year header}} | '''1898''' |- |''[[Panorama de Manila]]''|| Antonio Ramos || || || || |- |''[[Fiesta de Quiapo]]''|| Antonio Ramos || || || || |- |''[[Puwente de España]]''|| Antonio Ramos || || || || |- |''[[Esceñas Callejeras]]''|| Antonio Ramos || || || || |- | {{Year header}} | '''1899''' |- |''Battle of Baliwag'' || Burton Holmes || || || Dokumentaryo || |- |''Banawe Rice Terraces'' || Kinwood Peters || || || || |- |''Filipino Cockfight'' || Raymond Ackerman || || || || |- |''Battle of Mt. Arayat'' || Raymond Ackerman || || || || |- |} ==Dekada 1900== {| class="wikitable" |- ! width="250" | Pamagat ! width="150" | Direktor ! width="50" | Mga tauhan ! width="50" | Kompanyang gumawa ! width="130" | Kaurian ! width="240" | Mga pananda |- | {{Year header}} | '''1903''' |- |''The seen from the streets of Escolta Manila'' || || || || || Kinuha gamit ang Mutoscope |- | {{Year header}} | '''1905''' |- |''Luzon Lingerie'' || || || || Maikling pelikula / Dokumentaryo || Unang maikling pelikula na ginawa sa Pilipinas |- |''Manila Fire Department''|| Herbert Wyndham || || || || |- | {{Year header}} | '''1909''' |- |''Rizal day Celebration'' || Albert Yearsly || || || || |- |} ==Dekada 1910== {| class="wikitable" |- ! width="170" | Pamagat ! width="130" | Direktor ! width="250" | Mga tauhan ! width="180" | Kompanyang gumawa ! width="110" | Kaurian ! width="180" | Mga pananda |- | {{Year header}} | '''1911''' |- |''Manila Carnival''|| Albert Yearsley || || || || |- |''Eruption of Mayon Volcano''|| Albert Yearsley || || || || |- |''Airplane Flight over Manila''|| Bud Mars || || || || |-''Typhoon in Cebu'' |''Pagsanjan falls''|| Bud Mars|| || Oriental || || |- |''Fires of Tondo, Pandacan and Paco''|| Bud Mars|| || || || |- | {{Year header}} | '''1912''' |- |''El Fusilamiento de Jose Rizal''|| Albert Yearsley || || || Maikling pelikula || Ang unang maikling pelikula ginawa sa Pilipinas na nailabas |- |''La vida de Jose Rizal''|| Edward M. Gross || || Oriental Moving Picture, Rizalina Film Manufacturing Company || Makasaysayan / Panahon || Unang tinampok-na-habang pelikula na ginawa sa Pilipinas na nailabas at prinodyus ni Harry Brown |- |''La Vida y Muerte del Gran Martir Filipino, Dr. Jose Rizal''|| Albert Yearsley || || Oriental Moving Picture || Maikling pelikula || |- |''Departure of Igorots to Barcelona''|| Bud Mars|| || || || |- |''Typhoon in Cebu''|| Bud Mars|| || || || |- | {{Year header}} | '''1913''' |- |''[[Walang Sugat]]''|| Albert Yearsley || Jose Tolentino, [[Atang de la Rama]] || || Maikling pelikula |- | {{Year header}} | '''1915''' |- |''[[Noli Me Tangere (nobela)|Noli Me Tángere]]'' || Albert Yearsley || || Rizalina Film Manufacturing Company || Maikling pelikula || Pinakamaagang adaptasyon sa pinilakang-tabing ng tanyag na [[nobela]] ni [[Jose Rizal]] |- | {{Year header}} | '''1919''' |- |''[[Dalagang Bukid]]'' (aka ''Countryside Maiden'', ''Farm Lady'', ''Mountain Lady'')|| [[José Nepomuceno|José Nepomuceno]]|| [[Atang de la Rama]], Mar I. Esmeralda || Malayan Movies || [[Drama]], [[romansa]] || Unang tinampok-na-habang pelikula na gawang Pilipino |- |''Los Petalos De Lao-Tze'' || || || || ||<ref>{{Cite web|url=http://pelikulaatbp.blogspot.com/2008/05/pre-war-filipino-movies.html|title=Pelikula, Atbp.: Pre-War Filipino Movies|date=8 Mayo 2008}}</ref> |- |''La Venganza de Don Silvestre'' (''The Vengeance of Don Silvestre'')|| José Nepomuceno || ||Malayan Movies || Drama, [[aksyon]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt4966552/|title = La venganza de Don Silvestre (1919) - IMDb}}</ref> |- |} ==Dekada 1920== {| class="wikitable" |- ! width="170" | Pamagat ! width="130" | Direktor ! width="250" | Mga tauhan ! width="180" | Kompanyang gumawa ! width="110" | Kaurian ! width="180" | Mga pananda |- | {{Year header}} | '''1920''' |- |''[[La Mariposa Negra]]''|| José Nepomuceno || || Malayan Movies || Drama || |- |''La Venganza de Don Silvestre'' || || || || || |- | {{Year header}} | '''1921''' |- |''El Capullo Marchito''|| José Nepomuceno || || Malayan Movies || Drama || |- |''Hoy! O Nunca Bisame'' || || || || || |- | {{Year header}} | '''1922''' |- |''Estrellita Del Cine'' || José Nepomuceno || || Malayan Movies || Drama || |- | {{Year header}} | '''1923''' |- |''Hoy o nuca, bésame'' || José Nepomuceno || || Malayan Movies || Drama || |- | {{Year header}} | '''1924''' |- |''[[Sampaguita]]''|| José Nepomuceno || || Malayan Movies || Drama || |- | {{Year header}} | '''1925''' |- |''Ang Pagtitipid''|| José Nepomuceno || Armando Crisostomo || Malayan Movies || Drama, romanse || |- |''Miracles of Love''|| Vicente Salumbides || Juanita Angeles, Jose Carvajal, [[Elizabeth Cooper|Dimples Cooper]] || || Drama, romansa|| |- | {{Year header}} | '''1926''' |- |''Ang Tatlong Hambog''|| José Nepomuceno || Luis Tuason, [[Elizabeth Cooper|Dimples Cooper]] || Malayan Movies || Komedya, romansa || Unang eksena ng halikan sa isang pelikulang Pilipino |- |''Fate and Consequence'' |Vicente Salumbides |Raymunda Guidote Abila | | | |- | {{Year header}} | '''1927''' |- |''[[Manananggal|Ang Manananggal]]''|| José Nepomuceno || [[Mary Walter]] || Malayan Movies || [[Pelikulang katatakutan|Katatakutan]] || Unang pelikulang Pilipino na katatakutan |- |''Hot Kisses''|| José Nepomuceno || Gregorio Fernandez, Georgina Hernandez, Georgianna Hollis, Hector Nieto, Luis Tuazon, Conchita Young, Salvador Zaragoza || Malayan Movies || Romansa || |- |''The Filipino Woman''|| José Nepomuceno || Juanita Angeles, Gregorio Fernandez, Eva Lyn || Malayan Movies || Drama || |- |''The Three Tramps''|| Manuel Silos || Augusto Silos, Octavio Silos, Manuel Silos || Wack-Wack Pictures || [[Komedya]]|| Unang tinampok-na-habang pelikulang komedya at unang tatluhang komedyanteng Pilipino |- |''La Mujer Filipina''|| || || Malayan Movies || ||Prinodyus ni José Nepomuceno |- | {{Year header}} | '''1928''' |- |''Ang Lumang Simbahan''|| José Nepomuceno || Juanita Angeles, Gregorio Fernandez, Naty Fernandez, Sofia Lotta, Aniceto Robledo, [[Mary Walter]] || Malayan Movies || Drama || Unang pagpapakita ng unang tambalan sa pag-ibig o ''love team'' sa pelikulang Pilipino (Fernandez at Walter) |- | {{Year header}} | '''1929''' |- |''Sa Landas ng Pag-ibig''|| José Nepomuceno || Annie Harris, Domingo Principe, Paquito Villa || Malayan Movies || Romansa || Batay sa nobela ni Deogracias del Rosario |- |''Nanay Ko''|| || [[Mary Walter]] || || Drama || |- |''Ang Mutya ng Pamilihan''|| José Nepomuceno || Juanita Angeles, Maneng Eloriaga, Sofia Lotta, Francisco Varona, Paquito Villa, Paco Zamora || Malayan Movies || Drama, romansa || |- |''Desperation''|| || [[Mary Walter]] || Malayan Movies || Drama || |- |''Patria Amore''|| Julian Manansala || || || Drama || |- |''Powerfull Love'' | | | | | |- |''Filipino Fiesta'' | | | | | |- |} ==Dekada 1930== {| class="wikitable" |- ! width="170" | Pamagat ! width="130" | Direktor ! width="250" | Mga tauhan ! width="180" | Kompanyang gumawa ! width="110" | Kaurian ! width="180" | Mga pananda |- | {{Year header}} | '''1930''' |- |''[[Bago Lumubog ang Araw]]''|| ||[[Rogelio de la Rosa]], [[Gerardo de León|Gerardo de Leon]], [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Rosita Rivera, Maria Clara Ruiz, Gregorio Ticman || Malayan Movies ||Drama || |- |''Dugo sa Kapirasong Lupa''|| || || || Aksyon, digmaan || Sinasalarawan ng pelikula ang Hukbong Hapon noong Unang Digmaang Sino-Hapones |- |''[[Noli Me Tángere (nobela)|Noli Me Tangere]]''|| José Nepomuceno || Chito Calvo, [[Monang Carvajal]], Celia Marcaida || Malayan Movies || Drama, makasaysayan, panahon || Unang adaptasyon ng nobela ni [[Jose Rizal]] sa pelikulang gawang Pilipino |- |''Oriental Blood''|| Carlos Vander Tolosa || Annie Harris, [[Atang de la Rama]], Purita Clarino, Jose Corazon de Jesus, Jr., [[Carmen Rosales]]|| || Aksyon, drama || |- |''Prinsipe Teñoso''|| || [[Mary Walter]] || || Pakikipagsapalaran, Pantasya || |- |''Infierno sa Mundo''|| Manuel Silos || Faustino Maurat || Banahaw Pictures || Drama, pantasya || |- |''Ang Anak sa Ligaw''|| José Nepumuceno || Gregorio Fernandez, Nena Linda, Rosita Rivera || Malayan Movies || Drama || Batay sa nobela ni Julian Cruz Balmaseda |- |''Sa Mutya ng Libingan''|| || Jose Padilla, Jr., Rita Rica || || Katatakutan || |- |''Mystery of the Convent''|| Manuel Silos || Naty Fernandez, Eduardo de Castro || || Drama || |- |''Maria Luisa''|| || [[Mary Walter]], Manuel Ramirez || || Drama || |- |''Dugong Makamandag''|| Manuel Silos || Eduardo de Castro, Fermin Barva || || Aksyon || |- | {{Year header}} | '''1931''' |- |''Ang Monghita''|| José Nepumuceno || Jose Padilla, Jr., Rosita Rivera, Antonia Santos || Malayan Pictures Corporation || Drama || |- |''La Monjita''|| || Rosa Rivera, Carlos Padilla, Sr. || Malayan Pictures Corporation || Musikal || Marahil na unang musikal na pelikulang Pilipino |- |''Moro Pirates''|| José Nepomuceno || Eduardo de Castro, Gregorio Fernandez, Nena Linda, [[Mary Walter]] || Malayan Pictures Corporation || Aksyon|| |- |''Ang Lihim ni Bathala''|| José Nepomuceno || Gregorio Fernandez, [[Mary Walter]] || Malayan Pictures Corporation || Drama, pantasya || |- |''Dalaga''|| || [[Mary Walter]] || Malayan Pictures Corporation || || |- | {{Year header}} | '''1932''' |- |''Ilaw ng Kapitbahay''|| || [[Mary Walter]] || Banahaw Pictures || || |- |''Satanas''|| || Alma Bella, [[Rosa del Rosario]], Carlos Padilla, Sr., Billy Surot Viscarra || || || |- |''Sa Pinto ng Langit''|| José Nepomuceno || Juanita Angeles, Alma Bella, Jose Corazon de Jesus, Jr. || LVN Pictures || || |- |''Luha''|| Fausto J. Galauran || Rosa Rivera, Jamie Castelvi, Francisco Zamora, Violeta del Prado || Jose Nepomuceno Productions || || |- |''Lantang Bulaklak''|| Emmanuel H. Borlaza || [[Manuel Barbeyto]], Norma del Rosario, [[Rosa del Rosario]] || || || |- |''Sa Labi ng Lumang Libingan''|| || [[Monang Carvajal]], Fidel del Barva, [[Mary Walter]] || Banahaw Pictures || || |- |''[[Ligaw na Bulaklak]]''|| José Nepomuceno || [[Rogelio de la Rosa]], [[Rosa del Rosario]], Tina del Rosario, Gregorio Fernandez|| || || |- |''[[Tiyanak|Tianak]]''|| José Nepomuceno || [[Rosa del Rosario]], [[Rogelio de la Rosa]] || Malayan Pictures Corporation || Drama, katatakutan || |- |''Ang Gayuma''|| ||[[Mary Walter]] || Banahaw Pictures || Pantasya || |- |''Mang Tano''|| ||[[Mary Walter]] || Malayan Pictures Corporation || || |- |''Impyerno sa Mundo'' || ||[[Mary Walter]] || || || |- |''Ulong Inasnan''|| ||[[Rogelio de la Rosa]] || || || |- | {{Year header}} | '''1933''' |- |''Ang Aswang''|| George Musser || Celia Burgos-Xerxes, [[Monang Carvajal]], [[Mary Walter]] || Manila Talkatone || Katatakutan || Unang pelikulang may tunog |- |''Nahuling Pagsisisi''|| ||[[Rogelio de la Rosa]] || || || |- |''Punyal na Ginto''|| José Nepomuceno ||Alma Bella, [[Naty Bernardo]], Tina del Rosario, Ramon Estella, Carlos Padilla, Sr., Paco Zamora || Malayan Pictures Corporation || || Unang pelikulang may tunog sa [[Wikang Tagalog]] |- |''Ang Ganid''|| || Vicente Abo, Loretta Andrada, Soledad Aquino || || || |- |''Nahuling Pagsisisi''|| || Soledad Aquino || || || |- |''Doctor Kuba''|| || [[Monang Carvajal]], Don Dano, [[Rosa del Rosario]] || || || |- |''Mag-inang Ulila''|| Manuel Silos || || || || |- |''Makata at Paraluman''|| José Nepomuceno || Carlos Padilla, Sr., Rosita Rivera || Malayan Pictures Corporation || Drama, musikal || Unang buong-habang kumpletong pelikulang may tunog sa katutubong wika |- |''Magkabilang Mukha''|| || Violeta del Campo, Carlos Padilla, Sr. || Premiere Productions || Nakakasabik || |- |''Ang Mga Ulila''|| || [[Rosa del Rosario]], Paco Zamora || || || |- | {{Year header}} | '''1934''' |- |''Mag-Inang Mahirap''|| Manuel Silos || [[Rosa del Rosario]], Paula Maurat, Tor Villano || Filippine Productions || Drama || |- |''X3X''|| [[Fermin Barva]] || [[Monang Carvajal]], Norma del Rosario, [[Rosa del Rosario]], Carlos Padilla, Sr., [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Aksyon || |- |''Sa Tawag ng Diyos''|| || [[Naty Bernardo]], Norma del Rosario, [[Rosa del Rosario]], Manuel Ortega, Carlos Padilla, Sr. || || Drama || |- |''Sawing Palad''|| José Nepomuceno || [[Rogelio de la Rosa]], [[Leopoldo Salcedo]]|| Nepomuceno Productions || Drama || Unang pelikula ni Leopoldo Salcedo |- |''Dinukot''|| || Norma del Rosario || Paragon Pictures || Drama || |- |''Anting-anting''|| Manuel Silos || [[Rosa del Rosario]], Jesus Llorente, Tor Villano|| Filippine Productions || Pantasya || |- |''Anak ng Bilanggo''|| || [[Rosa del Rosario]], Carlos Padilla, Sr., Victor Sevilla || || Drama || |- |''Liwayway ng Kalayaan''|| Manuel Silos || [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Aksyon, drama || |- |''Ang Dangal''|| || Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Patsy || || Drama || |- |''Pag-iimbot''|| Manuel Silos || Eduardo de Castro, Faustino Maurat, Norma del Rosario || Filippine Productions || Drama || |- |''Dasalang Pilak''|| || [[Tito Arevalo]] || || ||Unang paglabas ni Tito Arevalo |- |''Kamay ng Diyos''|| || Ana-Maria, Loretta Andrada, Carlos Padilla, Sr. || || Drama, pantasya || |- |''Hinagpis ng Magulang''|| Manuel Silos || Pedro Faustino, Paula Maurat, Carlos Padilla, Sr., Torcuato Reyes, [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Drama || |- |''Krus na Bato''|| ||Ana-Maria, [[Manuel Barbeyto]] || || Drama || |- |- | {{Year header}} | '''1935''' |- |''Awit ng Pag-ibig''|| || Norma del Rosario, [[Rosa del Rosario]]|| || Romance || |- |''Mahiwagang Biyolin''|| [[Manuel Conde]] || [[Manuel Conde]], Fely Cuevas, Gregorio Ticman || || Drama, Fantasy || Unang pag-arte at pagdirehe ni Manuel Conde |- |''Sor Matilde''|| || [[Florentino Ballecer]], Norma del Rosario, Gregorio Ticman|| || || |- |''Anak ng Birhen''|| || [[Rosa del Rosario]], Pedro Faustino, Carlos Padilla, Sr. || || Relihiyosong drama || |- |''Hatol ng Langit''|| || Norma del Rosario, Pedro Faustino, Manuel Ortega || || Drama || |- |''Ang Gulong ng Buhay''|| Manuel Silos || Fermin Barva, [[Rosa del Rosario]], Pedro Faustino, [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Drama || |- |''Sumpa ng Aswang''|| || [[Monang Carvajal]], Rudy Concepcion, [[Rosa del Rosario]], [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Katatakutan || |- |''Kuwintas ng Himuntok''|| || Fely Cuevas, [[Rosa del Rosario]], Jose Padilla, Jr., Carlos Padilla, Sr., Gregorio Ticman, [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Drama, pantasya || Maikling bahagi lamang dapat sa pelikula, nabigyan si Manuel Conde ng linyang "maupo ka." Sinanay niya ang linya ng isang linggo. Nang nakita niya ang kamera noong ''shooting''. nablangko siya at hindi niya nasabi ang linya. Sinisante siya sa produksyon. |- |''Kalbario''|| || [[Naty Bernardo]], Gregorio Ticman || || || |- |''Kundiman ng Puso''|| || [[Rudy Concepcion]]|| || Musikal || Unang romantikong musikal; unang paglabas ni [[Rudy Concepcion]] |- |''Ina''|| || [[Naty Bernardo]] || || || |- |''Himala ni Bathala''|| || [[Monang Carvajal]], Pedro Faustino, Nena Garcia, Gregorio Ticman, [[Mary Walter]] || Filippine Productions || || |- |''Santong Diablo''|| José Nepomuceno || Leopoldo Salcedo || Nepomuceno Productions || Pantasya || |- |''Anak ng Pare''|| José Nepomuceno || Leopoldo Salcedo || Nepomuceno Productions || || |- | {{Year header}} | '''1936''' |- |''Ang Buhok ni Ester''|| || [[Manuel Barbeyto]], [[Rudy Concepcion]], [[Rosa del Rosario]], [[Mary Walter]] || Filippine Productions || Drama || |- |''Anak-Dalita''|| Mar I. Esmeralda ||Soledad Aquino, Rosario Moreno, Carlos Padilla, Sr. || || Drama || |- |''Awit ng Ulila''|| Mar I. Esmeralda || Armando Crisostomo, [[Tita Duran]], Elsa Oria || || Drama || |- |''Diwata ng Karagatan''|| Carlos Vander Tolosa || Mari Velez || Parlatone Hispano Filipino || Drama, romansa || |- |''Kalupitan ng Tadhana''|| ||[[Rogelio de la Rosa]] || || || |- |''Lagablab ng Kabataan''|| Manuel Silos ||[[Rogelio de la Rosa]], Sylvia Rosales, Juanito Carriedo, Eddie Unson, Nati Rubi, Paquito Villa, Lou Salvador || Parlatone Hispano Filipino || Komedya || |- |''Sa Paanan ng Krus''|| ||Soledad Aquino, [[Tito Arevalo]], Armando Crisostomo, [[Tita Duran]], Angel Esmeralda, Cecilio Joaquin, Rosario Moreno, [[Carlos Padilla, Sr.]], Antonia Santos, Mari Velez || || Drama || |- |''Ama''|| Agapito Concho || Norma del Rosario, [[Rosa del Rosario]], Pedro Faustino|| || Drama || |- |''Ang Kambal''|| Mar I. Esmeralda || Rosario Moreno, [[Carlos Padilla, Sr.]], Nati Rubi, Lina Violeta || || || |- |''Hampas-lupa''|| Mar I. Esmeralda || Armando Crisostomo, [[Carlos Padilla, Sr.]] || || Drama || |- |''Malambot na Bato''|| [[Fermin Barva]] || Norma del Rosario, Cecilio Joaquin, Gregorio Ticman, [[Juanita Angeles]], Ester Tabuena, Artemio Tabuena || Filippine Productions || || |- |''Luha ng Ina''|| || Soledad Aquino || || Drama || |- |''Birhen Walang Dambana''|| || [[Naty Bernardo]], [[Rosa del Rosario]], [[Fernando Poe, Sr.]], Armando Villa, [[Mary Walter]]|| Filippine Productions || Drama || |- |''Hagase Tu Voluntad''|| || Norma del Rosario, Pedro Faustino, Manuel Ortega, || || || |- |''Ang Itinapon''|| || Leopoldo Salcedo || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Carromata Cinderella''|| || Quiteria Alegre || || Drama, kuwentong engkanta para sa mga bata || Unang adaptasyon ng kuwentong engkantadang pambata na pelikulang gawa ng Pilipino |- |''Mga Kaluluwang Napaligaw''|| || Nela Alvarez, Teddy Benavidez, Carlos Padilla, Sr., Quiel Segovia|| || Katatakutan || Ipinakilala si Teddy Benavidez sa pelikulang ito bilang Teodoro Benavidez |- |''Gagamba''|| Mar I. Esmeralda || Carlos Padilla, Sr., Maria Clara Ruiz, Angelita Rey, Quiel Segovia, Alfredo Javier, Teddy Benavidez || Parlatone Hispano Filipino || || |- | {{Year header}} | '''1937''' |- |''[[Zamboanga (1937)|Zamboanga]]'' aka ''Fury In Paradise''|| Eduardo de Castro || [[Fernando Poe, Sr.]], [[Rosa del Rosario]]|| Filippine Productions || Drama, romansa || Pamagat sa Ingles: ''Fury in Paradise''; Ipinalagay na nawala na ang pelikula pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Bagaman, natagpuan ang pelikula sa [[Pinlandiya|Finland]], at naiuwi ito sa Pilipinas. Naipalabas ito noong 2004 upang ipagdiwang ang ika-85 anibersaryo ng pelikulang Pilipino.<br /><br />Nagdulot ang paglikha ng Filippine Productions ng mga prodyuser ng pelikulang ito sa institusyon ng sistemang istudyo sa Pilipinas na nakita ang pagsibol ng mga istudyong pampelikula tulad ng Lebran, LVN, Premiere at Sampaguita na maging posible. Ito ang simula ng ginuntuang panahon ng pelikulang Pilipino. <br /><br />Unang pinalabas ang pelikulang ito sa W2XBS, isang himpilan ng telebisyon sa [[Lungsod ng Bagong York|Lungsod ng New York]], noong Hulyo 4, 1940. |- |''Sampaguitang Walang Bango''|| || [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''Nasaan Ka Irog''|| Carlos Vander Tolosa || Elsa Oria, Angel Esmeralda, [[Tito Arevalo]], Prima Vera, SSS Trio, Troubadours Moonlight, Bimbo Danao, Orchestra Symphony Parlatone, Nati Rubi, Billy Surot Viscarra, [[Mila del Sol]] || Parlatone Hispano Filipino || Drama, musikal || Ipinakilala si Mila del Sol sa pelikulang ito |- |''Ilaw ng Langit''|| Tor Villano || [[Manuel Barbeyto]], Jose Padilla, Jr., Rosita Rivera || || Drama || |- |''Mga Pusong Dakila''|| || Teddy Benavidez, Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Rosario Moreno, Lina Violeta || || Drama || |- |''Asahar at Kabaong''|| Gregorio Fernandez || [[Rosa del Rosario]], Jose Padilla, Jr., Gregorio Fernandez, Angelita Rey, Consuelo Ruiz || Filippine Productions || || |- |''Brides of Sulu''|| John Nelson || James J. Gilbert, Adelina Moreno, Eduardo de Castro, Armanda Mangbitang, Gregorio Ticman || <small>Exploration Pictures Corp., </small><br /> Universal Pictures || Drama, romansa || |- |''Gamu-gamong Naging Lawin''|| [[Fermin Barva]] || [[Monang Carvajal]], [[Rosa del Rosario]], [[Leopoldo Salcedo]], Gregorio Ticman|| Filippine Productions || || |- |''Ang Pagbabalik''|| Carlos Padilla, Sr. || Armando Crisostomo, Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Lucita Goyena, Mona Lisa, Yolanda Marquez, Quiel Segovia, Gregorio Ticman, [[Mary Walter]] || Parlatone Hispano Filipino || Drama || |- |''Nang Magulo ang Maynila''|| Cecilio Joaquin || [[Rosa del Rosario]] || || || |- |''Ang Kumpisalan at ang Batas''|| Rod Avlas || [[Rosa del Rosario]], Angel Esmeralda, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''Umaraw sa Hatinggabi''|| [[Fermin Barva]] || Nela Alvarez, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''Via Crucis''|| Eduardo de Castro || [[Leopoldo Salcedo]], Rita Rica, Nela Alvarez, Lilia Vizconde, Pacita del Rio, Ana Serrano, Sonia Bella, [[Rosa Aguirre]], Juanita Angeles, Pedro Faustino|| Filippine Productions || Drama || Unang pelikula ni Rosa Aguirre |- |''Susi ng Kalangitan''|| Carlos Padilla, Sr. || Josefino Cenizal, Gilda Gales, Yolanda Marquez, Armando Villa|| Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Hiram na Ligaya''|| Manuel Silos || Rosario Moreno, Carlos Padilla, Sr. || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Taong Demonyo''|| Tor Villano || [[Rosa del Rosario]], Gregorio Fernandez, Domingo Principe, Rita Rica, [[Leopoldo Salcedo]], Pedro Faustino, [[Narding Anzures]] || Filippine Productions || Aksyon, drama || Unang pelikula ni Narding Anzures |- |''Lihim ng Ina''|| || [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''[[Bakas ng Kalansay]]''|| || [[Fernando Poe, Sr.]], Mari Velez|| || Katatakutan || |- |''[[Anak ng Kadiliman]]''|| Mar I. Esmeralda || [[Tito Arevalo]], [[Tita Duran]], Angel Esmeralda, Alfredo Javier, Nati Rubi, Maria Clara Ruiz, Purita Sta. Maria || Parlatone Hispano Filipino || Drama, katatakutan || |- |''Anak ng Pari''|| || Corazon Noble, [[Rogelio de la Rosa]] || || Drama || |- |''[[Bituing Marikit]]''|| Carlos Vander Tolosa || Elsa Oria, [[Rogelio de la Rosa]], [[Ely Ramos]], Sylvia Rosales, Teddy Benavidez, Nati Rubi, Billy Vizcarra || [[Sampaguita Pictures]] || Musikal || Unang pelikulang prinodyus ng Sampaguita Pictures, isa sa mga "Malalaking Apat" na kompanyang produksyong Pilipino noong Ginuntuang Panahon ng pelikulang Pilipino (dekada 1920 hanggang dekada 1980) |- |''Milagro ng Nazareno sa Quiapo''|| Carlos Vander Tolosa || Yolanda Marquez, Angel Esmeralda, Teddy Benavidez, [[Tita Duran]], Federico Query, Casimiro Padilla, Nati Rubi, Joaquin Gavino || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Teniente Rosario''|| Octavio Silos ||Lucita Goyena, [[Rogelio de la Rosa]], Andres Centenera, Sylvia Rosales, Precioso Palma, Teddy Benavidez, Roberto Rosales || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Sanga-sangang Dila''|| [[Fermin Barva]] || Nela Alvarez, Ben Rubio, Maria Clara Ruiz || || Drama || |- | {{Year header}} | '''1938''' |- |''Ang Magmamani''|| Carlos Padilla, Sr. || [[Rogelio de la Rosa]], [[Tita Duran]], [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Rosita Rivera, Ben Rubio, Maria Clara Ruiz, Tessie Santos, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Pusong Wasak''|| Manuel Silos || Corazon Noble, Jose Inigo, [[Tita Duran]] || Filippine Productions || Romansa || |- |''Inang Mahal''|| || Soledad Aquino, Teddy Benavidez, [[Tita Duran]], Ramon Escudero, Carmen Martinez, Rosario Moreno|| [[Sampaguita Pictures]] || Drama || |- |''Bahay Kubo''|| Gerardo de Leon || [[Josefino Cenizal]], [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Fely Vallejo || Parlatone Hispano Filipino || Musikal || |- |''Bukang Liwayway''|| || Armando Crisostomo, [[Rogelio de la Rosa]], Gerardo de Leon, Mona Lisa, Ben Rubio, Maria Clara Ruiz, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Makiling''|| Gerardo de Leon || Armando Crisostomo, [[Rogelio de la Rosa]], Gerardo de Leon, Mona Lisa, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Mga Sugat ng Puso''|| Gerardo de Leon || Armando Crisostomo, [[Rogelio de la Rosa]], Gerardo de Leon, Mona Lisa, Ben Rubio, Maria Clara Ruiz, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || Romansa || |- |''Sanggumay''|| Mar I. Esmeralda ||Angel Esmeralda, Yolanda Marquez, Purita Sta. Maria || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Alipin ng Palad''|| Octavio Silos || Miguel Anzures, Soledad Aquino, Andres Centenera, [[Rudy Concepcion]], [[Tita Duran]], Rosario Moreno, Nati Rubi || [[Sampaguita Pictures]] || Drama || |- |''Mariang Alimango''|| || [[Mila del Sol]], [[Tita Duran]], Amanding Montes || X'Otic Films || || |- |''[[Paru-Parong Bukid|Paruparong Bukid]]''|| Octavio Silos || Elsa Oria, [[Rudy Concepcion]], Teddy Benavidez, Nati Rubi, Soledad Aquino, Jose Gonzales || [[Sampaguita Pictures]] || Drama || |- |''Dasalang Perlas''|| Mar I. Esmeralda || [[Tito Arevalo]], Gerardo de Leon, [[Angel Esmeralda]], [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Estela Mari, Patsy, Purita Sta. Maria || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Carmelita''|| Mar I. Esmeralda || [[Florentino Ballecer]], [[Conrado Conde]], Reynaldo Dante, Amelita Sol, Tolindoy || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Lakambini''|| Tor Villano || Dely Atay-atayan, [[Andoy Balunbalunan|Andoy Balun-balunan]], [[Ricardo Brillantes]], Armando Rosal, Purita Sta. Maria || Cervatina Filipina || Drama, romansa|| |- |''Binatang Bukid''|| Mar I. Esmeralda || Corazon Noble, Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Estela Mari, Purita Sta. Maria, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || Drama, musikal, romansa || |- |''Dalagang Silangan''|| Tor Villano || [[Florentino Ballecer]], [[Manuel Barbeyto]], [[Rosa del Rosario]], Pedro Faustino, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || Drama || |- |''Arimunding-munding''|| Tor Villano || [[Florentino Ballecer]], [[Manuel Barbeyto]], Pacita del Rio, Jose Padilla, Jr., Carlos Padilla, Sr., [[Pugo (artista)|Pugo]], [[Carmen Rosales]], Gregorio Ticman, Togo || Excelsior Films || Drama || |- |''Pugad ng Agila''|| || Armando Crisostomo, Don Dano, Lucita Goyena|| Parlatone Hispano Filipino || || Ginamit ang himig ng temang awitin ng pelikulang digmaan na ito upang maging awiting Pasko, "Ang Pasko Ay Sumapit." Orihinal na nilikha ang temang awitin ng pelikulang ito ng artistang si Josefino Cenizal. |- |''Ligaw na Bituin''|| Tor Villano || Norma del Rosario, Cecilio Joaquin, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''Ako'y Maghihintay''|| Tor Villano || Pacita del Rio, Bert LeRoy, Rolando Liwanag, Maria Miranda, Pugo, Togo || Excelsior Films || Komedya || |- |''Dahong Lagas''|| Carlos Vander Tolosa || Yolanda Marquez, [[Ely Ramos]], Andres Centenera, Nati Rubi, Miguel Anzures, Soledad Aquino, Precioso Palma, Billy Surot Viscarra, Lita Zabala || [[Sampaguita Pictures]] || Musikal || |- |''Mahiwagang Binibini (Ang Kiri)''|| Serafin de los Angeles || [[Atang de la Rama]], Precioso Palma, [[Carmen Rosales]], Nilo Barredo, Gregorio Ticman, [[Florentino Ballecer]], Conrado Santiago || Diwata Films, <br /> Excelsior Films || Drama || Unang pelikula ni Carmen Rosales |- |''Mutya ng Katipunan''|| ||[[Ricardo Brillantes]], Arsenia Francisco || Liwayway || Biopic || |- |''Ruben''|| Mar I. Esmeralda || Armando Crisostomo, Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Purita Sta. Maria || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Ang Kamay na Bakal''|| Ernesto C. Lopez || Jose Padilla, Jr., Lilia Vizconde, Andres Guevara, Patria Rosal, Salvador Zaragoza, Miguel Anzures, Juanita Angeles, Guillermo Carls, Ben de Luna|| Filippine Productions || Drama || |- |''Doña Clara''|| || Jaime Castellvi, Jose Inigo, Lilia Vizconde || Filippine Productions || Drama || |- |''Bayan at Pag-ibig''|| Ramon Estella || [[Bayani Casimiro]], Bert LeRoy, Luningning, Jose Cris Soto || Excelsior Films || || |- |''Biyaya ni Bathala''|| || [[Florentino Ballecer]], [[Rosa del Rosario]], Cecilio Joaquin, Rolando Liwanag, Rita Rivera, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || Action || |- |''Kalapating Puti''|| Guillermo J. Icasiano || [[Florentino Ballecer]], Guillermo Carls, [[Rosa del Rosario]], Paula Maurat, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || Action || |- |''Hatol ng Mataas na Langit''|| || [[Fernando Poe, Sr.]], Gregorio Ticman || X'Otic Films || || |- |''Walang Pangalan''|| Carlos Padilla, Sr. || Rudy Concepcion, Armando Crisostomo, [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Ben Rubio, Gregorio Ticman || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Ang Batang Tulisan''|| Rod Avlas || Miguel Anzures, [[Narding Anzures]], [[Manuel Barbeyto]], Pedro Faustino, Corazon Noble, [[Mary Walter]] || Binatang Parang, <br /> Filippine Productions || Drama || |- |''Madaling Araw''|| Carlos Vander Tolosa || Elsa Oria, [[Ely Ramos]], Yolanda Marquez, Teddy Benavidez, Ernesto La Guardia, Precioso Palma, Manuel Eloriaga, Nati Rubi, Billy Vizcarra, Quiel Segovia, Joaquin Gavino || [[Sampaguita Pictures]] || Musikal || |- |''Ay! Kalisud''|| Manuel Silos || Fely Vallejo, Jose Inigo, Miguel Anzures || Filippine Productions || || |- |''Binatang Parang''|| Rod Avlas || || || || |- |''Bulaklak ng Luha''|| || Nela Alvarez, Miguel Anzures, Alipio Silverio, Gregorio Ticman|| Philippine National Pictures || Drama || |- |''Himagsikan ng Puso''|| Manuel Silos || [[Rosa Aguirre]], Miguel Anzures, Teddy Benavidez, [[Rudy Concepcion]], Horacio Morelos || [[Sampaguita Pictures]] || Drama, romansa || |- |''Dahil sa Pag-ibig''|| || Nela Alvarez, Ben Rubio || Luzon Motion Pictures || Romansa || |- |''Isang Halik Lamang''|| Mar I. Esmeralda || [[Tito Arevalo]], Gerardo de Leon, Oscar del Rosario, Angel Esmeralda, Estela Mari, Edo Nagali, Purita Sta. Maria|| Parlatone Hispano Filipino || Romansa || |- |''Dalagang Luksa''|| || Armando Crisostomo, Reynaldo Dante, Maria Clara Ruiz || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Dugong Hinugasan''|| Tor Villano || Corazon Noble, [[Fidel de Castro]], Ricardo de Soto, Pedro Faustino, Eduardo Infante|| Filippine Productions || Drama || |- |''Dolores''|| Consuelo P. Osorio, Salvador Osorio || Lina Alva, Armando Crisostomo, Reynaldo Dante, Rosa del Mar || Parlatone Hispano Filipino || Drama || Ipinakilala si Rosa del Mar sa pelikulang ito |- |''Ang Maya''|| || Consuelo Salazar, [[Fernando Poe, Sr.]] || Excelsior Films || || |- |''Celia at Balagtas''|| Gregorio Fernandez || Reynaldo Dante, Gloria Imperial, Maria Clara Ruiz || Excelsior Films || || |- |''El Secreto de la Confesión'' || Don Dano || [[Armando Villa]], Rosa María, Nita Farias, Mario de Cordova, Mari del Sol, Julio Gonzales, Eliseo Carvajal, Rosita Gariz|| Parlatone Hispano Filipino || Drama ||Unang pelikulang Pilipino na sinalita at inawit sa [[Wikang Kastila|Kastila]] |- |''Mapait na Lihim''|| || [[Rosa Aguirre]], Alfonso Carvajal, [[Rudy Concepcion]], Rosario Moreno, Sylvia Rosales, Nati Rubi|| [[Sampaguita Pictures]] || || |- | {{Year header}} | '''1939''' |- |''Walang Sugat''|| Enrique Herrera-Davila|| [[Rosa del Rosario]], [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || Musikal || Unang pagdidirehe ni Enrique Herrera-Davila |- |''Tunay na Ina''|| Octavio Silos || Rosario Moreno, [[Rudy Concepcion]], [[Tita Duran]], Quiel Segovia, Nati Rubi, Precioso Palma, [[Naty Bernardo]], Joaquin Gavino, Mercedes de Gavino || Excelsior Films || Drama || Isa sa apat na pelikula bago ang digmaan na nakaligtas sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig |- |''Sakay''|| Lamberto V. Avellana || Salvador Zaragoza, [[Leopoldo Salcedo]], Joseph de Cordova, Arsenia Francisco, Ben Perez || Filippine Productions || || |- |''Ikaw ang Dahilan''|| Tor Villano || [[Leopoldo Salcedo]], Rosita Rivera, [[Manuel Barbeyto]], Jose Luz Bernardo || Sanggumay Pictures || Drama || |- |''Lagot na Kuwintas''|| Carlos Padilla, Sr. || Rosario Moreno, [[Rogelio de la Rosa]], Sylvia Rosales, Ernesto La Guardia, Miguel Anzures, Soledad Aquino, Nati Rubi, Precioso Palma, Billy Vizcarra, Joaquin Gavino, Patring Gomez || [[Sampaguita Pictures]] || || |- |''Giliw Ko''|| Carlos Vander Tolosa || [[Ely Ramos]], [[Fernando Poe, Sr.]], [[Mila del Sol]], [[Mona Lisa (artista)|Mona Lisa]], Ben Rubio, Precioso Palma, Cecilio Joaquin || Carlos Vander Tolosa Production, <br /> [[LVN Pictures]] || Musikal, romansa || Ito ang unang pelikulang prinodyus ng istudyo pampelikula at kompanyang produksyon na [[LVN Pictures |LVN Pictures Inc.]] |- |''Batas ng Salapi''|| Cecilio Joaquin || Ricardo de Soto, Cecilio Joaquin, Virginia Salcedo || Oriental Pictures || || |- |''Kataksilan''|| Eliseo Carvajal || Alfonso Carvajal, Armando Crisostomo, Virginia Salcedo || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Tawag ng Bayan''|| || [[Ricardo Brillantes]], Arsenia Francisco || Liwayway, <br /> Manansala Films || || |- |''Walang Tahanan''|| Carlos Padilla, Sr. || [[Rosa Aguirre]], [[Rudy Concepcion]], Yolanda Marquez, Carlos Padilla, Sr., Sylvia Rosales, Armando Villa, Billy Surot Viscarra || [[Sampaguita Pictures]] || || |- |''Lihim ng Dagat-dagatan''|| Juan Pedro De Tavera || Lina Alva, [[Tito Arevalo]], Armando Crisostomo, Angel Esmeralda || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Yaman ng Mahirap''|| Carmen Concha || Angel Esmeralda, [[Tito Arevalo]], Mercedes Ponce, Antonina Hernandez, [[Tita Duran]], [[Armida Siguion-Reyna]] || Parlatone Hispano Filipino || Drama || Ito ang unang pelikula ni Armida Siguion-Reyna bilang artista na 8 taong gulang pa lamang noong panahon na iyon. |- |''Pag-ibig ng Isang Ina''|| [[Fermin Barva]] || [[Manuel Barbeyto]], Pacita del Rio, Cecilio Joaquin, Rolando Liwanag, Torcuato Reyes, Virginia Salcedo || <small> Philippines Artist Guild </small> || Drama || |- |''Ruisenor''|| Mar I. Esmeralda || Purita Sta. Maria, Gerardo de Leon, Moneng Ilagan, Patsy, Estela Mari, Honor Ilagan, Edo Nagali, Ramon Estella || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Siya'y Aking Anak''|| Carlos Padilla, Sr. || Miguel Anzures, Jose Luz Bernardo, [[Naty Bernardo]], Maria Miranda, Rosario Moreno, Carlos Padilla, Sr., Fernando Royo, Quiel Segovia || [[Sampaguita Pictures]] || || |- |''Punit na Bandila''|| || [[Andres Centenera]], Lucita Goyena, Amanding Montes, [[Fernando Poe, Sr.]], Jose Troni || X'Otic Films || || |- |''Leron Leron Sinta''|| || Lucita Goyena, [[Fernando Poe, Sr.]] || X'Otic Films || Romansa || |- |''Mayroon nga Bang Diyos?'' || Guillermo J. Icasiano || [[Leopoldo Salcedo]], [[Naty Bernardo]], Rolando Liwanag, Cita Della, [[Manuel Barbeyto]], Pedro Faustino || Filippine Productions || Komedya, romansa || Tinampok dito ang mga awiting "Ako'y Aawit" at "Kay Ligaya ng Mabuhay" |- |''Ama at Anak''|| [[Gerardo De Leon]] || [[Tito Arevalo]], Armando Crisostomo, [[Gerardo De Leon]], Eduardo Infante, Virginia Salcedo || Parlatone Hispano Filipino || || |- |''Azucena''|| || Arsenia Francisco, Rosario Lam, Rolando Liwanag, [[Pugo (artista)|Pugo]], Victor Sevilla, [[Togo (comedian)|Togo]], Paco Zamora || Excelsior Films || || |- |''Hanggang Langit''|| Ted Del Rio || Cecilio Joaquin, [[Fernando Poe, Sr.]], Ben Rubio || Manila Film Productions || || |- |''Naglahong Dambana''|| || [[Rosa del Rosario]], Lilian Velez || || || |- |''Gabay ng Magulang''|| || [[Rosa Aguirre]], [[Rudy Concepcion]], Yolanda Marquez, Sylvia Rosales, Fernando Royo || [[Sampaguita Pictures]] || Drama || |- |''Mga Anak ng Lansangan''|| Tor Villano || [[Manuel Barbeyto]], Sonia Bella, [[Jaime de la Rosa]], Andres Guevarra, Lino Lerma, Rolando Liwanag, Gregorio Ticman || Eastern Pictures || Drama || |- |''Bertolo Balodoy''|| || || Americo-Filipino || Aksyon || Unang pelikula sa katimugang Pilipinas sa labas ng [[Luzon]]; unang pelikulang Bisaya na kinunan sa [[Cebu]] at [[Iloilo]]. |- |''Ay! Monang''|| Manuel Silos || Manuel Silos, [[Monang Carvajal]] || [[Sampaguita Pictures]] || Biopic || |- |''Matamis na Kasinungalingan''|| || Pacita del Rio, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || || |- |''Kuwintas na Ginto''|| Tor Villano || Arsenia Francisco, Ernesto La Guardia, [[Pugo (artista)|Pugo]], Nati Rubi, Togo, Paco Zamora || Excelsior Films || Komedya || |- |''Ang Kaban ng Tipan''|| || [[Andres Centenera]], Reynaldo Dante, Lucita Goyena, Luningning, Amanding Montes || X'Otic Films || Drama, romansa || |- |''Mabangong Bulaklak''|| || Jose Luz Bernardo, Rosa del Mar, Cecilio Joaquin, Elsa Oria, [[Fernando Poe, Sr.]], [[Leopoldo Salcedo]] || LVN Pictures || Romansa || |- |''Langit sa Karimlan''|| || Reynaldo Dante, Gerardo de Leon, Angel Esmeralda, Virginia Salcedo || Parlatone Hispano Filipino || Romansa || |- |''Biyak na Bato''|| Fausto J. Galauran || [[Fernando Poe, Sr.]], Lucita Goyena, Serafin Garcia, Luningning, Precioso Palma, Cecilio Joaquin, Rolando Liwanag, Martina Jimenez, Juanito Lazaga, Matty Torres, Pedro Martinez, Andres Centenera, Serafin Garcia, Ben Rubio || X'Otic Films || Aksyon || |- |''Anak ng Hinagpis''|| Manuel Silos || Katy de la Cruz, [[Etang Discher]], [[Tita Duran]], Pedro Faustino, Corazon Noble, [[Leopoldo Salcedo]] || Filippine Productions || Drama || |- |''Ang Magsasampaguita''|| || [[Rosa Aguirre]], Miguel Anzures, [[Narding Anzures]], [[Tita Duran]], Carmen Martinez, Corazon Noble, Dina Valle || [[Sampaguita Pictures]] || || |- |''Dalisay''|| Manuel Silos || [[Rogelio de la Rosa]], Ernesto La Guardia, Corazon Noble, Nati Rubi, Quiel Segovia, Fely Vallejo || [[Sampaguita Pictures]] || Drama, musikal, romansa || Unang pelikulang Pilipino kung saan ang premyer ay dinaluhan ng kasalukuyang umuupong [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo]]. Pinanood ito ni Pangulong [[Manuel L. Quezon]] kasama ang kanyang pamilya. |- |''Nagkaisang Landas''|| Carmen Concha || [[Rogelio dela Rosa]], Lydia Leynes, Reynaldo Dante, Carman Bernabe, Mercedes Ponce, Conchita Veles, Edo Baagali || Parlatone Hispano Filipino || Drama || |- |''Pasang Krus''|| Octavio Silos || Corazon Noble, [[Rogelio dela Rosa]], [[Rosa Aguirre]], [[Justina David]], Carmen Martinez, Nati Rubi, Billy Surot Viscarra, Salvador Tinsay, Francisco Monroy || [[Sampaguita Pictures]] || Drama || |- |''Takip Silim''|| Don Dano || [[Carmen Rosales]], [[Rogelio dela Rosa]], [[Rosa Aguirre]], [[Lota Delgado]], Miguel Anzures, Gregorio Fernandez, Precioso Palma, Jose Luna || [[Sampaguita Pictures]] || Drama, musikal || |- |''Tatlong Pagkabirhen''|| Gregorio Fernandez || [[Andres Centenera]], Reynaldo Dante, [[Tita Duran]], Lucita Goyena || X'Otic Films || Drama || |- |''Tigre (Ang Taong Halimaw)'' || || || Sampaguita Pictures || |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] km3p6o7n8bnol57k58grehkjm978iy3 Talaan ng mga pelikulang Pilipino ng dekada 2010 0 314247 2205764 2200035 2026-05-01T10:56:34Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205764 wikitext text/x-wiki {{Expand list|date=Disyembre 2021}} {{Filipino film list}} Isa itong '''talaan ng mga [[pelikulang Pilipino]] ng dekada 2010'''. Para sa pagkakaayos ng pelikula mula A hanggang Z, tingnan ang '''[[:Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]]'''. ==2010== {| class="wikitable" |- ! Pamagat !! Direktor !! Mga tauhan !! Kaurian !! Istudiyo !! Petsa ng paglabas |- | ''666'' || Honey Blanca, Celso Ad. Castillo || Roldan Aquino, Honey Blanca, Crystal Castillo, Cris Daluz, Jaclyn Jose, [[Brando Legaspi]], Lovely Rivero||Katatakutan || Honey Blanca Productions || Hulyo 7 |- |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' ||Wenn V. Deramas ||[[Ai-Ai de las Alas]], [[Eugene Domingo]], [[Marvin Agustin]], [[Nikki Valdez]], [[Carlo Aquino]], [[Alwyn Uytingco]], [[Shaina Magdayao]], Serena Dalrymple, Jiro Manio, [[Xyriel Manabat]], [[Kaye Abad]] ||Komedya ||[[Star Cinema]] || Disyembre 25 |- |''Antipo'' ||Joseph Laban ||Roderick Cabrido ||Drama; Maikling buhay na aksyon || ||Mayo 2010, sa ''[[Cannes Film Festival]]'' |- |''Babe, I Love You'' ||Mae Cruz ||[[Anne Curtis]], [[Sam Milby]] ||Romansa ||[[Star Cinema]] at [[Viva Films|VIVA Films]]|| Abril 3 |- |''Cinco'' ||Frasco Mortiz<br>Enrico Santos<br>Cathy Garcia-Molina<br>Ato Bautista<br>Nick Olanka ||Mariel Rodriguez, [[Rayver Cruz]], [[Maja Salvador]], Jodi Sta. Maria-Lacson, [[Zanjoe Marudo]], [[Pokwang]], [[Sam Concepcion]], [[AJ Perez]] ||Katatakutan ||[[Star Cinema]] || Hulyo 14 |- |''Dalaw'' ||Dondon Santos ||[[Kris Aquino]], [[Diether Ocampo]], [[Alessandra De Rossi]], [[Karylle]], [[Gina Pareño]], [[Empress Schuck]], [[Bernard Palanca]], [[Precious Lara Quigaman]] ||Katatakutan, Nakakasabik ||[[Star Cinema]] at CineMedia || Disyembre 25 |- |''Father Jejemon'' ||Frank Gray, Jr. ||[[Dolphy]] ||Komedya ||RVQ Productions || Disyembre 25 |- |''[[Hating Kapatid]]'' ||Wenn V. Deramas ||[[Judy Ann Santos]], [[Sarah Geronimo]] ||Drama, Komedya ||VIVA Films || Hulyo 21 |- |''Here Comes the Bride'' ||Chris Martinez ||[[Eugene Domingo]], [[Angelica Panganiban]], [[John Lapus]], Tuesday Vargas, Jaime Fabregas ||Komedya, Adultong Komedya ||[[Star Cinema]], OctoArts Films at Quantum Films || Mayo 12 |- |''I Do'' ||Veronica B. Velasco ||[[Enchong Dee]], [[Erich Gonzales]], [[Pokwang]], [[Melai Cantiveros]] ||Drama ||[[Star Cinema]] || Setyembre 29 |- |''I'll Be There'' ||Maryo J. Delos Reyes ||[[Gabby Concepcion]], [[KC Concepcion]], [[Jericho Rosales]] ||Drama ||[[Star Cinema]] || Hunyo 16 |- |''In Your Eyes'' ||[[Mac Alejandre]] ||[[Anne Curtis]], [[Claudine Barretto]], [[Richard Gutierrez]] ||Romansa, Drama ||[[GMA Films]] at VIVA Films || Agosto 18 |- |''Mamarazzi''||Joel Lamangan ||[[Eugene Domingo]], [[John Lapus]], [[AJ Perez]], [[Andi Eigenmann]] ||Komedya ||[[Regal Entertainment]] || Agosto 25 |- |''[[My Amnesia Girl]]''||Cathy Garcia-Molina ||[[John Lloyd Cruz]], [[Toni Gonzaga]] ||Romantikong Komedya ||[[Star Cinema]] || Nobyembre 24 |- |''Miss You like Crazy'' ||Cathy Garcia-Molina ||[[John Lloyd Cruz]], [[Bea Alonzo]], [[Maricar Reyes]] ||Romansa ||[[Star Cinema]] || Pebrero 24 |- |''[[Noy (film)|Noy]]'' ||Dondon Santos ||[[Coco Martin]], [[Cherry Pie Picache]], Joem Bascon ||Dokomentaryo, Drama ||[[Star Cinema]] at CineMedia || Hunyo 2 |- |''Paano na Kaya'' ||Ruel S. Bayani ||[[Gerald Anderson]], [[Kim Chiu]], [[Melissa Ricks]] ||Romansa, Drama ||[[Star Cinema]] || Enero 27 |- |''Petrang Kabayo'' ||Wenn V. Deramas ||[[Vice Ganda]], [[Luis Manzano]], [[Gloria Romero]], [[Tom Rodriguez]], [[Sam Pinto]]||Komedya||[[Viva Films|VIVA Films]]|| Oktubre 13 |- |''Rosario'' ||[[Albert Martinez]] ||[[Jennylyn Mercado]], Dennis Trillo, Yul Servo, Sid Lucero, Isabel Oli ||Drama, Epiko||Cinemabuhay International at Studio 5 || Disyembre 25 |- |''RPG Metanoia'' ||Louie Suarez ||[[Zaijian Jaranilla]], [[Aga Muhlach]], [[Eugene Domingo]], [[Vhong Navarro]] ||Pakikipagsapalaran, Pantasya ||[[Star Cinema]], Ambient Media at Thaumatrope Animation||Disyembre 25 |- |''[[Sa 'yo Lamang]]'' ||[[Laurice Guillen]] ||[[Lorna Tolentino]], [[Christopher de Leon]], [[Bea Alonzo]], [[Coco Martin]], [[Diether Ocampo]], [[Enchong Dee]], [[Shaina Magdayao]], [[Zanjoe Marudo]]||Drama||[[Star Cinema]] || Setyembre 1 |- |''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle and Roll XII]]'' ||[[Zoren Legaspi]]<br>Topel Lee<br>Jerrold Tarog ||[[Shaina Magdayao]], [[Andi Eigenmann]], [[Carla Abellana]], [[Rayver Cruz]], [[John Lapus]], Sid Lucero, [[Nash Aguas]], [[Ricky Davao]] ||[[Horror film|Katatakutan]] ||[[Regal Entertainment]] || Disyembre 25 |- |''Si Agimat at si Enteng Kabisote''||Tony Y. Reyes ||[[Vic Sotto]], [[Bong Revilla]], [[Gwen Zamora]], [[Sam Pinto]], [[Jillian Ward]]||Komedya, Aksyon||[[GMA Films]], [[APT Entertainment]], M-Zet Productions, OctoArts Films at Imus Productions || Disyembre 25 |- |''[[Till My Heartaches End]]''||[[Jose Javier Reyes]] ||[[Gerald Anderson]], [[Kim Chiu]]||Romansa, Drama||[[Star Cinema]] || Oktubre 27 |- |''White House''||Topel Lee ||[[Gabby Concepcion]], [[Maricar Reyes]], [[Iza Calzado]], Janus del Prado, Mo Twister, [[Lovi Poe]], Sarah Lahbati, [[Megan Young]]||Katatakutan||[[Regal Entertainment]] || Oktubre 20 |- |''Working Girls''|| [[Jose Javier Reyes]] ||[[Eugene Domingo]], [[Iza Calzado]], [[Ruffa Gutierrez]], [[Jennylyn Mercado]], Cristine Reyes, [[Eula Valdez]], [[Bianca King]]||Romantikong Komedya||[[GMA Films]], [[Viva Films|VIVA Films]] at Unitel Pictures || Abril 21 |- |''You to Me Are Everything''|| [[Mark A. Reyes]] ||[[Marian Rivera]], [[Dingdong Dantes]]||Romantikong Komedya||[[GMA Films]] at [[Regal Entertainment]] || Mayo 5 |} ==2011== {| class="wikitable" |- ! style="width:20%;" | Pamagat ! style="width:15%;" | Direktor ! style="width:30%;" | Mga tauhan ! style="width:10%;" | Kaurian ! style="width:10%;" | Petsa ng paglabas ! style="width:15%;" | Istudiyo |- |''The Adventures of Pureza: Queen of the Riles'' ||Soxie H. Topacio ||[[Melai Cantiveros]], [[Jason Francisco]], [[Martin del Rosario]], Bianca Manalo, [[Joem Bascon]] ||Komedya ||Hulyo 13 ||Sine Screen, [[Star Cinema]] |- |''Amigo'' || John Sayles || [[Joel Torre]], Chris Cooper ||Drama || Hulyo 6 ||Variance Films |- |''Ang Babae Sa Septic Tank'' ||Marlon Rivera ||[[Eugene Domingo]] ||Komedya ||Hulyo 15 ||Cinemalaya, Martinez Rivera Films, Quantum Films, Straight Shooters Media, Inc. |- | ''[[Panday (komiks)|Ang Panday 2]]'' ||Mac Alejandre ||[[Bong Revilla]], [[Phillip Salvador]], [[Marian Rivera]], [[Iza Calzado]], [[Rhian Ramos]], [[Eddie Garcia]] ||Aksyon, [[Fantasy|Pantasya]]-Pakikipagsapalaran ||Disyembre 25 ||[[GMA Films]], Imus Productions |- |''Bulong'' ||Chito S. Roño ||[[Vhong Navarro]], [[Angelica Panganiban]] ||[[Horror film|Katatakutan]], [[Comedy|Komedya]] ||Pebrero 2 ||[[Star Cinema]] |- |''Catch Me... I'm in Love'' ||Mae Czarina Cruz ||[[Sarah Geronimo]], [[Gerald Anderson]] ||Romansa, [[Drama]] ||Marso 23 ||[[Star Cinema]], VIVA Films |- | ''Enteng ng Ina Mo!'' ||Tony Y. Reyes ||[[Vic Sotto]], [[Ai-Ai delas Alas]] ||Aksyon, [[Fantasy|Pantasya]]-Pakikipagsapalaran, [[Comedy|Komedya]], [[Drama]] ||Disyembre 25 ||[[Star Cinema]], OctoArts Films, M-Zet TV Productions Inc., [[APT Entertainment]] |- |''Forever and a Day'' ||Cathy Garcia-Molina ||[[KC Concepcion]], [[Sam Milby]] ||[[Drama]], Romansa ||Hunyo 15 ||[[Star Cinema]] |- |''Ikaw Ang Pag-ibig'' ||[[Marilou Diaz-Abaya]] ||[[Marvin Agustin]], Jomari Yllana, Ina Feleo ||[[Religious|Relihiyoso]]-[[Drama]] ||Setyembre 14 ||Archdiocese of Caceres, Marilou Diaz-Abaya Film Institute at Arts Center |- |''In the Name of Love'' ||Olivia Lamasan ||[[Angel Locsin]], [[Aga Muhlach]], [[Jake Cuenca]]||[[Drama]], Romansa ||Mayo 11 ||[[Star Cinema]] |- |''Ligo na Ü, Lapit na Me'' ||Erick Salud ||[[Edgar Allan Guzman]], [[Mercedes Cabral]] ||[[Comedy|Komedya]], [[Drama]] ||Hulyo 18 ||Cinemalaya, Noel Ferrer Productions |- | ''Manila Kingpin: The Asiong Salonga Story'' || Tikoy Aguiluz<br>Gary dela Cruz || [[E. R. Ejercito|George "E.R" Estregan]], [[Carla Abellana]] || Krimen, drama || Disyembre 25 || Scenema Concept International, [[Viva Films|VIVA Films]] |- | ''My Househusband (Ikaw Na!)'' || [[Jose Javier Reyes]] || [[Judy Ann Santos]], [[Ryan Agoncillo]], [[Eugene Domingo]] || [[Comedy|Komedya]], [[Drama]] ||Disyembre 25 || |- |''My Neighbor's Wife'' || [[Jun Lana]] || [[Dennis Trillo]], [[Lovi Poe]], [[Carla Abellana]], [[Jake Cuenca]] || Drama ||Setyembre 14 ||[[Regal Entertainment]] |- |''My Valentine Girls'' || [[Dominic Zapata]], Andoy Ranay & Chris Martinez || [[Richard Gutierrez]], [[Rhian Ramos]], [[Lovi Poe]], [[Solenn Heussaff]], [[Eugene Domingo]], [[Jillian Ward]] || Romansa, [[Comedy|Komedya]] ||Pebrero 9 ||[[GMA Films]], [[Regal Entertainment]] |- |''[[No Other Woman]]'' || Ruel S. Bayani || [[Anne Curtis]], Cristine Reyes, [[Derek Ramsay]] ||[[Drama]] ||Setyembre 28 ||[[Star Cinema]], [[Viva Films|VIVA Films]] |- |''Pak! Pak! My Dr. Kwak!'' ||Tony Y. Reyes ||[[Vic Sotto]], [[Bea Alonzo]], [[Zaijan Jaranilla]], [[Xyriel Manabat]], [[Pokwang]], [[Wally Bayola]], [[Jose Manalo]] ||Komedya, Pantasya ||Abril 23 ||[[Star Cinema]], OctoArts Films, M-Zet TV Productions Inc., [[APT Entertainment]] |- |''The Unkabogable Praybeyt Benjamin'' ||Wenn V. Deramas ||[[Vice Ganda]], [[Derek Ramsay]] ||Komedya, Aksyon, Pantasya ||Oktubre 26 ||[[Star Cinema]], VIVA Films |- |''Rakenrol'' ||Quark Henares ||[[Jason Abalos]], [[Glaiza de Castro]] ||[[Comedy|Komedya]] || Setyembre 21 || |- |''The Road'' ||[[Yam Laranas]] ||[[Rhian Ramos]], [[Carmina Villaroel]], [[Marvin Agustin]], [[TJ Trinidad]] ||[[Horror film|Katatakutan]], Pananabik ||Nobyembre 30 ||[[GMA Films]] |- |''Ang Sayaw ng Dalawang Kaliwang Paa'' || Alvin Yapan ||[[Paulo Avelino]], [[Rocco Nacino]] ||[[Drama]] || Oktubre 26 || |- | ''Segunda Mano'' ||Joyce Bernal ||[[Kris Aquino]], [[Angelica Panganiban]], [[Dingdong Dantes]]|| [[Horror film|Katatakutan]], Nakakasabik ||Disyembre 25 ||[[Star Cinema]], AgostoDos Pictures, MJM Productions, Inc. |- | ''Shake, Rattle & Roll 13'' || Chris Martinez, Richard Somes, Jerrold Tarog ||[[Maricar Reyes]], [[Bugoy Cariño]], [[Zanjoe Marudo]], [[Kathryn Bernardo]], [[Louise delos Reyes]], [[Eugene Domingo]] ||[[Horror film|Katatakutan]] ||Disyembre 25 ||[[Regal Entertainment]] |- |''Temptation Island'' ||Chris Martinez ||[[Marian Rivera]], [[Heart Evangelista]], [[Lovi Poe]], [[Solenn Heussaff]] ||[[Comedy|Komedya]] ||Hulyo 6 ||[[GMA Films]], [[Regal Entertainment]] |- |''Thelma'' ||Paul Soriano ||[[Maja Salvador]] ||[[Drama]] ||Setyembre 7 ||TimeHorizon Pictures, Abracadabra, Underground Logic |- |''Third World Happy''||EJ Salcedo||[[Sam Milby]], [[Jodi Sta. Maria]]||Drama ||Mayo 25 ||Cinema One Originals |- |''Tum: My Pledge of Love'' ||[[Robin Padilla]] ||[[Robin Padilla]], Mariel Rodriguez ||[[Drama]] ||Abril 6 ||Liwanag ng Kapayapaan Foundation Philippines, R.R. Foundation India |- |''Tween Academy: Class of 2012'' ||Mark Reyes ||[[Elmo Magalona]], [[Barbie Forteza]], [[Bea Binene]] ||[[Drama]] ||Agosto 24 ||[[GMA Films]], SM Development Corporation |- |''[[Tumbok]]'' ||Topel Lee ||Cristine Reyes, [[Carlo Aquino]] ||Katatakutan ||Mayo 4 ||[[Viva Films|VIVA Films]] |- |''Way Back Home'' ||Jerry Lopez Sineneng ||[[Kathryn Bernardo]], [[Julia Montes]] ||[[Drama]] ||Agosto 17 ||[[Star Cinema]] |- |''Wedding Tayo, Wedding Hindi'' ||Jose Javier Reyes ||[[Toni Gonzaga]], [[Eugene Domingo]], [[Zanjoe Marudo]], [[Wendell Ramos]] ||[[Comedy|Komedya]] ||Agosto 31 ||[[Star Cinema]], OctoArts Films |- |''Who's That Girl'' ||Wenn V. Deramas ||[[Luis Manzano]], [[Anne Curtis]], [[Eugene Domingo]] ||Romansa, [[Comedy|Komedya]] ||Marso 2 ||[[Viva Films|VIVA Films]] |- |''Won't Last A Day Without You''||Raz Dela Torre ||[[Sarah Geronimo]], [[Gerald Anderson]] ||Romansa, [[Comedy|Komedya]] ||Nobyembre 30 ||[[Star Cinema]], VIVA Films |- | ''Yesterday, Today, Tomorrow'' ||[[Jun Lana]] ||[[Maricel Soriano]], [[Gabby Concepcion]] ||Drama ||Disyembre 25 ||[[Regal Entertainment]] |- |''Zombadings 1: Patayin sa Shokot si Remington'' ||Jade Castro ||[[Lauren Young]], [[Mart Escudero|Martin Escudero]]||[[Horror film|Katatakutan]], [[Comedy|Komedya]] ||Agosto 31 ||Origin8Media |} ==2012== {| class="wikitable sortable" |+ "align=bottom" | |- style="background:#b0e0e6; text-align:center" ! colspan="2" | Nagbukas ! style="width:17%"| Pamagat ! style="width:16%"| Direktor ! Mga gumanap ! Kaurian |- | rowspan="2" |'''E''' '''N''' '''E''' '''R''' '''O''' | 8 |''A Mother's Story''|| John D. Lazatin || [[Pokwang]], [[Rayver Cruz]]||Drama |- | 25 |''My Cactus Heart''|| Enrico Santos || [[Maja Salvador]], [[Matteo Guidicelli]], [[Xian Lim]] ||Romansa, Drama |- | rowspan="3" |'''P''' '''E''' '''B''' '''R''' '''E''' '''R''' '''O''' |7 |''Pintakasi''|| Lee Meily || [[Erich Gonzales]], [[JM De Guzman]], John Wayne Sace ||Drama |- | 15 |''ÜnOfficially Yours''|| Cathy Garcia-Molina || [[Angel Locsin]], [[John Lloyd Cruz]] ||Romansa, Komedya |- | 22 |''Hitman''|| [[Cesar Montano]] || [[Cesar Montano]], [[Sam Pinto]] ||Aksyon |- | rowspan="3" |'''M''' '''A''' '''R''' '''S''' '''O''' | 14 |''Corazon: Ang Unang Aswang''|| Richard Somes || [[Erich Gonzales]], [[Derek Ramsay]] ||[[horror film|Katatakutan]], Romansa |- | 14 |''My Kontrabida Girl''|| Jade Castro || [[Aljur Abrenica]], [[Rhian Ramos]] ||Romansa, Komedya |- | 21 |''The Witness''|| Muhammad Yusuf || [[Gwen Zamora]] ||[[horror film|Katatakutan]], Aksyon |- | rowspan="2" |'''A''' '''B''' '''R''' '''I''' '''L''' | 7 |''Moron 5 and the Crying Lady''||Wenn V. Deramas||[[John Lapus]], [[Luis Manzano]], [[Billy Crawford]], [[Marvin Agustin]]||Komedya |- | 18 |''Busong''||Auraeus Solito||[[Alessandra De Rossi]]||Drama |- | rowspan="3" |'''M''' '''A''' '''Y''' '''O''' | 9 |''The Mommy Returns''||Joel Lamangan||[[Ruffa Gutierrez]], [[Gabby Concepcion]], [[Pokwang]]||Komedya, Pantasya |- | 16 |''Every Breath U Take''|| Mae Czarina Cruz ||[[Piolo Pascual]], [[Angelica Panganiban]]||Romansa, Komedya |- | 30 |''Born To Love You''|| Jerome Pabocan ||[[Angeline Quinto]], [[Coco Martin]]||Romansa |- | rowspan="2" |'''H''' '''U''' '''N''' '''Y''' '''O''' | 6 |''Boy Pick-Up: The Movie''||[[Dominic Zapata]]||[[Ogie Alcasid]], [[Dennis Trillo]], [[Solenn Heussaff]]||Komedya |- | 13 |''Kimmy Dora and The Temple of Kiyeme''||Joyce Bernal||[[Eugene Domingo]]||Komedya |- |'''H''' '''U''' '''L''' '''Y''' '''O''' | 25 |''The Healing''||Chito S. Roño||[[Vilma Santos]], [[Kim Chiu]]||Pananabik, Kakasabikan |- | rowspan="7" |'''A''' '''G''' '''O''' '''S''' '''T''' '''O''' | 7 |''Posas''|| Lawrence Fajardo || Nico Antonio, Bangs Garcia||Drama |- | 15 |''Just One Summer''||[[Mac Alejandre]]||[[Elmo Magalona]], [[Julie Anne San Jose]]||Romansa, Drama |- | 15 |''The Reunion''|| Frasco Mortiz ||[[Enchong Dee]], [[Xian Lim]], [[Enrique Gil]], [[Kean Cipriano]]||Komedya, Romansa |- | 22 |''Mga Mumunting Lihim''||[[Jose Javier Reyes]]||[[Judy Ann Santos]], [[Iza Calzado]], [[Janice de Belen]], [[Agot Isidro]]||Drama |- | 22 |''Guni-Guni''|| Tara Illenburger ||[[Lovi Poe]], [[Benjamin Alves]]||[[Horror film|Katatakutan]] |- | 29 |''Amorosa''|| Topel Lee ||[[Angel Aquino]], [[Enrique Gil]]||[[Horror film|Katatakutan]] |- | 29 |''I Do Bidoo Bidoo: Heto nAPO Sila!''|| Chris Martinez ||[[Ogie Alcasid]], [[Eugene Domingo]], [[Gary Valenciano]], [[Zsa Zsa Padilla]], [[Sam Concepcion]]||Musikal, Komedya, Romansa |- | rowspan="9" |'''S''' '''E''' '''T''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 5 |''Captive ''||Brillante Mendoza||Isabelle Huppert||[[Drama]] |- | 5 |''Bwakaw ''||[[Jun Lana]]||[[Eddie Garcia]]||[[Comedy|Komedya]] |- | 12 |''Ang Nawawala ''|| Marie Jamora ||Dominic Roco, [[Dawn Zulueta]]||[[Drama]] |- | 12 |''The Mistress ''|| Olivia Lamasan ||[[Bea Alonzo]], [[John Lloyd Cruz]]||Romansa, Melodrama |- | 12 |''Graceland ''|| Ron Morales || Arnold Reyes ||[[Drama]], Aksyon |- | 19 |''Pridyider ''|| Rico Ilarde ||[[Andi Eigenmann]], [[Janice de Belen]], [[JM De Guzman]]||[[Horror film|Katatakutan]] |- | 19 |''Biktima ''||R.D. Alba||[[Cesar Montano]], [[Angel Aquino]], [[Mercedes Cabral]]||[[Drama]], Aksyon |- | 26 |''Of All the Things ''||Joyce Bernal||[[Aga Muhlach]], [[Regine Velasquez]]||Romansa, Komedya, Drama |- | 26 |''Santa Niña ''|| Emmanuel Palo ||[[Coco Martin]], [[Alessandra de Rossi]]||[[Drama]] |- | rowspan="6" |'''O''' '''K''' '''T''' '''U''' '''B''' '''R''' '''E''' | 3 |''Give Up Tomorrow ''|| Michael Collins || The story of [[Paco Larrañaga]]||Dokumentaryo |- | 10 |''This Guy's in Love with U Mare! ''||Wenn V. Deramas||[[Vice Ganda]], [[Toni Gonzaga]], [[Luis Manzano]]||[[Comedy|Komedya]] |- | 17 |''Tiktik: The Aswang Chronicles ''||Erik Matti||[[Dingdong Dantes]], [[Lovi Poe]], Ramon Bautista ||[[Horror film|Katatakutan]], Pantasya, Pakikipagsapalaran |- | 24 |''A Secret Affair ''|| Nuel Naval ||[[Anne Curtis]], [[Derek Ramsay]], [[Andi Eigenmann]]||Romansa, Drama |- | 31 |''Suddenly It's Magic ''||Rory Quintos||[[Mario Maurer]], [[Erich Gonzales]]||Romansa, Komedya |- | 31 |''Six Degrees of Separation from Lilia Cuntapay ''|| Antoinette Jadaone ||[[Lilia Cuntapay]]||[[Comedy|Komedya]], [[Drama]] |- | rowspan="4" |'''N''' '''O''' '''B''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 7 |''Madaling Araw, Mahabang Gabi ''|| Dante Nico Garcia ||[[Angelica Panganiban]], [[Kean Cipriano]], [[Glaiza de Castro]]||[[Comedy|Komedya]] |- | 21 |''[[24/7 in Love]] ''|| John Lazatin, Mae Cruz, <br />Frasco Mortiz, Dado Lumibao ||[[Piolo Pascual]], [[Bea Alonzo]], [[Zanjoe Marudo]], [[Gerald Anderson]], [[Kim Chiu]], [[John Lloyd Cruz]], [[Angelica Panganiban]], [[Sam Milby]], [[Pokwang]], [[Maja Salvador]], [[Diether Ocampo]], [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]], [[Zaijian Jaranilla]], [[Xyriel Manabat]]||Romansa, [[Comedy|Komedya]] |- | 21 |''Rigodon ''||Erik Matti||Yam Concepcion, John James Uy||Romansa, Pananabik |- | 28 |''D' Kilabots Pogi Brothers Weh?! ''|| Soxy Topacio ||[[Jose Manalo]], [[Wally Bayola]]||[[Comedy|Komedya]] |- | rowspan="12" |'''D''' '''I''' '''S''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 5 |''Supremo ''|| Richard Somes ||[[Alfred Vargas]]||Makasaysayang drama, Biopic |- | 5 |''Boundary ''|| Benito Bautista ||[[Ronnie Lazaro]], Raymond Bagatsing ||[[Drama]], Pananabik |- | 12 |''Flames of Love ''|| Gigi Alfonso ||[[Christopher de Leon]], [[Lani Mercado]], [[Dina Bonnevie]], [[Ricky Davao]]||[[Drama]] |- | 12 |''MNL 143''|| Emerson Reyes || Allan Paule, [[Joy Viado]], Gardo Versoza, Lou Veloso||Dramedy |- | 25 |''Si Agimat, Si Enteng, at Si Ako ''|| Tony Reyes ||[[Vic Sotto]], Bong Revilla, Jr., [[Judy Ann Santos]]||[[Fantasy|Pantasya]], [[Comedy|Komedya]], Pakikipagsapalaran |- | 25 |''[[El Presidente]] ''||Mark Meily||[[E.R. Ejercito]], Cristine Reyes, [[Nora Aunor]], [[Cesar Montano]]||Makasaysayang drama, Aksyon |- | 25 |''One More Try ''|| Ruel S. Bayani ||[[Angel Locsin]], [[Dingdong Dantes]], [[Angelica Panganiban]], [[Zanjoe Marudo]]||Romansa |- | 25 |''[[Shake, Rattle & Roll (seryeng pampelikula)|Shake, Rattle & Roll 14]] ''||Chito S. Roño||[[Lovi Poe]], [[Dennis Trillo]], [[Paulo Avelino]], [[Vhong Navarro]], [[Janice de Belen]], [[Herbert Bautista]]||[[Horror film|Katatakutan]] |- | 25 |''Sisterakas ''||Wenn V. Deramas||[[Kris Aquino]], [[Vice Ganda]], [[Ai-Ai de las Alas]], [[Daniel Padilla]], [[Kathryn Bernardo]]||[[Comedy|Komedya]] |- | 25 |''Sosy Problems ''||Andoy Ranay||[[Heart Evangelista]], [[Rhian Ramos]], [[Solenn Heussaff]], [[Bianca King]]||[[Comedy|Komedya]], Romansa |- | 25 |''The Strangers ''|| Lawrence Fajardo ||[[Julia Montes]], [[Enrique Gil]], [[Enchong Dee]]||[[Horror film|Katatakutan]], Kakasabikan |- | 25 |''Thy Womb ''||Brillante Mendoza||[[Nora Aunor]], Bembol Roco, [[Lovi Poe]], [[Mercedes Cabral]]||[[Drama]] |} ==2013== Higit sa 100 buong-habang pelikula ang nailabas sa Pilipinas, na karamihan sa mga ito ay malayang nai-prodyus.<ref>{{cite news | language=en|url=http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/64654-gov-vi-from-ekstra-to-alalay |title=Gov. Vi from 'ekstra' to 'alalay' |newspaper=People's Journal |date=Enero 3, 2014 |access-date=Enero 21, 2014 |author=Mario Bautista |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107101841/http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/64654-gov-vi-from-ekstra-to-alalay |archive-date=Enero 7, 2014 | language=en }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/indie-king-2013 | title=Indie is King in 2013 | newspaper=Malaya | date=Enero 6, 2014 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Mario E. Bautista | archive-date=Enero 13, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140113222435/http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/indie-king-2013 | url-status=dead }}</ref> ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#FFE5B4|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#FFDDF4|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sineng Pambansa * {{Color box|#E8C692|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa CineFilipino * {{Color box|#90EE90|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#D3D3D3|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#D8BFD8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival|MMFF New Wave Category]] * {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemanila International Film Festival–Digital Lokal * {{Color box|#ADD8E6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:100%; line-height:16px;" width="100%" |- ! colspan="2" |Nagbukas ! style="width:20%;" | Pamagat ! style="width:15%;" | Kompanyang gumawa ! style="width:40%;" | Mga tauhan at trabahador ! style="width:10%;" | Kaurian ! style="width:05%;" | Sanggunian |- | rowspan="2" |'''E''' '''N''' '''E''' '''R''' '''O''' | 23 | ''Menor de Edad'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (Direktor), Raquel Villavicencio (Iskrip at Manunulat ng Senaryo); [[Meg Imperial]], [[Ara Mina]], [[Wendell Ramos]], Chynna Ortaleza, Jaycee Parker, at Almira Muhlach | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=hu_dTtbUxIA | title=Menor De Edad Official Trailer HD | via=[[YouTube]] | work=[[Viva Films]] | date=Enero 7, 2013 | access-date=Enero 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/11355/-review---menor-de-edad--is-a-brave-film-about-a-woman-trying-to-escape-the-clutches-of-poverty | title=REVIEW: Menor de Edad is a brave film about a woman trying to escape the clutches of poverty | website=Philippine Entertainment Portal | date=Enero 24, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Mark Angelo Ching | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153338/http://www.pep.ph/guide/guide/11355/-review---menor-de-edad--is-a-brave-film-about-a-woman-trying-to-escape-the-clutches-of-poverty | url-status=dead }}</ref> |- | 30 | ''Seduction'' | Regal Films | style="text-align:left;" | Peque Gallaga (Direktor), at Aloy Adlawan (Manunulat); [[Richard Gutierrez]], [[Solenn Heussaff]], Sarah Lahbati, [[Mark Gil]], [[Jay Manalo]], [[Yayo Aguila]], at [[Al Tantay]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/01/11/895581/richard-seduced-baring-more-himself | title=Richard ‘seduced’ into baring more of himself | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Enero 11, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Nathalie Tomada}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/11396/review-richard-gutierrez-sarah-lahbati-and-solenn-heussaff-have-a-dark-love-triangle-in-seduction | title=REVIEW: Richard Gutierrez, Sarah Lahbati and Solenn Heussaff have a dark love triangle in Seduction | website=Philippine Entertainment Portal | date=Enero 31, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Mark Angelo Ching | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153344/http://www.pep.ph/guide/guide/11396/review-richard-gutierrez-sarah-lahbati-and-solenn-heussaff-have-a-dark-love-triangle-in-seduction | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="5" |'''P''' '''E''' '''B''' '''R''' '''E''' '''R''' '''O''' | rowspan="2" | 6 | ''I Love You, Pare Ko''{{ref|1a|1}} | Krix Film Productions | style="text-align:left;" | Neal Tan (Direktor), Riqui Cardema (Prodyuser at Iskrip); [[Rocco Nacino]], [[Rodjun Cruz]], Arnell Ignacio, at Tita Swarding | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite web | url=http://www.philstar.com/pang-movies/2013/01/24/900444/rocco-feel-na-feel-na-ang-pagiging-bakla | title=Rocco feel na feel na ang pagiging bakla! | publisher=[[The Philippine Star]] | work=Pilipino Star Ngayon | date=Enero 24, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Ernie Pecho | language=fil}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/news/37166/rocco-nacino-enjoys-leading-lady-role-in-latest-gay-indie-flick/1/1#focus | title=Rocco Nacino enjoys "leading lady" role in latest gay indie flick | website=Philippine Entertainment Portal | date=Enero 21, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=William R. Reyes | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153341/http://www.pep.ph/news/37166/rocco-nacino-enjoys-leading-lady-role-in-latest-gay-indie-flick/1/1#focus | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=SIeqLqguTtU | title=I Love You Pare Ko Full Trailer | via=[[YouTube]] | date=Setyembre 3, 2012 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Rocco Fellas}}</ref> |- | ''Gabriel (Ito ang Kuwento Ko)''{{ref|1b|1}} | Sun Stars Films | style="text-align:left;" | Ronald M. Rafer (Direktor); Joyce Ching, Marife Necesito, Lester Lucas, Joana Marie Tan, John Relucio, at Simon Ibarra | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=Bv0ICfrb2Ws | title=GABRIEL (Ito Ang Kuwento Ko) TRAILER | via=[[YouTube]] | date=Enero 18, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Peter Belleza}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.clickthecity.com/movies/a/17650 | title=Movie Review for Gabriel: Alien Reasoning | publisher=ClickTheCity.com | date=Pebrero 7, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Philbert Ortiz Dy | archive-date=Pebrero 1, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140201140619/http://www.clickthecity.com/movies/a/17650 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/02/09/906535/kris-will-quit-acting-after-kailangan-soap | title=Kris will quit acting after Kailangan soap | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Pebrero 9, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Ricky Lo }}</ref> |- | 13 | ''A Moment in Time'' | [[Star Cinema]], Dreamscape Cinema | style="text-align:left;" | Emmanuel Quindo Palo (Direktor), Rondel Lindayag (Manunulat ng Eksena); [[Julia Montes]], [[Coco Martin]], [[Cherie Gil]], [[Gabby Concepcion]], at [[Zsa Zsa Padilla]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/28/13/moment-time-now-cocos-biggest-hit-movie | title='A Moment in Time' now Coco's biggest hit movie | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Pebrero 28, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | archive-date=Marso 3, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130303033910/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/28/13/moment-time-now-cocos-biggest-hit-movie | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/01/25/900810/coco-julias-1st-pic-together | title=Coco & Julia’s 1st pic together | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Enero 25, 2013 | access-date=Enero 21, 2014}}</ref> |- | 20 | ''Gapang''{{ref|1c|1}} | Greendie Film Productions | style="text-align:left;" | Don Bautista (Direktor); Miguel Alcantara, TJ Alonzo, Merwin Castro, at Jacob Diaz | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2722198/ | title=Gapang | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 21, 2014}}</ref> |- | 27 | ''Alfredo S. Lim (The Untold Story)'' | CM Films | style="text-align:left;" | [[Cesar Montano]] (Direktor at Manunulat ng Eksena), Enrique Ramos (Manunulat ng Eksena); Cesar Montano, [[Alessandra de Rossi]], [[Nonie Buencamino]], Marc Abaya, [[Alwyn Uytingco]], Alvin Anson, [[Tirso Cruz III]], [[Jackie Lou Blanco]], [[Isabel Granada]], Kristel Romero | style="text-align:left;" | Biopic, Aksyon, [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en|url=http://entertainment.inquirer.net/81033/alfredo-s-lim-the-untold-story|title=Alfredo S. Lim: The untold story | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Pebrero 15, 2013|access-date=Enero 21, 2014}}</ref><ref>{{cite news | language=en|url=http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/28031-lim-hands-pirated-dvd-biopic|title=Lim hands out 'pirated' DVD of biopic|work=[[Rappler]]|date=Mayo 2, 2013|access-date=Enero 21, 2014|author=Patricia Evangelista}}</ref> |- | rowspan="3" |'''M''' '''A''' '''R''' '''S''' '''O''' | 6 | ''The Fighting Chefs'' | Rockets Productions, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | [[Ronnie Ricketts]] (Direktor); Ronnie Ricketts, [[Arci Muñoz]], [[Mark Gil]], Boy Logro, [[Vandolph Quizon]], [[Joross Gamboa]], at [[Hero Angeles]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Aksyon, [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://entertainment.inquirer.net/83183/ricketts-ph-off-piracy-watch-list | title=Ricketts: PH off piracy watch list | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Pebrero 28, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Aries B. Espinosa}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/news/37580/ronnie-ricketts-on-why-he-chose-chef-boy-logro-as-his-co-star-in-the-fighting-chefs-ldquosobrang-masa-siyardquo- | title=Ronnie Ricketts on why he chose Chef Boy Logro as his co-star in The Fighting Chefs: "Sobrang masa siya." | website=Philippine Entertainment Portal | date=Pebrero 24, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | author=Glenn Regondola | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153357/http://www.pep.ph/news/37580/ronnie-ricketts-on-why-he-chose-chef-boy-logro-as-his-co-star-in-the-fighting-chefs-ldquosobrang-masa-siyardquo- | archive-date=Pebrero 2, 2014 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en|url=http://www.tempo.com.ph/2012/07/ricketts-balik-pelikula/#.Ut5_zxCwrDc |title=Ricketts balik-pelikula |publisher=Tempo |date=Hulyo 21, 2012 |access-date=Enero 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201203407/http://www.tempo.com.ph/2012/07/ricketts-balik-pelikula/ |archive-date=Pebrero 1, 2014 }}</ref> |- | 20 | ''Pagari (Mohammad-Abdulahh)''{{ref|1d|1}} | Goldmine Entertainment Productions | style="text-align:left;" | Robby Tarroza (Direktor), Bing Nellasca (Prodyuser); Arkin del Rosario, Teejay Marquez, Via Veloso, Rose Jordan, Inigo Cruz, Mel Martinez, Marlon Mance, at Fiona McKenzi | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://ph.news.yahoo.com/pagari-timely-relevant-movie-friendship-205327629.html | title=‘Pagari,’ A Timely And Relevant Movie About Friendship | publisher=[[Yahoo! News|Yahoo! News Philippines]] | work=[[Manila Bulletin]] | date=Marso 19, 2013 | access-date=Enero 21, 2014}}</ref> |- | 30 | ''It Takes a Man and a Woman'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Cathy Garcia-Molina (Direktor), Carmi Raymundo (Manunulat at Manunulat ng Eksena); [[John Lloyd Cruz]], [[Sarah Geronimo]], Isabelle Daza, Rowell Santiago, Johnny Revilla, Bing Pimentel, [[Al Tantay]], Irma Adlawan, [[Miles Ocampo]], Andrei Garcia, [[Matet de Leon]], [[Joross Gamboa]], Gio Alvarez, at [[Guji Lorenzana]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[comedy|Komedya]], [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/30/13/long-lines-it-takes-man-and-woman-opening | title=Long lines for 'It Takes a Man and a Woman' opening | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Marso 30, 2013 | access-date=Enero 21, 2014 | archive-date=Pebrero 27, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140227123254/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/30/13/long-lines-it-takes-man-and-woman-opening | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |'''A''' '''B''' '''R''' '''I''' '''L''' | 10 | ''Bad Romance''{{ref|1e|1}} | ArgonVision | style="text-align:left;" | Ian Del Carmen (Direktor), Irvin Malcolm (Manunulat ng Eksena); [[Janelle Manahan]], Mercedes Cabral, [[Aiza Seguerra]], Rey PJ Abellana, [[Archie Alemania]], Jayson Gainza, [[Ogie Diaz]], Raul Morit, Flor Salanga, Karen Gallman, at Francis Lopez | style="text-align:left;" | Romansa, [[comedy|Komedya]], Nakakanabik, Pananabik |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/new-director-casts-janelle-manahan-in-indie-film-her-first-project-after-ramgen-revilla-murder/ | title=New director casts Janelle Manahan in indie film, her first project after Ramgen Revilla murder | newspaper=Interaksyon | date=Pebrero 7, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Edwin P. Sallan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122140422/http://www.interaksyon.com/entertainment/new-director-casts-janelle-manahan-in-indie-film-her-first-project-after-ramgen-revilla-murder/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://entertainment.inquirer.net/88741/parody-of-rom-coms-in-theaters-tuesday | title=Parody of rom-coms in theaters Wednesday | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Abril 7, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Bayani San Diego Jr.}}</ref> |- | rowspan="2" | 17 | ''Coming Soon'' | Fearless Productions, Brownsugar Entertainment | style="text-align:left;" | Martin Rey Aviles (Direktor); Boy 2 Quizon, [[Andi Eigenmann]], [[Glaiza de Castro]], Dominic Roco, [[Carla Humphries]], at Cholo Barretto | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/30/13/andi-eigenmann-stars-coming-soon | title=Andi Eigenmann stars in 'Coming Soon' | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Marso 30, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | archive-date=Disyembre 1, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131201070611/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/30/13/andi-eigenmann-stars-coming-soon | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/04/11/929181/coming-soon-coming-soon | title=Coming Soon coming soon! | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Abril 11, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Ricky Lo}}</ref> |- | ''Bayang Magiliw''{{ref|1f|1}} | Teamwork Film Productions | style="text-align:left;" | Gil M. Portes (Direktor), Enrique V. Ramos (Manunulat); [[Wendell Ramos]], Giselle Tongi, Arnold Reyes, [[Jackie Lou Blanco]], Lloyd Samartino, Racquel Villavicencio, Althea Vega, Sue Prado, Princess Manzon, Rob Sy, Benjie Felipe, Tony Mabesa, Dax Alejandro, Jess Evardone, at [[Ellen Adarna]] | style="text-align:left;" | Pampolitikang satira, [[comedy|Komedya]], [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/video-indie-film-bayang-magiliw-satirizes-reproductive-health-issue-2/ | title=Indie film ‘Bayang Magiliw’ satirizes reproductive health issue | newspaper=Interaksyon | date=Marso 18, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122143908/http://www.interaksyon.com/entertainment/video-indie-film-bayang-magiliw-satirizes-reproductive-health-issue-2/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.abante.com.ph/issue/apr0613/ent_jg.htm#.Ut9YUhCwrDc | title=Albie, inayawan na ng Star Magic! Aminado ring dyslexic! | newspaper=[[Abante]] | date=Abril 6, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Jojo Gabinete | language=fil | archive-date=Mayo 15, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130515180424/http://www.abante.com.ph/issue/apr0613/ent_jg.htm#.Ut9YUhCwrDc | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |'''M''' '''A''' '''Y''' '''O''' | 1 | ''The Bride and the Lover'' | Regal Films | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (Direktor); [[Lovi Poe]], [[Jennylyn Mercado]], [[Paulo Avelino]], [[Alex Castro]], [[Hayden Kho]], Tim Yap, [[Joem Bascon]], [[Arron Villaflor]], [[Kat Alano]], Carla Dunareanu, [[Cai Cortez]], Carlo Gonzales, [[Ariel Ureta]], Timmy Cruz, Buboy Garovillo, at [[Tom Rodriguez]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/story/303907/showbiz/jennylyn-mercado-brawls-with-lovi-poe-in-the-bride-and-the-lover-scene | title=Jennylyn Mercado brawls with Lovi Poe in 'The Bride and The Lover' scene | publisher=[[GMA News]] | work=Philippine Entertainment Portal | date=Abril 15, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Mark Angelo Ching | language=fil}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/27/13/sex-cat-fight-one-liners-bride-and-lover-trailer | title=Sex, cat fight, one-liners in 'Bride and Lover' trailer | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Marso 27, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 8 | ''Leona Calderon''{{ref|1g|1}} | {{N/A|''Wala''}} | style="text-align:left;" | Jowee Morel (Direktor at Manunulat); [[Pilar Pilapil]], Imelda de los Reyes, Junix Inocian, Greg Canestrari, at Irene Alano | style="text-align:left;" | [[Drama]], Romansa, [[comedy|Komedya]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/global-filipino/09/17/11/leona-calderon-filming-wraps-london | title=Leona Calderon filming wraps up in London | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Setyembre 19, 2011 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Rose Eclarinal }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2339525/fullcredits?ref_=ttco_sa_1 | title=Leona Calderon | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | 15 | ''Bromance: My Brother's Romance''{{ref|1h|1}} | Skylight Films | style="text-align:left;" | Wenn V. Deramas (Direktor); [[Zanjoe Marudo]], Cristine Reyes, Abbie Bautista, Arlene Muhlach, [[Boom Labrusca]], [[Manuel Chua]], Joey Paras, Lassy Marquez, [[Nikki Valdez]], at Joy Viado | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/04/13/zanjoe-expose-butt-bromance | title=Zanjoe to expose butt in 'Bromance' | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Mayo 4, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | archive-date=Hunyo 13, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130613204834/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/04/13/zanjoe-expose-butt-bromance | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://push.abs-cbn.com/features/9328/abbie-bautista-says-bromance-star-zanjoe-marudo-is-like-a-real-kuya-to-her/ | title=Abbie Bautista says ‘Bromance’ star Zanjoe Marudo is like a real kuya to her | publisher=Push | date=Mayo 11, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Rhea Manila Santos}}</ref> |- | rowspan="5" |'''H''' '''U''' '''N''' '''Y''' '''O''' | 5 | ''Juana C. the Movie'' | Laganap Productions | style="text-align:left;" | Jade Castro (Direktor); Mae Paner, John James Uy, [[Niño Muhlach]], Annicka Dolonius, Joel Torre, [[Ronnie Lazaro]], Soxy Topacio, at Joel Lamangan | style="text-align:left;" | Pampolitikang [[satira]], [[comedy|Komedya]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://entertainment.inquirer.net/95989/juana-c-hopes-to-start-a-change-in-the-biz | title=‘Juana C.’ hopes to start a change in the biz | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Mayo 29, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Marinel R. Cruz}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/06/06/950570/film-review-juana-c.-movie-election-stress-reliever | title=Film review: Juana C., The Movie Election-stress reliever | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hunyo 6, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Yugel Losorata}}</ref> |- | 12 | ''Sayaw of the Steel Bars'' | [[GMA Films]], Portfolio Films International | style="text-align:left;" | Cesar Apolinario (Direktor), Marnie Manicad (Direktor); [[Dingdong Dantes]], Patrick Bergin, Joey Paras, [[Ricky Davao]], Thou Reyes, at Mon Confiado | style="text-align:left;" | [[Drama]], [[dance|Sayaw]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://entertainment.inquirer.net/99343/dance-of-the-steel-bars-cinema-dates-extended | title='Dance of the Steel Bars' cinema dates extended | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Hunyo 19, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Marinel R. Cruz}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/06/19/955573/movie-review-dance-steel-bars-call-dance-inside-cebu-prison-cell | title=Movie review: Dance of the Steel Bars The call of dance inside a Cebu prison cell | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hunyo 19, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Pablo A. Tariman}}</ref> |- | rowspan="2" | 19 | ''Bangungot''{{ref|1i|1}} | ATG Entertainment Production | style="text-align:left;" | Jun Pereira (Direktor); [[Empress Schuck]], [[Joross Gamboa]], [[Kiray Celis]], Nikolai Andico, at Francis Lopez | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]] |<ref>{{cite news | url=http://www.abante-tonite.com/issue/june1913/showbiz_gr.htm#.Ut9xkxCwrDc | title=Alden, binabantayan ng anghel | newspaper=[[Abante]] | date=Hunyo 19, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Gorgy Rula | language=fil}}</ref> |- | ''Kapit sa Patalim''{{ref|1j|1}} | EFB Film Productions | style="text-align:left;" | Lao G. Mira (Direktor); Melissa Mendez, Marvin Yap, Aldrico Padilla | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.clickthecity.com/movies/a/19125 | title=Movie Review for Kapit Sa Patalim: Prolonged Awfulness | publisher=ClickTheCity.com | date=Hunyo 20, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Philbert Ortiz Dy | archive-date=Pebrero 1, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140201140616/http://www.clickthecity.com/movies/a/19125 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2992818/ | title=Kapit sa Patalim | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | 26 | ''Four Sisters and a Wedding'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Cathy Garcia-Molina (Direktor); [[Angel Locsin]], [[Toni Gonzaga]], [[Bea Alonzo]], [[Shaina Magdayao]], [[Enchong Dee]], [[Coney Reyes]], [[Sam Milby]], [[Angeline Quinto]], [[Carmi Martin]], [[Boboy Garovillo]], Janus del Prado, at [[Bernard Palanca]] | style="text-align:left;" | [[Drama]], [[comedy|Komedya]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/30/13/four-sisters-and-wedding-earns-p60m-4-days | title='Four Sisters and a Wedding' earns P60M in 4 days | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hunyo 30, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | archive-date=Hulyo 3, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130703030521/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/30/13/four-sisters-and-wedding-earns-p60m-4-days | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/12076/angel-locsin-and-her-four-sisters-and-a-wedding-co-stars-talk-about-bonding-moments-on-the-set | title=Angel Locsin and her Four Sisters And A Wedding co-stars talk about bonding moments on the set | website=Philippine Entertainment Portal | date=Hunyo 14, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Glen Sibonga | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153349/http://www.pep.ph/guide/guide/12076/angel-locsin-and-her-four-sisters-and-a-wedding-co-stars-talk-about-bonding-moments-on-the-set | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="20" |'''H''' '''U''' '''L''' '''Y''' '''O''' | 3 | ''My Lady Boss'' | [[GMA Films]], Regal Films | style="text-align:left;" | Jade Castro (Direktor); [[Marian Rivera]], [[Richard Gutierrez]], [[Tom Rodriguez]], [[Rocco Nacino]], [[Matet de Leon]], [[Benjie Paras]], [[Maricel Laxa]], [[Pinky Amador]], [[Jackie Lou Blanco|Jackielou Blanco]], [[Sandy Andolong]], at [[Ronaldo Valdez]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[comedy|Komedya]], [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.sunstar.com.ph/manila/entertainment/2013/06/25/my-lady-boss-showing-july-289176 | title='My Lady Boss' showing this July | newspaper=Sun Star | access-date=Enero 22, 2014 | date=Hunyo 25, 2013 | pages=Glaiza Jarloc | archive-date=Pebrero 3, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140203031633/http://www.sunstar.com.ph/manila/entertainment/2013/06/25/my-lady-boss-showing-july-289176 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" | 17 | ''Tuhog''{{ref|1k|1}} | Skylight Films | style="text-align:left;" | Veronica Velasco (Direktor); [[Eugene Domingo]], Leo Martinez, [[Enchong Dee]], [[Empress Schuck]], [[Jake Cuenca]], [[Manuel Chua]], at [[Nikki Valdez]] | style="text-align:left;" | Madilim na Komedya |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/34395-tuhog-life-is-a-frenzy | title='Tuhog': Life is a frenzy | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 21, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Ricky S. Torre}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/07/19/13/review-tuhog-three-lives-stick | title=Review: 'Tuhog' is three lives on a stick | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hulyo 19, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Fred Hawson }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''Boy Kabayo''{{ref|1l|1}} | Silverline Multimedia | style="text-align:left;" | G.A. Villafuerte (Direktor); Marco Ronquillo, Kael Reyes, Lang Lopez, John Park, Ahvie Cojuangco, Paolo Salvatierra, Marion Barrera, at Yohan Villacorta | style="text-align:left;" | Adulto, [[drama]] |<ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=oSAV39XK95c | title=Boy Kabayo Trailer | via=[[YouTube]] | date=Hunyo 29, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=G.A. Villafuerte}}</ref> |- | 24 | ''Daniel Rapido''{{ref|1m|1}} | RQC Production | style="text-align:left;" | Dyzal M. Damun (Direktor); Fernando Caribio Jr., [[Iwa Moto]], Roi Vinzon, Raiza Ruiz, Joel Ortega, Danny Labra, at Eddie Tuazon | style="text-align:left;" | Aksyon, [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3075314/ | title=Daniel Rapido | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | rowspan="5" style="background:#FFE5B4;" | 26 | style="background:#FFE5B4;" | ''Ekstra: The Bit Player''{{ref|1n|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Quantum Films | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Jeffrey Jeturian (Direktor) Zig Dulay (Manunulat ng Eksena), Antoinette Jadaone (Manunulat ng Eksena), Jeffrey Jeturian(Manunulat ng Eksena); [[Vilma Santos]], Marlon Rivera, Vincent de Jesus, Ruby Ruiz, at Tart Carlo | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/07/26/1015031/vilma-santos-topbills-indie-film-ekstra-bit-player | title=Vilma Santos topbills indie film "Ekstra: The Bit Player" | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hulyo 26, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Ricky Calderon | archive-date=Pebrero 3, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140203013953/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/07/26/1015031/vilma-santos-topbills-indie-film-ekstra-bit-player | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/ekstra | title=Ekstra | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122130429/http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/ekstra | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.pep.ph/guide/guide/12303/movie-review-vilma-santos-is-the-ultimate-bit-player-in-the-dramedy-ekstra|title=MOVIE REVIEW: Vilma Santos is the ultimate bit player in the dramedy Ekstra|author=Myra Grace Calulo|date=Hulyo 30, 2013|website=Philippine Entertainment Portal|access-date=Enero 22, 2014|archive-date=Pebrero 2, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153359/http://www.pep.ph/guide/guide/12303/movie-review-vilma-santos-is-the-ultimate-bit-player-in-the-dramedy-ekstra|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" |''Amor y Muerte''{{ref|1o|1}} | style="background:#FFE5B4;" | ATG Entertainment Production | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Ces M. Evangelista (Direktor); Althea Vega, Markki Stroem, Adrian Sebastian, Kuya Manzano, Amable Quiambao, Mico Palanca, RS Francisco, Moises Magisa, Lotlot Bustamante, at Chandy Rogel | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" |Makasaysayan, [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/amor-y-muerte | title=Amor y Muerte | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122130302/http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/amor-y-muerte | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Sana Dati''{{ref|1p|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Metric Films | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Jerrold Tarog (Direktor), Ramon Ukit (Manunulat ng Eksena); [[Paulo Avelino]], [[Lovi Poe]], Benjamin Alves, Ria Garcia, at [[TJ Trinidad]] | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Romansa, [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/sana-dati | title=Sana Dati | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122130302/http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/amor-y-muerte | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/indie/11695/lovi-poe-pitted-against-vilma-santos-in-9th-cinemalaya | title=Lovi Poe pitted against Vilma Santos in 9th Cinemalaya | website=Philippine Entertainment Portal | date=Abril 2, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=William Reyes | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153346/http://www.pep.ph/guide/indie/11695/lovi-poe-pitted-against-vilma-santos-in-9th-cinemalaya | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Porno''{{ref|1q|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Phoenix Features, CMB Film Services Inc. | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Adolfo B. Alix Jr. (Direktor), Ralston Jover (Manunulat ng Eksena); [[Angel Aquino]], [[Carlo Aquino]], Rosanna Roces, at Yul Servo | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/porno | title=Porno | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122132457/http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/porno | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Liars''{{ref|1r|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Teamwork Film Productions | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Gil M. Portes (Direktor), Senedy Que (Manunulat ng Eksena); [[Alessandra de Rossi]], Jan Harley Hicana, John Michael Bonapos, Cris Villanueva, Richard Quan, Jim Rocky Tangco, Sue Prado, Dax Alejandro, at Arnold Reyes | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Palakasan, [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/liars | title=Porno | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122133407/http://www.cinemalaya.org/films/directors-showcase/liars | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" rowspan="10" | 27 | style="background:#FFE5B4;" | ''Babagwa''{{ref|1s|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Quantum Films, Kalalangan Kamaru | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Jason Paul Laxamana (Direktor); Alex Vincent Medina, Joey Paras, Alma Concepcion, Kiko Matos, Nico Antonio, Chanel Latorre, Marx Topacio, Raqs Regalado, Garry Lim, at Sunshine Teodoro | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/babagwa | title=Babagwa | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122135104/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/babagwa | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''David F.''{{ref|1t|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Cinemalaya Foundation | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Quester Hannah, Sid Lucero, Art Acuña, Rocky Salumbides, Mitch Valdez, Shamaine Buencamino, [[Anita Linda]], at [[Eula Valdez]] | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Makasaysayan, [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/david-f | title=David F. | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122135745/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/david-f | archive-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Debosyon''{{ref|1u|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Voyage Studios | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Alvin Yapan (Direktor); [[Paulo Avelino]], Mara Lopez, Ramona Rañeses, at Roy B. Dominguiano | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Fantasy|Pantasya]], [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/debosyon | title=Debosyon | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920091432/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/debosyon | archive-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Instant Mommy''{{ref|1v|1}} | style="background:#FFE5B4;" | [[Kris Aquino#Production Company|K Productions]], Quantum Films | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Leo Abaya (Direktor); [[Eugene Domingo]], Yuki Matsuzaki, [[Luis Alandy]], [[Rico J. Puno]], Shamaine Buencamino, [[Tuesday Vargas]], at Nicco Manalo | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/instant-mommy | title=Instant Mommy | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130914013928/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/instant-mommy | archive-date=Setyembre 14, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Nuwebe''{{ref|1w|1}} | style="background:#FFE5B4;" | One Big Fight Productions, Monoxide Works | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Joseph Israel M. Laban (Direktor); Barbara Miguel, [[Jake Cuenca]], [[Nadine Samonte]], [[Anita Linda]], Manny Castañeda, Archie Adamos, Renaissance Tuason, Mikael Liwag, Isadora Villasquez, Renerich Ocon, Mariah Fernandez, Blair Arellano, at Derick Cabrido | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/nuwebe | title=Nuwebe | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920090459/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/nuwebe | archive-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Purok 7''{{ref|1x|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Cinemalaya Foundation | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Carlo Obispo (Direktor); Krystle Valentino, Miggs Cuaderno, Arnold Reyes, Angeli Bayani, Julian Trono, Carlon Matobato, at Sheenly Vee Gener | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]], [[comedy|Komedya]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/purok-7 | title=Purok 7 | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920172437/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/purok-7 | archive-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Quick Change''{{ref|1y|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Found Films | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Eduardo Roy Jr. (Direktor at Manunulat ng Eksena); Mimi Juareza, Jun-Jun Quitana, Miggs Cuaderno, Francine Garcia, Natashia Yumi, Filipe Martinez, Rolando Inocencio, at Sashi Giggle | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/quick-change | title=Quick Change | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920084122/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/quick-change | archive-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Rekorder''{{ref|1z|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Filmex, PelikulaRed | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Mikhail Red (Direktor at Manunulat ng Eksena), Ian Victoriano (Manunulat ng Eksena); Ronnie Quizon, Mike Lloren, Buboy Villar, Earl Ignacio, Suzette Ranillo, Belinda Mariano, Lowell Conales, Joe Gruta, Archie Adamos, at Abe Pagtama | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/rekorder | title=Rekorder | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130920140828/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/rekorder | archive-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''The Diplomat Hotel''{{ref|1aa|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Quantum Films | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Christopher Ad Castillo (Direktor); Gretchen Barretto, Art Acuña, Mon Confiado, Joel Torre, at Nico Antonio | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], [[drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/diplomat-hotel | title=The Diplomat Hotel | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130914012916/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/diplomat-hotel | archive-date=Setyembre 14, 2013}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Transit''{{ref|1bb|1}} | style="background:#FFE5B4;" | Ten17P | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | Hannah Espia (Direktor); Jasmine Curtis Smith, Ping Medina, Irma Adlawan, Mercedes Cabral, at Marc Justine Alvarez | style="background:#FFE5B4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/transit | title=Transit | publisher=Cinemalaya Independent Film Festival | access-date=Enero 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131217174453/http://www.cinemalaya.org/films/new-breed/transit | archive-date=Disyembre 17, 2013}}</ref> |- | 31 | ''Bakit Hindi Ka Crush Ng Crush Mo?'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Joyce Bernal (Direktor); [[Kim Chiu]], [[Xian Lim]], Ramon Bautista, [[Kean Cipriano]], [[Mylene Dizon]], [[Freddie Webb]], Tonton Gutierrez, at EJ Jallorina | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/07/12/964719/ramon-bautista-reveals-bakit-hindi-ka-crush-ng-crush-mo-trailer | title=Ramon Bautista reveals 'Bakit Hindi Ka Crush ng Crush Mo' trailer | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hulyo 12, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Camille Diola}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/12/13/kim-xian-bakit-hindi-ka-crush-ng-crush-mo-trailer | title=Kim, Xian in 'Bakit Hindi Ka Crush ng Crush Mo?' trailer | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hulyo 12, 2013 | access-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | rowspan="4" |'''A''' '''G''' '''O''' '''S''' '''T''' '''O''' | 7 | ''[[Raketeros]]'' | Heaven's Best Entertainment, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | [[Randy Santiago]] (Direktor); [[Herbert Bautista]], [[Dennis Padilla]], Long Mejia, [[Andrew E.]], [[Ogie Alcasid]], [[Joey Marquez]], [[Mark Gil]], [[Sam Pinto]], [[Ryan Bang]], Wendy Valdez, at RR Enriquez | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/08/01/1036361/raketeros-marks-reunion-dekada-90-comedians | title=Raketeros marks reunion of Dekada 90 comedians | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Agosto 1, 2013 | access-date=Enero 22, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/30/13/mayor-bistek-back-acting-raketeros | title=Mayor Bistek back to acting via 'Raketeros' | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hulyo 30, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 14 | ''Ang Mundo sa Panahon ng Bakal''{{ref|1lll|1}} | Sampaybakod Productions, Cinelarga | style="text-align:left;" | Mes De Guzman (Direktor, Manunulat); Jess Evardone, Japo Escobedo, Abdul John Candelario, Japo Escobedo, at Abdul John Candelario | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3150830/ | title=Ang Mundo sa Panahon ng Bakal | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | 21 | ''Ang Huling Henya'' | [[Viva Films]], MVP Pictures, Simple Truth Productions | style="text-align:left;" | Marlon Rivera (Direktor); [[Rufa Mae Quinto]], [[Edgar Allan Guzman]], [[Candy Pangilinan]], Ayen Laurel, [[DJ Durano]], Robert Seña, [[Kean Cipriano]], at Ricci Chan | style="text-align:left;" | Apokaliptiko, [[comedy|Komedya]], Kathang-isip na pang-agham, Aksyon |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/rufa-mae-quinto-gets-serious-in-ang-huling-henya-a-zombie-movie-with-a-heart/ | title=Rufa Mae Quinto gets serious in 'Ang Huling Henya', a zombie movie with a heart | newspaper=Interaksyon | date=Agosto 10, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Eric T. Cabahug | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122163616/http://www.interaksyon.com/entertainment/rufa-mae-quinto-gets-serious-in-ang-huling-henya-a-zombie-movie-with-a-heart/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/02/13/rufa-mae-denies-huling-henya-her-last-film | title=Rufa Mae denies 'Huling Henya' is her last film | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Agosto 2, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 28 | ''On the Job'' | [[Star Cinema]], Reality Entertainment | style="text-align:left;" | Erik Matti (Direktor at Manunulat) Michiko Yamamoto (Manunulat); [[Piolo Pascual]], [[Gerald Anderson]], Joel Torre, [[Joey Marquez]], [[Michael de Mesa]], Leo Martinez, [[Angel Aquino]], Vivian Velez, [[Shaina Magdayao]], [[William Martinez]], [[Rayver Cruz]], at [[Empress Schuck]] | style="text-align:left;" | Aksyon, [[crime|Krimen]], Pananabik, [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/movies/12366/otj-on-the-job-budget-reaches-almost-p50-million-piolo-pascual-became-emotional-when-otj-received-standing-ovation-in-cannes | title=OTJ (On The Job) budget reaches almost P50 million; Piolo Pascual became emotional when OTJ received standing ovation in Cannes | website=Philippine Entertainment Portal | date=Agosto 15, 2013 | access-date=Enero 23, 2014 | author=Jocelyn Dimaculangan | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202153353/http://www.pep.ph/guide/movies/12366/otj-on-the-job-budget-reaches-almost-p50-million-piolo-pascual-became-emotional-when-otj-received-standing-ovation-in-cannes | archive-date=Pebrero 2, 2014 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="20" |'''S''' '''E''' '''T''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 4 | ''Talamak'' | Renaissance Entertainment | style="text-align:left;" | Arturo San Agustin (Direktor); [[Lovi Poe]], [[Felix Roco]], [[Jaclyn Jose]], Roi Vinzon, Jeffrey Santos, Aleck Bovick, Sunshine Garcia, at Rez Cortez | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3164060/ | title=Talamak | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 22, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" rowspan="7" | 11 | style="background:#FFDDF4;" | ''Sonata''{{ref|1cc|1}}<sup>,</sup> {{ref|3a|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Ruby's Arms | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Peque Gallaga (Direktor), Lore Reyes (Direktor); [[Cherie Gil]], Chart Motus, Joshua Pineda, Chino Jalandoni, Madeleine Gallaga, Dante Amaguin, Angel Lobaton, Tanya Lopez, at [[Richard Gomez]] | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3180508/ | title=Sonata | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 23, 2014}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/video/reports/38505-cherie-gil,-peque-gallaga-team-up-for-sonata | title=Cherie Gil, Peque Gallaga, and Lore Reyes team up for Sonata | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 9, 2013 | access-date=Enero 23, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Lihis''{{ref|1dd|1}}<sup>,</sup> {{ref|3b|3}} | style="background:#FFDDF4;" | BG Productions International | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Joel Lamangan (Direktor), Ricky Lee (Manunulat); [[Jake Cuenca]], [[Joem Bascon]], Isabelle Daza, [[Lovi Poe]], [[Gloria Diaz]], Raquel Villavicencio, Jaime Pebanco, Tony Mabesa, at Lloyd Samartino | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Makasaysayan, [[drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3180454/ | title=Lihis | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 23, 2014}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/movies/2013/07/02/960801/lihis-film-featuring-gay-couple-rebel-movement-releases-trailer | title=Lihis, a film featuring a gay couple in the rebel movement, releases trailer | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hulyo 2, 2013 | access-date=Enero 23, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Lauriana''{{ref|1ee|1}}<sup>,</sup> {{ref|3c|3}} | style="background:#FFDDF4;" | BG Productions International | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Mel Chionglo (Direktor), Ricardo Lee (Manunulat ng Eksena); Bangs Garcia, [[Allen Dizon]], [[Victor Basa]], Adrian Cabido, J.C. Parker, Rich Asuncion, at Anna Luna | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3180556/ | title=Lauriana | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 23, 2014}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/06/12/952904/domestic-drama-lauriana | title=A domestic drama in Lauriana | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Hunyo 12, 2013 | access-date=Enero 23, 2014 | author=Jerry Donato}}</ref> |-/ | style="background:#FFDDF4;" | ''Ano ang Kulay ng mga Nakalimutang Pangarap?''{{ref|1ff|1}}<sup>,</sup> {{ref|3d|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Largarista Entertainment | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Joey Reyes (Direktor); Rustica Carpio, [[Angel Aquino]], [[Ryan Agoncillo]], at [[Bobby Andrews]] | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.malaya.com.ph/business-news/opinion/%E2%80%98ano-ang-kulay-ng-mga-nakalimutang-pangarap%E2%80%99 | title=Ano ang Kulay ng mga Nakalimutang Pangarap? | newspaper=Malaya | access-date=Enero 24, 2014 | archive-date=2013-09-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130917010503/http://www.malaya.com.ph/business-news/opinion/%E2%80%98ano-ang-kulay-ng-mga-nakalimutang-pangarap%E2%80%99 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3180482/ | title=Ano ang Kulay ng mga Nakalimutang Pangarap | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Bamboo Flowers''{{ref|1gg|1}}<sup>,</sup> {{ref|3e|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Productions 56 | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Maryo J. De Los Reyes (Direktor); [[Ruru Madrid]], Mylene Dizon, Max Collins, Yogo Singh, Orlando Sol, Irma Adlawan, Spanky Manikan, at [[Diva Montelaba]] | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3180496/ | title=Bamboo Flowers | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269271/bamboo-flowers-unites-boholanos | title=Bamboo Flowers unites Boholanos | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Disyembre 18, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Bibsy M. Carballo}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Tag-araw ni Twinkle''{{ref|1hh|1}}<sup>,</sup> {{ref|3f|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Teamwork Productions | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Gil M. Portes (Direktor); [[Ellen Adarna]], Dominic Roco, Rina Reyes, Pinky Amador, Marc Aqueza, Annica Dolonius, Benjie Felipe, Jess Evardone at Lester Llansang | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/movies/2013/08/26/1136831/review-ang-tag-araw-ni-twinkle | title=Review: 'Ang Tag-Araw ni Twinkle' | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Agosto 26, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Dexter Rodrigo Matilla}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/08/26/1133651/twinkle-summer-renewal-and-reckoning | title=Twinkle: A summer of renewal and reckoning | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Agosto 26, 2013 | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Otso''{{ref|1ii|1}}<sup>,</sup> {{ref|3g|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Philippine Stagers Foundation | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Elwood Perez (Direktor); Vince Tañada, Vangie Labalan, Jordan Ladra, Cindy Liper, Gabby Bautista, Chris Lim, Kevin Posadas,Art Gabrentina, Cherry Bagtas, Patrick Libao, Jun Urbano, at [[Anita Linda]] | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Pampolitika, [[drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/article/70625/jessica-zafra--elwood-perezs-otso-at-kalahati | title=Elwood Perez's 'Otso' (At Kalahati) | newspaper=Interaksyon | date=Setyembre 13, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Jessica Zafra | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122073731/http://interaksyon.com/article/70625/jessica-zafra--elwood-perezs-otso-at-kalahati | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref><ref>{{cite news | language=en|url=http://www.mb.com.ph/elwood-makes-his-mark-anew-with-otso/ |title=Elwood makes his mark anew with 'Otso' |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Setyembre 11, 2013 |access-date=Enero 24, 2014 |author=Walden Sadiri M. Belen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203154031/http://www.mb.com.ph/elwood-makes-his-mark-anew-with-otso/ |archive-date=Pebrero 3, 2014 }}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | 13 | style="background:#FFDDF4;" | ''Badil''{{ref|1jj|1}}<sup>,</sup> {{ref|3h|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Waray Republik | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Chito S. Roño (Direktor), Rody Vera (Manunulat); [[Jhong Hilario]], [[Dick Israel]], [[Nikki Gil]], [[Yayo Aguila]], Mercedes Cabral, at Ronnie Quizon | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Pampolitika, Pananabik, [[drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref name="September 13">{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/chito-ronos-badil-to-open-on-friday-the-13th-bahay-ng-lagim-to-follow-the-next-day/ | title=Chito Roño’s ‘Badil’ to open on Friday the 13th, ‘Bahay ng Lagim’ to follow the next day? | newspaper=Interaksyon | access-date=Enero 24, 2014 | author=Edwin P. Sallan | pages=September 12, 2013 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122165010/http://www.interaksyon.com/entertainment/chito-ronos-badil-to-open-on-friday-the-13th-bahay-ng-lagim-to-follow-the-next-day/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/09/15/13/review-badil-understated-masterpiece | title=Review: 'Badil' an understated masterpiece | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Setyembre 15, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Fred Hawson | archive-date=Septiyembre 16, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916183225/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/09/15/13/review-badil-understated-masterpiece | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/article/77620/jessica-zafra--the-best-filipino-films-of-2013-badil---democracy-for-sale | title=The Best Filipino Films of 2013: 'Badil' - Democracy for Sale | newspaper=Interaksyon | date=Disyembre 28, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Jessica Zafra | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122060305/http://interaksyon.com/article/77620/jessica-zafra--the-best-filipino-films-of-2013-badil---democracy-for-sale | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" rowspan="2" | 14 | style="background:#FFDDF4;" | ''Tinik''{{ref|1kk|1}}<sup>,</sup> {{ref|3i|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Red Sun Production | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Romy Suzara (Direktor), Raymond Diamzon (Manunulat ng Eksena), Emmanuel H. Borlaza (Manunulat ng Eksena); Ricardo Cepeda, Lemuel Pelayo, Alexis Navarro, Bembol Roco, Lance Raymundo, Angeli Bayani, at Menggie Cobarrubias | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3213272/ | title=Tinik | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFDDF4;" | ''Bahay ng Lagim''{{ref|1ll|1}}<sup>,</sup> {{ref|3j|3}} | style="background:#FFDDF4;" | Film Development Council of the Philippines | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | Celso Ad. Castillo (Direktor); Victoria Haynes, Jaclyn Jose, Ronnie Lazaro, Bing Loyzaga, Karel Marquez, at Lovely Rivero | style="background:#FFDDF4; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFDDF4;" |<ref name="September 13"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3187144/ | title=Bahay ng Lagim | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | rowspan="9" | 18 | ''Momzillas'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Wenn V. Deramas (Direktor); [[Maricel Soriano]], [[Eugene Domingo]], [[Billy Crawford]], [[Andi Eigenmann]], Joey Paras, [[Candy Pangilinan]], Divina Valencia, [[Luz Valdez]], at Mel Martinez | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://push.abs-cbn.com/features/9751/billy-crawford-admits-he-is-ready-to-move-on-from-his-breakup-with-nikki-gil/ | title=Billy Crawford admits he is ready to move on from his breakup with Nikki Gil | publisher=Push | date=Setyembre 5, 2013 | access-date=Enero 23, 2014 | author=Rhea Manila Santos}}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Ang Kwento Ni Mabuti''{{ref|1mm|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino, Cinelarga, Sampaybakod Productions | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Mes De Guzman (Direktor); [[Nora Aunor]], Ama Quiambao, Arnold Reyes, Sue Prado, Mara Lopez, Josefina Estabillo, at Trinity Aragon | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino">{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/11469/pep-guide-to-cinefilipino-2013 | title=PEP Guide to CineFilipino 2013 | website=Philippine Entertainment Portal | date=Pebrero 12, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Jocelyn Dimaculangan | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202160438/http://www.pep.ph/guide/guide/11469/pep-guide-to-cinefilipino-2013 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3204610/ | title=Ang Kuwento ni Mabuti | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.gmanetwork.com/news/story/327773/lifestyle/reviews/movie-review-reality-check-in-ang-kwento-ni-mabuti | title=Movie review: Reality check in 'Ang Kwento ni Mabuti' | publisher=[[GMA News]] | date=Setyembre 23, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Katrina Stuart Santiago}}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Huling Chacha ni Anita''{{ref|1nn|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino, Pixeleyes Multimedia, Ekweytormc | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Sigrid Andrea Bernardo (Direktor), Diwa de Leon (Musika); Teri Malvar, Len-Len Frial, Solomon de Guzman, [[Angel Aquino]], Lui Manansala, Marcus Madrigal | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/09/23/1237019/serious-theme-light-treatment | title=A serious theme with a light treatment | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Setyembre 23, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Marra PL. Lanot}}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Ang Pabo Man ay Turkey Rin''{{ref|1oo|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Randolph Longjas (Direktor), Ronald Allan Habon (Manunulat); [[Tuesday Vargas]], Travis Kraft, [[JM De Guzman]], [[Julia Clarete]], Cai Cortez, | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/12/19/13/review-ang-turkey-man-ay-pabo-rin-fil-am-adobo | title=Review: 'Ang Turkey Man ay Pabo Rin' a Fil-Am adobo | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Disyembre 19, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Fred Hawson }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Puti''{{ref|1pp|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Mike Alcazaren (Direktor); [[Ian Veneracion]], Jasmine Curtis, [[Lauren Young]], Bryan Pagala, at Leo Rialp | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Sikolohiya|Pamsikolohiya]] Pananabik, [[drama]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipino-entry-puti-pays-homage-to-mike-de-leons-itim/ | title=CineFilipino entry ‘Puti’ pays homage to Mike De Leon’s ‘Itim’ | newspaper=Interaksyon | date=Hunyo 13, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Edwin P. Sallan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122155147/http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipino-entry-puti-pays-homage-to-mike-de-leons-itim/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Mga Alaala ng Tag-ulan''{{ref|1qq|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Ato Bautista (Direktor); Akihiro Blanco, Mocha Uson, Issa Litton, Lance Raymundo Pio Balbuena, at Mon Confiado | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/akihiro-blanco-mocha-uson-star-as-may-december-lovers-in-cinefilipino-entry/ | title=Akihiro Blanco, Mocha Uson star as May–December lovers in CineFilipino entry | newspaper=Interaksyon | date=Abril 1, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Edwin P. Sallan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122144759/http://www.interaksyon.com/entertainment/akihiro-blanco-mocha-uson-star-as-may-december-lovers-in-cinefilipino-entry/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''Bingoleras''{{ref|1rr|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Ron Bryant (Direktor); [[Eula Valdez]], Charee Pineda, Lisa Dino, Mercedes Cabral, Hazel Orencio, Max Eigenmann, Lou Veloso, Art Acuña, Cita Astals, Junjun Quintana, Angie Ferro, Angelina Kanapi, Ieth Inolino, Paolo Cabanero, Kiko Matos, at Ian Lomongo | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipinos-bingoleras-is-progressive-comedy-about-six-single-women-in-a-bingo-marathon/ | title='Bingoleras' is 'progressive comedy' about six single women in a bingo marathon | newspaper=Interaksyon | date=Setyembre 19, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Edwin P. Sallan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140125233234/http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipinos-bingoleras-is-progressive-comedy-about-six-single-women-in-a-bingo-marathon/ | archive-date=Enero 25, 2014 }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/39466-ron-bryant-bingoleras-movie-review | title='Bingoleras': Comedy as chaos | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 21, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Francis Joseph Cruz}}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''The Guerrilla is a Poet''{{ref|1ss|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino, Kino Arts | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Kiri Dalena (Direktor), Sari Raissa Lluch Dalena (Direktor); Anthony Falcon, Bong Cabrera, R.K. Bagatsing, Chanel Latorre, Lehner Mendoza | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Makasaysayan, dokudrama | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipinos-the-guerrilla-is-a-poet-depicts-revolutionary-saga-of-jose-ma-sison/ | title=VIDEO: CineFilipino’s ‘The Guerrilla is a Poet’ depicts revolutionary saga of Jose Ma. Sison | newspaper=Interaksyon | date=Agosto 26, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Edwin P. Sallan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140122164334/http://www.interaksyon.com/entertainment/video-cinefilipinos-the-guerrilla-is-a-poet-depicts-revolutionary-saga-of-jose-ma-sison/ | archive-date=Enero 22, 2014 }}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''The Muses''{{ref|1tt|1}} | style="background:#E8C692;" | CineFilipino | style="background:#E8C692; text-align:left;" | Janice Perez (Direktor); [[Kitchie Nadal]], Marvene Rom Munda, Janelle Jamer, Chicoy Romualdez | style="background:#E8C692; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#E8C692;" |<ref name="CineFilipino"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3204988/?ref_=tttr_tr_tt | title=The Muses | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | rowspan="7" |'''O''' '''K''' '''T''' '''U''' '''B''' '''R''' '''E''' | 2 | ''Kung Fu Divas'' | Reality Entertainment, The O&Co. Picture Factory | style="text-align:left;" | Onat Diaz (Direktor, Manunulat, Manunulat ng Eksena); [[Ai Ai delas Alas]], [[Marian Rivera]], [[Roderick Paulate]], [[Gloria Diaz]], Edward Mendez, [[Nova Villa]], [[Ruffa Gutierrez]], [[Mart Escudero|Martin Escudero]], [[Roy Alvarez]], [[Precious Lara Quigaman]], at Bianca Manalo | style="text-align:left;" | Pantasya, [[comedy|Komedya]], Aksyon |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/16/13/ai-ai-marian-rivera-topbill-comedy-film | title=Ai Ai, Marian Rivera to topbill comedy film | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Enero 16, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | language=en|url=http://www.mb.com.ph/ultimate-catfight-flick-kung-fu-divas-opens-today/ |title=Ultimate catfight flick 'Kung Fu Divas' opens today |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Oktubre 2, 2013 |access-date=Enero 24, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203154035/http://www.mb.com.ph/ultimate-catfight-flick-kung-fu-divas-opens-today/ |archive-date=Pebrero 3, 2014 }}</ref> |- | style="background:#90EE90;" rowspan="3" | 3 | style="background:#90EE90;" | ''Gaydar''{{ref|1uu|1}} | style="background:#90EE90;" | Vim Yapan-Alem Chua Productions, Quantum Films | style="background:#90EE90; text-align:left;" | Alvin Yapan (Direktor, Manunulat), Alemberg Ang (Prodyuser); [[Pauleen Luna]], [[Tom Rodriguez]], [[Rafael Rosell]], Benedict Campos, Johnron Tañada, Olive Nieto, at Dennis Marasigan | style="background:#90EE90; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#90EE90;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3244320/ | title=Gaydar | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 25, 2014}}</ref><ref name="QC">{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/quezon-city-film-festival-announces-3-grant-winners/ | title=Quezon City film festival announces 3 grant winners | newspaper=Interaksyon | date=Oktubre 22, 2012 | access-date=Enero 25, 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140131200218/http://www.interaksyon.com/entertainment/quezon-city-film-festival-announces-3-grant-winners/ | archive-date=Enero 31, 2014 }}</ref> |- | style="background:#90EE90;" | ''Hello, World''{{ref|1vv|1}} | style="background:#90EE90;" | Punch Kick | style="background:#90EE90; text-align:left;" | Joel Ferrer (Direktor); Victor Medina, Reuben Uy, Trixie Dauz, Cesca Lee, Pen Medina, Regine Palma, at Philippe Quintos | style="background:#90EE90; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#90EE90;" |<ref name="QC"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3244308/ | title=Hello, World | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 25, 2014}}</ref> |- | style="background:#90EE90;" | ''Lucas Nino''{{ref|1ww|1}} | style="background:#90EE90;" | Peliculas Los Otros | style="background:#90EE90; text-align:left;" | John Torres (Direktor); Cheeno Dalog Ladera, at Edilberto Marcelino | style="background:#90EE90; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#90EE90;" |<ref name="QC"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2664766/ | title=Lucas Nino | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 25, 2014}}</ref> |- | 9 | ''Metro Manila'' | Chocolate Frog Films | style="text-align:left;" | Sean Ellis (Direktor); Jake Macapagal, Althea Vega, [[John Arcilla]] | style="text-align:left;" | Krimen, [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=https://www.theguardian.com/film/2013/dec/08/metro-manila-british-independent-film-awards | title=Metro Manila named British independent film of the year | newspaper=The Guardian | date=Disyembre 8, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Mark Brown}}</ref> |- | 16 | ''She's the One'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Mae Cruz (Direktor), Vanessa Valdez (Manunulat); [[Bea Alonzo]], [[Dingdong Dantes]], [[Enrique Gil]], [[Maricar Reyes]], [[Liza Soberano]], [[Perla Bautista]], [[Pinky Amador]], Tony Mabesa, RS Francisco, [[Guji Lorenzana]], Coleen Garcia, [[Daniel Matsunaga]], [[LJ Reyes]], at Erika Padilla | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/19/13/dingdong-dantes-abs-cbn-movie-anew | title=Dingdong Dantes in ABS-CBN movie anew | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hulyo 19, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | author=Miguel Dumaual | archive-date=Nobiyembre 17, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131117071550/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/19/13/dingdong-dantes-abs-cbn-movie-anew | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/27/13/shes-one-hits-p100-m-mark | title='She's the One' hits P100-M mark | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Oktubre 27, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/19/13/shes-one-rakes-p12m-first-day | title='She's the One' rakes in P12M on first day | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Oktubre 19, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | archive-date=Disyembre 3, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131203165342/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/19/13/shes-one-rakes-p12m-first-day | url-status=dead }}</ref> |- | 23 | ''Bekikang'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Wenn V. Deramas (Direktor); Joey Paras, [[Tom Rodriguez]], JM Ibañez, [[Tirso Cruz III]], [[Carla Humphries]], [[Janice de Belen]], Atak Arana, Lassy Marquez, at [[Nikki Valdez]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/showbitz/41308-bekikang-wenn-deramas-joey-paras-profile | title='Bekikang': A new Wenn Deramas star is born | work=[[Rappler]] | date=Oktubre 14, 2013 | access-date=Enero 24, 2014}}</ref> |- | rowspan="19" |'''N''' '''O''' '''B''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | rowspan="2" | 6 | ''Status: It's Complicated'' | Regal Films | style="text-align:left;" | Chris Martinez (Direktor, Manunulat) Jose Carreon (Manunulat ng Eksena); [[Eugene Domingo]], [[Jake Cuenca]], [[Paulo Avelino]], [[Solenn Heussaff]], [[Maja Salvador]], Clarence Delgado, [[Beatriz Saw]], RR Enriquez, [[Lovi Poe]], Marx Topacio, at Madz Nicolas | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/43127-%E2%80%98status-it%E2%80%99s-complicated-a-joke-worth-repeating | title='Status: It's Complicated:' A Joke Worth Repeating | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 7, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | author=Zig Marasigan | archive-date=2013-11-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131110164712/http://www.rappler.com/entertainment/movies/43127-%E2%80%98status-it%E2%80%99s-complicated-a-joke-worth-repeating | url-status=dead }}</ref> |- | ''Sapi'' | Centerstage Productions, Solar Entertainment | style="text-align:left;" | Brillante Mendoza (Direktor), Henry Burgos (Manunulat ng Eksena); [[Baron Geisler]], Meryll Soriano, at [[Dennis Trillo]] | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/43225-brillante-mendoza-sapi-half-hearted-horror | title=Brillante Mendoza's ‘Sapi:' Half-hearted horror | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 8, 2013 | access-date=Enero 25, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" rowspan="15" | 12 | style="background:#D3D3D3;" | ''Kabisera''{{ref|1xx|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Reality Entertainment | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Borgy Torre (Direktor), Vicente Garcia Groyon (Manunulat); Joel Torre, Arthur Acuña, Ketchup Eusebio, [[Bernard Palanca]], Bing Pimentel, at Meryll Soriano | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Aksyon, Pananabik | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307330/ | title=Kabisera | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/12891/movie-review-kabisera-a-tale-with-exceptional-acting | title=MOVIE REVIEW: Kabisera: a tale with exceptional acting | website=Philippine Entertainment Portal | date=Nobyembre 18, 2013 | access-date=Enero 26, 2014 | author=Mari-An Santos | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202163924/http://www.pep.ph/guide/guide/12891/movie-review-kabisera-a-tale-with-exceptional-acting | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Woman of the Ruins''{{ref|1yy|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Kino Arts | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Alessandra de Rossi]], Arthur Acuña, Chanel Latorre, Elizabeth Oropesa, Peque Gallaga, Joe Gruta, at Moises Magisa | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/44084-keith-sicat-woman-of-the-ruins | title='Woman of the Ruins': A marriage in ruins | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 19, 2013 | access-date=Enero 26, 2014 | author=Oggs Cruz}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Philippino Story''{{ref|1zz|1}} | style="background:#D3D3D3;" {{N/A|''Wala''}} | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Benji Garcia (Direktor, Manunulat, Manunulat ng Eksena); Mark Gil, Jun Jun Quintana, Nor Domingo, Kimmy Maclang, at Rolando Inocencio | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3326156/ | title=Philippino Story | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Shift''{{ref|1aaa|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Outpost Visual Frontier | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Siege Ledesma (Direktor, Manunulat); [[Yeng Constantino]], [[Felix Roco]], Matthew Valeña, Alex Medina, | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Romansa, [[drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307438/ | title=Shift | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Alamat ni China Doll''{{ref|1bbb|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Phoenix Features | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Angelica Panganiban]], [[Phillip Salvador]], [[Cesar Montano]], [[Anita Linda]], Allan Paule, [[Carlo Aquino]], Evelyn Vargas, [[Cherry Pie Picache]], at Yul Servo | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307314/ | title=Alamat ni China Doll | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Saturday Night Chills''{{ref|1|1}} | style="background:#D3D3D3;" {{N/A|''Wala''}} | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Ian Loreños (Direktor); David Chua, [[Rayver Cruz]], [[Matteo Guidicelli]], at [[Joseph Marco]] | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307454/ | title=Saturday Night Chills | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Bendor''{{ref|1ccc|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Epicmedia, Bigtop Media Productions | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Ralston Jover (Direktor), Marizaly J. Quitania (Manunulat); Vivian Velez, Evelyn Vargas, Simon Ibarra, Sue Prado, at Lester Llansang | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3319060/ | title=Bendor | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Angustia''{{ref|1ddd|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Cine Rinconada | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Khristian Cordero (Direktor, Manunulat); Alex Medina, Maria Isabel Lopez, Jazmin Llana, Victor Loquias, Michelle Smith, at Frank Peñones Jr. | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3326152/ | title=Angustia | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Islands''{{ref|1eee|1}} | style="background:#D3D3D3;" | FFF, Outpost Visual Frontier | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Whammy Alcazaren (Direktor, Manunulat, Manunulat ng Eksena); Luis Alandy, Benjamin Alves, Meryll Soriano, Peque Gallaga, Irma Adlawan, at Marita Zobel | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Kathang-isip na pang-agham, [[drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307432/ | title=Islands | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Bukas na Lang Sapagkat Gabi Na''{{ref|1fff|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Barong Tagalog, Hubert Bals Fund | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Jet Leyco (Direktor, Manunulat), Norman Wilwayco (Manunulat); Raul Morit, Lemuel Silvestre, Maria Veronica Santiago, Jack Yabut, Dan De Guzman, at Hector Macaso | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/43861-bukas-na-lang-art-of-rebellion | title='Bukas Na Lang Sapagka't Gabi Na:' The art of rebellion | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 16, 2013 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Riddles of My Homecoming''{{ref|1ggg|1}} | style="background:#D3D3D3;" | BordWerkz Productions, Hyde Out Entertainment | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Arnel Mardoquio (Direktor, Manunulat); Fe GingGing Hyde, Perry Dizon, Madz Garcia, Jeff Sabayle, at Jillian Khayle Barbarona | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/43786-riddles-my-homecoming-purgatory | title='Riddles of My Homecoming:' A profound purgatory | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 15, 2013 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Oggs Cruz}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Blue Bustamante''{{ref|1hhh|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Creative Programs, Punch Kick | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Miko Livelo (Direktor, Manunulat), John Elbert Ferrer (Manunulat); [[Joem Bascon]], [[Dimples Romana]], Jhiz Deocareza, Gerard Go, Hirohisa Nakamura, Jun Sabayton, at Mari Koduka | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/43690-blue-bustamante-review | title='Blue Bustamante' review: A hero with heart | work=[[Rappler]] | date=Nobyembre 15, 2013 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Iskalawags''{{ref|1iii|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Deligero & Co. | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Keith Deligero (Direktor, Manunulat, Manunulat ng Eksena); Gale Osorio (Manunulat, Manunulat ng Eksena); Kerwin Otida, Reynaldo Formentera, Windel Otida, Johnreil Lunzaga, Joriel Lunzaga, at Micko Maurillo | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3307382/ | title=Iskalawags | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Pagbabalat ng Ahas''{{ref|1jjj|1}} | style="background:#D3D3D3;" {{N/A|''Wala''}} | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Timmy Harn (Direktor, Manunulat), Pamela Miras (Manunulat); Mervyn Brondial, Kay Conlu-Brondial, Karl Sebastian Sanchez, Roxlee, at Charles Aaron Salazar | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3314008/ | title=Pagbabalat ng Ahas | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Sitio''{{ref|1kkk|1}} | style="background:#D3D3D3;" | Cinelarga, Colorista | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | Mes De Guzman (Direktor, Manunulat); [[John Prats]], Ria Garcia, Arnold Reyes, R.K. Bagatsing, Anja Aguilar, at Biboy Ramirez | style="background:#D3D3D3; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3313986/ | title=Sitio | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | rowspan="2" | 27 | ''When the Love Is Gone'' | [[Viva Films]], Multivision Pictures | style="text-align:left;" | Andoy Ranay (Direktor), Keiko Aquino (Manunulat, Manunulat ng Eksena); Cristine Reyes, [[Gabby Concepcion]], [[Alice Dixson]], [[Andi Eigenmann]], at [[Jake Cuenca]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/11/05/13/racy-trailer-cristine-gabby-film-goes-viral | title=Racy trailer for Cristine-Gabby film goes viral | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Nobyembre 6, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ''Call Center Girl'' | [[Star Cinema]], Skylight Films | style="text-align:left;" | Don Cuaresma (Direktor); [[Pokwang]], [[Enchong Dee]], [[Jessy Mendiola]], [[John Lapus]], [[Ejay Falcon]], [[K Brosas]], Chokoleit, [[Arron Villaflor]], [[Ogie Diaz]], [[Alex Castro]], [[Dianne Medina]], at Natasha Cabrera | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], [[drama]] |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/11/02/1252192/pokwang-returns-comedy-call-center-girl | title=Pokwang returns to comedy in 'Call Center Girl' | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Nobyembre 2, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=2013-11-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131118023354/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/11/02/1252192/pokwang-returns-comedy-call-center-girl | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/19/13/comedy-flick-stars-powkang-call-center-girl | title=Comedy flick stars Powkang as 'Call Center Girl' | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Oktubre 19, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=Disyembre 3, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131203185543/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/19/13/comedy-flick-stars-powkang-call-center-girl | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="17" |'''D''' '''I''' '''S''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 11 | ''Morgue'' | Digimar Films | style="text-align:left;" | Joven Tan (Direktor); [[Mark Herras]], [[Bugoy Cariño]], [[Rich Asuncion]], J.C. Parker, [[Anita Linda]], [[Ronnie Lazaro]], at Robert Villar | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], [[drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3396172/ | title=Morgue | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | rowspan="6" | 18 | ''Ang Misis ni Meyor'' | Eightfold Path Cinema | style="text-align:left;" | Archie Del Mundo (Direktor); Marife Necesito, Angie Ferro, Marco Morales, [[Joem Bascon]], Miles Canapi, Maria Isabel Lopez, at Julio Diaz | style="text-align:left;" | [[Drama]] |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2213348/ | title=Ang Misis ni Meyor | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Ang Maestra''{{ref|1nnn|1}} | style="background:#D8BFD8;" | Pixel Works Enterprise, Scenema Concept International | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Joven Tan (Direktor, Manunulat); Perla Bautista, Vaness del Moral, Jenine Desiderio, Dexter Doria, Mel Kimura, at Lui Manansala | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3411756/ | title=Ang Maestra | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref><ref name="New Wave">{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/mmff-2013/updates/13080/PEP-Guide-to-MMFF-2013-New-Wave-Section | title=PEP guide to MMFF 2013 New Wave Section | website=Philippine Entertainment Portal | date=Disyembre 18, 2013 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Bubbles Salvador | archive-url=https://web.archive.org/web/20131220024306/http://www.pep.ph/mmff-2013/updates/13080/pep-guide-to-mmff-2013-new-wave-section | archive-date=Disyembre 20, 2013 | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Dukit''{{ref|1ooo|1}} | style="background:#D8BFD8;" | Center Stage Productions | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Armando Lao (Direktor), Honie Alipio (Manunulat); Willy Layug, Raquel Villavicencio, Bor Ocampo, Bambalito Lacap, Thea Lelay, Rhea Lim, Mark Joseph Griswold, at Grace Martinez | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" |<ref name="New Wave"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3411758/ | title=Dukit | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Saka-Saka''{{ref|1ppp|1}} | style="background:#D8BFD8;" | Cinebro | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Toto Natividad (Direktor); [[Ejay Falcon]], [[Joseph Marco]], Toby Alejar, Mon Confiado, [[Baron Geisler]], at Gigi Locsin | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Aksyon, [[drama]] | style="background:#D8BFD8;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/12/14/1267962/ejay-falcon-and-joseph-marco-team-saka-saka | title=Ejay Falcon and Joseph Marco team up in 'Saka Saka' | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Disyembre 14, 2013 | access-date=Enero 27, 2014 | author=PR | archive-date=Pebrero 21, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221070745/http://www.philstar.com/cebu-entertainment/2013/12/14/1267962/ejay-falcon-and-joseph-marco-team-saka-saka | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Island Dreams''{{ref|1qqq|1}} | style="background:#D8BFD8;" | Kenau Pictures Production | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Aloy Adlawan (Direktor), Gino M. Santos (Direktor), Aloy Adlawan (Manunulat); [[Louise delos Reyes]], Alexis Petitprez, [[Irma Adlawan]], Chanel Latorre, Natasha Villaroman, Hector Macaso, Junar Vidal, at Ronaldo Baxafra | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Romansa, [[comedy|Komedya]] | style="background:#D8BFD8;" |<ref name="New Wave"/> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Mga Anino ng Kahapon''{{ref|1rrr|1}} | style="background:#D8BFD8;" | Vim Yapan-Alem Chua Productions | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | Alvin Yapan (Direktor, Manunulat); [[Agot Isidro]], [[TJ Trinidad]], Carlo Cruz, Carl Acosta, at Upeng Galang-Fernandez | style="background:#D8BFD8; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" |<ref name="New Wave"/> |- | style="background:#FFFFCC;" rowspan="2" | 21 | style="background:#FFFFCC;" | ''How to Disappear Completely''{{ref|1jjj|1}} | style="background:#FFFFCC;" | Cinematografica, Hubert Bals Fund | style="background:#FFFFCC; text-align:left;" | Shamaine Buencamino, Noni Buencamino, Ness Roque, Ronnie Martinez, at Abner Delina | style="background:#FFFFCC; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]] | style="background:#FFFFCC;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3102334/ | title=How to Disappear Completely | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Boogie''{{ref|1mmm|1}} | style="background:#FFFFCC;" {{N/A|''Wala''}} | style="background:#FFFFCC; text-align:left;" | Rommel Tolentino (Direktor) | style="background:#FFFFCC; text-align:left;" | [[Drama]] | style="background:#FFFFCC;" |<ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3415064/ | title=Boogie | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8" | 25 | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Girl, Boy, Bakla, Tomboy]]'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Wenn V. Deramas (Direktor), Alyz Henrich (Manunulat ng Eksena); [[Vice Ganda]], [[Maricel Soriano]], [[Joey Marquez]], [[Ruffa Gutierrez]], Cristine Reyes, JC De Vera, [[Ejay Falcon]], [[Kiray Celis]], at [[Xyriel Manabat]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269557/mmff-vice-ganda-portrays-4-roles-girl-boy-bakla-tomboy | title=MMFF: Vice Ganda portrays 4 roles in 'Girl, Boy, Bakla, Tomboy' | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Disyembre 18, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | author=Eunice Blanco}}</ref><ref>{{cite news | language=en|url=http://www.mb.com.ph/vice-ganda-believes-his-film-will-be-mmff-2013-top-grosser/ |title=Vice Ganda believes his film will be MMFF 2013 top grosser |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Disyembre 11, 2013 |access-date=Enero 25, 2014 |author=Crispina Martinez - Belen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203154046/http://www.mb.com.ph/vice-ganda-believes-his-film-will-be-mmff-2013-top-grosser/ |archive-date=Pebrero 3, 2014 }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[My Little Bossings]]'' | style="background:#ADD8E6;" | OctoArts Films, M-Zet Productions, [[APT Entertainment]], [[Kris Aquino#Production Company|K Productions]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Marlon Rivera (Direktor), Bibeth Orteza (Manunulat ng Eksena); [[Vic Sotto]], [[Kris Aquino]], [[Ryzza Mae Dizon]], Bimby Aquino-Yap, [[Jaclyn Jose]], [[Aiza Seguerra]], [[Jose Manalo]], [[Paolo Ballesteros]], at [[Barbie Forteza]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/23/13/vic-success-my-little-bossings-bimby-ryzza | title=Vic: Success of 'My Little Bossings' for Bimby, Ryzza | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Disyembre 23, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news | language=en|url=http://www.mb.com.ph/weeks-before-mmff-my-little-bossings-already-making-money/ |title=Weeks before MMFF, 'My Little Bossings' already making money |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Disyembre 3, 2013 |access-date=Enero 25, 2014 |author=Walden Sadiri M. Belen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203154050/http://www.mb.com.ph/weeks-before-mmff-my-little-bossings-already-making-money/ |archive-date=Pebrero 3, 2014 }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Kimmy Dora: Ang Kiyemeng Prequel'' | style="background:#ADD8E6;" | Spring Films, MJM Productions, Quantum Films | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Chris Martinez (Direktor, Manunulat); [[Eugene Domingo]], [[Sam Milby]], [[Ariel Ureta]], [[Miriam Quiambao]], Moi Bien, Mura, Joel Torre, [[Angel Aquino]], [[Kiray Celis]], [[Dawn Zulueta]], [[Lovi Poe]], at Benjamin Alves | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Aksyon | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/mmff-2013/entries/12994/kimmy-dora-ang-kiyemeng-prequel | title=Kimmy Dora (Ang Kiyemeng Prequel) | website=Philippine Entertainment Portal | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=Enero 11, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140111022347/http://www.pep.ph/mmff-2013/entries/12994/kimmy-dora-ang-kiyemeng-prequel | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/16/1268563/sam-eugenes-love-interest-kimmy-dora-prequel | title=Sam is Eugene’s love interest in Kimmy Dora prequel | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Disyembre 16, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | author=Yugel Losorata}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Pagpag: Siyam na Buhay]]'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]], Regal Films | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Frasco S. Mortiz (Direktor), Joel Mercado (Manunulat, Manunulat ng Eksena); [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]], [[Shaina Magdayao]], [[Paulo Avelino]], Clarence Delgado, [[Matet de Leon]], Janus del Prado, [[Miles Ocampo]], CJ Navato Michelle Vito, [[Dominic Roque]], [[Dominic Ochoa]], at [[Manuel Chua]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], [[drama]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbn.com/updates/122313-VIDEO-Watch-Pagpag-Siyam-Na-Buhay?scid=7550BE1C-53E1-46BA-A7DB-5C38ACB1149B | title=VIDEO: Watch Pagpag: Siyam Na Buhay | publisher=[[ABS-CBN Corporation]] | date=Disyembre 23, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=Pebrero 4, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140204022908/http://www.abs-cbn.com/updates/122313-VIDEO-Watch-Pagpag-Siyam-Na-Buhay?scid=7550BE1C-53E1-46BA-A7DB-5C38ACB1149B | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbn.com/updates/PR-Star-studded-cast-headlines-Pagpag-Siyam-na-Buhay?scid=0A1DFCA7-EE9D-4C01-9CC3-9130B3703FDC | title=Star-studded cast headlines "Pagpag, Siyam na Buhay" | publisher=[[ABS-CBN Corporation]] | date=Nobyembre 28, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=Pebrero 4, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140204022910/http://www.abs-cbn.com/updates/PR-Star-studded-cast-headlines-Pagpag-Siyam-na-Buhay?scid=0A1DFCA7-EE9D-4C01-9CC3-9130B3703FDC | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''10,000 Hours'' | style="background:#ADD8E6;" | Philippine Film Studios Inc. | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Joyce Bernal (Direktor), Ryllah Epifania Berico (Manunulat), Keiko Aquino (Manunulat); [[Robin Padilla]], [[Bela Padilla]], [[Pen Medina]], [[Joem Bascon]], [[Michael de Mesa]], [[Mylene Dizon]], [[Alden Richards]], at [[Carla Humphries]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Aksyon, [[drama]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite web | language=en|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/28/13/review-why-10000-hours-won-39th-mmff |archive-url=https://web.archive.org/web/20131229040024/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/28/13/review-why-10000-hours-won-39th-mmff |url-status=dead |archive-date=Disyembre 29, 2013 |title=Review: Why '10,000 Hours' won 39th MMFF |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=Disyembre 28, 2013 |access-date=Enero 25, 2014 |author=Fred Hawson }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/46845-mmff-10000-hours-review | title='10,000 Hours': A higher standard of politics | work=[[Rappler]] | date=Disyembre 29, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Pedro Calungsod: Batang Martir'' | style="background:#ADD8E6;" | Wings Entertainment | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Francis O. Villacorta (prodyuser-manunulat-direktor) [[Rocco Nacino]], [[Christian Vasquez]], [[Jestoni Alarcon]], Ryan Eigenmann, Robert Correa, [[Victor Basa]], Carlo Gonzales, Andrew Schimmer, Arthur Solinap, at [[Mico Palanca]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Talambuhay, [[drama]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite news | language=en|url=http://www.mb.com.ph/villacorta-believes-calungsod-movie-meant-to-be-made/ |title=Villacorta believes 'Calungsod' movie 'meant to be made' |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Disyembre 4, 2013 |access-date=Enero 25, 2014 |author=NR Ramos |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203154053/http://www.mb.com.ph/villacorta-believes-calungsod-movie-meant-to-be-made/ |archive-date=Pebrero 3, 2014 }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Boy Golden: Shoot to Kill, the Arturo Porcuna Story'' | style="background:#ADD8E6;" | Scenema Concept International, [[Viva Films]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Chito S. Roño (Direktor), Catherine O. Camarillo (Manunulat ng Eksena), Guelan Varela-Luarca (Manunulat ng Eksena); [[E.R. Ejercito|Jeorge Estregan]], [[KC Concepcion]], [[Joem Bascon]], [[John Estrada]], Tony Razon, Tonton Gutierrez, Leo Martinez, [[Gloria Sevilla]], [[Eddie Garcia]], [[Jhong Hilario]], [[Baron Geisler]], Roi Vinzon, at [[John Lapus]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Aksyon, [[drama]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/11/15/13/er-ejercito-returns-mmff-boy-golden | title=ER Ejercito returns to MMFF as 'Boy Golden' | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Nobyembre 15, 2013 | access-date=Enero 25, 2014 | archive-date=Disyembre 9, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131209220810/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/11/15/13/er-ejercito-returns-mmff-boy-golden | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Kaleidoscope World'' | style="background:#ADD8E6;" | iAct Productions | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Liza Cornejo (Direktor); Sef Cadayona, [[Yassi Pressman]], Mayton Eugenio, Alma Concepcion, Alireza Libre, Pilar Pilapil, Arnold Reyes, Brylle Mondejar, at William Angeles | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Sayaw, [[drama]] | style="background:#ADD8E6;" |<ref>{{cite news | language=en | url=http://entertainment.inquirer.net/125883/mmff-kaleidoscope-world | title=MMFF: Kaleidoscope World | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Disyembre 18, 2013 | access-date=Enero 25, 2014}}</ref> |- |} ;Mga pananda {{refbegin}}<!--{{note label|1||}}--> # '''^''' {{note label|1||a}}{{note label|1||b}}{{note label|1||c}}{{note label|1||d}}{{note label|1||e}}{{note label|1||f}}{{note label|1||g}}{{note label|1||h}}{{note label|1||i}}{{note label|1||j}}{{note label|1||k}}{{note label|1||l}}{{note label|1||m}}{{note label|1||n}}{{note label|1||o}}{{note label|1||p}}{{note label|1||q}}{{note label|1||r}}{{note label|1||s}}{{note label|1||t}}{{note label|1||u}}{{note label|1||v}}{{note label|1||ww}}{{note label|1||x}}{{note label|1||y}}{{note label|1||z}}{{note label|1||aa}}{{note label|1||bb}}{{note label|1||cc}}{{note label|1||dd}}{{note label|1||ee}}{{note label|1||ff}}{{note label|1||gg}}{{note label|1||hh}}{{note label|1||ii}}{{note label|1||jj}}{{note label|1||kk}}{{note label|1||ll}}{{note label|1||mm}}{{note label|1||nn}}{{note label|1||oo}}{{note label|1||pp}}{{note label|1||qq}}{{note label|1||rr}}{{note label|1||ss}}{{note label|1||tt}}{{note label|1||uu}}{{note label|1||vv}}{{note label|1||ww}}{{note label|1||xx}}{{note label|1||yy}}{{note label|1||zz}}{{note label|1||aaa}}{{note label|1||bbb}}{{note label|1||ccc}}{{note label|1||ddd}}{{note label|1||eee}}{{note label|1||fff}}{{note label|1||ggg}}{{note label|1||hhh}}{{note label|1||iii}}{{note label|1||jjj}}{{note label|1||kkk}}{{note label|1||lll}}{{note label|1||mmm}}{{note label|1||nnn}}{{note label|1||ooo}}{{note label|1||ppp}}{{note label|1||qqq}}{{note label|1||rrr}} Prinodyus ang pelikula ng malaya. # '''^''' {{note label|2||a}}{{note label|2||b}} Huloy 26 ang iskrining ng ''Ekstra: The Bit Player's'' sa pista ng pelikula. August 14 ang komersyal na paglabas ng pelikula sa buong bansa.<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/35565-ekstra-a-must-see-for-noranians | title='Ekstra' a must-see for Noranians | work=[[Rappler]] | date=Agosto 4, 2013 | access-date=Enero 22, 2014 | author=Teodoro Jose Joaquin}}</ref> # '''^''' {{note label|3||a}}{{note label|3||b}}{{note label|3||c}}{{note label|3||d}}{{note label|3||e}}{{note label|3||f}}{{note label|3||g}}{{note label|3||h}}{{note label|3||i}}{{note label|3||j}} Napahaba ang lahat ng sampung pelikula ng Sineng Pambansa mula Oktubre 11 hanggang Oktubre 17, 2013. Noong una, iniskrin ang sampung pelikula mula Setyembre 11 hanggang Setyembre 13, 2013, 2013.<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/12652/Sineng-Pambansa-entries-to-be-screened-at-the-Shang-Cineplex-this-October | title=Sineng Pambansa entries to be screened at the Shang Cineplex this October | website=Philippine Entertainment Portal | date=Oktubre 3, 2013 | access-date=Enero 24, 2014 | archive-date=Pebrero 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202155738/http://www.pep.ph/guide/guide/12652/Sineng-Pambansa-entries-to-be-screened-at-the-Shang-Cineplex-this-October | url-status=dead }}</ref> {{refend}} ==2014== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#FFC1C1|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa World Premieres Film Festival * {{Color box|#FFE5B4|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cine Totoo: 1st Philippine International Documentary Film Festival * {{Color box|#FFDDF4|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sineng Pambansa Horror Plus Film Festival * {{Color box|#90EE90|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#D3D3D3|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#D8BFD8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival|MMFF New Wave Category]] * {{Color box|#ADD8E6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size:100%; line-height:16px;" width="100%" |- ! colspan="2" |Nagbukas ! style="width:20%;" | Pamagat ! style="width:15%;" | Kompanyang gumawa ! style="width:40%;" | Mga tauhan at trabahador ! style="width:10%;" | Kaurian ! style="width:05%;" | Sanggunian |- | rowspan="4" |'''E''' '''N''' '''E''' '''R''' '''O''' | 15 | ''[[Bride for Rent]]'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Mae Czarina Cruz (direktor); [[Kim Chiu]], [[Xian Lim]], [[Pilita Corrales]], [[Tirso Cruz III]], at [[Dennis Padilla]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]], [[Drama]] | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/01/07/1275865/kim-xian-back-comedy-bride-rent | title=Kim, Xian back to comedy in Bride For Rent | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Enero 7, 2014 | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | 22 | ''Mumbai Love'' | Capestone Pictures, [[Solar Entertainment Corporation]] | style="text-align:left;" | Benito Bautista (direktor); [[Solenn Heussaff]], Kiko Matos, [[Raymond Bagatsing]], Jayson Gainza, [[Ronnie Lazaro]], at [[Martin Escudero]], Reggie Averia | style="text-align:left;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]] | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/48759-mumbai-love-review-lost-in-bollywood | title='Mumbai Love' Review: Lost in Bollywood | work=[[Rappler]] | date=Enero 24, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3332022/ | title=Mumbai Love: The Movie | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | 26 | ''Luhod sa Harapan'' | Silver Line Multi-Media Inc. | style="text-align:left;" | Paul Singh Cudail (direktor/manunulat); Nino Abel, Benny Andaya, at Cristy Atienza | style="text-align:left;" | [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3575478/ | title=Luhod sa Harapan | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref><ref name="MTRCB">{{cite web | language=en | url=http://www.mtrcb.gov.ph/wp-content/uploads/2013/04/Issued-Permits.Jan_.Feb112014.pdf | title=ISSUED PERMITS SUMMARY - LOCAL by MTRCB | publisher=[[Movie and Television Review and Classification Board]] | access-date=Marso 22, 2014 | archive-date=Marso 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140322114633/http://www.mtrcb.gov.ph/wp-content/uploads/2013/04/Issued-Permits.Jan_.Feb112014.pdf | url-status=dead }}</ref> |- | 29 | ''Sa Ngalan ng Ama, Ina at mga Anak'' | RCP Productions, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Jon Villarin (direktor); [[Robin Padilla]], Mariel Rodriguez, [[Kylie Padilla]], [[Bela Padilla]], [[Daniel Padilla]], Mathew Padilla, RJ Padilla, [[Kiray]], [[Kathryn Bernardo]], at [[Christopher De Leon]] | style="text-align:left;" | Aksyon, [[Drama]] | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.mb.com.ph/robin-daniel-movie-still-on/ | title=Robin-Daniel movie still on | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Enero 6, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | author=NR Ramos}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/01/25/1282678/faith-love-time-padillas | title=Faith, love, time & the Padillas | newspaper=[[The Philippine Star]] | date=Enero 25, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Pablo A. Tariman}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3499562/ | title=Sa Ngalan ng Ama, Ina, at mga Anak | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | rowspan="9" |'''P''' '''E''' '''B''' '''R''' '''E''' '''R''' '''O''' | rowspan="2" | 12 | ''Starting Over Again'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Olivia M. Lamasan (direktor); [[Piolo Pascual]], [[Toni Gonzaga]], at [[Iza Calzado]] | style="text-align:left;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]], [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/22/14/starting-over-again-trailer-goes-viral | title='Starting Over Again' trailer goes viral | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Enero 23, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | archive-date=Enero 25, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140125235509/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/22/14/starting-over-again-trailer-goes-viral | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/17/14/piolo-starting-over-again-worth-wait | title=Piolo: 'Starting Over Again' worth the wait | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Enero 18, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | archive-date=Enero 21, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140121074514/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/17/14/piolo-starting-over-again-worth-wait | url-status=dead }}</ref> |- | ''Basement'' | Coffee House Productions, Springboard Film Productions, [[GMA Films]] | style="text-align:left;" | Topel Lee (direktor); [[Ellen Adarna]], [[Enzo Pineda]], Sarah Lahbati, [[Pilita Corrales]], [[Louise delos Reyes]], [[Kristofer Martin]], at [[Teejay Marquez]] | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], Kakasabikan-Pananabik | <ref>{{cite web | url=http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/rivals | title=Rivals | publisher=Malaya | date=Enero 27, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Mario E. Bautista | language=fil | archive-date=Marso 3, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220855/http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/rivals | url-status=dead }}</ref> |- | 19 | ''ABNKKBSNPLAko: The Movie'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Mark Meily (direktor); [[Jericho Rosales]], [[Andi Eigenmann]], at [[Meg Imperial]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]] | <ref name="Peoples"/> |- | rowspan="6" | 26 | ''Third Eye'' | Regal Films | style="text-align:left;" | Aloy Adlawan (direktor); [[Carla Abellana]], Alex Vincent Medina, [[Ejay Falcon]], [[Camille Prats]], at [[Denise Laurel]] | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]] | <ref name="Peoples">{{cite news | language=en | url=http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/64575-four-new-local-films-after-mmff | title=Four new local films after MMFF | newspaper=People's Journal | date=Enero 2, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | author=Mario Bautista | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140217105647/http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/64575-four-new-local-films-after-mmff | archive-date=Pebrero 17, 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/01/11/1277508/pakpak-ni-kylie-fake-na-fake-gerald-kinakawawa-ng-detractors-sa | title=Pakpak ni Kylie fake na fake; Gerald kinakawawa ng detractors sa pagkakasama sa Dyesebel | publisher=[[The Philippine Star]] | work=Pilipino Star Ngayon | date=Enero 11, 2014 | access-date=Enero 27, 2014 | language=fil}}</ref> |- | ''Cattleya: An OFW Story'' | One World Production International Films | style="text-align:left;" | Joric Raquiza (direktor); [[Glaiza de Castro]], at [[Jonalyn Viray]] | style="text-align:left;" | [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/glaiza-de-castro-plays-dh-turned-drug-mule-in-cattleya-an-ofw-story/ | title=Glaiza de Castro plays DH turned drug mule in 'Cattleya: An OFW Story | publisher=[[News5|Interaksyon]] | date=Pebrero 9, 2014 | access-date=Pebrero 15, 2014 | author=Edwin P. Sallan | archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041939/http://www.interaksyon.com/entertainment/glaiza-de-castro-plays-dh-turned-drug-mule-in-cattleya-an-ofw-story/ | archive-date=Pebrero 22, 2014 | url-status=dead }}</ref> |- | ''Unfriend'' | Centerstage Productions, Beyond The Box, [[Solar Entertainment Corporation]] | style="text-align:left;" | Joselito Altarejos (direktor); Angelo Ilagan, Sandino Martin, at [[Boots Anson-Roa]] | style="text-align:left;" | Krimen, Romansa, [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt2979432/ | title=Unfriend | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | ''Tatlong Beses Isang Araw: 3 Times A Day'' | AB Pride Production | style="text-align:left;" | Benny Andaya (direktor/manunulat); Nino Abel, Andrew Basco, at Fernan del Valle | style="text-align:left;" | [[Drama]] | <ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=jdi9Y6GfzHA | title=Tatlong Beses, Isang Araw..Trailer | via=[[YouTube]] | date=Marso 4, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Benny Andaya}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3577550/ | title=Tatlong Beses Isang Araw: 3 Times A Day | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | ''Kabaro'' | Triple M Entertainment Productions | style="text-align:left;" | Francis Jun Posadas (direktor/manunulat); Mara Lopez, Krista Miller, Marcus Madrigal, at [[Maria Isabel Lopez]] | style="text-align:left;" | Romansa | <ref>{{cite web | url=http://www.remate.ph/2013/12/tomboy-sa-tomboy-bakla-sa-bakla/#.Uy1FcfmSxcw | title=Tomboy sa tomboy..bakla sa bakla! | publisher=Remate | date=Disyembre 6, 2013 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Roldan Castro | language=fil | archive-date=Marso 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140322104245/http://www.remate.ph/2013/12/tomboy-sa-tomboy-bakla-sa-bakla/#.Uy1FcfmSxcw | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3561904/ | title=Kabaro | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | ''Pikyaw'' | Multimedia Arts & Graphics Ensemble | style="text-align:left;" | Arnold Fuentes (direktor); Augustus Alolor, Marylour Avila, at Anabel Balane | style="text-align:left;" | [[Animation|Animasyon]] | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3588478/ | title=Pikyaw | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | rowspan="4" |'''M''' '''A''' '''R''' '''S''' '''O''' | 11 | ''Norte, the End of History'' <br> <small>*(komersyal na paglabas, 2014)</small> <br><small> (limitadong paglabas)</small> | Kayan Productions, Wacky O Productions | style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); Sid Lucero, [[Archie Alemania]] at Angeli Bayani | style="text-align:left;" | [[Drama]] | |- | 13 | ''Kamandag ni Venus'' | Teknikolour Film Productions | style="text-align:left;" | Zaldy Damun at Bunch Cortez (mga direktor); Rajah Montero, Apple Angeles, at Rob Sy | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]] | <ref>{{cite web | url=http://www.remate.ph/2014/01/rajah-montero-may-alindog-pa-rin/ | title=Rajah Montero, may alindog pa rin! | publisher=Remate | date=Enero 19, 2014 | access-date=Marso 13, 2014 | author=Jhun Bombay | language=fil | archive-date=Marso 12, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140312225019/http://www.remate.ph/2014/01/rajah-montero-may-alindog-pa-rin/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/53059-kamandag-ni-venus-review-an-achievement-in-awfulness | title='Kamandag ni Venus' Review: An achievement in awfulness | work=[[Rappler]] | date=Marso 15, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref> |- | rowspan="2" | 19 | ''Flying Kiss'' | [[Department of Health (Philippines)|Department of Health]], Sinehan Advocacy Media Projects | style="text-align:left;" | Chris Pablo (direktor); Carl Guevarra, [[Wynwyn Marquez]], Fabio Ide, [[Maria Isabel Lopez]], at [[Ate Gay]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Romansa, Adbokasiya | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/news/42426/carl-guevara-accepts-two-shows-on-tv5-after-waiting-in-vain-for-another-project-with-gma/1/3#focus | title=Carl Guevara accepts two shows on TV5 after waiting in vain for another project with GMA | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Pebrero 18, 2014 | access-date=Pebrero 19, 2014 | author=Rose Garcia | archive-date=Pebrero 23, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140223064612/http://www.pep.ph/news/42426/carl-guevara-accepts-two-shows-on-tv5-after-waiting-in-vain-for-another-project-with-gma/1/3#focus | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.philstar.com/pang-movies/2014/03/20/1302915/maui-hindi-titigil-na-idiing-mahuli-ang-manlolokong-produ-ng-show-sa | title=Maui hindi titigil na idiing mahuli ang manlolokong produ ng show sa Dubai | publisher=[[The Philippine Star]] | work=Pang-Masa | date=Marso 20, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Ruel Mendoza | language=fil}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3607116/ | title=Flying Kiss | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | ''Mana'' | La Sallian Education Innovators Foundation, Inc. | style="text-align:left;" | Gabriel Fernandez (direktor/manunulat); Fides Cuyugan-Asensio, [[Tetchie Agbayani]], [[Ricky Davao]], [[Jaime Fabregas]], [[Cherie Gil]], [[Mark Gil]], at Epi Quizon | style="text-align:left;" | [[Drama]], [[horror film|Katatakutan]] | <ref name="MTRCB"/><ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3547464/ | title=Mana | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Marso 22, 2014}}</ref> |- | rowspan="5" |'''A''' '''B''' '''R''' '''I''' '''L''' | rowspan="2" | 2 | ''[[Diary ng Panget]]'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Andoy Ranay (direktor); [[Nadine Lustre]], [[Yassi Pressman]], [[Andre Paras]], at [[James Reid]] | style="text-align:left;" | Romansang Kabataan, [[Comedy|Komedya]] | <ref>{{cite news | language=en | url=http://journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/67512-another-bob-ong-movie-in-the-works | title=Another 'Bob Ong' movie in the works | newspaper=People's Journal | date=Pebrero 21, 2014 | access-date=Pebrero 21, 2014 | author=Nitz Miralles | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140224043323/http://journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/67512-another-bob-ong-movie-in-the-works | archive-date=Pebrero 24, 2014 }}</ref> |- | ''Echoserang Frog'' | Scenema Concepts International | style="text-align:left;" | Joven Tan (direktor); [[Shalala]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], Temang Bakla | <ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2013/07/16/974811/matapos-talikuran-na-walang-paalam-kuya-germs-pinatawad-na-si-shalala | title= Matapos talikuran na walang paalam Kuya Germs pinatawad na si Shalala! | newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Hulyo 16, 2013 | access-date=Pebrero 26, 2014 | author=Veronica R. Samio | language=fil}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/news/39413/kiray-celis-on-echoserang-frog-co-star-shalala-ldquohindi-kami-loveteam-dito-baka-masuka-akordquo | title=Kiray Celis on Echoserang Frog co-star Shalala: "Hindi kami loveteam dito, baka masuka ako." | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Hulyo 7, 2013 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Arniel C. Serato | archive-date=Marso 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140322120425/http://www.pep.ph/news/39413/kiray-celis-on-echoserang-frog-co-star-shalala-ldquohindi-kami-loveteam-dito-baka-masuka-akordquo | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/movies/13590/shalala-will-star-in-his-launching-movie-echoserang-frog-after-18-years-in-showbiz | title=Shalala will star in his launching movie Echoserang Frog after 18 years in showbiz | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Marso 21, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Rose Garcia}}</ref> |- | rowspan="2" | 6 | ''Bang Bang Alley'' | Curve Entertainment Inc., Nimbus Film Production | style="text-align:left;" | [[Ely Buendia]], Yan Yuzon, at King Palisoc (mga direktor); [[Megan Young]], [[Bela Padilla]], [[Joel Torre]], at Art Acuña | style="text-align:left;" | Antolohiyang Krimen | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/guide/12577/ely-buendia-directs-megan-young-and-other-stars-for-crime-drama-anthology-film-bang-bang-alley | title=Ely Buendia directs Megan Young and other stars for crime drama anthology film Bang Bang Alley | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Setyembre 20, 2013 | access-date=Marso 5, 2014 | author=Glen Sibonga | archive-date=Marso 4, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140304205113/http://www.pep.ph/guide/guide/12577/ely-buendia-directs-megan-young-and-other-stars-for-crime-drama-anthology-film-bang-bang-alley | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/19/14/daring-megan-young-stars-ely-buendia-film | title='Daring' Megan Young stars in Ely Buendia film | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Marso 19, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Vincent Paul A. Garcia | archive-date=Marso 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140322005522/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/19/14/daring-megan-young-stars-ely-buendia-film | url-status=dead }}</ref> |- | ''DotA: Nakakabaliw'' | Manchester Talent Productions Films | style="text-align:left;" | Marivic Cuyugan (direktor), James Matthew, [[Joyce Ching]], Joanna Elle, at Jaypee Adalen | style="text-align:left;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]], E-Palakasan | <ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=RNs2yQwFRv8| title= Dota (nakakabaliw) official Trailer| via=[[YouTube]] | date=Enero 23, 2014 | access-date=Abril 21, 2014}}</ref> |- | 19 | ''Da Possessed'' | [[Star Cinema]], [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Joyce Bernal (direktor); [[Vhong Navarro]] at [[Solenn Heussaff]] | style="text-align:left;" | [[Comedy|Komedya]], [[Horror film|Katatakutan]] | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/28/14/look-vhong-navarro-makes-movie-comeback | title=LOOK: Vhong Navarro makes movie comeback | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Marso 28, 2014 | access-date=Marso 29, 2014 | archive-date=Marso 30, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140330010233/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/28/14/look-vhong-navarro-makes-movie-comeback | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |'''M''' '''A''' '''Y''' '''O''' | rowspan="2" |7 | ''So It's You'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | [[Jun Lana]] (direktor), [[Carla Abellana]], [[Tom Rodriguez]], at [[JC de Vera]] | style="text-align:left;" | [[Drama]], Romansa, Komedya | <ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/03/01/1295803/aktres-nagpi-pills-kaya-tuloy-ang-pagtaba| title=Tom-Carla movie papalit-palit ng pamagat | newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Marso 1, 2014| access-date=Marso 1, 2014 | author=Nitz Miralles| language=fil}}</ref> |- | ''Full Moon'' | Lovely Nell Entertainment | style="text-align:left;" | Dante Pangilinan (direktor), [[Derrick Monasterio]], at [[Barbie Forteza]] | style="text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], Aksyon, Romansa | <ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=k94uZFjmL6g | title=Full Moon Movie Trailer 2014 (Official) | via=[[YouTube]] | date=Abril 28, 2014 | access-date=Mayo 8, 2014}}</ref> |- | 28 | ''Maybe This Time'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Jerry Lopez-Sineneng (direktor); [[Sarah Geronimo]], [[Coco Martin]], at [[Ruffa Gutierrez]] | style="text-align:left;" | [[Drama]], Romansa | | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/04/16/1313116/movie-nina-sarah-coco-di-pa-mahanapan-ng-title | title= Movie nina Sarah at Coco 'di pa mahanapan ng title | newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Abril 16, 2014 | access-date=Abril 16, 2014 | author=Nitz Miralles}}</ref><ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/04/23/14/look-poster-new-sarah-coco-film-released | title=LOOK: Poster for new Sarah-Coco film released | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Abril 23, 2014 | access-date=Abril 23, 2014 | archive-date=Abril 26, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426000629/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/04/23/14/look-poster-new-sarah-coco-film-released | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |'''H''' '''U''' '''N''' '''Y''' '''O''' | 11 | ''[[My Illegal Wife]]'' | [[Star Cinema]], Skylight Films | style="text-align:left;" | Tony Y. Reyes (direktor); [[Zanjoe Marudo]], at [[Pokwang]] | style="text-align:left;" |[[romantic comedy|Romantikong Komedya]] | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/23/14/look-ellen-adarna-pokwang-legal-wife-spoof | title=LOOK: Ellen Adarna, Pokwang in 'Legal Wife' spoof | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Mayo 23, 2014 | access-date=Hunyo 2, 2014 | archive-date=Mayo 25, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140525232615/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/05/23/14/look-ellen-adarna-pokwang-legal-wife-spoof | url-status=dead }}</ref> |- | 18 | ''Ang Bagong Dugo'' | 3J's Film and Entertainment Production Inc. | style="text-align:left;" | Val Iglesias (direktor); [[Joem Bascon]], at [[Mark Gil]] | style="text-align:left;" | [[Drama]] | <ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=O09-J98rtic | title=ANG BAGONG DUGO 2014 - [HD] Official Teaser 30 sec. | via=[[YouTube]] | work=3Js Production | date=Marso 24, 2014 | access-date=Abril 10, 2014}}</ref> |- | 30 | ''Last Trip to Paradise'' | MFTWorks Films, Transition Films | style="text-align:left;" | Archie Del Mundo (direktor/manunulat); Allan Ibanez | style="text-align:left;" | [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3079230/ | title=Last Trip to Paradise | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Enero 27, 2014}}</ref> |- | rowspan="7" |'''H''' '''U''' '''L''' '''Y''' '''O''' | 2 | ''Overtime'' | [[GMA Films]] | style="text-align:left;" | Wyncy Ong (direktor); [[Richard Gutierrez]], at [[Lauren Young]] | style="text-align:left;" | Aksyon, Pananabik | | <ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/02/09/1288239/mga-nanood-ng-wicked-nagdusa-sa-init-sa-ccp| title=Mga nanood ng Wicked nagdusa sa init sa CCP | newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Pebrero 9, 2014 | access-date=Pebrero 9, 2014 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/02/15/1290507/bobsie-ni-rufa-mae-nag-hello-sa-kanyang-concert| title= Bobsie ni Rufa Mae nag-hello sa kanyang concert | newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Pebrero 15, 2014 | access-date=Pebrero 15, 2014| language=fil}}</ref><ref>{{cite news | language=en | url=http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/65911-jennylyn-vs-angel | title=Jennylyn vs Angel | newspaper=People's Journal | date=Enero 25, 2014 | access-date=Marso 22, 2014 | author=Mario Bautista | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140310143928/http://www.journal.com.ph/index.php/entertainment/showbiz-news/65911-jennylyn-vs-angel | archive-date=Marso 10, 2014 }}</ref> |- | style="background:#FFC1C1;" | 3 | style="background:#FFC1C1;" | ''Mula sa Kung Ano ang Noon'' | style="background:#FFC1C1;" | Sine Olivia Pilipinas | style="background:#FFC1C1;" | Lav Diaz (direktor); Perry Dizon, Roeder Camañag, Hazel Orencio | style="background:#FFC1C1;" | [[Drama]] | style="background:#FFC1C1;" | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3303310/?ref_=ttrel_rel_tt| title= From What Is Before | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Abril 29, 2015}}</ref> |- | 9 | ''Kamkam'' | Heaven's Best Entertainment | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (direktor); [[Jean Garcia]], [[Sunshine Dizon]], [[Lucho Ayala]], [[Rita De Guzman]], [[Allen Dizon]], [[Hiro Peralta]], [[Joyce Ching]], at [[Elizabeth Oropesa]] | style="text-align:left;" | Dramang pampolitika | | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/06/23/1337956/mga-corrupt-sapul-sa-bagong-pelikula-ni-direk-joel| title=Mga corrupt sapul sa bagong pelikula ni Direk Joel| newspaper=Pilipino Star Ngayon | date=Hunyo 23, 2014 | access-date=Hunyo 23, 2014 | author=Salve V. Asis}}</ref> |- | rowspan="2" | 16 | ''[[She's Dating the Gangster]]'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Kathryn Bernardo]], at [[Daniel Padilla]] | style="text-align:left;" | [[romantic comedy|Romantikong Komedya]]-Drama Pangkabataan | | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/movies/13655/daniel-padilla-and-kathryn-bernardo-to-start-shooting-for-shes-dating-the-gangster-| title= Daniel Padilla and Kathryn Bernardo to start shooting for She's Dating The Gangster | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Abril 3, 2014 | access-date=Abril 3, 2014 | author=Rachelle Siazon}}</ref> |- | ''Magtiwala Ka: A Super Typhoon Yolanda Story'' | Crystal Audio Productions | style="text-align:left;" | Jovic Raquiza (direktor); Kevin Mercado, Keanna Reeves, at [[Andrea del Rosario]] | style="text-align:left;" | Nakakainspirasyon | | <ref>{{cite AV media | language=en | url=https://www.youtube.com/watch?v=5w-Y5vwXJv0 | title=Magtiwala Ka | via=[[YouTube]] | date=Hulyo 9, 2014 | access-date=Hulyo 11, 2014}}</ref> |- | 23 | ''Island Dreams'' <br/> <small>*(komersyal na paglabas, 2014)</small> | Kenau Pictures Production | style="text-align:left;" | Aloy Adlawan, Gino Santos (mga direktor); [[Louise delos Reyes]], Alexis Petitprez, at [[Irma Adlawan]] | style="text-align:left;" | Romansa | | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.clickthecity.com/movies/a/22808/louise-de-los-reyes-topbills-island-dreams | title=Louise de los Reyes Topbills "Island Dreams" | publisher=Clickthecity | date=Hulyo 3, 2014 | access-date=Hulyo 7, 2014 | archive-date=Hulyo 7, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140707053503/http://www.clickthecity.com/movies/a/22808/louise-de-los-reyes-topbills-island-dreams | url-status=dead }}</ref> |- | 30 | ''Trophy Wife'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Andoy Ranay (direktor); Cristine Reyes, [[Derek Ramsay]], [[Heart Evangelista]], at [[John Estrada]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama, Pananabik | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.interaksyon.com/entertainment/video-derek-ramsay-cristine-reyes-steam-up-uncut-trophy-wife-trailer/ | title=VIDEO: Derek Ramsay, Cristine Reyes steam up 'uncut' 'Trophy Wife' trailer | newspaper=[[News5|InterAksyon]] | date=Hulyo 6, 2014 | access-date=Hulyo 11, 2014 | author=Edwin P. Sallan | archive-url=https://web.archive.org/web/20140707223347/http://www.interaksyon.com/entertainment/video-derek-ramsay-cristine-reyes-steam-up-uncut-trophy-wife-trailer/ | archive-date=Hulyo 7, 2014 | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="20" |'''A''' '''G''' '''O''' '''S''' '''T''' '''O''' | rowspan="15" style="background:#FFE5B4;" |2 | style="background:#FFE5B4;" | ''Asintado'' | style="background:#FFE5B4;" | Ignacio Films | style="background:#FFE5B4;" | Louie Ignacio (direktor); [[Aiko Melendez]], Gabby Eigenmann, [[Rochelle Pangilinan]], [[Jake Vargas]], at Miggs Cuaderno | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], Pananabik | style="background:#FFE5B4;" rowspan=15|<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/64905-cinemalaya-2014-guide| title=Cinemalaya 2014: A quick guide| work=Rappler | access-date=Hulyo 31, 2014 | author=Zig Marasigan}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Hari ng Tondo'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Carlos Siguion-Reyna (direktor); [[Robert Arevalo]], Cris Villonco, Rafa Siguion-Reyna, [[Aiza Seguerra]], at [[Eric Quizon]] | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''[[Hustisya]]'' | style="background:#FFE5B4;" | Likhang Silangan Entertainment | style="background:#FFE5B4;" | Joel Lamangan (direktor); [[Nora Aunor]], [[Rocco Nacino]], Rosanna Roces, [[Sunshine Dizon]], at Gardo Versoza | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], Pampolitikang Pananabik |- | style="background:#FFE5B4;" | ''The Janitor'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Mike Tuviera (direktor); [[Dennis Trillo]], [[Derek Ramsay]], [[Richard Gomez]], at [[LJ Reyes]] | style="background:#FFE5B4;" | Aksyon, Pananabik |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Kasal'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | [[Joselito Altarejos]] (direktor); Arnold Reyes at Oliver Aquino | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], Romansa |- | style="background:#FFE5B4;" | ''#Y'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Gino Santos (direktor); [[Elmo Magalona]], Coleen Garcia, Sophie Albert, Kit Thompson, Slater Young, at Chynna Ortaleza | style="background:#FFE5B4;" | Kabataang Drama |- | style="background:#FFE5B4;" | ''1st ko si 3rd'' {{ref|1st|2}} | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Real Florido (direktor); [[Nova Villa]], [[Dante Rivero]], at [[Freddie Webb]] | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], [[Romantic comedy|Romantikong Komedya]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Bwaya'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Francis Xavier Pasion (direktor); Angeli Bayani | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Children's Show'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Derick Cabrido (direktor); [[Allen Dizon]], [[Gloria Sevilla]], [[Buboy Villar]] at Miggs Cuaderno | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Dagitab'' | style="background:#FFE5B4;" | Ten17P | style="background:#FFE5B4;" | Giancarlo Abrahan V (direktor); [[Eula Valdez]], Noni Buencamino, at [[Martin del Rosario]] | style="background:#FFE5B4;" | Romansa |- | style="background:#FFE5B4;" | ''K’na, The Dreamweaver'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Ida Anita del Mundo (direktor); Mara Lopez, RK Bagatsing, at Alex Vincent Medina | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Mariquina'' | style="background:#FFE5B4;" | Ten17P | style="background:#FFE5B4;" | Milo Sogueco (direktor); [[Mylene Dizon]], [[Ricky Davao]], [[Barbie Forteza]], at Kenneth Paul Cruz | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Ronda'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Nick Olanka (direktor); [[Ai-Ai de las Alas]], Julian Trono, at [[Carlo Aquino]] | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Separados'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | GB Sampedro (direktor); [[Erik Santos]], [[Alfred Vargas]], [[Jason Abalos]], [[Ricky Davao]], [[Anjo Yllana]], at Victor Neri | style="background:#FFE5B4;" | [[Comedy|Komedya]] |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Sundalong Kanin'' | style="background:#FFE5B4;" | | style="background:#FFE5B4;" | Janice O'Hara (direktor); Marc Abaya, at Art Acuña | style="background:#FFE5B4;" | Panahong Drama |- | 6 | ''Once a Princess'' | Skylight Films, [[Regal Entertainment]] | [[Laurice Guillen]] (direktor); [[Erich Gonzales]], [[Enchong Dee]], at [[JC de Vera]] | Romansa | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/movies/13446/enchong-dee-and-erich-gonzales-topbill-movie-adaptation-of-once-a-princess | title=Enchong Dee and Erich Gonzales topbill movie adaptation of Once A Princess | publisher=Philippine Entertainment Portal | date=Pebrero 20, 2014| access-date=Pebrero 23, 2014 | author=Allan Sancon}}</ref> |- | 7 | ''Edna'' | Artiste Entertainment Works International | [[Ronnie Lazaro]] (direktor); [[Irma Adlawan]] | [[Drama]] | <ref>{{cite web | language=en | url=https://www.imdb.com/title/tt3902308/ | title=Edna | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Abril 21, 2015}}</ref> |- | 13 | ''Barber's Tales'' | [[APT Entertainment]], Octobertrain Films, Hong Kong-Asian Film Financing | style="text-align:left;" | [[Jun Lana]] (direktor); [[Eugene Domingo]], [[Eddie Garcia]], [[Iza Calzado]], Gladys Reyes, Sharmaine Buencamino, Noni Buencamino, at Sue Prado | style="text-align:left;" | [[Drama]] | |- | rowspan="2"| 20 | ''Talk Back and You're Dead'' | [[Viva Films]], Skylight Films | style="text-align:left;" | Andoy Ranay (direktor); [[Nadine Lustre]], [[James Reid]], [[Joseph Marco]] | style="text-align:left;" | Romansang Kabataan, Komedya, Aksyon | <ref>{{cite web|language=en|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/07/14/james-reid-nadine-lustre-reunite-new-film|title=James Reid, Nadine Lustre reunite in new film|date=Hulyo 7, 2014|time=12:02|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|work=[[ABS-CBN Corporation]] News|access-date=Agosto 3, 2014|archive-date=Hulyo 13, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713021644/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/07/07/14/james-reid-nadine-lustre-reunite-new-film|url-status=dead}}</ref> |- | ''Somebody to Love'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Joey Reyes (direktor); [[Carla Abellana]], [[Matteo Guidicelli]], [[Iza Calzado]], Isabelle Daza, at [[Ella Cruz]] | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | <ref>{{cite web | language=en|url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/02/24/1293731/carla-abellana-regals-horror-princess|title=Carla Abellana is Regal's horror princess - Philstar.com|website=philstar.com|access-date=19 April 2018}}</ref><ref>{{cite web | language=en|url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/04/08/1310141/lt-abalang-abala-sa-bookings-ng-bagong-negosyo|title = LT abalang-abala sa bookings ng bagong negosyo}}</ref> |- | rowspan="15" |'''S''' '''E''' '''T''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' |3 | ''The Gifted'' | Viva Films | style="text-align:left;" | Chris Martinez (direktor); [[Anne Curtis]], Cristine Reyes, at [[Sam Milby]] | style="text-align:left;" | Romantikong Komedya | <ref>{{cite AV media | language=en |url=https://www.youtube.com/watch?v=IqNc93EeNbA&hd=1 |title=The Gifted (2014) Official Trailer |date=Agosto 10, 2014 |publisher=[[Viva Films]] |via=[[YouTube]] |access-date=Agosto 10, 2014}}</ref><ref>{{cite web | language=en|url=http://www.annecurtis.ph/anne-sam-cristine|title=Anne, Sam, and Cristine for their upcoming film "The Gifted"|publisher=[[Anne Curtis]].ph|access-date=Oktubre 28, 2013}}</ref> |- |10 |''Norte, the End of History''<br><small>*(komersyal na paglabas, 2014)</small><br><small> (malawak na paglabas)</small> |Kayan Productions, Origin8 Media |style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); Sid Lucero, Angeli Bayani, [[Archie Alemania]], Soliman Cruz, Mailes Kanapi, Hazel Orencio, at Mae Paner |style="text-align:left;" | [[Drama]] | |- | 17 | ''Maria Leonora Teresa'' | Star Cinema | style="text-align:left;" | Wenn Deramas (direktor); [[Iza Calzado]], [[Zanjoe Marudo]], [[Jodi Sta. Maria]] | style="text-align:left;" | Katatakutan, Drama | <ref>{{cite AV media | language=en |url=https://www.youtube.com/watch?v=i9lttRd5OVU |title=''Maria, Leonora, Teresa'' Official Movie Trailer |date=Agosto 11, 2014 |publisher=[[Star Cinema]] |via=[[YouTube]] |access-date=Agosto 18, 2014}}</ref><ref>[http://starcinema.abs-cbn.com/latest-news/sneakpeek-why-are-iza-calzado-jodi-sta-maria-and-zanjoe-marudo-excited "#SneakPeek: Why are Iza Calzado, Jodi Sta. Maria and Zanjoe Marudo excited?"]. ''Star Cinema''. Retrieved 2014-05-20.</ref> |- | 24 | ''Dementia'' | [[Regal Entertainment]], Studio 5 | style="text-align:left;" | Perci Intalan-Lana (direktor); [[Nora Aunor]], [[Jasmine Curtis-Smith]], Chynna Ortaleza, Yul Servo, Bing Loyzaga, at Althea Vega | style="text-align:left;" | Katatakutan | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2014/06/26/1339020/dahil-sa-chemo-anak-ni-jackie-forster-hindi-na-makakain| title= Dahil sa chemo, anak ni Jackie Forster hindi na makakain | newspaper=People's Journal | date=Hunyo 26, 2014 | access-date=Hunyo 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" rowspan="11"| 24 | style="background:#FFFFCC;" | ''Walang Rape sa Bontok'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Mark Lester Menor Valle (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo | style="background:#FFFFCC;" rowspan=11|<ref>{{cite web | language=en| url=http://entertainment.tempo.com.ph/2014/08/cine-totoo-docu-fest-opens-in-september/| title='Cine Totoo' docu fest opens in September| publisher=Tempo| access-date=Agosto 26, 2014| url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20140826002612/http://entertainment.tempo.com.ph/2014/08/cine-totoo-docu-fest-opens-in-september/| archive-date=Agosto 26, 2014}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Mananayaw'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Rafael Froilan (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Gitaristang Hindi Marunong Mag-skala'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Sigfred Barros-Sanchez (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Ang Walang Kapagurang Paglalakbay ng Pulang Maleta'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Richard Legaspi (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Gusto Nang Umuwi Ni Joy'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Jan Tristan Pandy (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Agbalbalitok'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Ferdinand Balanag (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''A Trip to Haifa'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Nawruz Paguidopon (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Kung Giunsa Pagbuhat ang Bisayang Chopsuey'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Charliebebs Gohetia (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Migkahi E Si Amey Te, ‘Uli Ki Pad'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Nef Luczon (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Marciano'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Ivy Universe Baldoza (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Komikero Chronicles'' | style="background:#FFFFCC;" | [[GMA News TV]] | style="background:#FFFFCC;" | Keith Sicat (dokumentarista) | style="background:#FFFFCC;" | Pelikulang Dokumentaryo |- | rowspan="11" |'''O''' '''K''' '''T''' '''U''' '''B''' '''R''' '''E''' | rowspan="2" |1 |''Ibong Adarna: The Pinoy Adventure'' |Gurion Entertainment |Jun Urbano (direktor); [[Rocco Nacino]], [[Joel Torre]], [[Angel Aquino]], Leo Martinez, [[Benjie Paras]], [[Ronnie Lazaro]], at Pat Fernandez |Makasaysayan, Kathang-isip |<ref name="Adarna">{{cite web | language=en | url=http://www.mb.com.ph/ibong-adarna-flies-again/| title='Ibong Adarna' flies again | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Agosto 30, 2014 | access-date=Setyembre 3, 2014 | author=Rowena Tan}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | *''Hari ng Tondo'' <small>(komersyal na paglabas)</small> | style="background:#FFE5B4;" | Reyna Films, Star Cinema | style="background:#FFE5B4;" | Carlos Siguion-Reyna (direktor); [[Robert Arevalo]], Cris Villonco, Rez Cortez, Rafael Siguion-Reyna, Liza Lorena, Lorenz Martinez, at [[Aiza Seguerra]] | style="background:#FFE5B4;" | [[Drama]], [[Comedy|Komedya]] | style="background:#FFE5B4;" | |- |rowspan=2|8 |''Tumbang Preso'' |Spears Activation Company |Kip Oebanda (direktor); [[Kean Cipriano]], Teri Malvar, [[Ronnie Lazaro]], [[Jaclyn Jose]], at Sharmaine Buencamino | Kakasabikan, Pananabik | |- | style="background:#FFE5B4;" | *''The Janitor'' <small>(komersyal na paglabas)</small> | style="background:#FFE5B4;" | APT Entertainment, Star Cinema | style="background:#FFE5B4;" | Mike Tuviera (direktor); [[Dennis Trillo]], [[Richard Gomez]], [[Derek Ramsay]], [[Ricky Davao]], [[Irma Adlawan]], [[LJ Reyes]], at [[Raymond Bagatsing]] | style="background:#FFE5B4;" | Aksyon, [[Crime|Krimen]] | style="background:#FFE5B4;" | |- |15 |''The Trial'' |Star Cinema |Chito S. Roño (direktor); [[John Lloyd Cruz]], [[Richard Gomez]], [[Gretchen Barretto]], [[Jessy Mendiola]], [[Sylvia Sanchez]], at [[Enrique Gil]] |[[Drama]], Krimen, Pananabik | |- |22 |''[[Dilim]]'' |Regal Films |[[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Kylie Padilla]], [[Rayver Cruz]], [[Rafael Rosell]], [[Ella Cruz]], at [[Joross Gamboa]] |[[Horror film|Katatakutan]], Kakasabikan, Pananabik | |- |29 |''Beauty in a Bottle'' |Star Cinema, Quantum Films |Antoinette Jadaone (direktor); [[Angelica Panganiban]], [[Angeline Quinto]], [[Assunta de Rossi]], at [[Tom Rodriguez]] |[[Comedy|Komedya]], Romansa, [[Satire|Satira]] | |- | rowspan="4" style="background:#FFDDF4;" | 29 | style="background:#FFDDF4;" |''Bacao'' | style="background:#FFDDF4;" | FDCP | style="background:#FFDDF4;" | Edgardo Vinarao (direktor); [[Michelle Madrigal]], Arnold Reyes, Marife Necesito | style="background:#FFDDF4;" | Katatakutan | style="background:#FFDDF4;" | |- |style="background:#FFDDF4;" | ''Hukluban'' |style="background:#FFDDF4;" | FDCP |style="background:#FFDDF4;" | Gil Portes (direktor); Kiko Matos, at Krista Miller |style="background:#FFDDF4;" | Katatakutan |style="background:#FFDDF4;" | |- |style="background:#FFDDF4;" | ''Sigaw sa Hatinggabi'' |style="background:#FFDDF4;" | FDCP |style="background:#FFDDF4;" | Romy V. Suzara (direktor); [[Regine Angeles]], China Roces, Vangie Labalan, at Richard Quan |style="background:#FFDDF4;" | Katatakutan |style="background:#FFDDF4;" | |- |style="background:#FFDDF4;" | ''T'yanak'' |style="background:#FFDDF4;" | FDCP |style="background:#FFDDF4;" | Peque Gallaga, Lore Reyes (mga direktor); [[Judy Ann Santos]], [[Solenn Heussaff]], Sid Lucero, at [[Tom Rodriguez]] |style="background:#FFDDF4;" | Katatakutan |style="background:#FFDDF4;" | |- | rowspan="19" |'''N''' '''O''' '''B''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' |5 |''Moron 5.2: The Transformation'' |Viva Films |Wenn V. Deramas (direktor); [[Luis Manzano]], [[Billy Crawford]], [[Marvin Agustin]], [[DJ Durano]], [[Matteo Guidicelli]], at [[John Lapus]] |[[Comedy|Komedya]] | |- |style="background:#90EE90;" rowspan=5|5 |style="background:#90EE90;" | ''Alienasyon'' |style="background:#90EE90;" | QCinema |style="background:#90EE90;" | Arnel Mardoquio (direktor); [[Spanky Manikan]], Tessie Tomas, Shamaine Buencamino |style="background:#90EE90;" | Drama |rowspan=5 style="background:#90EE90;" | <ref>{{cite web | language=en | url=http://www.pep.ph/guide/indie/14740/pep-guide-to-qcinema-international-film-fest | title=PEP Guide to QCinema International Film Fest | publisher=PEP | date=Nobyembre 6, 2014 | access-date=Abril 25, 2015 | archive-date=Marso 7, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160307095340/http://www.pep.ph/guide/indie/14740/pep-guide-to-qcinema-international-film-fest | url-status=dead }}</ref> |- |style="background:#90EE90;" | ''Cemetery Life'' |style="background:#90EE90;" | QCinema |style="background:#90EE90;" | Barbara Politsch (dokumentarista) |style="background:#90EE90;" | Dokumentaryo |- |style="background:#90EE90;" | ''Nick & Chai'' |style="background:#90EE90;" | QCinema |style="background:#90EE90;" | Cha Escala & Wena Sanchez (mga dokumentarista) |style="background:#90EE90;" | Dokumentaryo |- |style="background:#90EE90;" | ''Tigbao'' |style="background:#90EE90;" | QCinema |style="background:#90EE90;" | M. Bonifacio (direktor); Lou Veloso, [[Ronnie Lazaro]], Archie Adamos |style="background:#90EE90;" | Drama |- |style="background:#90EE90;" | ''Tres'' |style="background:#90EE90;" | QCinema |style="background:#90EE90;" | Jose Carreon, Edgardo "Boy" Vinarao & William Mayo (mga direktor); Shamaine Buencamino, Menggie Cobarrubias, Mara Lopez |style="background:#90EE90;" | Drama |- | rowspan="10" style="background:#D3D3D3;" |9 | style="background:#D3D3D3;" |''Bitukang Manok'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Alec Figuracion (direktor); Ken Anderson, Mara Lopez, Kate Alejandrino, Chino Alfonso, [[Guji Lorenzana]], at Teri Malvar | style="background:#D3D3D3;" |Pangsikolohiyang pananabik | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Esprit de Corps'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Auraeus Solito (direktor); Sandino Martin, JC Santos, Lharby Policarpio | style="background:#D3D3D3;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Hindi Sila Tatanda'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Malay Javier (direktor), [[Kean Cipriano]], Mara Lopez, Ketchup Eusebio, Dawn Jimenez | style="background:#D3D3D3;" | [[Sci-fi|Kathang-isip na pang-agham]], Kabataan | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''The Housekeepers'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Paolo O'Hara (direktor), Jayson Gainza, [[Katya Santos]] | style="background:#D3D3D3;" | [[Comedy|Komedya]], [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Lorna'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Sigrid Andrea P. Bernardo (direktor); Sharmaine Buencamino, [[Maria Isabel Lopez]], Racquel Villavicencio, Lav Diaz, at [[Felix Roco]] | style="background:#D3D3D3;" | [[Drama]], Romansa | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Red'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Jay Abello (direktor); [[Jericho Rosales]] | style="background:#D3D3D3;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Seoul Mates'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Nash Ang (direktor); Mimi Juareza, Kim Ji-soo | style="background:#D3D3D3;" | Romansa, [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Soap Opera'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Remton Siega Zuasola (direktor), [[Lovi Poe]], [[Rocco Nacino]] | style="background:#D3D3D3;" | [[Drama]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''[[That Thing Called Tadhana]]'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Antoinette Jadaone (direktor); [[Angelica Panganiban]], [[JM de Guzman]] | style="background:#D3D3D3;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]] | style="background:#D3D3D3;" | |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Violator'' | style="background:#D3D3D3;" | Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Eduardo Dayao (direktor); Victor Neri, RK Bagatsing, Anthony Falcon, Joel Lamangan | style="background:#D3D3D3;" |[[Drama]], [[Horror film|Katatakutan]] | style="background:#D3D3D3;" | |- |rowspan=2|12 | ''Relaks, It's Just Pag-ibig'' | Spring Films, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Irene Villamor & Antoinette Jadaone (mga direktor); Inigo Pascual, Julian Estrada, [[Sofia Andres]], Ericka Villongco, at Smokey Manaloto | style="text-align:left;" | Kabataan, Romantikong Komedya | <ref>{{cite news | language=en | url=http://www.philshowbiz.com/2014/01/24/relaks-its-just-pag-ibig-starring-inigo-pascual-teaser-trailer/ | title=Relaks, It's Just Pag-ibig' Starring Iñigo Pascual (Teaser Trailer) | newspaper=People's Journal | date=Jan 24, 2014 | access-date=Jan 24, 2014 | archive-date=Hulyo 26, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140726085612/http://www.philshowbiz.com/2014/01/24/relaks-its-just-pag-ibig-starring-inigo-pascual-teaser-trailer | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | *''1st Ko si 3rd'' <small>(komersyal na paglabas)</small> | style="background:#FFE5B4;" | Cinemalaya | style="background:#FFE5B4;" | Real Florido (direktor); [[Nova Villa]], [[Freddie Webb]], at [[Dante Rivero]] | style="background:#FFE5B4;" | Romansa, [[Comedy|Komedya]] | style="background:#FFE5B4;" |<ref>{{cite web | language=en | url=http://www.clickthecity.com/movies/a/23961/the-love-feels-in-1st-ko-si-3rd-exclusive-at-ayala-malls-cinemas-starting-november-12 | title=The Love Feels in "1st Ko si 3rd" - Exclusive at Ayala Malls Cinemas Starting November 12 | publisher=Click the City | date=Oct 28, 2014 | access-date=Oct 28, 2014 | archive-date=Oktubre 29, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029034907/http://www.clickthecity.com/movies/a/23961/the-love-feels-in-1st-ko-si-3rd-exclusive-at-ayala-malls-cinemas-starting-november-12 | url-status=dead }}</ref> |- |26 | ''Past Tense'' |[[Star Cinema]] |Mae Czarina Cruz (direktor); [[Kim Chiu]], [[Xian Lim]], [[Ai-Ai de las Alas]], [[Daniel Matsunaga]], [[Melisa Cantiveros]] |[[romantic comedy|Romantikong Komedya]] | |- | rowspan="15" |'''D''' '''I''' '''S''' '''Y''' '''E''' '''M''' '''B''' '''R''' '''E''' | 10 | style="background:#FFE5B4;" | *''#Y'' <small>(komersyal na paglabas)</small> | style="background:#FFE5B4;" | Star Cinema | style="background:#FFE5B4;" | Gino Santos (direktor); [[Elmo Magalona]], Coleen Garcia, Kit Thompson, Sophie Albert, at Chynna Ortaleza | style="background:#FFE5B4;" | Kabataang Drama | style="background:#FFE5B4;" | |- |rowspan=5 style="background:#D8BFD8;"| 17 | style="background:#D8BFD8;" |''Gemini'' | style="background:#D8BFD8;" | Blackswan Pictures | style="background:#D8BFD8;" | Ato Bautista (direktor); Sheena McBride, Brigitte McBride, Mon Confiado | style="background:#D8BFD8;" | Pangsikolohiyang pananabik, [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" | |- | style="background:#D8BFD8;" |''Magkakabaung'' | style="background:#D8BFD8;" | ATD Entertainment Productions | style="background:#D8BFD8;" | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Allen Dizon]], Gladys Reyes, at Chanel Latorre | style="background:#D8BFD8;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" | |- | style="background:#D8BFD8;" |''M: Mother's Maiden Name'' | style="background:#D8BFD8;" | Eight Films | style="background:#D8BFD8;" | Zig Dulay (direktor); [[Zsa Zsa Padilla]], [[Dennis Padilla]], at Nico Antonio | style="background:#D8BFD8;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" | |- | style="background:#D8BFD8;" |''Maratabat'' | style="background:#D8BFD8;" | Blank Pages Productions | style="background:#D8BFD8;" | Arlyn dela Cruz (direktor); Ping Medina, Julio Diaz, Kristoffer King | style="background:#D8BFD8;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" | |- | style="background:#D8BFD8;" |''Mulat'' | style="background:#D8BFD8;" | Dvent Productions | style="background:#D8BFD8;" | Maria Diane Ventura (direktor); Ryan Eigenmann, Loren Burgos, [[Jake Cuenca]] | style="background:#D8BFD8;" | [[Drama]] | style="background:#D8BFD8;" | |- | 17 |''Gangster Lolo'' |Cosmic Raven Ventures Productions |Willy Mayo (direktor); Leo Martinez, [[Boy Alano]], Soxie Topacio, [[Pen Medina]], Bembol Roco, at Rez Cortez |[[Comedy|Komedya]], Aksyon |<ref>{{cite news | language=en | url=http://www.mb.com.ph/have-fun-see-gangster-lolo/| title=Have fun, see 'Gangster Lolo'| newspaper=Manila Bulletin | date=Oktubre 21, 2014 | access-date=Disyembre 16, 2014}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8" | 25 | style="background:#ADD8E6;" | ''Bonifacio: Ang Unang Pangulo'' | style="background:#ADD8E6;" | Philippians Productions & Entertainment Inc., Tuko Film Productions, Buchi Boy Films, at RCP Productions | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Enzo Williams (direktor); [[Robin Padilla]], [[Vina Morales]], [[Daniel Padilla]], [[Jasmine Curtis-Smith]], [[Eddie Garcia]], [[Gabby Concepcion]], [[Jericho Rosales]], at Isabel Oli | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Makasaysayan, Epiko | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''English Only, Please'' | style="background:#ADD8E6;" | Quantum Films, Heaven's Best Entertainment | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Jennylyn Mercado]] at [[Derek Ramsay]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Romantic comedy|Romantikong Komedya]] | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Feng Shui 2]]'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]], K Productions | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Chito Roño (direktor); [[Kris Aquino]] at [[Coco Martin]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], Kakasabikan | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Kubot: The Aswang Chronicles 2'' | style="background:#ADD8E6;" | Reality Entertainment, [[GMA Films]] at AgostoDos Pictures | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Erik Matti (direktor); [[Dingdong Dantes]], Isabelle Daza, at Hannah Ledesma | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], [[Fantasy|Pantasya]], Pakikipagsapalaran | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014">{{cite web | language=en | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/21/14/4-sequels-lead-mmff-2014-entries | title=4 sequels lead MMFF 2014 entries | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Hunyo 21, 2014 | access-date=Hunyo 22, 2014 | author=Jeo Angelo Chico Elamparo | archive-date=Hunyo 22, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140622025307/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/21/14/4-sequels-lead-mmff-2014-entries | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" |''Muslim Magnum .357: To Serve and Protect'' | style="background:#ADD8E6;" | Scenema Concept International, [[Viva Films]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Jun Posadas (direktor); [[E.R. Ejercito]] at [[Sam Pinto]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Aksyon | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''My Big Bossing'' | style="background:#ADD8E6;" | Octoarts Films, MZET Productions, APT Entertainment | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Joyce Bernal, Marlon Rivera, Tony Reyes (mga direktor); [[Vic Sotto]], [[Ryzza Mae Dizon]], [[Marian Rivera]], [[Jose Manalo]], [[Wally Bayola]], at [[Paolo Ballesteros]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Komedya, [[Fantasy|Pantasya]], Pakikipagsapalaran | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''The Amazing Praybeyt Benjamin'' | style="background:#ADD8E6;" | Star Cinema, Viva Films | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Wenn V. Deramas (direktor); [[Vice Ganda]], [[Richard Yap]], [[Roderick Paulate]], [[Alex Gonzaga]], James "Bimby" Aquino-Yap, [[Karla Estrada]], at Negi | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Komedya | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Shake, Rattle & Roll XV]]'' | style="background:#ADD8E6;" | Regal Entertainment | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Perci Intalan-Lana, Jerrold Tarog, [[Yam Laranas]] (mga direktor); [[Dennis Trillo]], [[Carla Abellana]], [[Matteo Guidicelli]], [[JC de Vera]], [[Erich Gonzales]], at [[John Lapus]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | [[Horror film|Katatakutan]], Kakasabikan | style="background:#ADD8E6;" | <ref name="MMFF 2014"/> |} ;Pananda {{refbegin}} # {{note|1st|2}} Isa ring lahok ang ''1st Ko si 3rd'' ng QCinema International Film Festival. {{refend}} ==2015== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#FFFFE0|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sinag Maynila Film * {{Color box|#FFC1C1|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa World Premieres Film Festival * {{Color box|#90EE90|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#D3D3D3|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#D8BFD8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival|MMFF New Wave Category]] * {{Color box|#ADD8E6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size:100%; line-height:16px;" width="100%" |- ! style="width:10%;" | Nabukas ! style="width:20%;" | Pamagat ! style="width:15%;" | Gumawa ! style="width:40%;" | Mga gumanap at trabahador ! style="width:10%;" | Uri ! style="width:05%;" | Sanggunian |- | Enero 8 | ''Tragic Theater'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Tikoy Aguiluz (direktor), [[Andi Eigenmann]], [[John Estrada]], [[Christopher de Leon]] | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/15/14/watch-andi-x-rated-tragic-theater-trailer | title=WATCH: Andi in uncut 'Tragic Theater' trailer | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Disyembre 15, 2014 | access-date=Enero 5, 2015 | language=en | archive-date=Enero 9, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150109025609/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/15/14/watch-andi-x-rated-tragic-theater-trailer | url-status=dead }}</ref> |- | Enero 14 | ''Edsa Woolworth'' <br/> <small>*(komersyal na paglabas, 2015)</small> | TFC, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | John D-Lazatin (direktor); [[Pokwang]], Lee O' Brien, Stephen Spohn, Lee Robin Salazar | style="text-align:left;" | OFW, Romansa | |<ref>{{cite web| url=http://entertainment.tempo.com.ph/2015/01/pokwang-is-edsa-woolworth/| archive-url=https://archive.today/20150118160511/http://entertainment.tempo.com.ph/2015/01/pokwang-is-edsa-woolworth/| url-status=dead| archive-date=Enero 18, 2015| title=Pokwang is Edsa Woolworth| publisher=Tempo| date=Enero 14, 2015| access-date=Enero 14, 2015|language=en}}</ref> |- | Enero 21 | ''#EwanKoSau Saranghaeyo'' | Bagong Bayan Artist Collective, Bonfire Productions | style="text-align:left;" | Roman Perez, Jr. (direktor); [[Barbie Forteza]], [[Francis Magundayao]], Elisse Joson, Jon Lucas, Isabelle Mauricio | style="text-align:left;" | Romansa, Kabataan | |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=NbMbPVMT8H0 | title=#Ewankosau Saranghaeyo Movie Trailer 2014 | via=[[YouTube]] | date=Oktubre 31, 2014 | access-date=Enero 14, 2015|language=en}}</ref> |- | Enero 28 | ''Halik sa Hangin'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Manny Palo (direktor); [[Gerald Anderson]] & [[JC de Vera]] With [[Julia Montes]] | style="text-align:left;" | Katatakutan, Romansa | |<ref>{{cite web| url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/09/15/look-jasmine-joins-cast-halik-sa-hangin| title=LOOK: Jasmine joins cast of 'Halik sa Hangin'| publisher=ABS-CBN News| date=Enero 9, 2015| access-date=Enero 14, 2015| language=en| archive-date=Enero 19, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150119033055/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/09/15/look-jasmine-joins-cast-halik-sa-hangin| url-status=dead}}</ref> |- | Pebrero 4 | style="text-align:left;" | ''[[That Thing Called Tadhana]]'' <br/> <small>*(komersyal napaglabas, 2015)</small> | style="text-align:left;" | Cinema One Originals, [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Antoinette Jadaone (direktor); [[Angelica Panganiban]], [[JM de Guzman]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | |<ref>{{cite news| url=http://manilastandardtoday.com/2015/01/28/that-thing-called-tadhana-in-cinemas/| title=That Thing Called Tadhana in cinemas| newspaper=Manila Standard Today| date=Enero 28, 2015| access-date=Pebrero 3, 2015| language=en| archive-date=Pebrero 2, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150202185608/http://manilastandardtoday.com/2015/01/28/that-thing-called-tadhana-in-cinemas/| url-status=dead}}</ref> |- | Pebrero 11 | style="text-align:left;" | ''Liwanag sa Dilim'' | style="text-align:left;" | [[APT Entertainment]] |style="text-align:left;" | Richard Somes (direktor); [[Jake Vargas]], [[Bea Binene]], Sarah Lahbati, [[Rico Blanco]] | style="text-align:left;" | Aksyon, Pakikipagsapalaran | |<ref>{{cite web| url=http://www.pinoyparazzi.com/jake-vargas-bea-binene-bidang-bida-sa-pinakamalaking-teen-adventure-movie-year-liwanag-sa-dilim/| title=Jake Vargas at Bea Binene, Bidang-Bida sa Pinakamalaking Teen Adventure Movie of the Year – "Liwanag Sa Dilim"!| publisher=Pinoy Parazzi| date=Enero 30, 2015| language=fil| access-date=Pebrero 3, 2015| archive-date=Pebrero 2, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150202195905/http://www.pinoyparazzi.com/jake-vargas-bea-binene-bidang-bida-sa-pinakamalaking-teen-adventure-movie-year-liwanag-sa-dilim/| url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=2|Pebrero 25 | style="text-align:left;" | ''Bahay Ampunan'' | style="text-align:left;" | MSV Entertainment Productions |style="text-align:left;" | Neal Tan (direktor); [[Jake Vargas]], Renz Michael, Martin Venegas, Elaver Pacatang | style="text-align:left;" | Katatakutan | |<ref>{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt4478194/| title=Bahay Ampunan | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Mayo 27, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''[[Crazy Beautiful You]]'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Mae Czarina Cruz-Alviar (direktor); [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]] | style="text-align:left;" | Drama, Komedyang romantiko | |<ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/03/15/watch-kathniel-crazy-beautiful-you-teaser | title=WATCH: KathNiel in 'Crazy Beautiful You' teaser | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=Pebrero 3, 2015 | access-date=Pebrero 5, 2015 | language=en | archive-date=Marso 6, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150306214831/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/03/15/watch-kathniel-crazy-beautiful-you-teaser | url-status=dead }}</ref> |- | Marso 4 | style="text-align:left;" | ''RedBook'' | style="text-align:left;" | Rodriguez Film Production |style="text-align:left;" | Rudy Diaz Saron (direktor); Ynna Asistio, Vangie Labalan, [[Jan Manual]], Jex Villaruel, Krystel Garcia | style="text-align:left;" | Katatakutan | |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=BuYQmHIybKo| title=RedBook (Indie Movie) in Cinemas Marso 4, 2015| via=[[YouTube]] | date=Pebrero 19, 2015 | access-date=Mayo 27, 2015|language=en}}</ref> |- | style="background:#FFFFE0;" rowspan=5|Marso 18 | style="background:#FFFFE0;" | ''Balut Country'' | style="background:#FFFFE0;" | Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Paul Sta. Ana (direktor); [[Rocco Nacino]], Ronnie Quizon, Nanette Inventor, Angela Cortez | style="background:#FFFFE0;" | Negosyo | style="background:#FFFFE0;" rowspan=5|<ref>{{cite news | url=http://entertainment.inquirer.net/163634/solars-sinag-maynila-film-festival-sheds-its-rays-this-march | title=Solar's Sinag Maynila Film Festival sheds its rays this Marso | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Pebrero 21, 2015 | access-date=Pebrero 24, 2015 | author=Arvin Mendoza|language=en}}</ref> |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Bambanti'' | style="background:#FFFFE0;" | Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Zig Dulay (direktor); [[Alessandra de Rossi]], Micko Laurente, Julio Diaz | style="background:#FFFFE0;" | Drama |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Imbisibol'' | style="background:#FFFFE0;" | Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Lawrence Fajardo (direktor); [[Allen Dizon]], [[JM de Guzman]], Bernardo Bernardo, [[Ces Quesada]] | style="background:#FFFFE0;" | Biopic, OFW |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Ninja Party'' | style="background:#FFFFE0;" | Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Jim Libiran (direktor); Annicka Dolonius, Julz Savard, Bea Galvez, Elora Espano, Odette Khan | style="background:#FFFFE0;" | LGBT, Kabataan |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Swap'' | style="background:#FFFFE0;" | Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Remton Zuasola (direktor); Dionne Monsanto, Matt Daclan, Mon Confiado | style="background:#FFFFE0;" | Krimen |- | Abril 4 | style="text-align:left;" | ''You're My Boss'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Antoinette Jadaone (direktor); [[Toni Gonzaga]], [[Coco Martin]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko |<ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/19/15/how-toni-helped-coco-youre-my-boss | title=How Toni helped Coco on 'You're My Boss' | publisher=ABS-CBN News | date=Marso 19, 2015 | access-date=Marso 23, 2015 | language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Abril 15 | style="text-align:left;" | ''Kid Kulafu'' | style="text-align:left;" | Ten17P, [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Paul Soriano (direktor); Buboy Villar, [[Cesar Montano]], [[Alessandra de Rossi]] | style="text-align:left;" | Biopic, Palakasan | |<ref>{{cite web | url=http://angsawariko.com/2015/03/star-cinema-retells-the-story-of-manny-pacquaios-humble-beginning-in-kid-kulafu/ | title=Star Cinema retells the story of Manny Pacquaio's humble beginning in Kid Kulafu | publisher=Ask by Flow Galindez | date=Marso 21, 2015 | access-date=Marso 23, 2015 | language=en | archive-date=Abril 2, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164659/http://angsawariko.com/2015/03/star-cinema-retells-the-story-of-manny-pacquaios-humble-beginning-in-kid-kulafu/ | url-status=dead }}</ref> |- | Abril 29 | style="text-align:left;" | ''Your Place or Mine?'' | style="text-align:left;" | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (direktor); [[Andi Eigenmann]], Bret Jackson, [[Andre Paras]] | style="text-align:left;" | Drama, Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=http://viva.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=5223%3Abret-to-andi-your-place-or-mine&catid=1%3Anews&Itemid=2|title=Bret to Andi: Your Place Or Mine?| date=Nobyembre 26, 2014 | access-date=Nobyembre 26, 2014 | publisher=Viva Entertainment|language=en}}</ref> |- | Mayo 6 | style="text-align:left;" | ''Alimuom ng Kahapon'' | style="text-align:left;" | Mountain Trail Films, EDGE Manila Creatives Corporation | style="text-align:left;" | Rosswil Hilario (direktor); DM Sevilla, Angelo Ilagan, Sebastian Castro, Manuel Chua | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt4465046/?ref_=fn_al_tt_1|title=Alimuom ng Kahapon| access-date=Mayo 6, 2015| website=[[Internet Movie Database]]|language=en}}</ref> |- | Mayo 13 | style="text-align:left;" | ''[[Para sa Hopeless Romantic]]'' | style="text-align:left;" | [[Viva Films]], [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Andoy Ranay (direktor); James Reid, [[Nadine Lustre]], Iñigo Pascual, [[Julia Barretto]] | style="text-align:left;" | Drama, Komedyang romantiko |<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/92334-james-reid-nadine-lustre-para-sa-hopeless-romantic-trailer|title=WATCH: James Reid, Nadine Lustre in 'Para sa Hopeless Romantic' trailer| date=Mayo 6, 2015 | access-date= Mayo 6, 2015| work=[[Rappler]]|language=en}}</ref> |- | Mayo 20 | style="text-align:left;" | ''Binhi: The Seed'' | style="text-align:left;" | Haunted Tower Pictures, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Pedring Lopez (direktor); [[Mercedes Cabral]], [[Joem Bascon]] | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=kbZcGa-dsJM|title=Binhi - Theatrical Trailer| date=Abril 29, 2015 | access-date= Mayo 10, 2015| via=[[YouTube]]|language=en}}</ref> |- | Mayo 27 | style="text-align:left;" | ''You're Still the One'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]], [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Chris Martinez (direktor); [[Maja Salvador]], [[Dennis Trillo]], [[Richard Yap]] | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/movies/2015/05/12/1453957/watch-dennis-richard-fight-over-maja-youre-still-one|title=WATCH: Dennis, Richard fight over Maja in 'You're Still The One'|date=Mayo 12, 2015|access-date=Mayo 13, 2015|newspaper=[[Philippine Star]]|language=en|archive-date=Mayo 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103509/http://www.philstar.com/movies/2015/05/12/1453957/watch-dennis-richard-fight-over-maja-youre-still-one|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2"|Hunyo 3 | style="text-align:left;" | ''Espesyal Kopol'' | style="text-align:left;" | Bagon's Film Production |style="text-align:left;" | Neal Tan (direktor); [[K Brosas]], Pooh | style="text-align:left;" | Komedya |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=9ybOs_cCz_0 | title=Espesyal Kopol Official Trailer | via=[[YouTube]] |date= Hulyo 24, 2014| access-date=Hunyo 4, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''Stars Versus Me'' | style="text-align:left;" | Tandem Entertainment |style="text-align:left;" | Joven Tan (direktor); Manolo Pedrosa, Maris Racal | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko |<ref>{{cite web | url=http://push.abs-cbn.com/features/39097/stars-versus-me-a-love-affair-with-horoscopes/ | title=Stars Versus Me: A love affair with horoscopes | publisher=[[ABS-CBN Corporation]] |date= Mayo 26, 2015| access-date=Mayo 26, 2015|language=en}}</ref> |- | Hunyo 17 | style="text-align:left;" | ''Just the Way You Are'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Theodore Boborol (direktor); [[Enrique Gil]], [[Liza Soberano]] | style="text-align:left;" | Drama, Romansa, Komedya |<ref>{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/video/entertainment/05/22/15/watch-teaser-liza-enrique-film-released|title=WATCH: Teaser for Liza-Enrique film released|date=Mayo 22, 2015|access-date=Mayo 23, 2015|publisher=[[ABS-CBN News]]|language=en|archive-date=Mayo 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150523142135/http://www.abs-cbnnews.com/video/entertainment/05/22/15/watch-teaser-liza-enrique-film-released|url-status=dead}}</ref> |- | Hunyo 24 | style="text-align:left;" | ''Waves'' | style="text-align:left;" | Waverly Pictures, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Don Gerardo Frasco (direktor); [[Baron Geisler]], Ilona Struzik | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/indie/18294/baron-geisler-paired-with-polish-model-actress-ilona-struzik-in-waves|title=Baron Geisler paired with Polish model-actress Ilona Struzik in Waves|date=Hunyo 19, 2015|access-date=Hunyo 19, 2015|website=Philippine Entertainment Portal|language=en|archive-date=Hunyo 20, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150620023650/http://www.pep.ph/guide/indie/18294/baron-geisler-paired-with-polish-model-actress-ilona-struzik-in-waves|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#FFC1C1;" rowspan=2|Hunyo 25 | style="background:#FFC1C1;"| ''An Kubo sa Kawayanan'' | style="background:#FFC1C1;"| Vim Yapan/Alem Chua Productions | style="background:#FFC1C1;"| Alvin Yapan (direktor); [[Mercedes Cabral]], RK Bagatsing, Marc Felix | style="background:#FFC1C1;"| Drama, Pantasya | style="background:#FFC1C1;" rowspan=8|<ref>{{cite web|url=http://www.wpff.ph/news.detail.php?id=48|title=The Filipino "New Cinema" Section|date=Mayo 19, 2015|access-date=Hunyo 1, 2015|publisher=World Premieres Film Festival|language=en|archive-date=Hunyo 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605041604/http://www.wpff.ph/news.detail.php?id=48|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/18072/joross-gamboa-ina-feleo-and-other-stars-competing-in-filipino-new-cinema-section-of-world-premieres-film-fest|title=Joross Gamboa, Ina Feleo and other stars competing in Filipino New Cinema section of World Premieres Film Fest|date=Hunyo 3, 2015|access-date=Hunyo 4, 2015|website=Philippine Entertainment Portal|language=en|archive-date=Hunyo 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150605060035/http://www.pep.ph/guide/movies/18072/joross-gamboa-ina-feleo-and-other-stars-competing-in-filipino-new-cinema-section-of-world-premieres-film-fest|url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#FFC1C1;"|''Sino nga ba si Pangkoy Ong?'' | style="background:#FFC1C1;"|Barjonah Productions International | style="background:#FFC1C1;"|Jonah Lim (direktor); Kiko Matos, Paulo de Vera, Elston Jimenez | style="background:#FFC1C1;"|Komedya |- | style="background:#FFC1C1;" rowspan=3|Hunyo 26 | style="background:#FFC1C1;"|''I Love You. Thank You.'' | style="background:#FFC1C1;"|The Grit Project, Noel D. Ferrer Productions | style="background:#FFC1C1;"|Charliebebs Gohetia (direktor); [[Joross Gamboa]], Prince Stefan, Ae Pattawan, CJ Reyes | style="background:#FFC1C1;"|Drama, Romansa |- | style="background:#FFC1C1;"|''Maskara'' | style="background:#FFC1C1;"|Communication Foundation for Asia | style="background:#FFC1C1;"|Genesis Nolasco (direktor); Ina Feleo, Ping Medina, Lance Raymundo, Lester Llansang, [[Boots Anson-Roa]] | style="background:#FFC1C1;"|Drama, Misteryo |- | style="background:#FFC1C1;"|''Piring'' | style="background:#FFC1C1;"|HD Productions, BigDreams Production | style="background:#FFC1C1;"|Carlos Morales (direktor); Krista Miller, Yussef Estevez, Rocky Salumbides, Bembol Roco, Tessie Tomas | style="background:#FFC1C1;"|Drama |- | style="background:#FFC1C1;" rowspan=3|Hunyo 27 | style="background:#FFC1C1;"|''Ang Kwento Nating Dalawa'' | style="background:#FFC1C1;"| Dogtown Manila, Monoxide Works, Ramon Bautista Films | style="background:#FFC1C1;"| Nestor Abrogena (direktor); Nicco Manalo, Emmanuelle Vera | style="background:#FFC1C1;"| Drama, Romansa |- | style="background:#FFC1C1;"|''Filemon Mamon'' | style="background:#FFC1C1;"|MegaVision | style="background:#FFC1C1;"| Will Fredo (direktor); Jerome Ignacio, Nanette Inventor, Smokey Manaloto | style="background:#FFC1C1;"|Komedya, Musikal |- | style="background:#FFC1C1;"|''Of Sinners and Saints'' | style="background:#FFC1C1;"|See Thru Pictures | style="background:#FFC1C1;"|Ruben Maria Soriquez (direktor); Ruben Maria Soriquez, [[Raymond Bagatsing]], [[Polo Ravales]], Chanel Latorre | style="background:#FFC1C1;"|Pananabik |- | Hulyo 1 | style="text-align:left;" | ''The Breakup Playlist'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] |style="text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Sarah Geronimo]], [[Piolo Pascual]] | style="text-align:left;" | Drama, Music, Romansa |<ref>{{cite web | url=https://www.imdb.com/title/tt4628812/ | title=The Breakup Playlist | website=[[Internet Movie Database]] | access-date=Mayo 27, 2015|language=en}}</ref> |- | Hulyo 22 | style="text-align:left;" | ''Chain Mail'' | style="text-align:left;" | [[Viva Films]] |style="text-align:left;" | [[Adolfo Alix, Jr.]] (direktor); [[Meg Imperial]], [[Shy Carlos]], AJ Muhlach, Rose Van Ginkel, Caleb Santos, [[Nadine Lustre]] | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=7AUUCi_tF6U | title=CHAIN MAIL Trailer | via=[[YouTube]] |date=Hunyo 1, 2015| access-date=Hulyo 4, 2015|language=en}}</ref> |- | Agosto 5 | style="text-align:left;" | ''Mandirigma'' | style="text-align:left;" | Starquest Alliance Productions, Blank Pages Productions |style="text-align:left;" | Arlyn Dela Cruz (direktor); [[Luis Alandy]], [[Pen Medina]], Alywn Uytingco, Mon Confiado | style="text-align:left;" | Temang militar |<ref>{{cite web | url=http://whatshappening.com.ph/event/mandirigma/ | title=Mandirigma | publisher=WhatsHappening.com.ph | access-date=Agosto 2, 2015 | language=en }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan=2|Agosto 12 | style="text-align:left;" | ''The Love Affair'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Nuel Naval (direktor); [[Dawn Zulueta]] & [[Richard Gomez]] With [[Bea Alonzo]] | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite web | url=http://starcinema.abs-cbn.com/movies/the-love-affair/latest-news/fall-in-love-with-richard-dawn-bea | title=Fall in love with Richard, Dawn, Bea | publisher=[[Star Cinema]] | date=Hulyo 18, 2015 | access-date=Hulyo 18, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150729011558/http://starcinema.abs-cbn.com/movies/the-love-affair/latest-news/fall-in-love-with-richard-dawn-bea | archive-date=Hulyo 29, 2015 | url-status=dead |language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''Mula sa Kung Ano ang Noon'' <br><small>*(komersyal na paglabas, 2015)</small> | style="text-align:left;" | Sine Olivia Pilipinas |style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); Perry Dizon, Roeder Camañag, Hazel Orencio | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite news | url=http://entertainment.inquirer.net/175495/mula-sa-kung-ano-ang-noon-at-the-shang | title='Mula sa Kung Ano ang Noon' at the Shang | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Agosto 2, 2015| access-date=Agosto 2, 2015|language=en}}</ref> |- | Agosto 26 | style="text-align:left;" | ''Homeless'' | style="text-align:left;" | BG Productions International |style="text-align:left;" | Neal Tan (direktor); [[Ejay Falcon]], [[Snooky Serna]], [[Martin del Rosario]] | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite web | url=http://showbizninjaph.blogspot.ca/2015/07/ejay-falcon-martin-del-rosario-leads.html?spref=tw&m=1 | title=Ejay Falcon, Martin del Rosario leads topnotch cast of Homeless | publisher=ShowbizNinja | date=Hulyo 30, 2015 | access-date=Agosto 4, 2015 | language=en | archive-date=Oktubre 3, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151003080121/http://showbizninjaph.blogspot.ca/2015/07/ejay-falcon-martin-del-rosario-leads.html?spref=tw&m=1 | url-status=dead }}</ref> |- | Setyembre 2 | style="text-align:left;" | ''Ex with Benefits'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Gino M. Santos (direktor); [[Derek Ramsay]], Coleen Garcia, [[Meg Imperial]] | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/movies/2015/08/15/1488389/watch-derek-back-doing-projects-abs-cbn | title=WATCH: Derek back to doing projects with ABS-CBN | newspaper=[[Philippine Star]] |date=Agosto 15, 2015| access-date=Agosto 15, 2015|language=en}}</ref> |- | Setyembre 9 | style="text-align:left;" | ''[[Heneral Luna]]'' | style="text-align:left;" | Artikulo Uno Productions, Quantum Films |style="text-align:left;" | Jerrold Tarog (direktor); [[John Arcilla]], Mon Confiado, Epi Quizon, [[Arron Villaflor]] | style="text-align:left;" | Makasaysayan, Biopic |<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=I_T1ykhy3Fg|title=HENERAL LUNA Official Trailer|via=[[YouTube]]|date=Hulyo 11, 2015|access-date=Hulyo 18, 2015|language=en}}</ref> |- | Setyembre 13 | style="text-align:left;" | ''Walang Take Two'' | style="text-align:left;" | [[Iglesia ni Cristo|INCinema Productions]] |style="text-align:left;" | Carlo Ortega Cuevas (direktor); John Stevenson Tabangay, Erbil Escano Jr., Edward Rudolph Flores, Joyce Gabion, Wilson Tapalla, Virgilio Reyes, Kim Cordero, Dennis Garcia | style="text-align:left;" | Totoong-buhay, Relihiyoso |<ref>{{cite web | url=http://www.eaglenews.ph/walang-take-two-a-success/ | title="Walang Take Two" – a success | publisher=Eagle News | access-date=Setyembre 15, 2015 | language=en | archive-date=2015-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151001080140/http://www.eaglenews.ph/walang-take-two-a-success/ | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2"| Setyembre 16 | style="text-align:left;" | ''Silong'' | style="text-align:left;" | SQ Film Laboratories, Black Maria Pictures, [[Star Cinema]] |style="text-align:left;" | Jeffrey Hidalgo, Roy Sevilla Ho (mga direktor); [[Piolo Pascual]], [[Rhian Ramos]] | style="text-align:left;" | Misteryo, Romansa | |- | style="text-align:left;" | ''Taklub'' | style="text-align:left;" | Centerstage Productions |style="text-align:left;" | Brillante Mendoza (direktor); [[Nora Aunor]], Julio Diaz, Lou Veloso, Aaron Rivera | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite web | url=http://www.filmpolicereviews.com/nora-aunor-starrer-taklub-opens-commercial-run-on-sept-16/ | title=Nora Aunor-Starrer 'Taklub' Opens Commercial Run on Sept 16 | publisher=Film Police Reviews | date=Setyembre 9, 2015 | access-date=Setyembre 12, 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150909232531/http://www.filmpolicereviews.com/nora-aunor-starrer-taklub-opens-commercial-run-on-sept-16/ | archive-date=Setyembre 9, 2015 |language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|Setyembre 23 | style="text-align:left;" | ''The PBA: A Nation’s Passion'' | style="text-align:left;" | [[Philippine Basketball Association|PBA Properties]], Caelestis Productions |style="text-align:left;" | Adrian Belic (direktor); Iba't ibang kinapanayam (dati at kasalukuyang manlalaro, tagapayo at may-ari ng koponan ng [[Philippine Basketball Association|PBA]]) | style="text-align:left;" | Dokumentaryo, Palakasan |<ref>{{cite news | url=http://www.philstar.com/sports/2015/09/21/1502268/pba-film-gift-passion | title=PBA film: A gift of passion | newspaper=[[Philippine Star]] |date=Setyembre 21, 2015| access-date=Setyembre 26, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''[[Resureksyon]]'' | style="text-align:left;" | [[Regal Entertainment]], Reality Entertainment |style="text-align:left;" | Borgy Torre (direktor); [[Paulo Avelino]], [[Jasmine Curtis-Smith]], Isabelle Daza | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=gCfdzygcwkg| title=RESUREKSYON FULL TRAILER | via=[[YouTube]] |date=Agosto 30, 2015| access-date=Agosto 31, 2015|language=en}}</ref> |- | Setyembre 30 | style="text-align:left;" | ''Etiquette for Mistresses'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Chito Roño (direktor); [[Kris Aquino]], [[Kim Chiu]], [[Claudine Barretto]], [[Iza Calzado]], Cheena Crab | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=zKoxL4JhFXc| title='Etiquette For Mistresses' Cinema Trailer | via=[[YouTube]] |date=Setyembre 3, 2015| access-date=Setyembre 3, 2015|language=en}}</ref> |- | Oktubre 7 | style="text-align:left;" | ''Felix Manalo'' | style="text-align:left;" | [[Viva Films]], [[Iglesia ni Cristo]] | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (direktor); [[Dennis Trillo]], [[Bela Padilla]] | style="text-align:left;" | Makasaysayan, Biopic, Relihiyoso |<ref>{{cite news | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/102756-dennis-trillo-felix-manalo-iglesia-ni-cristo-inc-movie-trailer | title=WATCH: Dennis Trillo as INC founder in 'Felix Manalo' movie trailer | work=[[Rappler]] |date=Agosto 16, 2015| access-date=Agosto 16, 2015|language=en}}</ref> |- | Oktubre 14 | style="text-align:left;" | ''The Prenup'' | style="text-align:left;" | [[Regal Entertainment]] |style="text-align:left;" | [[Jun Lana]] (direktor); [[Jennylyn Mercado]], [[Sam Milby]] | style="text-align:left;" | Romantikong komedya |<ref>{{cite news | url=http://www.mb.com.ph/jennylyn-just-got-bubblier-in-the-prenup/| title=Jennylyn just got bubblier in 'The Prenup' | newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Oktubre 3, 2015 | access-date=Oktubre 4, 2015|language=en}}</ref> |- | style="background:#90EE90;" rowspan="8" |Oktubre 22 | style="background:#90EE90;" | ''Apocalypse Child'' | style="background:#90EE90;" | Arkeo Films | style="background:#90EE90;" | Mario Cornejo (direktor); Sid Lucero, [[Gwen Zamora]], Ana Abad-Santos | style="background:#90EE90;" | Drama | style="background:#90EE90;" rowspan="8" |<ref>{{cite news| url=http://www.bworldonline.com/content.php?section=Arts&Leisure&title=1-million-expected-at-qc-film-fest&id=116410| title=1 million expected at QC film fest| newspaper=BusinessWorld| date=Oktubre 5, 2015| access-date=Oktubre 10, 2015| language=en| archive-date=Hulyo 6, 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180706213841/http://www.bworldonline.com/content.php?section=Arts&Leisure&title=1-million-expected-at-qc-film-fest&id=116410| url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#90EE90;" | ''Gayuma'' | style="background:#90EE90;" | Artikulo Uno Productions | style="background:#90EE90;" | Cesar Hernando (direktor); [[Benjamin Alves]], Phoebe Walker | style="background:#90EE90;" | Erotika, Drama |- | style="background:#90EE90;" | ''Iisa'' | style="background:#90EE90;" | Voyage Studios | style="background:#90EE90;" | Chuck Gutierrez (direktor); Angeli Bayani, [[Rio Locsin]], Jess Mendoza | style="background:#90EE90;" | Drama |- | style="background:#90EE90;" | ''Kapatiran'' | style="background:#90EE90;" | EpicMedia, Pōtocol | style="background:#90EE90;" | Pepe Diokno (direktor); Timothy Mabalot, Abner Delina, Daniel Medrana | style="background:#90EE90;" | Drama |- | style="background:#90EE90;" | ''Matangtubig'' | style="background:#90EE90;" | Kerberus Kinorama Klassiks, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#90EE90;" | Jet Leyco (direktor); Amante Pulido, Dan Jarden De Guzman, Shielbert Manuel | style="background:#90EE90;" | Sobrenatural, Kapapanibikan |- | style="background:#90EE90;" | ''Patintero: Ang Alamat ni Meng Patalo'' | style="background:#90EE90;" | Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#90EE90;" | Mihk Vergara (direktor); Nafa Hilario-Cruz, Lenlen Frial, William Buenavente, Claude Mikael Adrales | style="background:#90EE90;" | Komedya, Drama |- | style="background:#90EE90;" | ''Sleepless'' | style="background:#90EE90;" | The Idea First Company, Indioboy Productions | style="background:#90EE90;" | Prime Cruz (direktor); [[Glaiza de Castro]], Dominic Roco, [[TJ Trinidad]] | style="background:#90EE90;" | Romansa |- | style="background:#90EE90;" | ''Water Lemon'' | style="background:#90EE90;" | Blue Sky Productions, Tuko Film Productions | style="background:#90EE90;" | Lemuel Lorca (direktor); Jun-jun Quintana, Tessie Tomas, Meryll Soriano, [[Alessandra de Rossi]], Lou Veloso | style="background:#90EE90;" | Drama |- | Oktubre 28 | style="text-align:left;" | ''Everyday I Love You'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Mae Czarina Cruz-Alviar (direktor); [[Enrique Gil]], [[Liza Soberano]], [[Gerald Anderson]] | style="text-align:left;" | Drama, Romansa |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=x0WudUR9I4E| title='Everyday I Love You' Teaser | via=[[YouTube]] |date=Setyembre 30, 2015 | access-date=Oktubre 4, 2015|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | Nobyembre 4 | style="text-align:left;" | ''Flotsam'' | style="text-align:left;" | Banana Pancake Trail Productions | style="text-align:left;" | Jay Abello (direktor); [[Solenn Heussaff]], [[Rocco Nacino]] | style="text-align:left;" | Romansa |<ref>{{cite news | url=http://entertainment.inquirer.net/181329/flotsam-movie-shows-beauty-of-la-union-and-stars-bodies| title='Flotsam' movie shows beauty of La Union and stars' bodies| newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Oktubre 19, 2015 | access-date=Oktubre 30, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''Old Skool'' | style="text-align:left;" | Till I'm 90 Films | style="text-align:left;" | Cia Hermosa-Jorge (direktor); Tessie Tomas, [[Angel Aquino]], [[Buboy Villar]] | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite web| url=http://www.pep.ph/guide/movies/21340/tessie-tomas-headlines-movie-about-69-year-old-grandma-who-wishes-to-finish-grade-6-| title=Tessie Tomas headlines movie about 69-year-old grandma who wishes to finish grade 6| website=Philippine Entertainment Portal| date=Oktubre 27, 2015| access-date=Oktubre 30, 2015| language=en| archive-date=Oktubre 28, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20151028141436/http://www.pep.ph/guide/movies/21340/tessie-tomas-headlines-movie-about-69-year-old-grandma-who-wishes-to-finish-grade-6-| url-status=dead}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" rowspan="9" |Nobyembre 9 | style="background:#D3D3D3;" | ''Baka Siguro Yata'' | style="background:#D3D3D3;" | Creative Programs, Monoxide Works, Punchkick Productions | style="background:#D3D3D3;" | Joel Ferrer (direktor); Dino Pastrano, Bangs Garcia, [[Cherie Gil]], [[Ricky Davao]] | style="background:#D3D3D3;" | Romantikong Komedya | style="background:#D3D3D3;" rowspan="9" |<ref>{{cite web | url=http://abscbnpr.com/?p=37480| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084036/http://abscbnpr.com/?p=37480| url-status=dead |archive-date=Marso 4, 2016| title=CINEMA ONE ORIGINALS 2015 FILM LINEUP REVEALED| publisher=ABS-CBN PR |date=Oktubre 28, 2015 | access-date=Oktubre 30, 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.filmpolicereviews.com/cinema-one-originals-2015-announces-lineup/| title=CINEMA ONE ORIGINALS 2015 ANNOUNCES LINEUP| publisher=Film Police Reviews| date=Oktubre 29, 2015| access-date=Oktubre 30, 2015| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151101012811/http://www.filmpolicereviews.com/cinema-one-originals-2015-announces-lineup/| archive-date=Nobyembre 1, 2015|language=en}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Bukod Kang Pinagpala'' | style="background:#D3D3D3;" | Southern Lantern Studios | style="background:#D3D3D3;" | Sheron Dayoc (direktor); Bing Pimentel, Max Eigenmann, Paolo Paraiso | style="background:#D3D3D3;" | Katatakutan |- | style="background:#D3D3D3;" | ''The Comeback'' | style="background:#D3D3D3;" | Quantum Films, Eight Films, Creative Programs | style="background:#D3D3D3;" | Ivan Andrew Payawal (direktor); [[Kaye Abad]] | style="background:#D3D3D3;" | Komedya, Drama |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Dahling Nick'' | style="background:#D3D3D3;" | Kino Arts, Creative Programs | style="background:#D3D3D3;" | Sari Dalena (direktor); [[Raymond Bagatsing]] | style="background:#D3D3D3;" | Dokudrama, Biopic |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Dayung Asu'' | style="background:#D3D3D3;" | Ikot Productions, SQ Film Laboratories | style="background:#D3D3D3;" | Bor Ocampo (direktor); [[Ricky Davao]], Jun-jun Quintana | style="background:#D3D3D3;" | Aksyon, Pananabik |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Hamog'' | style="background:#D3D3D3;" | Keep Me Posted, Black Maria Pictures, WildSound, CMB | style="background:#D3D3D3;" | Ralston Jover (direktor); [[Zaijan Jaranilla]], Teri Malvar | style="background:#D3D3D3;" | Drama |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Manang Biring'' | style="background:#D3D3D3;" | Creative Programs, Black Maria Pictures | style="background:#D3D3D3;" | Carl Joseph Papa (direktor); Erlinda Villalobos | style="background:#D3D3D3;" | Komedya, Drama |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Miss Bulalacao'' | style="background:#D3D3D3;" | Panumduman Pictures, EpicMedia, Above the Line Productions | style="background:#D3D3D3;" | Ara Chawdhury (direktor); Russ Ligtas, [[Gwen Zamora]], Ana Abad-Santos | style="background:#D3D3D3;" | Komedya |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Mga Rebeldeng Walang Kaso'' | style="background:#D3D3D3;" | Creative Programs | style="background:#D3D3D3;" | Raymond Red (direktor); [[Felix Roco]], [[Epy Quizon]], Nicco Manalo, Earl Ignacio, Angela Cortez | style="background:#D3D3D3;" | Drama |- | rowspan="2"|Nobyembre 11 | style="text-align:left;" | ''Maria Labo'' | style="text-align:left;" | KIB Productions, Star Builders Talent Agency & Film Production, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Roi Vinzon (direktor); Kate Brios, [[Jestoni Alarcon]] | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=RX0-EZoaruk| title=Maria Labo Trailer | via=[[YouTube]] |date=Oktubre 28, 2015 | access-date=Oktubre 30, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''No Boyfriend Since Birth'' | style="text-align:left;" | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | [[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Carla Abellana]], [[Tom Rodriguez]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama |<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=-1mt5yflzJA|title=NO BOYFRIEND SINCE BIRTH FULL TRAILER|via=[[YouTube]]|date=Oktubre 17, 2015|access-date=Oktubre 21, 2015|language=en}}</ref> |- | Nobyembre 18 | style="text-align:left;" | ''Wang Fam'' | style="text-align:left;" | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Wenn Deramas (direktor); [[Pokwang]], [[Andre Paras]], [[Benjie Paras]] | style="text-align:left;" | Komedya, Katatakutan |<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=A6a_i0fJTgo|title=WANG FAM TRAILER|via=[[YouTube]]|date=Oktubre 12, 2015|access-date=Oktubre 30, 2015|language=en}}</ref> |- | Nobyembre 25 | style="text-align:left;" | ''A Second Chance'' | style="text-align:left;" | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[John Lloyd Cruz]] & [[Bea Alonzo]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama |<ref>{{cite web| url=http://www.filmpolicereviews.com/popoy-basha-reunite-second-chance-opens-Nobyembre-25th/| title=POPOY, BASHA REUNITE FOR 'A SECOND CHANCE' OPENS NOVEMBER 25TH| publisher=Film Police Reviews| date=Oktubre 30, 2015| access-date=Oktubre 30, 2015| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20151031065052/http://www.filmpolicereviews.com/popoy-basha-reunite-second-chance-opens-november-25th/| archive-date=Oktubre 31, 2015|language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|Nobyembre 28 | style="text-align:left;" | ''Child Haus'' | style="text-align:left;" | BG Productions International | style="text-align:left;" | Louie Ignacio (direktor); Miggs Cuaderno, Therese Malvar, Vince Magbanua, Felixia Dizon, Erica Yu, [[Mona Louise Rey]] | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2015/11/28/1526592/child-haus-brings-together-top-caliber-child-performers|title=Child Haus brings together top caliber child performers|newspaper=[[Philippine Star]]|date=Nobyembre 28, 2015|access-date=Nobyembre 28, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''Isang Hakbang'' | style="text-align:left;" | Sonza Entertainment Production | style="text-align:left;" | Mike Magat (direktor); Miguel Antonio, [[Buboy Villar]], [[Snooky Serna]], Ricardo Cepeda | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/pang-movies/2015/12/02/1528101/snooky-ricardo-inindyan-ang-sariling-pelikula|title=Snooky at Ricardo inindyan ang sariling pelikula!|publisher=Pang-Masa|date=2 Disyembre 2015|access-date=15 Disyembre 2015|language=en}}</ref> |- | rowspan="2"|Disyembre 2 | style="text-align:left;" | ''Angela Markado'' | style="text-align:left;" | Oro de Siete Productions, [[Viva Films]] |style="text-align:left;" | [[Carlo J. Caparas]] (direktor); [[Andi Eigenmann]], [[Paolo Contis]], [[Polo Ravales]], [[Epy Quizon]] | style="text-align:left;" | Pananabik, Misteryo |<ref>{{cite news | url=http://entertainment.inquirer.net/183990/a-marked-role-for-andi-in-angela-markado-remake| title=A marked role for Andi in 'Angela Markado' remake | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Nobyembre 23, 2015 | access-date=Nobyembre 28, 2015|language=en}}</ref> |- | style="text-align:left;" | ''One Day, Isang Araw, I Saw Nakakita'' | style="text-align:left;" | Yebahdabadoo Productions |style="text-align:left;" | Dinky Doo (direktor); AJ Ocampo, [[John Regala]], [[Niño Muhlach]], Lara Quigaman, [[Allen Dizon]], Anna Feliciano | style="text-align:left;" | Aksyon, Komedya, Drama |<ref>{{cite news | url=http://www.mb.com.ph/dinky-doo-bounces-back-now-into-directing-films/| title=Dinky Doo bounces back, now into directing films | newspaper=[[Manila Bulletin]] |last=Valeza |first=Karen |date=3 Disyembre 2015 | access-date=3 Disyembre 2015|language=en}}</ref> |- | Disyembre 9 | style="text-align:left;" | ''Manila's Finest'' | style="text-align:left;" | Prince Armor Productions, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | William Mayo (direktor); Jeric Raval, Bangs Garcia, [[Mark Anthony Fernandez]] | style="text-align:left;" | Drama, Temang pampulis |<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=m5yXWASJOuA| title=Manila's Finest Trailer (revised for cinema) | via=[[YouTube]] |date=Hunyo 4, 2015 | access-date=Disyembre 9, 2015|language=en}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" rowspan="5" | Disyembre 17 | style="background:#D8BFD8;" |''ARI: My Life with a King'' | style="background:#D8BFD8;" | [[Holy Angel University]], Center for Kapampangan Studies | style="background:#D8BFD8;" | Carlo Enciso Catu (direktor); Ronwaldo Martin, Francisco Guinto | style="background:#D8BFD8;" | Drama | style="background:#D8BFD8;" rowspan="5" |<ref>{{cite web | url=http://www.mmda.gov.ph/index.php/35-news/news-2015/1880-mmff-announces-new-wave-finalists| title=MMFF Announces New Wave Finalists | publisher=Metro Manila Development Authority |date=Nobyembre 9, 2015 | access-date=Nobyembre 28, 2015|language=en}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Mandirigma'' | style="background:#D8BFD8;" | Starquest Alliance Productions, Blank Pages Productions | style="background:#D8BFD8;" | Arlyn Dela Cruz (direktor); [[Luis Alandy]], [[Pen Medina]], Alywn Uytingco, Mon Confiado | style="background:#D8BFD8;" | Temang militar |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Tandem'' | style="background:#D8BFD8;" | Quantum Films, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#D8BFD8;" | King Palisoc (direktor); [[JM de Guzman]], Nico Antonio | style="background:#D8BFD8;" | Drama, Pananabik |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Toto'' | style="background:#D8BFD8;" | Toto SCM Production, Central Digital Lab | style="background:#D8BFD8;" | John Paul Su (direktor); Sid Lucero | style="background:#D8BFD8;" | Komedya, Drama |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Turo-Turo'' | style="background:#D8BFD8;" | Handheld Entertainment Production | style="background:#D8BFD8;" | Ray An Dulay (direktor); Albert Silos, [[AJ Dee]] | style="background:#D8BFD8;" | Drama |- | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8" | Disyembre 25 | style="background:#ADD8E6;" |''[[All You Need Is Pag-Ibig]]'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]], [[Kris Aquino#Production Company|K Productions]] | style="background:#ADD8E6;" | Antoinette Jadaone (direktor); [[Kris Aquino]], [[Derek Ramsay]], [[Jodi Sta. Maria]], [[Ian Veneracion]], [[Kim Chiu]], [[Xian Lim]], [[Ronaldo Valdez]], [[Nova Villa]], [[Pokwang]], Bimby Aquino-Yap | style="background:#ADD8E6;" | Komedyang romantiko | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8" |<ref>{{cite web | url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2015/06/20/MMFF-Christmas-2015-movies.html | title=Official MMFF 2015 entries revealed | publisher=[[CNN Philippines]] | date=Hunyo 20, 2015 | access-date=Hunyo 21, 2015 | language=en | archive-date=Hunyo 20, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150620210941/http://cnnphilippines.com/entertainment/2015/06/20/MMFF-Christmas-2015-movies.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/story/536697/showbiz/mmda-announces-revised-list-of-mmff-2015-movies| title=MMDA announces revised list of MMFF 2015 movies | publisher=[[GMA News and Public Affairs]] | date=Setyembre 13, 2015 | access-date=Setyembre 13, 2015 |language=en}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Beauty and the Bestie]]'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | style="background:#ADD8E6;" | Wenn Deramas (direktor); [[Vice Ganda]], [[Coco Martin]], [[James Reid]], [[Nadine Lustre]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedya, Aksyon |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Buy Now, Die Later'' | style="background:#ADD8E6;" | Quantum Films, MJM Production, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Randolph Longjas (direktor); [[Vhong Navarro]], [[John Lapus]], [[Alex Gonzaga]], [[TJ Trinidad]], [[Rayver Cruz]], [[Lotlot de Leon]], [[Janine Gutierrez]] | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Katatakutan, Kapapanibikan, Pananabik |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Haunted Mansion'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Regal Entertainment]] | style="background:#ADD8E6;" | [[Jun Lana]] (direktor); [[Janella Salvador]], [[Marlo Mortel]], [[Jerome Ponce]] | style="background:#ADD8E6;" | Katatakutan, Kapapanibikan, Pananabik |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Honor Thy Father'' | style="background:#ADD8E6;" | Reality Entertainment | style="background:#ADD8E6;" | Erik Matti (direktor); [[John Lloyd Cruz]], Meryll Soriano | style="background:#ADD8E6;" | Aksyon, Drama |- | style="background:#ADD8E6;" | ''My Bebe Love: #KiligPaMore'' | style="background:#ADD8E6;" |OctoArts Films, M-Zet Productions, [[APT Entertainment]], [[GMA Films]], [[Ai Ai de las Alas#Other ventures|MEDA Productions]] | style="background:#ADD8E6;" | [[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Vic Sotto]], [[Alden Richards]], [[Maine Mendoza]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedyang romantiko |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Nilalang]]'' | style="background:#ADD8E6;" | Haunted Tower Pictures, WeLovePost, Parallax Studios, [[Viva Films]] | style="background:#ADD8E6;" | Pedring Lopez (direktor); [[Cesar Montano]], [[Maria Ozawa]] | style="background:#ADD8E6;" | Katatakutan, Kapapanibikan, Pananabik |- | style="background:#ADD8E6;" | ''#Walang Forever'' | style="background:#ADD8E6;" | Quantum Films, MJM Production, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#ADD8E6;" | Dan Villegas (direktor); [[Jennylyn Mercado]], [[Jericho Rosales]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedyang romantiko |- |} ==2016== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#EAC117|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Singkwento International Film Festival * {{Color box|#E8C692|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa CineFilipino * {{Color box|#FFFFE0|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sinag Maynila Film Festival * {{Color box|#D8BFD8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa ToFarm (The Outstanding Farmers in the Philippines) Film Festival * {{Color box|#FFE5B4|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#90EE90|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#D3D3D3|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#ADD8E6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size:100%; line-height:16px;" width="100%" |- ! style="width:10%;" | Nagbukas ! style="width:20%;" | Pamagat ! style="width:15%;" | Gumawa ! style="width:40%;" | Mga gumanap at trabahador ! style="width:10%;" | Uri ! style="width:05%;" | Sanggunian |- | Enero 13 | ''Lumayo Ka Nga Sa Akin'' | [[Viva Films]], Heaven's Best Entertainment | style="text-align:left;" | Andoy Ranay, Chris Martinez, Mark Meily (mga direktor); Cristine Reyes, [[Maricel Soriano]], [[Herbert Bautista]], [[Benjie Paras]], [[Candy Pangilinan]] | style="text-align:left;" | Komedya | <ref>{{cite web | url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/12/14/15/bob-ongs-lumayo-ka-nga-sa-akin-now-a-movie | title=Bob Ong's 'Lumayo Ka Nga Sa Akin' now a movie | publisher=[[ABS-CBN News]] | date=14 Disyembre 2015 | access-date=14 Disyembre 2015 | language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Enero 27 | ''Everything About Her'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Joyce Bernal (direktor); [[Vilma Santos]], [[Angel Locsin]], [[Xian Lim]] | style="text-align:left;" | Komedya, Drama | <ref>{{cite web | url=http://manila.coconuts.co/2016/01/04/people-cant-get-enough-ate-vis-new-movie-trailer-everything-about-her-goes-viral | title=Trailer of Ate Vi's new movie, 'Everything About Her', goes viral | website=Coconuts.co | access-date=14 Enero 2016|language=en}}</ref> |- | Pebrero 3 | ''#Lakbay2Love'' | Erasto Films | style="text-align:left;" | Ellen Ongkeko-Marfil (direktor); [[Solenn Heussaff]], [[Dennis Trillo]], [[Kit Thompson]] | style="text-align:left;" | Romansa | <ref>{{cite web | url=http://rodmagaru.com/2016/01/03/lakbay2love-solenn-heussaff-dennis-trillo-kit-thompson/ | title=(MOVIE) Solenn Heussaff, Dennis Trillo in Valentines Movie, #Lakbay2Love | date=3 Enero 2016 | publisher=Rod Magaru | access-date=14 Enero 2016|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Pebrero 10 | ''Girlfriend for Hire'' | [[Viva Films]] |style="text-align:left;" | Vanessa De Leon (direktor); [[Yassi Pressman]], [[Andre Paras]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | <ref>{{cite web | url=http://whatshappening.com.ph/event/girlfriend-for-hire/ | title=Girlfriend For Hire | website=WhatsHappening.com.ph | access-date=Agosto 2, 2015 | language=en | archive-date=Septiyembre 25, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150925193733/http://whatshappening.com.ph/event/girlfriend-for-hire/ | url-status=dead }}</ref> |- | ''Love is Blind'' | [[Regal Entertainment]] |style="text-align:left;" | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Derek Ramsay]], [[Solenn Heussaff]], [[Kean Cipriano]], [[Kiray Celis]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | <ref>{{cite news|url=http://journal.com.ph/entertainment/showbiz/gov-vi-explains-why-she-has-to-realistically-hurt-angel|title=Gov. Vi explains why she has to realistically hurt Angel|website=Journal Online|date=21 Enero 2016|access-date=21 Enero 2016|language=en|archive-date=23 Enero 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123131405/http://www.journal.com.ph/entertainment/showbiz/gov-vi-explains-why-she-has-to-realistically-hurt-angel|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-01-11/20863/SNEAK-PEEK-Solenn-Heussaff-and-Derek-Ramsay-in-Love-is-Blind|title=SNEAK PEEK: Solenn Heussaff and Derek Ramsay in 'Love is Blind'|publisher=[[GMA Network]]|date=11 Enero 2016|access-date=21 Enero 2016|language=en}}</ref> |- | Pebrero 12 | ''Butanding'' | Cinemaworld International | style="text-align:left;" | Ed Palmos (direktor); Lourdes Duque-Baron; [[Precious Lara Quigaman]] | style="text-align:left;" | Drama | <ref>{{cite news | url=http://www.mb.com.ph/royalties-in-concert/ | title=Royalties in concert | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Pebrero 8, 2016 | access-date=Pebrero 8, 2016|language=en}}</ref> |- | Pebrero 17 | ''Tupang Ligaw'' | BG Productions International |style="text-align:left;" | Rod Santiago (direktor); [[Matteo Guidicelli]], Rico Barrera, [[Paolo Contis]], [[Ara Mina]], [[Suzette Ranillo]] | style="text-align:left;" | Aksyon | <ref name="BG Prods">{{cite web | url=http://journal.com.ph/entertainment/showbiz/matteo-confident-against-sex-videos-faithful-ako | title=Matteo confident against sex videos: Faithful ako | website=Journal Online | date=20 Enero 2016 | access-date=20 Enero 2016 | language=en | archive-date=21 Enero 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160121120916/http://www.journal.com.ph/entertainment/showbiz/matteo-confident-against-sex-videos-faithful-ako | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.hatawtabloid.com/2016/01/20/matteo-guidicelli-at-paolo-contis-nagkasakitan-sa-tupang-ligaw/ | title=Matteo Guidicelli at Paolo Contis, nagkasakitan sa Tupang Ligaw (Matteo Guidicelli and Paolo Contis brawl in "Tupang Ligaw")| publisher=Hataw Tabloid |date=20 Enero 2016 | access-date=20 Enero 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 19 | style="background:#EAC117;" | ''Laut'' | style="background:#EAC117;" | BG Productions International | style="background:#EAC117;" | Louie Ignacio (direktor); [[Barbie Forteza]], [[Gabbi Garcia]], [[Rodjun Cruz]] | style="background:#EAC117;" | Talambuhay | style="background:#EAC117;" | <ref>{{cite web | url=http://www.gmanetwork.com/news/story/531528/showbiz/chikaminute/kapuso-teen-stars-barbie-forteza-gabbi-garcia-to-star-in-an-indie-film | title=Kapuso teen stars Barbie Forteza, Gabbi Garcia to star in an indie film | website=GMA News Online | access-date=Agosto 16, 2015|language=en}}</ref><ref name="Singkwento">{{cite web|url=http://www.aktivshow.com/2016-singkuwento-international-film-festival/|title=2016 Singkuwento International Film Festival|website=Aktivshow|access-date=20 Enero 2016|language=en}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan=3|Pebrero 20 | style="background:#EAC117;" | ''Beyond The Door'' | style="background:#EAC117;" | GroundHit Productions | style="background:#EAC117;" | Franco Arce (direktor); Mara Lopez, [[Ervic Vijandre]], [[Archie Alemania]], Cholo Barretto, Alvin Anson | style="background:#EAC117;" | Pananabik, Misteryo | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/><ref>{{cite web | url=http://astig.ph/heneral-luna-behind-the-scenes-revelations-with-alvin-anson-video/ | title=Heneral Luna behind-the-scenes: Alvin Anson reveals most memorable moments during shooting [video] | website=Astig.ph | last=Uy | first=Dennison | date=26 Setyembre 2015 | access-date=20 Enero 2016|language=en}}</ref> |- |''Padre de Familia'' |CCM Creatives, Outpost Visual Frontier, Toast Productions Inc., Imaginary Friends Studios, [[Star Cinema]] |[[Adolfo Alix Jr.]] (direktor); [[Coco Martin]], [[Nora Aunor]], [[Julia Montes]] |Drama | <ref>{{cite web|url=http://m.thenational.ae/arts-life/film/coco-martin-hopes-padre-de-familia-will-help-people-understand-the-hardships-of-being-an-of|title=''Coco Martin hopes Padre de Familia will help people understand the hardships of being an OF''|access-date=24 Abril 2016|language=en}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="background:#EAC117;" | ''Pisara'' | style="background:#EAC117;" | D' Great Rovers Entertainment | style="background:#EAC117;" | DA Palagtiw (direktor); [[Ritz Azul]], [[Ahron Villena]], Regine Angeles, Ruby Ruiz | style="background:#EAC117;" | Talambuhay | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/> |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 21 | style="background:#EAC117;" | ''Ang Sugarol'' | style="background:#EAC117;" | Shooting Up Productions | style="background:#EAC117;" | Jojo Nadela (direktor); Flora Gasser, Jennifer Dabu, Salvador Arguelles, Roden Araneta | style="background:#EAC117;" | Talambuhay | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/> |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 22 | style="background:#EAC117;" | ''Partee'' | style="background:#EAC117;" | 365 Dragon Films | style="background:#EAC117;" | Jill Urdaneta (direktor); [[Felix Roco]], Kiko Matos, Angela Cortez | style="background:#EAC117;" | Drama | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/><ref name="Singkwento 2">{{cite news|url=http://journal.com.ph/entertainment/showbiz/yassi-loveless-traumatized-by-ex-bf|title=Yassi loveless, traumatized by ex-BF|website=Journal Online|last=Bautista|first=Mario|date=Enero 29, 2016|access-date=Pebrero 1, 2016|language=en|archive-date=Enero 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131013132/http://www.journal.com.ph/entertainment/showbiz/yassi-loveless-traumatized-by-ex-bf|url-status=dead}}</ref> |- | Pebrero 24 | ''Always Be My Maybe'' | [[Star Cinema]] | Dan Villegas (direktor); [[Gerald Anderson]], [[Arci Muñoz]], [[Jane Oineza]], Cacai Bautista, Ricci Chan, [[TJ Trinidad]] | Komedyang romantiko | |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 26 | style="background:#EAC117;" | ''Atras'' | style="background:#EAC117;" | | style="background:#EAC117;" | Johnny Mahinay (direktor); Matt Mabagal, Raycien Caberte, Badidi Labra, Jepjep de Paula, Dulcita Batausa Siroy | style="background:#EAC117;" | Pananabik, Kapapanibakan | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/><ref name="Singkwento 2"/> |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 25 | style="background:#EAC117;" | ''Ligaw'' | style="background:#EAC117;" | Light Cinema | style="background:#EAC117;" | Paolo Tesico (direktor); [[Melissa Ricks]], Eva Darren, Crispin Pineda, Zeppi Borromeo | style="background:#EAC117;" | Pananabik, Misteryo | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/> |- | style="background:#EAC117;" | Pebrero 27 | style="background:#EAC117;" | ''Sekyu'' | style="background:#EAC117;" | BG Productions International | style="background:#EAC117;" | Joel Lamangan (direktor); [[Allen Dizon]], [[Sunshine Dizon]], [[Melai Cantiveros]], Rez Cortez | style="background:#EAC117;" | Drama | style="background:#EAC117;" | <ref name="Singkwento"/> |- | Marso 9 | ''Iadya Mo Kami'' | BG Productions International |style="text-align:left;" | Mel Chionglo (direktor); [[Allen Dizon]], [[Eddie Garcia]], [[Aiko Melendez]], [[Ricky Davao]], [[Diana Zubiri]] | style="text-align:left;" | Drama, Relihiyoso | <ref name="BG Prods"/> |- | style="background:#E8C692;" rowspan=9|Marso 16 | style="background:#E8C692;" | ''1st Sem'' | style="background:#E8C692;" | Team Campry Entertainment | style="background:#E8C692;" | Dexter Hemedez, Allan Ibañez (mga direktor); [[Lotlot De Leon]], Allan Paule, Darwin Yu, Miguel Bagtas, Sebastian Vargas, Jr., Karen Romualdez, Teri Lacayanga, Maddie Martinez, Sachie Yu, Marc Paloma | style="background:#E8C692;" | Drama | style="background:#E8C692;" rowspan=9|<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2016/01/04/1538929/cinefilipino-showcases-best-stories-told-uniquely-filipino-way|title=CineFilipino showcases the best stories told in a uniquely Filipino way|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=Enero 4, 2016|access-date=Pebrero 1, 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#E8C692;" | ''A Lotto Like Love'' | style="background:#E8C692;" | | style="background:#E8C692;" | Carla Baful (direktor); Isabelle de Leon, [[Martin Escudero]] | style="background:#E8C692;" | Romansa |- | style="background:#E8C692;" | ''Ang Taba Ko Kasi'' | style="background:#E8C692;" | Kamaru Productions | style="background:#E8C692;" | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Cai Cortez]], Ryan Yllana, Mark Neumann | style="background:#E8C692;" | Komedyang romantiko |- | style="background:#E8C692;" | ''Ang Tulay ng San Sebastian'' | style="background:#E8C692;" | Rolyo Productions, Black Maria Pictures | style="background:#E8C692;" | Alvin Yapan (direktor); [[Joem Bascon]], Sandino Martin | style="background:#E8C692;" | Katatakutan, Kapapanibakan |- | style="background:#E8C692;" | ''Buhay Habangbuhay'' | style="background:#E8C692;" | Meganon Comics, OLE ELITE Entertainment, HUB2.0 | style="background:#E8C692;" | Paolo Herras (direktor); [[Iza Calzado]], Jake Macapagal, Meryll Soriano, Rocky Salumbides | style="background:#E8C692;" | Komedya |- | style="background:#E8C692;" | ''Ned's Project'' | style="background:#E8C692;" | | style="background:#E8C692;" | Lemuel Lorca (direktor); Angeli Bayani, Max Eigenmann, Lui Quiambao-Manansala, Biboy Ramirez | style="background:#E8C692;" | Drama |- | style="background:#E8C692;" | ''Sakaling Hindi Makarating'' | style="background:#E8C692;" | Media East Productions | style="background:#E8C692;" | Ice Idanan (direktor); [[Alessandra de Rossi]], Therese Malvar, Pepe Herrera | style="background:#E8C692;" | Drama |- | style="background:#E8C692;" | ''Star na si Van Damme Stallone'' | style="background:#E8C692;" | | style="background:#E8C692;" | Randolph Longjas (direktor); [[Candy Pangilinan]], Paolo Pinggol, [[Neil Ryan Sese]], Erlinda Villalobos | style="background:#E8C692;" | Drama, Komedya |- | style="background:#E8C692;" | ''Straight to the Heart'' | style="background:#E8C692;" | Visioncapture Media, Creative Minds, Creative Saints | style="background:#E8C692;" | Dave Fabros (direktor); [[Carl Guevara]], [[Gwen Zamora]], Ricci Chan, Vincent de Jesus, Kiko Matos, Nico Antonio | style="background:#E8C692;" | Drama, Komedya |- | Marso 26 | ''Hele Sa Hiwagang Hapis'' | [[Star Cinema]], Ten17P, Epicmedia, Sine Olivia Pilipinas |style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); [[John Lloyd Cruz]], [[Piolo Pascual]], Susan Africa, Hazel Orencio, [[Alessandra de Rossi]], [[Angel Aquino]] | style="text-align:left;" | Drama, Pantasya | <ref>[http://www.rappler.com/entertainment/news/118939-piolo-pascual-hele-sa-hiwagang-hagpis-john-lloyd-cruz-lav-diaz Piolo Pascual talks about making 8-hour film with Lav Diaz, John Lloyd Cruz]. ''Rappler''. Pebrero 13, 2016 (sa Ingles)</ref> |- | rowspan=2|Abril 6 | ''Whistleblower'' | Unitel Productions, Quento Media | style="text-align:left;" | Adolf Alix, Jr (direktor); [[Nora Aunor]], [[Cherry Pie Picache]], [[Angelica Panganiban]] | style="text-align:left;" | Drama | |- | ''Elemento'' | [[Viva Films]], Thriverion Media Production | style="text-align:left;" | Mark Meily (direktor); Cristine Reyes, [[Jake Cuenca]], Albert Silos, Elizabeth Oropesa, Cholo Barretto | style="text-align:left;" | Katatakutan, Drama |<ref>{{cite web|url=http://rodmagaru.com/2016/03/21/movie-cristine-reyes-stars-in-meilys-supernatural-horror-drama-elemento/|title=Cristine Reyes stars in Meilys supernatural horror drama ''Elemento''|date=21 Marso 2016|access-date=2 Abril 2016|language=en}}</ref> |- | Abril 13 | ''Echorsis'' | Insight 360 | style="text-align:left;" | Lemuel Lorca (direktor); [[John Lapus]], [[Kean Cipriano]], Alex Medina, [[Kiray Celis]], Mich Liggayu, Chokoleit, [[Alessandra de Rossi]] | style="text-align:left;" | Katatakutan, Komedya | <ref>{{cite web|url=http://manila.coconuts.co/2015/08/31/john-lapus-alex-medina-flirt-demons-horror-comedy-flick-echorsis|title= ''John Lapus, Alex Medina flirt demons, horror comedy flick "Echorsis"''|website=manila.coconuts.co|access-date= 23 Marso 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#FFFFE0;" rowspan=5|Abril 21 | style="background:#FFFFE0;" | ''Dyamper'' | style="background:#FFFFE0;" rowspan=5|Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" | Mes de Guzman (direktor); [[Carlo Aquino]], Alchris Galura, Tim Mabalot, Kristofer King, Debbie Garcia, Liza Diño | style="background:#FFFFE0;" | Drama | style="background:#FFFFE0;" rowspan=5|<ref>{{cite news | url=http://thestandard.com.ph/showbitz/195379/all-set-for-sinag-maynila-2016.html | title=All set for Sinag Maynila 2016 | newspaper=The Standard | date=27 Disyembre 2015 | access-date=29 Disyembre 2015 | language=en | archive-date=15 Enero 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160115140503/http://www.thestandard.com.ph/showbitz/195379/all-set-for-sinag-maynila-2016.html | url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Expressway'' | style="background:#FFFFE0;" | Ato Bautista (direktor); Alvin Anson, [[Aljur Abrenica]] | style="background:#FFFFE0;" | Krimen |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Lila'' | style="background:#FFFFE0;" | Gino Santos (direktor); [[Enchong Dee]], [[Janine Gutierrez]] | style="background:#FFFFE0;" | Drama |- | style="background:#FFFFE0;" | ''Mrs.'' | style="background:#FFFFE0;" | Adolf Alix, Jr. (direktor); Elizabeth Oropesa, Lotlot de Leon, Rosanna Roces, Anita Linda, Mark Herras | style="background:#FFFFE0;" | Totoong-buhay, Drama |- | style="background:#FFFFE0;" | ''In Saecula Saeculorum'' | style="background:#FFFFE0;" | Joselito Altarejos (direktor); Oliver Aquino, Mara Lopez, Micko Laurente, Menggie Cobarrubias, Lui Manansala | style="background:#FFFFE0;" | Drama |- | rowspan=3|Mayo 4 | ''[[Just the 3 of Us]]'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Jennylyn Mercado]], [[John Lloyd Cruz]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | <ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/23068/jennylyn-mercado-paired-with-john-lloyd-cruz-for-upcoming-star-cinema-movie?ref=latest|title=Jennylyn Mercado paired with John Lloyd Cruz for upcoming Star Cinema movie|date=Pebrero 8, 2016|website=Philippine Entertainment Portal|access-date=Pebrero 8, 2016|language=en}}</ref> |- | ''This Time'' | Viva Films | style="text-align:left;" | Nuel Naval (direktor); [[James Reid]], [[Nadine Lustre]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | <ref>{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/watch-trailer-for-new-jadine-movie-this-time-released/|title=WATCH: Trailer for new JaDine movie 'This Time' released|date=Marso 28, 2016|newspaper=[[Manila Bulletin]]|access-date=Abril 3, 2016|language=en}}</ref> |- | ''Diyos-Diyosan'' | LEB Telon Film Production | style="text-align:left;" | Cesar Buendia (direktor); [[John Prats]], Princess Punzalan, [[Tirso Cruz III]], Kiko Estrada | style="text-align:left;" | Drama | <ref>{{cite news|url=http://bravofilipino.com/director-cesar-buendia-to-premier-diyos-diyosan-on-may-4/|title=Director Cesar Buendia to premier "dIYOS-DIYOSAn" on May 4|website=Bravo Filipino|access-date=Abril 14, 2016|language=en|archive-date=Abril 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411224044/http://bravofilipino.com/director-cesar-buendia-to-premier-diyos-diyosan-on-may-4/|url-status=dead}}</ref> |- | Mayo 11 | ''My Candidate'' | Quantum Films | style="text-align:left;" | Quark Henares (direktor); [[Derek Ramsay]], [[Shaina Magdayao]], [[Iza Calzado]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/128039-my-candidate-teaser-shaina-magdayao-derek-ramsay|title=WATCH: Shaina Magdayao, Derek Ramsay team up in 'My Candidate' teaser|date=Abril 3, 2016|work=[[Rappler]]|access-date=Abril 3, 2016|language=en}}</ref> |- | Mayo 25 | ''Love Me Tomorrow'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Gino M. Santos (direktor); [[Piolo Pascual]], [[Dawn Zulueta]], Coleen Garcia | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | <ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/05/05/16/watch-piolo-seduces-dawn-coleen-in-love-me-tomorrow-teaser|title= WATCH:Piolo seduces Dawn, Coleen in ''Love Me Tomorrow'' teaser|access-date=24 Mayo 2016|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Hunyo 1 | ''Teniente Gimo'' | [[Viva Films]], KIB Productions, RMS Productions |style="text-align:left;" |Roland M. Sanchez (direktor); [[John Regala]], Suzelle Ranillo, Julio Diaz, [[Eliza Pineda]], Mon Confiado, [[Joshua Dionisio]], Kate Brios |style="text-align:left;" | Katatakutan, Romansa | |- | ''Tatay Kong Sexy'' | Largavista Entertainment |style="text-align:left;" |Jose Javier Reyes (direktor); [[Jinggoy Estrada]], [[Maja Salvador]] |style="text-align:left;" | Komedya, Drama | <ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=oYJEInbOWXQ|title=Tatay Kong Sexy Official Trailer (2016) Jinggoy Estrada, Maja Salvador |publisher=Movies Philippines |date=Mayo 31, 2016 |via=[[YouTube]] |access-date=Hunyo 12, 2016|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Hunyo 8 | ''Pare Mahal Mo Raw Ako'' | [[Viva Films]], Scenema Concepts International | style="text-align:left;" |Jovan Tan (direktor); [[Edgar Allan Guzman]], Michael Pangilinan, [[Nora Aunor]], [[Joross Gamboa]], [[Matt Evans]], [[Ana Capri]], Nikko Seagal, Miggy Campbell, Katrina Legaspi |style="text-align:left;" | Romansa |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.tempo.com.ph/2016/05/24/entertainment/highspeed/never-say-never-to-gay-romance/|title=Never say never to gay romance|access-date=25 Mayo 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525124732/http://entertainment.tempo.com.ph/2016/05/24/entertainment/highspeed/never-say-never-to-gay-romance/|archive-date=25 Mayo 2016|language=en}}</ref> |- | ''Magtanggol'' | Felix and Bert Film Productions | style="text-align:left;" | Sigfreid Barrios Sanchez (direktor); Joonee Gamboa, Dina Bonnevie, Ejay Falcon, Albie Casiño, Denise Laurel, Tom Rodriguez, Yam Concepcion | style="text-align:left;" | Drama | <ref>{{cite news|url=http://www.tribune.net.ph/life-style/magtanggol-who-will-defend-the-heroes|title=Magtanggol: Who will defend the heroes?|date=Mayo 11, 2016|newspaper=The Daily Tribune|last=Cruz|first=Edgar|access-date=Hunyo 14, 2016|language=en}}{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Hunyo 22 | ''The Story of Love'' | ABJ Productions | style="text-align:left;" |GM Aposaga (direktor); Ma. Isabel Lopez, Kylene Alcantara, Aj Ocampo, Princess Flores at Dianne Medina | style="text-align:left;" | Drama |<ref>{{cite web|url=http://8trimedia.com/entertainmentnews/item/1825-the-story-of-love-makabuluhang-pelikula|title="THE STORY OF LOVE", MAKABULUHANG PELIKULA|publisher=8Trimedia|access-date=Hunyo 20, 2016|author=Rodel Fernando|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | Hunyo 29 | ''[[The Achy Breaky Hearts]]'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Antoinette Jadaone (direktor); [[Jodi Sta. Maria]], [[Richard Yap]], [[Ian Veneracion]] |style="text-align:left;" | Komedyang romantiko, drama |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=4oAamf6tmmM|title=TV Teaser - 'The Achy Breaky Hearts' - Ian Veneracion, Richard Yap, and Jodi Sta. Maria |publisher=[[Star Cinema]] |date=Hunyo 5, 2016 |via=[[YouTube]] |access-date=Hunyo 7, 2016|language=en}}</ref> |- | Hulyo 2 | ''Curiosity, Adventure & Love'' | Tamed Rose Productions | style="text-align:left;" |Sunshine Lichauco de Leon, Suzanne Richiardone (mga direktor); Jessie Lichauco |style="text-align:left;" | Dokumentaryo |<ref name="titajessie">{{cite news|last1=Caruncho|first1=Eric|title='Tita Jessie' at 104: A story of curiosity, adventure, love|url=http://lifestyle.inquirer.net/232252/tita-jessie-at-104-a-story-of-curiosity-adventure-love|access-date=5 Oktubre 2016|newspaper=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Hulyo 6 | ''I Love You to Death'' | [[Regal Entertainment]], The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" |Miko Livelo (direktor); [[Kiray Celis]], [[Enchong Dee]] |style="text-align:left;" | Katatakutan, Komedyang romantiko |<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=bNEEEk9X88E|title=I LOVE YOU TO DEATH FULL TRAILER |publisher=[[Regal Entertainment]] |date=Hunyo 3, 2016 |via=[[YouTube]] |access-date=Hunyo 4, 2016|language=en}}</ref> |- | ''Ma' Rosa'' | Center Stage Productions | style="text-align:left;" | Brillante Mendoza (direktor); [[Jaclyn Jose]], Julio Diaz, [[Baron Geisler]] |style="text-align:left;" | Drama, Aksyon |<ref>{{cite news|url=http://cebudailynews.inquirer.net/95416/award-winning-film-ma-rosa-to-be-shown-in-philippine-cinemas-july-6|title=Award-winning film 'Ma' Rosa' to be shown in Philippine cinemas July 6|website=Cebu Daily News|date=Hunyo 10, 2016|access-date=Hunyo 20, 2016|language=en}}</ref> |- | rowspan=8|Hulyo 13 | ''[[Imagine You and Me]]'' | [[APT Entertainment]], [[GMA Films]], M-Zet Productions | style="text-align:left;" |Mike Tuviera (direktor); [[Alden Richards]], [[Maine Mendoza]] |style="text-align:left;" | Romansa; Drama |<ref>{{cite news|url=http://www.pep.ph/guide/movies/23831/alden-richards-maine-mendoza-show-teasers-of-emimagine-you-and-me-emmovie|title=Alden Richards, Maine Mendoza show teasers of Imagine You and Me movie|website=Philippine Entertainment Portal|last=Almo|first=Nerisa|date=Hunyo 15, 2016|access-date=Hunyo 15, 2016|language=en}}</ref> |- | ''Dukot'' | [[Star Cinema]], Ten17P | style="text-align:left;" |Paul Soriano (direktor); [[Enrique Gil]], Shaina Magdayao, Ricky Davao, Bing Pimentel |style="text-align:left;" | Aksyon, Kapapanibakan |<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/138069-enrique-gil-dukot-movie-trailer-paul-soriano|title=WATCH: Enrique Gil is kidnapped in 'Dukot' trailer|work=[[Rappler]]|date=Hunyo 29, 2016|access-date=Hunyo 30, 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Free Range'' | style="background:#D8BFD8;" rowspan=6|ToFarm | style="background:#D8BFD8;" | Dennis Marasigan (direktor); Paolo O' Hara, [[Jackie Rice]], Mads Nicolas | style="background:#D8BFD8;" |Drama | style="background:#D8BFD8;" rowspan=6|<ref>{{cite news|url=http://www.interaksyon.com/entertainment/six-tofarm-film-festival-entries-highlight-farmers-plight/|title=Six ToFarm Film Festival entries highlight farmers plight|newspaper=InterAksyon|access-date=Hunyo 17, 2016|language=en|archive-date=Hunyo 29, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629225013/http://www.interaksyon.com/entertainment/six-tofarm-film-festival-entries-highlight-farmers-plight/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/1607812126148047/photos/a.1627918397470753.1073741829.1607812126148047/1694855620777030/?type=3&theater|title=PHOTO: ToFarm Film Festival (ToFarm Film Festival Philippines) "Official Entries" |via=Facebook |access-date=25 Mayo 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Kakampi'' | style="background:#D8BFD8;" | Victor Acedillo, Jr. (direktor); Neil Ryan Sese, [[Felix Roco]], [[Gloria Sevilla]], Suzette Ranillo, Kate Brios | style="background:#D8BFD8;" | Pantasya, Drama |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Paglipay'' | style="background:#D8BFD8;" | Zig Dulay (direktor); Garry Cabalic, Anna Luna, Joan de la Cruz | style="background:#D8BFD8;" |Romansa, Drama |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Pauwi Na'' | style="background:#D8BFD8;"| Paulo Villaluna (direktor); Bembol Roco, [[Cherry Pie Picache]], Meryll Soriano, Chai Fonacier | style="background:#D8BFD8;" |Komedya, Drama |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Pilapil'' | style="background:#D8BFD8;" | Jose Johnny Nadela (direktor); [[James Blanco]], David Remo, Pancho Magno, Diva Montelaba | style="background:#D8BFD8;" |Aksyon. Pananabik |- | style="background:#D8BFD8;" | ''Pitong Kabang Palay'' | style="background:#D8BFD8;" | Maricel Cariaga (direktor); Arnold Reyes, Sue Prado, Micko Laurante | style="background:#D8BFD8;" | Pamilya, Drama |- |Hulyo 20 |''Anino sa Likod ng Buwan''<br><small>*(komersyal na paglabas, 2016)</small> |Octobertrain Films, The IdeaFirst Company |[[Jun Lana]] (direktor); [[LJ Reyes]], Luis Alandy, Anthony Falcon |Drama |<ref>{{Citation|last=Lana|first=Jun|title=Shadow Behind the Moon|date=2015-07-09|url=https://www.imdb.com/title/tt4957650/?ref_=ttrel_rel_tt|access-date=2016-11-25|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Hulyo 27 | ''Ignacio de Loyola'' | Jesuit Communications Foundation | style="text-align:left;" | Paolo Dy (direktor); Andreas Muñoz |style="text-align:left;" | Talambuhay |<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/570369/lifestyle/artandculture/ignacio-de-loyola-movie-garners-praise-in-vatican|title=Ignacio de Loyola movie garners praise in Vatican|publisher=[[GMA News]]|date=Hunyo 17, 2016|access-date=Hunyo 21, 2016|language=en}}</ref> |- | ''How to Be Yours'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Bea Alonzo]], [[Gerald Anderson]] |style="text-align:left;" | Romantiko, Drama |<ref>{{cite news|url=http://starcinema.abs-cbn.com/latest-news/2016/07/09/gerald-karangalan-na-makatambal-si-bea|title=Gerald, karangalan na makatambal si Bea|publisher=[[Star Cinema]]|date=Hulyo 9, 2016|access-date=Hulyo 10, 2016}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" rowspan=9|Agosto 6 | style="background:#FFE5B4;" | ''Ang Bagong Pamilya Ni Ponching '' | style="background:#FFE5B4;" rowspan=9| Cinemalaya | style="background:#FFE5B4;" | Inna Salazar, Dos Ocampo (mga direktor); [[Janus Del Prado]], Ketchup Eusebio, Odette Khan, Lollie Mara, [[Jojo Alejar]], Joyce Burton-Titular, [[Jackie Lou Blanco]], Alibreza Libre, Phynne Barnett, Richard Manabat, Mimi Juareza, Sam Thurman, Ria Garcia, Joanna Bago, Manuel Velasco, Ricky Sanchez | style="background:#FFE5B4;" | Maitim na komedya, Dramang pampamilya | style="background:#FFE5B4;" rowspan=9|<ref>{{cite news | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/140339-cinemalaya-2016-list-lineup-independent-film-festival| title=Cinemalaya 2016: 9 entries, what to watch| work=Rappler | date=Hulyo 20, 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Dagsin'' | style="background:#FFE5B4;" | Atom Magadia (direktor); Tommy Abuel, [[Lotlot De Leon]], [[Benjamin Alves]], [[Janine Gutierrez]], Alex Diaz, Sue Prado, [[Marita Zobel]], Rolando Inocencio, Yoshihiko Hara, Arpee Bautista | style="background:#FFE5B4;" | Drama, Kapapanibakan |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Hiblang Abo'' | style="background:#FFE5B4;" | Ralston Jover (direktor); Lou Veloso, Jun Urbano, Leo Rialp, Nanding Josef, Matt Daclan, Lui Manansala, Flor Salanga, Cherry Malvar, Angela Cortez, Mike Liwag, Rommel Luna, Rener Concepcion, Anna Luna | style="background:#FFE5B4;" | Drama |- | style="background:#FFE5B4;" | ''I America'' | style="background:#FFE5B4;" | Ivan Andrew Payawal (direktor); [[Bela Padilla]], Rob Rownd, [[Matt Evans]], Thou Reyes, Sheena Ramos, Joe Vargas, Raflesia Bravo, Julz Savard, Lui Manansala, [[Elizabeth Oropesa]], Kate Bautista, Rhyzza Kafilas | style="background:#FFE5B4;" | Drama, Komedya |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Kusina'' | style="background:#FFE5B4;" | David Corpuz, Cenon Palomares (mga direktor); [[Judy Ann Santos]], [[Gloria Sevilla]], [[Joem Bascon]], [[Luis Alandy]], Elora Españo, Mike Liwag, Bong Cabrera, Karen Gaerlan, Jane Biton, Isha Salic, Trina Legaspi, Lala Padilla, Czarina Yecla, Princess Ortiz | style="background:#FFE5B4;" | Drama |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Lando at Bugoy'' | style="background:#FFE5B4;" | Vic Acedillo, Jr. (direktor); [[Allen Dizon]], Gold Azeron, Roger Gonzales, Rachel Anne Ang Rosello, Maricar Semitara, Carlos Penaloza, Benjie Criss Estrella, Reynald Mangao, Camilo Apugan | style="background:#FFE5B4;" | Drama |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Mercury Is Mine'' | style="background:#FFE5B4;" | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Pokwang]], Bret Jackson, Vincent de Jesus, Lee O'Brian, Maey Bautista, Bea Vega, Mitzi Ong, Leo Sarmiento, Justine Dizon, Waka Hasegawa, Uzziel Delamide, Kristof Garcia | style="background:#FFE5B4;" | Drama, Komedya |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Pamilya Ordinaryo'' | style="background:#FFE5B4;" | Eduardo Roy, Jr. (direktor); Ronwaldo Martin, Hasmine Killip, [[Maria Isabel Lopez]], Sue Prado, Ruby Ruiz, Moira Lang, Karl Medina, Erlinda Villalobos, Domingo Cobarrubias, Paolo Rodriguez, John Bon Andrew Lentejas, John Vincent Servilla, Rian Magtaan, Myla Monido, Alora Sasam, Ruth Alferez | style="background:#FFE5B4;" | Drama |- | style="background:#FFE5B4;" | ''Tuos'' | style="background:#FFE5B4;" | Derick Cabrido (direktor); [[Nora Aunor]], [[Barbie Forteza]], Flor Salanga, Ron Martin, Elora Españo, Ronnie Martinez, Al Bernard Garcia, Elora Españo, Casimira Cabilitasan | style="background:#FFE5B4;" | Drama |- | Agosto 10 | ''That Thing Called Tanga Na'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Joel Lamangan (direktor); [[Eric Quizon]], [[Angeline Quinto]], [[Billy Crawford]], [[Martin Escudero]], [[Kean Cipriano]], |style="text-align:left;" | Komedya |<ref>{{cite news|url=http://bandera.inquirer.net/126998/billy-kean-bakang-bakla-sa-that-thing-called-tanga-na-wagi-ang-hugot-lines|title=Billy, Kean bakang-bakla sa 'That Thing Called Tanga Na', wagi ang hugot lines|publisher=Bandera|date=Hulyo 27, 2016|access-date=Hulyo 27, 2016}}</ref> |- |Agosto 24 |''Camp Sawi'' |[[Viva Films]] |Irene Villamor (direktor); [[Andi Eigenmann]], [[Bela Padilla]], [[Yassi Pressman]], [[Arci Muñoz]], Kim Molina, [[Sam Milby]] |Komedyang romantiko |<ref>{{Cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/07/08/16/camp-sawi-teasers-perfectly-capture-the-pain-of-heartbreak|title='Camp Sawi' teasers perfectly capture the pain of heartbreak|last=News|first=ABS-CBN|newspaper=ABS-CBN News|language=en-US|access-date=2016-11-25|language=en}}</ref> |- | Setyembre 14 | ''[[Barcelona: A Love Untold]]'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Olivia Lamasan (direktor); [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]] |style="text-align:left;" | Romantiko, Drama |<ref>{{cite news|url=http://www.pep.ph/guide/movies/23409/kathryn-bernardo-and-daniel-padilla-will-shoot-new-movie-in-spain|title=Kathryn Bernardo and Daniel Padilla will shoot new movie in Spain|website=Philippine Entertainment Portal|date=Abril 7, 2016|access-date=Abril 7, 2016|language=en}}</ref> |- | Setyembre 21 | ''Hermano Puli (Ang Hapis at Himagsik ni Apolinario Dela Cruz)'' | Teamwork Film Productions | style="text-align:left;" | Gil Portes (direktor); [[Aljur Abrenica]], [[Alessandra de Rossi]] | style="text-align:left;" | Makasaysayan |<ref>{{Cite news|url=http://newscentral.ph/breaking-news/hermano-puli-is-closing-film-of-cinemalaya-2016/|title='Hermano Puli' is closing film of Cinemalaya 2016|date=2016-07-22|newspaper=NewsCentral.PH|language=en|access-date=2016-11-25|archive-date=2016-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161125174148/http://newscentral.ph/breaking-news/hermano-puli-is-closing-film-of-cinemalaya-2016/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan=2| Setyembre 28 | ''My Rebound Girl'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Emmanuel dela Cruz (direktor); [[Alex Gonzaga]], [[Joseph Marco]] | style="text-align:left;" | Romantiko | <ref>{{cite news|url=http://www.abante-tonite.com/alex-natanggal-ang-kati-sa-tapik-tapik-ni-joseph.htm|title=Alex, natanggal ang kati sa tapik-tapik ni Joseph|publisher=Abante Tonite|language=fil|last=Diones|first=Allan|date=Setyembre 15, 2016|access-date=Setyembre 15, 2016}}</ref> |- | ''Ang Babaeng Humayo'' | Cinema One Originals, Sine Olivia Pilipinas | style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); [[Charo Santos-Concio]], [[John Lloyd Cruz]] | style="text-align:left;" | Drama | <ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-37330945 |title=Venice film festival: Philippines drama wins top prize |date=11 Setyembre 2016 |work=BBC News |access-date=11 Setyembre 2016|language=en}}</ref> |- | Oktubre 5 | ''[[Siphayo]]'' | BG Productions International | style="text-align:left;" |Joel Lamangan (direktor); [[Nathalie Hart]], [[Luis Alandy]], [[Joem Bascon]] | Drama, Pananabik | <ref>{{cite news |url=http://entertainment.mb.com.ph/2016/10/03/nathalie-goes-daring-in-siphayo/ |title=Nathalie goes daring in 'Siphayo' |author=Martinez-Belen, Crispina |work=[[Manila Bulletin]] |date=3 Oktubre 2016 |access-date=8 Oktubre 2016 |language=en |archive-date=12 Marso 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312202317/http://entertainment.mb.com.ph/2016/10/03/nathalie-goes-daring-in-siphayo/ |url-status=dead }}</ref> |- | Oktubre 12 | ''The Third Party'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Jason Paul Laxamana (direktor); [[Angel Locsin]], [[Zanjoe Marudo]], [[Sam Milby]] | style="text-align:left;" | Komedya, Romansa | <ref>http://www.netizenspatrol.com/2016/07/15/new-movie-the-third-party-starring-sam-milby-zanjoe-marudo-and-angel-locsin/</ref> |- |style="background:#90EE90;" rowspan=7|Oktubre 13 |style="background:#90EE90;" | ''Ang Manananggal sa Unit 23B'' |style="background:#90EE90;" rowspan=7| QCinema |style="background:#90EE90;" | Prime Cruz (direktor); [[Ryza Cenon]], [[Martin del Rosario]], Cholo Barretto, Vangie Labalan |style="background:#90EE90;" | Romansang madilim |rowspan=7 style="background:#90EE90;" | <ref>{{cite news | url=http://www.rappler.com/entertainment/news/147530-full-lineup-qcinema-film-festival-2016| title=Full Lineup: QCinema Film Festival 2016| work=Rappler | date=Oktubre 5, 2016 | access-date=Nobyembre 27, 2016|language=en}}</ref> |- |style="background:#90EE90;" | ''Baboy Halas'' |style="background:#90EE90;" | Bagane Fiola (direktor); Omeles Laglagan, Ailyn Laglagan, Vangelyn Panihao, Jhea Mae Laglagan |style="background:#90EE90;" | Drama |- |style="background:#90EE90;" | ''Best. Partee. Ever.'' |style="background:#90EE90;" | Howard Yambao (direktor); JC De Vera, [[Mercedes Cabral]], Jordan Herrera, Kristoffer King, Aaron Rivera, Angela Cortez |style="background:#90EE90;" | Drama |- |style="background:#90EE90;" | ''Hinulid'' |style="background:#90EE90;" | Kristian Sendon Cordero (direktor); [[Nora Aunor]], Jess Mendoza, Raffi Banzuela, Jesus Volante, Delia Enverga, Ken Balmes |style="background:#90EE90;" | Drama |- |style="background:#90EE90;" | ''Patay na si Hesus'' |style="background:#90EE90;" | Victor Villanueva (direktor); [[Jaclyn Jose]], Chai Fonacier, Melde Montañez, Vincent Viado, Mailes Kanapi, Olive Nieto, Sheenly Gener |style="background:#90EE90;" | Maitim na komedya |- |style="background:#90EE90;" | ''Purgatoryo'' |style="background:#90EE90;" | Roderick Cabrido (direktor); Bernardo Bernardo, Kristoffer King, Jess Mendoza, Arnold Reyes, Rollie, Innnocencio, Elora Españo |style="background:#90EE90;" | Drama |- |style="background:#90EE90;" | ''Women of the Weeping River'' |style="background:#90EE90;" | Sheron Dayoc (direktor); Laila Putli Ulao, Sharifa Pearlsia Ali-Dans, Taha Daranda, Dalma Baginda, Hasim Kasim, Mohammad Yusop Hajiraini |style="background:#90EE90;" | Drama |- | Oktubre 19 | ''Bakit Lahat ng Gwapo may Boyfriend?'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" |Jun Robles Lana (direktor); [[Anne Curtis]], [[Dennis Trillo]], [[Paolo Ballesteros]] | style="text-align:left;" | Komedya, Romansa | <ref>{{Cite news |url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/articles/2016-06-07/23538/LOOK-Dennis-Trillo-and-Paolo-Ballesteros-team-up-with-Anne-Curtis-in-Bakit-Lahat-Ng-Gwapo-May-Boyfriend |title=LOOK: Dennis Trillo and Paolo Ballesteros team up with Anne Curtis in 'Bakit Lahat Ng Gwapo May Boyfriend?' |publisher=[[GMA Network]] |author=Aedrianne Acar |date=7 Hunyo 2016 |access-date=26 Setyembre 2016|language=en}}</ref> |- |Nobyembre 2 |''The Escort'' |[[Regal Entertainment]] |Enzo Williams (direktor); [[Lovi Poe]], [[Derek Ramsay]], [[Christopher de Leon]], [[Jean Garcia]] |Pananabik na erotika |<ref>{{Cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/584931/showbiz/chikaminute/lovi-poe-says-the-escort-is-her-most-daring-role-yet|title=Lovi Poe says 'The Escort' is her most daring role yet|work=GMA News Online|access-date=2017-03-18|language=en-US|language=en}}</ref> |- |style="background:#D3D3D3;" rowspan=10|Nobyembre 14 | style="background:#D3D3D3;" | ''2 Cool 2 Be 4gotten'' | style="background:#D3D3D3;" rowspan=10| Cinema One Originals | style="background:#D3D3D3;" | Petersen Vargas (direktor); [[Khalil Ramos]], Ethan Salvador, [[Jameson Blake]] | style="background:#D3D3D3;" | Kabataang drama |rowspan=10 style="background:#D3D3D3;" |<ref>{{cite news | url=http://www.rappler.com/entertainment/movies/150962-cinema-one-originals-festival-2016-lineup| title=Full lineup: Cinema One Originals Festival 2016| work=Rappler | date=Nobyembre 14, 2016 | access-date=Nobyembre 27, 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Baka Bukas'' | style="background:#D3D3D3;" | Samantha Lee (direktor); [[Jasmine Curtis-Smith]], [[Louise delos Reyes]] | style="background:#D3D3D3;" | Romansa |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Every Room is a Planet'' | style="background:#D3D3D3;" | Malay Javier (direktor); Rap Fernandez, Valeen Montenegro, [[Antoinette Taus]] | style="background:#D3D3D3;" | Romansa |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Forbidden Memory'' | style="background:#D3D3D3;" | Teng Mangansakan (dokumentarista) | style="background:#D3D3D3;" | Dokumentaryo |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Lily'' | style="background:#D3D3D3;" | Keith Deligero (direktor), [[Shaina Magdayao]], Rocky Salumbides, Natileigh Sitoy | style="background:#D3D3D3;" | Kapapanibakan |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Malinak Ya Labi'' | style="background:#D3D3D3;" | Jose Abdel Langit (direktor); [[Angeline Quinto]], [[Allen Dizon]], Richard Quan, Menggie Cobrarrubias, Luz Fernandez, Raquel Villavicencio | style="background:#D3D3D3;" | Drama |- | style="background:#D3D3D3;" | ''People Power Bombshell: The Diary of Vietnam Rose'' | style="background:#D3D3D3;" | John Torres (dokumentarista) | style="background:#D3D3D3;" | Dokumentaryo |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Piding'' | style="background:#D3D3D3;" | Paolo Picones, Gym Lumbera (mga dokumentarista) | style="background:#D3D3D3;" | Dokumentaryo |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Si Magdalola at ang mga Gago'' | style="background:#D3D3D3;" | Jules Katanyag (direktor), Peewee O'Hara, Rhen Escaño, Gio Gahol, Josh Bulot | style="background:#D3D3D3;" | Katatakutan |- | style="background:#D3D3D3;" | ''Tisay'' | style="background:#D3D3D3;" | Borgy Torre (direktor); [[Nathalie Hart]], [[JC de Vera]], [[Joel Torre]] | style="background:#D3D3D3;" | Drama |- |rowspan=2|Nobyembre 9 |''Area'' |BG Productions International |Louie Ignacio (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Allen Dizon]], Sue Prado |Erotika, Drama |<ref>{{Cite web|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/21381/aiai-delas-alas-tackles-social-issue-in-new-indie-film/story/|title=Aiai Delas Alas tackles social issue in new indie film {{!}} Showbiz News {{!}} GMA Entertainment - Online Home of Kapuso Shows and Stars - Story|website=www.gmanetwork.com|access-date=2017-03-18|language=en}}</ref> |- |''Upline Downline'' |Alliance for Networkers of the Philippines Organization |George Vail Cabrisante (direktor); [[Matt Evans]], [[Ritz Azul]], [[Alex Castro]] |Drama | |- | Nobyembre 16 | ''The Unmarried Wife'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |[[Maryo J. de los Reyes]] (direktor); [[Dingdong Dantes]], [[Paulo Avelino]], [[Angelica Panganiban]] | style="text-align:left;" | Drama | <ref>{{Citation|last=ABS-CBN Star Cinema|title=Official Trailer {{!}} 'The Unmarried Wife' {{!}} Dingdong Dantes, Paulo Avelino, and Angelica Panganiban|date=2016-10-29 |via=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=xjRwPWmiUwk|access-date=2016-11-25|language=en}}</ref> |- |Nobyembre 23 |''Working Beks'' |[[Viva Films]] |[[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[John Lapus]], [[TJ Trinidad]], [[Joey Paras]], [[Edgar Allan Guzman]], Prince Stefan, Marlon Rivera |Komedya |<ref>{{Cite web|url=http://www.fashionpulis.com/2016/07/insta-scoop-meet-cast-of-working-beks.html|title=Insta Scoop: Meet the Cast of 'Working Beks' of Viva Films|website=www.fashionpulis.com|access-date=2016-11-25|language=en}}</ref> |- | rowspan=2|Nobyembre 30 |''[[The Super Parental Guardians]]'' | [[Star Cinema]] | Joyce Bernal (direktor); [[Vice Ganda]], [[Coco Martin]], Awra Briguela, Onyok Pineda |Aksyon, Komedya | |- |''Enteng Kabisote 10 and the Abangers'' |OctoArts Films, M-Zet Productions, [[APT Entertainment]] | Marlon N. Rivera, Tony Y. Reyes (mga direktor); [[Vic Sotto]], Epi Quizon, [[Oyo Sotto]] |Komedya, Pantasya | |- |Disyembre 14 |''Mano Po 7: Tsinoy'' |[[Regal Entertainment]] | Ian Loreños (direktor); [[Richard Yap]], [[Jean Garcia]], [[Janella Salvador]], [[Marlo Mortel]], [[Enchong Dee]], [[Jessy Mendiola]], [[Jake Cuenca]], [[Kean Cipriano]], Jana Agoncillo |Dramang pampamilya | |- | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8" | Disyembre 25 | style="background:#ADD8E6;" |''Ang Babae sa Septic Tank 2: #ForeverIsNotEnough'' | style="background:#ADD8E6;" | Martinez Rivera Films, Quantum Films, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films, MJM Production | style="background:#ADD8E6;" | Marlon Rivera (direktor); [[Eugene Domingo]], [[Jericho Rosales]], [[Kean Cipriano]], Cai Cortez, [[Khalil Ramos]], [[Joel Torre]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedya | style="background:#ADD8E6;" rowspan="8"|<ref>{{cite news | url=http://www.rappler.com/entertainment/news/152823-mmff-2016-entries-full-list| title=FULL LIST: 8 MMFF 2016 entries revealed| work=Rappler | date=Nobyembre 18, 2016 | access-date=Nobyembre 28, 2016|language=en}}</ref> |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Die Beautiful'' | style="background:#ADD8E6;" | The IdeaFirst Company, Octobertrain Films | style="background:#ADD8E6;" | [[Jun Lana]] (direktor); [[Paolo Ballesteros]], [[Joel Torre]], Gladys Reyes, [[Luis Alandy]], [[Albie Casiño]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedya |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Kabisera]]'' | style="background:#ADD8E6;" | Firestarters Productions,<br> Silver Story Production | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Arturo San Agustin, Real Florido (mga direktor); [[Nora Aunor]], [[Ricky Davao]], JC De Vera, [[Jason Abalos]], RJ Agustin, Victor Neri, Ronwaldo Martin | style="background:#ADD8E6; text-align:left;" | Drama |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Oro'' | style="background:#ADD8E6;" | Feliz Film Productions | style="background:#ADD8E6;" | Alvin Yapan (direktor); [[Irma Adlawan]], [[Joem Bascon]], [[Mercedes Cabral]] | style="background:#ADD8E6;" | Pampolitikang pananabik |- | style="background:#ADD8E6;" | ''[[Saving Sally]]'' | style="background:#ADD8E6;" | Rocketsheep Studios | style="background:#ADD8E6;" | Avid Liongoren (direktor); [[Rhian Ramos]], Enzo Marcos | style="background:#ADD8E6;" | Totoong-tao/<br>animasyon, Romansa, Kathang-isip na pang-agham |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Seklusyon'' | style="background:#ADD8E6;" | Reality Entertainment | style="background:#ADD8E6;" | Erik Matti (direktor); Rhed Bustamante, [[Neil Ryan Sese]], [[Ronnie Alonte]], Lou Veloso, Phoebe Walker, [[Dominic Roque]], Elora Españo, John Vic De Guzman, JR Versales | style="background:#ADD8E6;" | Katatakutan |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Sunday Beauty Queen'' | style="background:#ADD8E6;" | Voyage Studios, Tuko Film Productions, Buchi Boy Films | style="background:#ADD8E6;" | Babyruth Villarama Gutierrez (direktor); Rudelyn Acosta, Cherrie Mae Bretana, Mylyn Jacobo, Hazel Perdido, Leo Selomenio | style="background:#ADD8E6;" | Dramang dokumentaryo |- | style="background:#ADD8E6;" | ''Vince & Kath & James'' | style="background:#ADD8E6;" | [[Star Cinema]] | style="background:#ADD8E6;" | Theodore Boborol (direktor); [[Julia Barretto]], [[Joshua Garcia]], [[Ronnie Alonte]] | style="background:#ADD8E6;" | Komedyang romantiko |- |} ==2017== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#fffde9|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sinag Maynila Film Festival * {{Color box|#e3edff|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#efeaea|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Pista ng Pelikulang Pilipino * {{Color box|#ddffe1|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa ToFarm (The Outstanding Farmers in the Philippines) Film Festival * {{Color box|#cef8ff|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#e3e5e8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#f7ebdd|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable sortable" |+ "align=bottom" | |- style="background:#ffffba; text-align:center;" ! colspan="2" style="width:05%"| Nagbukas ! style="width:17%"| Pamagat ! style="width:16%"| Gumawa ! style="width:50%"| Mga gumanap at trabahador ! style="width:10%"| Uri ! style="width:02%"| Sanggunian |- ! rowspan="6" style="text-align:center; background:#6698c6" |E<br />N<br />E<br />R<br />O | style="text-align:center; background:#bae1ff" |4 |''Mang Kepweng Returns'' |[[Viva Films]], Cineko Productions | style="text-align:left;" | GB Sampedro (direktor); [[Vhong Navarro]], [[Jaclyn Jose]], [[James Blanco]], [[Sunshine Cruz]]. [[Kim Domingo]] | style="text-align:left;" | Pantasya, Komedya |<ref>{{cite news | url=http://www.journal.com.ph/entertainment/showbiz/carla-tom-to-spend-new-year-together-in-the-us | title=Carla, Tom to spend New Year together in the US | newspaper=People's Journal | date=Disyembre 25, 2016 | access-date=Disyembre 26, 2016 | language=en | archive-date=Disyembre 26, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161226221036/http://www.journal.com.ph/entertainment/showbiz/carla-tom-to-spend-new-year-together-in-the-us | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.abante.com.ph/source-vhong-apektado-ang-christmas-vacation-dahil-sa-mang-kepweng-returns.htm | title=THE SOURCE: Vhong, apektado ang Christmas vacation dahil sa Mang Kepweng Returns! (Vhong's christmas vacation affected due to Mang Kepweng Returns!) | newspaper=[[Abante]] | language=tl | last=Gabinete | first=Jojo | date=Disyembre 25, 2016 | access-date=Disyembre 26, 2016 | archive-date=Disyembre 26, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161226220327/http://www.abante.com.ph/source-vhong-apektado-ang-christmas-vacation-dahil-sa-mang-kepweng-returns.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="new local films">{{cite news|url=http://www.showbiz-portal.com/2017/01/new-local-films-that-are-all-set-to.html|title=New Local Films That Are All Set To Open Right After The Metro Filmfest|publisher=Showbiz Manila|last=Bautista|first=Mario|access-date=Enero 8, 2017|language=en|archive-date=Enero 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108185925/http://www.showbiz-portal.com/2017/01/new-local-films-that-are-all-set-to.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |11 |''Extra Service'' |[[Star Cinema]], Skylight Films | style="text-align:left;" | Chris Martinez (direktor); [[Arci Muñoz]], Coleen Garcia, [[Jessy Mendiola]] | style="text-align:left;" | Aksyon, Pakikipagsapalaran |<ref name="new local films" /><ref>{{cite news | url=http://www.thestandard.com.ph/showbitz/simply-red-by-isah-v-red/225019/welcome-2017-with-extra-service-.html | title=Welcome 2017 with 'Extra Service' | newspaper=Manila Standard | last=Red | first=Isah V. | date=Disyembre 25, 2016 | access-date=Disyembre 26, 2016 | language=en | archive-date=Disyembre 26, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161226220102/http://www.thestandard.com.ph/showbitz/simply-red-by-isah-v-red/225019/welcome-2017-with-extra-service-.html | url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff" |19 |''Darkroom'' |[[Viva Films]], Blackops Studios Asia, Psyops8 | style="text-align:left;" | Pedring A. Lopez (direktor); [[Ella Cruz]], Bret Jackson, AJ Muhlach, Donnalyn Bartolome, Andrew Muhlach, Rose Van Ginkel, Caleb Santos, Samantha Capulong, Jack Reid | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref name="new local films" /><ref>{{cite AV media| url=https://www.youtube.com/watch?v=IIu2mSjX0pU | title=Darkroom Teaser | publisher=Viva Entertainment | via=[[YouTube]] | date=Disyembre 23, 2016 | access-date=Disyembre 26, 2016|language=en}}</ref> |- |''Ilawod'' | Quantum Films, MJM Productions, Tuko Film Productions, Buchi Boy Entertainment | style="text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Ian Veneracion]], [[Iza Calzado]], [[Xyriel Manabat]], Therese Malvar, [[Epy Quizon]], Harvey Bautista | style="text-align:left;" | Katatakutan |<ref name="new local films" /><ref>{{cite web| url=https://pelikulamania.com/2016/12/26/meet-the-water-element-ilawod-in-dan-villegas-first-horror-pic/ | title=The Elemental of Water "Ilawod" Haunts in Dan Villegas' First Horror Pic | publisher=Pelikula Mania | last=Tabares | first=Nazamel | date=Disyembre 26, 2016 | access-date=Enero 2, 2017|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff" |25 |''Foolish Love'' |[[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" |Joel Lamangan (direktor); [[Angeline Quinto]], [[Jake Cuenca]], Miho Nishida, [[Tommy Esguerra]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko |<ref name="new local films" /> |- |''Across the Crescent Moon'' | Gold Barn International | style="text-align:left;" | Baby Nebrida (direktor); [[Matteo Guidicelli]], Alexandra Godinez, [[Joem Bascon]], Ivan Carapiet, [[Christopher de Leon]], [[Dina Bonnevie]] | style="text-align:left;" | Aksyon, Drama |<ref>{{cite AV media| url=https://www.youtube.com/watch?v=2xX9YipGQcw | title=Across The Crescent Moon Theatrical Trailer 4K | publisher=EDGE Manila| via=[[YouTube]] | date=Nobyembre 21, 2016 | access-date=Enero 8, 2017|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://tempo.com.ph/2017/01/14/across-the-crescent-moon-meaningful-action-drama/|title='Across the Crescent Moon': Meaningful action-drama|publisher=Tempo|date=Enero 13, 2017|access-date=Enero 14, 2017|language=en|archive-date=Enero 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114073549/http://tempo.com.ph/2017/01/14/across-the-crescent-moon-meaningful-action-drama/|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="5" style="text-align:center; background:#d0d069" |P<br />E<br />B<br />R<br />E<br />R<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba" |1 |''Sakaling Hindi Makarating'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> | Unitel Productions, Media East Productions | Ice Idanan (direktor); [[Alessandra de Rossi]], Therese Malvar, Leslie Lina, Pepe Herrera, JC Santos | Drama, Dokumentaryo |<ref>{{cite news|url=https://cinemabravo.com/2016/10/22/award-winning-film-sakaling-hindi-makarating-to-have-nationwide-release-in-february/|title=Award-winning film 'Sakaling Hindi Makarating' to have nationwide release in February|publisher=Cinema Bravo|date=Oktubre 22, 2016|access-date=Enero 12, 2017|language=en}}</ref> |- |''Swipe'' | Aliud Entertainment, Ledge Films, Viva Films | Ed Lejano (direktor, manunulat); Mercedes Cabral, Meg Imperial, Alex Medina, Luis Alandy, Gabby Eigenmann, Ma. Isabel Lopez | Drama, Kinakasabikan |<ref>{{cite news|url=http://www.fashionpulis.com/2017/01/fb-scoop-official-trailer-of-swipe.html|title=FB Scoop: Official Trailer of 'Swipe'|publisher=Fashion Pulis|date=Enero 9, 2017|access-date=Enero 12, 2017|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |8 |''Moonlight Over Baler'' | T-Rex Entertainment | style="text-align:left;" | Gil Portes (direktor); [[Elizabeth Oropesa]], [[Vin Abrenica]], [[Ellen Adarna]], Sophie Albert | style="text-align:left;" | Makasaysayan, Romansa |<ref>{{cite news|url=http://www.tribune.net.ph/life-style/moonlight-over-baler-to-open-in-love-month|title='Moonlight Over Baler' to open in 'love month'|newspaper=The Daily Tribune|date=Enero 7, 2017|access-date=Enero 8, 2017|language=en|archive-date=Enero 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108203512/http://www.tribune.net.ph/life-style/moonlight-over-baler-to-open-in-love-month|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba" |15 |''I'm Drunk, I Love You'' | Tuko Film Productions, Buchi Boy Entertainment | style="text-align:left;" | JP Habac (direktor); [[Maja Salvador]], [[Paulo Avelino]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko |<ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/01/11/17/watch-new-trailer-for-maja-paulo-romcom|title=WATCH: New trailer for Maja-Paulo romcom |publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Enero 12, 2017|access-date=Enero 12, 2017|language=en}}</ref> |- |''[[My Ex and Whys]]'' |[[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Cathy Garcia Molina (direktor); [[Liza Soberano]] & [[Enrique Gil]] | style="text-align:left;" |[[romantic comedy|Komedyang romantiko]], [[Drama]] |<ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/01/13/17/watch-first-teaser-for-new-liza-soberano-enrique-gil-flick|title=WATCH: First teaser for new Liza Soberano-Enrique Gil flick|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Enero 14, 2017|access-date=Enero 14, 2017|language=en}}</ref> |- ! rowspan="12" style="text-align:center; background:#c47a81" |M<br />A<br />R<br />S<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |1 |''Tatlong Bibe'' | Regis Films and Entertainment | style="text-align:left;" | Joven Tan (direktor); [[Lyca Gairanod]], Marco Masa, Raikko Mateo, Dionisia Pacquiao | style="text-align:left;" |Pamilyang drama |<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2017/01/10/1661240/mommy-dionisia-may-gagawing-launching-movie|title=Mommy Dionisia, may gagawing launching movie! (Mommy Dionesia will have a launching movie!)|newspaper=Pilipino Star Ngayon|language=tl|last=Asis|first=Salve|date=Enero 10, 2017|access-date=Enero 10, 2017|language=en}}</ref> |- |''Baka Bukas''<br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |[[Star Cinema]], Cinema One Originals | style="text-align:left;" | Samantha Lee (direktor); [[Jasmine Curtis-Smith]], [[Louise delos Reyes]] | style="text-align:left;" | Romansa |<ref>{{cite news|url=http://www.wheninmanila.com/jasmine-curtis-smith-lgbt-indie-movie-baka-bukas-march-1/|title=Jasmine Curtis Smith's LGBT Indie Movie 'Baka Bukas' to Show on March 1|publisher=When In Manila|last=Rodriguez|first=Angeline|date=Pebrero 23, 2017|access-date=Pebrero 24, 2017|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |8 |''Pwera Usog'' |[[Regal Entertainment]] | Jason Paul Laxamana (direktor); Devon Seron, [[Joseph Marco]], [[Sofia Andres]], [[Aiko Melendez]], [[Albie Casiño]] | Katatakutan |<ref>{{cite web|url=https://pelikulamania.com/2017/01/18/prank-went-horribly-wrong-in-the-teaser-trailer-of-jason-paul-laxamanas-pwera-usog/|title=Prank Went Horribly Wrong in the Teaser Trailer of Jason Paul Laxamana's "Pwera Usog"|last=Tabares|first=Nazamel|date=2017-01-18|website=Pelikula Mania|access-date=2017-02-18|language=en}}</ref> |- | rowspan="5" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |9 | style="background:#FFFFE0;" |''Kristo'' | rowspan="5" style="background:#FFFFE0;" |Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#FFFFE0;" |HF Yambao (direktor); Angela Cortez, Julio Diaz, Kristoffer King | style="background:#FFFFE0;" | Drama | rowspan="5" style="background:#FFFFE0;" |<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/161326-sinag-maynila-2017-movies |title=FULL LIST: Sinag Maynila 2017 lineup | work=[[Rappler]] | date=13 Pebrero 2017 | access-date=13 Pebrero 2017 |language=en}}</ref> |- style="background:#FFFFE0;" ||''Beyond the Block'' || Ricardo Carranza (direktor); || Sayaw, Dokudrama |- style="background:#FFFFE0;" ||''Ladyfish'' || Jason Orfalas (direktor); [[JC Santos]], [[Martin Escudero]], Brenda Mage, Ruby Ruiz || Komedya |- style="background:#FFFFE0;" ||''Bhoy Intsik'' ||Joel Lamangan (direktor); RS Francisco, Ronwaldo Martin, Elora Espano, Jim Pebangco || Krimen, Drama |- style="background:#FFFFE0;" ||''Tu Pug Imatuy (The Right To Kill)'' || Arnel Barbarona (direktor); Malona Sulatan, Jong Monzon, Luis Georlin Banaag III || Drama |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |15 |''2 Cool 2 Be 4gotten''<br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |[[Star Cinema]], Cinema One Originals |Peterson Vargas (direktor); [[Khalil Ramos]], Ethan Salvador, Jameson Blake |Kabataang drama |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/216700/baka-bukas-2-cool-2-4gotten-commercially-released|title='Baka Bukas' and '2 Cool 2 Be 4gotten' to be commercially released|last=Abanilla|first=Clarizel|website=entertainment.inquirer.net|language=en|access-date=2017-03-05|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |22 |''Higanti'' |Gitana Film Productions |Rommel Ricafort (direktor); [[Assunta De Rossi]], [[Jay Manalo]], [[Meg Imperial]], [[Katrina Halili]], Jon Lucas, [[DJ Durano]], Kiko Matos |Aksyon, Drama |<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2016/10/08/1631291/assunta-and-jay-hubog-higanti|title=Assunta and Jay: From Hubog to Higanti|last=Donato|first=Jerry|work=philstar.com|access-date=2017-03-26|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |29 |''Northern Lights: A Journey to Love'' |[[Star Cinema]], [[Regal Entertainment]], Spring Films | Dondon Santos (direktor); [[Piolo Pascual]], Yen Santos, Raiko Matteo | Drama |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.abs-cbn.com/TV/Updates/42030317-official-trailer-northern-lights-a-journey-to-love-piolo-pascual-yen-santos|title=Official Trailer {{!}} 'Northern Lights: A Journey To Love' {{!}} Piolo Pascual, Yen Santos - Videos..|website=entertainment.abs-cbn.com|access-date=2017-03-05|language=en}}</ref> |- |''Hiwaga: Ang Paglalakbay sa Liwanag ng Buhay'' |M7 Films |Sir Rca (direktor); John McEarl. Anne Catherine Cubelo, Jiane Abalos, Michaella Torres |Pantasya, Drama |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/220049/piolo-scarjo-starrers-smurfs-lead-movies-opening-this-week|title=Piolo, ScarJo starrers, Smurfs lead movies opening this week|website=entertainment.inquirer.net|language=en|date=2017-03-29|language=en}}</ref> |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:#6698c6" |A<br />B<br />R<br />I<br />L | style="text-align:center; background:#bae1ff" |15 | ''Can't Help Falling in Love'' | [[Star Cinema]] |Mae Cruz-Alviar (direktor); [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]] | Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=http://pushmobile.abs-cbn.com/features/77617/kathniels-soap-and-movie-finally-gets-a-release-date/single/ |title=Kathniel's new movie to be release on cinema this April' |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215023306/http://pushmobile.abs-cbn.com/features/77617/kathniels-soap-and-movie-finally-gets-a-release-date/single/ |archive-date=Pebrero 15, 2017 |url-status=dead |author=Push |language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |26 |''1st Sem'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |Team Campry Entertainment |Dexter Hemedez, Allan Ibanez (direktor); [[Lotlot de Leon]], Darwin Yu, Miguel Bagtas, Alan Paule |Komedya, Drama |<ref>{{Cite news|url=http://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/69780/april-2017-movie-release-dates-a00001-20170403-lfrm|title=10 Must-See Movies This April|work=SPOT.PH|access-date=2017-04-21|language=en|language=en}}</ref> |- ! rowspan="5" style="text-align:center; background:#d0d069" |M<br />A<br />Y O | style="text-align:center; background:#ffffba" |3 |''Luck at First Sight'' |[[Viva Films]], N<sup>2</sup>&nbsp;Productions |Dan Villegas (direktor); [[Jericho Rosales]], [[Bela Padilla]], Jeric Raval, [[Dennis Padilla]], Cholo Baretto, Kim Molina |Romansa, Drama |<ref>{{cite web|url=http://mymovieworld-coolman0304.blogspot.com/2017/03/luck-at-first-sight-full-trailer.html|title=Luck at First Sight - Full Trailer|date=2017-03-26|access-date=2017-03-26|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba" |10 |''Bliss'' |Artikulo Uno Productions |Jerrold Tarog (direktor); [[Iza Calzado]], [[Ian Veneracion]], [[TJ Trinidad]], Adrienne Vergara |Pananabik |<ref>{{cite web|url=http://www.wheninmanila.com/watch-jerrold-tarog-releases-trailer-for-psychological-thriller-bliss/|title=WATCH: Jerrold Tarog Releases Trailer For Psychological Thriller 'Bliss'|date=2017-03-28|access-date=2017-03-29|language=en}}</ref> |- |''Our Mighty Yaya'' |[[Regal Entertainment]] |[[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Megan Young]], [[Sofia Andres]], [[Zoren Legaspi]], [[Eula Valdez]] |Komedya |<ref>{{cite web|url=http://www.fashionpulis.com/2017/04/insta-scoop-trailer-of-our-mighty-yaya.html|title=Insta Scoop: Trailer of 'Our Mighty Yaya' with Aiai delas Alas|website=www.fashionpulis.com|access-date=2017-04-10|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |17 |''Dear Other Self'' |[[Star Cinema]] |Veronica Velasco (direktor); [[Jodi Sta. Maria]], [[Joseph Marco]], [[Xian Lim]] |Komedyang romantiko |<ref>{{Cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/04/26/17/watch-first-trailer-of-jodis-new-movie-dear-other-self|title=WATCH: First trailer of Jodi's new movie, 'Dear Other Self'|last=News|first=ABS-CBN|work=ABS-CBN News|access-date=2017-04-27|language=en-US|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |24 |''Ang Araw sa Likod Mo'' |An Earth Below Productions |Dominic Nuesa (direktor); Ping Medina, Bong Cabrera, Mike Liwag |Adbokasiya, Digmaan |<ref>{{Cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/2017/04/15/1690552/advocacy-film-ang-araw-sa-likod-mo-open-philippine-cinemas-soon|title=Advocacy film 'Ang Araw Sa Likod Mo' to open in Philippine cinemas soon|work=philstar.com|access-date=2017-04-21|language=en}}</ref> |- ! rowspan="2" style="text-align:center; background:#c47a81" |H<br />U<br />N<br />Y O | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |14 |''Can We Still Be Friends?'' |[[Star Cinema]] |Prime Cruz (direktor); [[Gerald Anderson]], [[Arci Muñoz]] |Romansa |<ref>{{Cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/171317-gerald-anderson-arci-munoz-exes-can-we-still-be-friends|title=Can you be friends with an ex? Gerald Anderson, Arci Muñoz weigh in|work=[[Rappler]]|access-date=2017-06-04|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |28 |''Ang Pagsanib kay Leah Dela Cruz'' |[[Viva Films]], Reality Entertainment |Katski Flores (direktor); [[Shy Carlos]], Sarah Lahbati |Katatakutan |<ref>{{Cite news|url=http://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/70358/ang-pagsanib-kay-leah-dela-cruz-cine-adarna-a00001-20170605|title=Here's Your Chance to See This Creepy Pinoy Horror Before It's Out in Theaters|work=SPOT.ph|access-date=2017-06-10|language=en}}</ref> |- ! rowspan="9" style="text-align:center; background:#6698c6" |H<br />U<br />L<br />Y O | rowspan="7" style="text-align:center; background:#bae1ff" |12 | ''Bloody Crayons'' | [[Star Cinema]] | Topel Lee (direktor); [[Janella Salvador]], [[Elmo Magalona]], [[Sofia Andres]], [[Diego Loyzaga]], [[Jane Oineza]], [[Maris Racal]], [[Yves Flores]], [[Empoy Marquez]], [[Ronnie Alonte]] | Katatakutan, Pananabik, Misteryo |<ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/cebu/entertainment/2017/06/30/bloody-crayons-soon-550199|title='Bloody Crayons' soon|date=2017-06-29|website=Sun.Star Cebu|access-date=2017-07-01|author=Roger Serna|language=en|archive-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630005626/http://www.sunstar.com.ph/cebu/entertainment/2017/06/30/bloody-crayons-soon-550199|url-status=dead}}</ref> |-style="background:#ddffe1;" | ''Baklad'' | rowspan=6|ToFarm | Topel Lee (direktor); Ronwaldo Martin, Elora Españo, Rafa Siguion-Reyna | Drama, Madilim na komedya | rowspan=6|<ref>{{cite web|url=http://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/70726/spot-ph-guide-tofarm-film-festival-2017-a00001-20170711|title=The SPOT.ph Guide to TOFARM Film Festival 2017|date=2017-07-11|website=SPOT.ph|access-date=2017-08-18|author=Aimee Dacanay|language=en}}</ref> |-style="background:#ddffe1;" | ''High Tide'' | Tara Illenberger (direktor); Arthur Solinap, Sunshine Teodoro, Dalin Sarmiento | Drama, Pakikipagsapalaran |-style="background:#ddffe1;" | ''Instalado'' | Jason Paul Laxamana (direktor); [[McCoy de Leon]], Junjun Quintana, [[Francis Magundayao]] | Kathang-isip na pang-agham |-style="background:#ddffe1;" | ''Kamunggai'' | Vic Acedillo, Jr. (direktor); Dulce, [[Bayang Barrios]], Skyzx Labastilla | Komedya, Magaan na drama |-style="background:#ddffe1;" | ''Sinandomeng'' | Byron Bryant (direktor); Sue Prado, Julio Diaz, Lou Veloso, Lui Quiambao | Komedya |-style="background:#ddffe1;" |''What Home Feels Like'' |Joseph Abello (direktor); Bembol Roco, [[Irma Adlawan]] |Drama |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |19 | ''Kita Kita'' | Spring Films | Sigrid Bernardo (direktor); [[Alessandra De Rossi]], [[Empoy Marquez]] | Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/226477/watch-kita-kita-starring-alessandra-de-rossi-empoy-releases-full-trailer|title=WATCH: 'Kita Kita' starring Alessandra de Rossi, Empoy releases full trailer|date=2017-05-18|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=2017-05-18|author=Niña V. Guno|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |26 | ''Finally Found Someone'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | Theodore Boborol (direktor); [[John Lloyd Cruz]], [[Sarah Geronimo]] | Romansa |<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/174917-john-lloyd-cruz-sarah-geronimo-finally-found-someone-trailer|title=WATCH: John Lloyd Cruz, Sarah G in first 'Finally Found Someone' teaser|date=2017-07-06|website=[[Rappler]]|access-date=2017-07-12|language=en}}</ref> |-style="background:#e3edff;" ! rowspan="24" style="text-align:center; background:#d0d069" |A<br />G<br />O<br />S<br />T<br />O | rowspan="9" style="text-align:center; background:#ffffba" |5 |''Baconaua'' | rowspan=9|Cinemalaya | Joseph Israel Laban (direktor); Elora Españo, [[Therese Malvar]], JM Salvado, Bembol Roco | Paparating na edad na drama | rowspan=9|<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/07/13/17/cinemalaya-2017-full-list-of-films-with-trailers-photos|title=Cinemalaya 2017: Full list of films with trailers, photos |publisher=[[ABS-CBN News]]|date=2017-07-13 |access-date=2017-08-10|language=en}}</ref> |-style="background:#e3edff;" |''Bagahe'' | Zig Dulay (direktor); Angeli Bayani |Panlipunang drama |-style="background:#e3edff;" |''Ang Guro Kong 'Di Marunong Magbasa'' | Perry Escaño (direktor); [[Alfred Vargas]], Mon Confiado, [[James Blanco]], Miggs Cuaderno, Micko Laurente, Marc Justine Alvarez | Aksyon, Drama |-style="background:#e3edff;" |''Kiko Boksingero'' | Thop Nazareno (direktor); Noel Comia, Jr., [[Yayo Aguila]], Yul Servo | Pamilyang drama |-style="background:#e3edff;" |''Nabubulok'' | Sonny Calvento (direktor); [[Gina Alajar]], [[JC Santos]], Billy Ray Gallion, Jameson Blake | Drama, Krimen |-style="background:#e3edff;" |''Ang Pamilyang Hindi Lumuluha'' | Mes de Guzman (direktor); [[Sharon Cuneta]] | Maitim na komedya |-style="background:#e3edff;" |''Requited'' | Nerissa Picadizo (direktor); [[Jake Cuenca]], Anna Luna | Drama |-style="background:#e3edff;" |''[[Respeto]]'' | Treb Monteras II (direktor); [[Abra (rapper)|Abra]], Dido de la Paz, Loonie | Hip-hop, Drama |-style="background:#e3edff;" |''Sa Gabing Nanahimik ang mga Kuliglig'' |Iar Arondaing (direktor); [[Angel Aquino]], Jake Macapagal |Panlipunang drama |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |9 |''Double Barrel'' |[[Viva Films]] |Toto Natividad (direktor); AJ Muhlach, Phoebe Walker, Jeric Raval |Aksyon, Krimen |<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/07/24/17/aj-muhlach-phoebe-walker-have-steamy-love-scene-in-double-barrel|title=AJ Muhlach, Phoebe Walker have steamy love scene in 'Double Barrel'|date=2017-07-25|publisher=[[ABS-CBN News]]|access-date=2017-08-18|language=en}}</ref> |-style="background:#efeaea;" | rowspan=12 style="text-align:center; background:#ffffba" |16 |''100 Tula Para Kay Stella'' | [[Viva Films]] | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Bela Padilla]], [[JC Santos]] | Romansa, Drama | rowspan=12|<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/174369-pista-ng-pelikulang-pilipino-entries-fdcp|title=FULL LIST: Pista ng Pelikulang Pilipino entries |publisher=[[ABS-CBN News]]|date=2017-06-30 |access-date=2017-08-18|language=en}}</ref> |-style="background:#efeaea;" |''AWOL'' | Skylight Films, CineBro | Enzo Williams (direktor); [[Gerald Anderson]], Bembol Roco, [[Dianne Medina]] | Aksyon |-style="background:#efeaea;" |''Bar Boys'' |SM Lifestyle Entertainment, TropicFrills Film Productions | Kip Oebanda (direktor); [[Carlo Aquino]], [[Rocco Nacino]], [[Enzo Pineda]], [[Kean Cipriano]] | Komedya, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Birdshot'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |Tuko Film Productions, Buchi Boy Films, CJ Entertainment |Mikhail Red (direktor); Mary Joy Apostol, Arnold Reyes, Ku Aquino, [[John Arcilla]] |Misteryo, Pananabik |-style="background:#efeaea;" |''Hamog'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |Cinema One Originals |Ralston Jover (direktor); [[Zaijan Jaranilla]], Teri Malvar, Sam Quintana, Bon Lentejas, Kyline Alcantara |Krimen, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Ang Manananggal sa Unit 23B''<br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |QCinema, The IdeaFirst Company, Indioboy Productions |Prime Cruz (direktor); [[Ryza Cenon]], [[Martin del Rosario]] |Maitim na romansa |-style="background:#efeaea;" |''Paglipay'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |ToFarm, Universal Harvester |Zig Dulay (direktor); Garry Cabalic, Joan dela Cruz, Anna Luna |Drama |-style="background:#efeaea;" |''Patay na si Hesus''<br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |QCinema, T-Rex Productions |Victor Villanueva (direktor); [[Jaclyn Jose]], Chai Fonacier, Melde Montañez, Vincent Viado |Maitim na komedya |-style="background:#efeaea;" |''Pauwi Na''<br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |ToFarm |Paolo Villaluna (direktor); Bembol Roco, [[Cherry Pie Picache]], Meryll Soriano |Komedya, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Salvage'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |Cinema One Originals |Sherad Anthony Sanchez (direktor); [[Jessy Mendiola]], [[JC de Vera]] |Katatakutan |-style="background:#efeaea;" |''Star na si Van Damme Stallone'' <br /><small>*(komersyal na paglabas, 2017)</small> |CineFilipino |Randolph Longjas (direktor); [[Candy Pangilinan]], Paolo Pingol |Pamilyang drama |-style="background:#efeaea;" |''Triptiko'' |Michelena Brothers Production, Barrio's Pictures |Miguel Franco Michelena (direktor); [[Joseph Marco]], [[Kylie Padilla]], [[Kean Cipriano]], [[Albie Casiño]] |Romansa, Pananabik |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |23 |''Woke Up Like This'' |[[Regal Entertainment]] |Joel Ferrer (direktor); [[Vhong Navarro]], [[Lovi Poe]] |Komedya |<ref>{{cite web|url=http://thestandard.com.ph/showbitz/simply-red-by-isah-v-red/244598/vhong-navarro-lovi-poe-in-gender-swap-movie.html|title=Vhong Navarro, Lovi Poe in gender swap movie|date=2017-08-16|website=Manila Standard|access-date=2017-08-18|language=en|archive-date=2017-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819104036/http://thestandard.com.ph/showbitz/simply-red-by-isah-v-red/244598/vhong-navarro-lovi-poe-in-gender-swap-movie.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |30 |''Love You to the Stars and Back'' |[[Star Cinema]] |Antoinette Jadaone (direktor); [[Julia Barretto]] and [[Joshua Garcia]] |Romansa, Drama |<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/08/11/17/watch-first-trailer-for-love-you-to-the-stars-and-back|title=WATCH: First trailer for 'Love You to the Stars and Back'|date=2017-08-11|publisher=[[ABS-CBN News]]|access-date=2017-08-18|language=en}}</ref> |- ! rowspan="7" style="text-align:center; background:#c47a81" |S<br />E<br />T<br />Y<br />E<br />M<br />B<br />R<br />E | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |6 |''FanGirl FanBoy'' |[[Viva Films]], N<sup>2</sup>&nbsp;Productions |Barry Gonzalez (direktor); Julian Trono, [[Ella Cruz]] |Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=https://cinemabravo.com/2017/08/17/julian-trono-ella-cruz-topbill-teen-romantic-comedy-fangirlfanboy/|title=Julian Trono, Ella Cruz topbill teen romantic comedy 'Fangirl/Fanboy'|date=2017-08-17|website=Cinema Bravo|access-date=2017-08-29|language=en}}</ref> |- |rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |13 |''DAD: Durugin ang Droga'' |Yebahdabadoo Entertainment |Dinkydoo Clarion (direktor); [[Allen Dizon]], Alma Concepcion, Efren Reyes, Jackie Aquino, Jeffrey Santos, [[Rey "PJ" Abellana]], Sharmaine Suarez, Jeric Raval |Drama, Adbokasiya |<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2017/08/03/dad-durugin-ang-droga-advocacy-film-ni-dinky-doo/|title=DAD: Durugin Ang Droga, advocacy film ni Dinky Doo|date=2017-08-03|website=Hataw Tabloid|access-date=2017-09-09|language=en}}</ref> |- |''[[Loving in Tandem]]'' |[[Star Cinema]] |Giselle Andres (direktor); [[Maymay Entrata]], Edward Barber, [[Kisses Delavin]], Marco Gallo |Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2017/08/31/1734483/watch-kissmarc-mayward-release-loving-tandem-official-trailer|title=WATCH: KissMarc, MayWard release 'Loving in Tandem' official trailer|date=2017-08-31|website=[[Philippine Star]]|access-date=2017-09-06|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |15 |''I Found My Heart in Santa Fe'' |BluArt Productions |Bona Fajardo (direktor); [[Roxanne Barcelo]], [[Will Devaughn]] |Komedyang romantiko |<ref>{{Cite news|url=http://www.uniquelypinoy.com/2017/09/found-heart-santa-fe-features-real-life-celebrity-couple/|title='I Found My Heart in Santa Fe' features Real-Life Celebrity Couple - UP!|date=2017-09-01|work=UP!|access-date=2017-10-01|language=en|archive-date=2017-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001075150/http://www.uniquelypinoy.com/2017/09/found-heart-santa-fe-features-real-life-celebrity-couple/|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" |20 |''Amalanhig: The Vampire Chronicle'' |[[Viva Films]], Vic Val Blue Sapphire Productions |Francis Posadas (direktor); Jerico Estregan, [[Sanya Lopez]] |Katatakutan, Aksyon |<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/26689/er-ejercito-takes-a-swipe-at-sanya-lopez-for-not-attending-presscon-of-movie-with-his-son-jerico|title=ER Ejercito takes a swipe at Sanya Lopez for not attending presscon of movie with his son Jerico|date=2017-09-04|website=Philippine Entertainment Portal|access-date=2017-09-09|language=en}}</ref> |- |rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |27 |''Last Night'' |[[Star Cinema]], Spring Films, N<sup>2</sup>&nbsp;Productions |Joyce Bernal (direktor); [[Piolo Pascual]] and [[Toni Gonzaga]] |Komedyang romantiko |<ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/09/10/17/watch-first-trailer-of-piolo-toni-reunion-movie-released|title=WATCH: First trailer of Piolo-Toni reunion movie released|date=2017-09-10|publisher=[[ABS-CBN News]]|access-date=2017-09-10|language=en}}</ref> |- |''You with Me'' |Gitana Film Productions |Rommel Ricafort (direktor); Devon Seron, Hyun Woo, Jin Ju-Hyeong |Romansa |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/228303/pbbs-devon-seron-star-opposite-2-korean-heartthrobs|title=PBB's Devon Seron to star opposite 2 Korean heartthrobs|date=2017-05-31|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=2017-09-09|language=en}}</ref> |- ! rowspan="17" style="text-align:center; background:#6698c6" |O<br />K<br />T<br />U<br />B<br />R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff" |4 |''The Debutantes'' |[[Regal Entertainment]], The IdeaFirst Company |Prime Cruz (direktor); [[Sue Ramirez]], [[Miles Ocampo]], Michelle Vito, Jane de Leon, Chanel Morales |Katatakutan, Misteryo |<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2017/10/01/1744252/regals-millennial-babies|title=Regal's Millennial Babies|date=2017-10-01|website=[[Philippine Star]]|access-date=2017-10-01|language=en}}</ref> |- |''New Generation Heroes'' |Golden Tiger Films |Anthony Hernandez (direktor); [[Aiko Melendez]], [[Anita Linda]], Jao Mapa, Joyce Peñas |Adbokasiya, Drama |<ref>{{Cite web|url=http://www.klikd2.com/2017/09/new-generation-heroes-film-dedicated-to.html|title=New Generation Heroes: A film dedicated to teachers|website=KlikD2|date=2017-10-01|access-date=2017-10-01|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff" |11 |''Balatkayo'' |BG Productions International |Neal Tan (direktor); [[Aiko Melendez]], [[Polo Ravales]], [[Rico Barrera]], [[Nathalie Hart]], James Robert |Drama |<ref>{{Cite web|url=http://mymovieworld-coolman0304.blogspot.ca/2017/01/balatkayo-official-trailer.html|title=Balatkayo Official Trailer and Poster - In Cinemas October 11 2017|website=My Movie World|date=2017-09-24|access-date=2017-10-01|language=en}}</ref> |- |''Seven Sundays'' |[[Star Cinema]] |Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Ronaldo Valdez]], [[Aga Muhlach]], [[Dingdong Dantes]], Cristine Reyes, [[Enrique Gil]] |Pamilyang drama, Komedya |<ref>{{Cite web|url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/09/28/Aga-Muhlach-Dingdong-Dantes-star-in-Seven-Sundays-trailer.html|title=WATCH: Aga Muhlach, Dingdong Dantes star in 'Seven Sundays' trailer|website=[[CNN Philippines]]|date=2017-09-28|access-date=2017-10-01|language=en|archive-date=2017-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002071524/http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/09/28/Aga-Muhlach-Dingdong-Dantes-star-in-Seven-Sundays-trailer.html|url-status=dead}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |13 |''Riding in Tandem'' |CineBro | Toto Natividad (direktor); [[Jason Abalos]], [[Khalil Ramos]] | Aksyon, Krimen |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=x2HWbzkW3Es|title='Riding in Tandem' Trailer: Jason Abalos, Khalil Ramos|via=[[YouTube]] |date=2017-10-10|access-date=2017-10-11|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |17 |''The Helper'' | Cheeky Monkey Productions, Treacle | Joanna Bowers (direktor); Liza Avelino, Joy Carbonell, Jane Engelmann | Dokumentaryo | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff" |18 |''Bes and the Beshies'' |Cineko Productions, [[Regal Entertainment]] | Joel Lamangan (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Zsa Zsa Padilla]], [[Carmi Martin]], Beauty Gonzalez |Komedya |<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/news/183081-ai-ai-delas-alas-bes-and-the-beshies-movie-zsazsa-padilla|title=Ai-Ai delas Alas plays single mom in 'Bes and the Beshies'|website=[[Rappler]]|date=2017-09-23|access-date=2017-10-01|language=en}}</ref> |- |''Si Tokhang at ang Tropang Buang'' |KIB Production, Red Post Production House |Roland Sanchez (direktor); Leo Martinez, [[Rey "PJ" Abellana]], [[Dennis Padilla]], Mon Confiado, [[K Brosas]], Long Mejia, Erlinda Villalobos |Komedyang satiriko |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wmaTTEcX1TQ|title=Si Tokhang at ang Tropang Buang (2017) Trailer |via=[[YouTube]] |date=2017-10-01|access-date=2017-10-07|language=en}}</ref> |-style="background:#e3e5e8;" | rowspan=8 style="text-align:center; background:#bae1ff" |19 |''Balangiga: Howling Wilderness'' | rowspan=8|QCinema | Khavn (direktor); Justine Samson, Warren Tuaño, Pio del Rio, Lourd de Veyra, Jun Sabayton, Roxlee, Daniel Palisa, Althea Vega | Epikong makasaysayan | rowspan=8|<ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/26843/what-to-expect-from-qcinema-2017|title=What to expect from QCinema 2017 |website=Philippine Entertainment Portal|date=2017-10-05|access-date=2017-10-07|language=en}}</ref> |-style="background:#e3e5e8;" |''The Chanters'' | James Robin Mayo (direktor); Jally Nae Gilbaliga, Romulo Caballero | Komedya, Drama |-style="background:#e3e5e8;" |''Dapol Tan Payawar na Tayug 1931'' | Christopher Gozum (direktor); Perry Dizon, Soliman Cruz, Cedrick Juan, Fe GingGing Hyde | Kasaysayan |-style="background:#e3e5e8;" |''Dormitoryo'' | Emerson Reyes (direktor); Jun Sabayton, [[Wowie de Guzman]], [[Vandolph Quizon]], Kate Alejandrino, Charles Salazar, Max Celada, Sheenly Gener, [[Ces Quesada]] |Komedya |-style="background:#e3e5e8;" |''Kulay Lila ang Gabi na Binudburan pa ng mga Bituin'' | Jobin Ballesteros (direktor); Max Eigenmann, Rafael Alonso, Jay Castillo, Frida Fridur | Drama |-style="background:#e3e5e8;" |''Medusae'' | Pam Miras (direktor); [[Desiree del Valle]], Carl Palaganas | Drama, Misteryo |-style="background:#e3e5e8;" |''Neomanila'' | Mikhail Red (direktor); Eula Valdes, Rocky Salumbides, Timothy Castillo | Neo-noir, Pananabik |-style="background:#e3e5e8;" |''The Write Moment'' |Dominic Lim (direktor); [[Jerald Napoles]], Valeen Montenegro | Komedyang romantiko, Drama |- | style="text-align:center; background:#bae1ff" |25 |''The Barker'' |Blank Pages Productions, [[Viva Films]] |[[Dennis Padilla]] (direktor); [[Empoy Marquez]], [[Shy Carlos]] |Komedyang romantiko, Aksyon |<ref>{{Cite web|url=https://www.fandango.lat/ph/news/shy-carlos-falls-for-empoy-marquezs-irresistible-charm-in-the-barker-31717|title=Shy Carlos falls for Empoy Marquez's irresistible charm in 'The Barker'|website=Fandango|date=2017-09-29|access-date=2017-10-01|language=en}}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! rowspan="18" style="text-align:center; background:#d0d069" |N<br />O<br />B<br />Y<br />E<br />M<br />B<br />R E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba" |1 |''[[The Ghost Bride]]'' |[[Star Cinema]] |Chito S. Roño (direktor); [[Kim Chiu]], [[Matteo Guidicelli]], [[Alice Dixson]], [[Christian Bables]] |Katatakutan |<ref>{{Cite web|url=https://starcinema.abs-cbn.com/2017/10/17/news/meet-the-stars-of-the-ghost-bride-31543|title=Meet the stars of 'The Ghost Bride'|website=[[Star Cinema]]|date=2017-10-17|access-date=2017-10-29|language=en}}</ref> |- |''Spirit of the Glass 2: The Haunted'' |OctoArts Films, T-Rex Entertainment |[[Jose Javier Reyes]] (direktor); Cristine Reyes, [[Daniel Matsunaga]], [[Maxine Medina]], [[Benjamin Alves]], [[Ashley Ortega]], Enrico Cuenca, [[Janine Gutierrez]] |Katatakutan |<ref>{{Cite web|url=http://pop.inquirer.net/2017/10/halloween-screamfest-spirit-glass-2-haunted/|title=Halloween screamfest with "Spirit of the Glass 2: The Haunted"|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=2017-10-24|access-date=2017-10-29|language=en}}</ref> |- |rowspan=2 style="text-align:center; background:#ffffba" |8 |''#12'' |[[Viva Films]] |Dondon Santos (direktor); [[Alessandra de Rossi]], Ivan Padilla |Romansa, Drama |<ref>{{Cite web|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/71781/alessandra-de-rossi-12-trailer-a00001-20171016|title=WATCH: Alessandra de Rossi's New Movie Will Break Your Heart|website=Spot.PH|date=2017-10-16|access-date=2017-10-29|language=en}}</ref> |- |''This Time I’ll Be Sweeter'' |[[Regal Entertainment]] |Joel Lamangan (direktor); [[Barbie Forteza]], Ken Chan |Romansa |<ref>{{Cite web|url=http://cebudailynews.inquirer.net/150369/barbie-forteza-ken-chan-star-first-film-together|title=Barbie Forteza and Ken Chan star in first film together|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=2017-10-12|access-date=2017-10-29|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |12 |''Guerrero'' |EBC Films |Carlo Ortega Cuevas (direktor); Genesis Gomez, Julio Cesar Sabenorio, Joyselle Cabanlong |Drama |<ref>{{cite web|url=http://www.eaglenews.ph/movie-press-indie-filmmakers-notice-charm-and-subtle-humor-of-ebc-films-guerrero-opens-nov-12-in-theaters-nationwide/|title=Movie press, indie filmmakers notice charm and subtle humor of EBC Films' "GUERRERO"; Movie to be shown on Nov. 12 in theaters nationwide|website=Eagle News|date=2017-10-31|access-date=2017-11-04|language=en|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107020629/http://www.eaglenews.ph/movie-press-indie-filmmakers-notice-charm-and-subtle-humor-of-ebc-films-guerrero-opens-nov-12-in-theaters-nationwide/|url-status=dead}}</ref> |-style="background:#cef8ff;" | rowspan=9 style="text-align:center; background:#ffffba" |13 |''Bundok Banahaw, Sacred and Profane'' | rowspan=9|Cinema One Originals | Dempster Samarista (dokumentarista) | Dokumentaryo | rowspan=9|<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/186837-cinema-one-originals-2017-line-up|title=5 things to know about Cinema One Originals 2017 |website=[[Rappler]]|date=2017-11-04|access-date=2017-11-04|language=en}}</ref> |-style="background:#cef8ff;" |''Changing Partners'' | Dan Villegas (direktor); [[Agot Isidro]], [[Jojit Lorenzo]], Sandino Martin, Anna Luna | Musikal, Romansa |-style="background:#cef8ff;" |''Si Chedeng at si Apple'' | Fatrick Tabada, Rae Red (mga direktor); [[Gloria Diaz]], [[Elizabeth Oropesa]] | Maitim na komedya |-style="background:#cef8ff;" |''Haunted: A Last Visit to the Red House'' |Phyllis Grande (dokumentarista) |Dokumentaryo |-style="background:#cef8ff;" |''Historiographika Errata'' | Richard Somes (direktor); [[Joem Bascon]], Max Eigenmann, Alex Medina, [[Nathalie Hart]] | Makasaysayang satiro |-style="background:#cef8ff;" |''Nay'' | Kip Oebanda (direktor); [[Sylvia Sanchez]], [[Enchong Dee]], Jameson Blake | Katatakutan |-style="background:#cef8ff;" |''Nervous Translation'' | Shireen Seno (direktor); Jana Agoncillo |Pamilyang drama |-style="background:#cef8ff;" |''Paki'' | Giancarlo Abrahan (direktor); Dexter Doria, Noel Trinidad, Eula Valdes, [[Ricky Davao]], Shamaine Buencamino, Ina Feleo, Paolo Paraiso | Dramedy |-style="background:#cef8ff;" |''Throwback Today'' |Joseph Teoxon (direktor); [[Carlo Aquino]], Annicka Dolonius, Kat Galang |Kathang-isip na pang-agham |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |15 |''Fallback'' |Cineko Productions, [[Star Cinema]] |Jason Paul Laxamana (direktor); [[Rhian Ramos]], [[Zanjoe Marudo]] |Komedyang romantiko |<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.inquirer.net/247571/watch-fallback-movie-sees-rhian-ramos-torn-between-zanjoe-marudo-daniel-matsunaga|title=WATCH: 'Fallback' movie sees Rhian Ramos torn between Zanjoe Marudo, Daniel Matsunaga|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=2017-10-24|access-date=2017-10-31|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba" |22 |''[[Trip Ubusan: The Lolas vs. Zombies]]'' |[[APT Entertainment]], M-Zet Productions |[[Mark A. Reyes]] (direktor); [[Jose Manalo]], [[Wally Bayola]], [[Paolo Ballesteros]] |Komedyang katatakutan |<ref>{{Cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/248917/watch-jowapao-to-star-in-own-movie-trip-ubusan-the-lolas-vs-zombies|title=WATCH: JoWaPao to star in own movie, 'Trip Ubusan: The Lolas vs. Zombies'|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=2017-11-02|access-date=2017-11-02|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba" |29 | ''Barbi, D' Wonder Beki'' | OctoArts Films, M-Zet Productions, T-Rex Entertainment | Tony Y. Reyes (direktor); [[Paolo Ballesteros]], [[Joey De Leon]] | Aksyon, Komedya |<ref>{{Cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/27001/paolo-ballesteros-describes-difficulties-of-doing-emtrip-ubusan-the-lolas-vs-zombiesem-and-embarbi-d|title=Paolo Ballesteros describes difficulties of doing Trip Ubusan The Lolas vs. Zombies and Barbi D'Wonder Beki|website=Philippine Entertainment Portal|date=2017-11-05|access-date=2017-11-09|language=en}}</ref> |- |''Unexpectedly Yours'' |[[Star Cinema]] | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Sharon Cuneta]], [[Robin Padilla]], [[Julia Barretto]], [[Joshua Garcia]] | Komedyang romantiko |<ref>{{Cite web|url=http://www.pep.ph/guide/movies/27028/look-sharon-cuneta-and-robin-padilla-have-comic-moments-inem-unexpectedly-yours|title=LOOK: Sharon Cuneta and Robin Padilla have comic moments in Unexpectedly Yours|website=Philippine Entertainment Portal|date=2017-11-10|access-date=2017-11-11|language=en|archive-date=2017-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021915/http://www.pep.ph/guide/movies/27028/look-sharon-cuneta-and-robin-padilla-have-comic-moments-inem-unexpectedly-yours|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="10" style="text-align:center; background:#c47a81" |D<br />I<br />S<br />Y<br />E M<br />B<br />R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba" |6 |''Kamandag ng Droga'' |[[Viva Films]] |[[Carlo J. Caparas]] (direktor); [[Christopher de Leon]], Sarah Lahbati, [[Lorna Tolentino]], [[Mark Neumann]], [[Meg Imperial]], [[Ronnie Lazaro]], CJ Caparas | Dramang krimen |<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/psn-showbiz/2017/12/03/1764719/kamandag-nina-lorna-christopher-sarah-ilalabas-na|title=Kamandag nina Lorna, Christopher, Sarah ilalabas na!|website=Pilipino Star Ngayon|date=2017-12-03|access-date=2017-12-18|language=en}}</ref> |- |''Smaller and Smaller Circles'' |Tuko Film Productions, Buchi Boy Entertainment |Raya Martin (direktor); [[Nonie Buencamino]], Sid Lucero, Bembol Roco, [[Carla Humphries]] |Dramang krimen |<ref>{{cite web|url=http://lifestyle.inquirer.net/277345/smaller-smaller-circles-stunning-screen|title='Smaller and Smaller Circles' is stunning on the screen|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=2017-10-30|access-date=2017-10-30|language=en}}</ref> |-style="background:#f7ebdd;" | rowspan=8 style="text-align:center; background:#ffb3ba" |25 | ''All of You'' | Quantum Films, MJM Productions | Dan Villegas (direktor); [[Jennylyn Mercado]], [[Derek Ramsay]] | Romansa, Komedya | rowspan="8"|<ref>{{cite web|url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/11/17/mmff-lineup-2017.html|title=MMFF announces complete lineup for 2017|website=[[CNN Philippines]]|date=2017-11-17|access-date=2017-12-18|language=en|archive-date=2017-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220224202/http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/11/17/mmff-lineup-2017.html|url-status=dead}}</ref> |-style="background:#f7ebdd;" | ''Deadma Walking'' | T-Rex Entertainment | Julius Alfonso (direktor); [[Joross Gamboa]], [[Edgar Allan Guzman]] | Komedya, Drama, Musikal |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Gandarrapiddo: The Revenger Squad]]'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | Joyce Bernal (direktor); [[Vice Ganda]], [[Daniel Padilla]], [[Pia Wurtzbach]] | Aksyon, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''Haunted Forest'' | [[Regal Entertainment]] | Ian Loreños (direktor); [[Jane Oineza]], [[Jameson Blake]], [[Maris Racal]], Jon Lucas | Katatakutan, Pananabik |-style="background:#f7ebdd;" | ''Ang Larawan'' | Culturtain Musicat Productions | Loy Arcenas (direktor); Joanna Ampil, [[Rachel Alejandro]], [[Paulo Avelino]] | Musikal |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Meant to Beh]]'' | OctoArts Films, M-Zet Productions, [[APT Entertainment]] | Chris Martinez (direktor); [[Vic Sotto]], [[Dawn Zulueta]] | Pamilya, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Panday (komiks)|Ang Panday]]'' | CCM Productions, [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | [[Coco Martin]] (direktor); [[Coco Martin]] | Aksyon, Pantasya |-style="background:#f7ebdd;" | ''Siargao'' | Ten17P | Paul Soriano (direktor); [[Jericho Rosales]], [[Erich Gonzales]], [[Jasmine Curtis-Smith]] | Romansa, Drama |} ==2018== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#fffde9|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sinag Maynila Film Festival * {{Color box|#ffecd6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa CineFilipino * {{Color box|#e3edff|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#efeaea|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Pista ng Pelikulang Pilipino * {{Color box|#ddffe1|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa ToFarm (The Outstanding Farmers in the Philippines) Film Festival * {{Color box|#cef8ff|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#e3e5e8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#f7ebdd|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]] }} {| class="wikitable sortable" |+ "align=bottom" | |- style="background:#b0e0e6; text-align:center" ! colspan="2" | Nagbukas ! style="width:17%"| Pamagat ! style="width:16%"| Gumawa ! Mga gumanap at trabahador ! Uri ! style="width:1%" | Sanggunian |- ! rowspan="5" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | E<br />N<br />E<br />R<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 17 | ''Mama's Girl'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Connie Macatuno (direktor); [[Sofia Andres]], [[Diego Loyzaga]], [[Jameson Blake]], [[Sylvia Sanchez]] | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news | url=http://bandera.inquirer.net/163863/diego-loyzaga-sofia-andres-bibida-sa-mamas-girl-sylvia-sanchez-hahataw-na-naman.html | title=Diego Loyzaga, Sofia Andres bibida sa 'Mama's Girl'; Sylvia Sanchez hahataw na naman | website=Bandera | date=Setyembre 19, 2017 | access-date=Setyembre 19, 2017}}</ref> |- | ''Ang Dalawang Mrs. Reyes'' | [[Star Cinema]], Quantum Films, The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" | [[Jun Lana]] (direktor); [[Judy Ann Santos]], [[Angelica Panganiban]] | style="text-align:left;" | Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web| url=https://starcinema.abs-cbn.com/2017/12/5/news/star-cinema-to-welcome-2018-with-ang-dalawang-mrs-33375 | title=Star Cinema to welcome 2018 with 'Ang Dalawang Mrs. Reyes' | website=[[Star Cinema]] | date=Disyembre 5, 2017 | access-date=Disyembre 5, 2017|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 24 | ''Fallen Not Forgotten'' | Caelestis Productions | style="text-align:left;" | Adrian Belic, Sally Jo Bellosillo (mga dokumentarista) | style="text-align:left;" | Dokumentaryo | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web | url=http://cnnphilippines.com/news/2018/01/11/SAF-44-Fallen-not-forgotten.html | title=SAF 44: Fallen, but not forgotten | publisher=[[CNN Philippines]] | date=Enero 11, 2018 | access-date=Enero 13, 2018 | language=en | archive-date=Enero 14, 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180114130621/http://cnnphilippines.com/news/2018/01/11/SAF-44-Fallen-not-forgotten.html | url-status=dead }}</ref> |- | ''Mr. & Mrs. Cruz'' | [[Viva Films]], The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" | Sigrid Andrea Bernardo (direktor); [[Ryza Cenon]], [[JC Santos]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web| url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/12/17/17/jc-santos-ryza-cenon-find-love-in-palawan-in-mr-and-mrs-cruz-trailer | title=JC Santos, Ryza Cenon find love in Palawan in 'Mr. and Mrs. Cruz' trailer | website=[[ABS-CBN News]] | date=Disyembre 17, 2017 | access-date=Disyembre 17, 2017|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 31 | ''Changing Partners'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> | Cinema One Originals, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Agot Isidro]], [[Jojit Lorenzo]], Sandino Martin, Anna Luna | style="text-align:left;" | Musikal, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/186837-cinema-one-originals-2017-line-up|title=5 things to know about Cinema One Originals 2017 |website=[[Rappler]]|date=2017-11-04|access-date=2017-11-04|language=en}}</ref> |- ! rowspan="5" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | P<br />E<br />B<br />R<br />E<br />R<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 7 | ''Meet Me in St. Gallen'' | [[Viva Films]], Spring Films | style="text-align:left;" | Irene Villamor (direktor); [[Bela Padilla]], [[Carlo Aquino]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web| url=http://push.abs-cbn.com/2017/12/27/fresh-scoops/watch-carlo-aquino-bela-padilla-in-first-meet-m-173859 | title=WATCH: Carlo Aquino, Bela Padilla in first 'Meet Me In St. Gallen' trailer | website=Push | date=Disyembre 27, 2017 | access-date=Disyembre 27, 2017|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 14 | ''My Fairy Tail Love Story'' | [[Regal Entertainment]], The Idea First Company | style="text-align:left;" | Perci Intalan (direktor); [[Janella Salvador]], [[Elmo Magalona]], [[Kiko Estrada]] | style="text-align:left;" | Romansa, Pantasya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web| url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/01/19/18/watch-first-trailer-for-janella-elmos-my-fairy-tail-love-story | title=WATCH: First trailer for Janella, Elmo's 'My Fairy Tail Love Story' | publisher=ABS-CBN News | date=Enero 19, 2018 | access-date=Enero 19, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Sin Island'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Gino M. Santos (direktor); Coleen Garcia, [[Xian Lim]], [[Nathalie Hart]] | style="text-align:left;" | Katatakutang nananabik | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|title=Watch: Coleen Garcia, Xian Lim get dark and steamy in 'Sin Island' trailer|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/195068-sin-island-movie-trailer-xian-lim-coleen-garcia|website=[[Rappler]]|date=2 Pebrero 2018 |access-date=Pebrero 5, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 21 |''The Significant Other'' | Cineko Productions, [[Star Cinema]] | Joel Lamangan (direktor); [[Lovi Poe]], [[Tom Rodriguez]], [[Erich Gonzales]] | Drama, Romansa | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web| url=https://pelikulamania.com/2018/02/01/erich-gonzales-tom-rodriguez-lovi-poe-sizzles-in-the-significant-other-poster-trailer/| title=Erich Gonzales, Tom Rodriguez, Lovi Poe Sizzles in "The Significant Other" Poster, Trailer | website=Pelikula Mania | date=Pebrero 1, 2018 | access-date=Pebrero 11, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 28 | ''Amnesia Love'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Albert Langitan (direktor); [[Paolo Ballesteros]], Yam Concepcion | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web | url=http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/paolo-ballesteros-plays-another-unforgettable-character-%E2%80%98amnesia-love%E2%80%99 | title=Paolo Ballesteros plays another unforgettable character in 'Amnesia Love' | website=[[Malaya (pahayagan)|Malaya]] | date=Pebrero 9, 2018 | access-date=Pebrero 11, 2018 | language=en }}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! rowspan="10" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | M<br />A<br />R<br />S<br />O | rowspan="7" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 7 | ''Magbuwag ta Kay...'' <br /><sup>*(2018 commercial re-release)</sup> | [[Viva Films]], Heritage Productions | style="text-align:left;" | Reuben Joseph Aquino, Janice Perez (mga direktor); Rowell Ucat, Akiko Solon | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/vivaportal/photos/a.10151904199436128.1073741867.135331151127/10155155680781128/?type=3&theater|title=#MagbuwagTaKay (Let's Break Up, Kay) starring Rowell Ucat aka Medyo Maldito and Akiko Solon is coming to SM cinemas nationwide on March 7.|date=Pebrero 24, 2018|publisher=[[Viva Films]] |via=[[Facebook]] |access-date=Pebrero 25, 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sunstar.com.ph/superbalita-cebu/kalingawan/2017/11/21/roy-ucat-ug-akiko-solon-magbuwag-ta-kay-making-575938|title=Roy Ucat ug Akiko Solon, Magbuwag ta Kay: The making|author=Ciar, Troy|date=Nobyembre 21, 2017|publisher=Super Balita Cebu|access-date=Pebrero 25, 2018|language=en|archive-date=Marso 1, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180301164410/http://www.sunstar.com.ph/superbalita-cebu/kalingawan/2017/11/21/roy-ucat-ug-akiko-solon-magbuwag-ta-kay-making-575938|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.istorya.net/forums/content/mtk-magbuwag-ta-kay-first-independent-film-shown-nationwide-1859|title=#MTK (Magbuwag Ta Kay), first independent film to be shown nationwide|date=Nobyembre 28, 2017|publisher=Istorya|website=Istorya.net|access-date=Pebrero 25, 2018|language=en|archive-date=Marso 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302103920/https://www.istorya.net/forums/content/mtk-magbuwag-ta-kay-first-independent-film-shown-nationwide-1859/|url-status=dead}}</ref> |- | ''Ang Pambansang Third Wheel'' | [[Viva Films]], The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" | Ivan Payawal (direktor); [[Yassi Pressman]], [[Sam Milby]] | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/05/27/17/yassi-pressman-sam-milby-to-star-in-movie-together|title=Yassi Pressman, Sam Milby to star in movie together|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Mayo 27, 2017|access-date=Enero 31, 2018|language=en}}</ref> |- | style="background:#fffde9;" | ''Abomination'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> | style="background:#fffde9;" rowspan=5|Solar Entertainment, Brillante Mendoza | style="background:#fffde9;" |[[Yam Laranas]] (direktor); Tippy Dos Santos, Toni Moynihan, Justine Peña, Paul Holmes, Lukas Magallano | style="background:#fffde9;" | Krimen, Misteryo, Nananabik | style="background:#fffde9; ; text-align:center;" rowspan=5|<ref>{{cite web | url=https://www.pep.ph/guide/movies/27555/pep-guide-to-sinag-maynila-2018 |title=PEP Guide to Sinag Maynila 2018| website=Philippine Entertainment Portal | date=Pebrero 26, 2018 | access-date=Marso 4, 2018|language=en}}</ref> |- style="background:#fffde9;" || ''Bomba'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> || Ralston Jover (direktor); [[Allen Dizon]], Angellie Nicholle Sanoy, [[Allan Paule]], Sue Prado, Kate Brios, Joel Saracho || Drama |- style="background:#fffde9;" || ''El Peste'' || Richard Somes (direktor); Mon Confiado, Jean Judith Javier, Alvin Anson, Leon Miguel, Tikoy Aguiluz, Jim Libiran || Katatakutan, Drama |- style="background:#fffde9;" || ''Melodrama/Random/Melbourne!'' || Matthew Victor Pastor (direktor); Celina Yuen, Bridget O'Brien, Rachel Javier, Khoa Le, Matt Furlani, Vlady T || Drama, Musikal, Nananabik |- style="background:#fffde9;" || ''Tale of the Lost Boys'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> || [[Joselito Altarejos]] (direktor); Oliver Aquino, Ta Su || Drama |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 14 | ''My Perfect You'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Gerald Anderson]], [[Pia Wurtzbach]] | style="text-align:left;" | Romansa, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/01/18/18/pia-wurtzbach-paired-with-gerald-in-my-perfect-you|title=Pia Wurtzbach paired with Gerald in 'My Perfect You'|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=18 Enero 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.lionheartv.net/2018/01/pia-wurtzbach-gerald-anderson-star-romantic-comedy-perfect/|title=Pia Wurtzbach, Gerald Anderson to star in a romantic-comedy "My Perfect You"|publisher=LionhearTV|date=19 Enero 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 21 | ''Simplicity'' | iDOLTap Productions and Studios Inc. | style="text-align:left;" | David Hulbert, Kazuhiko Parungao (mga direktor); Mary Joy Apostol, Alexa Miro, Nami Onuma, Riva Quenery, Kelly Welt | style="text-align:left;" | Komedya, Musikal | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=T3V5WX8gUj0|title=Simplicity (2018) teaser |date = Disyembre 18, 2017 |via=[[YouTube]]|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 31 | ''Never Not Love You'' | [[Viva Films]], Project 8 Corner San Joaquin Projects | style="text-align:left;" | Antoinette Jadaone (direktor); James Reid, [[Nadine Lustre]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://push.abs-cbn.com/2017/12/22/fresh-scoops/get-yout-first-look-at-james-reid-and-nadine-lustr-173559|title=Get yout first look at James Reid and Nadine Lustre's upcoming film|author=Lim, Lance Paolo|publisher=[[ABS-CBN Corporation]]|website=PUSH.ph|date=Disyembre 22, 2017|access-date=Enero 8, 2017|language=en}}</ref> |- ! rowspan="3" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | A<br />B<br />R<br />I<br />L | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 11 | ''Almost a Love Story'' | BG Productions International | style="text-align:left;" | Louie Ignacio (direktor); [[Barbie Forteza]], [[Derrick Monasterio]] | style="text-align:left;" | Romansa | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/8962/in-photos-the-stars-of-almost-a-love-story/photo/|title=IN PHOTOS: The stars of 'Almost a Love Story'|website=[[GMA Network]]|date=Marso 22, 2018|access-date=Abril 4, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 18 | ''DOTGA: Da One That Ghost Away'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Tony Y. Reyes (direktor); [[Ryan Bang]], [[Maymay Entrata]], Edward Barber, [[Kim Chiu]] | style="text-align:left;" | Katatakutan, Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/267773/watch-kim-chiu-ryan-bang-fight-off-supernatural-beings-run-away-dotga-da-one-ghost-away|title=WATCH: Kim Chiu, Ryan Bang fight off supernatural beings (and run away from them) in 'DOTGA: Da One that Ghost Away'|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|last=Hallare|first=Katrina|date=Marso 28, 2018|access-date=Marso 31, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 20 | ''Throwback Today'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> | Cinema One Originals, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Joseph Teoxon (direktor); [[Carlo Aquino]], Annicka Dolonius, Kat Galang | style="text-align:left;" | Kathang-isip pang-agham | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/73497/watch-throwback-today-trailer-a1894-20180419|title=WATCH: Trailer For Carlo Aquino's Movie Throwback Today|website=Spot.ph|last=Capacillo|first=Jeremiah|date=Abril 19, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="17" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | M<br />A<br />Y<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 2 | ''Single/Single: Love Is Not Enough'' | [[Cinema One]], [[The Philippine Star]], [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Veronica Velasco, Pablo Biglang-Awa, Jr. (mga direktor); [[Shaina Magdayao]], [[Matteo Guidicelli]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://starcinema.abs-cbn.com/2018/4/20/news/check-out-the-singlesingle-movie-poster-38760|title=Check out the 'Single/Single' movie poster!|website=[[Star Cinema]]|last=Aquino|first=Danielle|date=Abril 20, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="10" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 9 | ''My 2 Mommies'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | [[Eric Quizon]] (direktor); [[Solenn Heussaff]], [[Paolo Ballesteros]], [[Maricel Soriano]] | style="text-align:left;" | Komedya, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/269388/solenn-heussaff-paolo-ballesteros-star-2-mommies|title=Solenn Heussaff, Paolo Ballesteros star in 'My 2 Mommies'|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|last=Abanilla|first=Clarizel G.|date=Abril 10, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Squad Goals: #FBois'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Mark Meily (direktor); Julian Trono, Vitto Marquez, Andrew Muhlach, Daniel Huschka, Jack Reid | style="text-align:left;" | Nakatuon sa kabataan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://www.malaya.com.ph/business-news/entertainment/five-bright-young-boys-%E2%80%98squad-goals-fbois%E2%80%99|title=The five bright young boys of 'Squad Goals #FBois'|website=[[Malaya (pahayagan)|Malaya]]|date=Pebrero 27, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}{{Dead link|date=Oktubre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="background:#ffecd6;" | ''Delia and Sammy'' | style="background:#ffecd6;" rowspan=8|CineFilipino | style="background:#ffecd6;" |Therese Cayaba (direktor); [[Rosemarie Gil]], [[Jaime Fabregas]], Nico Antonio | style="background:#ffecd6;" | Drama | style="background:#ffecd6; text-align:center;" rowspan=8|<ref>{{cite web | url=https://cinemabravo.com/2018/04/07/guide-cinefilipino-film-festival-2018/ |title=GUIDE: CineFilipino Film Festival 2018| website=CinemaBravo | date=Abril 7, 2018 | access-date=Abril 25, 2018|language=en}}</ref> |- style="background:#ffecd6;" || ''The Eternity Between Seconds'' || Alec Figuracion (direktor); [[TJ Trinidad]], [[Yeng Constantino]] || Romansa |- style="background:#ffecd6;" || ''Excuse Me Po'' || Ronald Batallones (direktor); [[Elizabeth Oropesa]] || Drama, Krimen |- style="background:#ffecd6;" || ''Gusto Kita with All My Hypothalamus'' || Dwein Baltazar (direktor); Nicco Manalo, Dylan Rae Talon, Soliman Cruz, Anthony Falcon || Romansa |- style="background:#ffecd6;" || ''Hitboy'' || Bor Ocampo (direktor); Adrian Cabido || Aksyon, Krimen |- style="background:#ffecd6;" || ''Mata Tapang'' || Rod Marmol (direktor); [[Edgar Allan Guzman]], [[Arron Villaflor]] || Drama, Komedya |- style="background:#ffecd6;" || ''Mga Mister ni Rosario'' || Alpha Habon (direktor); [[Joross Gamboa]], Kate Alejandrino || Komedyang romantiko |- style="background:#ffecd6;" || ''Poon'' || Roni Benaid (direktor); [[Glydel Mercado]], [[Shy Carlos]] || Katatakutan |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 16 | ''Kasal'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Ruel Bayani (direktor); [[Bea Alonzo]], [[Paulo Avelino]], [[Derek Ramsay]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/04/24/18/which-is-the-groom-bea-derek-paulo-recite-vows-in-kasal-teaser|title=Derek, Paulo recite vows in 'Kasal' teaser|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Abril 24, 2018|access-date=Abril 25, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 23 | ''Citizen Jake'' | Cinema Artists Philippines, Solar Pictures | style="text-align:left;" | Mike de Leon (direktor); [[Atom Araullo]] | style="text-align:left;" | Noir, Krimen, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|title=Mike De Leon's 'Citizen Jake' to be screened in March|url=http://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/638676/mike-de-leon-s-lsquo-citizen-jake-rsquo-to-be-screened-in-march/|access-date=Enero 9, 2018|work=[[GMA News]]|date=Enero 5, 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/05/01/18/citizen-jake-to-finally-hit-cinemas-starting-may-23|title='Citizen Jake' to finally hit cinemas starting May 23|publisher=[[ABS-CBN News]]|date=Mayo 1, 2018|access-date=Mayo 1, 2018|language=en}}</ref> |- | ''So Connected'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Jameson Blake]], [[Janella Salvador]] | style="text-align:left;" | Romansa | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/270727/watch-janella-salvador-jameson-blakes-connected-full-trailer-released|title=WATCH: Janella Salvador and Jameson Blake's 'So Connected' full trailer released|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Abril 19, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 30 | ''Ang Misyon: A Marawi Siege Story'' | GreatCzar Media Productions, [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Caesar Soriano (direktor); [[Martin Escudero]] | style="text-align:left;" | Makasaysayan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Zg7si-K29Dk&t=9s|title=ANG MISYON: A Marawi Siege Story Trailer|via=[[YouTube]]|publisher=Caesar Soriano|date=Mayo 10, 2018|access-date=Mayo 11, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Ang Panahon ng Halimaw'' | Sine Olivia Pilipinas, Epicmedia Productions, Globe Studios | style="text-align:left;" | Lav Diaz (direktor); [[Piolo Pascual]], [[Shaina Magdayao]] | style="text-align:left;" | Musikal, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://pelikulamania.com/2018/04/23/watch-full-qa-with-the-cast-and-crew-of-ang-panahon-ng-halimaw-at-their-ph-premiere/|title=WATCH: Full Q&A with the Cast and Crew of "Ang Panahon ng Halimaw" at their PH Premiere|website=Pelikula Mania|date=Abril 23, 2018|access-date=Mayo 4, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Sid & Aya: Not a Love Story'' | [[Viva Films]], N<sup>2</sup>&nbsp;Productions | style="text-align:left;" | Irene Villamor (direktor); [[Dingdong Dantes]], [[Anne Curtis]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/news/199466-sid-and-aya-not-a-love-story-teaser-trailer-dingdong-dantes-anne-curtis|title=WATCH: Dingdong Dantes and Anne Curtis in 'Sid and Aya: Not a Love Story' trailer|website=[[Rappler]]|date=Abril 3, 2018|access-date=Abril 26, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="3" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | H<br />U<br />N<br />Y<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 20 | ''Cry No Fear'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Richard Somes (direktor); [[Ella Cruz]], Donnalyn Bartolome | style="text-align:left;" | Katatakutan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/278066/ella-cruz-donnalyn-bartolome-star-suspense-thriller-movie-cry-no-fear|title=Ella Cruz, Donnalyn Bartolome star in suspense-thriller movie "Cry No Fear"|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Hunyo 8, 2018|access-date=Hunyo 15, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 27 | ''The Write Moment'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> | [[Viva Films]], The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" | Dominic Lim (direktor); [[Jerald Napoles]], Valeen Montenegro | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/06/20/18/qcinema-entry-the-write-moment-gets-commercial-run|title=QCinema entry 'The Write Moment' gets commercial run|publisher=[[ABS-CBN News]]|last=Buan-Deveza|first=Reyma|date=Hunyo 20, 2018|access-date=Hunyo 28, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Walwal'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | [[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Elmo Magalona]], [[Donny Pangilinan]], [[Kiko Estrada]], [[Jerome Ponce]] | style="text-align:left;" | Drama, Nakatuon sa kabataan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/05/14/18/youth-alcohol-reckless-abandon-in-walwal-teaser|title=Youth, alcohol, reckless abandon in 'Walwal' teaser|website=[[ABS-CBN News]]|date=Mayo 14, 2018|access-date=Mayo 16, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="4" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | H<br />U<br />L<br />Y<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 4 | ''The Maid in London'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Danni Ugali (direktor); [[Andi Eigenmann]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko, Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/280338/matt-evans-andi-eigenmann-star-new-film-maid-london-matt-evans-andi-eigenmann-showbiz-movie-entertainment|title=Matt Evans, Andi Eigenmann star in new film 'The Maid in London'|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|last=Abanilla|first=Clarizel|date=Hunyo 23, 2018|access-date=Hunyo 30, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 11 | ''I Love You, Hater'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Giselle Andres (direktor); [[Julia Barretto]], [[Joshua Garcia]], [[Kris Aquino]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|title=Julia, Joshua in first team-up with Kris in 'I Love You Hater'|url=https://entertainment.mb.com.ph/2018/06/02/julia-joshua-in-first-team-up-with-kris-in-i-love-you-hater/|access-date=Hunyo 2, 2018|website=Manila Bulletin|date=Hunyo 2, 2018|language=en}}{{Dead link|date=Marso 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 18 | ''Jacqueline Comes Home (The Chiong Story)'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Ysabelle Peach Caparas (direktor); [[Meg Imperial]], Donnalyn Bartolome | style="text-align:left;" | Krimeng Nananabik | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2018/07/09/1831974/jacqueline-comes-home-the-chiong-story-reveals-cast-playdate|title='Jacqueline Comes Home (The Chiong Story)' reveals cast, playdate|publisher=The Freeman|last=Rule|first=Karla|date=Hulyo 9, 2018|access-date=Hulyo 9, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 25 | ''Kusina Kings'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" | Victor Villanueva (direktor); [[Zanjoe Marudo]], [[Empoy Marquez]] | style="text-align:left;" | Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/07/10/18/watch-zanjoe-empoy-cook-up-laughs-in-kusina-kings-trailer|title=WATCH: Zanjoe, Empoy cook up laughs in 'Kusina Kings' trailer|publisher=ABS-CBN News|date=Hulyo 10, 2018|access-date=Hulyo 10, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="24" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | A<br />G<br />O<br />S<br />T<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 1 | ''BuyBust'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Erik Matti (direktor); [[Anne Curtis]], Brandon Vera | style="text-align:left;" | Aksyong Nananabik | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web |title=Anne Curtis' 'Buy Bust' to premiere in New York film fest |url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/06/13/18/anne-curtis-buy-bust-to-premiere-in-new-york-film-fest |website=[[ABS-CBN News]] |date=Hunyo 13, 2018|access-date=Hunyo 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613095359/http://news.abs-cbn.com/entertainment/06/13/18/anne-curtis-buy-bust-to-premiere-in-new-york-film-fest|archive-date=Hunyo 13, 2018|url-status=live|language=en}}</ref> |- | ''Harry & Patty'' | Cineko Productions | style="text-align:left;" | Julius Alfonso (direktor); [[Kakai Bautista]], [[Ahron Villena]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2018/05/11/1814093/former-frenemies-star-rom-com-flick|title=Former frenemies star in rom-com flick|publisher=The Freeman|last=Calderon|first=Ricky|date=Mayo 11, 2018|access-date=Hulyo 12, 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/AhronVillenaOfficial/photos/a.267018810144169.1073741831.248850925294291/962316983947678/?type=3&theater|title=Harry & Patty Promotional Poster|publisher=[[Facebook]]|author=Ahron Villena|date=Hulyo 11, 2018|access-date=Hulyo 12, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#e3edff;" | rowspan="10" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 3 |''Distance'' | rowspan="10" |Cinemalaya |Perci Intalan (direktor); [[Iza Calzado]], [[Nonie Buencamino]], [[Therese Malvar]] |Pamilyang drama | style="text-align:center;" rowspan=10|<ref>{{cite news|title=Cinemalaya 2018: The 10 full-length films|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/206439-cinemalaya-2018-full-length-films-list|access-date=Hulyo 16, 2018|website=[[Rappler]]|date=Hulyo 4, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#e3edff;" |''Kung Paano Hinihintay ang Dapithapon'' |Carlo Enciso Catu (direktor); [[Dante Rivero]], Menggie Cobarrubias, [[Perla Bautista]] |Drama |-style="background:#e3edff;" |''Kuya Wes'' |James Robin Mayo (direktor); [[Ogie Alcasid]], [[Ina Raymundo]] |Komedya, Drama |-style="background:#e3edff;" |''Liway'' |Kip Oebanda (direktor); [[Glaiza de Castro]], Dominic Roco |Kapanahunang drama |-style="background:#e3edff;" |''The Lookout'' |Afi Africa (direktor); Andres Vasquez, [[Yayo Aguila]], Jay Garcia, Elle Ramirez |Aksyon, Nananabik |-style="background:#e3edff;" |''Mamang'' |Denise O'Hara (direktor); [[Celeste Legaspi]], Ketchup Eusebio |Drama |-style="background:#e3edff;" |''ML'' |Benedict Mique, Jr. (direktor); [[Eddie Garcia]], [[Tony Labrusca]] |Nananabik |-style="background:#e3edff;" |''Musmos na Sumibol sa Gubat ng Digma'' |Iar Arondaing (direktor); Junayka Sigrid Santarin, JM Salvado, Star Orjaliza |Panlipunang drama |-style="background:#e3edff;" |''Pan de Salawal'' |Che Espiritu (direktor); Bodjie Pascua, Miel Espinosa |Pamilyang komedya |-style="background:#e3edff;" |''School Service'' |Louie Ignacio (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], Joel Lamangan |Drama, Nananabik |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 8 | ''Dito Lang Ako'' | Mixsonic Productions, Lightscape Digital | style="text-align:left;" | Roderick Lindayag (direktor); Michelle Vito, Jon Lucas, Akihiro Blanco, [[Boots Anson-Roa]], [[Freddie Webb]] | style="text-align:left;" | Makasaysayan, Romansa | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://www.wazzuppilipinas.com/2018/07/dito-lang-ako-movie-to-be-shown-pn.html|title=Dito Lang Ako Movie To Be Shown on August 8|publisher=Wazzup Pilipinas|access-date=Hulyo 14, 2018|language=en}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |-style="background:#efeaea;" | rowspan="8" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 15 |''Ang Babaeng Allergic sa Wifi'' | [[Cignal|Cignal Entertainment]], Octobertrain Films, The IdeaFirst Company | [[Jun Lana]] (direktor); [[Sue Ramirez]], [[Jameson Blake]], Markus Paterson | Komedyang romantiko | style="text-align:center;" rowspan=8|<ref>{{cite web|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/74383/pista-ng-pelikulang-pilipino-2018-a00220-20180710-lfrm|title=The SPOT.ph Guide to Pista ng Pelikulang Pilipino 2018 |website=SPOT.ph|date=Hulyo 10, 2018|access-date=Hulyo 16, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#efeaea;" |''Bakwit Boys'' | T-Rex Entertainment | Jason Paul Laxamana (direktor); Devon Seron, Vance Larena, Nikko Natividad, Ryle Santiago, Mackie Empuerto | Romansang musikal, Drama |-style="background:#efeaea;" | ''The Day After Valentine's'' | [[Viva Films]] | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Bela Padilla]], [[JC Santos]] | Romansa, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Madilim ang Gabi'' <br /><sup>*(2018 commercial release)</sup> | Deus Lux Mea Films, Sound Investment Equity, Swift Productions, Oro de Siete Productions | [[Adolfo Alix, Jr.]]; [[Gina Alajar]], [[Phillip Salvador]], Bembol Roco, [[Felix Roco]] | Krimen, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Pinay Beauty'' | Quantum Films, MJM Productions, Epic Media | Jay Abello (direktor); Chai Fonacier, [[Edgar Allan Guzman]], Janus del Prado, Nico Antonio, Hannah Ledesma, Mariko Ledesma, [[Maxine Medina]] | Komedya, Drama |-style="background:#efeaea;" |''Signal Rock'' | CSR Films PH, [[Regal Entertainment]] | Chito Roño (direktor); [[Christian Bables]] | Pamilyang drama |-style="background:#efeaea;" |''Unli Life'' |[[Regal Entertainment]] | Miko Livelo (direktor); [[Vhong Navarro]], [[Wynwyn Marquez]], [[Joey Marquez]] | Komedya |-style="background:#efeaea;" |''We Will Not Die Tonight'' |Strawdogs Studio Production, EG Films, Outpost Visual Frontier | Richard Somes (direktor); [[Erich Gonzales]] |Aksyon, Nananabik |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 22 | ''The Lease'' | Utmost Creatives | style="text-align:left;" | Paolo Bertola (direktor); Garie Concepcion, Ruben Maria Soriquez | style="text-align:left;" | Sikolohiyakal na Nananabik, Katatakutan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://gololy.ph/?p=8097#.W1C60tUzbmF|title=Garie Concepcion Stars in The Lease, Her First Movie Lead|publisher=Gololy|date=Hulyo 10, 2018|access-date=Hulyo 20, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Miss Granny'' | [[Viva Films]], N<sup>2</sup>&nbsp;Productions | style="text-align:left;" |Joyce Bernal (direktor); [[Sarah Geronimo]], [[Nova Villa]], James Reid, [[Xian Lim]] | style="text-align:left;" |Drama, Komedya | style="text-align:center;" |<ref>{{Citation|last=Viva Ent|title=Miss Granny [Teaser] Starring Sarah Geronimo, James Reid, Xian Lim and Nova Villa!|date=2018-04-20 |via=YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=W9Agtc_YxcI|access-date=2018-07-07|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/284721/watch-sarah-geronimo-goes-retro-jams-james-reid-miss-granny-trailer|title=WATCH: Sarah Geronimo goes retro, jams with James Reid in 'Miss Granny' trailer|publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|last=Hallare|first=Katrina|date=Hulyo 21, 2018|access-date=Hulyo 21, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 29 | ''The Hows of Us'' | [[Star Cinema]] | style="text-align:left;" |Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Kathryn Bernardo]], [[Daniel Padilla]] | style="text-align:left;" | Romansa, Drama | style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|title=KathNiel's biggest revelations about their upcoming film "The Hows Of Us" date|url=http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/kathniel/videos/2018/04/19/53041918-kathniels-biggest-revelations-about-their-upcoming-film-the-hows-of-us|access-date=Abril 20, 2018|website=ABS-CBN.com|date=Abril 20, 2018|language=en|archive-date=Mayo 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524152032/http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/kathniel/videos/2018/04/19/53041918-kathniels-biggest-revelations-about-their-upcoming-film-the-hows-of-us|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="15" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | S<br />E<br />T<br />Y<br />E<br />M<br />B<br />R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 5 | ''Goyo: Ang Batang Heneral'' | TBA Studios, Artikulo Uno Productions, Globe Studios | style="text-align:left;" | Jerrold Tarog (direktor); [[Paulo Avelino]] | style="text-align:left;" | Talambuhay, Epiko | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|title='Goyo: Ang Batang Heneral' now has a release date|url=https://www.rappler.com/entertainment/news/201596-goyo-ang-batang-heneral-release-date|access-date=Mayo 2, 2018|website=Rappler|date=Mayo 2, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Petmalu'' | Red Nine Entertainment, Larger Than Life Studios | style="text-align:left;" | Joven Tan (direktor); [[Diego Loyzaga]], [[Marlo Mortel]], Michelle Vito, Vitto Marquez, Charles Kieron, Brian Gazmen, [[Jairus Aquino]], [[Karen Reyes]], Vivoree Esclito | style="text-align:left;" | Nakatuon sa kabataan | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://balita.net.ph/2018/08/16/petmalu-bagong-barkada-movie/|title='Petmalu', bagong barkada movie|publisher=Balita|last=Catan|first=Angeli|date=Agosto 16, 2018|access-date=Setyembre 4, 2018|language=en|archive-date=Nobiyembre 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123100654/http://balita.net.ph/2018/08/16/petmalu-bagong-barkada-movie/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="8" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 12 | ''The Hopeless Romantic'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Topel Lee (direktor); Pepe Herrera, [[Ritz Azul]] | style="text-align:left;" | Komedyang romantiko | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/08/29/18/pepe-herera-at-ritz-azul-magsasama-sa-isang-pelikula|title=Pepe Herera at Ritz Azul magsasama sa isang pelikula|publisher=Patrol.ph|date=Agosto 29, 2018|access-date=Setyembre 4, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Wander Bra'' | Bluerock Entertainment, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Joven Tan (direktor); [[Kakai Bautista]], [[Myrtle Sarrosa]] | style="text-align:left;" | Komedya, Pantasya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/08/31/1847221/myrtle-power-do-good|title=Myrtle on the power to do good|publisher=[[The Philippine Star]]|date=Agosto 31, 2018|access-date=Setyembre 4, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#ddffe1;" | ''1957'' | rowspan=6|ToFarm | Hubert Tibi (direktor); Ronwaldo Martin, Richard Quan, Menggie Cobarrubias | Makasaysayang drama | style="text-align:center;" rowspan="6"|<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/211206-tofarm-festival-2018-movie-lineup|title=FULL LIST: ToFarm Film Festival lineup|website=[[Rappler]]|date=Setyembre 5, 2018|access-date=Setyembre 9, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#ddffe1;" | ''Alimuom'' | Keith Sicat (direktor); Ina Feleo, [[Epy Quizon]], Mon Confiado, Dido de la Paz, Kiko Matos, Elora Españo | Pantasya, Kathang-isip pang-agham |-style="background:#ddffe1;" | ''Mga Anak ng Kamote'' | Carlo Enciso Catu (direktor); [[Katrina Halili]], Alex Medina, [[Carl Guevara]], Kiko Matos, Rash Juzen | Drama |-style="background:#ddffe1;" | ''Kauyagan (Way of Life)'' | Julienne Ilagan (direktor); [[Bayang Barrios]], Perry Dizon, Waway Saway, Jefferson Bringas, Salima Saway | Drama |-style="background:#ddffe1;" | ''Sol Searching'' | Roman Perez Jr. (direktor); [[Pokwang]], [[Joey Marquez]] | Madilim na komedya |-style="background:#ddffe1;" | ''Tanabata’s Wife'' | Charlson Ong, Lito Casaje (mga direktor); Miyuki Kamimura, Mai Fanglayan | Romansa |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 19 | ''Abay Babes'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Don Cuaresma (direktor); Cristine Reyes, [[Nathalie Hart]], [[Meg Imperial]], [[Roxanne Barcelo]], Kylie Verzosa | style="text-align:left;" | Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://cinemabravo.com/2018/09/07/abay-babes-movie/|title=Cristine, Kylie, Nathalie, Meg, Roxanne star in sexy rom-com 'Abay Babes'|website=Cinema Bravo|date=Setyembre 7, 2018|access-date=Setyembre 9, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Nakalimutan Ko Nang Kalimutan Ka'' | Wilbros Films | style="text-align:left;" | Fifth Solomon (direktor); [[Alex Gonzaga]], [[Vin Abrenica]] | style="text-align:left;" | Drama | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=http://cebudailynews.inquirer.net/190558/alex-gonzaga-drama-new-film-vin-abrenica|title=Alex Gonzaga does drama in a new film with Vin Abrenica|publisher=Cebu Daily News|last=Padayag|first=Michelle Joy|date=Agosto 22, 2018|access-date=Agosto 26, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 21 | ''Hapi Ang Buhay: The Musical'' | EBC Films | style="text-align:left;" | Carlo Ortega Cuevas (direktor); John Stevenson Tabangay, Edward Rudolf Flores, Ervil Escano, Jr., Dennis Rey Garcia, Wilson Tapalla, Mia Suarez, Mike Magat, [[Antonio Aquitania]], Victor Neri | style="text-align:left;" | Komedya | style="text-align:center;" | <ref>{{cite web|url=http://balita.net.ph/2018/09/29/hapi-ang-buhay-the-musical-nakaka-good-vibes/|title='Hapi Ang Buhay The Musical', nakaka-good vibes|publisher=Balita|language=en|date=Setyembre 29, 2018|access-date=Oktubre 9, 2018|archive-date=Oktubre 9, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009172148/http://balita.net.ph/2018/09/29/hapi-ang-buhay-the-musical-nakaka-good-vibes/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 26 | ''Exes Baggage'' | Black Sheep Productions | style="text-align:left;" | Dan Villegas (direktor); [[Angelica Panganiban]], [[Carlo Aquino]] | style="text-align:left;" | Romansa | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/09/01/18/watch-angelica-carlo-dig-up-the-past-in-new-exes-baggage-teaser|title=WATCH: Angelica, Carlo dig up the past in new 'Exes Baggage' teaser|website=[[ABS-CBN News]]|date=Setyembre 1, 2018|access-date=Setyembre 9, 2018|language=en}}</ref> |- | ''The Trigonal: Fight for Justice'' | Cinefenio Film Studios, [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Vincent Soberano (direktor); Ian Ignacio, [[Rhian Ramos]] | style="text-align:left;" | Aksyon, Nananabik | style="text-align:center;" | <ref>{{cite news|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/75008/the-trigonal-fight-for-justice-premiere-date-a00220-20180905|title=WATCH: Trailer For The Trigonal: Fight For Justice|website=SPOT.ph|date=Setyembre 5, 2018|access-date=Setyembre 9, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="23" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | O<br />K<br />T<br />U<br />B<br />R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 3 | ''Para sa Broken Hearted'' | [[Viva Films]], Sari-Sari Films | Digo Ricio (direktor); [[Yassi Pressman]], [[Shy Carlos]], [[Louise delos Reyes]], [[Marco Gumabao]], [[Sam Concepcion]] | Romansa, Drama | <ref>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/entertainment/08/28/18/ang-sakit-teaser-of-para-sa-broken-hearted-released|title=Ang sakit! Teaser of 'Para sa Broken Hearted' released|date=Agosto 28, 2018|website=[[ABS-CBN Corporation]] News|publisher=ABS-CBN(Entertainment)|access-date=Agosto 29, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Tres'' | Imus Productions, CineScreen | Dondon Santos, Richard Somes (mga direktor); [[Jolo Revilla]], Bryan Revilla, Luigi Revilla, Princess Cadavona | Aksyon | <ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/09/23/1853743/sons-also-rise|title=The sons also rise|publisher=[[The Philippine Star]]|last=Lo|first=Ricky|date=Setyembre 23, 2018|access-date=Setyembre 26, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 10 | ''Wild and Free'' | [[Regal Entertainment]] | Connie S.A Macatuno (direktor); [[Derrick Monasterio]], [[Sanya Lopez]] | Romansa, Drama | <ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/04/18/maiinit-na-eksena-sa-wild-and-free-ramdam-ni-sanya-lopez|title=Maiinit na eksena sa 'Wild and Free', ramdam ni Sanya Lopez|language=fil|date=Oktubre 4, 2018|website=ABS-CBN News|access-date=Oktubre 9, 2018}}</ref> |-style="background:#cef8ff;" | rowspan="9" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 12 | ''Asuang'' | rowspan=9|Cinema One Originals | Raynier Brizuela (direktor); Alwyn Uytingco, Jon Lucas, Chai Fonacier, Nats Sitoy, Jun Sabayton | Pantasya, Komedya | rowspan=9| <ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/213932-cinema-one-originals-full-list|title=FULL LIST: Cinema One Originals Festival 2018 entries|date=Oktubre 10, 2018|website=Spot.PH|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#cef8ff;" | ''Bagyong Bheverlynn'' | Charliebebs Gohetia (direktor); [[Ruffa Mae Quinto]], [[Edgar Allan Guzman]] | Komedyang romantiko |-style="background:#cef8ff;" | ''Double Twisting Double Back'' | Joseph Abello (direktor); [[Joem Bascon]], [[Tony Labrusca]] | Nananabik, Sports |-style="background:#cef8ff;" | ''Hospicio'' | Bobby Bonifacio (direktor); [[Loisa Andalio]], Mary Joy Apostol, Ana Abad Santos | Katatakutan |-style="background:#cef8ff;" | ''Mamu; and A Mother Too'' | Rod Singh (direktor); Iyah Mina, [[Arron Villaflor]], EJ Jallorina | Komedya, Drama |-style="background:#cef8ff;" | ''Never Tear Us Apart'' | Whammy Alcazaren (direktor); [[Ricky Davao]], Meryll Soriano, [[Jasmine Curtis-Smith]] | Drama, Katatakutan |-style="background:#cef8ff;" | ''Paglisan'' | Carl Joseph Papa (direktor); [[Ian Veneracion]], Eula Valdes | Animasyon, Musikal |-style="background:#cef8ff;" | ''Pang MMK'' | [[John Lapus]] (direktor); Neil Coleta, [[Nikki Valdez]], [[Joel Torre]], [[Ricky Davao]], [[Cherry Pie Picache]] | Komedya |-style="background:#cef8ff;" | ''A Short History of a Few Bad Things'' | Keith Deligero (direktor); Victor Neri, Jay Gonzaga | Pelikulang noir, Procedural, Krimen |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 17 | ''First Love'' | Ten17P, [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | Paul Soriano (direktor); [[Aga Muhlach]], [[Bea Alonzo]] | Romansa, Drama | <ref>{{cite news|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/75223/first-love-full-trailer-a00220-20180924|title=The Full Trailer of Aga Muhlach and Bea Alonzo's New Film Will Tug at Your Heartstrings|website=Spot.ph|author=Aldana, Ina|date=Setyembre 24, 2018|access-date=Oktubre 9, 2018|language=en}}</ref> |- style="background:#e3e5e8;" | rowspan="8" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 21 |''All Grown Up'' | rowspan="8" |QCinema | Wena Sanchez (dokumentarista) | Dokumentaryo | rowspan="8" | <ref>{{cite news|url=https://pop.inquirer.net/64264/6th-annual-qcinema-announces-2018-roster-of-films|title=6th annual QCinema announces 2018 roster of films|website=Inquirer.net|date=Oktubre 19, 2018|access-date=Nobyembre 5, 2018|language=en}}</ref> |- style="background:#e3e5e8;" |''Billie & Emma'' | Samantha Lee (direktor); Gabby Padilla, Zar Donato, Beauty Gonzalez, Cielo Aquino, Ryle Santiago | rowspan="2"|Paparating na edad, Drama |-style="background:#e3e5e8;" | ''Dog Days'' | Timmy Harn (direktor); Ybes Bagadiong, Bie Ruaro, Charles Salazar, Miguel Reyes, Adrienne Vergara |-style="background:#e3e5e8;" | ''Hintayan ng Langit'' | Dan Villegas (direktor); [[Eddie Garcia]], [[Gina Pareño]], Karl Medina, Kat Galang, Joel Saracho, Che Ramos, Mel Kimura, Dolly de Leon | Drama, Komedya |-style="background:#e3e5e8;" | ''Masla a Papanok'' | Gutierrez Mangansakan II (direktor); Quennie Lyne Demoral, Krigi Hager, Ameir Arsad Hassan | Makasaysayang drama |-style="background:#e3e5e8;" |Come on Irene |Keisuke Yoshida (direktor); Yusuke Iseya, Nats Sitoy, Ken Yasuda |Drama |-style="background:#e3e5e8;" | ''Oda sa Wala'' | Dwein Baltazar (direktor); Marietta Subong, [[Joonee Gamboa]], Anthony Falcon, Dido Dela Paz | Drama |-style="background:#e3e5e8;" |''Pag-ukit sa Paniniwala'' | Hiyas Baldemor Bagabaldo (dokumentarista) | Dokumentaryo |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 31 | ''To Love Some Buddy'' | Black Sheep Productions | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Maja Salvador]], [[Zanjoe Marudo]] | Komedyang romantiko | <ref>{{cite web|url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/75445/to-love-some-buddy-full-trailer-a00220-20181016|title=This New Movie Is About Dating Your Best Friend and It's All Too Real|date=Oktubre 16, 2018|website=Spot.PH|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- | ''All Souls Night'' | [[Viva Films]], Aliud Entertainment | Aloy Adlawan, Jules Katanyag (mga direktor); [[Andi Eigenmann]] | Katatakutan, Pananabikan, Nananabik | <ref>{{cite web|url=http://www.manilastandard.net/showbitz/columns0/very-wang/278949/andi-eigenmann-in-theatrical-terrifier-all-souls-night-.html|title=Andi Eigenmann in theatrical terrifier 'All Souls Night'|date=Oktubre 26, 2018|website=Manila Standard|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en|archive-date=Oktubre 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030052754/http://manilastandard.net/showbitz/columns0/very-wang/278949/andi-eigenmann-in-theatrical-terrifier-all-souls-night-.html|url-status=dead}}</ref> |- ! rowspan="9" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | N<br />O<br />B<br />Y<br />E<br />M<br />B<br />R<br />E | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 7 | ''Class of 2018'' | T-Rex Entertainment | Charliebebs Gohetia (direktor); [[Sharlene San Pedro]], [[Nash Aguas]] | Katatakutan, Nananabik, Romansa | <ref>{{cite news|url=https://cinemabravo.com/2018/09/14/class-of-2018-movie-teaser/|title=Zombies are looming in teen horror- thriller Class of 2018, starring Nash Aguas, Sharlene San Pedro|publisher=Cinema Bravo|date=Setyembre 14, 2018|access-date=Oktubre 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181026182618/https://cinemabravo.com/2018/09/14/class-of-2018-movie-teaser/|archive-date=Oktubre 26, 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 14 | ''Kung Paano Siya Nawala'' | TBA Studios | Joel Ruiz (direktor); [[JM de Guzman]], [[Rhian Ramos]] | Romansa | <ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/45347/exclusive-rhian-ramos-considers-kung-paano-siya-nawala-as-a-passion-project/story|title=EXCLUSIVE: Rhian Ramos considers 'Kung Paano Siya Nawala' as a passion project|date=Nobyembre 2, 2018|website=[[GMA News]]|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Through Night and Day'' | [[Viva Films]], MAVX Productions, OctoArts Films | Veronica Velasco (direktor); [[Alessandra de Rossi]], [[Paolo Contis]] | Romansa | <ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/06/18/through-night-and-day-trailer-shows-that-travel-is-the-best-test-of-true-love|title='Through Night and Day' trailer shows that travel is the best test of true love|date=Nobyembre 6, 2018|website=[[ABS-CBN News]]|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 17 | ''Glorious'' | [[iWant]] Originals | Connie Macatuno (direktor); [[Angel Aquino]], [[Tony Labrusca]] | Romansa | |- | ''Ma'' |[[iWant]] Originals |Kenneth Dagatan (direktor); Anna Luna, [[Glydel Mercado]] | Katatakutan | |- |''Aria'' |Holy Angel University |Carlo Enciso Catu (direktor) | Makasaysayang drama | |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 21 | ''Recipe for Love'' | [[Regal Entertainment]] | [[Jose Javier Reyes]] (direktor); [[Christian Bables]], Cora Waddell | Romansa | <ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/30/18/watch-cora-waddell-christian-bables-star-in-recipe-for-love|title=WATCH: Cora Waddell, Christian Bables star in 'Recipe for Love'|date=Oktubre 30, 2018|website=[[ABS-CBN News]]|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 28 | ''Ang Pangarap Kong Holdap'' | MAVX Productions | Marius Talampas (direktor); Pepe Herrera, [[Jerald Napoles]], Jelson Bay, [[Paolo Contis]] | Komedya, Krimen | <ref>{{cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/302475/watch-4-men-comically-plan-perfect-crime-in-ang-pangarap-kong-holdap|title=WATCH: 4 men comically plan perfect crime in 'Ang Pangarap Kong Holdap'|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Nobyembre 2, 2018|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- | ''Three Words to Forever'' | [[Star Cinema]] | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Sharon Cuneta]], [[Richard Gomez]], [[Kathryn Bernardo]] | Pamilyang drama | <ref>{{cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/303880/watch-sharon-richard-fake-happy-relationship-for-family-in-three-words-to-forever-trailer|title=WATCH: Sharon, Richard fake happy relationship for family in 'Three Words to Forever' trailer|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Nobyembre 10, 2018|access-date=Nobyembre 12, 2018|language=en}}</ref> |- ! rowspan="10" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | D<br />I<br />S<br />Y<br />E<br />M<br />B<br />R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 5 |''Kahit Ayaw Mo Na'' |[[Viva Films]], BluArt Productions |Bona Fajardo (direktor); [[Empress Schuck]], [[Kristel Fulgar]], [[Andrea Brillantes]] |Drama |<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/08/18/watch-kristel-empress-andrea-star-in-new-movie-kahit-ayaw-mo-na|title=WATCH: Kristel, Empress, Andrea star in new movie 'Kahit Ayaw Mo Na'|website=[[ABS-CBN News]]|date=Nobyembre 8, 2018|access-date=Disyembre 28, 2018|language=en}}</ref> |- |''Everybody Loves Baby Wendy'' |[[iWant]] Originals |Wenn V. Deramas (direktor); [[Alex Gonzaga]] |Komedya | |- style="background:#f7ebdd;" | rowspan="8" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 25 |''Aurora'' |[[Viva Films]], Aliud Entertainment |[[Yam Laranas]] (direktor); [[Anne Curtis]], [[Marco Gumabao]], Ricardo Cepeda, Marita Zobel | Katatakutan, Nananabik | rowspan="8" |<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/news/206085-mmff-2018-first-four-movies|title=MMFF announces first 4 movies for 2018 film festival|publisher=[[Rappler]]|date=Hunyo 29, 2018|access-date=Hunyo 30, 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/09/18/kim-dennis-toni-alex-movies-complete-mmff-2018-lineup|title=Kim-Dennis, Toni-Alex movies complete MMFF 2018 lineup|website=[[ABS-CBN News]]|date=Oktubre 9, 2018|access-date=Oktubre 9, 2018|language=en}}</ref> |-style="background:#f7ebdd;" | ''Fantastica: The Princesses, The Prince and The Perya'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | Barry Gonzalez (direktor); [[Vice Ganda]], [[Richard Gutierrez]], [[Dingdong Dantes]], [[Maymay Entrata]], Edward Barber, [[Bela Padilla]] | Pantasya, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[The Girl in the Orange Dress]]'' | Quantum Films, MJM Productions | Jay Abello (direktor); [[Jericho Rosales]], [[Jessy Mendiola]] | Romansa, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Jack Em Popoy: The Puliscredibles]]'' | CCM Productions, M-Zet Productions, [[APT Entertainment]] | Michael Tuviera (direktor); [[Vic Sotto]], [[Maine Mendoza]], [[Coco Martin]] | Aksyon, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Mary, Marry Me]]'' | Ten17P, TINCAN | RC Delos Reyes (direktor); [[Toni Gonzaga]], [[Alex Gonzaga]], [[Sam Milby]] | Drama, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''One Great Love'' | [[Regal Entertainment]] | [[Eric Quizon]] (direktor); [[Dennis Trillo]], [[Kim Chiu]], and [[JC de Vera]] | Romansa |-style="background:#f7ebdd;" | ''Otlum'' | Horseshoe Productions | Joven Tan (direktor); [[Ricci Rivero]], [[Jerome Ponce]] | Katatakutan, Komedya |-style="background:#f7ebdd;" | ''[[Rainbow's Sunset]]'' | Heaven's Best Entertainment | Joel Lamangan (direktor); [[Eddie Garcia]], Tony Mabesa, [[Gloria Romero]] | Romansa, Drama |} ==2019== ;Susing kulay {{plainlist| * {{Color box|#fffde9|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Sinag Maynila Film Festival * {{Color box|#ffecd6|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinemalaya Philippine Independent Film Festival * {{Color box|#d8f2de|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Pista ng Pelikulang Pilipino * {{Color box|#D8BFD8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa ToFarm (The Outstanding Farmers in the Philippines) Film Festival * {{Color box|#cef8ff|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa Cinema One Originals Film Festival * {{Color box|#e3e5e8|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa QCinema International Film Festival * {{Color box|#f7ebdd|border=darkgray}} – isang lahok na pelikula sa [[Metro Manila Film Festival]]}} {| class="wikitable sortable" |+ "align=bottom" | |- style="background:#ffffba; text-align:center" ! colspan="2" | Nagbukas ! style="width:17%"| Pamagat ! style="width:16%"| Gumawa ! Mga gumanap at trabahador ! Sanggunian |- ! rowspan="9" style="text-align:center; background:#6698c6" |E<br />N<br />E<br />R<br />O | style="text-align:center; background:#bae1ff"| 8 | ''Boy Tokwa: Lodi ng Gwapo'' | VST Productions | style="text-align:left;" | Tony Y. Reyes (direktor); [[Jose Manalo]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff"| 11 | ''The Gift'' | [[iWant]] Originals | style="text-align:left;" | Onat Diaz (direktor); [[Nash Aguas]], [[Sharlene San Pedro]] | |- | ''S.P.A.R.K.'' | [[iWant]] Originals | style="text-align:left;" | Carlo Artillaga (direktor); [[Andrea Brillantes]], Grae Fernandez | |- | style="text-align:center; background:#bae1ff"| 16 |''Sakaling Maging Tayo'' |Black Sheep Productions | style="text-align:left;" | JP Mabac (direktor); [[McCoy de Leon]], [[Elisse Joson]] | <ref>{{cite web |last1=Aldana |first1=Ida |title=The Director of I'm Drunk, I Love You Is Working on a New Hugot-Worthy Movie |url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/75915/sakaling-maging-tayo-premiere-date-a00220-20181204 |website=Spot.ph |date=4 Disyembre 2018 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff"| 23 | ''Born Beautiful'' | Cignal Entertainment, Octobertrain Films, The IdeaFirst Company | style="text-align:left;" | Perci M. Intalan (direktor); [[Martin del Rosario]] |<ref>{{cite web |last1=Galvez |first1=Daphne |title='Born Beautiful' out in cinemas on Jan. 23 |url=https://entertainment.inquirer.net/311273/born-beautiful-out-in-cinemas-on-jan-23 |website=Inquirer.net |date=27 Disyembre 2018 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff"| 25 |''Allergy in Love'' |[[iWant]] Originals |[[Joross Gamboa]] (direktor); Cholo Barretto, Chienna Filomeno | |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#bae1ff"| 30 | ''Bato: The Gen. Ronald dela Rosa Story'' | ALV Films | style="text-align:left;" | [[Adolfo Alix, Jr.]] (direktor); [[Robin Padilla]], Beauty Gonzalez | |- | '''Tol'' | Reality Entertainment | style="text-align:left;" | Miko Livelo (direktor); [[Arjo Atayde]], Ketchup Eusebio, [[Joross Gamboa]] | |- | ''Ang Sikreto ng Piso'' | JPP Dreamworld Productions | style="text-align:left;" | Perry Escano (direktor); [[Ariel Rivera]], [[Gelli de Belen]] | |- ! rowspan="8" style="text-align:center; background:#d0d069" |P<br />E<br />B<br />R<br />E<br />R<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"|6 | ''Elise'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Joel Ferrer (direktor); [[Enchong Dee]], [[Janine Gutierrez]] | <ref>{{cite web |last1=San Miguel |first1=Lucy |title=Enchong Dee And Janine Gutierrez Give Us First Love Feels In The Movie 'Elise' |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/enchong-dee-and-janine-gutierrez-movie-elise-about-first-love-a3482-20190116 |publisher=Cosmopolitan |date=16 Enero 2019 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | ''Hanggang Kailan?'' | [[Viva Films]], BluArt Productions | style="text-align:left;" | Bona Fajardo (direktor); [[Xian Lim]], [[Louise delos Reyes]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center; background:#ffffba"|13 | ''Alone/Together'' | Black Sheep Productions, Project 8 Corner San Joaquin Projects | style="text-align:left;" | Antoinette Jadaone (direktor); [[Liza Soberano]], [[Enrique Gil]] | <ref>{{cite web |last1=Shi |first1=Stephanie |title=The Trailer For Liza Soberano And Enrique Gil's Movie 'Alone/Together' Is Here! |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/trailer-liza-soberano-enrique-gil-movie-alone-together-a434-20190120 |publisher=Cosmopolitan |date=23 Enero 2019 |access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffffba"|14 |''Apple of My Eye'' |[[iWant]] Originals |James Robin Mayo (direktor); [[Marco Gumabao]], [[Krystal Reyes]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"|20 | ''Time & Again'' | [[Regal Entertainment]] | Jose Javier Reyes (direktor); [[Wynwyn Marquez]], [[Enzo Pineda]] | |- | ''Exit Point'' | Rocketts Media Production Distributed by [[Viva Films]] and OctoArts Films | [[Ronnie Ricketts|Ronnie Rickets]] (direktor); Ronnie Ricketts | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"|27 | ''Familia Blondina'' | Arctic Sky Entertainment, Cine Screen | Jerry Lopez Sineneng (direktor); [[Karla Estrada]], Jobert Austria, Kira Balinger, [[Marco Gallo]], [[Xia Vigor]], Chantal Videla, Shane Weinberg, [[Awra Briguela]], [[Heaven Peralejo]], Negi | |- | ''Second Coming'' | Reality Entertainment | Jet Leyco (direktor); [[Jodi Sta. Maria]], [[Marvin Agustin]], [[John Arcilla]] | <ref>{{cite web |last1=Hallare |first1=Katrina |title=WATCH: Jodi Sta. Maria hunted by a child killer in 'Second Coming' |url=https://entertainment.inquirer.net/318065/watch-jodi-sta-maria-hunted-by-a-child-killer-in-second-coming |website=Inquirer.net |date=13 Pebrero 2019 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- ! rowspan="7" style="text-align:center; background:#c47a81" |M<br />A<br />R<br />S<br />O | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba"|13 | ''Ulan'' | [[Viva Films]] | Irene Villamor (direktor); [[Carlo Aquino]], [[Nadine Lustre]], [[Marco Gumabao]], AJ Muhlach | |- | ''Neomanila'' | TBA Studios |Mikhail Red (direktor); [[Eula Valdez]], Timothy Castillo, Rocky Salumbides | <ref>{{cite news |title=Acclaimed action-thriller 'Neomanila' comes home to Philippine Cinema |url=http://manilastandard.net/showbitz/tv-movies/289770/acclaimed-action-thriller-neomanila-comes-home-to-philippine-cinema.html |newspaper=Manila Standard |access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba"|20 | ''Papa Pogi'' | [[Regal Entertainment]] | style="text-align:left;" | Alex Calleja (direktor); Teddy Corpuz, [[Myrtle Sarrosa]] | |- | ''Pansamantagal'' | Horseshoe Productions | Joven Tan (direktor); Gelli de Belen, [[Bayani Agbayani]], DJ Chacha, [[Edgar Allan Guzman]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba"|27 | ''Eerie'' | [[Star Cinema]], Pelikula Red, Media East |Mikhail Red (direktor); [[Bea Alonzo]], [[Jake Cuenca]], [[Maxene Magalona]], [[Charo Santos-Concio]] | <ref>{{cite web |title=Mikhail Red's 'Eerie' gets Asia-wide release |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/225846-mikhail-red-eerie-movie-gets-asia-wide-release |website=Rappler.ph |access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | ''Maria'' | [[Viva Films]], BlackOps Studios Asia, Psyops8 | Pedring Lopez (direktor); Cristine Reyes, Germaine De Leon, Jennifer Lee | <ref>{{cite web |title=WATCH: Cristine Reyes out for blood in action-packed 'Maria' trailer |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/02/15/19/watch-cristine-reyes-out-for-blood-in-action-packed-maria-trailer |website=ABS-CBN News |date=15 Pebrero 2019 |access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba" | 29 | ''Mystified'' | iflix, Sanggre Productions | Mark Reyes (direktor); [[Karylle]], [[Iza Calzado]], [[Sunshine Dizon]], [[Diana Zubiri]] | |- ! rowspan="8" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | A<br>B<br>R<br>I<br>L | rowspan="5" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 3 | rowspan="1" style="background:#fffde9;" | ''Akin ang Korona'' | rowspan="5" style="background:#fffde9;" |Sinag Maynila | rowspan="1" style="background:#fffde9;" | Zig Dulay (direktor); Nar Cabico | rowspan="5" style="background:#fffde9;" | <ref>{{Cite web|url=https://push.abs-cbn.com/2019/4/4/fresh-scoops/director-brillante-mendoza-formally-opens-sinag-ma-205580|title=Director Brillante Mendoza formally opens Sinag Maynila indie film festival|date=2019-04-04|website=push.asb-cbn.com|language=en-US|access-date=5 Abril 2019|language=en}}</ref> |- style="background:#fffde9;" | ''Jesusa'' | Ronald Carballo (direktor); [[Sylvia Sanchez]] |- style="background:#fffde9;" | ''Jino To Mari'' | Joselito “Jay” Altarejos (direktor); Angela Cortez, Oliver Aquino |- style="background:#fffde9;" | ''Pailalim'' | Daniel Palacio (direktor); [[Joem Bascon]], Mara Lopez |- style="background:#fffde9;" | ''Persons of Interest'' | Ralston Jover (direktor); [[Allen Dizon]], Liza Lorena |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff"| 10 | ''Last Fool Show'' | [[Star Cinema]], N<sup>2</sup> Productions, Emba Productions | Eduardo Roy Jr. (direktor); [[JM de Guzman]], [[Arci Muñoz]] | <ref>{{cite web |last1=Hallare |first1=Katrina |title=WATCH: Arci Muñoz, JM de Guzman's doomed romance inspires film-within-a-film in 'Last Fool Show' |url=https://entertainment.inquirer.net/323605/p2fb-watch-arci-munoz-jm-de-guzmans-doomed-romance-inspires-film-within-a-film-in-last-fool-show |website=Inquirer.net |date=27 Marso 2019 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | ''Stranded'' | [[Regal Entertainment]] | Ice Idanan (direktor); [[Jessy Mendiola]], [[Arjo Atayde]] | <ref>{{cite web |last1=Atilano |first1=Joseph R. |title=Arjo Atayde, Jessy Mendiola topbill Regal Entertainment's 'Stranded' |url=https://entertainment.inquirer.net/323852/arjo-atayde-jessy-mendiola-topbill-regal-entertainments-stranded |website=Inquirer.net |date=29 Marso 2019 | access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff"| 26 | ''12 Days to Destiny'' | Blade Entertainment, Witty Jack Media | CJ Santos (direktor); Mary Joy Apostol, Akihiro Blanco | <ref>{{cite web |url=https://www.manilatimes.net/2019/09/10/weekly/fast-times/blade-movie-goes-viral-worldwide/ |title=Blade movie goes viral Worldwide |publisher=Manila Times |language=en |access-date=2022-06-06 |archive-date=2020-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129034836/https://www.manilatimes.net/2019/09/10/weekly/fast-times/blade-movie-goes-viral-worldwide/ |url-status=dead }}</ref> |- ! rowspan="10" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | M<br>A<br>Y<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1% " | 1 | ''Maledicto'' | Fox Networks Group Philippines | style="text-align:left;" | Mark Miley (direktor); [[Tom Rodriguez]], [[Jasmine Curtis-Smith]], [[Miles Ocampo]], Inah de Belen, [[Eric Quizon]], [[Martin Escudero]] | |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba"| 8 | ''S.O.N.S. (Sons of Nanay Sabel)'' | [[Viva Films]] | style="text-align:left;" | Dado C. Lumibao (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Ex Battalion]] | |- | ''Tayo sa Huling Buwan ng Taon'' | TBA Studios | Nestor Abrogena Jr. (direktor); Nicco Manalo, Emmanuelle Vera, Anna Luna, Alex Medina | |- | ''Man & Wife'' | Cineko Productions, Cinescreen | Laurice Guillen (direktor); [[Gabby Concepcion|Gabby Conception]], [[Jodi Sta. Maria|Jodie Sta. Maria]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"| 15 | ''Between Maybes'' | Black Sheep Productions | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Gerald Anderson]], [[Julia Barretto]] | <ref>{{cite web |title='Between Maybes' starring Julia Barretto, Gerald Anderson sets May release |date=11 Abril 2019 |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/04/11/19/between-maybes-starring-julia-barretto-gerald-anderson-sets-may-release |publisher=ABS-CBN News |access-date=14 Abril 2019|language=en}}</ref> |- | ''Kuwaresma'' | Realty Entertainment, Globe Studios | Erik Matti (direktor); [[Sharon Cuneta]], [[John Arcilla]], Kent Gonzales | |- | style="text-align:center; background:#ffffba"| 22 | ''The Last Interview: The Mayor Antonio Halili Story'' | GreatCzar Media Production | Caesar Soriano (direktor); [[John Estrada]], [[Ara Mina]], [[Yayo Aguila]], [[Martin Escudero]] | <ref>{{cite web |title='The Last Interview' pays tribute to Mayor Antonio Halili |date=20 Marso 2019 |url=https://www.manilatimes.net/the-last-interview-pays-tribute-to-mayor-antonio-halili/528095/ |access-date=21 Mayo 2019 |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba"| 29 | ''[[Quezon's Game]]'' | Kinetek, [[Star Cinema]] | Matthew Rosen (direktor); [[Raymond Bagatsing]], [[Rachel Alejandro]] | |- | ''Finding You'' | [[Regal Entertainment]] | Easy Ferrer (direktor); [[Jerome Ponce]], Barbie Imperial, [[Jane Oineza]] | |- | ''Banal'' | [[APT Entertainment]] | J.A Tadena (direktor); [[Andrea Brillantes]], [[Bianca Umali]], [[Miguel Tanfelix]] | |- ! rowspan="7" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | H<br>U<br>N<br>Y<br />O | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 5 | ''Sunshine Family'' | Spring Films, Film Line | Kim Tai-Sik (direktor); [[Nonie Buencamino]], Shamaine Buencamino, [[Sue Ramirez]], [[Marco Masa]] | |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba"| 8 | ''OFW: The Movie'' | Active Media Production | Neal Tan (direktor); [[Rafael Rosell]], [[Dianne Medina]], [[Kakai Bautista]], [[Christian Vasquez]], [[Sylvia Sanchez]] | <ref>{{cite web |title='OFW movie' veers away from sad tales, focuses on success |date=17 Abril 2019 |url=https://www.manilatimes.net/new-ofw-movie-veers-away-from-sad-tales-focuses-on-success/541498/ |access-date=15 Mayo 2019 |language=en |archive-date=14 Mayo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514184139/https://www.manilatimes.net/new-ofw-movie-veers-away-from-sad-tales-focuses-on-success/541498/ |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba"| 12 | ''Clarita'' | Black Sheep Productions | style="text-align:left;" | Derick Cabrido (direktor); [[Jodi Sta. Maria|Jodi Sta Maria]], [[Arron Villaflor]] | <ref>{{cite web |last1=Rodriguez |first1=Mia |title=We Need to Talk About the Clarita Trailer |url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/77943/3-scary-things-from-clarita-trailer-a4362-20190521 |website=Spot.ph |date=21 Mayo 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://starcinema.abs-cbn.com/2019/6/28/news/clarita-kumita-na-ng-higit-p70m-50443|title='Clarita,' kumita na ng higit P70M!|first=Star Cinema|last=News|access-date=28 Hunyo 2019}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba"| 19 |''Feelenial: Feeling Millennial'' | Cignal Entertainment, DSL Productions | Richie Del Carmen (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Bayani Agbayani]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba"| 26 | ''Because I Love You'' | [[Regal Entertainment]] | Joel Lamangan (direktor); [[David Licauco]], [[Shaira Diaz]], Michelle Dee | |- | ''Kontradiksyon'' | BellFilms | Njel De Mesa (direktor); [[Jake Cuenca]], [[Kris Bernal]], [[Katrina Halili]], Arnold Reyes | <ref>{{cite web |title=Jake Cuenca, Kris Bernal, and Katrina Halili Star in an Action-Drama Film About War on Drugs |date=18 Hunyo 2019 |url=https://www.wheninmanila.com/jake-cuenca-kris-bernal-and-katrina-halili-star-in-an-action-drama-film-about-war-on-drugs/ |access-date=26 Hunyo 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba"| 29 |''MOMOL Nights'' |[[iWant]] Originals |Benedict Mique (direktor); Kit Thompson, Kim Molina | |- ! rowspan="4" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | H<br>U<br>L<br>Y<br />O | style="text-align:center; background:#bae1ff;" | 14 | ''Misterio de la Noche'' | Throne Room Productions | [[Adolfo Alix Jr.]] (direktor); [[Solenn Heussaff]], [[Benjamin Alves]], [[Gina Alajar]] | |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 17 |''My Letters to Happy'' | I Am Who I Am Foundation | Pertee Briñas (direktor); [[Glaiza de Castro]], [[TJ Trinidad]] | |- | style="text-align:center; background:#bae1ff;" | 24 | ''Family History'' | [[GMA Pictures]], Mic Test Entertainment | [[Michael V.]] (direktor); [[Michael V.]], [[Dawn Zulueta]] | <ref>{{cite news |last1=Wang |first1=Nickey |title=Michael V makes 'Family History' |url=http://manilastandard.net/showbitz/columns0/very-wang/291158/michael-v-makes-family-history-.html |website=Manila Standard |date=28 Marso 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center; background:#bae1ff;" | 31 | ''[[Hello, Love, Goodbye]]'' | [[Star Cinema]] | Cathy Garcia-Molina (direktor); [[Kathryn Bernardo]], [[Alden Richards]] | <ref>{{cite web |last1=Ramos |first1=Christina Marie |title=Kathryn Bernardo, Alden Richards to star in Cathy Garcia-Molina film |url=https://entertainment.inquirer.net/321492/kathryn-bernardo-alden-richards-to-star-in-cathy-garcia-molina-film |website=Inquirer.net |date=12 Marso 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- ! rowspan="17" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | A<br>G<br>O<br>S<br>T<br>O | rowspan="10" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 2 | style="background:#ffecd6;" | ''ANi (The Harvest)'' | rowspan="10" style="background:#ffecd6;" |Cinemalaya Foundation | style="background:#ffecd6;" | Kim Zuñiga and Sandro Del Rosario (mga direktor); [[Ricky Davao]], Zyren dela Cruz, Miguel Valdes | style="background:#ffecd6;" rowspan="10" |<ref>{{Cite web|url=https://unreel.ph/news/cinemalaya-2019-entries/|title=FULL LIST: Full-length feature Cinemalaya 2019 entries|date=2018-08-12|website=Unreel.ph|language=en|access-date=12 Pebrero 2019|archive-date=2019-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212131217/https://unreel.ph/news/cinemalaya-2019-entries/|url-status=dead}}</ref> |- style="background:#ffecd6;" | ''Belle Douleur (A Beautiful Pain)'' | Atty. Joji V. Alonso (direktor); [[Mylene Dizon]], [[Kit Thompson]] |- style="background:#ffecd6;" | ''Children Of The River (Annak Ti Karayan)'' | Maricel Cariaga (direktor); Noel Comia Jr., Ricky Oriarte, Dave Justin Francis, Junyka Santarin |- style="background:#ffecd6;" | ''Edward'' | Thop Nazareno (direktor); Louise Abuel, Dido dela Paz, Elijah Canlas, [[Manuel Chua]], [[Ella Cruz]] |- style="background:#ffecd6;" | ''F#*@BOIS'' | Eduardo Roy (direktor); Royce Cabrera, Kokoy de Santos, [[Ricky Davao]] |- style="background:#ffecd6;" | ''Iska'' | Theodore Boborol (direktor); Ruby Ruiz, Soliman Cruz |- style="background:#ffecd6;" | ''John Denver Trending'' | Arden Rod Condez (direktor); Jansen Magpusao, Meryll Soriano, Glenn Mas, Sammy Rubido |- style="background:#ffecd6;" | ''Malamaya (The Color of Ash)'' | Danica Sta Lucia and Leilani Chavez (mga direktor); [[Sunshine Cruz]], [[Enzo Pineda]], [[Raymond Bagatsing]], Bernadette Allyson |- style="background:#ffecd6;" | ''Pandanggo sa Hukay'' | Sheryl Rose M. Andes (direktor); [[Iza Calzado]] |- style="background:#ffecd6;" | ''Tabon'' | [[Xian Lim]] (direktor); Christopher Roxas, Ynna Asistio, Dexter Doria, Bapbap Reyes |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba"| 7 | ''Indak'' | [[Viva Films]] | Paul Alexei Basinillo (direktor); [[Sam Concepcion]], [[Nadine Lustre]] | <ref>{{cite web |title=Nadine Lustre, Sam Concepcion to star in dance film 'Indak' |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/217370-nadine-lustre-sam-concepcion-indak-movie |website=Rappler |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba"| 14 | ''And Ai, Thank You'' | Reality Entertainment, Horseshoe Studios | Joven Tan (direktor); [[Ai-Ai delas Alas]], [[Dennis Padilla]], [[Rufa Mae Quinto]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"| 21 | ''Just a Stranger'' | [[Viva Films]] | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Anne Curtis]], [[Marco Gumabao]] | <ref>{{cite web |last1=San Miguel |first1=Lucy |title=Anne Curtis Will Star As 'Mae' In Upcoming Film 'Just A Stranger' |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/anne-curtis-as-mae-in-upcoming-film-just-a-stranger-a3482-20190107 |website=Cosmo.ph |date=7 Enero 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | ''Mina-Anud'' | [[Regal Entertainment]], Epic Media | Kerwin Go (direktor); [[Dennis Trillo]], [[Jerald Napoles]], Dionne Monsanto, [[Matteo Guidicelli]] | <ref>{{cite web |last1=Ruiz |first1=Marah |title=WATCH: Dennis Trillo and Jerald Napoles play bumbling drug dealers in comedy 'Mina-Anud' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/47242/watch-dennis-trillo-and-jerald-napoles-play-bumbling-drug-dealers-in-comedy-mina-anud/story |website=GMANetwork.com |date=7 Enero 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba"| 23 | ''Sarah Geronimo: This 15 Me'' | [[Netflix]] | Paul Basinillo (direktor); [[Sarah Geronimo]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba"| 28 | ''Abandoned'' | [[iWant]] Originals | Kip Oebanda (direktor); Beauty Gonzales, [[Seth Fedelin]] | <ref>{{cite web |title=WATCH: Ghosts capture Beauty Gonzalez in 'Abandoned' trailer |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/08/23/19/watch-ghosts-capture-beauty-gonzalez-in-abandoned-trailer |website=ABS-CBN News |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | ''The Ghosting'' | Reality Entertainment | Joey de Guzman (direktor); [[Andrea Brillantes]], [[Khalil Ramos]] | |- ! rowspan="15" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" | S<br>E<br>T<br>Y<br>E<br>M<br>B<br>R<br>E | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 4 | ''Sanggano, Sanggago't Sanggwapo'' | [[Viva Films]] | [[Al Tantay]] (direktor); [[Andrew E.]], [[Dennis Padilla]], [[Janno Gibbs]], [[Eddie Garcia]] | |- style="background:#d8f2de; | rowspan="11" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 13 | ''Lola Igna'' | Found Films, EMBA Production | Eduardo Roy Jr (direktor); [[Yves Flores]], Meryll Soriano, [[Maria Isabel Lopez]], Angie Ferro | |- style="background:#d8f2de" | ''Circa'' | Noble Wolf, ABAJ Film Productions, Swift Productions, RSVP | [[Adolfo Alix Jr.|Adolf Alix]] (direktor); [[Anita Linda]], [[Gina Alajar]], [[Laurice Guillen]], [[Jacklyn Jose]], [[Elizabeth Oropesa]], [[Ricky Davao]], [[Enchong Dee]], [[Eddie Garcia]] |<ref name="PPP2019">{{cite web|url=https://www.pep.ph/guide/movies/144241/pista-ng-pelikulang-pilipino-2019-official-entries-revealed|title=Pista ng Pelikulang Pilipino 2019 official entries revealed|last1=Franco|first1=Bernie V.|date=11 Hulyo 2019|website=Philippine Entertainment Portal|language=en|access-date=6 Hunyo 2022|archive-date=11 Hulyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711153243/https://www.pep.ph/guide/movies/144241/pista-ng-pelikulang-pilipino-2019-official-entries-revealed|url-status=dead}}</ref> |- style="background:#d8f2de" |''Pagbalik'' |Nuances Entertainment Productions, PRO. PRO |Hubert Tibi and Maria S. Ranillo (mga direktor); [[Gloria Sevilla]], [[Suzette Ranillo]], Vince Ranillo, Alora Sasam | |- style="background:#d8f2de" | ''LSS (Last Song Syndrome)'' | Globe Studios, Dokimos Media Studios, Ben&Ben | Jade Castro (direktor); [[Gabbi Garcia]], [[Khalil Ramos]], [[Tuesday Vargas]], Ben&Ben | <ref>{{cite web |last1=Chua |first1=Zsarlene B. |title=First 3 PPP festival films identified |url=https://www.bworldonline.com/first-3-ppp-festival-films-identified/ |website=Business World |date=2 Abril 2019 |access-date=16 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- style="background:#d8f2de | ''[[The Panti Sisters]]'' |Black Sheep Productions, The IdealFirst Company Incorporated, Quantum Films, ALV Films | Jun Robles Lana (direktor); [[Paolo Ballesteros]], [[Christian Bables]], [[Martin del Rosario]] | <ref name="PPP2019" /> |- style="background:#d8f2de | ''Cuddle Weather'' | [[Regal Entertainment]], Project 8 corner San Joaquin Projects | Rod Marmol (direktor); [[Sue Ramirez]], [[RK Bagatsing]] | <ref name="PPP2019" /> |- style="background:#d8f2de | ''G!'' | Cineko Productions | Dondon Santos (direktor); Kira Balinger, [[McCoy de Leon]], [[Jameson Blake]], Paulo Angeles, Mark Oblea | <ref name="PPP2019" /> |- style="background:#d8f2de | ''I'm Ellenya L.'' | Spring Films, N<sup>2</sup> Productions, Cobalt Entertainment | Boy 2 Quizon (direktor); [[Maris Racal]], Iñigo Pascual | <ref>{{cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/276326/inigo-pascual-maris-racal-star-im-ellenya-l|title=Inigo Pascual, Maris Racal star in 'I'm Ellenya L.'|last1=Abanilla|first1=Clarizel G.|date=26 Mayo 2018|website=Inquirer.net|access-date=11 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref name="PPP2019" /> |- style="background:#d8f2de | <ref name="PPP2019" /> |''Watch Me Kill'' | CineBandits Entertainment, Greenlight, [[Viva Films]] | Tyrone Acierto (direktor); [[Jean Garcia]], [[Jay Manalo]] | <ref name="PPP2019" /> |- style="background:#d8f2de | ''Open'' | Black Sheep Productions, T-Rex Entertainment | Andoy Ranay (direktor); [[Arci Muñoz]], [[JC Santos]] | <ref name="PPP2019"/><ref>{{cite web |last1=Bayle |first1=Alfred |title=Arci Muñoz teams up with JC Santos for new film |url=https://entertainment.inquirer.net/294047/arci-munoz-teams-jc-santos-new-film |website=Inquirer.net |date=18 Setyembre 2018 |access-date=11 Hulyo 2019|language=en}}</ref> |- | ''Mga Mata sa Dilim'' | [[iWant]] originals | Enzo Williams (direktor); [[Derek Ramsay]], [[Jessy Mendiola]], Joko Diaz | <ref>{{cite web |last1=Abanilla |first1=Clarizel |title=Derek Ramsay, Jessy Mendiola, and Joko Diaz to star in 'Mga Mata sa Dilim' |url=https://entertainment.inquirer.net/279710/derek-ramsay-jessy-mendiola-joko-diaz-star-mga-mata-sa-dilim |website=Inquirer.net | date=19 Hulyo 2019 |access-date=16 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 20 |''Marineros: Men in the Middle of the Sea'' |Golden Tiger Films, Premier Dreams Production |Anthony Hernandez (direktor); [[Michael de Mesa|Michael de Masa]], Paul Hernandez, Claire Ruiz, Jon Lucas, [[Valerie Concepcion]], [[Jef Gaitan]], [[Ahron Villena]] | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 25 | ''Jowable'' | [[Viva Films]], VinCentiments |Darryl Yap (direktor); Kim Molina, [[Cai Cortez]], Chad Kinis, [[Kakai Bautista]], [[Jerald Napoles]] | <ref>{{cite web |last1=Rosales |first1=Clara |title=Singles, This Trailer Talks of Your Woes in an Endearingly Funny Way |url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/79045/jowable-trailer-a4373-20190906 |website=Spot.ph |date=6 Setyembre 2019 |access-date=16 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | ''Kiko En Lala'' | Backyard Productions, [[GMA Pictures]] | [[Adolf Alix|Adolf Alix, Jr.]] (direktor); Super Tekla, [[Kim Domingo]], [[Derrick Monasterio]], Divine Tetay, [[Donita Nose]], [[Kiray Celis]], Jo Berry | |- ! rowspan="7" style="text-align:center; background:#6698c6; width:1%" | O<br>K<br>T<br>U<br>B<br>R<br>E | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 2 | ''Ang Henerasyong Sumuko Sa Love'' | [[Regal Entertainment]] | Jason Paul Laxamana (direktor); [[Jerome Ponce]], [[Jane Oineza]], [[Albie Casiño]], [[Myrtle Sarrosa]], [[Tony Labrusca]] | <ref>{{cite web |last1=Rosales |first1=Clara |title=This Film About Adulthood Will Make You Question Where You Are Now |url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/78985/ang-henerasyong-sumuko-sa-love-trailer-a4373-20190902 |website=Spot.ph | date=3 Setyembre 2019 | access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 9 | ''Black Lipstick'' | Obra Cinema Film Productions | Julius Ruslin Alfonso (direktor); [[Kyline Alcantara]] | <ref>{{cite web |last1=Policarpio |first1=Allan |title=Kyline Alcantara gets her big break in 'Black Lipstick' |url=https://entertainment.inquirer.net/346649/kyline-alcantara-gets-her-big-break-in-black-lipstick |website=Inquirer.net |access-date=Oktubre 2, 2019 |date=Setyembre 28, 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 16 | ''Isa Pa with Feelings'' | Black Sheep Productions, [[APT Entertainment]] | Prime Cruz (direktor); [[Carlo Aquino]], [[Maine Mendoza]] | <ref>{{cite web |last1=Olarte |first1=Steph Esguerra |title=WATCH: The Official Trailer Of 'Isa Pa, With Feelings' |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/official-trailer-isa-pa-with-feelings-maine-mendoza-carlo-aquino-a1031-20190928 |website=Cosmo.ph |access-date=Oktubre 2, 2019 |date=Setyembre 28, 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 23 | ''Unforgettable'' | [[Viva Films]], TheIdeaFirst Company | [[Jun Lana]] and Perci Intalan (mga direktor); [[Sarah Geronimo]] | <ref>{{cite web |title=WATCH: Sarah Geronimo brings 'Happy' the dog home in 'Unforgettable' teaser |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/239034-sarah-geronimo-unforgettable-teaser-trailer |website=Rappler.com |date=1 Setyembre 2019 |access-date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 25 |''You Have Arrived'' |[[iWant]] originals |Shugo Praico (direktor); [[Elisse Joson]], Barbie Imperial, Arielle Roces | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#bae1ff; width:1%" | 30 | ''Hellcome Home'' | [[Star Cinema]] | Bobby Bonifacio Jr. (direktor); [[Dennis Trillo]], Alyssa Muhlach, Beauty Gonzalez, [[Raymond Bagatsing]] | |- |''Santigwar'' |Reality Entertainment, Horseshoe Studios |Joven Tan (direktor); [[Alexa Ilacad]], [[Marlo Mortel]], Marco Gallo | |- ! rowspan="20" style="text-align:center; background:#d0d069; width:1%" | N<br>O<br>B<br>Y<br>E<br>M<br>B<br>R<br />E | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 6 | ''Cara X Jagger'' | [[APT Entertainment]] | Ice Idanan (direktor); [[Ruru Madrid]], [[Jasmine Curtis-Smith]] | |- | ''Nuuk'' | Mavx Productions, [[Viva Films]], OctoArts Films | Veronica Velasco (direktor); [[Aga Muhlach]], [[Alice Dixson]] | |- | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 8 |''Barbara Reimagined'' |[[iWant]] originals |Chris Ad. Castillo and Benedict Mique (direktor); [[J. C. de Vera|JC de Vera]], [[Nathalie Hart]], Mariel de Leon | |- | style="background:#cef8ff;" | ''Sila-Sila'' | rowspan="8" style="background:#cef8ff;" | Cinema One | style="background:#cef8ff;" | Gian Carlo Abraham (direktor); Gio Gahol, Topher Fabregas | style="background:#cef8ff;" | <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2019/3/13/list-cinema-one-originals-2019-entries?lang=en|title=LIST: Cinema One Originals 2019 finalists|date=Marso 13, 2019|work=ABS-CBN Corporate|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/22/19/list-8-official-entries-for-2019-cinema-one-originals|title=LIST: 8 official entries for 2019 Cinema One Originals|date=Oktubre 22, 2019|work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> |- style="background:#cef8ff;" | ''O'' | Kevin Dayrit (direktor); Anna Luna, Jasmine Curtis, Lauren Young, Sarah Carlos | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 9 | ''Tia Madre'' | Eve Baswel (direktor); Jana Agoncillo, [[Cherie Gil]] | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | ''Tayo Muna Habang Hindi Pa Tayo'' | Denise O’Hara (direktor); [[JC Santos]], [[Jane Oineza]] | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | ''Utopia'' | Dustin Celestino (manunulat - direktor); [[Joem Bascon]], [[Enzo Pineda]], [[Arron Villaflor]], Karen Toyoshima | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | rowspan="3" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 10 | ''Metamorphosis'' | J.E. Tiglao (direktor); Gold Aceron, Ivan Padilla, Iana Bernardez, [[Yayo Aguila]], [[Ricky Davao]] | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | ''Lucid'' | Natts Jadaone, Victor Villanueva and Dan Villegas (mga direktor); [[Alessandra De Rossi]], [[JM De Guzman]] | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- style="background:#cef8ff;" | ''Yours Truly, Shirley'' | Nigel Santos (direktor); Rayt Carreon, [[Dennis Padilla]], [[Regine Velasquez]] | <ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" |13 |''The Annulment'' |[[Regal Entertainment]] |[[Mac Alejandre]] (direktor); [[Lovi Poe]], [[Joem Bascon]] | |- |''Two Love You'' |OgieD Productions Inc., Lonewolf Films, [[Viva Films]], CMB Film Services |Benedict Mique (direktor); Yen Santos, Lassy Marquez, MC Muah | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" |20 |''Adan'' |[[Viva Films]], Alliud Entertainment |Roman Perez, Jr. (direktor); Cindy Miranda, Rhen Escaño | |- |''Damaso'' |Reality Entertainment, Regis Film |Joven Tan (direktor); [[Aiko Melendez]], [[Nyoy Volante]], [[Marlo Mortel]] | |- | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 23 |''Silly Red Shoes'' |[[iWant]] originals |James Mayo (direktor); [[Francine Diaz]], [[Kyle Echarri]] | |- | rowspan="4" style="text-align:center; background:#ffffba; width:1%" | 27 | ''The Heiress'' | [[Regal Entertainment]] | Frasco Mortiz (direktor); [[Maricel Soriano]], [[Sunshine Cruz]], [[Janella Salvador]] | |- | ''Unbreakable'' | [[Star Cinema]] | Mae Cruz-Alviar (direktor); [[Bea Alonzo]], [[Richard Gutierrez]], [[Angelica Panganiban]] | |- |''Wild Little Love'' | [[iWant]] originals | Benedict Mique (direktor); [[Andrea Brillantes]], [[Seth Fedelin]] | |- | ''King of Reality Shows'' | [[Solar Entertainment Corporation|Solar Pictures]] | Ariel Villasanta (direktor); Maverick Relova, Ariel Villasanta | |- ! rowspan="14" style="text-align:center; background:#c47a81; width:1%" |D<br>I<br>S<br>Y<br>E<br>M<br>B<br>R<br />E | rowspan="1" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 1 |''Dead Kids'' |[[Netflix]], Globe Studios, Pelikula Red |Mikhail Red (direktor); [[Sue Ramirez]], [[Khalil Ramos]], Markus Paterson | |- | rowspan="2" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 4 |''Mañanita'' |[[Viva Films]], Ten17P |Paul Soriano (direktor); [[Bela Padilla]] | |- |''Love is Love'' |[[Solar Entertainment Corporation|Solar Pictures]] |GB Sampedro (direktor); [[JC de Vera]], [[Roxanne Barcelo]], [[Raymond Bagatsing]], [[Jay Manalo]], [[Rufa Mae Quinto]] | |- | style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 11 |''My Bakit List'' |[[Viva Films]], BluArt Productions |Bona Fajardo (direktor); [[Louise delos Reyes]], Ivan Padilla, Prince Stefan | |- | rowspan="8" style="text-align:center; background:#ffb3ba; width:1%" | 25 | style="background:#f7ebdd " |''Sunod'' | style="background:#f7ebdd " |Ten17P, Globe Studios | style="background:#f7ebdd " | Carlo Ledesma (direktor); [[Carmina Villaroel]], [[Mylene Dizon]], [[Susan Africa]], Kate Alejandrino | style="background:#f7ebdd " |<ref>{{cite web |last1=Hallare |first1=Katrina |title='Sunod' replaces Kris Aquino's '(K)ampon' as MMFF entry |url=https://entertainment.inquirer.net/344152/sunod-replaces-kris-aquinos-kampon-as-mmff-entry |website=Inquirer.net | date=4 Setyembre 2019|language=en}}</ref> |-style="background:#f7ebdd |''[[Miracle in Cell No. 7 (pelikula ng 2019)|Miracle in Cell No.7]]'' |[[Viva Films]] | Nuel C. Naval (direktor); [[Aga Muhlach]], [[Bela Padilla]], [[Xia Vigor]] |<ref>{{cite web|url=https://www.pep.ph/guide/movies/144294/nadine-lustre-to-work-with-aga-muhlach-in-new-project|title=Nadine Lustre to work with Aga Muhlach in new project|last1=Anarcon|first1=James Patrick|date=3 Hulyo 2019|website=Philippine Entertainment Portal|access-date=11 Hulyo 2019|language=en|archive-date=11 Hulyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190711153813/https://www.pep.ph/guide/movies/144294/nadine-lustre-to-work-with-aga-muhlach-in-new-project|url-status=dead}}</ref><ref name="MMFF2019" /><ref>{{cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/339665/bela-padilla-to-replace-nadine-lustre-as-lead-in-miracle-in-cell-no-7-remake-mmff-spox|title=Bela Padilla to replace Nadine Lustre as lead in 'Miracle in Cell No. 7' remake — MMFF spox|last1=Galvez|first1=Daphne|date=25 Hulyo 2019|website=Inquirer.net|language=en}}</ref> |-style="background:#f7ebdd |''[[Mission Unstapabol: The Don Identity]]'' | [[APT Entertainment]], M - Zet Productions | Linnet Zurbano (direktor); [[Vic Sotto]], [[Maine Mendoza]], [[Pokwang]], [[Jake Cuenca]] | <ref name="MMFF2019"/> |-style="background:#f7ebdd |''[[The Mall, The Merrier]]'' | [[Star Cinema]], [[Viva Films]] | Barry Gonzales (direktor); [[Vice Ganda]], [[Anne Curtis]] | <ref>{{cite web |last1=Llanera |first1=Melba R. |title=Anne Curtis confirms MMFF 2019 movie with Vice Ganda |url=https://www.pep.ph/guide/movies/143054/anne-curtis-confirms-mmff-2019-movie-with-vice-ganda |website=Philippine Entertainment Portal |date=4 Mayo 2019 |access-date=11 Hulyo 2019 |language=en |archive-date=11 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711153815/https://www.pep.ph/guide/movies/143054/anne-curtis-confirms-mmff-2019-movie-with-vice-ganda |url-status=dead }}</ref><ref name="MMFF2019">{{cite web |last1=Dimaculangan |first1=Jocelyn |title=The first four MMFF 2019 entries are... |url=https://www.pep.ph/guide/movies/144486/the-first-four-mmff-2019-entries-are |website=Philippine Entertainment Portal |access-date=11 Hulyo 2019 |language=en |archive-date=10 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710134308/https://www.pep.ph/guide/movies/144486/the-first-four-mmff-2019-entries-are |url-status=dead }}</ref> |-style="background:#f7ebdd |''[[Mindanao (pelikula)|Mindanao]]'' | Center Stage Productions | Brillante Mendoza (direktor); [[Judy Ann Santos]], [[Allen Dizon]] | <ref name="MMFF 2019 Batch 2">{{cite web |last1=Siazon |first1=Rachelle |title=MMFF 2019 Final Four revealed; which movies didn't make it? |url=https://www.pep.ph/guide/movies/146861/mmff-2019-final-four-revealed-which-movies-didn-t-make-it-a716-20191016? |website=Philippine Entertainment Portal |date=Oktubre 16, 2019|language=en}}</ref> |-style="background:#f7ebdd |''[[3pol Trobol: Huli Ka Balbon!|3pol Trobol: Huli Ka Balbon]]'' | CCM Productions | Rodel Nacianceno (direktor); [[Coco Martin]], [[Jennylyn Mercado]], [[Ai-Ai delas Alas]] | <ref name="MMFF 2019 Batch 2"/> |-style="background:#f7ebdd |''[[Culion (pelikula)|Culion]]'' | iOptions Ventures Corp. | Alvin Yapan (direktor); [[Iza Calzado]], [[Jasmine Curtis-Smith]], Meryll Soriano | <ref name="MMFF 2019 Batch 2"/> |-style="background:#f7ebdd |''[[Write About Love]]'' | TBA Studios | Crisanto B. Aquino (direktor); [[Miles Ocampo]], [[Rocco Nacino]], [[Yeng Constantino]], [[Joem Bascon]] | <ref name="MMFF 2019 Batch 2"/> |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== *[https://www.imdb.com/Sections/Countries/Philippines/ Pelikulang Pilipino] sa Internet Movie Database [[Kategorya:Talaan ng mga pelikulang Pilipino]] 2dr7rwnr8ukxo38lugt1itlb2fhtjyi Miss USA 2022 0 315332 2205466 2196001 2026-04-30T12:23:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205466 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name = Miss USA 2022 | date = October 3, 2022 | presenters = | entertainment = | venue = Grand Sierra Resort, Reno, [[Nevada]] | broadcaster = {{Hlist|FYI|Hulu}} | entrants = 51 | placements = | debuts = | withdrawals = | returns = | winner = R'Bonney Gabriel | represented = {{flag|Texas}} | congeniality = | best national costume = | best state costume = | photogenic = | before = 2021 | next = 2023 }}Ang '''Miss USA 2022''' ay ang ika-71 na edisyon ng [[Miss USA]] pageant. Si Elle Smith ng [[Kentucky]] ang magpuputong sa kanyang kahalili sa pagtatapos ng kaganapan. Ang mananalo ay ang magiging kinatawan ng [[Estados Unidos]] sa [[Miss Universe 2022]]. ==Resulta== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss USA 2022''' | *'''''{{flagicon|Texas}} [[Texas]]''''' – '''''[[R'Bonney Gabriel]]''''' |- |1st Runner-up | *{{flagicon|North Carolina}} [[Hilagang Carolina|'''Hilagang Carolina''']] – '''Morgan Romano''' ∞ |- |2nd Runner-up | *{{flagicon|Nebraska}} [[Nebraska]] – Natalie Pieper |- |3rd Runner-up | *{{flagicon|Ohio}} [[Ohio]] – Sir'Quora Carroll |- |4th Runner-up | *{{flagicon|Illinois}} [[Illinois]] – Angel Reyes |- |Top 12 | *{{flagicon|Connecticut}} [[Connecticut]] – Cynthia Dias § *{{flagicon|Kansas}} [[Kansas]] – Elyse Noe *{{flagicon|Minnesota}} [[Minnesota]] – Madeline Helget *{{flagicon|New Hampshire}} [[New Hampshire]] – Camila Sacco *{{flagicon|New Mexico}} [[New Mexico]] – Suzanne Perez *{{flagicon|Tennessee}} [[Tennessee]] – Emily Suttle *{{flagicon|Vermont}} [[Vermont]] – Kelsey Golonka |- |Top 16 | *{{flagicon|California}} [[California]] – Tiffany Johnson *{{flagicon|District of Columbia}} [[Washington, D.C.|Distrito ng Columbia]] – Faith Porter *{{flagicon|Missouri}} [[Missouri]] – Mikala McGhee *{{flagicon|West Virginia}} [[West Virginia|Kanlurang Virginia]] – Krystian Leonard |} <small>§ - Ibinoto ng publiko para mapabilang sa Top 16.<br>'''∞''' - Nanalo si Gabriel bilang Miss Universe 2022. Dahil sa protocol, nagbitiw siya sa kaniyang titulo bilang Miss USA 2022, at ang kaniyang 1st Runner-up na si Morgan Romano ang pumalit bilang Miss USA.</small> ==Kasaysayan== Nitong ika-15 ng Hulyo, Inanunsyo na ang Miss USA 2022 ay gaganapin sa Grand Sierra Resort sa [[Reno, Nevada]] sa Ika-3 ng Oktubre. Ito rin ang magiging venue ng Miss USA sa taong 2023 at 2024.<ref>{{Cite web|url=https://www.rgj.com/story/news/money/business/2022/07/14/reno-secures-3-year-miss-usa-miss-teen-usa-deal-2022-2024/10065426002/|title=Reno secures 3-year Miss USA and Miss Teen USA deal|website=Reno Gazette Journal|language=en|date=|access-date=21 Hulyo 2022}}</ref> Kinumpirma ito ni Crystle Stewart, national director ng Miss USA, na ang lokasyon ay pinili para parangalan si Cheslie Kryst, na kinoronahang Miss USA 2019 sa parehong lugar at nagpakamatay noong Enero 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/miss-usa-2022-pageant-venue-cheslie-kryst-2022-7|title=The Miss USA 2022 competition will be held in the same venue where Cheslie Kryst was crowned to honor the late pageant queen|website=Insider|language=en|date=15 Hulyo 2022|access-date=16 Hulyo 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eonline.com/news/1338158/how-the-miss-usa-2022-pageant-will-honor-cheslie-kryst-after-her-death|title=How the Miss USA 2022 Pageant Will Honor Cheslie Kryst After Her Death|website=E! Online|language=en|date=16 Hulyo 2022|access-date=16 Hulyo 2022}}</ref> ==Mga Kalahok== Lahat ng 51 State Titleholder ay nakoronahan na.<ref>{{cite web|url=https://missusa.com/2022/07/15/july-15th-newsletter/|title=July 15 Newsletter|publisher=Miss USA Organization|accessdate=16 July 2022|archive-date=16 Hulyo 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716110427/https://missusa.com/2022/07/15/july-15th-newsletter/|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Estado ! Delegado ! Edad{{efn|Ages at the time of the pageant}} ! Bayan |- | {{flagicon|Alabama}} [[Alabama]] | Katelyn Vinson<ref>{{Cite web|last=Colurso|first=Mary|title=Miss Alabama USA 2022: Miss Dothan USA wins the crown|url=https://al.com/life/2022/01/miss-alabama-usa-2022-miss-dothan-wins-the-title.html|date=2022-01-15|website=AL|access-date=2022-07-18|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402211331/https://www.al.com/life/2022/01/miss-alabama-usa-2022-miss-dothan-wins-the-title.html|url-status=dead}}</ref> | 22 | [[Dothan, Alabama|Dothan]] |- | {{flagicon|Alaska}} [[Alaska]] | Courtney Schuman<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Courtney Schuman and Madison Hines is CROWNED Miss Alaska USA & Miss Alaska Teen USA 2022 |url=https://world360news.com/en/courtney-schuman-and-madison-hines-crowned-miss-alaska-usa-miss-alaska-teen-usa-2022 |date=2022-03-19 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020919/https://world360news.com/en/courtney-schuman-and-madison-hines-crowned-miss-alaska-usa-miss-alaska-teen-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 28 | [[Anchorage, Alaska|Anchorage]] |- | {{flagicon|Arizona}} [[Arizona]] | Isabel Ticlo<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=May 30, 2022 |title=Cassidy Jo Jacks crowns Isabel Ticlo Miss Arizona USA 2022 |url=https://world360news.com/en/cassidy-jo-jacks-crowns-isabel-ticlo-miss-arizona-usa-2022 |access-date=June 19, 2022 |website=World360News |archive-date=Hulyo 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707113720/https://world360news.com/en/cassidy-jo-jacks-crowns-isabel-ticlo-miss-arizona-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 28 | [[Phoenix, Arizona|Phoenix]] |- | {{flagicon|Arkansas}} [[Arkansas]] | Rylie Wagner<ref>{{cite web|url=https://www.5newsonline.com/article/entertainment/events/miss-arkansas-usa-winners-crowned-during-pageant-in-fort-smith/527-5342d0ed-fc6e-4e9a-84fc-3470e0d8206e|title=Miss Arkansas USA winners crowned during pageant in Fort Smith|publisher=[[KFSM-TV]]|last=Taylor|first=Ian|date=April 11, 2022|access-date=April 15, 2022}}</ref> | 22 | Ozark |- | {{flagicon|California}} [[California]] | Tiffany Johnson<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Sabrina Lewis Crowns Tiffany Johnson Miss California USA 2022 |url=https://world360news.com/en/sabrina-lewis-crowns-tiffany-johnson-miss-california-usa-2022 |date=2022-06-05 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220925153217/https://world360news.com/en/sabrina-lewis-crowns-tiffany-johnson-miss-california-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 26 | [[Lancaster, California|Lancaster]] |- | {{flagicon|Colorado}} [[Colorado]] | Alexis Glover | 23 | [[Colorado Springs, Colorado|Colorado Springs]] |- | {{flagicon|Connecticut}} [[Connecticut]] | Cynthia Dias<ref>{{cite web|url=https://www.rep-am.com/life-arts/2022/04/11/cynthia-dias-continues-wolcotts-winning-pageant-tradition/|title=Cynthia Dias continues Wolcott's winning pageant tradition|date=April 11, 2022|work=[[Republican-American]]|access-date=Hulyo 18, 2022|archive-date=Hulyo 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707030933/https://www.rep-am.com/life-arts/2022/04/11/cynthia-dias-continues-wolcotts-winning-pageant-tradition/|url-status=dead}}</ref> | 22 | Wolcott |- | {{flagicon|Delaware}} [[Delaware]] | Grace Lange<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Just CROWNED Grace Lange Miss Delaware USA and Ava MacMurray Miss Delaware Teen USA 2022 |url=https://world360news.com/index.php/en/just-crowned-grace-lange-miss-delaware-usa-and-ava-macmurray-miss-delaware-teen-usa-2022 |date=2022-04-11 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407020222/https://world360news.com/index.php/en/just-crowned-grace-lange-miss-delaware-usa-and-ava-macmurray-miss-delaware-teen-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 22 | Newark |- | {{flagicon|District of Columbia}} [[Washington, D.C.|Distrito ng Columbia]] | Faith Porter<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Sasha Perea Crowns Faith Porter Miss District of Columbia USA 2022 |url=https://world360news.com/en/sasha-perea-crowns-faith-porter-miss-district-columbia-usa-2022 |date=2022-06-05 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220611184605/https://world360news.com/en/sasha-perea-crowns-faith-porter-miss-district-columbia-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 23 | [[Washington, D.C.]] |- | {{flagicon|Florida}} [[Florida]] | Taylor Fulford<ref>{{cite web |url=https://www.wqcs.org/wqcs-news/2022-05-31/taylor-fulford-from-okeechobee-is-miss-florida-usa-2022 |title=Taylor Fulford from Okeechobee Is Miss Florida USA 2022 |author=<!--Not stated--> |date=2022-05-29 |website=WQCS88.9 FM |access-date=2022-06-06}}</ref> | 27 | Okeechobee |- | {{flag|Georgia (U.S. state)|name=Georgia}} | Holly Haynes<ref>{{cite web|url=https://www.northgwinnettvoice.com/north-gwinnett-high-school-graduate-wins-miss-georgia-usa/|title=North Gwinnett High School graduate wins Miss Georgia USA|work=North Gwinnett Voice|last=Fowler|first=Joy|date=February 26, 2022|access-date=February 27, 2022}}</ref> | 26 | Sugar hill |- | {{flagicon|Hawaii}} [[Hawaii]] | Kiana Yamat<ref>{{cite web|url=https://www.khon2.com/living-808/newly-crowned-miss-hawaii-usa-and-miss-hawaii-teen-usa-talk-plans-for-2022/|title=Newly Crowned Miss Hawaii USA and Miss Hawaii Teen USA Talk Plans For 2022|publisher=[[KHON-TV]]|date=February 21, 2022|access-date=April 8, 2022|archive-date=Septiyembre 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928130054/https://www.khon2.com/living-808/newly-crowned-miss-hawaii-usa-and-miss-hawaii-teen-usa-talk-plans-for-2022/|url-status=dead}}</ref> | 27 | [[Honolulu]] |- |{{flagicon|North Carolina}} [[Hilagang Carolina]] |Morgan Romano<ref>{{cite web |date=February 2, 2022 |title=Miss North Carolina discusses tragic death of Cheslie Kryst |url=https://www.fox46.com/queen-city-news-now/miss-north-carolina-discusses-tragic-death-of-cheslie-kryst/ |work=[[FOX 46]] |access-date=Hulyo 18, 2022 |archive-date=Marso 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328203206/https://www.fox46.com/queen-city-news-now/miss-north-carolina-discusses-tragic-death-of-cheslie-kryst/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Concord |- |{{flagicon|North Dakota}} [[Hilagang Dakota]] |SaNoah LaRocque<ref>{{Cite news |last=Woosley-Collins |first=Hannah |date=May 5, 2022 |title=SaNoah LaRocque crowned Miss North Dakota USA 2022 |publisher=[[KXMB-TV]] |url=https://www.kxnet.com/news/top-stories/sanoah-larocque-crowned-miss-north-dakota-usa-2022/ |access-date=May 6, 2022 |archive-date=Oktubre 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006072122/https://www.kxnet.com/news/top-stories/sanoah-larocque-crowned-miss-north-dakota-usa-2022/ |url-status=dead }}</ref> |25 |Belcourt |- | {{flagicon|Idaho}} [[Idaho]] | Jordana Dahmen<ref>{{cite web |url=https://983thesnake.com/new-miss-idaho-born-120-mi-from-twin-falls-worked-at-st-lukes/ |title=New Miss Idaho Born 120 Mi From Twin Falls; Worked At St. Luke's |last=Jannetta |first=Greg |date=2022-01-20 |website=98.3 The Snake |access-date=2022-06-06 }}</ref> | 27 | [[Boise, Idaho|Boise]] |- | {{flagicon|Illinois}} [[Illinois]] | Angel Reyes<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Sydni Dion crowns Angel Reyes Miss Illinois USA 2022 |url=https://world360news.com/en/sydni-dion-crowns-angel-reyes-miss-illinois-usa-2022 |date=2022-05-30 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707101458/https://world360news.com/en/sydni-dion-crowns-angel-reyes-miss-illinois-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 24 | [[Chicago]] |- | {{flagicon|Indiana}} [[Indiana]] | Samantha Toney<ref>{{cite web |url=https://www.wishtv.com/news/local-news/getting-to-know-samantha-toney-miss-indiana-usa/|title=Getting to know Samantha Toney, Miss Indiana USA|publisher=[[WISH-TV]]|last=Fowler|first=Ashley|date=April 15, 2022|access-date=April 20, 2022}}</ref> | 27 | Clarksville |- | {{flagicon|Iowa}} [[Iowa]] | Randi Estabrook<ref>{{Cite web |last=Hawk |first=Emily |title=Miss Oskaloosa named first runner up at Miss Iowa USA |url=https://www.oskaloosa.com/news/local_news/miss-oskaloosa-named-first-runner-up-at-miss-iowa-usa/article_9f9fa354-e04f-11ec-afb0-df8b7184f0bc.html |date=2022-05-30 |website=The Oskaloosa Herald |access-date=2022-06-06}}</ref> | 25 | [[Des Moines, Iowa|Des Moines]] |- |{{flagicon|West Virginia}} [[West Virginia|Kanlurang Virginia]] |Krystian Leonard<ref>{{Cite web |date=June 5, 2022 |title=Morgantown native wins Miss West Virginia USA 2022 title |url=https://www.mybuckhannon.com/morgantown-native-wins-miss-west-virginia-usa-2022-title/ |access-date=June 9, 2022 |website=Buckhannon News}}</ref> |25 |Morgantown |- | {{flagicon|Kansas}} [[Kansas]] | Elyse Noe<ref>{{Cite web |last=Walters |first=Elizabeth |title=The beauty of vulnerability: KU graduate crowned Miss Kansas USA 2022 |url=https://www.kansan.com/arts_and_culture/the-beauty-of-vulnerability-ku-graduate-crowned-miss-kansas-usa-2022/article_c2048cce-e2c6-11ec-898e-df8eafa415db.html |date=2022-06-05 |website=The University Daily Kansan |access-date=2022-06-06}}</ref> | 23 | Lawrence |- | {{flagicon|Kentucky}} [[Kentucky]] | Lizzy Neutz<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Miss Kentucky discusses personal finances at Assumption |url=https://therecordnewspaper.org/miss-kentucky-discusses-personal-finances-at-assumption/ |date=2022-04-27 |website=The Record Newspaper |access-date=2022-06-06}}</ref> | 23 | [[Louisville, Kentucky|Louisville]] |- | {{flagicon|Louisiana}} [[Louisiana]] | KT Scannell<ref>{{cite web|url=https://www.livingstonparishnews.com/breaking_news/city-council-recognizes-miss-louisiana-usa/article_28d7f418-af91-11ec-be89-fbf70975e740.html|title=City Council recognizes Miss Louisiana USA|work=Livingston Parish News|last=Gray|first=David|date=March 28, 2022|access-date=April 3, 2022}}</ref> | 22 | Denham Springs |- | {{flagicon|Maine}} [[Maine]] | Elizabeth Kervin<ref>{{cite web|url=https://www.wabi.tv/2022/03/23/miss-maine-usa-miss-maine-teen-usa-look-inspire/|title=Miss Maine USA and Miss Maine Teen USA look to inspire|publisher=[[WABI-TV]]|last=Krosnowski|first=Tom|date=March 23, 2022|access-date=March 23, 2022}}</ref> | 20 | Winterport |- | {{flagicon|Maryland}} [[Maryland]] | Caleigh Shade<ref>{{Cite web |last=Sharpe |first=Charlene |date=May 17, 2022 |title=OC Woman Named Miss Maryland USA |url=https://mdcoastdispatch.com/2022/05/17/oc-woman-named-miss-maryland-usa/ |website=Maryland Ocean Dispatch |publication-date=May 17, 2022 |access-date=Hulyo 18, 2022 |archive-date=Mayo 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531110321/https://mdcoastdispatch.com/2022/05/17/oc-woman-named-miss-maryland-usa/ |url-status=dead }}</ref> | 22 | Cumberland |- | {{flagicon|Massachusetts}} [[Massachusetts]] | Skarlet Ramirez<ref>{{cite web|url=https://www.eagletribune.com/news/merrimack_valley/the-new-miss-massachusetts-is-lawrences-own-skarlet-ramirez/article_58166e0a-b061-11ec-b929-37ad6c239565.html|title=The new Miss Massachusetts is Lawrence's own Skarlet Ramirez|work=[[The Eagle-Tribune]]|last=Harmacinski|first=Jill|date=March 30, 2022|access-date=April 3, 2022}}</ref> | 27 | Lawrence |- | {{flagicon|Michigan}} [[Michigan]] | Aria Hutchinson<ref>{{Cite web |last=Barghouthi |first=Hani |date=May 29, 2022 |title=Miss Michigan 2022 hails from football family |url=https://www.detroitnews.com/story/news/local/wayne-county/2022/05/29/miss-michigan-aria-hutchinson-football-aidan/9986892002/ |website=[[The Detroit News]]|access-date=May 30, 2022}}</ref> | 23 | Plymouth |- | {{flagicon|Minnesota}} [[Minnesota]] | Madeline Helget<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Katarina Spasojevic crowns Madeline Helget Miss Minnesota USA 2022 |url=https://world360news.com/en/katarina-spasojevic-crowns-madeline-helget-miss-minnesota-usa-2022 |date=2022-05-29 |website=World360News |access-date=2022-06-06 |archive-date=2022-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707113758/https://world360news.com/en/katarina-spasojevic-crowns-madeline-helget-miss-minnesota-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 24 | Clearwater |- | {{flagicon|Mississippi}} [[Mississippi]] | Hailey White<ref>{{cite web|url=https://www.picayuneitem.com/2022/04/local-plans-to-represent-state-during-miss-usa-pageant-after-being-named-miss-mississippi/|title=Local plans to represent state during Miss USA pageant after being named Miss Mississippi|date=April 9, 2022|work=[[Picayune Item]]}}</ref> | 23 | Picayune |- | {{flagicon|Missouri}} [[Missouri]] | Mikala McGhee<ref>{{Cite web |date=2022-05-02 |title=Former FOX 2 reporter Mikala McGhee wins Miss Missouri USA pageant |url=https://fox2now.com/news/missouri/fox-2s-former-employee-mikala-mcghee-wins-miss-missouri-usa/ |access-date=2022-05-02 |website=[[KTVI]] |language=en-US |archive-date=2022-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502154814/https://fox2now.com/news/missouri/fox-2s-former-employee-mikala-mcghee-wins-miss-missouri-usa/ |url-status=dead }}</ref> | 28 | [[St. Louis]] |- | {{flagicon|Montana}} [[Montana]] | Heather Lee O'Keefe<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |date=2021-09-17 |title=Heather Lee O'Keefe chosen as Miss Montana USA 2022 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/heatherlee-okeefe-chosen-as-miss-montana-usa-2022/articleshow/86292011.cms |website=The ETimes |access-date=2022-06-06 }}</ref> | 25 | Bozeman |- | {{flagicon|Nebraska}} [[Nebraska]] | Natalie Pieper | 27 | [[Omaha, Nebraska|Omaha]] |- | {{flagicon|Nevada}} [[Nevada]] | Summer Keffeler | 21 | Paradise |- | {{flagicon|New Hampshire}} [[New Hampshire]] | Camila Sacco<ref>{{Cite web |last=McMeneny |first=Jeff |date=May 26, 2022 |title=Portsmouth to host Memorial Day events honoring those who died while serving nation |url=https://www.seacoastonline.com/story/news/local/2022/05/26/portsmouth-nh-host-full-weekend-memorial-day-events/9895462002/ |access-date=June 20, 2022 |work=[[The Portsmouth Herald]]}}</ref> | 27 | Portsmouth |- | {{flagicon|New Jersey}} [[New Jersey]] | Alexandra Lakhman<ref>{{cite web|url=https://www.hobokengirl.com/alexandra-lakhman-miss-new-jersey-2022-hoboken/|title=After 7 Years of Competing, Hoboken Resident Crowned Miss NJ USA|work=Hoboken Girl|last=Moyeno|first=Victoria Marie|date=April 7, 2022|access-date=April 8, 2022}}</ref> | 26 | Hoboken |- | {{flagicon|New Mexico}} [[New Mexico]] | Suzanne Perez<ref>{{Cite web |last=Cortinas |first=Karen |title=Two ladies crowned as Miss New Mexico USA and Miss New Mexico teen USA |url=https://kfoxtv.com/news/local/two-ladies-crowned-as-miss-new-mexico-usa-and-miss-new-mexico-teen-usa |date=2022-06-06 |website=KFOX14 |access-date=2022-06-06}}</ref> | 25 | Portales |- | {{flagicon|New York}} [[New York]] | Heather Nunez<ref>{{Cite web |author=<!--Not stated--> |title=Miss New York USA 2022 is Heather Nunez |url=https://www.pageantcircle.com/2022/06/miss-new-york-usa-2022-is-heather-nunez.html |date=2022-06-05 |website=Pageant Circle |access-date=2022-06-06}}</ref> | 26 | [[Queens]] |- | {{flagicon|Ohio}} [[Ohio]] | Sir'Quora Carroll<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Mercedes |date=May 24, 2022 |title=Miss Ohio USA Sir'Quora Carroll shares inspiration after winning first ever pageant |url=https://abc6onyourside.com/news/local/miss-ohio-usa-sirquora-carroll-shares-inspiration-after-winning-first-ever-pageant |access-date=June 19, 2022 |website=[[WSYX]]}}</ref> | 23 | Canal Winchester |- | {{flagicon|Oklahoma}} [[Oklahoma]] | Ashley Ehrhart | 25 | [[Oklahoma City, Oklahoma|Oklahoma City]] |- | {{flagicon|Oregon}} [[Oregon]] | Arielle Freytag<ref>{{Cite web|title=Arielle Freytag selected as Miss Oregon USA 2022|url=https://photos.timesofindia.com/beauty-pageants/world-pageants/arielle-freytag-selected-as-miss-oregon-usa-2022/articleshow/88971641.cms|access-date=January 18, 2022|website=[[The Times of India]] Photogallery|archive-date=Mayo 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503222023/https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/arielle-freytag-selected-as-miss-oregon-usa-2022/articleshow/88971641.cms|url-status=dead}}</ref> | 28 | Harrisburg |- | {{flagicon|Pennsylvania}} [[Pennsylvania]] | Billie LaRaé Owens<ref>{{cite web|url=https://www.syracuse.com/entertainment/2022/04/su-alum-billie-owens-daughter-of-syracuse-basketball-legend-wins-miss-pennsylvania-usa.html|title=SU alum Billie Owens, daughter of Syracuse basketball legend, wins Miss Pennsylvania USA|work=[[The Post-Standard]]|last=Herbert|first=Geoff|date=April 26, 2022|access-date=April 29, 2022}}</ref> | 25 | Phoenixville |- | {{flagicon|Rhode Island}} [[Rhode Island]] | Elaine Collado<ref>{{Cite web |last=<!--Not stated--> |date=May 31, 2022 |title=Karly Laliberte crowns Elaine Collado Miss Rhode Island USA 2022 |url=https://world360news.com/en/karly-laliberte-crowns-elaine-collado-miss-rhode-island-usa-2022 |access-date=June 20, 2022 |website=World360News |archive-date=Hulyo 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220707100149/https://world360news.com/en/karly-laliberte-crowns-elaine-collado-miss-rhode-island-usa-2022 |url-status=dead }}</ref> | 27 | [[Providence, Rhode Island|Providence]] |- | {{flagicon|Tennessee}} [[Tennessee]] | Emily Suttle<ref>{{cite web|url=https://www.theleafchronicle.com/story/news/2022/03/14/2022-miss-tennessee-teen-usa-pageant-emily-suttle-franklin-mckinley-farese-memphis-crowned/7021531001/|title=Franklin woman, Memphis teen crowned Miss Tennessee, Tennessee Teen USA in Clarksville|work=[[The Leaf-Chronicle]]|last=Shoup|first=Craig|date=March 13, 2022|access-date=March 16, 2022}}</ref> | 26 | Franklin |- | '''''{{flagicon|Texas}} [[Texas]]''''' | '''''[[R'Bonney Gabriel]]<ref name="Texas2022">{{cite web|url=https://www.khou.com/article/news/local/miss-texas-usa-2022/285-8b147fc3-93b5-4195-befe-d35520713eb4|title=First Filipina crowned Miss Texas USA|publisher=[[KHOU-TV]]|last=Diaz|first=John|date=July 4, 2022|access-date=July 4, 2022}}</ref>''''' | 28 | [[Houston]] |- |{{flagicon|South Carolina}} [[South Carolina|Timog Carolina]] |Meera Bhonslé<ref>{{cite web |date=March 17, 2022 |title=Lexington's Meera Bhonslé wins Miss South Carolina USA crown |url=https://www.westmetronews.net/lexingtons-meera-bhonsle-wins-miss-south-carolina-usa-crown |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317102347/https://www.westmetronews.net/lexingtons-meera-bhonsle-wins-miss-south-carolina-usa-crown/ |archive-date=Marso 17, 2022 |access-date=March 23, 2022 |publisher=West Metro News}}</ref> |25 |Lexington |- |{{flagicon|South Dakota}} [[South Dakota|Timog Dakota]] |Shania Knutson<ref>{{cite web |date=April 11, 2022 |title=Knutson crowned Miss South Dakota USA, Welker Miss South Dakota Teen USA |url=https://www.thepublicopinion.com/story/news/2022/04/11/shania-knutson-crowned-miss-south-dakota-usa/7278666001/ |work=[[Watertown Public Opinion]]}}</ref> |21 |Brookings |- | {{flagicon|Utah}} [[Utah]] | Elisabeth Bradley | 27 | [[Salt Lake City|Lungsod ng Salt Lake]] |- | {{flagicon|Vermont}} [[Vermont]] | Kelsey Golonka<ref>{{cite web|url=https://www.wcax.com/2022/03/28/sisters-crowned-miss-vermont-usa-miss-vermont-teen-usa/|title=Sisters crowned Miss Vermont USA and Miss Vermont Teen USA|publisher=[[WCAX-TV]]|last=Perron|first=Darren|date=March 28, 2022|access-date=March 29, 2022}}</ref> | 23 | [[Montpelier, Vermont|Montpelier]] |- | {{flagicon|Virginia}} [[Virginia]] | Kailee Horvath<ref>{{cite web|url=https://wset.com/news/local/kailee-horvath-miss-virginia-usa-2022-christina-thompson-hanna-grau|title=New Miss Virginia USA and Miss Virginia Teen USA are crowned|publisher=[[WSET-TV]]|last=Nelson|first=Mia|date=April 18, 2022|access-date=April 19, 2022}}</ref> | 23 | Ashburn |- | {{flagicon|Washington}} [[Washington]] | Mazzy Eckel<ref>{{cite web|url=https://seattlespectator.com/2022/02/16/mazzy-eckel-a-queen-on-and-off-the-runway/|title=Mazzy Eckel, a Queen on and off the Runway|date=February 16, 2022|work=Seattle Spectator}}</ref> | 22 | [[Seattle]] |- | {{flagicon|Wisconsin}} [[Wisconsin]] | Hollis Brown<ref>{{Cite web |last=Kirby |first=Hannah |date=May 11, 2022 |title=Miss Wisconsin USA 2022 also works for the Milwaukee Bucks. Here's what she plans to do with her title |url=https://www.jsonline.com/story/entertainment/2022/05/11/miss-wisconsin-usa-2022-hollis-brown-works-milwaukee-bucks/9720720002/ |access-date=June 19, 2022 |website=[[Milwaukee Journal Sentinel]]}}</ref> | 26 | Milwaukee |- | {{flagicon|Wyoming}} [[Wyoming]] | Morgan McNally<ref>{{cite web|url=https://www.wyomingpublicmedia.org/tribal-news/2022-06-21/for-the-first-time-a-northern-arapaho-woman-participated-in-miss-wyoming-usa-pageant|title=For the first time a Northern Arapaho woman participated in Miss Wyoming USA Pageant|publisher=Wyoming Public Media|last=Stagner|first=Taylar|date=June 21, 2022|access-date=June 23, 2022}}</ref> | 27 | Casper |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== <references /> nyc6lvn49ugxsbl2cfxbevn99gspqx7 Miss Earth 2022 0 315377 2205459 2204070 2026-04-30T12:01:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205459 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss Earth 2022|image=Mina Sue Choi Miss Earth 2022.jpg|image size=|image alt=|caption=Mina Sue Choi, Miss Earth 2022|date=29 Nobyembre 2022|presenters=|entertainment=|theme=ME Loves Fauna|venue=Okada Manila, [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas|broadcaster={{Hlist|Kumu|[[A2Z]]|TFC}}|director=|producer=|owner=|sponsor=|entrants=86|placements=20|debuts={{Hlist|[[Burundi]]|[[Cabo Verde|Kabo Berde]]|[[Senegal]]}}|withdrawals={{Hlist|[[Angola|Anggola]]|[[Armenya]]|[[Bangladesh|Bangglades]]|[[Botswana]]|[[Crimea]]|[[Dinamarka]]|[[Gambiya]]|[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]|[[Italya]]|[[Cambodia|Kambodya]]|[[Kenya]]|[[Letonya]]|[[Lebanon|Libano]]|[[Myanmar|Miyanmar]]|[[Paraguay|Paragway]]|[[Rwanda]]|[[Suwesya]]|[[Syria]]|[[Ukraine|Ukranya]]}}|returns={{Hlist|[[Albanya]]|[[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]]|[[Ecuador|Ekwador]]|[[Scotland|Eskosya]]|[[Ethiopia|Etiyopiya]]|[[Wales|Gales]]|[[Hong Kong]]|[[Irak]]|[[Kosovo|Kosobo]]|[[Croatia|Kroasya]]|[[Malta]]|[[Mongolia|Monggolya]]|[[Namibia|Namibya]]|[[Pakistan]]|[[Estado ng Palestina|Palestina]]|[[Polonya]]|[[Romania|Rumanya]]|[[Zambia|Sambiya]]|[[Suwisa]]|[[Timog Korea]]|[[Timog Sudan]]}}|winner=|represented=|congeniality=|personality=|best national costume=|best state costume=|photogenic=|miss internet=|award1 label=|award1=|award2 label=|award2=|opening trailer=|before=2021|next=[[Miss Earth 2023|2023]]}}Ang '''Miss Earth 2022''' ay ang ika-22 edisyon ng [[Miss Earth]] pageant, na ginanap sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean beauty named Miss Earth 2022 |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/12/01/2227633/korean-beauty-named-miss-earth-2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Ito ang unang pagkakataon na pisikal na ginanap ang patimpalak mula noong [[Miss Earth 2019|2019]] dahil sa epekto ng [[pandemya ng COVID-19]].<ref>{{Cite web |last=Daligcon |first=Rayven |date=15 Oktubre 2022 |title=LIST: Dates and venues of upcoming int'l beauty pageants in 2022 |url=https://philstarlife.com/celebrity/571679-2022-beauty-pageants-dates-venues? |access-date=28 Oktubre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jeff |date=14 Oktubre 2022 |title=FAMOUS: Jenny Ramp reveals preps for Miss Earth 2022 pageant |url=https://mb.com.ph/2022/10/14/famous-jenny-ramp-reveals-preps-for-miss-earth-2022-pageant/?amp |access-date=29 Abril 2023 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Destiny Wagner]] ng Belis si [[Mina Sue Choi]] ng Timog Korea bilang Miss Earth 2022.<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/south-korea-mina-sue-winner-miss-earth-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kwak |first=Yeon-soo |date=15 Disyembre 2022 |title=Korea's 1st winner at Big Four beauty pageant talks about true beauty |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2023/04/262_341784.html |access-date=29 Abril 2023 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Timog Korea sa [[Miss Earth]].<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi from South Korea is Miss Earth 2022 |url=https://entertainment.inquirer.net/474324/mina-sue-choi-from-south-korea-is-miss-earth-2022 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lariosa |first=Saab |date=29 Nobyembre 2022 |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi? |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Kinoronahan bilang Miss Earth-Air si Sheridan Mortlock ng Australya, bilang Miss Earth-Water si Nadeen Ayoub ng Palestina, at bilang Miss Earth-Fire si Andrea Aguilera ng Kolombya.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Palestine wins big in Miss Earth 2022 pageant as South Korea takes main crown |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/11/29/miss-palestine-wins-big-in-miss-earth-2022-pageant-as-south-korea-takes-main-crown/ |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Custodio |first=Arlo |date=29 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022 |url=https://www.manilatimes.net/2022/11/29/latest-stories/korea-wins-miss-earth-2022/1868373 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=1 Disyembre 2022 |title=Korean crowned Miss Earth 2022, first in 20 years |url=https://manilastandard.net/news/314283442/korean-crowned-miss-earth-2022-first-in-20-years.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa 86 na mga bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni James Deakin ang kompetisyon, samantalang sina Miss Earth 2015 Angelia Ong, Miss Earth 2017 Karen Ibasco, at Miss Earth 2019 Nellys Pimentel ay nagsilbi bilang mga koresponden.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=1 Disyembre 2022 |title=US-based Korean student crowned Miss Earth 2022 |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429152334/https://malaya.com.ph/news_entertainment/us-based-korean-student-crowned-miss-earth-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=2 Disyembre 2022 |title=Miss Earth queens share life insights |url=https://tribune.net.ph/2022/12/03/miss-earth-queens-share-life-insights/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Người đẹp Hàn Quốc đăng quang Hoa hậu Trái đất 2022 |trans-title=Korean beauty crowned Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/nguoi-dep-han-quoc-dang-quang-hoa-hau-trai-dat-2022-4541973.html |access-date=30 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 19 Agosto 2022, inanunsyo ng Miss Earth Organization na gaganapin ang kompetisyon sa isang ''hybrid'' na pormat matapos na idinaos bilang isang ''virtual pageant'' ang kompetisyon sa nakalipas na dalawang taon''.'' Ang kompetisyon ay may mga ''virtual'' at ''on-ground'' na aktibidad na gaganapin sa iba't-ibang sulok ng Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Jr |first=Jose Patao |date=19 Agosto 2022 |title=22nd Miss Earth to be staged live after 2 virtual editions |url=https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=18 Nobiyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175155/https://malaya.com.ph/news_entertainment/22nd-miss-earth-to-be-staged-live-after-2-virtual-editions/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=1 Setyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 to be held in the Philippines |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-to-be-held-in-the-philippines/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> Kasunod ng anunsyo tungkol sa pagdaos ng unang ''on-ground coronation'' mula noong nagsimula pandemya, inanunsyo ng Miss Earth Organization noong 8 Oktubre 2022 na gaganapin ang kompetisyon sa Okada Manila, sa [[Parañaque]], [[Kalakhang Maynila]] sa 29 Nobyembre 2022.<ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=10 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 Finals revealed |url=https://villagepipol.com/miss-earth-2022-finals-revealed/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mi |first=Ngoc |date=16 Nobyembre 2022 |title=Lịch thi chung kết Miss Earth 2022 của Thạch Thu Thảo diễn ra ở đâu, khi nào? |trans-title=Where and when will Thach Thu Thao's final test of Miss Earth 2022 take place? |url=https://danviet.vn/lich-thi-chung-ket-miss-earth-2022-cua-thach-thu-thao-dien-ra-o-dau-khi-nao-20221116133216358.htm |access-date=30 Abril 2023 |website=Dân Việt |language=vi}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Musika |first=Chomba |date=30 Enero 2023 |title=Deposed Miss Earth Zambia sues for K300,000 |url=http://www.daily-mail.co.zm/deposed-miss-earth-zambia-sues-for-k300000/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Zambia Daily Mail |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Earth 2022''' | *{{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' – '''[[Mina Sue Choi]]<ref name=":0">{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=South Korea's Mina Sue Choi is Miss Earth 2022; PH finishes in Top 20 |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/29/22/south-koreas-mina-sue-cho-is-miss-earth-2022-ph-finishes-in-top-20 |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":2">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=30 Nobyembre 2022 |title=Korea wins Miss Earth 2022, Philippines in Top 20 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/11/30/2227522/korea-wins-miss-earth-2022-philippines-top-20 |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | Miss Earth-Air 2022 | *{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sheridan Mortlock<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Water 2022 | *{{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Miss Earth-Fire 2022 | *{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Andrea Aguilera<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 8 | *{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Daphné Nivelles<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] – Merel Hendriksen<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Paulina Avilés-Feshold<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Sakhile Dube<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 12 | *{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jéssica Pedroso<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Sheyla Ravelo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Esther Oluwatosin Ajayi<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] – Maria Rosado<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- | Top 20 | *{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Thạch Thu Thảo<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] – Lea Prstec<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] – Hiwot Yirga<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Alannah Larkin<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Diana Andimba<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] – Lilly Sødal<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] – Jenny Ramp<ref name=":0" /><ref name=":2" /> *{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Anezka Heralecká<ref name=":0" /><ref name=":2" /> |- |} ==Mga kandidata== 86 na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Bansa/Teritoryo ! Kandidata ! Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} ! Bayan !Rehiyong Kontinental |- | {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] | Rigelsa Cybi<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2022 |title=Nhan sắc nóng bỏng tựa 'thiên thần nội y' của tân Hoa hậu Trái đất Albania 2022 |trans-title=Hot beauty like 'underwear angel' of the new Miss Earth Albania 2022 |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-nong-bong-tua-thien-than-noi-y-cua-tan-hoa-hau-trai-dat-albania-2022-post1446019.tpo |access-date=23 Agosto 2022 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=5 Agosto 2022 |title=9 Potret Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 yang Super Memukau |trans-title=9 Super Stunning Portraits of Rigelsa Cybi, Miss Earth Albania 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-rigelsa-cybi-miss-earth-albania-2022-yang-super-memukau-c1c2 |access-date=15 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | [[Tirana]] |Europa |- | {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | Sofia Martinoli<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Mayo 2022 |title=Berissense finalista del certamen Miss Tierra, que se realizará por cuarta vez en Argentina |trans-title=Berissense finalist of the Miss Earth pageant, which will be held for the fourth time in Argentina |url=https://www.eldia.com/nota/2022-5-24-20-43-0-video-berissense-finalista-del-certamen-miss-tierra-que-se-realizara-por-primera-vez-en-argentina-la-ciudad |access-date=30 Oktubre 2022 |website=El Día |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2022 |title=Una platense se postula al "Miss Earth", un concurso de belleza y medioambiente que busca su representante de Argentina |trans-title=A woman from La Plata is running for "Miss Earth", a beauty and environmental contest that is looking for her representative from Argentina |url=https://www.laplata1.com/2022-06-06/una-platense-se-postula-al-miss-earth-un-concurso-de-belleza-y-medioambiente-que-busca-su-representante-de-argentina-74729/ |access-date=15 Abril 2023 |website=La Plata 1 |language=es}}</ref> | 23 | Berisso |Kaamerikahan |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] | Sheridan Mortlock<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Alexandra |date=14 Setyembre 2022 |title=Sheridan’s Miss Earth crowning glory |url=https://www.southernriverinanews.com.au/news/sheridans-miss-earth-crowning-glory/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Southern Riverina News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=10 Nobyembre 2022 |title=Taylor Swift look-alike early favorite in Miss Earth 2022 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314277307/taylor-swift-look-alike-early-favorite-in-miss-earth-2022.html |access-date=15 Abril 2023 |website=[[Manila Standard]] |language=en-US}}</ref> | 22 | Paddington |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] | Katharina Prager<ref>{{Cite web |last=Spitzauer |first=Maximilian |date=24 Hulyo 2022 |title=Katharina Prager zur neuen Miss Earth Austria 2022 gekrönt |trans-title=Katharina Prager crowned the new Miss Earth Austria 2022 |url=https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |access-date=8 Agosto 2022 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202730/https://www.meinbezirk.at/wien/c-leute/katharina-prager-zur-neuen-miss-earth-austria-2022-gekroent_a5492023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=24 Agosto 2022 |title=Miss Earth: „Sonst geht das Klima den Bach runter“ |trans-title=Miss Earth: "Otherwise the climate will go down the drain" |url=https://www.krone.at/2790936 |access-date=15 Abril 2023 |website=Kronen Zeitung |language=de}}</ref> | 19 | Weitra |Europa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Simran Madan<ref>{{Cite web |last=Mahajan |first=Praneeta |date=7 Oktubre 2022 |title=Environment activist crowned Miss Earth New Zealand 2022 |url=https://indiannewslink.co.nz/environment-activist-crowned-miss-earth-new-zealand-2022/ |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Indian NewsLink |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth New Zealand 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010155/http://www.missearth.tv/miss-newzealand.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |24 |Auckland |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] | Daphné Nivelles<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2022 |title=Het moment waarop de kroon van 28.000 euro valt: pech voor kersverse Miss Exclusive Daphné Nivelles |trans-title=The moment when the crown of 28,000 euros falls: bad luck for brand new Miss Exclusive Daphné Nivelles |url=https://www.hln.be/showbizz/het-moment-waarop-de-kroon-van-28-000-euro-valt-pech-voor-kersverse-miss-exclusive-daphne-nivelles~afa8006f/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Mayo 2022 |title=9 Pesona Daphne Nivelles Miss Earth Belgia 2022, Anggun Banget! |trans-title=9 charms of Daphne Nivelles Miss Earth Belgium 2022, so elegant! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-daphne-nivelles-miss-earth-belgia-2022-c1c2-1 |access-date=2023-04-15 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 22 | [[Sint-Truiden]] |Europa |- | {{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] | Simone Sleeuw<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2022 |title=Meet Simone Sleeuw, Miss Earth Belize 2021 |url=https://www.lovefm.com/meet-simone-sleeuw-miss-earth-belize-2021/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Love FM |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cowo |first=Janelle |date=30 Nobyembre 2022 |title=Belize's Destiny Wagner passes the Miss Earth crown to new queen |url=https://www.sanpedrosun.com/pageants-beauty/2022/11/30/belizes-destiny-wagner-passes-the-miss-earth-crown-to-new-queen/ |access-date=15 Abril 2023 |website=The San Pedro Sun |language=en}}</ref> | 24 | Caye Caulker |Kaamerikahan |- | {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] | Oriana Pablos<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos es designada Miss Venezuela Tierra 2022 |trans-title=Oriana Pablos is named Miss Venezuela Earth 2022 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/139443/miss-earth-venezuela-2022 |access-date=4 Oktubre 2022 |website=El Universal |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hernandez |first=Sonia |date=5 Oktubre 2022 |title=Oriana Pablos was appointed Miss Earth Venezuela 2022 |language=en |work=Ultimas Noticias |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |archive-date=31 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010159/https://en.ultimasnoticias.com.ve/noticias/chevere/oriana-pablos-fue-designada-miss-earth-venezuela-2022/ |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Caracas]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BLR}} [[Biyelorusya]] | Liliya Levaya<ref>{{Cite web |last=Lopatnikova |first=Yana |date=31 Oktubre 2022 |title=Модель Лилия Левая из Кобрина представит Беларусь на международном конкурсе красоты «Мисс Земля» |trans-title=Model Liliya Levaya from Kobrin will represent Belarus at the international beauty contest "Miss Earth" |url=https://www.kobrincity.by/news/model-liliya-levaya-iz-kobrina-predstavit-belarus-na-mezhdunarodnom-konkurse-krasoty-miss-zemlya.html |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Kobrincity.by |language=ru-ru}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Những mỹ nhân có khả năng giành vương miện Hoa hậu Trái Đất 2022 |trans-title=The beauties who have the ability to win the crown of Miss Earth 2022 |url=https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |access-date=15 Abril 2023 |website=Báo điện tử VTC News |language=vi |archive-date=1 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001040852/https://vtc.vn/nhung-my-nhan-co-kha-nang-gianh-vuong-mien-hoa-hau-trai-dat-2022-ar717080.html |url-status=dead }}</ref> | 25 | [[Minsk]] |Europa |- | {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] | Thạch Thu Thảo<ref>{{Cite web |last=Nguyen |first=Duyen |date=21 Oktubre 2022 |title=Á hậu Thạch Thu Thảo đại diện Việt Nam tham dự Miss Earth 2022 |trans-title=Runner-up Thach Thu Thao represents Vietnam to attend Miss Earth 2022 |url=https://bazaarvietnam.vn/a-hau-thach-thu-thao-dai-dien-viet-nam-tham-du-miss-earth-2022/ |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=18 Hulyo 2022 |title=Thạch Thu Thảo thi Miss Earth 2022 |trans-title=Thạch Thu Thảo competes in Miss Earth 2022 |url=https://vnexpress.net/thach-thu-thao-thi-miss-earth-2022-4489242.html |access-date=15 Abril 2023 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> | 21 | Trà Vinh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] | Dajana Šnjegota<ref>{{Cite web |last=Zukić |first=A. |date=3 Marso 2022 |title=Nova Miss Earth Bosne i Hercegovine Dajana Šnjegota za "Avaz": Nisam očekivala pobjedu |trans-title=The new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina, Dajana Šnjegot for "Avaz": I did not expect to win |url=https://avaz.ba/showbiz/jet-set/722600/nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine-dajana-snjegota-za-avaz-nisam-ocekivala-pobjedu |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Dnevni avaz |language=hr}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 Marso 2022 |title=Dajana Šnjegota je nova Miss Earth Bosne i Hercegovine |trans-title=Dajana Šnjegota is the new Miss Earth of Bosnia and Herzegovina |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/dajana-snjegota-je-nova-miss-earth-bosne-i-hercegovine/220303035 |access-date=15 Abril 2023 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> | 19 | Srbac |Europa |- | {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | Jéssica Pedroso<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2022 |title=De faixa a coroa: Pedagoga de SP vence concurso de miss e defenderá o Brasil nas Filipinas |trans-title=From sash to crown: Pedagoga from SP wins the Miss contest and will defend Brazil in the Philippines |url=https://f5.folha.uol.com.br/colunistas/de-faixa-a-coroa/2022/10/pedagoga-de-sp-vence-concurso-de-miss-e-defendera-o-brasil-nas-filipinas.shtml |access-date=17 Oktubre 2022 |website=Folha de São Paulo |language=pt-BR}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2022 |title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |trans-title=Jessica Pedroso, de São Paulo, vence o Miss Brasil Terra 2022 |url=https://ndmais.com.br/moda/miss-brasil-terra-2022/ |access-date=15 Abril 2023 |website=ND Mais |language=pt-BR}}</ref> | 23 | Piracicaba |Kaamerikahan |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |Anjelina Nateva<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bulgaria 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010158/http://www.missearth.tv/miss-bulgaria.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 2022 |title=Nézegessen képeket a Miss Earth szexi szépségeiről |trans-title=Check out pictures of sexy Miss Earth beauties |url=https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Origo |language=hu |archive-date=29 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429142803/https://www.origo.hu/foto/galeria/20221129-nezegessen-kepeket-a-miss-earth-szexi-szepsegeirol-galeria.html |url-status=dead }}</ref> |27 |[[Sopiya]] |Europa |- | {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] | Fabiane Valdivia<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Bolivia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-bolivia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Santa Cruz de la Sierra |Kaamerikahan |- | {{flagicon|BDI}} [[Burundi]] | Lauria Nishimwe<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Ndekezi |date=17 Nobyembre 2022 |title=U Burundi bwihakanye umukobwa waserukanye ikariso mu irushanwa ry’ubwiza |trans-title=Burundi has rejected a girl who threw a scarf in a beauty pageant |url=https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=Umuseke |language=rw |archive-date=2022-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120062539/https://umuseke.rw/2022/11/u-burundi-bwihakanye-umukobwa-waserukanye-ikariso-mu-irushanwa-ryubwiza-amafoto/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kami |first=Rose |date=20 Abril 2023 |title=Miss Burundi : pourrait-elle être mère et miss ? |url=https://www.yaga-burundi.com/2023/miss-burundi-mere-miss/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Yaga Burundi |language=fr-FR}}</ref> | 21 | [[Bujumbura]] |Aprika |- |{{flagicon|CPV}} [[Cabo Verde]] |Tayrine da Veiga<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2022 |title=Stephany Amado é a Miss Cabo Verde Internacional 2022 |trans-title=Stephany Amado is Miss Cape Verde International 2022 |url=https://ilhas.li/aLIS |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alumno |first=Lyn |date=15 Nobyembre 2022 |title=LOOK: A Filipino Artist Just Made Miss Earth Cabo Verde 2022's Crown |url=https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Nylon Manila |language=en-US |archive-date=30 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430004937/https://nylonmanila.com/filipino-artist-miss-earth-cabo-verde-2022-crown/ |url-status=dead }}</ref> |24 |Tarrafal |Aprika |- | {{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] | Abuana Nkumu<ref>{{Cite web |date=9 Disyembre 2022 |title=Kinshasa : Lauréate de la médaille «Earth RDC», Miss Abuana Nkumu présente son trophée à Ibalanky |url=https://doseco.cd/2022/12/09/kinshasa-laureate-de-la-medaille-earth-rdc-miss-abuana-nkumu-presente-son-trophee-a-ibalanky/ |access-date=29 Abril 2023 |website=DosEco |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth DR Congo 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010200/http://www.missearth.tv/miss-drcongo.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 28 | [[Kinshasa]] |Aprika |- | {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] | Susan Toledo<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Mina Sue Choi de Corea es la nueva Miss Earth 2022 mientras la ecuatoriana Susan Toledo no logró clasificar |trans-title=Mina Sue Choi from Korea is the new Miss Earth 2022 while Ecuadorian Susan Toledo failed to qualify |url=https://quenoticias.com/entretenimiento/korea-news-miss-earth/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Qué Noticias |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ecuador 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-ecuador.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Salinas |Kaamerikahan |- | {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] | Marcie Reid<ref name=":1">{{Cite web |last=Holmes |first=Bryn |date=28 Hulyo 2022 |title=PAGEANT POWER: Croxley woman wins national beauty pageant |url=https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |access-date=30 Oktubre 2022 |website=My Local News |language=en |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202728/https://www.mynewsmag.co.uk/pageant-power-croxley-woman-wins-national-beauty-pageant/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Scotland 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-scotland.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Glasgow]] |Europa |- | {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]] | Karolína Michalčíková<ref>{{Cite web |last= |date=12 Setyembre 2022 |title=Miss Universe Slovakia 2022: Po korunovácii prišlo obrovské prekvapenie! Žiadosť o ruku pred stovkami očí |trans-title=Miss Universe Slovakia 2022: A huge surprise came after the coronation! Proposal in front of hundreds of eyes |url=https://www.cas.sk/clanok/2716317/ |access-date=17 Setyembre 2022 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Benko Jr. |first=Vlado |last2=Kvasnicová |first2=Alena |date=12 Setyembre 2022 |title=Novou Miss Universe SR je neter politika: Jej úspechom sa hneď chválil a toto jej odkázal! |trans-title=The new Miss Universe SR is the politician's niece: He immediately bragged about her success and gave her this message! |url=https://plus7dni.pluska.sk/ludia/novou-miss-universe-sr-je-neter-politika-jej-uspechom-hned-chvalil-toto-jej-odkazal |access-date=29 Abril 2023 |website=Plus 7 Dní |language=sk}}</ref> | 23 | Trenčín |Europa |- | {{flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] | Lea Prstec<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2022 |title=Nova Miss Earth Slovenije postala Ptujčanka Lea Prstec |trans-title=Lea Prstec from Ptuj became the new Miss Earth Slovenia |url=https://www.24ur.com/popin/domaca-scena/nova-miss-earth-slovenije-postala-ptujcanka-lea-prstec.html |access-date=17 Oktubre 2022 |website=24UR |language=sl}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Nobyembre 2022 |title=Uspeh ptujske lepotice, Lea Prstec med 20 najlepšimi na izboru za Miss Earth |trans-title=The success of the beauty of Ptuj, Lea Prstec, among the 20 most beautiful at the Miss Earth pageant |url=https://ptujinfo.com/novica/scena/video-uspeh-ptujske-lepotice-lea-prstec-med-20-najlepsimi-na-izboru-za-miss-earth |access-date=29 Abril 2023 |website=Ptujinfo.com |language=sl}}</ref> | 21 | Ptuj |Europa |- | {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] | Aya Kohen<ref>{{Cite web |last=Viveros |first=María del Mar Polo |date=25 Oktubre 2022 |title=Aya Kohen, la representante de España pone rumbo a Filipinas |trans-title=Aya Kohen, the representative of Spain heads to the Philippines |url=https://periodicodigital.eusa.es/2022/10/25/aya-kohen-la-representante-de-espana-pone-rumbo-a-filipinas/ |access-date=29 Abril 2023 |website=Eusa News |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Spain 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010153/http://www.missearth.tv/miss-spain.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |Europa |- | {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] | Brielle Simmons<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://www.newswire.com/news/brielle-simmons-miss-earth-usa-2022-to-compete-at-2022-miss-earth-21847630 |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Newswire |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Brielle Simmons, Miss Earth USA 2022, to Compete at 2022 Miss Earth Pageant |url=https://apnews.com/press-release/newswire/united-states-climate-and-environment-c7b90501611cda5da743db969b1c2a3b |access-date=29 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> | 21 | Fort Washington |Kaamerikahan |- | {{flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] | Liisi Tammoja<ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2022 |title=Vau! Tõsielusaatest "Tüdrukute õhtu" kuulsaks saanud Liisi osaleb missivõistlusel |trans-title=Wow! Liisi, who became famous from the reality show "Girls' Night", participates in the pageant |url=https://www.tv3.ee/3-portaal/seltskond/vau-tosielusaatest-tudrukute-ohtu-kuulsaks-saanud-liisi-osaleb-missivoistlusel/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=TV3 Estonia |language=et}}</ref><ref>{{Cite web |last=Trumsi |first=Getter |date=7 Hulyo 2022 |title=Kõmulises tõsielusaates tuntuks saanud Liisi põrutas missimaailma |trans-title=Liisi, who became famous in the gossipy reality show, hit the pageant world |url=https://elu24.postimees.ee/7559005/komulises-tosielusaates-tuntuks-saanud-liisi-porutas-missimaailma |access-date=29 Abril 2023 |website=Uudised |language=et}}</ref> | 20 | Pärn |Europa |- | {{flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] | Hiwot Yirga<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 2022 |title=Africa's week in pictures: 11 - 17 November 2022 |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63661322 |access-date=29 Nobyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ethiopia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010157/http://www.missearth.tv/miss-ethiopia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Addis Ababa|Adis Abeba]] |Aprika |- | {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] | Shereen Brogan<ref>{{Cite web |last=Lewis |first=Eden |date=3 Mayo 2022 |title=Teesside beauty queen hits back at bullies as she competes in national pageant |url=https://www.gazettelive.co.uk/news/teesside-news/middlesbrough-beauty-queen-hits-back-23853359 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=TeessideLive |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2022 |title=Nhan sắc bộ ba Hoa hậu Trái đất vừa đăng quang khiến fans thất vọng |trans-title=The beauty of the Miss Earth trio has just been crowned, disappointing fans |url=https://tienphong.vn/post-1456275.tpo |access-date=29 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 24 | [[Cardiff]] |Europa |- | {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | Eunice Nkeyasen<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Ghana 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010510/http://www.missearth.tv/miss-ghana.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 23 | Nkwanta |Aprika |- | {{flagicon|GRC}} [[Gresya]] | Georgia Nastou<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2022 |title=Ποια Ελληνίδα θα μας εκπροσωπήσει στο Miss Universe 2022 από τα Εθνικά Καλλιστεία GS Hellas |trans-title=Which Greek woman will represent us at Miss Universe 2022 from the GS Hellas National Pageants |url=https://maleviziotis.gr/2022/07/01/%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%B1-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B1-%CE%B8%CE%B1-%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%89%CF%80%CE%AE%CF%83%CE%B5%CE%B9-%CF%83%CF%84%CE%BF-mi/ |access-date=22 Agosto 2022 |website=maleviziotis.gr |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Greece 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102123508/http://www.missearth.tv/miss-greece.php |archive-date=2 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Atenas]] |Europa |- | {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] | Manae Matsumoto<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2022 |title=2022ミス・アース・ジャパンにミス埼玉の松本真映さん「心から輝くことが大事」憧れは米倉涼子 |trans-title=2022 Miss Earth Japan Miss Saitama Maei Matsumoto "It's important to shine from the heart" Admiration is Ryoko Yonekura |url=https://www.nikkansports.com/m/entertainment/news/202207260001315_m.html?mode=all |access-date=22 Agosto 2022 |website=Nikkan Sports |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Japan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025440/http://www.missearth.tv/miss-japan.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Prepektura ng Saitama|Saitama]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|HTI}} [[Haiti|Hayti]] | Paul Anne Estima<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Haiti 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175348/http://www.missearth.tv/miss-haiti.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Port-au-Prince]] | Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] | Katherine Johnson<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 Oktubre 2022 |title=Win a ‘staycation’ and more at Hyatt’s back-to-back Halloween parties |url=https://www.mvariety.com/news/win-a-staycation-and-more-at-hyatt-s-back-to-back-halloween-parties/article_6ef58ba6-54e9-11ed-99bf-bf557e92dbb6.html |access-date=1 Oktubre 2022 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sablan Jr. |first=James |date=7 Nobyembre 2022 |title=Okawa wins 2 overall titles in bodybuilding competition |url=https://www.mvariety.com/sports/okawa-wins-2-overall-titles-in-bodybuilding-competition/article_b903b9ea-5d93-11ed-a72e-670050b2a1e6.html |access-date=29 Abril 2023 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> | 21 | Saipan |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] | Angela Vasilevska<ref>{{Cite web |title=Miss Earth North Macedonia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031010514/http://www.missearth.tv/miss-northmacedonia.php |archive-date=31 Oktubre 2022 |access-date=31 Oktubre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Skopje]] |Europa |- | {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] | Allison Men Cheung<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Hong Kong 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025438/http://www.missearth.tv/miss-hongkong.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | Yau Tsim Mong |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IND}} [[India|Indiya]] | Vanshika Parmar<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/brand-stories/vanshika-parmar-crowned-as-miss-earth-india-2022-101662646070894.html|title=Vanshika Parmar crowned as Miss Earth India 2022|website=Hindustan Times|language=en|date=8 Setyembre 2022|access-date=12 Setyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2022 |title=Hamirpur: Nadaun's Vanshika Parmar crowned Miss Earth India |language=en |work=The Tribune India |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/nadauns-vanshika-parmar-crowned-miss-earth-india-429909 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 18 | Himachal Pradesh |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] | Karina Basrewan<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2022 |title=Karina Fariza Basrewan Dinobatkan sebagai Miss Earth Indonesia 2022 |url=https://www.tabloidbintang.com/film-tv-musik/kabar/read/178560/karina-fariza-basrewan-dinobatkan-sebagai-miss-earth-indonesia-2022 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Bintang |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=23 Nobyembre 2022 |title=9 Potret Friendly Karina Basrewan di Masa Karantina Miss Earth 2022 |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/berkat-prima/potret-karina-basrewan-di-masa-karantina-miss-earth-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 26 | [[Jakarta]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] | Beth Rice<ref>{{Cite web |last=Sajan |first=Kiran |date=7 Agosto 2022 |title=Basingstoke woman, 27, crowned Miss Earth England |url=https://www.basingstokegazette.co.uk/news/20603656.basingstoke-woman-crowned-miss-earth-england/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Basingstoke Gazette |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth England 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503133958/http://www.missearth.tv/miss-england.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | Suffolk |Europa |- | {{flagicon|IRN}} [[Iran]] | Mahrou Ahmadi<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=25 Oktubre 2022 |title=9 Potret Mahrou Ahmadi, Miss Earth Iran 2022 yang Bikin Terpukau |url=https://jateng.idntimes.com/hype/entertainment/andini-tri-dewi/potret-mahrou-ahmadi-miss-earth-iran-2022-yang-bikin-terpukau-c1c2 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 Nobyembre 2022 |title=Miss Polonia Województwa Łódzkiego Julia Baryga jest w drodze z Dubaju do Manili na konkurs Miss Earth 2022. |trans-title=Miss Polonia of the Lodz Region Julia Baryga is on her way from Dubai to Manila for the Miss Earth 2022 pageant. |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-poleciala-z-lodzi-na-filipiny-na-konkurs-miss-earth-2022/3781gpx |access-date=30 Abril 2023 |website=Fakt24.pl |language=pl}}</ref> | 24 | [[Teherán]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRQ}} [[Iraq|Irak]] | Jihan Majid<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2022 |title=طالبة طب أسنان من واسط تدخل في منافسة ملكة جمال الارض للعام 2022 |url=https://ninanews.com/Website/News/Details?Key=1005790 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=National Iraqi News Agency |language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2022 |title=Paaiškėjo, kam atiteko „Mis Žemė 2022“ karūna: grožio konkurse – ir dalyvė iš Rusijos |trans-title=It became clear who won the "Miss Earth 2022" crown: in the beauty contest - and a participant from Russia |url=https://www.delfi.lt/veidai/ivairenybes/paaiskejo-kam-atiteko-mis-zeme-2022-karuna-grozio-konkurse-ir-dalyve-is-rusijos-91910891 |access-date=30 Abril 2023 |website=Delfi veidai |language=lt}}</ref> | 20 | Wasit |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] | Alannah Larkin<ref>{{Cite web|url=https://www.con-telegraph.ie/2022/05/30/miss-earth-ireland-crowned-at-mayo-grand-finale/|title=Miss Earth Ireland crowned at Mayo grand finale|website=Connaught Telegraph|language=en|date=30 Mayo 2022|access-date=22 Agosto 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2022 |title=Galway teen crowned Miss Earth Ireland |url=https://www.advertiser.ie/galway/article/129763/galway-teen-crowned-miss-earth-ireland |access-date=29 Abril 2023 |website=Galway Advertiser |language=en}}</ref> | 18 | Eyrecourt |Europa |- | {{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] | Prandy Noella<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2022 |title=Noëlla Prandy représentera le Cameroun à Miss Terre |trans-title=Noëlla Prandy will represent Cameroon at Miss Earth |url=https://mobile.camerounweb.com/CameroonHomePage/entertainment/No-lla-Prandy-repr-sentera-le-Cameroun-Miss-Terre-677993 |access-date=22 Agosto 2022 |website=Cameroun Web |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Cameroon 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608110038/http://www.missearth.tv/miss-cameroon.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | Douala |Aprika |- | {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | Jessica Cianchino<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> | 23 | Markham |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] | Aizhan Chanacheva<ref>{{Cite web |last=Kopytin |first=Yuri |date=20 Hulyo 2022 |title=Aizhan Chanacheva to represent Kyrgyzstan at Miss Earth 2022 pageant |url=https://24.kg/english/240071_Aizhan_Chanacheva_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_Earth_2022_pageant/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=24.kg |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Kyrgyzstan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503052944/http://www.missearth.tv/miss-kyrgyzstan.php |archive-date=3 Mayo 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Naryn |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] | Andrea Aguilera<ref>{{Cite web |date=12 Setyembre 2022 |title=Đối thủ của Đỗ Hà tại Miss World 2021 mang sash Colombia tham dự Miss Earth: Quá phí cho nhan sắc này |trans-title=Do Ha's opponent at Miss World 2021 brought Colombian sash to attend Miss Earth: Too much for this beauty |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/doi-thu-cua-do-ha-tai-miss-world-202-tham-du-miss-earth-2022-202209120123410495.html |access-date=12 Setyembre 2022 |website=Saostar |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Semana |date=30 Nobyembre 2022 |title=“Qué robo”: aficionados de Miss Earth 2022, por dejar a Colombia en cuarto lugar |trans-title="What a robbery": fans of Miss Earth 2022, for leaving Colombia in fourth place |url=https://www.semana.com/gente/articulo/que-robo-aficionados-de-miss-earth-2022-por-dejar-a-colombia-en-cuarto-lugar/202218/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> | 25 | [[Medellín]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] | Vonesa Alijaj<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2021 |title=Kinder sind unsere Zukunft |trans-title="Children are our future" |url=https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Luxemburger Wort |language=de |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024202745/https://www.wort.lu/de/panorama/kinder-sind-unsere-zukunft-60fe7b0dde135b923656176b |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2021 |title=Mỹ nhân nóng bỏng nói được 5 thứ tiếng đăng quang Hoa hậu Trái đất Kosovo 2021 |trans-title=The hot beauty who speaks 5 languages is crowned Miss Earth Kosovo 2021 |url=https://tienphong.vn/post-1358790.tpo |access-date=30 Abril 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> | 25 | Gjakovë |Europa |- | {{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] | Patricia Hanžek<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2022 |title=Mlada Vinkovčanka borit će se za titulu Miss Earth 2022. na Filipinima: Predviđate li joj pobjedu? |trans-title=A young woman from Vinkovci will fight for the title of Miss Earth 2022 in the Philippines: Do you predict her victory? |url=https://www.jutarnji.hr/scena/domace-zvijezde/mlada-vinkovcanka-borit-ce-se-za-titulu-miss-earth-2022-na-filipinima-predvidate-li-joj-pobjedu-15275200 |access-date=30 Abril 2023 |website=Jutarnji list |language=hr-hr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovačić |first=Darija |date=16 Nobyembre 2022 |title=Osječka studentica, Patricia Hanžek, se natječe za Miss Earth na Filipinima |trans-title=A student from Osijek, Patricia Hanžek, is competing for Miss Earth in the Philippines |url=https://osijeknews.hr/osjecka-studentica-patricia-hanzek-se-natjece-za-miss-earth-na-filipinima/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Osijek News |language=hr}}</ref> | 20 | Osijek |Europa |- | {{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] | Sheyla Ravelo<ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=10 Oktubre 2022 |title=Sheyla Ravelo Pérez: El rostro de Cuba al concurso internacional de belleza Miss Earth 2022 |trans-title=Sheyla Ravelo Pérez: The face of Cuba to the international beauty contest Miss Earth 2022 |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-10-04-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-perez-rostro-cuba-al-concurso-internacional |access-date=30 Oktubre 2022 |website=CiberCuba |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=González |first=Deneb |date=1 Disyembre 2022 |title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, hace historia al quedar entre las 12 finalistas del concurso de belleza |trans-title=Sheyla Ravelo, Miss Earth Cuba 2022, makes history by being among the 12 finalists of the beauty pageant |url=https://www.cibercuba.com/noticias/2022-12-01-u208487-e208487-s27065-sheyla-ravelo-miss-earth-cuba-2022-hace-historia-al |access-date=30 Abril 2023 |website=CiberCuba |language=es}}</ref> | 22 | San Antonio de los Baños |Kaamerikahan |- | {{flagicon|LAO}} [[Laos]] | Jintaka Khidaphone<ref>{{Cite web |last=Visapra |first=Phontham |date=14 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Laos Leaves for the Philippines to Compete in Miss Earth 2022 |url=https://laotiantimes.com/2022/11/14/miss-earth-laos-leaves-for-the-philippines-to-compete-in-miss-earth-2022/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Laotian Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Laos 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101025434/http://www.missearth.tv/miss-laos.php |archive-date=1 Nobyembre 2022 |access-date=1 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Vientiane]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] | Kajel Kaur<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2022 |title=Newly crowned Miss Earth Malaysia 2022 calls for a law to address food going to waste |url=https://www.malaymail.com/news/life/2022/03/28/newly-crowned-miss-earth-malaysia-2022-calls-for-a-law-to-address-food-goin/2050064 |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Malay Mail |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Abril 2023 |title=High time for Malaysia to formulate law on food waste, says Miss Earth Malaysia 2022 |language=en |work=New Strait Times |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2023/04/897813/high-time-malaysia-formulate-law-food-waste-says-miss-earth-malaysia-2022 |access-date=30 Abril 2023}}</ref> | 26 | [[Ipoh]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MLT}} [[Malta]] | Kim Pelham<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2021 |title=Kim Pelham selected as Miss Malta 2021 |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/world-pageants/kim-pelham-selected-as-miss-malta-2021/articleshow/87624031.cms |access-date=29 Oktubre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cachia |first=Bradley |date=11 Nobyembre 2022 |title=Id-Direttur Ta' Miss Malta B'Messaġġ Speċjali Għal Miss Malta Ta' Din Is-Sena Qabel Titlaq Għal Miss Earth |trans-title=The Director Of Miss Malta With A Special Message For This Year's Miss Malta Before She Leaves For Miss Earth |url=https://www.gwida.mt/mt/id-direttur-ta-miss-malta-b-messa-spe-jali-g-al-miss-malta-ta-din-is-sena-qabel-titlaq-g-al-miss-earth |access-date=17 Agosto 2023 |website=Gwida |language=mt}}</ref> | 25 | St. Julian's |Europa |- | {{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] | Jodie Pyndiah<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Mauritius 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325041556/http://www.missearth.tv/miss-mauritius.php |archive-date=25 Marso 2023 |access-date=2 Nobyembre 2022 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | Mahébourg |Aprika |- | {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] | Indira Pérez<ref>{{Cite web|last=Ramos|first=Alvaro|date=7 Nobyembre 2021|title=Indira Pérez Meneses, Miss Earth México 2022|url=https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|access-date=3 Oktubre 2022|website=El Dictamen|language=es|archive-date=7 Oktubre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007070320/https://www.eldictamen.mx/sociales/indira-perez-meneses-miss-earth-mexico-2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=20 Nobyembre 2022 |title=These Miss Earth 2022 contestants bear resemblance to MJ Lastimosa and Taylor Swift and we totally see it! |url=https://villagepipol.com/these-miss-earth-2022-contestants-bear-resemblance-to-mj-lastimosa-and-taylor-swift-and-we-totally-see-it/ |access-date=30 Abril 2023 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> | 23 | [[Veracruz]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] | Nandin Sergelen<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18-year-old Nandin Sergelen to represent Mongolia at 'Miss Earth 2022' contest |url=https://akipress.com/news:683578:18-year-old_Nandin_Sergelen_to_represent_Mongolia_at__Miss_Earth_2022__contest/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=AKIpress News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2022 |title=18 year-old environment activist to represent Mongolia at "Miss Earth 2022" |url=https://news.mn/en/798130/ |access-date=30 Abril 2023 |website=News.MN |language=en}}</ref> | 18 | [[Ulan Bator]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] | Anđela Drašković<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Montenegro 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-montenegro.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 22 | [[Podgorica]] |Europa |- | {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] | Diana Andimba<ref>{{Cite web |last=Mouton |first=Rinelda |date=31 Oktubre 2022 |title=Andimba reveals Miss Earth national costume |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=read&id=117426 |access-date=3 Nobyembre 2022 |website=The Namibian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2022 |title=Andimba in Miss Earth pageant |url=https://neweralive.na/posts/andimba-in-miss-earth-pageant |access-date=30 Abril 2023 |website=New Era Live |language=en}}</ref> | 23 | [[Windhoek]] |Aprika |- | {{NPL}} | Sareesha Shrestha<ref>{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2022 |title=Miss Nepal Earth 2022 Sareesha Shrestha to participate in the World Book of Records Awards |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/130732/ |access-date=30 Agosto 2022 |website=Republica |language=en }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=26 Agosto 2022 |title=9 Potret Sareesha Shrestha Miss Earth Nepal 2022, Bikin Gagal Move On! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-sareesha-shrestha-miss-earth-nepal-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 25 | Lalitpur |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] | Esther Oluwatosin Ajayi<ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Mario |date=24 Nobyembre 2022 |title='I grew up with it!' Miss Earth Nigeria, fan ng mga Kapamilya teleserye |language=tl |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/24/22/miss-earth-nigeria-kinalakihan-ang-mga-kapamilya-serye |access-date=30 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=31 Agosto 2022 |title=Fan lắc đầu vì nhan sắc kém nổi bật của đại diện Nigeria tại Miss Earth: Thua cả Thạch Thu Thảo |trans-title=Fans shake their heads because of the poor beauty of the Nigerian representative at Miss Earth: Losing to Thach Thu Thao |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/nhan-sac-kem-noi-bat-cua-dai-dien-nigeria-tai-miss-earth-202208310903364012.html |access-date=30 Abril 2023 |website=Saostar.vn |language=vi}}</ref> | 27 | Ekiti |Aprika |- | {{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] | Lilly Sødal<ref>{{Cite web |last=DeNiazi |first=Daniel |date=18 Nobyembre 2022 |title=Lilly Sødal deltar i Miss Earth |url=https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Extraavisen |language=nb-NO |archive-date=2022-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119055401/https://www.extraavisen.no/lilly-sodal-deltar-i-miss-earth/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=25 Hulyo 2022 |title=9 Potret Lilly Sødal Miss Earth Norwegia 2022, Bikin Terpana! |trans-title=9 Portraits of Lilly Sødal Miss Earth Norway 2022, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-lilly-sodal-miss-earth-norwegia-2022-c1c2 |access-date=30 Abril 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | Kristiansand |Europa |- | {{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] | Merel Hendriksen<ref>{{Cite web |last=van Hal |first=Bernardo |date=9 Hulyo 2022 |title=Merel is Miss Beauty en mijdt de social media: ‘Er komen leuke reacties binnen maar ook heel negatieve’ |trans-title=Merel is Miss Beauty and avoids social media: 'We receive nice reactions, but also very negative ones' |url=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=Oom2kBLTny5zJUeO&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.gelderlander.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Foverbetuwe%252Fmerel-is-miss-beauty-en-mijdt-de-social-media-er-komen-leuke-reacties-binnen-maar-ook-heel-negatieve~a5245729%252F |access-date=30 Abril 2023 |website=De Gelderlander |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jansen |first=Pim |date=30 Agosto 2022 |title=Nederlandse ‘Miss Earth’ Merel Hendriksen strijdt voor nobele roem |trans-title=Dutch 'Miss Earth' Merel Hendriksen fights for noble fame |url=https://www.manners.nl/nederlandse-miss-earth-merel-hendriksen/ |access-date=25 Setyembre 2022 |website=Manners Magazine |language=nl}}</ref> | 24 | Kesteren |Europa |- | {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] | Anniqa Jamal Iqbal<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=2 Hunyo 2023 |title=Meet Shafina Shah – the Miss Pakistan World 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/02-Jun-2023/pakistani-beauty-pageant-here-s-everything-to-know |access-date=17 Agosto 2023 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Pakistan 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118175307/http://www.missearth.tv/miss-pakistan.php |archive-date=18 Nobyembre 2022 |access-date=19 Nobyembre 2022 |website=Miss Earth |language=en}}</ref> | 21 | [[Karachi]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|Palestine}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] | Nadeen Ayoub<ref>{{Cite web |last=Prideaux |first=Sophie |date=4 Oktubre 2022 |title=Miss Earth 2022 contestants to watch, from first Miss Palestine to Miss Lebanon |url=https://www.msn.com/en-ae/lifestyle/other/miss-earth-2022-contestants-to-watch-from-first-miss-palestine-to-miss-lebanon/ar-AA12zgqT |access-date=29 Nobyembre 2022 |website=The National |language=en-AE |via=MSN}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=7 Disyembre 2022 |title=Nadeen Ayoub says she went to Miss Earth to be a voice for Palestinians |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion/2022/12/07/nadeen-ayoub-says-she-went-to-miss-earth-to-be-a-voice-for-palestinians/ |access-date=30 Abril 2023 |website=The National |language=en}}</ref> | 27 | Ramallah |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|PAN}} [[Panama]] | Valerie Solis<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Panama 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430055831/http://www.missearth.tv/miss-panama.php |archive-date=30 Abril 2023 |access-date=30 Abril 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 18 | [[Lungsod ng Panama]] |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PER}} [[Peru]] | Gianella Paz | 23 | Callao |Kaamerikahan |- |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |Jenny Ramp<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp overwhelmed by Miss PH Earth title win |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/06/22/jenny-ramp-overwhelmed-by-miss-ph-earth-title-win |access-date=8 Agosto 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=9 Agosto 2022 |title=Who is Jenny Ramp, Miss Philippines Earth 2022? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |19 |[[Santa Ignacia]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|POL}} [[Polonya]] | Julia Baryga<ref>{{Cite web |last=Białecka |first=Emilia |date=24 Setyembre 2022 |title=Łodzianka Julia Baryga będzie reprezentować Polskę na finale wyborów Miss Earth 2022 na Filipinach! |trans-title=Julia Baryga from Łódź will represent Poland at the Miss Earth 2022 final in the Philippines! |url=https://lodz.se.pl/lodzianka-julia-baryga-bedzie-reprezentowac-polske-na-finale-wyborow-miss-earth-2022-na-filipinach-foto-aa-DzCz-jjyU-ZeSW.html |access-date=3 Oktubre 2022 |website=Super Express |language=pl}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Ile bagażu zabrała z sobą na Filipiny Julia Baryga, II Miss Polonia, finalistka Miss Earth? Nie uwierzysz, że sukienki miss z Łodzi aż tyle ważą... |trans-title=How much luggage did Julia Baryga, 2nd Miss Polonia, Miss Earth finalist, take with her to the Philippines? You won't believe that Miss dresses from Lodz weigh so much... |url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/lodz/julia-baryga-ii-wicemiss-polonia-w-finale-konkursu-miss-earth-na-filipinach/n543j6j |access-date=2 Mayo 2023 |website=Fakt24 |language=pl}}</ref> | 19 | Łódź |Europa |- | {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] | Paulina Avilés-Feshold<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2022 |title=De Carolina la nueva Miss Earth Puerto Rico |trans-title=From Carolina is the new Miss Earth Puerto Rico |url=https://www.elvocero.com/escenario/moda-y-belleza/de-carolina-la-nueva-miss-earth-puerto-rico/article_bfda2ba8-8230-11ec-8def-83235831ebdf.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2022 |title=Boricua se coloca entre las finalistas de Miss Earth 2022 |trans-title=Boricua is among the finalists of Miss Earth 2022 |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/boricua-se-coloca-entre-las-finalistas-de-miss-earth-2022/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> | 21 | Carolina |Kaamerikahan |- | {{flagicon|PRT}} [[Portugal]] | Maria Rosado<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2022 |title=Maria Rosado foi eleita Miss Queen Portugal |trans-title=Maria Rosado was elected Miss Queen Portugal |url=https://vmtv.sapo.pt/maria-rosado-foi-eleita-miss-queen-portugal/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=VMTV |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=17 Abril 2022 |title='Miss' de Castro Daire representa Portugal em concurso internacional |trans-title='Miss' by Castro Daire represents Portugal in an international contest |url=https://jornaldocentro.pt/noticias/detalhe/47575 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Jornal do Centro |language=pt}}</ref> | 21 | Ourém |Europa |- | {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] | Alison Carrasco<ref>{{Cite web |date=14 Marso 2022 |title=Une nouvelle Miss Élégance nationale venue de Guadeloupe est sacrée à Forges-les-Eaux |trans-title=A new Miss National Elegance from Guadeloupe is crowned in Forges-les-Eaux |url=https://actu.fr/normandie/forges-les-eaux_76276/une-nouvelle-miss-elegance-nationale-venue-de-guadeloupe-est-sacree-a-forges-les-eaux_49391268.html |access-date=8 Agosto 2022 |website=Actu.fr |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hurtevent |first=Xavier |date=25 Oktubre 2022 |title=Pour Alison Carrasco, Miss Elégance France, "l'élégance est une question de posture" |trans-title=For Alison Carrasco, Miss Elegance France, "elegance is a question of posture" |url=https://www.ladepeche.fr/2022/10/25/pour-alison-carrasco-miss-elegance-france-lelegance-est-une-question-de-posture-10760469.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=La Dépêche |language=fr}}</ref> | 25 | [[Toulouse]] |Europa |- | {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] | Nieves Marcano<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://elnuevodiario.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=29 Oktubre 2022 |website=El Nuevo Diario |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2021 |title=Nieves Marcano se corona nueva Miss Tierra República Dominicana 2021 |trans-title=Nieves Marcano is crowned the new Miss Earth Dominican Republic 2021 |url=https://hoy.com.do/nieves-marcano-se-corona-nueva-miss-tierra-republica-dominicana-2021/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> | 24 | Maria Trinidad Sanchez |Kaamerikahan |- | {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] | Anezka Heralecká<ref>{{Cite web |last= |date=28 Oktubre 2022 |title=Líbí se vám? Tato blondýnka bude Česko reprezentovat na Miss Earth. Palce jí bude držet i o 18 let starší hokejista |trans-title=Do you like it? This blonde will represent the Czech Republic at Miss Earth. A hockey player 18 years older will keep her fingers crossed |url=https://www.super.cz/989509-libi-se-vam-tato-blondynka-bude-cesko-reprezentovat-na-miss-earth-palce-ji-bude-drzet-i-o-18-let-starsi-hokejista.html |access-date=30 Oktubre 2022 |website=Super.cz |language=cs}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Abril 2023 |title=Buchty, levná jídla. Hodně holek mělo parazity, říká česká finalistka Miss Earth |trans-title=Buns, cheap meals. Many girls had parasites, says the Czech Miss Earth finalist |url=https://www.idnes.cz/jihlava/zpravy/vysocina-luka-nad-jihlavou-anezka-heralacka-finalistka-miss-earth.A230414_719890_jihlava-zpravy_epsal |access-date=2 Mayo 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> | 20 | Jihlava |Europa |- | [[File:Proposed flag of Réunion (VAR).svg|border|23px]] [[Réunion]] | Thaïs Paus<ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=17 Oktubre 2022 |title=Miss Earth international aux Philippines : Thaïs Pausé représentera la Réunion ! |trans-title=Miss Earth international in the Philippines: Thaïs Pausé will represent Reunion! |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-aux-philippines-thais-pause-representera-la-reunion/ |access-date=28 Oktubre 2022 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mont-Rouge |first=Yves |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth international : le grand soir pour la Réunionnaise Thaïs Pausé aux Philippines (VIDÉOS) |trans-title=Miss Earth international: the big night for Reunionese Thaïs Pausé in the Philippines (VIDEOS) |url=https://freedom.fr/miss-earth-international-la-fabuleuse-aventure-de-la-reunionnaise-thais-pause-aux-philippines-videos/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Free Dom |language=fr-FR}}</ref> |27 | Saint-Denis |Aprika |- | {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] | Aura Dosoftei<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Romania 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502162722/http://www.missearth.tv/miss-romania.php |archive-date=2 Mayo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 27 | [[Bucharest]] |Europa |- | {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] | Ekaterina Velmakina<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2021 |title=Кто такая Екатерина Вельмакина? Смотрим фото победительницы конкурса «Краса России — 2021» |trans-title=Who is Ekaterina Velmakina? We look at the photo of the winner of the beauty of Russia - 2021 contest |url=https://www.maximonline.ru/devushki/kto-takaya-ekaterina-velmakina-smotrim-foto-pobeditelnicy-konkursa-krasa-rossii-2021-id693021/ |access-date=8 Agosto 2022 |website=Maxim |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=10 Abril 2022 |title=9 Pesona Ekaterina Velmakina Miss Earth Rusia 2022, Bikin Oleng! |trans-title=9 Charms of Ekaterina Velmakina Miss Earth Russia 2022, Makes You Shake! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/pesona-ekaterina-velmakina-miss-earth-rusia-2022-c1c2-1 |access-date=2 Mayo 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> | 19 | [[Mosku]] |Europa |- | {{flagicon|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] | Joyce Mwansa<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zambia 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608104107/http://www.missearth.tv/miss-zambia.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 26 | [[Lusaka]] | Aprika |- | {{flagicon|SEN}} [[Senegal]] | Camilla Diagné<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Senegal 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-senegal.php |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 24 | [[Dakar]] |Aprika |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |Milica Krstović<ref>{{Cite web |last= |date=21 Setyembre 2022 |title=MISS LETA 2022. Odluka je doneta, prelepa Milica Krstović odnela je titulu najlepše |trans-title=HELLO! MISS SUMMER 2022. The decision has been made, the beautiful Milica Krstović won the title of the most beautiful |url=https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |access-date=29 Oktubre 2022 |website=Alo! |language=sr |archive-date=24 Oktubre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024203213/https://www.alo.rs/vip/estrada/674453/milica-krstovic-estrada-alo-miss-leta/vest |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Šarmanta Milica Krstović Miss Fotogeničnosti Evrope za 2022 godinu i Miss Earth Srbije 2022! |trans-title=Charming Milica Krstović is Miss Photogenic Europe for 2022 and Miss Earth Serbia 2022! |url=https://pink.rs/lepota-i-moda/444905/sarmanta-milica-krstovic-miss-fotogenicnosti-evrope-za-2022-godinu-i-miss-earth-srbije-2022 |access-date=2 Mayo 2023 |website=Pink Serbia |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |Europa |- | {{flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | Shalom John<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2022 |title=Sierra Leone’s 20-year-old Shalom Prosperia Emmanuella John Excels in Miss Earth Pageant in the Philippines |url=https://salonemessengers.com/sierra-leones-20-year-old-shalom-prosperia-emmanuella-john-excels-in-miss-earth-pageant-in-the-philippines/ |access-date=2 Mayo 2023 |website=Salone Messenger |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sierra Leone 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030144246/http://www.missearth.tv/miss-sierraleone.php |archive-date=30 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> |28 | [[Freetown]] |Aprika |- | {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] | Sakhile Dube<ref>{{Cite news |last=Mandizha |first=Faith |date=25 Nobyembre 2022 |title=Model for Miss Earth |language=en |work=H Metro |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/h-metro/20221125/281646784147928 |access-date=30 Nobyembre 2022 |via=PressReader}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Zimbabwe 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026050148/http://www.missearth.tv/miss-zimbabwe.php |archive-date=26 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 25 | [[Harare]] |Aprika |- | {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] | Charmaine Ng<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |date=20 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth 2022 candidates na may dugong Pinoy, nakaw-eksena |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/20/22/miss-earth-2022-candidates-na-may-dugong-pinoy-nakaw-eksena |access-date=30 Nobyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth Singapore 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024045820/http://www.missearth.tv/miss-singapore.php |archive-date=24 Oktubre 2022 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 23 | [[Singapore|Singapura]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|LKA}} [[Sri Lanka]] | Udani Senanayake<ref>{{Cite web |title=Miss Earth Sri Lanka 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608121555/http://www.missearth.tv/miss-srilanka.php |archive-date=8 Hunyo 2023 |access-date=17 Agosto 2023 |website=[[Miss Earth]] |language=en}}</ref> | 21 | [[Colombo]] |Asya at Oseaniya |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chawanphat Kongnim<ref>{{Cite web |last= |date=29 Agosto 2022 |title=บรรยากาศรอบตัดสิน Miss Earth Thailand 2022 “สปาย ชวันภัสร์” คว้ามง |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/179533 |access-date=30 Agosto 2022 |website=PPTV |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=Herlina |first=Ratna |date=4 Setyembre 2022 |title=9 Potret Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Pesonanya Manis! |trans-title=9 Portraits of Chawanphat Kongnim Miss Earth Thailand 2022, Sweet Charm! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/ratna-herlina/potret-chawanphat-kongnim-miss-earth-thailand-2022-c1c2 |access-date=17 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Lopburi |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] | Ziphozethu Sithebe<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Oktubre 2022 |title=Women of the future celebrated |url=https://www.news24.com/citypress/news/photos-women-of-the-future-celebrated-20221016 |access-date=30 Oktubre 2022 |website=City Press |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Miss Earth South Africa 2022 |url=http://www.missearth.tv/miss-southafrica.php |access-date=2023-08-17 |website=www.missearth.tv}}</ref> | 22 | Durban |Aprika |- | {{flagicon|KOR}} '''[[Timog Korea]]''' | '''[[Mina Sue Choi]]<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2021 |title=Choi Seo-eun crowned 2021 Miss Korea [PHOTOS] |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/10/510_319306.html |access-date=31 Oktubre 2022 |website=Korea Times |language=en}}</ref>'''<ref>{{Cite web |title=Get to know Miss Earth 2022, Mina Sue Choi, the first Korean to win the crown |url=https://philstarlife.com/news-and-views/475613-get-to-know-miss-earth-2022-mina-sue-choi?page=2 |access-date=2023-08-17 |website=Philstar Life}}</ref> | 23 | [[Incheon]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] | Melang Kuol | 28 | [[Juba]] |Aprika |- | {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] | Daniela Riquelme<ref>{{Cite web|last=Vidal|first=María Jesús|date=11 Agosto 2022|title=Estudiante de medicina se corona como Miss Earth Chile 2022: representará al país en Filipinas|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-del-bio-bio/2022/08/11/estudiante-de-medicina-se-corona-como-miss-earth-chile-2022-representara-al-pais-en-filipinas.shtml|access-date=20 Agosto 2022|website=BioBioChile|language=es}}</ref> | 22 | Los Ángeles |Kaamerikahan |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Wang Shiqi<ref>{{cite web |date=21 Oktubre 2022 |title=2022地球小姐中国区大赛总决赛暨颁奖盛典圆满落幕 |url=http://ex.chinadaily.com.cn/exchange/partners/82/rss/channel/cn/columns/j3u3t6/stories/WS6351f793a310817f312f2b4d.html |access-date=28 Oktubre 2022 |website=China Daily |language=zh}}</ref> |21 |[[:en:Shanghai|Shanghai]] |Asya at Oseaniya |- | {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] | Caroline Ngabire<ref>{{Cite web |last=Bravo |first=Frances Karmel S. |date=29 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Uganda 2022 shares reasons for wanting to stay in the Philippines |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/170017/miss-earth-uganda-philippines-a5128-20221129 |access-date=15 Abril 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> | 25 | Kyambogo |Aprika |} ==Mga tala== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Miss Earth}} lx728j3dr2725zfem6yeuq25ubuuuqw Sarah Harmer 0 315736 2205716 2122375 2026-05-01T04:51:28Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205716 wikitext text/x-wiki Si '''Sarah Harmer''' (ipinanganak noong Nobyembre 12, 1970) ay isang Canadienseng mang-aawit, manunulat ng kanta, at aktibistang pangkalikasan.<ref name="ndn2">{{cite news|last=Spalding|first=Derek|title=Indie icon focuses on the planet|url=http://www.canada.com/Indie+icon+focuses+planet/4102220/story.html|access-date=March 30, 2011|newspaper=Nanaimo Daily News|date=January 13, 2011}}{{dead link|date=May 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Maagang buhay == Ipinanganak at lumaki sa [[Burlington, Ontario]], nakuha ni Harmer ang kanyang unang pagkamulat sa pamumuhay ng musikero bilang isang tinedyer, nang simulan siya ng kaniyang nakatatandang kapatid na babae sa mga konsiyerto sa [[Ang Tragically Hip|Tragically Hip]].<ref name="hideout">[http://exclaim.ca/music/article/sarah_harmer-out_at_hideout "Sarah Harmer: Out at the Hideout"]. ''[[Exclaim!]]'', January 1, 2006.</ref><ref name="Famous Female Musicians Gr. 4-82">{{cite book|title=Famous Female Musicians Gr. 4–8|url=https://books.google.com/books?id=W4WogUGTQOAC&pg=PA32|publisher=On The Mark Press|isbn=978-1-77072-776-2|pages=32–}}</ref> == Karera == Sa edad na 17, inimbitahan si Harmer na sumali sa isang banda sa [[Toronto]], [[Ang Saddletramps|The Saddletramps]]. Sa loob ng tatlong taon, nagtanghal siya kasama ang The Saddletramps habang ipinagpatuloy ang kaniyang pag-aaral sa pilosopiya at pag-aaral ng kababaihan sa [[Pamantasang Queen's]].<ref name="macleans20012">{{cite journal|last=Jennings|first=Nicholas|title=Sarah Harmer – Harmer's Charm|journal=[[Maclean's]]|date=March 5, 2001|url=http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|access-date=March 30, 2011|archive-date=Agosto 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100829104154/http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|url-status=dead}}</ref> Pagkatapos umalis sa The Saddletramps, nagsama-sama si Harmer ng sarili niyang banda kasama ang ilang musikero ng [[Kingston, Ontario]], at pinili ang pangalang [[Weeping Tile (banda)|Weeping Tile]].<ref name="hideout2">[http://exclaim.ca/music/article/sarah_harmer-out_at_hideout "Sarah Harmer: Out at the Hideout"]. ''[[Exclaim!]]'', January 1, 2006.</ref><ref name="Famous Female Musicians Gr. 4-822">{{cite book|title=Famous Female Musicians Gr. 4–8|url=https://books.google.com/books?id=W4WogUGTQOAC&pg=PA32|publisher=On The Mark Press|isbn=978-1-77072-776-2|pages=32–}}</ref><ref>[http://www.queensjournal.ca/story/2006-07-25/where-are-they-now/ "Where are they now?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224092545/https://www.queensjournal.ca/story/2006-07-25/where-are-they-now/ |date=2022-02-24 }}. ''Queens University Journal'', July 25, 2006 Emma Reilly</ref> Inilabas ng banda ang una nitong malayang cassette noong 1994.<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sarah-harmer-emc/ "Sarah Harmer"]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Canadian Encyclopedia'', Jennifer Higgs, September 12, 2012</ref> Di nagtagal, pumirma sila sa isang mayor na label, at ang cassette ay muling inilabas noong 1995 bilang ''[[Eepee]]''. Ang banda ay regular na nagtanhal sa rock club circuit at sa campus radio kasama ang kanilang mga kasunod na album, ngunit hindi kailanman nakapasok sa mainstream, at ibinuwag noong 1998 pagkatapos na tanggalin sa kanilang label.<ref name="macleans200122">{{cite journal|last=Jennings|first=Nicholas|title=Sarah Harmer – Harmer's Charm|journal=[[Maclean's]]|date=March 5, 2001|url=http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|access-date=March 30, 2011|archive-date=Agosto 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100829104154/http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|url-status=dead}}</ref> Noong 1998 din, nagtala si Harmer ng isang hanay ng mga pamantayan ng pop bilang isang regalo sa Pasko para sa kaniyang ama.<ref name="hideout3">[http://exclaim.ca/music/article/sarah_harmer-out_at_hideout "Sarah Harmer: Out at the Hideout"]. ''[[Exclaim!]]'', January 1, 2006.</ref> Matapos itong marinig, kinumbinsi siya ng kaniyang mga kaibigan at pamilya na ilabas ito bilang isang album, at noong 1999 ay inilabas niya ito nang nakapag-iisa bilang ''[[Mga kanta para kay Clem]]''.<ref name="hideout3" /> Nagsimulang gumawa si Harmer sa isa pang album, at noong 2000, inilabas niya ang ''[[Nandito ka|You Were Here]]'' .<ref name="macleans200123">{{cite journal|last=Jennings|first=Nicholas|title=Sarah Harmer – Harmer's Charm|journal=[[Maclean's]]|date=March 5, 2001|url=http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|access-date=March 30, 2011|archive-date=Agosto 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100829104154/http://www.nicholasjennings.com/index.php?option=com_content&view=article&id=662:sarah-harmer-harmers-charm&catid=42:magazine-articles|url-status=dead}}</ref><ref name="Inc.20012">{{cite book|author=Larry LeBlanc|title=Canadian Music at a Crossroads|work=Billboard|url=https://books.google.com/books?id=fhQEAAAAMBAJ&pg=PA48|date=March 31, 2001|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|pages=48–|issn=0006-2510}}</ref> Noong 2001 naglibot siya sa Canada at US bilang suporta sa album.<ref name="globe">[https://www.theglobeandmail.com/arts/sarah-harmers-quiet-storm/article1337683/ "Sarah Harmer's quiet storm"]. Sarah Hampson. February 22, 2001.</ref><ref name="Inc.20042">{{cite journal|author=Larry LeBlanc|title=Harmer's Faith in Names|journal=Billboard|url=https://books.google.com/books?id=XREEAAAAMBAJ&pg=PA53|date=February 7, 2004|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|pages=53–|issn=0006-2510}}</ref> Noong Pebrero 2007, nakatanggap si Harmer ng tatlong nominasyon ng [[Gawad Juno]]. Ang ''[[Isa akong Bundok|I'm a Mountain]]'' ay hinirang para sa Best Adult Alternative Album at ang kaniyang DVD ''[[Escarpment Blues]]'' ay nanalo ng JUNO Award para sa Best Music DVD. Si Harmer mismo ay hinirang din para sa Manunulat ng Kanta ng Taon para sa kaniyang akda sa "I Am Aglow", "Oleander", at "Escarpment Blues". Noong 2010, naglabas si Harmer ng ikalimang album, ''[[Oh Munting Apoy|Oh Little Fire]]'', na hinirang para sa tatlong Gawad Juno. Nagpahiwatig ang album ng pagbabago patungo sa mas rock na baseng tunog.<ref>"A New Wind", ''Words and Music'', Summer 2010</ref> Noong 2011, lumahok si Harmer sa [[Proyektong Pambansang Liwasan]], bumisita sa [[Reserbang Liwasang Pangkalikasan ng Gwaii Haanas at Pamanang Pook ng Haida|Reserbang Liwasang Pangkalikasan ng Gwaii Haanas]] ng [[British Columbia]] at Haida Heritage Site kasama sina [[Bry Webb]], [[Jim Guthrie (mang-aawit-manunulat ng awit)|Jim Guthrie]], at tagagawa ng pelikula na si [[Scott Smith (direktor)|Scott Smith]].<ref>[http://www.cbc.ca/radio2/canadalive/2011/07/14/sarah-harmer-around-the-campfire-around-the-concert-hall/ "Sarah Harmer: from National Parks to Massey Hall"]. [[CBC Radio 2]], July 14, 2011.</ref> Inatasan din siya ng [[CBC Radio 2]] na magsulat ng orihinal na kanta ng campfire para sa network.<ref>[http://www.cbc.ca/radio2/r2morning/2011/07/15/sarah-harmer-sings-by-the-fire-new-campfire-song-revealed/ "Sarah Harmer's new campfire song: Hear (and play) it now!"]. CBC Radio 2, July 15, 2011.</ref> Noong Agosto 19, 2016, lumabas sina Harmer at [[Jim Creeggan]] sa ''[[Q (palabas sa radyo)|Q]]'' ng CBC Radio upang magsagawa ng live na cover ng "Morning Moon" ng The Tragically Hip.<ref>[http://www.cbc.ca/radio/q/fireworks-q-salutes-the-tragically-hip-1.3724918/sarah-harmer-jim-creeggan-raise-morning-moon-in-studio-q-1.3724926 "Sarah Harmer, Jim Creeggan raise Morning Moon in studio q"]. ''[[Q (radio show)|Q]]'', August 19, 2016.</ref> Sa taong iyon, nagtanghal din si Harmer sa [[Edmonton Folk Music Festival]].<ref>[http://www.edmontonsun.com/2016/08/07/2016-edmonton-folk-fest-an-understated-wonderful-weekend " 2016 Edmonton Folk Fest an understated, wonderful weekend"]. ''Edmonton Sun'', By Fish Griwkowsky. August 7, 2016</ref> == Mga sanggunian == 8xmi5igok98nh0lt7133c5yva2vnqwy Kulturang LGBTQ sa Pilipinas 0 316774 2205654 2205073 2026-05-01T02:04:40Z AsianStuff03 125864 Kinansela ang pagbabagong 2205073 ni [[Special:Contributions/~2026-25724-84|~2026-25724-84]] ([[User talk:~2026-25724-84|Usapan]]): bandalismo 2205654 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:LGBT flag map of the Philippines.svg|thumb|Ang bahagharing sagisag ng LGBT na inilapat sa mapa ng Pilipinas.]] Ang mga '''LGBTQ''' (''lesbian, gay, bisexual, transgender and queer'' o [[lesbiyana]], [[bakla]], [[Biseksuwalidad|bisekswal]], [[Transeksuwalismo|transhenero]] at [[Queer|kuwir]]) sa [[Pilipinas]] ay karaniwang tinatanggap sa lipunang Pilipino, at itinuturing ang bansa bilang isa sa mga pinakakaaya-ayang lugar para sa mga bakla sa Asya.<ref name="inquirer">{{cite news |last1=Tubeza |first1=Philip C |date=8 Hunyo 2013 |title=PH ranks among most gay-friendly in the world |language=en |publisher=Inquirer.net |url=http://globalnation.inquirer.net/76977/ph-ranks-among-most-gay-friendly-in-the-world/ |access-date=20 Hulyo 2017}}</ref> Pumapangalawa ito sa may pinakamataas na antas ng pagtanggap sa lipunan sa rehiyong [[Asya-Pasipiko]] kasunod ng [[Australya]], ayon sa isang ''survey'' (o pagsisiyasat) ng Pew Research Center noong 2013.<ref name="inquirer" /><ref name="prc">{{cite web |title=The Global Divide on Homosexuality |url=https://www.pewresearch.org/global/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/ |access-date=14 Hunyo 2024 |website=Pew Research Center |language=en}}</ref> Gayunpaman, nananatili pa rin ang ilang diskriminasyon at limitado ang mga karapatan ng mga LGBT na tiyak para sa kanila, dahilan upang ilarawan ng ilang aktibista ang kulturang LGBT sa Pilipinas bilang "pinahihintulutan, subalit hindi ganap na tinatanggap."<ref name="inquirer" /><ref name="Gutierrez">{{cite news |last1=Gutierrez |first1=Natashya |date=17 Mayo 2017 |title=LGBTQ activists: We are tolerated but not accepted in the Philippines |language=en |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/philippines/170091-lgbtq-rights-philippines-tolerated-not-accepted/ |access-date=14 Hunyo 2024}}</ref> Sa Pilipinas, kilala ang mga homoseksuwal bilang '''"'''bakla''',"''' bagama’t may iba pang mga katawagang ginagamit upang ilarawan sila.<ref>{{cite web |last=Gonzalo |first=Ally |date=Oktubre 2, 2019 |title='There's No Shame in Being Who You Are': Photographer Explores Filipino 'bakla' Culture |url=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/filipino-winnipegger-bakla-portraits-explore-queer-culture-1.5268560 |access-date=Mayo 9, 2021 |website=CBC |language=en}}</ref> Ayon sa ''Young Adult Fertility and Sexuality Survey'' (Pagsisiyasat hinggil sa Pertilidad at Seksuwalidad ng Kabataang Nasa Hustong Gulang) ng 2002, 11 porsiyento ng mga seksuwal na aktibong Pilipino na may edad 15 hanggang 24 ang nakipagtalik sa kapwa [[kasarian]].<ref>{{cite web |date=23 Hulyo 2003 |title=Survey shows young Filipinos are opening up homosexual activities |url=http://www.yafs.com/downloads/same-sex.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20050401135347/http://www.yafs.com/downloads/same-sex.pdf |archive-date=1 Abril 2005 |access-date=5 Disyembre 2009 |language=en}}</ref> Ayon naman sa makatang Pilipino at kritiko na si Lilia Quindoza Santiago, maaaring mas maluwag ang konsepto ng kasarian sa kulturang Pilipino. Ang kasarian ay hindi gaanong nakapaloob sa dalawang kategorya lamang kumpara sa salitang Ingles na ''gender'';<ref name="Garcia">{{cite journal |last=Garcia |first=J. Nelia C. |year=2000 |title=Performativity, the bakla and the orienting gaze |journal=Inter-Asia Cultural Studies |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=265–281 |doi=10.1080/14649370050141140 |s2cid=145490503}}</ref> ang kasarian ay nangangahulugang "uri, [[espesye]], o [[henero]]."<ref>{{cite web |title=Kasarian |url=https://www.tagalog.com/dictionary/#kasarian |access-date=May 9, 2021 |website=Tagalog-English Dictionary}}</ref> == Pagpapangalan == Ang "bakla" at "[[bading]]" ay mga salitang Tagalog para sa isang lalaki na may kilos-babae, nagsusuot ng pambabae, o kinikilala ang sarili bilang babae. Bagaman hindi ganap na katumbas ng salitang Ingles na ''gay'',<ref name="B1garc">{{cite book |last=Garcia |first=J. Neil C. |title=Philippine gay culture: binabae to bakla, silahis to MSM |publisher=University of the Philippines Press |year=2008 |isbn=978-971-542-577-3 |language=en}}</ref> ang mga bakla ang pinakakilalang subgrupo ng mga ''gay'' na lalaki sa Pilipinas. Madalas silang ituring bilang isang ikatlong kasarian, na nagtataglay ng pagkababae sa katawan ng isang lalaki.<ref name="Aggleton">{{cite book |last=Aggleton |first=Peter |url=https://books.google.com/books?id=6WYZ0wNpZfIC&q=bakla&pg=RA3-PA246 |title=Men who sell sex: international perspectives on male prostitution and HIV/AIDS |publisher=Temple University Press |year=1999 |isbn=978-1-56639-669-1 |page=246 |language=en |access-date=5 June 2010}}</ref><ref name="J11">{{cite journal |last1=Casabal |first1=Norberto V |year=2008 |title=Gay Language: Defying the Structural Limits of English Language in the Philippines |url=http://www.philjol.info/index.php/KK/article/view/754 |journal=Kritika Kultura |language=en |issue=11 |pages=89–120 |doi=10.3860/kk.v0i11.754 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327124724/http://www.philjol.info/index.php/KK/article/view/754 |archive-date=27 Marso 2009 |access-date=27 Enero 2011}}</ref> Bagaman, ginagamit minsan sa mapanlait na paraan ang salitang "bakla", malawak na itong niyakap ng mga bakla mismo. Dagdag pa rito, ang mga lesbiyana sa pamayanang Pilipino ay tinatawag na "[[Tomboy|tibo]]" o "tibs", na kadalasang ginagamit din bilang mapanlait na termino. Hango ang salitang "tibo" sa salitang "tomboy",<ref>{{Cite web |title=Tibo: Definition of Filipino / Tagalog word tibo |url=https://www.tagalog.com/dictionary/also_spelled.php?translation_entry_id=8047&e=9084a0 |access-date=2025-09-12 |website=www.tagalog.com}}</ref> na pareho din ang kahulugan sa kontekstong Pilipino. Gayunpaman, kamakailan ay niyakap din ito ng mga [[lesbiyana]] at ginagamit na biro-biro sa pagtukoy sa isa’t isa. Subalit, kahit ginagamit sa pagtukoy sa mga lesbiyana, ang salitang "tibo" o "tibs" ay kadalasang tumutukoy sa mas maskuladong uri ng lesbiyana, na kilala rin bilang '''"'''butch"'''.''' ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] [[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]] pkohkn5zh6fz0iptqosjvvfn8fzifjp SF9 0 318081 2205692 2172818 2026-05-01T03:19:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205692 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = SF9 | image = (TV10) SF9(에스에프나인), 숨겨왔던 매력으로 ‘팡파레’를 울리다 (쇼케이스 인터뷰 영상) (2) 11s.jpg | landscape = yes | alt = | caption = Mula kanan hanggang kaliwa:<br />Nangungunang hilera: Inseong, Jaeyoon, Zuho<br />Gitnang hilera: Youngbin, Dawon, Hwiyoung<br />ibabang hilera: Rowoon, Yoo Taeyang, Chani | alias = 셒구 (Sepgu) | origin = [[Seoul]], Timog Korea | genre = {{hlist|[[K-pop]]|[[dance pop]]|[[Contemporary R&B|R&B]]|[[Hip hop music|hip hop]]}} | years_active = {{Start date|2016}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[FNC Entertainment|FNC]]|[[Warner Music Japan|Warner Japan]]<!-- Mangyaring huwag magdagdag ng mga distributor/mga ahente ng musika. Salamat! -->}} | website = {{URL|fncent.com/sf9|SF9}} | current_members = * [[Youngbin (mang-aawit, ipinanganak 1993)|Youngbin]] * [[Inseong (mang-aawit, ipinanganak 1993)|Inseong]] * [[Jaeyoon (mang-aawit, ipinanganak 1994)|Jaeyoon]] * [[Dawon (mang-aawit, ipinanganak 1995)|Dawon]] * [[Rowoon]] * [[Zuho (mang-aawit, ipinanganak 1996)|Zuho]] * [[Taeyang (mang-aawit, ipinanganak 1997)|Taeyang]] * [[Hwiyoung (mang-aawit, ipinanganak 1999)|Hwiyoung]] * [[Chani]] | module = {{Infobox korean name|child=yes | hangul = 에스에프나인 | rr = ''Eseuepeunain'' | mr = ''Esŭep'ŭnain'' }} }} Ang '''SF9''' ({{lang-ko|에스에프나인}}; pinaikling mula sa '''Sensational Feeling 9''') ay isang South Korean [[boyband]] na binuo ng [[FNC Entertainment]] at ang unang dance boy group ng kumpanya.<ref name=":0">{{Cite web|last=Jung|first=Ji-won|date=August 22, 2016|title=FNC 네오즈 1기, 팀명 'SF9' 확정…데뷔플랜 돌입|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/311/0000642209|access-date=February 9, 2020|website=Xports News|language=ko}}</ref> Binubuo ng siyam na miyembro, ang grupo ay nag-debut noong Oktubre 5, 2016 sa pag-release ng kanilang unang single album, ''Feeling Sensation''.<ref>{{Cite web|last=Jung|first=Ji-won|date=November 1, 2016|title=FNC 보이그룹 SF9, 음반차트 선전…6차례 추가발주|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/311/0000668047|access-date=February 9, 2020|website=Xports News|language=ko}}</ref> == Kasaysayan == === Pre-debut and NEOZ School === Unang nagtanghal ang grupo sa Japan noong Disyembre 11, 2015. Ang grupo ay binubuo ng 11 miyembro noong panahong iyon.<ref name=":0" /> Noong Mayo 2016, lumahok sila bilang "NEOZ Dance" sa survival show ng [[FNC Entertainment]] na ''d.o.b (Dance or Band)'', nakikipagkumpitensya laban sa NEOZ Band (na kalaunan ay kilala bilang [[Honeyst]]). Nang maglaon, nanalo sila sa palabas sa kanilang unang kanta na "K.O.", na kalaunan ay itinampok sa single album na ''Feeling Sensation'.<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/311/0000642209|title=FNC 네오즈 1기, 팀명 'SF9' 확정…데뷔플랜 돌입|website=n.news.naver.com|language=ko|access-date=February 9, 2020}}</ref> Pinalitan sila ng pangalan na SF9 noong Agosto.<ref>{{Cite web|last=Yoo|first=Eun-young|date=September 22, 2016|title=FNC 댄스그룹 SF9, 연습생 생활 종료 '데뷔 임박'|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/082/0000636194|access-date=February 9, 2020|website=Busan Ilbo|language=ko}}</ref> === 2016: Debut sa ''Feeling Sensation'' === Ang debut single album ng SF9 na ''Feeling Sensation''<ref name="itunes">{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/sf9-1st-debut-single-album/id1162037040|title=''Feeling Sensation'' by SF9|date=October 23, 2016|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|work=[[iTunes]] JP|access-date=October 23, 2016}}</ref> na may lead single na "Fanfare" ay inilabas noong Oktubre 5, 2016. Nag-debut ang album sa No. 8, at nanguna sa No. 6 sa Gaon Album Chart.<ref>{{cite web|title=국내 대표 음악 차트 가온차트!|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=43&hitYear=2016&termGbn=week|access-date=December 2, 2016|website=Gaon Chart}}</ref><ref>{{cite web|title=국내 대표 음악 차트 가온차트!|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?termGbn=week&hitYear=2016&targetTime=41&nationGbn=K|access-date=December 2, 2016|website=Gaon Chart}}</ref> Ginawa nila ang kanilang opisyal na stage debut noong Oktubre 6, 2016 sa ''[[M Countdown]]''. Ang music video<ref>{{Cite web|url=http://vchart.yinyuetai.com/vchart/v?area=KR&date=20161003|title=周榜 - 音悦Tai - 让娱乐更美好|website=vchart.yinyuetai.com|language=zh-cmn-Hans|access-date=February 19, 2017|archive-date=Pebrero 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219174139/http://vchart.yinyuetai.com/vchart/v?area=KR&date=20161003|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://vchart.yinyuetai.com/vchart/month?area=KR&date=201610|title=月榜 - 音悦Tai - 让娱乐更美好|website=vchart.yinyuetai.com|language=zh-cmn-Hans|access-date=February 19, 2017|archive-date=Pebrero 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219174722/http://vchart.yinyuetai.com/vchart/month?area=KR&date=201610|url-status=dead}}</ref> niraranggo sa No. 6 sa Yin Yue Tai weekly chart at ikapitong pwesto sa Yin Yue Tai Monthly Chart. Nagtapos ang kanilang mga promo para sa "Fanfare" noong Nobyembre 6, 2016 sa ''[[Inkigayo]]''. Pagkatapos ay sinimulan ng grupo ang promosyon ng kanilang pangalawang kanta ng album, "K.O." noong Nobyembre 15, 2016.<ref>{{cite web|url=http://cafe.daum.net/SF9/EeWu/31|title=Daum 카페}}</ref> Ang debut single album na "Feeling Sensation" ay niraranggo sa ika-78 para sa album sales noong 2016.<ref>{{cite web|title=국내 대표 음악 차트 가온차트!|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&termGbn=year}}</ref> Noong Disyembre 22, naglabas sila ng isang music video bilang regalo sa kanilang mga tagahanga na may pamagat na "So Beautiful". Ang kanta ay orihinal na isang OST ng kanilang interactive na web-drama na ''Click Your Heart''. Ang "So Beautiful" ay isang digitally release na single. === 2017: Career breakthrough, Japanese debut at commercial success === Ang kanilang unang EP, ''Burning Sensation'',<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/burning-sensation-ep/id1202752836|title=''Burning Sensation'' by SF9|date=February 6, 2017|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|work=[[iTunes]] JP|access-date=February 6, 2017}}</ref> ay inilabas noong Pebrero 6. Nakarating ito sa numerong anim<ref>{{Cite news|url=http://www.billboard.com/charts/world-albums/2017-02-25|title=World Music: Top World Albums Chart|newspaper=Billboard|access-date=February 25, 2017}}</ref> noong Pebrero 15 ''Billboard'' World Albums Chart.<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/108/0002590514|title='FNC미래' SF9, 美빌보드월드앨범차트 톱10 첫 진입|website=n.news.naver.com|language=ko|access-date=February 9, 2020}}</ref> Noong Abril 4, iniulat na ang SF9 ay magkakaroon ng kanilang pangalawang pagbabalik, dalawang buwan lamang pagkatapos nilang tapusin ang "Roar" promotions.<ref>{{Cite news|url=http://www.allkpop.com/article/2017/04/sf9-reportedly-making-a-comeback-this-month|title=SF9 reportedly making a comeback this month|work=allkpop|access-date=April 9, 2018}}</ref> Noong Abril 7, idinaos ng SF9 ang kanilang unang sold-out showcase sa Japan bilang paghahanda sa kanilang debut sa Japan.<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000248926|title=SF9, 日 데뷔..첫 쇼케이스 전석 매진|last=재배포금지>|first=<ⓒ “텐아시아” 무단전재|website=n.news.naver.com|language=ko|access-date=2020-02-09}}</ref> Noong Abril 18, inilabas ng SF9 ang kanilang bagong anim na kanta na EP, na pinamagatang ''Breaking Sensation'', na kinabibilangan ng title track na "Easy Love".<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000253264|title=SF9, '브레이킹 센세이션'으로 18일 전격 컴백|website=n.news.naver.com|language=ko|access-date=2020-02-09}}</ref> Sa parehong araw, ang album ay niraranggo ang numero dalawa sa U.S. K-Pop Album Chart. Noong Hunyo 6, nag-debut ang SF9 sa Japan. Noong Hunyo 7, inilabas ang Japanese version ng kanilang debut single na "Fanfare". Ito ay niraranggo bilang isa sa Tower Records Chart para sa mga solong album at numero apat sa Oricon Chart. [[File:KCon 2017 LA SF9.jpg|thumb|SF9 sa KCON 2017 LA]] Nagtanghal sila sa KCON 2017 sa New York at L.A.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/columns/k-town/7817413/girls-day-sf9-kcon-2017-la|title=Girl's Day and SF9 Are First Acts Heading to KCON 2017 LA|magazine=Billboard|date=June 2, 2017|access-date=April 1, 2019}}</ref> Noong Oktubre 12, inilabas ang ikatlong EP ng grupo, ang ''Knights of The Sun.''. Kasunod ng pagpapalabas ng kanilang EP, nagsagawa ang SF9 ng three-stop U.S. solo tour na pinamagatang "2017 SF9 Be My Fantasy in U.S.A" na huminto sa Dallas, Seattle, at Boston noong Nobyembre.<ref>{{Cite web|url=https://popcrush.com/sf9-tour-usa-november-2017-sf9-be-my-fantasy-in-usa/|title=SF9 Announces 2017 USA Tour|last=Frances|first=Lai|website=PopCrush|language=en|access-date=July 17, 2019}}</ref> Noong Disyembre, inilabas nila ang kanilang unang Japanese studio album na, ''Sensational Feeling Nine.'' === 2018: Mga bagong EP at tumataas na tagumpay === Ang ika-apat na EP ng SF9, ang ''Mamma Mia!'' ay inilabas noong Pebrero 26.<ref>{{Cite web|url=http://chicnews.mk.co.kr/article.php?aid=1518565676175550007|title='발랄美 업그레이드'…SF9, 26일 컴백 확정|date=February 14, 2018|access-date=April 9, 2018|archive-date=Pebrero 23, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180223232218/http://chicnews.mk.co.kr/article.php?aid=1518565676175550007|url-status=dead}}</ref> On May 23, they released their third Japanese single, "Mamma Mia!".<ref>{{Cite web|url=http://sp.wmg.jp/sf9/mammamia/|title= Japan 3rd Single |date=May 23, 2018|access-date=June 16, 2018}}</ref> Para i-promote ang single, isang Japanese tour na pinamagatang "SF9 Zepp Tour 2018 MAMMA MIA!" ay ginanap sa Osaka, Aichi, at Tokyo noong Mayo 29, Mayo 30, at Hunyo 1, ayon sa pagkakabanggit.<ref>{{Cite web|url=http://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=288/|title=SF9 Zepp Tour 2018 Mamma Mia!|date=May 15, 2018|access-date=June 16, 2018|archive-date=Hunyo 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611004204/https://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=288%2F|url-status=dead}}</ref> Noong Agosto, nagsagawa sila ng fanmeeting tour sa Timog Amerika.<ref>{{Cite web|url=https://fncent.com/b/notice/32334/|title=[팬미팅] 2018 SF9 SOUTH AMERICA FAN MEETING TOUR|date=May 23, 2018|access-date=June 16, 2018}}</ref> Noong Hulyo 31, bumalik sila sa kanilang ikalimang EP, ''Sensuous'', kasama ang lead single na "Now or Never".<ref>{{Cite web | url=http://k-popped.com/2018/08/sf9-kickstarts-keone-choreographed-comeback-now-or-never/ |title = SF9 Kickstarts Keone-Choreographed Comeback "Now or Never" · K-POPPED!|date = August 2018}}</ref> Noong Agosto 23, nagsagawa sila ng fanmeeting sa Mexico sa Auditorio Blackberry ng Mexico City at noong Agosto 25 at 26 sa Brazil sa Tropical Butantã ng São Paulo. Noong Setyembre 22, nagsagawa sila ng fanmeeting sa Taipei.<ref>{{Cite web|url=https://fncent.com/?m=bbs&bid=notice&p=2&where=site%3D1+and+notice%3D0+and+bbsid%3D%27notice%27++and+ex1%3D%271%27+&uid=33305/|title=[팬미팅] 2018 SF9 FAN MEETING IN TAIPEI|date=May 23, 2018|access-date=September 14, 2018}}</ref> Noong Oktubre 27, ginanap ng SF9 ang kanilang unang domestic concert, "Dreamer", sa Yes24 Live Concert Hall.<ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/service/contents_view.htm?lang=e&board_seq=347991|title=2018 SF9 LIVE FANTASY #1 [DREAMER]|website=world.kbs.co.kr|language=en|access-date=2020-02-09}}</ref> === 2019: ''Narcissus'', ''RPM'', at UNLIMITED Tour === Ang ikaanim na EP ng SF9, ang ''Narcissus'', ay inilabas noong Pebrero 20 kasama ang lead single na "Enough".<ref>{{Cite web | url=http://officiallykmusic.com/sf9-drops-teasers-schedule-sixth-mini-album-narcissus/ |title = SF9 drops teasers and schedule for sixth mini album 'Narcissus'|date = February 12, 2019}}</ref> Makalipas ang isang buwan, inilabas ng SF9 ang kanilang pangalawang Japanese album na ''Illuminate''<ref>{{Cite web | url=http://sf9-official.jp/free/disco/?ctg=JapanAlbum&id=43#d_anchor | title=Sf9 Japan Official Site | access-date=2022-07-09 | archive-date=2020-06-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200609114321/https://sf9-official.jp/free/disco/?ctg=JapanAlbum&id=43#d_anchor | url-status=dead }}</ref> Para i-promote ang kanilang album, isang Japanese tour na pinamagatang "SF9 2019 ZEPP TOUR “ILUMINATE”<ref>{{Cite web | url=http://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=354 | title=Sf9 Japan Official Site | access-date=2022-07-09 | archive-date=2020-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200425220127/https://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=354 | url-status=dead }}</ref> ay ginanap sa Tokyo, Nagoya at sa Namba noong Abril 2, Abril 4 at 5, ayon sa pagkakabanggit. Kasunod ng kanilang Japanese Tour, nagsimula ang SF9 sa kanilang "2019 SF9 USA – Europe Live Tour 'UNLIMITED," isang sampung-stop na tour na naglalakbay sa Estados Unidos (Chicago, New York, Atlanta, Los Angeles) at Europe (Moscow, Warsaw, Berlin, Amsterdam, Paris, London).<ref>{{Cite magazine|last=Herman|first=Tamar|date=2019-02-28|title=K-Pop Boy Band SF9 Announces US, European Tour Dates|url=http://www.billboard.com/articles/columns/k-town/8500417/sf9-tour-dates|access-date=2021-04-23|magazine=Billboard}}</ref> Napili sila bilang mga bagong modelo ng CF para sa Korean chicken joint Toreore,<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&aid=0000386010/|title="SF9, 치킨 광고 모델 발탁..."새로운 활력 불어넣을 것으로 기대""|date=May 4, 2019|access-date=May 4, 2019}}</ref> kasama ang aktres na si [[Shin Ye-eun]]. Noong Mayo 15, nakilahok sila sa "KCON 2019 JAPAN".<ref>{{Cite web | url=http://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=394 | title=Sf9 Japan Official Site | access-date=2022-07-09 | archive-date=2020-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200425220053/https://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=394 | url-status=dead }}</ref> Noong Hunyo 17, inilabas nila ang kanilang ikapitong EP na, ''RPM'', na may lead single na may parehong pangalan.<ref>{{Cite web | url=https://fncent.com/?m=bbs&bid=album&mod=view&r=SF9&uid=39624&ma_lang=1&ma_cate=1/ | title=FNC Entertainment}}</ref> na binubuo ng 6 na track. Noong Hulyo 7 ay lumahok sila sa "KCON 2019 New York".<ref>{{Cite web | url=http://www.kconusa.com/kcon-ny-artists/ | title=KCON NY - Artists | access-date=2022-07-09 | archive-date=2019-09-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190918035912/http://www.kconusa.com/kcon-ny-artists/ | url-status=dead }}</ref> === 2020: ''First Collection'', ''9loryUS'', at mainstream success=== Ang unang Korean studio album ng SF9, ang ''First Collection'', ay inilabas noong Enero 7 kasama ang lead single na "Good Guy".<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/108/0002832078|title=SF9, 1월 7일 새 앨범으로 컴백..7개월만(공식)|website=n.news.naver.com|language=ko|access-date=February 9, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=27206668&memberNo=32433229|title=하나일 때 더 특별한 GOLDEN RATED, SF9 'Good Guy' MV 촬영 현장|website=m.post.naver.com|language=ko|access-date=February 9, 2020}}</ref> Sinira nila ang maramihang mga benta, mga chart, at mga record ng music video sa pagbabalik na ito, na ginagawang pinakamatagumpay ang pagbabalik na ito. Kabilang dito ang pagbebenta ng higit sa 100,000 kopya ng kanilang album, lahat ng mga kanta na naka-chart sa [[Melon (online music service)|Melon]] Realtime Chart, at ang kanilang music video na umabot sa mahigit 40 milyong view.<ref>{{Cite web|date=2020-01-17|title=[Initial Chodong Record] SF9's 'FIRST COLLECTION' Album Sold More Than 68,000 Copies in the First Week (Hanteo Chart Official)"Honor of topping the 2nd week of January's weekly chart! Shows more than 254% growth rate and breaks own Initial Chodong record!"|url=https://hanteonews.com/en/article/chart?fc=2773|access-date=2020-12-21|website=HANTEONEW|language=ko}}</ref><ref>{{Cite web|title=All the songs on SF9's 'Good Guy' charts on Melon 100 just in time for Fantasy's 3rd anniversary|url=https://www.allkpop.com/article/2020/01/all-the-songs-on-sf9s-good-guy-charts-on-melon-100-just-in-time-for-fantasys-3rd-anniversary|access-date=2020-12-21|website=allkpop}}</ref><ref>{{Cite web|title=SF9's "Good Guy" MV surpasses 10 million views in just 3 days|url=https://www.vlive.tv/post/0-12550295|access-date=2020-12-21|website=www.vlive.tv|language=en}}</ref> Noong Enero 16, kinuha ng SF9 ang kanilang unang panalo sa music show kasama ang "Good Guy" sa [[M Countdown]].<ref>{{Cite web|url=http://m.news1.kr/articles/?3819085|title='데뷔 후 첫 1위' SF9 "꿈만같고 소중한 시간…감동이었다"|date=January 17, 2020|website=뉴스1|language=ko|access-date=February 9, 2020}}</ref> Nakuha rin nila ang kanilang ika-2 panalo kinabukasan sa [[Music Bank (serye sa TV)|Music Bank]], na kanilang una sa isang pangunahing network ng telebisyon.<ref>{{Cite web|last=Bae|first=Soo-jeong|date=2020-01-17|title=[종합] '뮤직뱅크' SF9 VS 레드벨벳, 굿가이(Good Guy) 트로피 받아…윤하 윈터 플라워(Fate,RM)-에이티즈-베리베리-네이처-보이스퍼|url=http://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=721817|access-date=2021-04-12|website=TopStarNews|language=ko}}</ref> Noong Enero 30, nakuha nila ang kanilang ika-3 panalo para sa kanta sa M Countdown, na may mahigit 10,000 puntos.<ref>{{Citation|title=[ENG] Top in 5th of January, 'SF9' with 'Good Guy', Encore Stage! (in Full) M COUNTDOWN 200130 EP.|date=Feb 3, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=uyT2X0V83vc|publisher=[[Mnet (TV channel)|Mnet]]|language=en|access-date=2021-04-23|via=[[YouTube]]}}</ref> Sa buong promosyon ng "Good Guy", dalawang beses din silang pumangalawa sa [[Inkigayo]], na nagbigay sa kanila ng kanilang mga unang nominasyon sa palabas na ito.<ref>{{Cite web|date=2020-01-19|title=Watch: Red Velvet Takes 8th Win And Triple Crown For "Psycho" On "Inkigayo"; Performances By SF9, ATEEZ, MOMOLAND, And More|url=https://www.soompi.com/article/1377941wpp/red-velvet-takes-8th-win-and-triple-crown-for-psycho-on-inkigayo|access-date=2020-12-21|website=Soompi|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-02-02|title=Watch: Zico Takes 4th Win For "Any Song" On "Inkigayo"; Performances By SF9, ATEEZ, Golden Child, And More|url=https://www.soompi.com/article/1380657wpp/watch-zico-takes-4th-win-for-any-song-on-inkigayo-performances-by-sf9-ateez-golden-child-and-more|access-date=2020-12-21|website=Soompi|language=en}}</ref> Noong Hulyo 6, inilabas ng SF9 ang kanilang ikawalong EP, ''9loryUS'', kasama ang lead single na "Summer Breeze".<ref>{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&aid=0000292483|title=SF9, 7월 6일 컴백 확정…타이틀곡 '여름 향기가 날 춤추게 해'(공식)|website=entertain.naver.com|language=ko|access-date=June 22, 2020}}</ref> Nakuha nila ang kanilang unang panalo para sa "Summer Breeze" sa SBS MTV's [[The Show (serye sa TV sa Timog Korea)|The Show]] noong Hulyo 14.<ref>{{Citation|title=SF9, THE SHOW CHOICE! [THE SHOW 200714]|date=Jul 14, 2020|url=https://www.youtube.com/watch?v=3TImOrzAv1k|publisher=[[The Show (South Korean TV series)]]|language=en|access-date=2021-04-23|via=[[YouTube]]}}</ref> Upang ipagdiwang ang ika-apat na anibersaryo ng SF9, inilabas nila ang kanilang espesyal na album na ''Special History Book'' noong Oktubre 5, na binubuo ng tatlong track kasama ang lead single na "Shine Together".<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000333109|title=SF9, 10월5일 데뷔 4주년 기념 스페셜 앨범 발매(공식입장)|website=m.post.naver.com|language=ko|access-date=September 28, 2020}}</ref> Sa pagtatapos ng taon, ang "Good Guy" ay hinirang para sa "Best Dance - Male" sa [[Melon Music Awards]], na minarkahan ang kanilang kauna-unahang nominasyon sa MMA.<ref>{{Cite web|date=2020-11-21|title=2020 Melon Music Awards announce Top 10 Artists – BLACKPINK, BTS, EXO's Baekhyun, IU, and more, plus full list of nominees|url=https://www.bandwagon.asia/articles/2020-melon-music-awards-announce-top-10-artists-winners--blackpink-bts-exo-baekhyun-iu-december-mma-kpop|access-date=2020-12-21|website=2020 Melon Music Awards announce Top 10 Artists – BLACKPINK, BTS, EXO&#39;s Baekhyun, IU, and more, plus full list of nominees {{!}} Bandwagon {{!}} Music media championing and spotlighting music in Asia.|language=en}}</ref> === 2021: ''Kingdom: Legendary War'', ''Turn Over'' at ''Rumination''=== Noong Marso 2, lahat ng siyam na miyembro ng SF9 ay nag-renew ng kanilang mga kontrata sa FNC Entertainment.<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/477/0000287624|title=[단독]SF9, '마의 7년' 없다…FNC와 멤버 전원 재계약|website=news.naver.com|language=ko|access-date=March 2, 2021}}</ref> Lumahok ang SF9 sa ''[[Kingdom: Legendary War]]'', isang palabas sa kumpetisyon kasama ng lima pang K-pop boy group, simula Abril 2021.<ref>{{cite news|last=Kim|first=Eun-ae|title=[단독] 비투비·아이콘·SF9, '킹덤' 출연 최종확정..왕좌 쟁탈전 펼친다|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004345647|access-date=March 1, 2021|work=Naver|agency=Osen|publisher=Naver|date=January 28, 2021|language=ko}}</ref> Noong Hulyo 5, inilabas ng SF9 ang kanilang ikasiyam na EP, ''Turn Over'', kasama ang lead single na "Tear Drop".<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000458067|title=SF9, 7월 5일 'Tear Drop' 발매 확정…'킹덤' 후 첫 컴백|website=news.naver.com|language=ko|access-date=June 23, 2021}}</ref> Noong Nobyembre 22, inilabas ng SF9 ang kanilang ikasampung EP, ''Rumination'', kasama ang lead single na "Trauma".<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/421/0005710325|title=SF9, 22일 미니 10집 '루미네이션'으로 컴백…치명적 섹시 결정판|website=news.naver.com|language=ko|access-date=November 9, 2021}}</ref> Nakuha nila ang kanilang unang panalo para sa kantang "Trauma" sa [[Music Bank (serye sa TV)|Music Bank]] noong Disyembre 3, na may iskor na 4971 puntos.<ref>{{cite web|title=SF9 Takes 1st Win For "Trauma" On "Music Bank"|url=https://www.soompi.com/article/1501949wpp/watch-sf9-takes-1st-win-for-trauma-on-music-bank-performances-by-everglow-onf-ive-and-more|website=Soompi|accessdate=December 3, 2021}}</ref> Noong Disyembre 30, inilabas ng SF9 ang digital single na "Savior" sa pamamagitan ng [[Universe (platform)#Universe Music|Universe Music]] para sa mobile application, [[Universe (platform)|Universe]].<ref>{{Cite web|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/003/0010907506|title=SF9 신곡 '세이비어' 30일 공개…'강렬한 남성미'|website=news.naver.com|language=ko|access-date=December 24, 2021}}</ref> === 2022–kasalukuyan: Military service, ''The Best 〜Dear Fantasy〜'' at ''The Wave OF9'' === Mula Enero 21-23, 2022, nagkaroon ang SF9 ng 4 na palabas ng kanilang ikatlong solong konsiyerto na "Live Fantasy 3: IMPERFECT" sa Olympic Hall, [[Seoul]].<ref>{{cite news|last=Lee|first=Seung-hoon|title=SF9, 진심 통했다..220분 뜨겁게 채운 단독 콘서트 'IMPERFECT' 성료|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004546138|access-date=January 24, 2022|work=Naver|agency=Osen|publisher=Naver|date=January 24, 2022|language=ko}}</ref> Noong Pebrero 5, 2022, inihayag na si Inseong ay magpapalista para sa kanyang [[conscription in South Korea|mandatory military service]] sa Marso 21, na magsisilbing bahagi ng military band.<ref>{{cite news|last=Ryu|first=Ji-yoon|title=SF9 인성, 3월 21일 군입대…"군악대에서 국방의 의무 이행"|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/119/0002572877|access-date=February 5, 2022|work=Naver|agency=Dailian|publisher=Naver|date=February 5, 2022|language=ko}}</ref> Noong Pebrero 14, inihayag na si Youngbin ay magpapalista rin para sa kanyang mandatoryong serbisyo militar sa Marso 29, na magsisilbing aktibong sundalo sa 27th division ng hukbo.<ref>{{cite news|last=Jo|first=Seong-woon|title=SF9 영빈, ‘3월 29일 현역 입대’…인성 이어 팀 내 두 번째|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000961176?cluid=enter_202202141820_00000003|access-date= February 14, 2022|work=Naver|agency=Dailian|publisher=Naver|date=February 14, 2022|language=ko}}</ref> Noong Hunyo 29, 2022, inilabas ng SF9 ang kanilang pinakamahusay na album sa Hapon na ''The Best 〜Dear Fantasy〜''.<ref>{{Cite web|url=https://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=778|script-title=ja:SF9 日本デビュー5周年を記念した初のベストアルバム「THE BEST 〜Dear Fantasy〜」6月29日（水）発売決定！|website=SF9 Japan Official|language=ja|access-date=April 28, 2022|archive-date=Abril 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428030514/https://sf9-official.jp/free/news/details.php?id=778|url-status=dead}}</ref> Noong Hunyo 29, 2022, inilabas ng SF9 ang kanilang pinakamahusay na album sa Hapon na ''The Best 〜Dear Fantasy〜''..<ref>{{Cite web |title=SF9 측 "로운, 차기 앨범활동 불참"…바쁜 일정 부담 [공식입장] |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/117/0003617511 |access-date=2022-06-24 |website=n.news.naver.com |language=ko}}</ref><ref>{{Cite web |title=SF9, 내달 13일 미니음반으로 컴백…6명 체제로 활동 |url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/001/0013272786 |access-date=2022-06-28 |website=n.news.naver.com |language=ko}}</ref> ==Mga Miyembro== * [[Youngbin (mang-aawit, ipinanganak 1993)|Youngbin]] (영빈) – leader, lead rapper, main dancer<ref name="positions" /> * [[Inseong (mang-aawit, ipinanganak 1993)|Inseong]] (인성) – main vocalist<ref name="positions">{{cite news|work=Naver News|language=ko|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=103&oid=030&aid=0002570111|title=[ET-ENT기획] 2017년이 기다린 아이돌 스타|date=January 4, 2017|access-date=August 12, 2017}}</ref> * [[Jaeyoon (mang-aawit, ipinanganak 1994)|Jaeyoon]] (재윤) – lead-vocalist<ref name="positions" /> * [[Dawon (mang-aawit, ipinanganak 1995)|Dawon]] (다원) – sub-vocalist<ref name="positions" /> * [[Rowoon]] (로운) – lead vocalist<ref name="positions" /> * [[Zuho (mang-aawit, ipinanganak 1996)|Zuho]] (주호) – main rapper<ref name="positions" /> * [[Taeyang (mang-aawit, ipinanganak 1997)|Taeyang]] (태양) – sub-vocalist, main dancer<ref name="positions" /> * [[Hwiyoung (mang-aawit, ipinanganak 1999)|Hwiyoung]] (휘영) – lead rapper<ref name="positions" /> * [[Chani]] (찬희) – sub-rapper, main dancer<ref name="positions" /> ==Diskograpiya== ===Mga studio na album=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Listahan ng mga studio album, na may mga napiling detalye at mga posisyon sa chart ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;" | Mga detalye ! scope="col" colspan="2" | Peak<br/>chart<br/>positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Benta |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Gaon Album Chart|KOR]]<br/><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T|title=Gaon Album Chart|website=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association (KMCIA) |access-date=March 7, 2018|language=ko}} *{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=02&hitYear=2020&termGbn=week|title=''First Collection''|date=January 5–11, 2020}} </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Oricon|JPN]]<br/><ref>{{cite web|script-title=ja:SF9の作品|url=http://www.oricon.co.jp/prof/693562/products/|publisher=[[Oricon]]|access-date=October 20, 2017|language=ja}}</ref> |- ! colspan="5"| Koreano |- ! scope="row" | ''First Collection'' | *Inilabas: Enero 7, 2020 *Label: [[FNC Entertainment]] *Mga format: [[Compact disc|CD]], [[Music download|digital download]] {{hidden|Track listing| # "Good Guy" # "Am I the Only One" (나만 그래) # "Shh" # "Lullu Lalla" (룰루랄라) # "One Love" # "Like the Hands Held Tight" (널 꽉 잡은 손만큼) # "Fire" (타) # "Stop It Now" (더 잔인하게) # "Dance With Us" (춤을 춤 거야) # "Beautiful Light" }} | 2 || 30 | *KOR: 117,785<ref>{{cite web|title=ko:2020년 2월 Album Chart (see #13)|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?termGbn=yearly=2020&targetTime=02|access-date=January 8, 2020|website=Gaon Music Chart|language=ko}}</ref> *JPN: 1,516 {{small|({{abbr|Phy.|Physical}})}}<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2020-01-20/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2020年01月20日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on January 20, 2020|publisher=Oricon|access-date=January 15, 2020|language=ja}}</ref> |- ! colspan="5"| Hapones |- ! scope="row" | ''Sensational Feeling Nine'' | *Inilabas: Disyembre 13, 2017 *Label: [[Warner Music Japan]] *Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "O Sole Mio" (僕の太陽) (Japanese ver.) # "Fanfare" (Japanese ver.) # "Roar" (Japanese ver.) # "Together" (Japanese ver.) # "Hide and Seek" (Japanese ver.) # "Easy Love" (Japanese ver.) # "Just On My Way" (Japanese ver.) # "Watch Out" (Japanese ver.) # "Blank." (空白) (Japanese ver.) # "Still My Lady" (Japanese ver.) }} | — || 7 | *JPN: 22,914<ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/m/2017-12/p/2/ |script-title=ja:月間 CDアルバムランキング 2017年12月度 |trans-title=CD album monthly ranking of December 2017 |work=Oricon |access-date=January 10, 2018 |language=ja }}</ref> |- ! scope="row" | ''Illuminate''<ref>{{cite web|url=https://okmusic.jp/news/312089|script-title=ja:SF9、2ndアルバム『ILLUMINATE』の 詳細とリリースイベント解禁|publisher=ok music|date=January 1, 2019|access-date=Hulyo 9, 2022|archive-date=Enero 2, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102002148/https://okmusic.jp/news/312089|url-status=dead}}</ref> | *Inilabas: Marso 20, 2019 *Label: Warner Music Japan *Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Enough" (Japanese ver.) # "Now or Never" (Japanese ver.) # "Unlimited" (Japanese ver.) # "Play Hard" (Japanese ver.) # "Photograph" (Japanese ver.) # Be My Baby" (Japanese ver.) # "Life Is So Beautiful" (Japanese ver.) # "The Beat Goes On" (Japanese ver.) # "Mamma Mia!" (マンマミーア！) (Japanese ver.) # "Dear Fantasy" (Japanese ver.) }} | — || 3 | *JPN: 26,243<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2019-04-01/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2019年04月01日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on April 1, 2019|work=Oricon|access-date=March 27, 2019|language=ja}}</ref> |- ! scope="row" | ''Golden Echo''<ref>{{cite web|url=https://www.barks.jp/news/?id=1000191588|script-title=ja:SF9、『GOLDEN ECHO』オンラインリリースイベント決定|publisher=Barks |date=October 30, 2020}}</ref> | *Inilabas: Disyembre 9, 2020 *Label: Warner Music Japan *Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Summer Breeze" (Japanese ver.) # "One Love" (Japanese ver.) # "Go High" (Japanese ver.) # "RPM" (Japanese ver.) # "My Story, My Song" (Japanese ver.) # "See U Tomorrow" (Japanese ver.) # "Good Guy" (Japanese ver.) # "Round and Round" (Japanese ver.) # "Like the Hands Held Tight" (Japanese ver.) # "Beautiful Light" (Japanese ver.) }} | — || 11 | *JPN: 10,495<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2020-12-21/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2020年12月21日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on Dec 21, 2020|work=Oricon|access-date=Dec 16, 2020|language=ja}}</ref> |} ===Mga kompilasyon na album=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Listahan ng mga compilation album, na may mga napiling detalye at mga posisyon sa chart ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;" | Mga detalye ! scope="col" colspan="1" | Peak<br/>chart<br/>positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Benta |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Oricon|JPN]]<br/><ref>{{cite web|script-title=ja:SF9の作品|url=http://www.oricon.co.jp/prof/693562/products/|publisher=[[Oricon]]|access-date=October 20, 2017|language=ja}}</ref> |- ! scope="row" | ''The Best: Dear Fantasy'' | *Inilabas: Enero 29, 2022 {{small|(JPN)}} *Label: Warner Music Japan *Mga format: CD, digital download | 11 | * JPN: 5,634<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2022-07-11/p/2/|script-title=ja:オリコン週間 アルバムランキング 2022年06月27日～2022年07月03日 11～20位|trans-title=Oricon Weekly Album Ranking June 27, 2022 – July 3, 2022|publisher=[[Oricon]]|language=ja|access-date=July 6, 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706045657/https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2022-07-11/p/2/|archive-date=July 6, 2022}}</ref> |} ===Mga EP=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Listahan ng mga EP, na may mga napiling posisyon sa tsart at mga benta ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" style="width:18em;" | Mga detalye ! scope="col" colspan="3" | Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" style="width:12em;" | Benta |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Gaon Album Chart|KOR]]<br/><ref>{{cite web|title=Gaon Album Chart|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T|access-date=March 7, 2018|website=Gaon Music Chart|language=ko}} * {{cite web|date=February 5–11, 2017|title=''Burning Sensation''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=06&hitYear=2017&termGbn=week}} * {{cite web|date=May 7–13, 2017|title=''Breaking Sensation''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=19&hitYear=2017&termGbn=week}} * {{cite web|date=October 15–21, 2017|title=''Knights of the Sun''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=41&hitYear=2017&termGbn=week}} * {{cite web|date=February 25 – March 3, 2018|title=''Mamma Mia!''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=09&hitYear=2018&termGbn=week}} * {{cite web|date=July 29 – August 4, 2018|title=''Sensuous''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=31&hitYear=2018&termGbn=week}} * {{cite web|date=February 17–23, 2019|title=''Narcissus''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=08&hitYear=2019&termGbn=week}} * {{cite web|date=June 16–22, 2019|title=''RPM''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=25&hitYear=2019&termGbn=week}} * {{cite web|date=July 5–11, 2020|title=''9loryUS''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=28&hitYear=2020&termGbn=week}} * {{cite web|date=July 4–10, 2021|title=''Turn Over''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=28&hitYear=2021&termGbn=week}} * {{cite web|date=November 21–27, 2021|title=''Rumination''|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=48&hitYear=2021&termGbn=week}} </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Oricon|JPN]]<br/><ref name=JPN>{{cite web|url=http://theqoo.net/index.php?mid=japan&category=26063&document_srl=408215150|title= 2017 Oricon Chart – February Week 1|access-date=February 14, 2017|work=Oricon|date= February 14, 2017}} * {{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-07-26/p/2/|title=Turn Over|date=July 26, 2021}} * {{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-12-06/p/5/|title=Rumination|date=December 6, 2021}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Billboard charts#Albums|US<br/>World]]<br/><ref name="world">{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/sf9/chart-history/wlp/|title=SF9 Chart History - World Albums|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard.com]]|access-date=July 21, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Burning Sensation]]'' | *Inilabas: Pebrero 6, 2017 *Label: FNC Entertainment *Mga format: CD, digital download | 3 || 92 || 6 | *KOR: 34,083<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=03&hitYear=2017&termGbn=month|script-title=ko:2017년 03월 Album Chart|trans-title=March 2017 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=April 18, 2017}}</ref> *JPN: 788<ref>{{cite web|url=http://theqoo.net/index.php?mid=japan&category=26063&page=9&document_srl=420194003|title=2017 Oricon Chart - February Week 2|work=Oricon Chart|date=February 25, 2017|access-date=February 26, 2017}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Breaking Sensation]]'' | * Inilabas: Abril 18, 2017 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download | 5 || 106 || 5 | * KOR: 27,803<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=05&hitYear=2017&termGbn=month|script-title=ko:2017년 05월 Album Chart|trans-title=May 2017 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=June 15, 2017}}</ref> * JPN: 853<ref>{{cite web|script-title=ja:オリコンランキング情報サービス「you大樹」 －CD・ブルーレイ・DVD・書籍・コミック－|url=http://ranking.oricon.co.jp/|language=ja|work=Oricon Style|publisher=Oricon|url-access=subscription |access-date=May 11, 2018}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Knights of the Sun]]'' | * Inilabas: Oktubre 12, 2017 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download | 4 || — || 7 | * KOR: 32,864<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=12&hitYear=2017&termGbn=month|script-title=ko:2017년 12월 Album Chart|trans-title=December 2017 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=January 13, 2018}}</ref> * JPN: 933<ref>{{cite web|script-title=ja:オリコンランキング情報サービス「you大樹」 －CD・ブルーレイ・DVD・書籍・コミック－|url=http://ranking.oricon.co.jp/|language=ja|work=Oricon Style|publisher=Oricon|url-access=subscription |access-date=January 15, 2018}}</ref> |- ! scope="row" | ''[[Mamma Mia! (EP)|Mamma Mia!]]'' | * Inilabas: Pebrero 26, 2018 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download | 3 || — || 10 | *KOR: 44,850<ref>{{cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=04&hitYear=2018&termGbn=month|script-title=ko:2018년 04월 Album Chart|trans-title=April 2018 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=May 10, 2018}}</ref> * JPN: 2,190<ref>{{cite web|script-title=ja:オリコンランキング情報サービス「you大樹」 －CD・ブルーレイ・DVD・書籍・コミック－|url=http://ranking.oricon.co.jp/|language=ja|work=Oricon Style|publisher=Oricon|url-access=subscription |access-date=April 15, 2018}}</ref> |- ! scope="row" | ''Sensuous'' | * Inilabas: Hulyo 31, 2018 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Now or Never" (질렀어) # "Different" (달라) # "Unlimited" # "Photograph" # "Shadow" }} | 3 || 31 || 10 | *KOR: 39,888<ref>{{Cite web|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=09&hitYear=2018&termGbn=month|title=ko:국내 대표 음악 차트 가온차트!|website=www.gaonchart.co.kr|access-date=October 29, 2018}}</ref> *JPN: 1,723<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2018-08-13/p/4/|publisher=Oricon|language=ja|script-title=ja:週間 アルバムランキング 2018年07月30日～2018年08月05日|trans-title=CD album weekly ranking from July 30, 2018 to August 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180808134625/https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2018-08-13/p/4/|archive-date=August 8, 2018|access-date=August 8, 2018}}</ref> |- ! scope="row" | ''Narcissus'' | * Inilabas: Pebrero 20, 2019 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Enough" (예뻐지지 마) # "Play Hard" (화끈하게) # "Heartbeat" (하필) # "Life Is So Beautiful" # "Fall in Love" # "The Beat Goes On" (무중력) }} | 4 || — || 11 | *KOR: 50,960<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=2019&hitYear=2019&termGbn=year|title=2019년 Album Chart (see #97)|website=Gaon Music Chart|language=ko|access-date=January 10, 2020}}</ref> |- ! scope="row" | ''RPM'' | * Inilabas: Hunyo 17, 2019 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "RPM" # "Round and Round" (돌고 돌아) # "Dreamer" # "Liar" # "See U Tomorrow" # "Echo" }} | 5 || 45 || 15 | *KOR: 56,850<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=2019&hitYear=2019&termGbn=year|title=2019년 Album Chart (see #90)|website=Gaon Music Chart|language=ko|access-date=January 10, 2020}}</ref> *JPN: 1,353<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2019-07-01/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2019年07月01日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on July 1, 2019|work=Oricon News|access-date=June 26, 2019|language=ja}}</ref> |- ! scope="row" | ''9loryUS'' | * Inilabas: Hulyo 6, 2020 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Summer Breeze" (여름 향기가 날 춤추게 해) # "Into the Night" (별을 따라) # "OK Sign" # "All Day All Night" (비켜) # "Go High" (미친 것처럼) # "My Story, My Song" }} | 3 || 13 || — | *KOR: 110,874<!--105,874 (CD) + 5,000 (Kit)--><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=08&hitYear=2020&termGbn=month|script-title=ko:2020년 12월 Album Chart|trans-title=December 2020 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=January 1, 2021|language=ko}}</ref> *JPN: 4,238<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2020-07-29/p/2/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2020年07月29日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on July 29, 2020|work=Oricon News|access-date=July 29, 2020|language=ja}}</ref> |- ! scope="row" | ''Turn Over'' | * Inilabas: Hulyo 5, 2021 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Tear Drop" # "Believer" (숨) # "Love Again" (한 번 더 사랑하자) # "Off My Mind" (하자 하자 이별 좀) # "Fanatic" (방방 뛰어) # "Hey Hi Bye" }} | 2 || 12 || — | * KOR: 227,192<!--217,201 (CD) + 9,991 (Kit)--><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=09&hitYear=2021&termGbn=month|script-title=ko:2021년 9월 Album Chart|trans-title=August 2021 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=October 7, 2021|language=ko}}</ref> * JPN: 4,537<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-07-26/p/2/|script-title=ja:週間 CDアルバムランキング 2021年07月26日付|trans-title=Weekly CD Album Ranking on July 26, 2021|publisher=Oricon|access-date=July 21, 2021|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721040522/https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-07-26/p/2/|archive-date=July 21, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | ''Rumination'' | * Inilabas: Nobyembre 22, 2021 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Trauma" # "Memory" # "Dreams" # "Gentleman" # "On and On" (잠시) (Youngbin, Inseong) # "Scenario" # "For Fantasy" (오늘이라서) }} | 1 || 46 || — | * KOR: 185,341<!--179,581 (CD) + 5,760 (Kit)--><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=11&hitYear=2021&termGbn=month|script-title=ko:2021년 11월 Album Chart|trans-title=November 2021 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=December 9, 2021|language=ko}}</ref> * JPN: 1,819<ref>{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-12-06/p/5/|script-title=ja:オリコン週間 アルバムランキング 2021年11月22日～2021年11月28日|trans-title=Oricon Week Album Ranking November 22, 2021 – November 28, 2021|publisher=Oricon|access-date=December 1, 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201025709/https://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2021-12-06/p/5/|archive-date=December 1, 2021}}</ref> |- ! scope="row" | ''The Wave OF9'' | * Inilabas: Hulyo 13, 2022 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # Scream }} | colspan="4" {{TBA}} |- | colspan="6" | "—" nagsasaad ng isang recording na hindi naka-chart o hindi inilabas sa teritoryong iyon. |} ===Mga single na album=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Listahan ng mga single album, na may mga napiling posisyon sa chart at mga benta ! scope="col" rowspan="2" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" | Mga detalye ! scope="col" colspan="1" | Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" | Benta |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Gaon Album Chart|KOR]]<br/><ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T|title=Gaon Album Chart|website=Gaon Music Chart|publisher=Korea Music Content Industry Association (KMCIA) |access-date=March 7, 2018|language=ko}} *{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=43&hitYear=2016&termGbn=week|title=''Feeling Sensation''|date=October 16–22, 2016}} *{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=42&hitYear=2020&termGbn=week|title=''Special History Book''|date=October 11–17, 2020}} </ref> |- ! scope="row" | ''[[Feeling Sensation]]'' | * Inilabas: Oktubre 5, 2016 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download | 6 | *KOR: 32,322<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=12&hitYear=2016&termGbn=month|script-title=ko:2016년 12월 Album Chart|trans-title=December 2016 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=January 12, 2017}}</ref> |- ! scope="row" | ''Special History Book'' | * Inilabas: Oktubre 5, 2020 * Label: FNC Entertainment * Mga format: CD, digital download {{hidden|Track listing| # "Shine Together" (손잡아 줄게) # "Forever" (오래 오래) # "Love No. 5" }} | 5 | *KOR: 45,087<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=10&hitYear=2020&termGbn=month|script-title=ko:2020년 10월 Album Chart|trans-title=October 2020 Album Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=November 12, 2020}}</ref> |} ===Mga single=== {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Listahan ng mga single, na may mga napiling posisyon sa chart, na nagpapakita ng taon na inilabas at pangalan ng album ! scope="col" rowspan="2" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" | Taon ! scope="col" colspan="5" | Peak chart positions ! scope="col" rowspan="2" | Benta ! scope="col" rowspan="2" | Album |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%"|[[Gaon Music Chart|KOR]]<br/><ref>{{cite web|title=Gaon Digital Chart|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL|access-date=December 12, 2017|website=Gaon Music Chart|language=ko}} * {{cite web|title=Good Guy – Week 2 of 2020|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=02&hitYear=2020&termGbn=week|access-date=January 16, 2020|website=Gaon Chart|language=ko}} * {{cite web|title=Summer Breeze – Week 28 of 2020|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=28&hitYear=2020&termGbn=week|access-date=July 18, 2020|website=Gaon Chart|language=ko}} * {{cite web|title=Tear Drop – Week 28 of 2021|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=28&hitYear=2021&termGbn=week|access-date=July 15, 2020|website=Gaon Chart|language=ko}} * {{cite web|title=Trauma – Week 48 of 2021|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=ALL&targetTime=48&hitYear=2021&termGbn=week|access-date=December 2, 2021|website=Gaon Chart|language=ko}} </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%"|[[Kpop Hot 100|KOR<br/>Hot]]<br/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/sf9/chart-history/kpo/|title=SF9 Chart History: Billboard Korea K-Pop 100|magazine=Billboard|access-date=July 28, 2020}} * {{cite web|url=http://billboard.co.kr/index_subpage.html?mainwhat=1&subwhat=0&pchart_pos=2|title=Easy Love|date=June 11, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206162400/http://billboard.co.kr/index_subpage.html?mainwhat=1&subwhat=0&pchart_pos=2|archive-date=December 6, 2017}} * {{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-korea-k-pop-100/2020-07-11|title=Summer Breeze|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=July 11, 2020}} * {{cite web|url=http://billboard.co.kr/chart/week/|title=Trauma|date=December 7, 2021|work=Billboard Korea|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207102558/http://billboard.co.kr/chart/week/|archive-date=December 7, 2021|url-status=dead|access-date=December 7, 2021}} </ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%;"|[[Oricon|JPN]]<br/><ref>{{cite web |url=https://www.oricon.co.jp/prof/693562/rank/single/ |script-title=ja:SF9のシングル売上ランキング|trans-title=SF9 Single Sales Ranking|publisher=[[Oricon]]|access-date=November 10, 2018|language=ja}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%"|[[Billboard Japan Hot 100|JPN<br/>Hot]]<br/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/sf9/chart-history/jpn/|title=SF9 Chart History - Japan Hot 100|magazine=Billboard|access-date=July 7, 2019}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:90%"|[[Billboard charts#International charts|US World]]<br/><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/sf9/chart-history/wdt/|title=SF9 Chart History: World Digital Song Sales|magazine=Billboard|access-date=July 28, 2020}}</ref> |- ! colspan="9" |Koreano |- ! scope="row"|"Fanfare" {{small|(팡파레)}} | rowspan="2"|2016 | — || — || rowspan="15" {{N/A}} || rowspan="15" {{N/A}} || — | rowspan="16" {{N/A}} | ''Feeling Sensation'' |- ! scope="row"|"So Beautiful" {{small|(너와 함께라면)}} | — || — || — | {{N/A|Non-album single}} |- ! scope="row"|"Roar" {{small|(부르릉)}} | rowspan="3"|2017 | — || — || — | ''Burning Sensation'' |- ! scope="row"|"Easy Love" {{small|(쉅다)}} | — || 93 || — | ''Breaking Sensation'' |- ! scope="row"|"O Sole Mio" {{small|(오솔레미오)}} | — || — || 7 | ''Knights of the Sun'' |- ! scope="row"|"Mamma Mia" | rowspan="2"|2018 | — || — || — | ''Mamma Mia!'' |- ! scope="row"|"Now or Never" {{small|(질렀어)}} | — || — || 14 | ''Sensuous'' |- ! scope="row"|"Enough" {{small|(예뻐지지 마)}} | rowspan="2"|2019 | — || — || — | ''Narcissus'' |- ! scope="row"|"RPM" | —{{efn|group=upper-alpha|"RPM" did not enter the [[Gaon Digital Chart]], but appeared at number 200 on the component Download Chart.<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=25&hitYear=2019&termGbn=week|script-title=ko:2019년 25주차 Download Chart|trans-title=25th week of 2019 Download Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=June 26, 2019}}</ref>}} || 91 || — | ''RPM'' |- ! scope="row"|"Good Guy" | rowspan="3" | 2020 | 104 || 76 || — | ''First Collection'' |- ! scope="row"|"Summer Breeze" {{small|(여름 향기가 날 춤추게 해)}} | 133 || 85 || — |''9loryUS'' |- ! scope="row"|"Shine Together" {{small|(손잡아 줄게)}} | —{{efn|group=upper-alpha|"Shine Together" did not enter the Gaon Digital Chart, but appeared at number 189 on the component Download Chart.<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=41&hitYear=2020&termGbn=week|script-title=ko:2020년 41주차 Download Chart|trans-title=41st week of 2020 Download Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=February 11, 2021}}</ref>}} || — || — |''Special History Book'' |- ! scope="row"|"Tear Drop" | rowspan="3" | 2021 | 152 || — || — | ''Turn Over'' |- ! scope="row"|"Trauma" | 148 || 77 || — | ''Rumination'' |- ! scope="row"|"Savior"{{efn|group=upper-alpha|"Savior" was released as a promotional single in collaboration with [[Universe (platform)|Universe]].}} | —{{efn|group=upper-alpha|"Savior" did not enter the Gaon Digital Chart, but appeared at number 128 on the component Download Chart.<ref>{{cite web|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=S1020&targetTime=01&hitYear=2022&termGbn=week|script-title=ko:2022년 01주차 Download Chart|trans-title=1st week of 2022 Download Chart|website=Gaon Music Chart|access-date=January 6, 2022}}</ref>}} || — || — | {{N/A|Non-album single}} |- ! scope="row"|"Scream" | 2022 | colspan="5" {{TBA}} | ''The Wave OF9'' |- ! colspan="9" |Hapones |- ! scope="row"|"Fanfare" | rowspan="2" |2017 | rowspan="6" {{N/A}} || rowspan="6" {{N/A}} || 6 || 14 || rowspan="6" {{N/A}} | * JPN: 23,589<ref>{{cite web|script-title=ja:月間 CDシングルランキング 2017年06月度|trans-title=CD single weekly ranking of June 2017|url=http://www.oricon.co.jp/rank/js/m/2017-06/p/2/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170712114620/http://www.oricon.co.jp/rank/js/m/2017-06/p/2/|archive-date=July 12, 2017|access-date=July 12, 2017|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> | rowspan="2" |''Sensational Feeling Nine'' |- ! scope="row"|"Easy Love" | 5 || 12 | * JPN: 25,023<ref>{{cite web|script-title=ja:週間 CDシングルランキング 2017年07月31日～2017年08月06日|trans-title=CD single Weekly ranking from July 31, 2017 to August 6, 2017|url=http://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2017-08-14/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809123408/http://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2017-08-14/|archive-date=August 9, 2017|access-date=August 9, 2017|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> |- ! scope="row"|"Mamma Mia" |rowspan="2" |2018 | 4 || 7 | * JPN: 50,444<ref>{{cite web|script-title=ja:週間 シングルランキング 2018年06月04日付|trans-title=CD single weekly ranking of June 4, 2018|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-06-04/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530030102/https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-06-04/|archive-date=May 30, 2018|access-date=May 30, 2018|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> | rowspan="2" | ''Illuminate'' |- ! scope="row"|"Now or Never" | 3 || 6 | * JPN: 45,532<ref>{{cite web|script-title=ja:週間 シングルランキング 2018年11月12日付|trans-title=CD single weekly ranking of November 12, 2018|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-11-12/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181107133144/https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2018-11-12/|archive-date=November 7, 2018|access-date=November 7, 2018|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> |- ! scope="row"|"RPM" | 2019 | 4 || 6 | * JPN: 48,176<ref>{{cite web|title=週間 CDシングルランキング 2019年09月23日付|trans-title=Weekly CD Single Ranking for September 23, 2019|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2019-09-23/|access-date=September 18, 2019|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> |rowspan=2 | ''Golden Echo'' |- ! scope="row"|"Good Guy" | 2020 | 2 || 13 | * JPN: 38,122<ref>{{cite web|title=週間 CDシングルランキング 2020年06月29日付|trans-title=Weekly CD Single Ranking for September 09, 2020|url=https://www.oricon.co.jp/rank/js/w/2020-09-9/|access-date=September 9, 2020|publisher=Oricon|language=ja}}</ref> |- ! colspan="9" |Tsino |- ! scope="row"|"Fanfare" |2016 | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A}} | rowspan="6" {{N/A|Non-album singles}} |- ! scope="row"|"Still My Lady" |rowspan="3"| 2017 |- ! scope="row"|"Easy Love" |- ! scope="row"|"O Sole Mio" |- ! scope="row"|"Mamma Mia" |rowspan="2"| 2018 |- ! scope="row"|"Now or Never" |- | colspan="9" style="font-size:85%" | "—" nagsasaad ng isang recording na hindi naka-chart o hindi inilabas sa teritoryong iyon. |} ===Mga music video=== {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! Taon ! Pamagat ! Direktor ! Sang. |- ! colspan="4" | Koreano |- | rowspan="2" | 2016 | "Fanfare" | Beomjin<br />(VM Project Architecture) | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/185580361|title=SF9 "FANFARE" Musicvideo|author=BEOMJIN|publisher=Vimeo|date=October 4, 2016}}</ref> |- | "So Beautiful" | {{Unknown}} | {{N/A}} |- | rowspan="3" | 2017 | "Roar" | Beomjin<br />(VM Project Architecture) | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/202632096|title=[DOP] SF9 - ROAR / MusicVideo|author=EumKo|publisher=Vimeo|date=February 2, 2017}}</ref> |- | "Easy Love" | Korlio<br />(August Frogs) | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/219263634|title=SF9 - EASY LOVE|author=KORLIO|publisher=Vimeo|date=May 28, 2017}}</ref> |- | "O Sole Mio" | rowspan=2 | Purple Straw Film | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/238862791|title=SF9 "O Sole Mio" MV|author=Duroo Productions|publisher=Vimeo|date=October 18, 2017}}</ref> |- | rowspan="2" | 2018 | "Mamma Mia" | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/264384891|title=SF9 - MAMMA MIA (맘마미아) MV.|author=PURPLE STRAW FILM|publisher=Vimeo|date=April 12, 2017}}</ref> |- | "Now or Never" | Paranoid Paradigm<br />(VM Project Architecture) | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/282819477|title=SF9 - Now or Never (질렀어)|author=BEOMJIN|publisher=Vimeo|date=August 2, 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | 2019 | "Enough" | Hong Won-ki<br />([[Zanybros]]) | <ref>{{cite web|url=http://www.zanybros.com/ourworks/view/189|title=SF9 : Enough 예뻐지지 마|publisher=Zanybros|date=February 20, 2019|access-date=Hulyo 9, 2022|archive-date=Mayo 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502224747/http://www.zanybros.com/ourworks/view/189|url-status=dead}}</ref> |- | "RPM" | Daniel Jon<br />(TEAM DANIEL) | <ref>{{cite web |url=https://vimeo.com/346688070|title=SF9 7th Mini Album 'RPM' MV|author=Daniel Jon|publisher=Vimeo|date=July 7, 2018}}</ref> |- | rowspan = "2" | 2020 | "Good Guy" | [[Digipedi]] | {{N/A}} |- | "Summer Breeze" | [[Digipedi]] | {{N/A}} |- | rowspan = "2" | 2021 | "Tear Drop" | [[Digipedi]] | {{N/A}} |- | "Trauma" | Purple Straw Film | {{N/A}} |- ! colspan="4" |Japanese |- | rowspan="5" |2017 |"Fanfare" | rowspan="9" {{Unknown}} | rowspan="9" {{Unknown}} |- |"Roar" |- |"Easy Love" |- |"O Sole Mio" (Short ver.) |- |"O Sole Mio" |- | rowspan="2" |2018 |"Mamma Mia" |- |"Now Or Never" |- | rowspan="2" |2019 |"Enough" |- |"RPM" |} ==Pilmograpiya== === Television drama === {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Tala |- |2016 |''Click Your Heart'' |SF9 Debut Drama<ref>{{cite web|url = https://www.soompi.com/article/828945wpp/aoas-mina-and-neoz-school-trainees-confirmed-for-fnc-entertainments-web-drama |title=Update: Stills of AOA's Mina and NEOZ SCHOOL Trainees Released From FNC Entertainment's Web Drama ''Click Your Heart'' |date=3 March 2016}}</ref> |- |2020 |''[[Was It Love?]]'' |Cameo Appearance (Ep. 6)<ref>{{cite web|url = https://zapzee.net/2020/07/21/sf9-to-make-special-appearance-on-jtbc-drama-was-it-love/ |title=SF9 to Make Special Appearance on JTBC Drama ''Was It Love?'' |date=21 July 2020}}</ref> |- |} ===Mga reality show=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Palabas ! Episode ! Tala |- | rowspan="3" |2016 | ''Dance or Band (d.o.b)'' | align=center |8 | Survival Show Predebut |- | ''Spectacle Fantasy 9'' | align=center rowspan="2" |6 | Graduation Trip Debut |- | ''Special Food 9'' | Debut Show |- | rowspan="3" |2017 | ''Something Fun 9'' | align=center |15 | |- | ''SF9 Trip with Fantasy'' | align=center |9 | |- | ''SF9 x LieV'' | align=center |1 | |- | rowspan="2" | 2018 | ''Secret Code 9'' | align=center rowspan="2" |4 | |- | ''Colorful Code 9'' | ''"Now or Never"'' promotion |- | rowspan="5" |2019 | ''League of SF(셒)GENDS'' | align=center |7 | |- | ''SF9 StarRoad'' | align=center |11 | ''"Enough"'' promotion |- | ''ILOGU SF9'' | align=center |8 | rowspan="2" |''"RPM"'' promotion |- | ''Idol league'' | align=center rowspan="2" |4 |- | ''SF9 Sangsa'' | rowspan="2" |''"Good Guy"'' promotion |- | rowspan="8" |2020 | ''Idol league'' | align=center |5 |- | ''League of SF(셒)GENDS2'' | align=center |4 | |- | ''K-homefeast with SF9'' | align=center |6 | rowspan="4" |''"Summer Breeze"'' promotion |- | ''K-Bob Star'' | align=center rowspan="2" |4 |- | ''Idol League'' |- | ''Idol Dabang'' | align=center |2 |- | ''SF9 Sangsa 2'' | align=center |3 | Anniversary 4th |- | ''SF9 Fandom Tour'' | align=center |8 | |- | rowspan="3" |2021 | ''[[Kingdom: Legendary War]]'' | align=center |10 | Survival Show<ref>{{Cite web|title=[단독] 비투비·아이콘·SF9, '킹덤' 출연 최종확정..왕좌 쟁탈전 펼친다|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004345647|access-date=2021-01-28|website=n.news.naver.com|language=ko}}</ref> |- | ''SF9 Center'' | align=center |18 | |- |} ==Mga parangal at nominasyon== === [[Asia Artist Awards]] === {| class="wikitable" |+ !Taon !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang. |- | rowspan="2" |2017 |align=center rowspan="2" |SF9 / "Fanfare" |Rookie of the Year |{{Nominated}} | |- |Popularity Award |{{Nominated}} | |- |2018 |align=center |SF9 / ''"Now or Never"'' |Rising Star Award |{{Won}} |<ref>{{Cite web|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1111040602|title=[2018 AAA] 방탄소년단X이병헌, AAA 영예의 대상…방탄 5관왕[종합]|last=OSEN|date=2018-11-28|website=mosen.mt.co.kr|language=ko|access-date=2020-02-10}}</ref> |- |2020 |align=center rowspan="2"|SF9 |Male Singer Popularity Award |{{nominated}} |<ref>{{cite web|title=2020 AAA - Popularity Award Voting (Male Idol)|url=https://asiaartistawards.com/vote/vote_main.html?type=N1|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102045300/https://asiaartistawards.com/vote/vote_main.html?type=N1|archive-date=November 2, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> |- |2021 |Male Idol Group Popularity Award |{{Nominated}} |<ref>{{cite web|title=Asia Artist Awards - Male Idol Group Popularity Award Voting 2021|url=https://aaa-ret.com/a/artists?filter=igm|access-date=October 13, 2021|archive-date=Oktubre 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019023019/https://aaa-ret.com/a/artists?filter=igm|url-status=dead}}</ref> |- |} ===[[Gaon Chart Music Awards]]=== {| class="wikitable" |+ !Taon !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang. |- |2017 |align=center rowspan="3" | SF9 | Rookie of the Year | {{Nominated}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.sg/gaon-chart-music-awards-when-where-watch-event-live-7764|title=Gaon Chart Music Awards: When and where to watch event live|website=ibtimes.sg|language=en|access-date=2020-02-11}}</ref> |- |2020 | rowspan="2" | Global Choice Awards | {{Nominated}} | |- |2021 | {{nom}} | |- |} ===[[Seoul Music Awards]]=== {| class="wikitable" |+ !Taon !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang. |- |rowspan="4"|2017 |align=center rowspan="7"|SF9 | New Artist Award | {{Nominated}} | |- | Bonsang Award | {{nom}} | |- |Popularity Award | {{Nominated}} | |- | Hallyu Special Award | {{nom}} | |- | rowspan="3"| 2018 | Bonsang Award | {{nom}} | rowspan="3"|<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/seoul-music-awards-2018-heres-everything-know-about-27th-annual-award-show-753204|title=Seoul Music Awards 2018: Here's everything to know about the 27th annual award show|website=ibtimes.co.in|language=en|access-date=February 11, 2020}}</ref> |- | Popularity Award | {{nom}} |- | Hallyu Special Award | {{nom}} |- {{end}} ===[[Mnet Asian Music Awards]]=== {| class="wikitable" |+ !Taon !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang |- | rowspan="2"|[[2016 Mnet Asian Music Awards|2016]] |align=center rowspan="3"|SF9 | [[Mnet Asian Music Award for Best New Artist (Solo or Group)|Best New Male Artist]] | {{Nominated}} | rowspan="2"|<ref>{{Cite web|url=https://entertainment.inquirer.net/205481/nominees-for-mama-2016-named|title=Nominees for MAMA 2016 named|website=inquirer.net|language=en|access-date=February 11, 2020}}</ref> |- |[[Mnet Asian Music Award for Artist of the Year|Artist of the Year]] | {{Nominated}} |- | 2021 | Worldwide Fans Choice Top 10 | {{Nominated}} | <ref>{{cite web|title= 2021 MAMA Announces This Year's Nominees|url=https://www.soompi.com/article/1496825wpp/2021-mama-announces-this-years-nominees|website=Soompi|accessdate=November 3, 2021}}</ref> |- |} ===[[Melon Music Awards]]=== {| class="wikitable" |+ !Taon !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang. |- |2020 |align=center |SF9 / ''"Good Guy"'' | Best Dance - Male | {{Nominated}} |<ref>{{Cite web|date=2020-11-21|title=2020 Melon Music Awards announce Top 10 Artists – BLACKPINK, BTS, EXO's Baekhyun, IU, and more, plus full list of nominees|url=https://www.bandwagon.asia/articles/2020-melon-music-awards-announce-top-10-artists-winners--blackpink-bts-exo-baekhyun-iu-december-mma-kpop|access-date=2020-12-21|website=2020 Melon Music Awards announce Top 10 Artists – BLACKPINK, BTS, EXO&#39;s Baekhyun, IU, and more, plus full list of nominees {{!}} Bandwagon {{!}} Music media championing and spotlighting music in Asia.|language=en}}</ref> |} === Iba pang mga parangal === {| class="wikitable" |+ !Taon !Kategorya !Nominado/Trabaho !Award !Resulta !Sang. |- | rowspan="2" |2017 |Seoul Success Awards | rowspan="12" style="text-align:center;" |SF9 |Rookie of the Year |{{Won|style=text-align:center}} | |- |Fandom School Awards |Best Rookie Award |{{Won|style=text-align:center}} | |- | rowspan="3" |2018 |Seoul City Government <I•SEOUL•U> |Honorary plaque of appreciation |{{Won}} | |- | rowspan="3" |Korean First Brand Awards |Male Idol of 2018 |{{Nominated|style=text-align:center}} | |- |Rising Star of 2018|Rising Star of 2018 |{{Nominated|style=text-align:center}} |<ref name=":1">{{Cite web|title=Vote for SF9 in 2019 Korea First Brand Awards|url=https://sf9support.tumblr.com/post/179380548852/vote-for-sf9-in-2019-korea-first-brand-awards|access-date=2020-12-21|website=SF9 Support|archive-date=2021-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210401183659/https://sf9support.tumblr.com/post/179380548852/vote-for-sf9-in-2019-korea-first-brand-awards|url-status=dead}}</ref> |- |2019 |Male Idol of 2019|Male Idol of 2019 |{{Nominated|style=text-align:center}} | |- |rowspan="2" |2020 |Brand of the Year Awards |Best Male Group|Best Male Group |{{Nominated|style=text-align:center}} |<ref name=":1" /> |- |TOP TEN Awards |Artist of the Year |{{Nominated}} | |- |rowspan="3" |2021 |The Fact Music Awards |IDOLLIVE Popularity Award |{{Nominated}} | |- |rowspan="2" |Hanteo Music Awards |Whos Fandom Award |{{nom}} | |- |Male Group Artist Award |{{Nom}} | |- |2022 |TOP TEN Awards |Best Artist |{{Pending}} | |- |} ==Mga tala== {{notelist-ua}} ==Mga Sanggunian== {{Reflist|30em}} ==Mga panlabas na link== * {{Official website|http://fncent.com/SF9/b/introduce/18601}} {{SF9}}{{FNC Entertainment}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga boy band sa Timog Korea]] [[Kategorya:FNC Entertainment artist]] [[Kategorya:2016 na mga establisyimento sa Timog Korea]] [[Kategorya:Timog Koreanong dance music group]] [[Kategorya:Mga elektronikong musikero ng Timog Korea]] [[Kategorya:Mga pangkat ng hip hop sa Timog Korea]] [[Kategorya:Mga grupong pangmusika na itinatag noong 2016]] l9dzab2oe3z700c1th4iqkgwmcjqs8r Miss World 2019 0 318622 2205527 2199851 2026-04-30T15:01:09Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205527 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | name= Miss World 2019 | date= Disyembre 14, 2019 | venue= ExCeL London, [[Londres]], [[Reyno Unido]] | broadcaster= {{Hlist||E!|London Live|Univision}} | entrants= 111 | placements= 40 | withdrawals= {{Hlist|[[Alemanya]]|[[Austrya]]|[[Belis]]|[[Ehipto]]|[[Guam]]|[[Kamerun]]|[[Letonya]]|[[Lesoto]]|[[Libano]]|[[Madagaskar]]|[[Martinique|Martinika]]|[[Noruwega]]|[[Sambia]]|[[Serbya]]|[[Simbabwe]]|[[Tsipre]]}} | returns= {{Hlist|[[Antigua at Barbuda]]|[[Kambodya]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kirgistan]]|[[Kosta Rika]]|[[Macau|Makaw]]|[[Samoa]]||[[Suwesya]]|[[Tunisya]]}} | before= [[Miss World 2018|2018]] | next= [[Miss World 2021|2021]] | image= File:Toni Ann-Singh Miss World 2019.jpg | caption= Toni-Ann Singh, Miss World 2019 | presenters= {{Hlist|[[Megan Young]]|Peter Andre|Fernando Allende|Stephanie Del Valle}} | entertainment= {{hlist|Peter Andre|Lulu|Misunderstood|Kerry Ellis}} | winner= '''Toni-Ann Singh''' | represented= '''{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]]''' }} Ang '''Miss World 2019''' ay ang ika-69 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa ExCeL London sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 14 Disyembre 2019.<ref>{{Cite web |last=Andrew |first=Scottie |date=14 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019: How to watch and what to expect |url=https://www.cnn.com/2019/12/14/entertainment/miss-world-2019-how-to-watch-trnd/index.html |access-date=17 Pebrero 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gold |first=Tanya |date=8 Disyembre 2019 |title='The job is to be there for people': what is Miss World in 2019? |language=en-GB |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/global/2019/dec/08/miss-world-to-the-rescue-the-beauty-contest-in-an-age-of-multiculturalism |access-date=12 Mayo 2023 |issn=0029-7712}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Vanessa Ponce ng [[Mehiko]] si Toni-Ann Singh ng [[Jamaica|Hamayka]] bilang Miss World 2019.<ref>{{Cite news |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss Jamaica crowned Miss World 2019 |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-50799573 |access-date=10 Setyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bjella |first=Braden |date=16 Disyembre 2019 |title=Black Women Have Claimed All 5 Major Beauty Pageants for the First Time in History |url=https://www.teenvogue.com/story/toni-ann-singh-miss-world-2019 |access-date=12 Mayo 2023 |website=[[Teen Vogue]] |publisher=Condé Nast |language=en-US}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Hamayka sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Parnaby |first=Laura |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss Jamaica crowned Miss World 2019 |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-jamaica-miss-world-2019-toni-ann-singh-london-a9247606.html |access-date=6 August 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Ophély Mézino ng [[Pransiya]], habang nagtapos bilang second runner-up si Suman Rao ng [[Indiya]].<ref>{{Cite web |last=Chavez |first=Nicole |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss Jamaica crowned 2019 Miss World |url=https://www.cnn.com/2019/12/14/entertainment/miss-world-2019-winner/index.html |access-date=5 Agosto 2022 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Jamaica's Toni-Ann Singh is Miss World 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247177-toni-ann-singh-jamaica-winner-2019/ |access-date=8 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa 111 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Peter Andre, Miss World 2013 [[Megan Young]], Miss World 2016 Stephanie Del Valle at Fernando Allende ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Ridler |first=Faith |last2=Wynne |first2=Amelia |date=14 Disyembre 2019 |title=Jamaican beauty queen is crowned Miss World |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-7792365/Beauty-queens-111-nations-stage-London.html |access-date=10 Agosto 2023 |website=Daily Mail |language=en}}</ref> Nagtanghal sina Peter Andre, Lulu, Misunderstood, at Kerry Ellis sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=LOOK: Megan Young stuns on the Miss World 2019 stage in a Rosenthal Tee modern terno |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247226-megan-young-rosenthal-tee-gown-2019/ |access-date=8 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Excel London Venue Exterior - Main Entrance.jpg|thumb|ExCeL London, ang lokasyon ng Miss World 2019.|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Pebrero 19, 2019, inanunsyo ng Pangulo ng Miss World Organization na si Julia Morley, kasama sina CEO Tanawat Wansom ng TW Pageants at Ashwani Kumar Rai, na ang kompetisyon ay pagdadausan sa [[Bangkok]], Taylandiya sa kalagitnaan ng Disyembre 2019. Ang lokasyon kung saan ito gagawin ay hindi pa nababanggit.<ref>{{Cite web |last=Thaitrakulpanich |first=Asaree |date=18 Pebrero 2019 |title=First Time Thailand to Host Miss World Pageant |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2019/02/18/first-time-thailand-to-host-miss-world-pageant/ |access-date=9 Setyembre 2022 |website=Khaosod English |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Pebrero 2019 |title=Miss World 2019 to be held in Thailand |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Miss-World-2019-to-be-held-in-Thailand/eventshow/67806127.cms |access-date=9 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=9 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220909005959/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Miss-World-2019-to-be-held-in-Thailand/eventshow/67806127.cms |url-status=dead }}</ref> Subalit, inanunsyo ni Morley, kasama si Miss World 2018 Vanessa Ponce noong Hulyo 2 sa palabas na ''Good Morning Britain'' ni Piers Morgan sa ITV, na ang kompetisyon ay gaganapin sa ExCel London sa Disyembre 14 sa halip na sa Bangkok, Taylandiya.<ref name=":0">{{Cite web |date=2 Hulyo 2019 |title=London to host Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/london-to-host-miss-world-2019/articleshow/70043862.cms |access-date=8 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=8 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151756/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/london-to-host-miss-world-2019/articleshow/70043862.cms |url-status=dead }}</ref> Inanunsyo rin nito na ang ika-70 anibersaryo ng kompetisyon ay gaganapin sa Bangkok. Kalaunan ay nakansela ang ika-70 edisyon ng kompetisyon noong 2020 dulot ng [[pandemya ng COVID-19]], at ipinagliban ang kompetisyon hanggang Marso 2022 kung saan ito ay idinaos sa San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]].<ref>{{Cite web |date=22 Disyembre 2021 |title=Miss World 2021 new pageant finale date has been announced |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/miss-world-2021-pageant-finale-rescheduled-date-puerto-rico-manasa-varanasi-india-7684505/ |access-date=31 Hulyo 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=10 Marso 2022 |title=Tracy Maureen Perez resumes Miss World quest |url=https://manilastandard.net/showbitz/columns0/pageant-concept-by-eton-concepcion/314213313/tracy-maureen-perez-resumes-miss-world-quest.html |access-date=3 Agosto 2022 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa 111 bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo at isang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss France 2019 na si Ophély Mézino upang kumatawan sa bansang [[Pransiya]] matapos na pinili ni Miss France 2019 Vaimalama Chaves na huwag sumali sa kahit anong internasyonal na kompetisyon at dahil sa iskedyul ng Miss France na gaganapin din sa buwan ng Disyembre kung saan siya ay obligadong dumalo.<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2019 |title=Ophély Mézino to represent France at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Ophly-Mzino-to-represent-France-at-Miss-World-2019/eventshow/71273977.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925143422/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/ophly-mzino-to-represent-france-at-miss-world-2019/eventshow/71273977.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2019 |title=Miss Monde 2019: Ophély Mézino sacrée première dauphine |trans-title=Miss World 2019: Ophély Mézino, Miss Guadeloupe, crowned first runner-up |url=https://www.rtl.fr/culture/medias-people/miss-monde-2019-ophely-mezino-miss-guadeloupe-sacree-premiere-dauphine-7799702545 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=RTL |language=fr-FR |archive-date=27 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627062601/https://www.rtl.fr/culture/medias-people/miss-monde-2019-ophely-mezino-miss-guadeloupe-sacree-premiere-dauphine-7799702545 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Louaguef |first=Sarah |date=14 Disyembre 2019 |title=Miss Monde 2019: la Française Ophély Mezino sacrée première dauphine |trans-title=Miss World 2019: French Ophely Mezino crowned first runner-up |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-Monde-2019-la-Francaise-Ophely-Mezino-sacree-premiere-dauphine-1664806 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> ==== Mga pagbalik at pag-urong ==== Sa edisyong ito bumalik ang Antigua at Barbuda, Kambodya, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kirgistan, Kosta Rika, Makaw, Samoa, Suwesya, at Tunisya.<ref>{{Cite web |last= |date=8 Nobyembre 2019 |title=Antigua to be represented in Miss World this year |url=https://antiguaobserver.com/antigua-to-be-represented-in-miss-world-this-year/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205221759/https://antiguaobserver.com/antigua-to-be-represented-in-miss-world-this-year/ |archive-date=5 Disyembre 2024 |access-date=24 Abril 2025 |website=Antigua Observer Newspaper |language=en-GB}}</ref> Huling kumalahok noong 2006 ang Kambodya, noong 2015 ang Samoa, noong 2016 ang Antigua at Barbuda, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kirgistan, at Kosta Rika, at noong 2017 ang Makaw, Suwesya, at Tunisya. Hindi sumali si Larissa Robitschko ng Austrya matapos bitawan ng Miss Austria Organization ang prangkisa para sa Miss Universe at Miss World.<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2019 |title=Larissa Robitschko crowned Miss Universe Austria 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Larissa-Robitschko-crowned-Miss-Universe-Austria-2019/eventshow/69691673.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=17 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217042705/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-universe/Larissa-Robitschko-crowned-Miss-Universe-Austria-2019/eventshow/69691673.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mayer |first=Alfred |date=7 Hunyo 2019 |title=Larissa Robitschko gewann Miss Austria-Wahl |url=https://www.meinbezirk.at/hartberg-fuerstenfeld/c-lokales/larissa-robitschko-gewann-miss-austria-wahl_a3443820 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=13 Hulyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713235154/https://www.meinbezirk.at/hartberg-fuerstenfeld/c-lokales/larissa-robitschko-gewann-miss-austria-wahl_a3443820 |url-status=dead }}</ref> Hindi sumali si Valerie Mille Binguira ng Madagaskar dahil sa mga hindi pagkakaunawaan ng mga ''organizer'' ng Miss Madagascar.<ref>{{Cite web |date=3 Enero 2019 |title=Valerie Binguira crowned Miss Madagascar 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/valerie-binguira-crowned-miss-madagascar-2019/articleshow/67367850.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=17 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217051903/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/valerie-binguira-crowned-miss-madagascar-2019/articleshow/67367850.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Ramanan |first=Ricky |date=16 Oktubre 2019 |title=Miss Madagascar 2019 - Valérie Binguira veut s’inscrire à Miss Monde |url=https://lexpress.mg/16/10/2019/miss-madagascar-2019-valerie-binguira-veut-sinscrire-a-miss-monde/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=L'Express de Madagascar |language=fr-FR}}</ref> Hindi sumali sina Palesa Makara ng [[Lesotho|Lesoto]] at Sanja Lovčević ng Serbya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2019 |title=Miss Lesotho wows audience in Thailand |url=https://www.maserumetro.com/news/society/miss-lesotho-wows-audience-in-thailand/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Metro News |language=en |archive-date=17 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217051904/https://www.maserumetro.com/news/society/miss-lesotho-wows-audience-in-thailand/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Oktubre 2018 |title=OVA BEOGRAĐANKA JE NAJLEPŠA SRPKINJA: Mis Srbije je Sanja Lovčević! Preuzela krunu! (FOTO) |url=https://www.kurir.rs/zabava/zena/3134527/izbor-za-mis-srbije |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Kurir |language=sr}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Alemanya, Belis, Ehipto, Guam, Kamerun, Letonya, Libano, Martinika, Noruwega, Sambia, Simbabwe, at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 2019.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 2019 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2019''' | * '''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' – '''[[Toni-Ann Singh]]<ref name=":3">{{Cite web |date=14 Disyembre 2019 |title=HIGHLIGHTS: Miss World 2019 coronation |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247131-pageant-updates-2019/ |access-date=16 Pebrero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ophély Mézino'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2019 |title=Ophély Mézino est la première Dauphine de Miss Monde |trans-title=Ophely Mézino is the first Dauphine of Miss World |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/guadeloupe/ophelie-mezino-est-premiere-dauphine-miss-monde-781727.html |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Guadeloupe la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Suman Rao'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anjana |date=15 Disyembre 2019 |title=Who is Suman Rao? All you need to know about Miss World 2019 second runner up from India |url=https://gulfnews.com/photos/who-is-suman-rao-all-you-need-to-know-about-miss-world-2019-second-runner-up-from-india-1.1576391749988 |access-date=14 Mayo 2023 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |- |Top 5 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Elis Miele'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last= |date=14 Disyembre 2019 |title=Jamaicana é eleita Miss Mundo 2019; brasileira fica no Top5 |trans-title=Jamaican is elected Miss World 2019; Brazilian is in the Top5 |url=https://www.terra.com.br/diversao/gente/jamaicana-e-eleita-miss-mundo-2019-brasileira-fica-no-top5,c242d42f4edd20a713040554023257354c3ol6j5.html |access-date=14 Mayo 2023 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Nyekachi Douglas'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last=Konstantinides |first=Anneta |date=17 Disyembre 2019 |title=Miss Nigeria Nyekachi Douglas lost to her friend in the Miss World pageant, but her reaction is winning people's hearts |url=https://www.insider.com/miss-nigeria-nyekachi-douglas-lost-miss-world-reaction-2019-12 |access-date=14 Mayo 2023 |website=Insider |language=en-US}}</ref> |- |Top 12 | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Lương Thùy Linh'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Disyembre 2019 |title=Lương Thùy Linh - Niềm tự hào của Việt Nam tại Hoa hậu Thế giới 2019 |trans-title=Luong Thuy Linh - The pride of Vietnam at Miss World 2019 |url=https://vietnamnet.vn/luong-thuy-linh-niem-tu-hao-cua-viet-nam-tai-hoa-hau-the-gioi-2019-599198.html |access-date=27 Hunyo 2023 |website=VietNamNet News |language=vi}}</ref> * {{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] – Tajiya Eikura Sahay'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last=Nambiar |first=Prerna |date=14 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019: Tajiya Eikura Sahay from the Cook Islands reveals why she loves pole dancing |url=https://meaww.com/miss-world-2019-tajiya-eikura-sahay-pole-dancing-fitness-exercise |access-date=27 Hunyo 2023 |website=MEAWW |language=en}}</ref> * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Maria Wavinya'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |last=Mithika |first=Boniface |title=Wavinya was among the two African beauties who made it to the top 12 in a ceremony that saw Miss Jamaica win the title. |url=https://www.standardmedia.co.ke/scoop/article/2001353329/miss-world-kenya-returns-home-head-held-high-even-as-jamaican-takes-crown |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The Standard |language=en}}</ref> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Ashley Alvídrez'''<ref name=":3" />''' * {{NPL}}– Anushka Shrestha'''<ref name=":3" />'''<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2024 |orig-date=15 Disyembre 2019 |title=Anushka makes it to top 12 and wins two major awards in Miss world 2019 |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/miss-nepal-anushka-shrestha-ends-her-miss-world-journey-with-top-12-title |access-date=24 Abril 2025 |website=MyRepublica |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Michelle Dee]]<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee finishes in Miss World 2019 Top 12 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247214-michelle-dee-top-12-finish-2019/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee fails to get Miss World 2019 crown |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2019/12/15/michelle-dee-miss-world-2019-loss.html |access-date=12 Mayo 2023 |website=[[CNN Philippines]] |language=en |archive-date=11 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511164554/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2019/12/15/michelle-dee-miss-world-2019-loss.html |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Alina Sanko'''<ref name=":3" />''' |- |Top 40 | * {{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] – Taqiyyah Francis'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sarah Marschke'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|NZL}} [[Bagong Silandiya]] – Lucy Brock'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Isabella Rodríguez'''<ref name=":3" />''' * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Natasja Kunde'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Keryn Matthew'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – María del Mar Aguilera'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Emmy Cuvelier'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Gabriella Jukes'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|GUY}} [[Guyana]] – Joylyn Conway'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] – Lila Lam'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Princess Megonondo'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Bhasha Mukherjee'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] – Rikkiya Brathwaite'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Alexis SueAnn'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] – Elizaveta Kuznitova'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] – Tsevelmaa Mandakh'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Araceli Bobadilla'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Milena Sadowska'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Daniella Rodríguez'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Inês Brusselmans'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Narintorn Chadapattarawalrachoat'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Sasha-Lee Olivier'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Tya Janè Ramey'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Li Peishan'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] – Sabrine Mansour'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] – Oliver Nakakande'''<ref name=":3" />''' * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Marharyta Pasha'''<ref name=":3" />''' |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Nyekachi Douglas<ref name=":4">{{Cite web |last=Alfa Shaban |first=Abdur Rahman |date=14 Disyembre 2019 |title=Nigerian crowned Miss World Africa 2019, Miss Jamaica overall winner |url=https://www.africanews.com/2019/12/14/nigerian-crowned-miss-world-africa-2019-miss-jamaica-overall-winner/ |access-date=6 Abril 2023 |website=Africanews |language=en}}</ref> |- |Asya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Suman Rao<ref name=":4" /> |- |Europa | * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ophély Mézino<ref name=":4" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Elis Miele<ref name=":4" /> |- |Karibe | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Tya Janè Ramey<ref>{{Cite web |date=31 Disyembre 2022 |title=Tya Jané Ramey puts her mark on Miss Universe 2023 |url=http://www.guardian.co.tt/article/tya-jan-ramey-puts-her-mark-on-miss-universe-2023-6.2.1599323.1995864232 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |- |Oseaniya | * {{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] – Tajiya Eikura Sahay<ref name=":4" /> |} == Mga ''Challenge Event'' == === Hamong ''Head-to-Head'' === Opisyal na itinalaga ang mga kalahok sa kani-kanilang grupo para sa hamong ''Head-to-Head'' na ipinalabas sa ''Miss World [[YouTube]] Channel'' noong 21 Nobyembre 2019.<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Cara Emmeline |date=4 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee set to do the head-to-head challenge for Miss World 2019 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/57047/michelle-dee-set-to-do-the-head-to-head-challenge-for-miss-world-2019/story |access-date=8 Setyembre 2022 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> Ang mga nagwagi sa bawat grupo ay lumahok sa ikalawang ''round'' ng hamon, at ang sampung kandidatang nagwagi sa ikalawang ''round'' ay napabilang sa Top 40.<ref>{{Cite web |date=10 Disyembre 2019 |title=Michelle Dee is group winner in Miss World head-to-head challenge |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/10/19/michelle-dee-is-group-winner-in-miss-world-head-to-head-challenge |access-date=8 Setyembre 2022 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=11 Disyembre 2019 |title=Philippines' Michelle Dee enters Miss World 2019 top 40, wins in challenges |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/12/11/1976191/philippines-michelle-dee-enters-miss-world-2019-top-40-wins-challenges |access-date=16 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Quieta |first=Racquel |date=11 Disyembre 2019 |title=LOOK: Michelle Dee and 9 others guaranteed a spot in Miss World 2019 Top 40 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/11757/look-michelle-dee-and-9-others-guaranteed-a-spot-in-miss-world-2019-top-40/photo |access-date=12 Mayo 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> ==== Unang round ==== * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa ikalawang ''round'' ng Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgreen|border=darkgray}} Nakapasok sa ikalawang ''round'' ng Hamong ''Head-to-Head'', ngunit nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng ''judges' choice'' o sa iba pang mga ''challenge event.'' * {{Color box|silver|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng iba pang mga ''challenge event''. * {{Color box|#cc9966|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng ''judges' choice.'' {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Grupo ! width="180" |Unang Bansa ! width="180" |Ikalawang Bansa ! width="180" |Ikatlong Bansa ! width="180" |Ikaapat na Bansa ! width="180" |Ikalimang Bansa ! width="180" |Ikaanim na Bansa |- !1 |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]]<ref name=":10">{{Cite web |last=De Shong |first=Dillon |date=9 Disyembre 2019 |title=Miss T&T and Miss Guyana shine at Miss World 2019 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/miss-tt-and-miss-guyana-shine-miss-world-2019-5 |access-date=10 Agosto 2023 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | bgcolor="gold" |'''{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]]<ref name=":10" />''' |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]]<ref name=":10" /> | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]<ref name=":10" />''' |{{flagicon|PER}} [[Peru]]<ref name=":10" /> |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]<ref name=":10" /> |- !2 |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]''' |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]]''' |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]]''' |- !3 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' | bgcolor="silver" |'''{{Flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko|Kap. Birheng Britaniko]]''' |{{Flagicon|LAO}} [[Laos]] |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |- !4 |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]''' |- !5 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|SPA}} [[Espanya]]''' |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]]''' | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|MDA}} [[Moldova|Moldabya]]''' |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |- !6 | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]''' |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]]''' |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |- !7 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' | bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|WAL}} '''[[Wales|Gales]]''' |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]''' | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]<ref name=":10" />''' |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |- !8 | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]]''' | bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|SCO}} '''[[Scotland|Eskosya]]''' |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]''' | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]''' |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |- !9 | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]''' |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|POR}} [[Portugal]]''' |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] | bgcolor="silver" |{{flagicon|TUN}} '''[[Tunisya]]''' |- !10 |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]''' | bgcolor="lightgreen" |'''{{NPL}}''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|POL}} [[Polonya]]''' |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |- !11 |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]<ref name=":7">{{Cite web |last= |date=7 Disyembre 2019 |title=Nyekachi Douglas was Totally Impressive at the Miss World 2019 Head to Head Challenge {{!}} Watch |url=https://www.bellanaija.com/2019/12/miss-world-head-to-head-challenge/ |access-date=14 Mayo 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]<ref name=":7" /> |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]<ref name=":7" /> |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]]<ref name=":7" /> | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]<ref name=":7" />''' |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]<ref name=":7" /> |- !12 |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' |{{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kap. Birhen ng E.U.]] |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]''' |- !13 | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|AUS}} [[Australya]]''' |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]] | bgcolor="gold" |'''{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |- !14 |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{Flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]''' |- !15 | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]]''' |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |{{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa]] |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|CHN}} [[Tsina]]''' |- !16 |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] | bgcolor="gold" |'''{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]]''' | bgcolor="#cc9966" |'''{{flagicon|KEN}} [[Kenya]]''' |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]] |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] | bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |- !17 |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]''' |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{Flagicon|RWA}} [[Rwanda]] | rowspan="3" | |- !18 | bgcolor="silver" |'''{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]'''<ref name=":6">{{Cite web |last= |first= |date=5 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019: Lương Thùy Linh gây bất ngờ tại vòng thi Head to Head |trans-title=Miss World 2019: Luong Thuy Linh surprised at the Head to Head round |url=https://vtv.vn/news-20191205101910171.htm |access-date=12 Mayo 2023 |website=Vietnam Television |language=vi}}</ref> |{{flagicon|KHM}} [[Cambodia|Kambodya]]<ref name=":6" /> |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]]<ref name=":6" /> |{{Flagicon|MNE}} [[Montenegro]]<ref name=":6" /> | bgcolor="lightgreen" |'''{{flagicon|UGA}} [[Uganda]]<ref name=":6" />''' |- !19 |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] | bgcolor="gold" |'''{{Flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]]''' |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{Flagicon|SEN}} [[Senegal]] |} ==== Pangalawang round ==== * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Grupo ! width="150" |Unang Bansa ! width="150" |Pangalawang Bansa |- !1 |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|MDA}} [[Moldova|Moldabya]]'''<ref name=":11">{{Cite web |last=Reiher |first=Andrea |date=13 Disyembre 2019 |title=Miss World Pageant 2019 Time & Channel |url=https://heavy.com/entertainment/2019/12/miss-world-pageant-time-channel/ |access-date=10 Agosto 2023 |website=Heavy |language=en-US}}</ref> |- !2 | bgcolor="gold" |'''{{NPL}}<ref name=":11" />''' |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |- !3 |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]'''<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Isabella Rodríguez agradece apoyo tras participación en el Miss Mundo 2019 |trans-title=Isabella Rodríguez appreciates your support after participating in Miss World 2019 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57650/isabella-rodriguez-agradece-apoyo-tras-participacion-en-el-miss-mundo-2019 |access-date=12 Mayo 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |- !4 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]<ref name=":11" />''' |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |- !5 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]<ref name=":11" />''' |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |- !6 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]<ref name=":11" />''' |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |- !7 |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]]<ref name=":12">{{Cite web |date=13 Disyembre 2019 |title=Guyana advances to Top 40 in Miss World! |url=https://guyanachronicle.com/2019/12/13/guyana-advances-to-top-40-in-miss-world/ |access-date=10 Agosto 2023 |website=Guyana Chronicle |language=en-US}}</ref> | bgcolor="gold" |'''{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]]<ref name=":12" />''' |- !8 |{{Flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]'''<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2019 |title=Suman Rao advances to Top 40 at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Suman-Rao-advances-to-Top-40-at-Miss-World-2019/eventshow/72471118.cms |access-date=14 Mayo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514113434/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Suman-Rao-advances-to-Top-40-at-Miss-World-2019/eventshow/72471118.cms |url-status=dead }}</ref> |- !9 |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]<ref name=":8">{{Cite web |date=13 Disyembre 2019 |title=Trinidad and Tobago’s Tya Janè strides convincingly into Miss World Top 40 |url=https://www.jamaicaobserver.com/news/trinidad-and-tobagos-tya-jane-strides-convincingly-into-miss-world-top-40/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> | bgcolor="gold" |{{flagicon|TTO}} '''[[Trinidad at Tobago]]<ref name=":8" />''' |- !10 | bgcolor="gold" |'''{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]]<ref name=":11" />''' |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |} === Hamong ''Top Model'' === Ginanap ang ''finals'' ng Hamong ''Top Model'' noong 25 Nobyembre 2019 sa Fashion and Textile Museum sa Londres kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga kasuotan mula sa tatlong koleksyon ng taga-disenyong Ingles na si Zandra Rhodes, tagapagtatag ng Fashion and Textile Museum. Inanunsyo ang kandidatang nagwagi sa hamon noong 12 Disyempre 2019 at ang nagwagi ay mapapabilang na sa Top 40. Nagwagi si Nyekachi Douglas ng [[Nigeria|Niherya]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":5">{{Cite web |date=12 Disyembre 2019 |title=MBGN Nyekachi Douglas wins Miss World’s Top Model! |url=https://www.bellanaija.com/2019/12/mbgn-nyekachi-douglas/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakaklagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]''' – '''Nyekachi Douglas<ref name=":5" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]– Lương Thùy Linh<ref name=":14">{{Cite web |last= |first= |date=26 Nobyembre 2019 |title=Thuy Linh among finalists in Top Model segment at Miss World 2019 |url=https://vietnamnet.vn/en/thuy-linh-among-finalists-in-top-model-segment-at-miss-world-2019-592027.html |access-date=17 Setyembre 2023 |website=VietNamNet |language=en}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Suman Rao<ref name=":14" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ophély Mézino<ref name=":14" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|UGA}} [[Uganda]] – Oliver Nakakande<ref name=":14" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Elis Miele<ref name=":14" /> * {{flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] – Lila Lam<ref name=":14" /> * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Madina Batyk<ref name=":14" /> * {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Denisa Spergerová<ref>{{Cite web |last=Kuča |first=Markét |date=26 Nobyembre 2019 |title=Adam Mišík si může trhat vzteky vlasy: Jeho ex Denisa slaví úspěchy v zahraničí a může si vybírat |trans-title=Adam Mišík can tear his hair in anger: His ex Denisa is celebrating success abroad and can choose |url=https://www.extra.cz/adam-misik-si-muze-trhat-vzteky-vlasy-jeho-ex-denisa-slavi-uspechy-v-zahranici-a-muze-si-vybirat |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Extra.cz |language=cs}}</ref> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Tya Janè Ramey<ref name=":14" /> |- |Top 40 | * {{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] – Taqiyyah Francis<ref>{{Cite web |last= |date=5 Disyembre 2019 |title=Government Supports Taqiyyah Francis in Miss World 2019 |url=https://antiguanewsroom.com/government-supports-taqiyyah-francis-in-miss-world-2019/ |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Antigua News Room |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Judit Grnja * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sarah Marschke * {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Ché Greenidge * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Isabella Rodríguez * {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Ivana Ladan * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Natasja Kunde * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Frederika Kurtulíková * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Gabriella Jukes * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Toni-Ann Singh * {{flagicon|HTI}} [[Hayti]] – Alysha Morency * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Princess Megonondo<ref>{{Cite web |last= |date=15 Disyembre 2019 |title=Princess Megonondo ikut ajang Miss World London |trans-title=Princess Megonondo took part in the Miss World London pageant |url=https://www.antaranews.com/berita/1209955/princess-megonondo-ikut-ajang-miss-world-london |access-date=29 Agosto 2023 |website=Antara News |language=id}}</ref> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Adele Sammartino * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Maria Wavinya * {{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] – Katarina Mamić * {{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]] – Yu Yanan * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Ashley Alvídrez * {{flagicon|MDA}} [[Moldova|Moldabya]] – Elizaveta Kuznitova * {{Flagicon|MNE}} [[Montenegro]] – Mirjana Muratović * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Michelle Dee<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=26 Nobyembre 2019 |title=Michelle Dee makes it to Miss World 2019 Top Model top 40 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2019/11/26/1972013/michelle-dee-makes-it-miss-world-2019-top-model-top-40 |access-date=12 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Dana Mononen * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Milena Sadowska * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Daniella Rodríguez * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Alba Marie Blair * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Alina Sanko * {{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] – Mariah Joseph Maget * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Li Peishan * {{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] – Simay Rasimoğlu * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Marharyta Pasha * {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] – Krisztina Nagypál |} === Hamon sa Palakasan === Ginanap ang ''finals'' ng hamon sa palakasan noong 30 Nobyembre 2019, kung saan naglaban-laban ang bawat pangkat sa mga kompetisyong pampalakasan. Inanunsyo ang nagwagi sa hamon sa kaparehong araw. Nagwagi si Rikkiya Brathwaite ng [[Kapuluang Birheng Britaniko]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref>{{Cite web |title=Miss World 2019 top sports woman |url=https://www.missworld.com/#/news/1849 |access-date=19 Pebrero 2023 |website=[[Miss World]] |language=en |archive-date=25 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225132239/http://missworld.com/#/news/1849 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2019 |title=Rikkiya Brathwaite wins Sports Competition at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rikkiya-Brathwaite-wins-Sports-Competition-at-Miss-World-2019/eventshow/72333167.cms |access-date=19 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219040409/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rikkiya-Brathwaite-wins-Sports-Competition-at-Miss-World-2019/eventshow/72333167.cms |url-status=dead }}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]]''' – '''Rikkiya Brathwaite'''<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2019 |title=Brathwaite makes it to Miss World Top 40; Wins Sports Challenge! |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/domains/virginislandsnewsonline.com/en/news/brathwaite-makes-it-to-miss-world-top-40-wins-sports-challenge |access-date=12 Mayo 2023 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Nyekachi Douglas |- |2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Tya Janè Ramey |- |Nagwagi sa ''Team Challenge'' | * Pangkat Luntian |} === Hamon sa Talento === Ginanap ang ''finals'' ng Hamon sa Talento noong 9 Disyembre 2019 sa Indigo at The O₂. Inanunsyo ang kandidatang nagwagi sa hamon noong 14 Disyembre 2019 at ang nagwagi ay mapapabilang na sa Top 40. Nagwagi si Toni-Ann Singh ng [[Jamaica|Hamayka]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref>{{Cite web |date=30 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019 Toni-Ann Singh releases her debut music video |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/-Miss-World-2019-Toni-Ann-Singh-releases-her-debut-music-video/eventshow/73022502.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=17 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217051903/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/-Miss-World-2019-Toni-Ann-Singh-releases-her-debut-music-video/eventshow/73022502.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Jamaica's Toni-Ann Singh is Miss World 2019 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/719165/jamaica-s-toni-ann-singh-is-miss-world-2019/story/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Talento. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakaklagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' – '''Toni-Ann Singh'''<ref name=":13">{{Cite web |date=10 Disyembre 2019 |title=UPDATE: Brathwaite second @ Miss World Talent Finals! |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/update-brathwaite-second-miss-world-talent-finals |access-date=10 Agosto 2023 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] – Rikkiya Brathwaite<ref name=":13" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Naomi Colford<ref>{{Cite web |last=Montgomery-Dupe |first=Sharon |date=13 Disyembre 2019 |title=Cape Breton woman takes the stage at Miss World competition Saturday night |url=https://www.saltwire.com/nova-scotia/lifestyles/cape-breton-woman-takes-the-stage-at-miss-world-competition-saturday-night-388026/ |access-date=10 Agosto 2023 |website=SaltWire |language=en}}</ref> |- |Top 5 | * {{flagicon|ARM}} [[Armenya]] – Liana Voskerchyan * {{flagicon|MLT}} [[Malta]] – Nicole Vella |- |Top 27 | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Sarah Marschke * {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Ché Greenidge<ref>{{Cite web |last=Greaves |first=Tre |date=7 Disyembre 2019 |title=Vote for Miss World Barbados |url=https://www.nationnews.com/2019/12/07/vote-for-miss-world-barbados/ |access-date=16 Setyembre 2023 |website=Nation News |language=en}}</ref> * {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Iciar Díaz * {{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] – Natasja Kunde * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Frederika Kurtulíková * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Emmy Cuvelier * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Gabriella Jukes * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Marika Sera * {{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] – Celine Bolaños * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Suman Rao * {{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] – A'yana Phillips * {{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] – Tajiya Eikura Sahay * {{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] – Melanie Heynsbroek * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Kolfinna Austfjörð * {{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] – Alexis SueAnn * {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] – Tsevelmaa Mandakh * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Nyekachi Douglas * {{Flagicon|PAN}} [[Panama]] – Agustina Ruiz * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Araceli Bobadilla * {{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] – Sylvia Sebastian * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Li Peishan * {{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] – Marharyta Pasha |} === Hamong ''Multimedia'' === Inanunsyo ang nagwagi sa hamon noong 14 Disyembre 2019. Nagwagi si Anushka Shrestha ng [[Nepal]] sa hamong ito at mapapabilang na sa Top 40.<ref name=":15">{{Cite web |date=14 Disyembre 2019 |title=Nepal’s Anushka Shrestha wins the Multimedia award |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Nepals-Anushka-Shrestha-wins-the-Multimedia-award/eventshow/72554440.cms |access-date=19 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=19 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230219041129/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Nepals-Anushka-Shrestha-wins-the-Multimedia-award/eventshow/72554440.cms |url-status=dead }}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Multimedia''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{NPL}}''' – '''Anushka Shrestha<ref name=":15" />'''<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2019 |title=Anushka Shrestha wins Multimedia Award at Miss World |url=https://english.khabarhub.com/2019/12/61550/ |access-date=24 Abril 2025 |website=Khabarhub |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Ashley Alvídrez |- |2nd runner-up | * {{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] – Tsevelmaa Mandakh |} === ''Beauty With A Purpose'' === Inanunsyo ang mga sampung mga pinalista noong 11 Disyembre 2019 sa Beauty With a Purpose Charity Gala Dinner. Sa unang pagkakataon, lahat ng sampung pinalista ay mapapabilang sa Top 40. Nagwagi si Anushka Shrestha ng [[Nepal]] sa hamong ito at mabibigyan ng papondo mula sa Miss World Organization para sa paglunsad ng kaniyang proyekto.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Disyembre 2019 |title=Thuy Linh among Top 10 of Miss World’s Beauty with a Purpose segment |url=https://vietnamnet.vn/en/thuy-linh-among-top-10-of-miss-worlds-beauty-with-a-purpose-segment-598195.html |access-date=21 Pebrero 2023 |website=VietNamNet |language=vi}}</ref> {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng ''Beauty With A Purpose''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * '''{{NPL}}''' – '''Anushka Shrestha''' |- style="background:gold;" |'''Top 10''' | * '''{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]''' – '''Isabella Rodríguez'''<ref>{{Cite news |date=11 Disyembre 2019 |title=Isabella Rodríguez clasificó al top 40 del Miss Mundo 2019 |language=es |trans-title=Isabella Rodríguez classified the top 40 of Miss World 2019 |work=El Nacional |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/isabella-rodriguez-clasifico-al-top-40-del-miss-mundo-2019/ |access-date=12 Mayo 2023}}</ref> * '''{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]''' – '''Lương Thùy Linh'''<ref name=":9">{{Cite web |date=11 Disyembre 2019 |title=Suman Rao makes to Top 10 in Beauty with a Purpose |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Suman-Rao-makes-to-Top-10-in-Beauty-with-a-Purpose/eventshow/72472433.cms |access-date=27 Hunyo 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627062602/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Suman-Rao-makes-to-Top-10-in-Beauty-with-a-Purpose/eventshow/72472433.cms |url-status=dead }}</ref> * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''Suman Rao'''<ref name=":9" /> * '''{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]''' – '''Princess Megonondo'''<ref name=":9" /> * '''{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]''' – '''Alexis SueAnn'''<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019 hopes to be the ‘Beauty with a Purpose’ |url=https://cj.my/115382/miss-world-2019-hopes-to-be-the-beauty-with-a-purpose/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Citizens Journal |language=en-US}}</ref> * '''{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]]''' – '''Tsevelmaa Mandakh'''<ref name=":9" /> * '''{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]''' – '''Nyekachi Douglas'''<ref name=":9" /> * '''{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]''' – '''Ophély Mézino'''<ref name=":9" /> * '''{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]]''' – '''Sabrine Mansour'''<ref name=":9" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago ang inimplementa sa edisyong ito. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' sa edisyon ito ay itinaas sa apatnapu mula sa tatlumpu ng [[Miss World 2018|nakaraang edisyon]]. Labinwalo sa mga ito ay nagwagi sa mga ''Fast Track event'', at ang nalalabing dalawampu't-dalawa ay pinili ng mga hurado.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Disyembre 2019 |title=PHL INCLUDED: Here are the Top 40 finalists of Miss World 2019 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/719158/here-are-the-top-40-finalists-of-miss-world-2019/story/ |access-date=21 Pebrero 2023 |website=[[GMA News|GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang Top 40 ay sasabak sa ''Fashion Show Competition''. Mula sa apatnapu, labindalawa ang sumabak sa paunang ''question-and-answer round'', at limang pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' kasama si Piers Morgan.<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss Tunisia Sabrine Mansour dances into the top 40 at Miss World 2019 |url=https://www.arabnews.com/node/1599106/spa/aggregate |access-date=21 Pebrero 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss World 2019 winner is Miss Jamaica Tony-Ann Singh, India's Suman Rao is second runner-up |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/what-s-hot/story/miss-world-2019-winner-is-miss-jamaica-tony-ann-singh-india-s-suman-rao-is-second-runner-up-1628295-2019-12-14 |access-date=12 Abril 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Julia Morley – Tagapangulo at CEO ng Miss World Organization * Piers Morgan – ''TV presenter'' at ''talk show host''<ref>{{Cite web |last=Greep |first=Monica |date=11 Disyembre 2019 |title=Miss World clashes with Piers Morgan on whether pageant has 'evolved' |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-7780191/Miss-World-clashes-Piers-Morgan-claiming-pageant-knowledge-beauty.html |access-date=22 Marso 2023 |website=The Daily Mail |language=en}}</ref> * Mike Dixon – ''Musical Director'' * Deborah Lambie – Miss World New Zealand 2015 * Dame Zandra Rhodes – Taga-disenyong mula sa [[Londres]] * Marsha-Rae Ratcliff, OBE * Svestoslav Kolchagov – ''Creative Director'' at taga-disenyo ng KolchagovBarba * Emilio Barba – ''Creative Director'' at taga-disenyo ng KolchagovBarba * Lady Wilnelia Forsyth – Miss World 1975 mula sa [[Puerto Rico|Porto Riko]] * Ksenia Sukhinova – Miss World 2008 mula sa [[Rusya]] * Carina Tyrrell – Miss England 2014 * Kamal Ibrahim – Mister World 2010 mula sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] == Mga kandidata == 111 kandidata ang kumalahok para sa titulo.<ref name=":2">{{Cite web |date=14 Disyembre 2019 |title=HIGHLIGHTS: Miss World 2019 coronation |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/247131-pageant-updates-2019/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Atalanta Kercyku<ref>{{Cite web |last=Himaj |first=Enida |date=18 Enero 2020 |title=Atalanta Kërçyku rikthehet nga “Miss World”: Shqipëria që njihnin anglezët nuk ishte ajo e krimit |url=https://www.balkanweb.com/atalanta-kercyku-rikthehet-nga-miss-world-shqiperia-qe-njihnin-anglezet-nuk-ishte-ajo-e-krimit/ |access-date=5 Agosto 2022 |website=Balkanweb |language=sq}}</ref> |20 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Brezana Da Costa<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2019 |title=Bresania da Costa eleita Miss Angola Mundo |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/bresania-da-costa-eleita-miss-angola-mundo/ |access-date=5 Agosto 2022 |website=Jornal de Angola |language=pt |archive-date=6 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406132957/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/bresania-da-costa-eleita-miss-angola-mundo/ |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ATG}} [[Antigua at Barbuda]] |Taqiyyah Francis<ref>{{Cite web |date=6 Nobyembre 2019 |title=Taqiyyah Francis crowned Miss World Antigua & Barbuda 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Taqiyyah-Francis-crowned-Miss-World-Antigua-Barbuda-2019/eventshow/71940318.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805024720/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Taqiyyah-Francis-crowned-Miss-World-Antigua-Barbuda-2019/eventshow/71940318.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Judit Grnja<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2019 |title=La chaqueña Judit Grnja es la nueva Miss Mundo Argentina 2019 |url=https://www.diarionorte.com/183912-la-chaquena-judit-grnja-es-la-nueva-miss-mundo-argentina-2019 |access-date=5 Agosto 2022 |website=Diario Norte |language=es-AR}}</ref> |18 |Villa Ángela |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |Liana Voskerchyan<ref>{{Cite web |date=17 Hulyo 2019 |title=Liana Voskerchyan crowned Miss World Armenia 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Liana-Voskerchyan-crowned-Miss-World-Armenia-2019/eventshow/70260217.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805024723/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Liana-Voskerchyan-crowned-Miss-World-Armenia-2019/eventshow/70260217.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Ereban]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Ghislaine Mejia<ref>{{Cite web |date=14 Agosto 2019 |title=Ghislaine Mejia crowned Miss World Aruba 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Ghislaine-Mejia-crowned-Miss-World-Aruba-2019/eventshow/70675172.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=14 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814125711/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/ghislaine-mejia-crowned-miss-world-aruba-2019/eventshow/70675172.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |Oranjestad |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australya]] |Sarah Marschke<ref>{{Cite web |last=Cockburn |first=Gerard |date=26 Hulyo 2019 |title=Our Miss World gives stereotype the boot |url=https://thewest.com.au/entertainment/celebrity-gossip/miss-world-australia-sarah-marschke-a-rugby-league-pioneer-ng-de2fb4e1501c228cfa3c28facd0fad0a |access-date=5 Agosto 2022 |website=The West Australian |language=en}}</ref> |20 |[[Sydney]] |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Lucy Brock<ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2019 |title=Lucy Brock crowned Miss World New Zealand 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Lucy-Brock-crowned-Miss-World-New-Zealand-2019/eventshow/69539643.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805024721/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Lucy-Brock-crowned-Miss-World-New-Zealand-2019/eventshow/69539643.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |Auckland |- |{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Nyah Bandelier<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2019 |title=Nyah Bandelier crowned Miss World Bahamas 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Nyah-Bandelier-crowned-Miss-World-Bahamas-2019/eventshow/69554972.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=6 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806031843/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Nyah-Bandelier-crowned-Miss-World-Bahamas-2019/eventshow/69554972.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Eleuthera]] |- |{{Flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |Rafah Nanjeba Torsa<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2019 |title=Rafah Nanjeba Torsa crowned Miss World Bangladesh 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rafah-Nanjeba-Torsa-crowned-Miss-World-Bangladesh-2019/eventshow/71578304.cms |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=5 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220805024721/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rafah-Nanjeba-Torsa-crowned-Miss-World-Bangladesh-2019/eventshow/71578304.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Chittagong]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Ché Greenidge<ref>{{Cite web |last=Greaves |first=Tre |date=7 Disyembre 2019 |title=Vote for Miss World Barbados |url=https://www.nationnews.com/2019/12/07/vote-for-miss-world-barbados/ |access-date=5 Agosto 2022 |website=The Daily Nation |language=en-US}}</ref> |26 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Elena Castro Suarez<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2019 |title=Elena Castro Suarez is Miss België 2019: “Mijn studies zet ik nu even aan de kant” |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fshowbizz%252Felena-castro-suarez-is-miss-belgie-2019-mijn-studies-zet-ik-nu-even-aan-de-kant~a18fd25a%252F |access-date=5 Agosto 2022 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |19 |[[Amberes]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Isabella Rodríguez<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2018 |title=Beauty queen from slum is crowned Miss Venezuela |url=https://www.rappler.com/life-and-style/218923-isabella-rodriguez-miss-venezuela-2018-winner/ |access-date=7 Agosto 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |26 |Petare |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Anastasia Laurynchuk<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2019 |title=Anastasia Laurynchuk to represent Belarus at Miss World 2019 |url=https://eng.belta.by/society/view/anastasia-laurynchuk-to-represent-belarus-at-miss-world-2019-126048-2019/ |access-date=7 Agosto 2022 |website=Belarusian Telegraph Agency |language=en-EN}}</ref> |19 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Lương Thùy Linh<ref>{{Cite web |last= |date=3 Agosto 2019 |title=Lương Thùy Linh là Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2019 |url=https://vnexpress.net/luong-thuy-linh-la-hoa-hau-the-gioi-viet-nam-2019-3962335-tong-thuat.html |access-date=7 Agosto 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |19 |Cao Bằng |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Ivana Ladan<ref>{{Cite web |date=2 Nobyembre 2019 |title=Ivana Ladan crowned Miss World Bosnia and Herzegovina 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Ivana-Ladan-crowned-Miss-World-Bosnia-and-Herzegovina-2019/eventshow/71866727.cms |access-date=7 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=7 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220807040556/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Ivana-Ladan-crowned-Miss-World-Bosnia-and-Herzegovina-2019/eventshow/71866727.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Jajce |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Oweditse Phirinyane<ref>{{Cite web |last=Kgosiemang |first=Tlhabo |date=9 Disyembre 2019 |title=Oweditse’s Miss World looks are piping hot! |url=https://www.weekendpost.co.bw/17746/weekendlife/oweditseaes-miss-world-looks-are-piping-hot/ |access-date=7 Agosto 2022 |website=Weekend Post |language=en-GB}}</ref> |25 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Elís Miele<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2019 |title=Elis Miele é eleita Miss Brasil Mundo 2019; veja fotos |url=https://www.terra.com.br/vida-e-estilo/moda/elis-miele-e-eleita-miss-brasil-mundo-2019-veja-fotos,6cd51e9b8a9652406bffbd10bc3fbca0z9jxb9bx.html |access-date=17 Agosto 2022 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> |20 |Serra |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Margo Cooper<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2019 |title=Марго Купър, която ще ни представя на "Мис Свят", не говори добре български (Снимки) |url=https://www.24chasa.bg/ozhivlenie/article/7922567 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=24 Chasa |language=bg}}</ref> |26 |[[Sopiya|Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Iciar Díaz<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2019 |title=Es temporada de los grandes concursos de belleza |url=https://eldeber.com.bo/sociales/es-temporada-de-los-grandes-concursos-de-belleza_154539 |access-date=16 Agosto 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=17 Agosto 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817001259/https://eldeber.com.bo/sociales/es-temporada-de-los-grandes-concursos-de-belleza_154539 |url-status=dead }}</ref> |23 |Santa Cruz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Sharon Meyer<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2019 |title=Sharon Meyer crowned Miss World Curacao 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Sharon-Meyer-crowned-Miss-World-Curacao-2019/eventshow/71087469.cms |access-date=16 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=22 Setyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922161514/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Sharon-Meyer-crowned-Miss-World-Curacao-2019/eventshow/71087469.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |Willemstad |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Natasja Kunde<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2019 |title=Natasja Kunde crowned Miss World Denmark 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Natasja-Kunde-crowned-Miss-World-Denmark-2019/eventshow/72021199.cms |access-date=17 Agosto 2022 |website=The Times of India |language=en |archive-date=6 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406132953/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Natasja-Kunde-crowned-Miss-World-Denmark-2019/eventshow/72021199.cms |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Auxiliadora Idrovo<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2019 |title=María Auxiliadora Idrovo: La edad no es un límite |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/2019/04/29/nota/7307960/maria-auxiliadora-idrovo-edad-no-es-limite |access-date=17 Agosto 2022 |website=El Universo |language=es}}</ref> |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Fatima Mangandi<ref>{{Cite web |date=27 Nobyembre 2019 |title=Fátima Mangandi, la salvadoreña que destaca en Miss Mundo: “Amo mi cultura, por eso soy bailarina de folklore” |url=https://historico.elsalvador.com/historico/663005/amo-mi-cultura-por-eso-soy-bailarina-de-folklore-fatima-mangandi-la-salvadorena-que-destaca-en-miss-mundo.html |access-date=17 Agosto 2022 |website=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> |27 |Santa Tecla |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Keryn Matthew<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Hunyo 2019 |title=Former Edinburgh University student crowned Miss Scotland 2019 |url=https://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/ex-edinburgh-university-student-crowned-16487005 |access-date=17 Agosto 2022 |website=Daily Record |language=en}}</ref> |24 |[[Edinburgh]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Frederika Kurtulíková<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2019 |title=Miss Slovensko 2019 je kráska z Bratislavy: Čím očarila porotu? |url=https://koktail.pravda.sk/miss-a-modelky/clanok/510282-miss-slovensko-2019-je-kraska-z-bratislavy-cim-ocarila-porotu/ |access-date=8 Setyembre 2022 |website=Pravda |language=sk-SK}}</ref> |25 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Špela Alič<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2019 |title=Špela Alic crowned Miss World Slovenia 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/pela-Alic-crowned-Miss-World-Slovenia-2019/eventshow/71373346.cms |access-date=8 Setyembre 2022 |website=The Times of India }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |[[Liubliana]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Emmy Cuvelier<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2019 |title=Emmy Rose Cuvelier crowned Miss World America 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Emmy-Rose-Cuvelier-crowned-Miss-World-America-2019/eventshow/71580942.cms |access-date=8 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=8 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908151757/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Emmy-Rose-Cuvelier-crowned-Miss-World-America-2019/eventshow/71580942.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Pierre, South Dakota|Pierre]] |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |María del Mar Aguilera<ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=La cordobesa María del Mar Aguilera representará a España en el certamen de Miss Mundo 2019 |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-cordobesa-maria-mar-aguilera-representara-espana-certamen-miss-mundo-2019-201908190917_noticia.html |access-date=8 Setyembre 2022 |website=ABC |language=es}}</ref> |21 |Córdoba |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Feven Gebreslassie<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=2 Disyembre 2019 |title=Meet the Gorgeous African Queens competing at the 2019 Miss World |url=https://www.bellanaija.com/2019/12/african-queens-miss-world-2019/ |access-date=8 Setyembre 2022 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |22 |[[Adis Abeba|Addis Ababa]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Gabriella Jukes<ref>{{Cite web |last=Clements |first=Laura |date=14 Abril 2019 |title=Gabriella Jukes from Port Talbot is crowned Miss Wales 2019 |url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/gabriella-jukes-port-talbot-been-16127274 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=WalesOnline |language=en}}</ref> |23 |Port Talbot |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Rebecca Kwabi<ref>{{Cite web |last=Dadzie |first=Kwame |date=7 Hulyo 2019 |title=Miss Ghana 2019: 26 year-old Rebecca Kwabi crowned queen |url=https://citinewsroom.com/2019/07/miss-ghana-2019-26-year-old-rebecca-kwabi-crowned-queen/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Citi FM |language=en-US}}</ref> |26 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Janet Ortiz Oyono<ref name=":1" /> |20 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Rafaela Plastira<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2019 |title=Rafaela Plastira has won the Greek beauty pageant title "Star Hellas" 2019 |url=http://en.protothema.gr/meet-the-winner-of-the-2019-star-hellas-beauty-pageant-photos/ |access-date=17 Oktubre 2019 |website=Proto Thema |language=en}}</ref> |20 |Trikala |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Anaïs Lacalmontie<ref>{{Cite web |last=Losio |first=Jeremy |date=12 Agosto 2019 |title=Anais Lacalmontie représentera la Guadeloupe à Miss World |url=https://www.rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Anais-Lacalmontie-representera-la-Guadeloupe-Miss-World |access-date=12 Agosto 2019 |website=Radio Caraïbes International |language=fr |archive-date=17 Disyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217040431/https://www.rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Anais-Lacalmontie-representera-la-Guadeloupe-Miss-World |url-status=dead }}</ref> |22 |Basse-Terre |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]] |Leila Samati<ref name=":1" /> |21 |[[Bissau]] |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Dulce María Ramos |22 |Cuilapa |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Joylyn Conway<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Joylyn Conway crowned Miss World Guyana 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Joylyn-Conway-crowned-Miss-World-Guyana-2019/eventshow/69939808.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=29 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629144930/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/joylyn-conway-crowned-miss-world-guyana-2019/eventshow/69939808.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Georgetown]] |- |'''{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]''' |'''[[Toni-Ann Singh]]'''<ref>{{Cite web |last=Rowe |first=Marcia |date=23 Setyembre 2019 |title=Toni-Ann Singh crowned Miss Jamaica World 2019 |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20190923/toni-ann-singh-crowned-miss-jamaica-world-2019 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |23 |Saint Thomas |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Marika Sera<ref>{{Cite web |last= |date=6 Setyembre 2019 |title=Unusual but true: World's oldest scuba diver breaks own record |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201909/06/WS5d71d15aa310cf3e3556a1f7.html |access-date=10 Setyembre 2022 |website=China Daily}}</ref> |16 |[[Prepektura ng Kanagawa|Kanagawa]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Alysha Morency<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2019 |title=Alysha Morency, notre nouvelle reine de beauté |url=https://lenouvelliste.com/article/205437/alysha-morency-notre-nouvelle-reine-de-beaute |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref> |25 |[[Port-au-Prince]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] |Nini Gogichaishvili<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2019 |title=Nini Gogichaishvili crowned Miss World Georgia 2019 |url=https://m.beautypageants.in/miss-world/nini-gogichaishvili-crowned-miss-world-georgia-2019/eventshow/69888840.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India}}</ref> |25 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Celine Bolaños<ref>{{Cite web |last=Peralta |first=Gabriella |date=3 Hunyo 2019 |title=Miss Gibraltar 2019 is Celine Bolaños |url=https://www.chronicle.gi/miss-gibraltar-2019-celine-bolanos/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Gibraltar Chronicle |language=en}}</ref> |22 |Hibraltar |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Lauren Leckey<ref>{{Cite news |last=Bain |first=Mark |date=7 Mayo 2019 |title=Sales rep Lauren Leckey crowned Miss Northern Ireland |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/fashion-beauty/sales-rep-lauren-leckey-crowned-miss-northern-ireland-38086262.html |access-date=10 Setyembre 2022 |issn=0307-1235}}</ref> |20 |Stoneyford |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Ana Grisel Romero<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Oktubre 2019 |title=Representante de Olanchito se corona como la nueva Miss Honduras Mundo 2019 |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/miss-honduras-mundo-concurso-belleza-bellas-hondurenas-miss-mundo-LVLP1326159 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |21 |Olanchito |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Lila Lam<ref name=":2" /> |27 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Suman Rao<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2019 |title=20-year-old Suman Rao crowned Miss India 2019 |url=https://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/suman-rao-crowned-miss-india-2019/story-RGgDgD8HtSnR3WxVItjFHK.html |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |20 |Udaipur |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Princess Megonondo<ref>{{Cite web |date=16 Pebrero 2019 |title=Fakta Princess Megonondo, Pemenang Miss Indonesia 2019 yang Ada Hubungannya dengan Krisdayanti |url=https://jabar.tribunnews.com/2019/02/16/fakta-princess-megonondo-pemenang-miss-indonesia-2019-yang-ada-hubungannya-dengan-krisdayanti |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Tribun Jabar |language=id-ID}}</ref> |19 |Jambi |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Bhasha Mukherjee<ref>{{Cite web |last=Chung |first=Gabrielle |date=6 Abril 2020 |title=Miss England Bhasha Mukherjee Returns to Work as a Doctor Amid Coronavirus Pandemic |url=https://people.com/human-interest/miss-england-bhasha-mukherjee-returns-to-work-doctor-coronavirus-pandemic/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=People Magazine |language=en}}</ref> |23 |[[Derby]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Chelsea Farrell<ref>{{Cite web |last=O'Connor |first=Rachael |date=16 Setyembre 2019 |title=Midwifery student crowned as winner of Miss Ireland; will represent country in this year's Miss World pageant |url=https://www.irishpost.com/life-style/midwifery-student-crowned-winner-miss-ireland-will-represent-country-years-miss-universe-pageant-171388 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Irish Post |language=en}}</ref> |19 |County Louth |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Adele Sammartino<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Adele Sammartino crowned Miss World Italy 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Adele-Sammartino-crowned-Miss-World-Italy-2019/eventshow/69940718.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=10 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910044716/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Adele-Sammartino-crowned-Miss-World-Italy-2019/eventshow/69940718.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Pompei]] |- |{{flagicon|KHM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Vy Sreyvin<ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 2019 |title=Cambodia to debut at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Cambodia-to-debut-at-Miss-World-2019/eventshow/71852699.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=2022-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910044718/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Cambodia-to-debut-at-Miss-World-2019/eventshow/71852699.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Nom Pen]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Naomi Colford<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2019 |title=Naomi Colford crowned Miss World Canada 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Naomi-Colford-crowned-Miss-World-Canada-2019/eventshow/70449504.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=10 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910044711/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Naomi-Colford-crowned-Miss-World-Canada-2019/eventshow/70449504.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Sydney |- |{{Flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Rikkiya Brathwaite<ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2019 |title=Rikkiya Brathwaite wins Sports Competition at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rikkiya-Brathwaite-wins-Sports-Competition-at-Miss-World-2019/eventshow/72333160.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=10 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910044716/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Rikkiya-Brathwaite-wins-Sports-Competition-at-Miss-World-2019/eventshow/72333160.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |Tortola |- |{{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |A'yana Phillips<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2019 |title=Miss BVI 2018 A’yana K. Phillips crowned Miss World USVI 2019 |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/miss-bvi-2018-ayana-k-phillips-crowned-miss-world-usvi-2019 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |24 |Saint Thomas |- |{{Flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Tajiya Sahay<ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 2019 |title=Tajiya Sahay to represent Cook Islands at Miss World 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Tajiya-Sahay-to-represent-Cook-Islands-at-Miss-World-2019/eventshow/71806291.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=10 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910044709/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Tajiya-Sahay-to-represent-Cook-Islands-at-Miss-World-2019/eventshow/71806291.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |Avarua |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Jaci Patrick<ref>{{Cite web |last= |date=9 Setyembre 2019 |title=West Bay beauty crowned Miss World Cayman |url=https://www.caymancompass.com/2019/09/08/west-bay-beauty-crowned-miss-world-cayman/ |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |24 |West Bay |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Madina Batyk<ref>{{Cite web |date=4 Mayo 2019 |title=Madina Batyk Pavlodar crowned Miss Kazakhstan 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Madina-Batyk-Pavlodar-crowned-Miss-Kazakhstan-2019/eventshow/69174681.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=6 Mayo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506053846/https://beautypageants.indiatimes.com/others/madina-batyk-pavlodar-crowned-miss-kazakhstan-2019/eventshow/69174681.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |Pavlodar |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Maria Wavinya<ref>{{Cite web |last= |date=10 Oktubre 2019 |title=I failed terribly in Nyandarua - Miss World Kenya |url=https://www.standardmedia.co.ke/entertainment/news/article/2001345160/i-failed-terribly-in-nyandarua-miss-world-kenya |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Standard (Kenya) |language=en}}</ref> |19 |Nyandarua |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |Ekaterina Zabolotnova<ref name=":2" /> |24 |[[Biskek|Bishkek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Sara Arteaga Franco<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2019 |title=Sara Franco crowned Miss World Colombia 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Sara-Franco-crowned-Miss-World-Colombia-2019/eventshow/70658906.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=14 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814182704/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Sara-Franco-crowned-Miss-World-Colombia-2019/eventshow/70658906.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Medellín]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Jessica Jiménez<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2019 |title=Jessica Jimenez crowned Miss World Costa Rica 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Jessica-Jimenez-crowned-Miss-World-Costa-Rica-2019/eventshow/71613715.cms |access-date=10 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=16 Oktubre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016133836/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Jessica-Jimenez-crowned-Miss-World-Costa-Rica-2019/eventshow/71613715.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]] |Katarina Mamić<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2019 |title=Nova Miss Hrvatske voli djecu, ali na jedno pitanje nam ipak nije odgovorila |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/pricali-smo-s-novom-miss-hrvatske-buduca-novinarka-nam-nije-odgovorila-na-samo-jedno-pitanje-1342365 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=Vecernji.hr |language=hr}}</ref> |23 |Lika-Senj |- |{{Flagicon|LAO}} [[Laos]] |Nelamith Soumounthong<ref>{{Cite web |last= |date=21 Nobyembre 2019 |title=Đối thủ châu Á của Lương Thùy Linh tại Miss World |url=https://vnexpress.net/doi-thu-chau-a-cua-luong-thuy-linh-tai-miss-world-4015533.html |access-date=11 Setyembre 2022 |website=VnExpress |language=vi}}</ref> |19 |[[Vientiane]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Melanie Heynsbroek<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 2019 |title=Pageant contest: Miss Luxembourg travels to London for Miss World competition |url=https://today.rtl.lu/life/people/a/1435035.html |access-date=11 Setyembre 2022 |website=RTL Télé Lëtzebuerg |language=en |archive-date=2022-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911024626/https://today.rtl.lu/life/people/a/1435035.html |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Kolfinna Mist Austfjörð<ref>{{Cite web |last=Gunnarsson |first=Oddur Ævar |date=8 Oktubre 2019 |title=Kolfinna Mist Austfjörð er Miss World 2019 |url=https://www.frettabladid.is/lifid/kolfinna-mist-austfjord-er-miss-world-iceland-2019/ |access-date=11 Setyembre 2022 |website=Fréttablaðið |language=is}}</ref> |22 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]] |Yu Yanan<ref name=":2" /> |26 |Makáw |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Alexis SueAnn<ref>{{Cite web |last=Raj |first=Mark Ryan |date=15 Oktubre 2019 |title=Try and try again: TV and radio host Alexis Sueann crowned Miss Malaysia World 2019 |url=https://malaysia.news.yahoo.com/try-try-again-tv-radio-040235894.html |access-date=11 Setyembre 2022 |website=Yahoo! News |language=en-MY}}</ref> |24 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Nicole Vella<ref>{{Cite web |date=13 Hunyo 2019 |title=Nicole Vella crowned Miss World Malta 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Nicole-Vella-crowned-Miss-World-Malta-2019/eventshow/69772949.cms |access-date=11 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=16 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616182016/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/nicole-vella-crowned-miss-world-malta-2019/eventshow/69772949.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Valletta]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Urvashi Gooriah<ref>{{Cite web |last=Carpayen |first=Shelly |date=15 Oktubre 2018 |title=Urvashi Gooriah: «Ma priorité, les enfants handicapés» |url=https://www.lexpress.mu/article/341101/urvashi-gooriah-ma-priorite-enfants-handicapes |access-date=15 Setyembre 2022 |website=L'Express |language=fr}}</ref> |20 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Ashley Alvídrez<ref>{{Cite web |last=Chavez |first=Felix F. |date=21 Setyembre 2019 |title=Horizon High School alumna Ashley Alvidrez wins Miss Mexico 2019 competition |url=https://www.elpasotimes.com/story/news/2019/09/21/horizon-city-high-school-alumna-ashley-alvidrez-wins-miss-mexico-2019/2403807001/ |access-date=15 Setyembre 2022 |website=El Paso Times |language=en-US}}</ref> |20 |[[Ciudad Juárez]] |- |{{Flagicon|MYA}} [[Myanmar|Miyanmar]] |Khit Lin Latt Yoon<ref>{{Cite news |date=10 Setyembre 2023 |title=International beauty queens keen on culinary, travel experiences in Ho Chi Minh City |language=en-US |work=Tuoi Tre News |url=https://tuoitrenews.vn/news/ttnewsstyle/20230910/international-beauty-queens-keen-on-culinary-travel-experiences-in-ho-chi-minh-city/75477.html |access-date=29 Disyembre 2024}}</ref> |22 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Elizaveta Kuznitova<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2019 |title=Elizaveta Kuznitova crowned Miss Moldova 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Elizaveta-Kuznitova-crowned-Miss-Moldova-2019/eventshow/69593784.cms |access-date=15 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=22 Setyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922161513/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Elizaveta-Kuznitova-crowned-Miss-Moldova-2019/eventshow/69593784.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Tiraspol |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]] |Tsevelmaa Mandakh<ref>{{Cite web |last=Ankhtuyaa |first=B. |date=14 Nobyembre 2019 |title=Miss World 2019: Mongolian beauty proudly introduces her father |url=https://news.mn/en/789762/ |access-date=29 Disyembre 2024 |website=News.MN |language=en}}</ref> |22 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |- |{{Flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Mirjana Muratović<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2019 |title=Mirjana Muratović crowned Miss Montenegro 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Mirjana-Muratovi-crowned-Miss-Montenegro-2019/eventshow/69873991.cms |access-date=15 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=20 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620145122/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/mirjana-muratovi-crowned-miss-montenegro-2019/eventshow/69873991.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Podgorica]] |- |{{NPL}} |Anushka Shrestha<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2019 |title=Anushka Shrestha crowned Miss Nepal 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Anushka-Shrestha-crowned-Miss-Nepal-2019/eventshow/69266837.cms |access-date=15 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=15 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915004659/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Anushka-Shrestha-crowned-Miss-Nepal-2019/eventshow/69266837.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Nyekachi Douglas<ref>{{Cite web |last=Bada |first=Gbenga |date=12 Oktubre 2022 |title=21-year-old U.S. based model, Nyekachi Douglas wins MBGN 2019 |url=https://www.pulse.ng/lifestyle/beauty-health/mbgn-2019-nyekachi-douglas-21-year-old-us-based-model-wins/1wf3dn8 |access-date=15 Setyembre 2022 |website=Pulse Nigeria |language=en}}</ref> |21 |Calabar |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |María Teresa Cortéz<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2019 |title=María Mendieta crowned Miss World Nicaragua 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Mara-Mendieta-crowned-Miss-World-Nicaragua-2019/eventshow/68033805.cms |access-date=15 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=7 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407140334/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Mara-Mendieta-crowned-Miss-World-Nicaragua-2019/eventshow/68033805.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Carazo |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Brenda Felicia Muste<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2019 |title=Brenda Felicia crowned Miss World Netherlands 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Brenda-Felicia-crowned-Miss-World-Netherlands-2019/eventshow/70093243.cms |access-date=15 Setyembre 2022 |website=The Times of India |archive-date=15 Setyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915004704/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Brenda-Felicia-crowned-Miss-World-Netherlands-2019/eventshow/70093243.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |Arnhem |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Agustina Ruiz<ref>{{Cite web |last=Oliveros |first=Santos |date=21 Setyembre 2019 |title=Agustina Ruíz se convirtió en la nueva Miss World Panamá 2019 |url=https://www.diaadia.com.pa/fama/agustina-ruiz-se-convirtio-en-la-nueva-miss-world-panama-2019-714251 |access-date=15 Setyembre 2022 |website=Día a Día |language=es}}</ref> |25 |Chitré |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Araceli Bobadilla<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2019 |title=Eligen a las nuevas reinas de belleza |url=https://www.lanacion.com.py/sociales_edicion_impresa/2019/08/13/eligen-a-las-nuevas-reinas-de-belleza/ |access-date=15 Setyembre 2022 |website=La Nación |language=es}}</ref> |20 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Angella Escudero<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=V. |date=19 Agosto 2019 |title=Sullanera Angella Escudero se corona como Miss Perú World 2019 |url=https://eltiempo.pe/angella-escudero-corona-miss-peru-world-mp/ |access-date=3 Pebrero 2023 |website=El Tiempo |language=es |archive-date=3 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203024449/https://eltiempo.pe/angella-escudero-corona-miss-peru-world-mp/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Sullana |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |[[Michelle Dee]]<ref>{{Cite web |last=Bigtas |first=Jannielyn Ann |date=16 Setyembre 2019 |title=Michelle Dee is crowned Miss World Philippines 2019! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/708190/michelle-dee-is-crowned-miss-world-philippines-2019/story/ |access-date=3 Pebrero 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> |24 |[[Makati]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Dana Mononen<ref>{{Cite web |last=Voutilainen |first=Petri |date=1 Disyembre 2019 |title=Miss Maailma -kisan kohuedustaja Dana Mononen jätti Miss Suomi -kilpailun kesken: ”Koulu meni misseyden edelle!” |trans-title=Dana Mononen, the representative of the Miss World pageant, left the Miss Suomi pageant: "The school went before the pageant!" |url=https://www.seiska.fi/kotimaa/miss-maailma-kisan-kohuedustaja-dana-mononen-jatti-miss-suomi-kilpailun-kesken-koulu-meni-misseyden-edelle/393365 |access-date=27 Hunyo 2023 |website=Seiska |language=fi}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Milena Sadowska<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2018 |title=Milena Sadowska crowned Miss Polonia 2018 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/milena-sadowska-crowned-miss-polonia-2018/articleshow/66589695.cms |access-date=3 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327090843/https://beautypageants.indiatimes.com/others/milena-sadowska-crowned-miss-polonia-2018/articleshow/66589695.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |Oświęcim |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Daniella Rodríguez<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2019 |title=Daniella Rodríguez gana corona de Miss Mundo de Puerto Rico 2019 |url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2019/08/30/daniella-rodriguez-gana-corona-de-miss-mundo-de-puerto-rico-2019.html |access-date=3 Pebrero 2023 |website=Metro Puerto Rico |language=es}}</ref> |21 |Bayamón |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Inês Brusselmans<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2019 |title=Inês Brusselmans eleita Miss Portuguesa 2019 |url=https://lux.iol.pt/nacional/moda/ines-brusselmans-eleita-miss-portuguesa-2019 |access-date=3 Pebrero 2023 |website=Revista Lux |language=pt}}</ref> |24 |Oeiras |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Ophély Mézino<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2019 |title=Ophély Mézino, 1ère Dauphine de Miss France 2019, portera les couleurs de la France à l’élection de #MissWorld le 14 Décembre prochain à Londres. |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/guadeloupe/ophely-mezino-1ere-dauphine-miss-france-2019-portera-couleurs-france-election-missworld-14-decembre-prochain-londres-752383.html |access-date=10 Setyembre 2022 |website=La Première |language=fr-FR}}</ref> |20 |Morne-à-l'Eau |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Alba Marie Blair<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2019 |title=Alba Blair crowned Miss World Dominicana 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Alba-Blair-crowned-Miss-World-Dominicana-2019/eventshow/71406374.cms |access-date=3 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=3 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203115502/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Alba-Blair-crowned-Miss-World-Dominicana-2019/eventshow/71406374.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Jarabacoa |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Denisa Spergerová<ref>{{Cite web |date=11 Pebrero 2019 |title=Denisa Spergerova crowned Miss World Czech Republic 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Denisa-Spergerova-crowned-Miss-World-Czech-Republic-2019/eventshow/67940083.cms |access-date=16 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=16 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216154040/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Denisa-Spergerova-crowned-Miss-World-Czech-Republic-2019/eventshow/67940083.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |České Budějovice |- |{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Alina Sanko<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2019 |title=Alina Sanko crowned Miss Russia 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/Alina-Sanko-crowned-Miss-Russia-2019/eventshow/68939119.cms |access-date=16 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=16 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216154038/https://beautypageants.indiatimes.com/others/Alina-Sanko-crowned-Miss-Russia-2019/eventshow/68939119.cms |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Azov]] |- |{{Flagicon|RWA}} [[Rwanda]] |Meghan Nimwiza<ref>{{Cite web |date=27 Enero 2019 |title=Nimwiza Meghan ni we Miss Rwanda 2019 |url=https://www.kigalitoday.com/imyidagaduro/ibirori/article/nimwiza-meghan-niwe-miss-rwanda-2019 |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Kigali Today |language=rw}}</ref> |21 |[[Kigali]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa]] |Alalamalae Lata<ref>{{Cite web |last=Sanerivi |first=Sialai Sarafina |date=28 Disyembre 2021 |title=Former Miss World Samoa weds companion |url=https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/96512 |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Samoa Observer |language=en}}</ref> |23 |[[Apia]] |- |{{Flagicon|SEN}} [[Senegal]] |Alberta Diatta<ref>{{Cite web |date=27 Enero 2019 |title=Miss Sénégal 2019 : La gagnante est connue [10 photos] |url=https://www.seneweb.com/news/Buzz/miss-senegal-2019-la-gagnante-est-connue_n_271831.html |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Seneweb.com |language=fr |archive-date=5 Marso 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305073329/https://www.seneweb.com/news/Buzz/miss-senegal-2019-la-gagnante-est-connue_n_271831.html |url-status=dead }}</ref> |20 |Ziguinchor |- |{{Flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |Enid Jones-Boston<ref>{{Cite web |last=Conteh |first=Mohamed Alim |date=7 Disyembre 2021 |title=Former Miss Sierra Leone, Enid Jones-Boston Becomes Brand Ambassador For Songu Official |url=https://sierraloaded.sl/entertainment/enid-jones-boston-becomes-brand-ambassador-songu-official/ |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Sierra Loaded |language=en}}</ref> |24 |[[Freetown]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Sheen Cher<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 2019 |title=Sheen Cher Crowned Miss World Singapore 2019 |url=https://sg.finance.yahoo.com/news/sheen-cher-crowned-miss-world-010000705.html |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Media OutReach |language=en-SG |via=Yahoo! Finance |archive-date=16 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216154039/https://sg.finance.yahoo.com/news/sheen-cher-crowned-miss-world-010000705.html |url-status=dead }}</ref> |22 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Dewmi Thathsarani<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2019 |title=Dewmini Thathsarani crowned Siyatha Miss World Sri Lanka 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Dewmini-Thathsarani-crowned-Siyatha-Miss-World-Sri-Lanka-2019/eventshow/71738607.cms |access-date=16 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=24 Oktubre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191024191953/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/dewmini-thathsarani-crowned-siyatha-miss-world-sri-lanka-2019/eventshow/71738607.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Sri Jayawardenepura Kotte |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Daniella Lundqvist<ref>{{Cite web |last=Knutson |first=Matthias |date=15 Disyembre 2019 |title=Modellen Daniella, 20, skönhetstävlar i folkdräkt |url=https://www.expressen.se/nyheter/modellen-daniella-20-skonhetstavlar-i-folkdrakt-/ |access-date=16 Pebrero 2023 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |20 |Kalmar |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Sylvia Sebastian<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=1 Nobyembre 2019 |title=When beauty queens help community |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/when-beauty-queens-help-community-2695896 |access-date=16 Pebrero 2023 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |19 |Mwanza |- |{{Flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Narintorn Chadapattarawalrachoat<ref>{{Cite news |last=Thaitrakulpanich |first=Asaree |date=5 Agosto 2019 |title=Miss Thailand World Crowned, Will Campaign for Mental Health Awareness |language=en-US |work=Khaosod English |url=https://www.khaosodenglish.com/life/2019/08/05/miss-thailand-world-crowned-will-campaign-for-mental-health-awareness/ |access-date=17 Pebrero 2023}}</ref> |22 |Pathum Thani |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Sasha-Lee Olivier<ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2019 |title=Sasha-Lee Olivier crowned Miss World South Africa 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Sasha-Lee-Olivier-crowned-Miss-World-South-Africa-2019/eventshow/70641397.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=12 Agosto 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812124457/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/sasha-lee-olivier-crowned-miss-world-south-africa-2019/eventshow/70641397.cms |url-status=dead }}</ref> |26 |Alberton |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lim Ji-yeon<ref>{{Cite web |last=Heaney |first=Katherine |date=3 Oktubre 2019 |title=Could a Cornellian Be the Next Miss World? |url=https://cornellsun.com/2019/10/03/could-a-cornellian-be-the-next-miss-world/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Cornell Daily Sun |language=en-US}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Mariah Joseph Maget |22 |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Tya Janè Ramey<ref>{{Cite web |last=Gioannetti |first=Andrew |date=13 Setyembre 2022 |title=Tya Jané Ramey is Miss Universe Trinidad and Tobago |url=https://newsday.co.tt/2022/09/13/tya-jane-ramey-is-miss-universe-trinidad-and-tobago/,%20https://newsday.co.tt/2022/09/13/tya-jane-ramey-is-miss-universe-trinidad-and-tobago/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> |21 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Ignacia Albornoz<ref>{{Cite web |last= |date=19 Nobyembre 2019 |title=Ignacia Albornoz, la joven de 18 años que representará a Chile en el Miss Mundo 2019 |url=https://www.t13.cl/noticia/tendencias/ignacia-albornoz-representara-chile-miss-mundo-2019 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Teletrece}}</ref> |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Li Peishan<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2019 |title=Asian rivals set to provide stiff competition for Thuy Linh at Miss World 2019 |url=https://vietnamnet.vn/en/asian-rivals-set-to-provide-stiff-competition-for-thuy-linh-at-miss-world-2019-591062.html |access-date=17 Pebrero 2023 |website=VietNamNet |language=en}}</ref> |26 |[[Beijing]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Sabrine Mansour<ref>{{Cite web |date=15 Disyembre 2019 |title=Miss Tunisia Sabrine Mansour dances into the top 40 at Miss World 2019 |url=https://arab.news/bebeu |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> |24 |Mahdia |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkiya]] |Simay Rasimoğlu<ref>{{Cite web |date=16 Disyembre 2019 |title=Simay Rasimoğlu kimdir ve kaç yaşında? İşte, Miss World 2019 güzelinden Hürriyet'e özel röportaj |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/hayat/simay-rasimoglu-kimdir-ve-kac-yasinda-iste-hurriyete-ozel-roportajindan-detaylar-41398247 |access-date=17 Pebrero 2023 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Oliver Nakakande<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2022 |title=Former Miss World Uganda Oliver Nakakande launches foundation to keep girls in school |url=https://editor.guardian.ng/saturday-magazine/former-miss-world-uganda-oliver-nakakande-launches-foundation-to-keep-girls-in-school/ |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Guardian Nigeria News |language=en-US |archive-date=17 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217075234/https://editor.guardian.ng/saturday-magazine/former-miss-world-uganda-oliver-nakakande-launches-foundation-to-keep-girls-in-school/ |url-status=dead }}</ref> |25 |Bombo |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Marharyta Pasha<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2019 |title=Margarita Pasha crowned Miss Ukraine 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Margarita-Pasha-crowned-Miss-Ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Setyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190920140117/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/margarita-pasha-crowned-miss-ukraine-2019/eventshow/71111347.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Krisztina Nagypál<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2019 |title=Krisztina Nagypál crowned Miss World Hungary 2019 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/Krisztina-Nagypl-crowned-Miss-World-Hungary-2019/eventshow/69940211.cms |access-date=17 Pebrero 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=29 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629154539/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/krisztina-nagypl-crowned-miss-world-hungary-2019/eventshow/69940211.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Budapest]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} [[Kategorya:Miss World]] {{Miss World}} nefdccngi7lw6wrxx0xu7v4q6rc00qy Ro, Emilia-Romaña 0 319657 2205675 1989413 2026-05-01T02:50:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205675 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ro|official_name=Comune di Ro|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|56|N|11|45|E|type:city(3,663)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Ferrara|Ferrara]] (FE)|frazioni=Alberone, Guarda, Ruina, Zocca|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=43.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=5|saint=|day=|postal_code=44030|area_code=0532|website={{official website|http://www.comune.ro.fe.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Ro''' ([[Mga diyalektong Emiliano|Ferrarese]]: {{Lang|egl|Rò}}) ay isang dating ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Ferrara]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]] sa [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Bolonia]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Ferrara]]. Noong 31 Disyembre 2004, mayroon itong populasyon na 3,663 at may lawak na {{Convert|43.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Kasama ng [[Berra]], ito ay isinanib sa bagong-tatag na ''comune'' ng [[Riva del Po]]. Ang munisipalidad ng Ro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga pagkakahati, pangunahin na mga pamayanan at nayon) ng Alberone, Guarda, Ruina, at Zocca. Ang Ro ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Berra]], [[Canaro, Rovigo|Canaro]], [[Copparo]], [[Crespino]], [[Ferrara]], [[Guarda Veneta]], at [[Polesella]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang nayon ng Ro ay matatagpuan malapit sa kanang pampang ng [[ilog Po]] at sa loob ng maraming siglo ang teritoryo nito ay napapailalim sa mapangwasak na baha. Ang mga lupa ay patag at angkop para sa pagsasaka. == Ekonomiya == Ang kalapitan sa ilog Po ay malakas na nakaimpluwensiya sa ekonomiya nito, na tinamaan ng madalas na pagbaha. Nang ang sitwasyon ay naging mas kontrolado ito ay nagkaroon ng isang mahalagang pag-unlad ng agrikultura; nakaugnay din sa pagtatanim ng trigo at ang pagbabago nito sa harina buhat sa mga gilingan sa lugar nito.<ref>{{cita web |url=https://www.ferrarainfo.com/it/scopri-il-territorio/localita/ro |titolo=Ro |sito=ferrarainfo.com |accesso=22 agosto 2020 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:7500 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:4001 bar:1871 from: 0 till:4353 bar:1881 from: 0 till:4956 bar:1901 from: 0 till:5761 bar:1911 from: 0 till:5682 bar:1921 from: 0 till:6524 bar:1931 from: 0 till:6709 bar:1936 from: 0 till:6701 bar:1951 from: 0 till:7265 bar:1961 from: 0 till:5722 bar:1971 from: 0 till:4671 bar:1981 from: 0 till:4531 bar:1991 from: 0 till:4164 bar:2001 from: 0 till:3811 PlotData= bar:1861 at:4001 fontsize:XS text: 4001 shift:(-8,5) bar:1871 at:4353 fontsize:XS text: 4353 shift:(-8,5) bar:1881 at:4956 fontsize:XS text: 4956 shift:(-8,5) bar:1901 at:5761 fontsize:XS text: 5761 shift:(-8,5) bar:1911 at:5682 fontsize:XS text: 5682 shift:(-8,5) bar:1921 at:6524 fontsize:XS text: 6524 shift:(-8,5) bar:1931 at:6709 fontsize:XS text: 6709 shift:(-8,5) bar:1936 at:6701 fontsize:XS text: 6701 shift:(-8,5) bar:1951 at:7265 fontsize:XS text: 7265 shift:(-8,5) bar:1961 at:5722 fontsize:XS text: 5722 shift:(-8,5) bar:1971 at:4671 fontsize:XS text: 4671 shift:(-8,5) bar:1981 at:4531 fontsize:XS text: 4531 shift:(-8,5) bar:1991 at:4164 fontsize:XS text: 4164 shift:(-8,5) bar:2001 at:3811 fontsize:XS text: 3811 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ro.fe.it/ www.comune.ro.fe.it/] {{Clear}}{{Province of Ferrara}} 897u4y51mp1hw40rsczbhz9r733xuix Miss Universe 1973 0 321367 2205472 2204986 2026-04-30T12:38:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205472 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=|winner='''[[Margie Moran|Margarita Moran]]'''|represented='''{{flagicon|Philippines|1936}} [[Pilipinas]]'''|date=21 Hulyo 1973|image=Miss Universe 1973.jpg|caption=Margarita Moran|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Odeon of Herodes Atticus, [[Atenas]], [[Gresya]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|ERT}}|entrants=61|placements=12|debuts={{Hlist|Tsipre}}|withdraws={{Hlist|Bahamas|Ekwador|Irak|Lupangyelo|Peru|Zaire}}|returns={{Hlist|Libano|Nikaragwa|Panama|Sri Lanka|Trinidad at Tobago}}|congeniality=Wendy Robertson <br> {{flagicon|Chile}} [[Tsile]]|best national costume=Rocío Martín <Br> {{flagicon|Spain|1945}} [[Espanya]]|photogenic=Margarita Moran <br> {{flagicon|Philippines|1936}} [[Pilipinas]]|before=[[Miss Universe 1972|1972]]|next=[[Miss Universe 1974|1974]]|entertainment=Gilbert O'Sullivan}} Ang '''Miss Universe 1973''' ay ang ika-22 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Odeon of Herodes Atticus sa [[Atenas]], [[Gresya]] noong 21 Hulyo 1973. Ito ang kauna-unahang edisyon na ginanap sa [[Europa]].<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1973 |title=Miss Universe beauty pageant set Saturday |language=en |pages=19 |work=The Daily Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/23788242/the-daily-herald/ |access-date=13 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1973 |title=Beauty pageant |language=en |pages=143 |work=Austin American-Statesman |url=https://www.newspapers.com/clip/47475982/austin-american-statesman/ |access-date=29 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Kerry Anne Wells]] ng Australya si [[Margie Moran|Margarita Moran]] ng Pilipinas bilang Miss Universe 1973.<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1973 |title=Miss Universe Title Won By Filipino Beauty Queen |language=en |pages=1 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=PJoeAAAAIBAJ&sjid=Qs0EAAAAIBAJ&pg=3701%2C4202315 |access-date=18 Nobyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2021 |title=LOOK BACK: Filipina queens at the Miss Universe pageant |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/look-back-filipina-beauty-queens-and-the-miss-universe-crown/ |access-date=14 Enero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Pilipinas sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Amanda Jones ng Estados Unidos, habang nagtapos bilang second runner-up si Aina Walle ng Noruwega.<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1973 |title=Philippine beauty new Miss Universe |language=en |pages=1–2 |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=fI9PAAAAIBAJ&sjid=BgYEAAAAIBAJ&pg=4740%2C5204559 |access-date=13 Enero 2023}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=22 Hulyo 1973 |title=Miss Universe from Philippines; US entrant takes second place |language=en |pages=1; 10A |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=1k0vAAAAIBAJ&sjid=wmYEAAAAIBAJ&pg=3106%2C2018152 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> Mga kandidata mula sa 61 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikapitong pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1973 |title=Beauty pageant slated |language=en |pages=15 |work=The Calgary Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=lG1kAAAAIBAJ&pg=PA105&dq=%22Miss+Universe%22+%221973%22&article_id=3125,2715714&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq2LHF967_AhWW1zgGHe5-ALcQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221973%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 Hunyo 1973 |title=Miss Universe pageant will come via satellite |language=en |pages=34 |work=Schenectady Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=AWItAAAAIBAJ&sjid=eogFAAAAIBAJ&pg=3565%2C3959183 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtanghal ang mangaawit at pianistang si Gilbert O'Sullivan sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1973 |title=Miss Universe pageant |language=en |pages=3 |work=The Calgary Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5m5kAAAAIBAJ&sjid=bH0NAAAAIBAJ&pg=2531%2C3694793 |access-date=10 Enero 2023}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:The Odeon of Herodes Atticus in Athens. In the distance Philopappos Hill.jpg|thumb|Odeon ni Herodes Atticus, ang lokasyon ng Miss Universe 1973|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Pebrero 1973, inanunsyo ng mga opisyal ng Pamahalaan ng Porto Riko na tatapusin na nito ang $1 milyong kontrata upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa pulo hanggang 1976.<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&sjid=pkQDAAAAIBAJ&pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022}}</ref> Ayon sa mga opisyal, ilegal diumano ang kasunduan na ayon sa Pangulo ng Miss Universe na si Harold Glasser ay ''technical-legal'' lamang ang kalikasan nito. Ayon kay Glasser, ang tunay na dahilan kung bakit tinapos ng ang kasunduan ay dahil "biktima ng labanang politikal ang mga ''pageant''" at nanatiling malinis ang mga tagataguyod ng pageant sa debate tungkol sa politikal na katayuan ng Porto Riko. Nilagdaan ng administrasyong ''pro-statehood'' ni Gov. Luis A. Ferre ang kontrata upang isponsor ang mga ''pageant'', subalit isang administrasyong ''anti-statehood'' na pinamumunuan ni Gov. Rafael Hernandez Colon ang umakyat sa puwesto noong Enero 2. Bagamat naghahanap pa ng pagdadausan ng Miss Universe, ang ''pageant'' ay gaganapin sa Hulyo 21 ayon kay Glasser.<ref name=":1">{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&sjid=260DAAAAIBAJ&pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023}}</ref> Noong Pebrero 22, nagsampa ng isang ''damage suit'' ang Miss Universe Inc. na nagkakahalagang $20 milyon USD laban sa pamahalaan ng Porto Riko para sa pagkakansela nito ng kontrata upang isponsor ang kompetisyon sa loob ng limang taon.<ref>{{Cite news |date=23 Pebrero 1973 |title=Damage suit |language=en |pages=5 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110699534?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Marso 1973 |title=„Miss Universe" kost Pto. Rico meer dan half miljoen dollar |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460356:mpeg21:p003 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> Noong Mayo 10, inanunsyo ng Miss Universe Inc. na ang ika-22 edisyon ay gaganapin sa Atenas mula Hulyo 11 hanggang Hulyo 21.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1973 |title=Miss Universe Pageant From Athens Via Satellite |language=en |pages=24 |work=St. Joseph News-Press |url=https://books.google.com.ph/books?id=vOdbAAAAIBAJ&pg=PA24&dq=%22Miss+Universe%22+%221973%22&article_id=2112,2695618&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiq2LHF967_AhWW1zgGHe5-ALcQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221973%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ayon kay Glasser at Chrysanthos Demetriadis, pangulo ng Greek National Tourist Organization, ang kompetisyon ay isasahimpapawid sa mahigit 30 bansa.<ref>{{Cite news |date=11 Mayo 1973 |title=Beauty quest |language=en |pages=14 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250742214?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=7 Mayo 1973 |title=Doctor captivates Mamie |language=en |pages=42 |work=Beaver County Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=d7QiAAAAIBAJ&sjid=d7MFAAAAIBAJ&pg=808%2C1903315 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa 61 mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Tsipre, at bumalik ang mga bansang Libano, Nikaragwa, Panama, Sri Lanka, at Trinidad at Tobago. Huling sumali noong [[Miss Universe 1970|1970]] ang Ceylon, at noong [[Miss Universe 1971|1971]] ang Libano, Nikaragwa, Panama, at Trinidad at Tobago. Hindi sumali ang mga bansang Bahamas, Ekwador, Irak, Lupangyelo, Peru, at Zaire sa edisyong ito. Hindi sumali si Cyprianna Munnings ng Bahamas upang makasali sa selebrasyon ng paglaya ng kanyang bansa mula sa Reyno Unido.<ref>{{Cite web |last=Darville |first=Felicity |date=6 Hunyo 2023 |title=FACE TO FACE: Patriotic, beautiful and proud to be Bahamian |url=http://www.tribune242.com/news/2023/jun/06/face-face-patriotic-beautiful-and-proud-be-bahamia/ |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Tribune 242 |language=en}}</ref> Hindi sumali si Katrin Gisladóttir ng Lupangyelo dahil nagkasakit ito at kinakailangang bumitiw sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=4 Agosto 1973 |title=Hví ekki Island ? |language=is |pages=2 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3249963?iabr=on |access-date=14 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> Hindi sumali si Mary Núñez ng Peru dahil hindi siya pinayagan ng pamahalaan ng Peru na sumali dahil ang Miss Universe ay produkto ng "kapitalismong Amerikano" at hindi raw maganda ang ugnayan ng bansa sa Estados Unidos.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> Hindi sumali ang Ekwador, Irak, at Zaire matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1973''' | * '''{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]]''' – '''[[Margie Moran|Margarita Moran]]<ref name=":4">{{Cite news |date=22 Hulyo 1973 |title=Filipinas, Miss Universo; la colombiana, finalista |language=es |pages=7 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=OVI0AAAAIBAJ&sjid=6WYEAAAAIBAJ&pg=1882%2C4202245 |access-date=14 Enero 2023}}</ref>''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Amanda Jones<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Aina Walle<ref name=":4" /> |- |3rd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – Rocío Martín<ref name=":4" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Limor Schreibman<ref name=":4" /> |- |Top 12 | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Susana Romero<ref name=":4" /> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Sandra Ferreira<ref name=":4" /> * {{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]] – Vana Papadaki<ref name=":4" /> * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Miyoko Sometani<ref name=":4" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Farzana Habib<ref name=":4" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Ana Lucía Agudelo<ref name=":4" /> * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] – Marcelle Herro<ref name=":4" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – [[Margie Moran|Margarita Moran]]<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1973 |title=Miss Philippines is Miss Photogenic |language=en |pages=8 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19730716-1.1.8 |access-date=6 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Wendy Robertson |- |Best National Costume | * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – Rocío Martín<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], 12 mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang 12 mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.'' Dahil hindi pinayagan ng Greek Archaeological Society na magparada ang Top 12 sa kanilang damit panglangoy sa Odeon ni Herodes Atticus, ginanap ang ''swimsuit competition'' ng edisyong ito sa labas ng teatro.<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1973 |title=Girls must cover up |language=en |pages=6 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110737432?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1973 |title=Miss Philippines wins |language=en |pages=7A |work=The Bladen Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=br5DAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Miss+Universe%22+%221973%22&article_id=745,3886955&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwih6fq1-K7_AhXnw6ACHd6uCrQ4ChDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221973%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> === Komite sa pagpili === * Edilson Cid Varela – mamamahayag na Brasilenyo<ref name=":0">{{Cite news |date=4 Agosto 1973 |title=Miss Bermuda finds Greece exotic |language=en |pages=3 |work=The Bermuda Recorder |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15212coll1/id/375/rec/1 |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Bermuda National Library}}</ref> * Earl Wilson – kolumnistang Amerikano<ref>{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=18 Hulyo 1973 |title=Earl goes to Athens to judge Miss Universe |language=en |pages=14 |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=000vAAAAIBAJ&sjid=wmYEAAAAIBAJ&pg=7268%2C720778 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> * Lynn Redgrave – aktres na Ingles<ref name=":0" /> * Jean-Pierre Aumont – aktor na Pranses<ref name=":0" /> * Ginger Rogers – Amerikanang aktres<ref name=":0" /> * Walt Frazier – basketbolistang Amerikano<ref name=":3">{{Cite news |last=Wilson |first=Earl |date=27 Hulyo 1973 |title=The good rumor man off in Greece |language=en |pages=21 |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=200vAAAAIBAJ&sjid=wmYEAAAAIBAJ&pg=7227%2C4556300 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> * Manuel Benítez Pérez, El Cordobés – ''bullfighter'' na Espanyol<ref name=":0" /> * Horst Buchholz – aktor na Aleman<ref name=":3" /> * Herakles Mathiopoulos – negosyanteng Griyego<ref name=":0" /> * Hanae Mori – taga-disenyong Hapones<ref name=":0" /> * Apasra Hongsakula – [[Miss Universe 1965]] mula sa [[Thailand|Taylandiya]]<ref name=":0" /> == Mga kandidata == 61 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":5">{{Cite news |date=21 Hulyo 1973 |title=61 beauties in final acts of queen race |language=en |pages=3 |work=Gettysburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=DFYzAAAAIBAJ&sjid=rfIFAAAAIBAJ&pg=919%2C3360107 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Susana Romero<ref>{{Cite web |last=Alegre |first=Alvaro |date=13 Pebrero 2022 |title=Que es de la vida de Susana Romero: fue una súper estrella en los años ‘80 y ahora se dedica a la protección animal pero lejos de los medios |url=https://www.gente.com.ar/actualidad/que-es-de-la-vida-de-susana-romero-fue-una-super-estrella-en-los-anos-80-y-ahora-se-dedica-a-la-proteccion-animal-pero-lejos-de-los-medios/ |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Gente |language=es}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Etleen Oduber<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1973 |title=Election of Miss Aruba 1973 held in Holiday Inn June 2 |language=en, pap |pages=1; 4–5 |work=Aruba Esso News |url=https://ufdc.ufl.edu/ca03400001/00241 |access-date=7 Enero 2023}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Susan Mainwaring<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1973 |title=Filipino girl wins contest |language=en |pages=5 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002?searchTerm=%22Susan%20Mainwaring%22 |access-date=7 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |22 |Brisbane |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Roswitha Kobald<ref>{{Cite web |last=Grabenhofer |first=Anneliese |date=4 Disyembre 2021 |title=Nachruf Herwig Heran: Ein großartiger Journalist, der fehlen wird |url=https://www.meinbezirk.at/weiz/c-lokales/nachruf-herwig-heran-ein-grossartiger-journalist-der-fehlen-wird_a5045932 |access-date=7 Enero 2023 |website=MeinBezirk.at |language=de }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |Styria |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Christiane Devisch<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=1 Enero 2023 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Amberes]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Desirée Rolando<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Judy Richards<ref>{{Cite news |date=2 Hunyo 1973 |title=Miss Bermuda– Living in a whirl of excitement |language=en |pages=1–3 |work=The Bermuda Recorder |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15212coll1/id/276/rec/48 |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Bermuda National Library}}</ref> |19 |Hamilton |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Sandra Mara Ferreira<ref>{{Cite web |last=Garcia |first=Manuel |date=16 Hulyo 2020 |title=#TBT: A história do concurso Miss Sorocaba |url=https://www.jornalcruzeiro.com.br/presenca/tbt-a-historia-do-concurso-miss-sorocaba/index.html |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Cruzeiro do Sul |language=pt-br}}</ref> |21 |[[São Paulo]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Roxana Sittic Harb<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2018 |title=Roxana, talento que trasciende |url=https://eldeber.com.bo/sociales/roxana-talento-que-trasciende_38614 |access-date=9 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=9 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209063505/https://eldeber.com.bo/sociales/roxana-talento-que-trasciende_38614 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[La Paz]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Shiranthi Wickremesinghe<ref>{{Cite web |last=Shauketaly |first=Faraz |date=6 Oktubre 2018 |title=Shiranthi Rajapaksa the next president of Sri Lanka in 2020? |url=https://www.independent.lk/shiranthi-rajapaksa-next-president-sri-lanka-2020/ |access-date=2 Oktubre 2025 |website=Ceylon Independent |language=en-GB}}</ref> |20 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Ingerborg Zielinski<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2003 |title=Getting to know Curacao |url=https://www.deseret.com/2003/3/10/19708941/getting-to-know-curacao |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Deseret News |language=en}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anette Grankvist<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1973 |title=Shipmates |language=en |pages=8 |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=V39IAAAAIBAJ&pg=PA5&dq=%22Anette+Grankvist%22&article_id=6015,1854095&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi3wL-R9a7_AhWv9jgGHTNaD9AQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Anette%20Grankvist%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Gloria Ivette Romero<ref>{{Cite web |date=10 Pebrero 2021 |title=Ellas son las salvadoreñas que han destacado en los concursos de Miss Universo |url=https://historico.elsalvador.com/historico/803163/salvadorenas-descatacadas-miss-universo.html |access-date=11 Enero 2023 |website=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> | – |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Caroline Meade<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2012 |title=Maureen Lipman ditches her 'dirty, rotten rat' lover over his |url=https://www.standard.co.uk/showbiz/maureen-lipman-ditches-her-dirty-rotten-rat-lover-over-his-inappropriate-behavour-7296423.html |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Evening Standard |language=en}}</ref> |18 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |María del Rocío Martín Madrigal<ref>{{Cite web |last=Manzano |first=Aurelio |date=10 Setyembre 2014 |title=El tenso divorcio entre la ex Miss España Rocío Martín y el contertulio de laSexta |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2014-09-10/el-tenso-divorcio-entre-la-ex-miss-espana-rocio-martin-y-el-contertulio-de-lasexta-javier-aroca_189284/ |access-date=9 Disyembre 2022 |website=El Confidencial |language=es}}</ref> |19 |[[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Amanda Jones<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1973 |title=USA title goes to Miss Illinois |language=en |pages=1 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=lMccAAAAIBAJ&sjid=SVoEAAAAIBAJ&dq=miss-usa%20amanda-jones&pg=4111%2C2993634 |access-date=12 Disyembre 2022}}</ref> |22 |Evanston |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Deirdre Greenland<ref>{{Cite news |date=15 Agosto 1973 |title=Beauties on title trail |language=en |pages=8 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=1fJAAAAAIBAJ&lpg=PA8&dq=%22Deirdre%20Greenland%22&pg=PA8#v=onepage&q=%22Deirdre%20Greenland%22&f=false |access-date=2 Oktubre 2025 |via=Google Books}}</ref> |23 |Newport |- |{{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]] |Vana Papadaki<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=22 Agosto 2009 |title=The second Pinay Miss U |url=https://www.philstar.com/entertainment/2009/08/22/497989/second-pinay-miss-u |access-date=29 Marso 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Beatrice Benito | 18 |Agana |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Reta Faye Chambers<ref>{{Cite news |date=11 Abril 2016 |title=Photo Flashback |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20160411/282617441907326 |access-date=7 Enero 2023 |via=PressReader}}</ref> |20 |Saint James |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Miyoko Sometani |22 |Ibaraki |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Nelly Suyapa González<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1973 |title=Elegida "Miss Honduras" |language=es |trans-title=Chosen "Miss Honduras" |pages=26 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qQgqAAAAIBAJ&sjid=vs8EAAAAIBAJ&pg=2635%2C1378183 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> | 17 |El Paraíso |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Elaine Sung<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2000 |title=The interview |url=https://www.scmp.com/article/318713/interview |access-date=11 Disyembre 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |18 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Farzana Habib<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |18 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Veronica Ann Cross<ref>{{Cite news |last=Foster |first=Paul |date=21 Nobyembre 1973 |title=60 gorgeous girls |language=en |pages=8 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=nR8-AAAAIBAJ&sjid=bUoMAAAAIBAJ&dq=veronica-ann-cross&pg=6457%2C4536750 |access-date=11 Enero 2023}}</ref> |23 |[[Londres]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Pauline Fitzsimons |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Limor Schreibman<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1973 |title=Miss Israel is fourth |language=en |pages=1 |work=The Australian Jewish Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263119338?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=6 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Antonella Barci<ref>{{Cite news |date=4 Setyembre 1972 |title=Le due elette |language=it |pages=7 |work=Stampa Sera |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,7/articleid,0145_02_1972_0193_0007_4908321/ |access-date=29 Marso 2023 |via=La Stampa}}</ref> |18 |[[Milan]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Deborah Ducharme<ref name=":32">{{Cite news |date=26 Hulyo 1973 |title=The Universe |language=en |pages=37 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=MkMDAAAAMBAJ&lpg=PA37&ots=iF4xxqDHL-&dq=Deborah%20Ducharme%20miss%20canada&pg=PA37#v=onepage&q=Deborah%20Ducharme%20miss%20canada&f=false |access-date=29 Marso 2023}}</ref> |20 |Port Colborne |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Dagmar Winkler<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2017 |title=Dagmar Wöhrl: Ihr Weg von der Misswahl ins Parlament |url=https://www.nordbayern.de/region/nuernberg/dagmar-wohrl-ihr-weg-von-der-misswahl-ins-parlament-1.2907953 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Nürnberger Nachrichten |language=de}}</ref> |18 |Stein |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Cindy Richards<ref>{{Cite news |date=3 Abril 1973 |title=Miss Virgin Islands of 1973 |language=en |pages=1 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=6a8wAAAAIBAJ&sjid=x0QDAAAAIBAJ&pg=2794%2C3084941 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> | 19 |Saint Croix |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Ana Lucía Agudelo<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 1996 |title=Carolina, as de Cali en Buenaventura |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-451267 |access-date=10 Enero 2023 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |20 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Cali]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |María del Rosario Mora<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1973 |title=Rossy Mora Badilla fue electa anoche miss Costa Rica |language=es |trans-title=Rossy Mora Badilla was elected Miss Costa Rica last night |pages=4 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qQgqAAAAIBAJ&sjid=vs8EAAAAIBAJ&pg=5508%2C1264421 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Alajuela |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Marcelle Herro<ref>{{Cite web |last=Ghaleb |first=Chloe |date=14 Hulyo 2020 |title=Miss Lebanon Throughout History In Pictures |url=https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |access-date=9 Disyembre 2022 |website=961 |language=en-US}}</ref> |21 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Lydia Maes | 18 |Esch-sur-Alzette |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Margaret Loo<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1973 |title=Miss Malaysia returns–downcast |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19730726-1.2.27 |access-date=6 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Cheras |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Marthese Vigar | 20 |Msida |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Rossana Villares<ref>{{Cite web |last=Rodríguez |first=Yazmín |date=27 Agosto 2015 |title=Detienen a Miss México 1973 por evasión fiscal |url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/estados/2015/08/27/detienen-miss-mexico-1973-por-evasion-fiscal/amp |access-date=12 Disyembre 2022 |website=El Universal |language=es |archive-date=12 Disyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212153312/https://www.eluniversal.com.mx/articulo/estados/2015/08/27/detienen-miss-mexico-1973-por-evasion-fiscal/amp |url-status=dead }}</ref> |18 |Yucatán |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Ana Cecilia Saravia<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1973 |title=Untitled |language=es |pages=13A |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=LVI0AAAAIBAJ&pg=PA7&dq=%22Miss+Nicaragua%22+%221973%22&article_id=6286,1898304&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjXvIDf9q7_AhX8yzgGHYUJD-YQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Nicaragua%22%20%221973%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |18 |Leon |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Aina Walle<ref>{{Cite web |date=17 Mayo 2021 |title=Miss Universe-deltaker fra Vennesla røk ut før semifinalen |url=https://www.fvn.no/kultur/i/M3KMoR/ingen-suksess-for-norsk-miss-universe-deltaker |access-date=11 Enero 2023 |website=Fædrelandsvennen |language=no}}</ref> |20 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Pamela King<ref name=":2" /> |20 |Auckland |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Monique Borgeld<ref>{{Cite news |date=7 Marso 1973 |title=Miss-parade op het scherm |language=nl |pages=11 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:002894006:mpeg21:p00011 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |23 |Diemen |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Jeanine Lizuaín<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> | 26 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Teresita María Cano<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Concepción |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]''' |'''[[Margie Moran|Margarita Moran]]'''<ref>{{Cite web |last=Tayag |first=Voltaire |date=11 Disyembre 2019 |title=LOOK BACK: The Binibining Pilipinas legacy through the decades |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/246952-legacy-through-decades/ |access-date=7 Enero 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |19 |[[Mandaluyong]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Raija Stark<ref>{{Cite web |date=31 Enero 2007 |title=Miss Suomi -historiikki |url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/miss-suomi-historiikki/2828358 |access-date=10 Enero 2023 |website=MTV3 |language=fi}}</ref> |20 |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Isabelle Krumacker<ref>{{Cite web |last=Marsac |first=Manuela |date=29 Nobyembre 2021 |title=Troisfontaines : les confidences d'Isabelle Krumacker, première Miss Lorraine élue Miss France en 1973, sur l'élection |url=https://www.republicain-lorrain.fr/societe/2021/11/29/troisfontaines-les-confidences-d-isabelle-krumacker-miss-france-1973-sur-l-election |access-date=12 Disyembre 2022 |website=Le Républicain Lorrain |language=FR-fr}}</ref> |18 |Troisfontaines |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Gladys Colón |18 |Orocovis |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Carla Barros<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2010 |title=As Misses não têm idade |url=https://www.publico.pt/2010/04/10/jornal/as-misses-nao-tem-idade-19147629 |access-date=10 Enero 2023 |website=Público |language=pt}}</ref> | 20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Liliana Fernández |18 |Salcedo |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Debra de Souza<ref>{{Cite news |date=10 Hunyo 1973 |title=Radiant Debra crowned Miss Singapore |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19730610-1.2.21 |access-date=6 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |Yvonne Ma Ajong<ref>{{Cite news |date=5 Hunyo 1973 |title=Miss Suriname |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461288:mpeg21:p003 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> | 18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Monica Sundin<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1973 |title=Athene |language=nl |pages=7 |work=Leeuwarder Courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619384:mpeg21:p007 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |20 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Barbara Schöttli<ref>{{Cite web |last=Denzel |first=Ralph |date=14 Marso 2018 |title=Warum Schaffhausen Stephen Hawking niemals gefallen hätte |url=https://www.shn.ch/region/kanton/2018-03-14/warum-schaffhausen-stephen-hawking-niemals-gefallen-haette |access-date=10 Enero 2023 |website=Schaffhauser Nachrichten |language=de}}</ref> |19 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Kanok-orn Bunma |20 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Young-joo | 18 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Camella King<ref name=":5" /> | 25 |San Fernando |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Wendy Robertson<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1973 |title=Atenas |language=es |pages=1 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=NVI0AAAAIBAJ&sjid=6WYEAAAAIBAJ&pg=4563%2C3408577 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Johanna Melaniodos<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1973 |title=Beauties not bothered by politics |language=en |pages=1A |work=St. Joseph News-Press |url=https://books.google.com.ph/books?id=vedbAAAAIBAJ&pg=PA4&dq=%22Miss+Cyprus%22+%221973%22&article_id=742,2791140&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj1yqXy9a7_AhWKzTgGHSd6AjIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Cyprus%22%20%221973%22&f=false |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> | 18 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Yıldız Arhan<ref>{{Cite web |date=2 Nobyembre 2012 |title=Eski Türkiye güzeli Arhan Mavitan soyuldu |url=https://www.ensonhaber.com/magazin/eski-turkiye-guzeli-arhan-mavitan-soyuldu-2012-11-02 |access-date=14 Enero 2023 |website=Ensonhaber |language=tr}}</ref> | – |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Yolanda Ferrari<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1973 |title=Yolanda Ferrari, "Miss Uruguay" |language=es |pages=22 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qQgqAAAAIBAJ&sjid=vs8EAAAAIBAJ&pg=4855%2C1354848 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> | 21 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1973]] [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Atenas]] [[Kategorya:Gresya]] 7h3lalzax8n8n33ufn4fpnhr7q5hlpb Miss Universe 1975 0 321558 2205473 2204092 2026-04-30T12:42:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205473 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Anne Marie Pohtamo]]'''|date=19 Hulyo 1975|presenters={{Hlist|Bob Barker|Helen O'Connell}}|venue=Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, [[San Salvador]], [[El Salvador]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|TV6 El Salvador Color}}|entrants=71|placements=12|debuts={{Hlist|Belis|Mawrisyo|Rehiyon ng Mikronesya|Samoang Amerikano}}|withdraws={{Hlist|Honduras|Portugal|Senegal|Suriname|Tsipre}}|returns={{Hlist|Dinamarka|Ekwador|Guwatemala|Hayti|Maruekos|Peru|Timog Aprika}}|congeniality=Christine Mary Jackson <br> {{flagicon|Trinidad and Tobago}} Trinidad at Tobago|photogenic=Martha Echeverri <br> {{flagicon|Colombia}} Kolombya <br> Summer Bartholomew <br> {{flagicon|United States}} Estados Unidos|best national costume=Emy Elivia Abascal <br> {{flagicon|Guatemala}} Guwatemala|before=[[Miss Universe 1974|1974]]|next=[[Miss Universe 1976|1976]]|represented='''{{flagicon|Finland}} Pinlandiya'''|caption=[[Anne Marie Pohtamo]], Miss Universe 1975}} Ang '''Miss Universe 1975''' ay ang ika-24 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, El Salvador noong 19 Hulyo 1975. Ito rin ang unang edisyon ng kompetisyon na ginanap sa ilalim ng pagmamay-ari ng Gulf+Western Industries. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Miss Universe 1972]] [[Kerry Anne Wells]] si [[Anne Marie Pohtamo]] ng Pinlandiya bilang Miss Universe 1975.<ref name=":10">{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Finnish model new Miss Universe |language=en |pages=2 |work=The Independent |url=https://www.newspapers.com/clip/76620195/miss-haiti-1975/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Miss Finlandia electa anoche Miss Universo |language=es |pages=80 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4251%2C11157354 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Pinlandiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Gerthie David ng Hayti, habang nagtapos bilang second runner-up si Summer Bartholomew ng Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Quest |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648374?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> Hindi kinoronahan ni [[Amparo Muñoz]] ng Espanya ang kanyang kahalili matapos nitong bumitaw sa pwesto noong Enero 1975. Mga kandidata mula sa pitumpu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikasiyam na pagkakataon, samantalang si Helen O'Connell ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=7 Hulyo 1975 |title=Beautiful girls 'star' in pageant |language=en |pages=31 |work=Sioux City Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/106318228/barker-column-july-7-1975/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Barker |first=Bob |date=16 Hulyo 1975 |title=Host job great reward |language=en |pages=12B |work=The Evening Independent |url=https://news.google.com/newspapers?id=U_4LAAAAIBAJ&sjid=GFgDAAAAIBAJ&pg=5931%2C165171 |access-date=17 Enero 2023}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Gimnasio José Adolfo Pineda.JPG|thumb|Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, ang lokasyon ng Miss Universe 1975|250x250px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 3 Agosto 1971, naglagda ng kontrata ang Miss Universe Organization at ang Government Economic Development Administrator ng Porto Riko upang dalhin ang Miss Universe at Miss USA sa San Juan mula 1972 hanggang 1976.<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&sjid=pkQDAAAAIBAJ&pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022}}</ref> Gayunpaman, kinansela ng pamahalaan ng Porto Riko ang kasunduan noong Pebrero 1973 dahil ayon sa mga opisyal ng pamahalaan ng Porto Riko, ilegal diumano ang kasunduan.<ref name=":1">{{Cite news |date=17 Pebrero 1973 |title=Pageant may move to Latin America |language=en |pages=10 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ErxOAAAAIBAJ&sjid=260DAAAAIBAJ&pg=5963%2C4130653 |access-date=5 Enero 2023}}</ref> Noong 31 Disyembre 1974, inanunsyo ng pangulo ng Miss Universe Inc. na si Harold Glasser na ang Miss Universe 1975 ''pageant'' ay gaganapin sa San Salvador, El Salvador sa 19 Hulyo 1975.<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1975 |title=Karate guard for beauty queens |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750708-1.1.3 |access-date=17 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> Sa araw ng kompetisyon, ilang grupo ng mga armadong hukbo na may mga ''submachine gun'' ang nakalibot sa lokasyon kung saan gaganapin ang kompetisyon upang itigil ang mga demonstrasyon ng mga mag-aaral na nagpoprotesta sa paggasta ng Pamahalaan ng El Salvador ng $1-milyon para sa paligsahan.<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Trouble threatens Miss Universe contest |language=en |pages=12 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460697:mpeg21:p012 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> Ilang oras bago ang kompetisyon, isang bomba ang sumabog sa gitna ng San Salvador bilang protesta laban sa Miss Universe ''pageant'' na nakasugat sa isang sibilyan, at nakapinsala sa National Tourist Office ng El Salvador, na siyang nag-organisa sa ''pageant.''<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1975 |title=Protest Bombing In San Salvador |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1975/07/20/archives/protest-bombing-in-san-salvador.html |access-date=30 Marso 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Isang linggo matapos ang kompetisyon, nagkaroon ng mga protesta sa mga lungsod ng Santa Ana at San Salvador na nagresulta sa ''1975 Salvadoran student massacre.'' Ayon sa pamahalaang militar ng El Salvador, isa ang namatay, lima ang nasugatan, at labing-isa ang nakulong, ngungit ayon sa mga estudyanteng lumahok sa mga protesta, mahigit-kumulang labindalawa ang namatay, dalawampu ang nasugatan, at apatnapu ang nakulong.<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 1975 |title=Unrest growing in El Salvador |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1975/08/10/archives/unrest-growing-in-el-salvador-demonstrations-put-down-after-protest.html |access-date=22 Nobyembre 2023}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-isang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Spain 1974 na si Consuelo Martin bilang kandidata ng [[Espanya]] matapos bitawan ni Miss Spain 1974 Natividad Rodriguez ang titulo pagkatapos nitong sumali sa Miss World. Iniluklok ang third runner-up ng Miss Thailand Universe 1975 na si Wanlaya Thonawanik matapos piliin ni Miss Thailand Universe 1975 Sirikwan Nantasiri na ituloy ang kanyang karera sa pelikula.<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2013 |title=Sex Bombs: 10 Thai beauties from the 60s and 70s |url=https://coconuts.co/bangkok/lifestyle/sex-bombs-10-thai-beauties-60s-and-70s/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Coconuts |language=en-US}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Belis, Mawrisyo, rehiyon ng Mikronesya, at Samoang Amerikano, at bumalik ang mga bansang Dinamarka, Ekwador, Guwatemala, Hayti, Moroko, Peru, at Timog Aprika. Huling sumali noong [[Miss Universe 1961|1961]] ang Guwatemala, noong [[Miss Universe 1966|1966]] ang Moroko, noong [[Miss Universe 1968|1968]] ang Hayti at Timog Aprika, noong [[Miss Universe 1972|1972]] ang Ekwador at Peru, at noong [[Miss Universe 1973|1973]] ang Dinamarka. Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, Suriname, at Tsipre sa edisyong ito. Hindi sumali si Miss Suriname 1975 Mavis Slengard dahil ito ay may sakit.<ref>{{Cite news |date=28 Hunyo 1975 |title=Miss Suriname niet internationaal contest |language=nl |pages=10 |work=Vrije Stem |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011021184:mpeg21:p010 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Honduras, Portugal, Senegal, at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> Dapat sanang kakalahok sa edisyong ito sina Eloise Jubienne ng [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]], Dorothy McKoy ng [[Kapuluang Kayman]], Sissel Gulbrandsen ng [[Noruwega]], at Vinah Thembi Mamba ng [[Eswatini|Suwasilandiya]]. Gayunpaman, hindi sila nakasali dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kakalahok din sana si Eva Arni ng [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]], subalit hindi ito nakasali dahil nanalo na ito sa kompetisyong internasyonal. Sumali si Arni sa [[Miss Universe 1976|susunod na edisyon]].<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1975 |title=Black Eva scores a beauty 'first' |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750526-1.2.17.2 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1975 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1975 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1975''' | * '''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]''' – '''[[Anne Marie Pohtamo]]<ref name=":10" />''' |- |1st runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] – Gerthie David<ref name=":10" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew<ref name=":10" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Catharina Sjödahl<ref name=":10" /> |- |4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Rose Marie Brosas<ref name=":10" /> |- |Top 12 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Ingrid Budag<ref name=":10" /> * {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] – Carmen Figueroa<ref name=":10" /> * {{flagicon|JPN}} [[Hapon]] – Sachiko Nakayama<ref name=":10" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Vicki Harris<ref name=":10" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Julie Farnham<ref name=":10" /> * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Orit Cooper<ref name=":10" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucia Echeverri<ref name=":10" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !(Mga) Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Summer Bartholomew<ref name=":2">{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Título de la más fotogénica quedó compartido entre Estados Unidos y Colombia |language=es |pages=4C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=3419%2C10723847 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Martha Lucía Echeverri<ref name=":2" /> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Christine Jackson |- |Best National Costume | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Emy Abascal<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], labindalawang mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-inalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * Maribel Arrieta Galvez – ''Miss El Salvador 1955'', first runner-up sa [[Miss Universe 1955]]<ref name=":3">{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=15 Hulyo 1975 |title=El presidente Molina declaro a candidatas huespedes de honor |language=es |pages=1B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qzcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=5183%2C9242335 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> * Ernest Borgnine – Amerikanong aktor<ref name=":9">{{Cite news |last=Anderson |first=Nancy |date=16 Agosto 1975 |title=Scheider determined to be strong |language=en |pages=18 |work=The Desert Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/116422619/the-desert-sun/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> * Aline Griffith, Kondesa ng Romanones – Amerikanong sosyalidad * Kiyoshi Hara – Pangulo ng ''Asahi Broadcasting Corporation''<ref name=":11">{{Cite news |date=16 Hulyo 1975 |title=Miss Universe jury in El Salvador |language=nl |pages=5 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460694:mpeg21:p005 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> * Jean-Claude Killy – ''World Cup alpine ski racer'' na Pranses<ref name=":11" /> * Peter Lawford – Ingles na aktor<ref name=":9" /> * Max Lerner – Amerikanong mamamahayag * Susan Strasberg – Amerikanong aktres * Leon Uris – Amerikanong nobelista * Sarah Vaughan – Amerikanong mangaawit<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1975 |title=Bias in beauty quest alleged |language=en |pages=4 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> * Luz Marina Zuluaga – [[Miss Universe 1958]] mula sa Kolombya<ref name=":3" /> == Mga kandidata == Pitumpu't-isang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Line-up of world beauties |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750714-1.1.5 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Rosa Del Valle<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1975 |title=Che! |language=es |pages=13A |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=9XAjAAAAIBAJ&sjid=T2MEAAAAIBAJ&pg=5812%2C3370624 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |19 |Tucumán |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Martica Pamela Brown<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Los ensayos son agotadores |language=es |pages=10C |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rjcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4557%2C10751705 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |21 |San Nicolaas |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Jennifer Matthews<ref>{{Cite news |date=2 Oktubre 1974 |title=In search of world titles |language=en |pages=2 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/44801225 |access-date=14 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |20 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Rosemarie Holzschuh<ref>{{Cite web |last=Calderon |first=Beatriz |date=25 Setyembre 2023 |title=“Me gustan los frijoles y las pupusas”: esto dijo la finlandesa que ganó Miss Universo 1975 sobre El Salvador |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Me-gustan-los-frijoles-y-las-pupusas-esto-dijo-la-finlandesa-que-gano-Miss-Universo-1975-sobre-El-Salvador-20230630-0018.html |access-date=6 Abril 2024 |website=La Prensa Grafica |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |[[Viena]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Sonia Chipman<ref>{{Cite news |date=2 Oktubre 1975 |title=Bahamas beauty bids for Miss Universe crown |language=en |pages=26–30 |work=Jet |url=https://books.google.com.ph/books?id=ZEIDAAAAMBAJ&lpg=PA29&ots=L86cgnXUTO&dq=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&pg=PA26#v=onepage&q=sonia%20chipman%20miss%20bahamas&f=false |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Christine Delmelle<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |18 |Liège |- |{{Flagicon image|Flag of British Honduras (1919–1981).svg}} [[Belize|Belis]] |Lisa Longsworth<ref name=":6">{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=La capital de Miss Universo se moviliza |language=es |pages=1B |work=12 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=3690%2C7437527 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |17 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Maritza Pineda<ref>{{Cite news |date=11 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qDcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=5856%2C6898115 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Donna Wright<ref>{{Cite news |date=Hulyo 1975 |title=Photo album of 1975 Miss Bermuda |language=en |pages=20–25 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/3155/rec/74 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}</ref> |22 |St. David's |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Ingrid Budag<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=San Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4475%2C6169930 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |18 |Blumenau |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Jacqueline Gamarra<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Candidatas a Miss Universo vistian escenario del actio |language=es |pages=23A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=pzcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=6930%2C6186276 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |19 |Cochabamba |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Yasmin Fraites<ref>{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Berdad riba Miss Corsow 1975 |language=pap |pages=8 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460724:mpeg21:p008 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Berit Fredriksen<ref name=":4" /> |20 |Stevns |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Ana Maria Wray Salas |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Carmen Figueroa<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Todas tienen algo en comun: quieren ser Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4787%2C8252136 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Mary Kirkwood<ref name=":0">{{Cite web |last=Smith |first=Ken |date=10 Pebrero 2017 |title=Herald Picture Archive: Marie crowned Miss Scotland and becomes a canned attraction |url=https://www.heraldscotland.com/news/15082864.herald-picture-archive-marie-crowned-miss-scotland-becomes-canned-attraction/ |access-date=22 Disyembre 2022 |website=Herald Scotland |language=en}}</ref> |19 |[[Glasgow]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |Consuelo Martin<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1975 |title=Signing away |language=en |pages=6 |work=Marshfield News-Herald |url=https://www.newspapers.com/clip/115053769/marshfield-news-herald/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Summer Bartholomew<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1975 |title=Miss California wins title of Miss USA for 1975 |language=en |pages=10 |work=News-Press |url=https://www.newspapers.com/clip/22822656/news-press/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Merced |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Georgina Kerler<ref name=":8">{{Cite news |date=18 Hulyo 1975 |title=Beauties to compete |language=en |pages=28 |work=The Greenville News |url=https://www.newspapers.com/clip/19534183/the-greenville-news/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[:en:Cardiff|Cardiff]] |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Afroditi Katsouli<ref name=":7">{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=72 bellezas participan en concurso Miss Universo |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=3334%2C7656468 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Deborah Nache<ref name=":12">{{Cite news |last=Bacon |first=James |date=23 Hulyo 1975 |title=Surrounded by beauty unnoticed |language=en |pages=45 |work=Youngstown Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=mIxIAAAAIBAJ&pg=PA25&dq=%22Miss+Northern+Marianas%22&article_id=758,2390261&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi5mYjYr6f_AhWGHXAKHYqnAL8Q6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Northern%20Marianas%22&f=false |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Emy Abascal<ref>{{Cite news |last=Loaiza |first=Norma |date=17 Hulyo 1975 |title=Integrado el jurado para elegir a Miss Universo |language=es |pages=8A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=rDcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=3613%2C9474718 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Gillian King<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 2017 |title=Photo Flashback |language=en |work=The Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20170719/282166471236407 |access-date=14 Enero 2023 |via=PressReader}}</ref> |17 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Sachiko Nakayama<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1975 |title=Poolside frolic by two beauties from the east... |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750709-1.2.127 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Hokkaidō]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] |Gerthie David<ref>{{Cite web |date=1 Pebrero 2017 |title=Miss Univers : avant Raquel Pélissier, il y a eu Gerthie David |url=https://lenouvelliste.com/article/167968/miss-univers-avant-raquel-pelissier-il-y-a-eu-gerthie-david |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref> |21 |[[Puerto Principe]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Mary Cheung<ref>{{Cite news |date=30 Hunyo 1975 |title=Miss HK 1975 |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19750630-1.1.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Meenakshi Kurpad<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |21 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Lydia Arlini Wahab<ref>{{Cite web |last=Martinus |first=Alps |date=1 Marso 2022 |title=Ingat Prisa Adinda? Anak Jendral, Dulu Terkenal Kolaborasi Dengan J-Rocks, Ini Kabarnya |url=https://manado.tribunnews.com/2022/03/01/ingat-prisa-adinda-anak-jendral-dulu-terkenal-kolaborasi-dengan-j-rocks-ini-kabarnya |access-date=16 Enero 2023 |website=Tribun Manado |language=id-ID}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Vicki Harris |22 |[[Londres]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Julie Farnham<ref name=":8" /> |18 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Orit Cooper<ref>{{Cite news |date=20 Hunyo 1975 |title=Israel's beauty queen for 1975 |language=en |pages=10 |work=B'nai B'rith Messenger⁩⁩ |url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&e=------197-en-20--1--img-txIN%7ctxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |access-date=14 Enero 2023 |via=National Library of Israel |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114141618/https://www.nli.org.il/en/newspapers/bbh/1975/06/20/01/article/48/?srpos=1&e=------197-en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%22Orit+Cooper%22----1975---------1 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Diana Salvador |22 |Pocenia |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Sandra Campbell |23 |Leamington |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Sigrid Klose<ref name=":4">{{Cite news |date=3 Hulyo 1975 |title=Nueva York |language=es |pages=22 |work=5 Hulyo 1975 |url=https://news.google.com/newspapers?id=pTcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=7241%2C4537769 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |21 |[[Sarre]] |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Julia Wallace<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1975 |title=Welcome home kiss |language=en |pages=14 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ix0uAAAAIBAJ&sjid=j0QDAAAAIBAJ&pg=5231%2C2797643 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |St. Croix |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Martha Lucia Echeverri<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1974 |title=Valle, otra vez! |language=es |pages=1, 1B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=f6AqAAAAIBAJ&sjid=TmMEAAAAIBAJ&pg=3237%2C834119 |access-date=10 Enero 2023}}</ref> |18 |Tuluá |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Marielos Picado<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title="Me gustaria que esto fuera algo mas que concurso de belleza" |language=es |pages=2A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4156%2C7574649 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |18 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Suad Nachoul |19 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]] |Aurelia Sancho<ref>{{Cite web |last=Dibba |first=Amie |date=3 Nobyembre 2016 |title=Koisey Hiama crowned Miss Liberia Minnesota |url=https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |access-date=14 Enero 2023 |website=Mshale |language=en-US |archive-date=14 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114085329/https://mshale.com/2016/11/03/koisey-hiama-crowned-liberia-minnesota/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Marie Therese Manderschied<ref name=":7" /> |19 |Tétange |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Helga Jonsdottir<ref>{{Cite news |date=10 Marso 1975 |title=Sunna sendir konur til keppni |language=is |pages=20 |work=Vísir |url=https://timarit.is/page/3260973?iabr=on |access-date=14 Enero 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |22 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Alice Cheong<ref>{{Cite news |date=9 Hunyo 1975 |title=Alice is Miss Malaysia |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750609-1.2.42.1 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Frances Ciantar |20 |[[Valletta]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |Salhi Badia<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1975 |title=Three faint at world beauty show |language=en |pages=6 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19750721-1.1.6 |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] |Nirmala Sohun |19 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Delia Servin<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=El Salvador |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qjcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=6964%2C8254264 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |18 |Sinaloa |- |{{Flagicon image|Flag of the Trust Territory of the Pacific Islands.svg}} [[Micronesia|Mikronesya]] |Elena Tomokane<ref name=":12" /> |19 |Saipan |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Alda Sanchez<ref name=":5">{{Cite news |date=13 Hulyo 1975 |title=Medidas y dimensiones, un aspecto destacado del concurso Miss Universo |language=es |pages=11B |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qTcfAAAAIBAJ&sjid=cc8EAAAAIBAJ&pg=4172%2C7961659 |access-date=14 Enero 2023}}</ref> |20 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Barbara Kirkley<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1975 |title=Untitled |language=en |pages=6 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110647124?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=17 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Linda Snippe<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 1975 |title=Lynda Miss Holland |language=nl |pages=17 |work=Het vrije volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010958760:mpeg21:p017 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |Badhoevedorp |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Anina Horta<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Susana Viré<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Olga Berninzon<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |17 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Rose Marie Brosas<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=13 Oktubre 2015 |title=How Chiqui caught Ali’s heart |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/10/13/1510328/how-chiqui-caught-alis-heart |access-date=31 Disyembre 2022 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |18 |[[Maynila]] |- |'''{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]''' |'''[[Anne Marie Pohtamo]]'''<ref>{{Cite web |last=Nieminen |first=Arja |date=19 Hulyo 2015 |title=Anne Pohtamo näyttää yhä Miss Universumilta |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/2015071819918629 |access-date=14 Enero 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Lorell Carmona |18 |San Germán |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |[[Sophie Perin]]<ref>{{Cite web |last=Dematte |first=Delphine |date=18 Nobyembre 2021 |title=Metz. Savez-vous qui a été élue Miss France puis Miss International ? |url=https://www.republicain-lorrain.fr/insolite/2021/11/18/savez-vous-qui-a-ete-elu-miss-france-puis-miss-international |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Républicain Lorrain |language=FR-fr}}</ref> |18 |Talange |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Milvia Troncoso |18 |Santiago de los Caballeros |- |{{flagicon|ASM}} [[Samoang Amerikano]] |Darlene Schwenke<ref>{{Cite news |date=10 Hulyo 1975 |title=Se inicio concurso de Miss Universo |language=es |trans-title=The Miss Universe pageant has begun |pages=82 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=qDcfAAAAIBAJ&lpg=PA82&dq=%22Miss%20Samoa%22&pg=PA82#v=onepage&q=%22Miss%20Samoa%22&f=false |access-date=9 Marso 2026 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Pago Pago]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Sally Tan<ref>{{Cite news |date=23 Hunyo 1975 |title=Sally bags the crown on her second try |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750623-1.2.68 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Shyama Algama<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Rigors of rehearsal for beauties |language=en |pages=2 |work=The Evening Sun |url=https://www.newspapers.com/clip/102408895/the-evening-sun/ |access-date=23 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Catharina Sjödahl |17 |Örebro |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Beatrice Aschwanden<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2013 |title=Sheilas Mami war Miss Schweiz |url=https://www.20min.ch/story/sheilas-mami-war-miss-schweiz-105083470502 |access-date=14 Enero 2023 |website=20 Minuten |language=de}}</ref> |21 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Wanlaya Thonawanik<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1975 |title=Beauty takes a bow |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19750719-1.2.22.4 |access-date=31 Disyembre 2022 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Bangkok]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Gail Anthony<ref>{{Cite news |date=5 Hulyo 1975 |title=Het is weer zover |language=nl |trans-title=It is that time again |pages=3 |work=Limburgsch dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010560325:mpeg21:p003 |access-date=30 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Seo Ji-hye<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2018 |title=Fans Compile Evidence That Jin’s Mom Was A Miss Korea—And Everything Makes Sense |url=https://www.koreaboo.com/stories/evidence-bts-jins-mother-miss-korea/ |access-date=12 Pebrero 2023 |website=Koreaboo |language=en-US}}</ref> |18 |Daegu |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Christine Mary Jackson |23 |Tunapuna–Piarco |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Raquel Argandoña<ref>{{Cite web |date=20 Pebrero 2022 |title=Así luce Raquel Argandoña, ex Miss Chile, a sus 64 años |url=https://www.terra.cl/entretenimiento/2022/2/20/asi-luce-raquel-argandona-ex-miss-chile-sus-64-anos-12764.html |access-date=14 Enero 2023 |website=Terra |language=es}}</ref> |17 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sezin Topçuoğlu |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Evelyn Rodriguez<ref name=":6" /> |23 |[[Montevideo]] |- |{{flag|Yugoslavia}} |[[Lidija Manić]] |22 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1975]] [[Kategorya:Miss Universe]] j3tkd5g1zy4hk93nl34a9t0cxh3dosb Miss Universe 1982 0 321651 2205475 2167290 2026-04-30T12:49:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205475 wikitext text/x-wiki {{Short description|31st Miss Universe pageant}} {{Infobox beauty pageant|photo=|winner='''Karen Baldwin''' <br /> '''{{flagicon|Canada}} [[Kanada]]'''|congeniality=Maureen Lewis <br /> {{flagicon|Cayman Islands|old}} [[Kapuluang Kayman]]|best national costume=Francesca Zaza <br /> {{Flag|Peru}}|photogenic=Ava Burke <br /> {{Flag|Bahamas}}|date=Hulyo 26, 1982|venue=Coliseo Amauta, [[Lungsod ng Lima|Lima]], [[Peru]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|Panamericana}}|acts={{Hlist|Rex Smith|José Luis Rodríguez}}|presenters={{Hlist|Bob Barker|Joan Van Ark}}|entrants=77|placements=12|debuts={{Hlist|Bagong Kaledonya}}|withdraws={{Hlist|Hibraltar|Pidyi|San Cristobal|Tsipre|Tahiti}}|returns={{Hlist|[[El Salvador]]|[[Indonesya]]|[[Papuwa Bagong Guniya]]|[[Sint Maarten]]|[[Suriname]]}}|before=[[Miss Universe 1981|1981]]|next=[[Miss Universe 1983|1983]]}} Ang '''Miss Universe 1982''' ay ang ika-31 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Coliseo Amauta, Lima, Peru noong Hulyo 26, 1982.<ref>{{Cite news |date=18 Pebrero 1982 |title=Peru the host |language=en |pages=40 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19820218-1.1.40 |access-date=18 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Abril 2016 |title=Miss Universo 1982: cuando Lima fue sede del certamen [FOTOS] |url=https://elcomercio.pe/luces/moda/miss-universo-1982-lima-sede-certamen-fotos-190684-noticia/ |access-date=20 Marso 2023 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Irene Sáez]] ng Beneswela si [[Karen Dianne Baldwin|Karen Baldwin]] ng Kanada bilang Miss Universe 1982.<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Canadian model wins Miss Universe crown |language=en |pages=2 |work=Reno Gazette-Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/10872946/reno-gazette-journal/ |access-date=11 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 1982 |title=Miss Canada wins |language=en |pages=1 |work=Democrat and Chronicle |url=https://www.newspapers.com/clip/10872724/democrat-and-chronicle/ |access-date=21 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Kanada sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Canadian model wins Miss Universe title |language=en |pages=13 |work=Stevens Point Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/10872868/stevens-point-journal/ |access-date=11 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Canadian wins Miss Universe title |language=en |pages=3 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=4FciAAAAIBAJ&sjid=eKcFAAAAIBAJ&dq=karen-dianne-baldwin&pg=5736%2C3957554 |access-date=21 Marso 2023}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Patty Chong Kerkos ng Guam, habang nagtapos bilang second runner-up si Cinzia Fiordeponti ng Italya.<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Canada Teen Miss Universe |language=en |pages=9A |work=The Pittsburgh Press |url=https://news.google.com/newspapers?id=RtYcAAAAIBAJ&sjid=sl4EAAAAIBAJ&pg=6901%2C4752657 |access-date=18 Enero 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Miss Canada wins in Lima |language=en |pages=17 |work=Press and Sun-Bulletin |url=https://www.newspapers.com/clip/120270122/press-and-sun-bulletin/ |access-date=6 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa 77 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Barker ang kompetisyon sa ikalabinlimang pagkakataon, samantalang si Joan Van Ark ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Van Horne |first=Harriet |date=25 Hulyo 1982 |title=Miss Universe: Queen rose in the garden of girls |language=en |pages=99 |work=The Courier-Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/10872442/the-courier-journal/ |access-date=6 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Nagtanghal sina Rex Smith at Jose Luis Rodriguez sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Showbitz |first=Manila Standard |date=13 Pebrero 2017 |title=Rex Smith ‘live’ at Estancia |url=https://manilastandard.net/showbitz/music-concerts/229217/rex-smith-live-at-estancia.html |access-date=21 Marso 2023 |website=[[Manila Standard]] |language=en-US}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Lima2017 A.jpg|thumb|Lungsod ng Lima, ang lokasyong ng Miss Universe 1982|408x408px]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Enero 1982, nilapitan ni Genaro Delgado Parker ng Panamericana Television ang Miss Universe Inc. upang magpakita ng interes sa pagdaos ng kompetisyon sa Peru. Matapos ang ilang linggong pakikipag-negosasyon, nakuha rin ni Parker ang mga karapatan upang idaos ang pageant sa Peru, at kaagapay ng kanyang kompanyang Panamericana ang CBS at Miss Universe Inc. upang isahimpapawid ang kompetisyon. Noong Pebrero 16, 1982, nilagdaan na ng mga miyembro ng komisyon ng Miss Universe ang opisyal na kontrata matapos bisitahin nang isang linggo ang lungsod ng Lima. Ayon sa mga miyembro ng Miss Universe, ang Lima ay napili dahil sa mga pasilidad nito sa telebisyon, mga ''hotel accomodation'', at ang mainit na pagsuporta. Inanunsyo rin mga miyembro ng Miss Universe na gaganapin ang kompetisyon sa Hunyo 26 sa Coliseo Amauta.<ref>{{Cite news |date=19 Pebrero 1982 |title=Lima to Host Miss Universe Contest in June |language=en |pages=39 |work=The Burlington Free Press |url=https://www.newspapers.com/clip/10800121/the-burlington-free-press/ |access-date=22 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Kalaunan ay itinama ang petsa ng kompetisyon kung saan ito ay gaganapin sa Hulyo 26.<ref>{{Cite news |date=21 Hunyo 1982 |title=Beauty aid |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newnation19820621-1.1.6 |access-date=8 Marso 2023 |via=National Library Board}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa 77 na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. Dapat sanang kakalahok si Miss Wales 1982 Caroline Jane Williams upang kumatawan sa kanyang bansa sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Mcguire |first=Caroline |date=26 Setyembre 2014 |title=Welsh model competes in beauty pageant 32 years after mother took part |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2770887/Like-mother-like-daughter-Welsh-model-competes-international-beauty-pageant-mum-took-32-years-ago.html |access-date=22 Marso 2023 |website=The Daily Mail |language=en}}</ref> Gayunpaman, siya ay pinalitan ng Miss United Kingdom sa panahong iyon na si Michele Donnelly mula sa Gales dahil ayon kay Eric Morley, may-ari ng prangkisa ng Miss Universe para sa Eskosya, Gales, at Inglatera, na masyadong mukhang bata si Williams. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Indonesia na si Sri Yulyanti upang kumatawan sa kanyang bansa dahil ayon sa mga ''organizer'' ng Miss Indonesia, hindi raw purong Indonesa ang orihinal na nagwagi na si Rita Noni at mayroon itong dugong Intsik.<ref>{{Cite book|last1=Bennett|first1=Linda Rae|last2=Graham Davies|first2=Sharyn|title=Sex and Sexualities in Contemporary Indonesia: Sexual Politics, Health, Diversity, and Representations|page=279|date=2015|chapter=Chapter 14: Indonesian beauty queens|orig-date=1st pub. 2015|chapter-url=https://books.google.com.ph/books?id=22m2BQAAQBAJ&lpg=PA279&dq=Rita%20Noni%20miss%20indonesia&pg=PA279#v=onepage&q=Rita%20Noni%20miss%20indonesia&f=false|isbn=9780415731287|publisher=Routledge|location=711 Third Avenue, New York, NY 10017|language=en|access-date=23 Marso 2023}}</ref> Dapat sanang kakalahok si Miss France 1982 Sabrina Belleval sa Miss Universe matapos lumahok sa Miss Europe sa [[Istanbul]].<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=10 Disyembre 2022 |title=Miss France 1982 : Sabrina, 16 ans seulement et déjà reine |url=https://www.parismatch.com/People/Sabrina-Belleval-Miss-France-1982-16-ans-1592239 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164201/https://www.parismatch.com/People/Sabrina-Belleval-Miss-France-1982-16-ans-1592239 |archive-date=28 Setyembre 2022 |access-date=23 Marso 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> Gayunpaman, siya ay napatalsik dahil sa mga kasunduan na kanyang ginawa sa Hapon na walang awtorisasyon mula sa Miss France Committee. Si Belleval ay pinalitan ng kanyang first runner-up na si Martine Philipps.<ref name=":1" /> Unang sumali sa edisyong ito ang teritoryong [[New Caledonia|Bagong Caledonia]], at bumalik ang mga bansang [[El Salvador]], [[Indonesia|Indonesya]], [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]], [[Sint Maarten]], at [[Suriname]]. Huling sumali noong [[Miss Universe 1979|1979]] ang El Salvador at Suriname, at huling sumali noong [[Miss Universe 1980|1980]] ang Indonesya, Papuwa Bagong Guniya, at Sint Maarten. Hindi sumali ang mga bansang [[Gibraltar|Hibraltar]], [[Fiji|Pidyi]], [[San Cristobal at Nieves|San Cristobal]], [[French Polynesia|Tahiti]], at [[Tsipre]] sa edisyong ito. Hindi sumali si Michelle Lara ng Hibraltar dahil ito ay nagkasakit matapos sumali sa Miss Europe, ilang linggo bago magsimula ang kompetisyon sa Lima. Hindi nakasali sina Loretta Marie Ragg ng Pidyi at Ichel Jeffers ng San Cristobal dahil sa kakulangan sa badyet. Hindi sumali si Maimiti Kinnander ng Tahiti dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Sylvia Spanias Nitsa ng Tsipre dahil ito pinatalsik sa kompetisyon matapos matuklasan na siya ay isang mamayanang Ingles mula sa Londres at hindi mula sa Tsipre.<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 1982 |title=Beauty pageant disqualifies entrant |language=en |pages=50 |work=Arizona Republic |url=https://www.newspapers.com/clip/10830494/arizona-republic/ |access-date=17 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Dapat sanang lalahok si Dolly Michel El-Khoury ng [[Lebanon|Libano]], subalit ito ay lumiban sa kompetisyon dahil sa partisipasyon ni Miss Israel.<ref>{{Cite web |date=8 Hulyo 1982 |title=&#039;Fake&#039; Miss Cyrpus out of Miss Universe contest |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/08/Fake-Miss-Cyrpus-out-of-Miss-Universe-contest/2907394948800/ |access-date=23 Marso 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> Hindi rin sumali si Nancy Ann Martin ng Hamayka dahil tutol ang pamahalaan sa pagsali sa kompetisyon dahil sa pagsali ng kandida mula sa Timog Aprika.<ref>{{Cite book|title=Jet|date=17 Enero 1983|pages=11-19|volume=63|number=18|editor=John H. Johnson|publisher=Johnson Publishing Co. Inc.|location=Chicago, Illinois|url=https://books.google.com.ph/books?id=4LYDAAAAMBAJ&lpg=PA16&dq=miss%20universe%201982&pg=PA17#v=onepage&q=miss%20universe%201982&f=false|access-date=23 Marso 2023|language=en}}</ref> Hindi sumali si Charmine Theobalds ng [[San Vicente at ang Granadinas]] dahil sa kakulangan sa badyet.<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=10 Disyembre 2022 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1982''' | * '''{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]''' – '''[[Karen Dianne Baldwin|Karen Baldwin]]<ref name=":3" />''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Patty Chong Kerkos<ref name=":3" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Cinzia Fiordeponti<ref name=":3" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|GRE}} [[Gresya]] – Tina Roussou<ref name=":3" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Terri Utley<ref name=":3" /> |- |Top 12 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Celice Pinto<ref name=":3" /> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Della Dolan<ref name=":3" /> * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] – Kerstin Paeserack<ref name=":3" /> * {{Flag|Peru}} – Francesca Zaza<ref name=":3" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Sari Aspholm<ref name=":3" /> * {{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Odette Scrooby<ref name=":3" /> * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Silvia Beatriz Vila<ref name=":3" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 12 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]''' |'''8.400 (5)''' |'''8.275 (3)''' |'''8.525 (3)''' |'''8.400 (2)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |8.867 (1) |8.692 (1) |8.355 (4) |8.638 (1) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |7.925 (9) |8.067 (5) |8.608 (2) |8.200 (4) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |8.042 (8) |8.325 (2) |8.317 (5) |8.228 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |8.425 (4) |8.192 (4) |7.925 (8) |8.181 (5) |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |8.583 (2) |7.225 (10) |8.707 (1) |8.172 (6) |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |8.433 (3) |7.808 (7) |8.167 (7) |8.136 (7) |- |{{PER}} |8.218 (6) |7.508 (8) |8.292 (6) |8.006 (8) |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |8.133 (7) |7.892 (6) |7.917 (9) |7.981 (9) |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |7.808 (10) |7.408 (9) |7.908 (10) |7.708 (10) |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |7.692 (11) |7.167 (11) |7.783 (11) |7.547 (11) |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |7.204 (12) |7.008 (12) |7.483 (12) |7.232 (12) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] – Ava Burke<ref>{{Cite web |last= |date=15 Disyembre 2021 |title=The first Bahamian to be recognised by Miss Universe for her beauty was Miss Ava Marilyn Burke Thompson! |url=https://www.bahamaspress.com/the-first-bahamian-to-be-recognised-by-miss-bahamas-for-her-beauty-was-miss-ava-marilyn-burke-thompson/ |access-date=28 Marso 2023 |website=Bahamas Press |language=en-US}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Maureen Lewis |- |Miss Press | * {{flagicon|GUM}} [[Guam]] – Patty Chong Kerkos |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{Flag|Peru}} – Francesca Zaza<ref name=":0">{{Cite news |date=19 Hulyo 1982 |title=Costume winners |language=en |pages=2 |work=The Greenwood Commonwealth |url=https://www.newspapers.com/clip/10871892/the-greenwood-commonwealth/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1982 |title=Bellezas latinas |language=es |pages=1 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=w18bAAAAIBAJ&sjid=0E0EAAAAIBAJ&pg=3632%2C1467474 |access-date=8 Marso 2023}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Celice Marques<ref name=":0" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Silvia Beatriz Vila<ref name=":0" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1971|1971]], 12 mga ''semifinalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Kumalahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang 12 mga ''semifinalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * David Merrick – Amerikanong ''theatrical producer''<ref name=":2">{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Universe goes to Canadian |language=en |pages=3 |work=Asbury Park Press |url=https://www.newspapers.com/clip/120591919/asbury-park-press/ |access-date=11 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> * Cicely Tyson – Amerikanong aktres<ref name=":2" /> * Mario Vargas – Peruanong nobelista, mamahayag, at politiko<ref name=":2" /> * Beulah Quo – Intsik-Amerikanong aktres<ref name=":2" /> * Ron Duguay – Kanadyanong aktor, propesyonal na manlalaro ng ''ice hockey,'' at manlalaro sa NHL<ref name=":2" /> * Franco Nero – Italyanong aktor<ref name=":2" /> * Peter Marshall – Amerikanong ''game show host<ref name=":2" />'' * Carole Bouquet – Pranses na aktres<ref name=":2" /> * Dong Kingman – Intsik-Amerikanong pintor<ref name=":2" /> * Ira von Furstenberg – Italyanang aktres, sosyalidad, at taga-disenyo ng alahas<ref name=":2" /> * David Copperfield – Amerikanong salamangkero<ref name=":2" /> * Gladys Zender – [[Miss Universe 1957]] mula sa Peru<ref name=":2" /> == Mga kandidata == Pitumpu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Alejandra Basile<ref>{{Cite web |last=Dugas |first=David |date=8 Hulyo 1982 |title=Beauties |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/08/BEAUTIES/5805394948800/ |access-date=21 Marso 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Noriza Helder |19 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Lou-Anne Ronchi |19 |[[Perth]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Elisabeth Kawan<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2009 |title=Elisabeth Kawan im Interview |url=https://madonna.oe24.at/life/elisabeth-kawan-im-interview/1207605 |access-date=10 Marso 2023 |website=Österreich |language=de}}</ref> |19 |Graz |- |{{flagicon|FRA}} [[New Caledonia|Bagong Kaledonya]] |Lenka Topalovitch<ref>{{Cite web |date=30 Hunyo 2012 |title=Du 24 au 30 juin |url=https://www.lnc.nc/article/pays/du-24-au-30-juin |access-date=21 Marso 2023 |website=Les Nouvelles Calédoniennes |language=fr-FR |archive-date=20 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320235527/https://www.lnc.nc/article/pays/du-24-au-30-juin |url-status=dead }}</ref> |20 |Nouméa |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Ava Burke<ref>{{Cite web |last=Moss |first=Shavaughn |date=17 Disyembre 2021 |title=Miss Bahamas Universe says she was prepared |url=https://thenassauguardian.com/miss-bahamas-universe-says-she-was-prepared/,%20https://thenassauguardian.com/miss-bahamas-universe-says-she-was-prepared/ |access-date=8 Marso 2023 |website=The Nassau Guardian |language=en-US }}{{Dead link|date=Marso 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Marie-Pierre Lemaitre<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Sharon Kay Auxilliou<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1982 |title=Enlace de belleza |language=es |pages=6-B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=w18bAAAAIBAJ&sjid=0E0EAAAAIBAJ&pg=4727%2C2161131 |access-date=8 Marso 2023}}</ref> |18 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Ana Teresa Oropeza<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Heather Ross<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 1982 |title=Twist and turn |language=en |pages=3 |work=Green Bay Press-Gazette |url=https://www.newspapers.com/clip/10872000/green-bay-press-gazette/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Somerset |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Celice Pinto<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2022 |title=Conheça a história do Miss Brasil |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/miss-brasil/conheca-a-historia-do-miss-brasil,ae08a161bab6d310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |access-date=8 Disyembre 2022 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> |18 |Belém |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Sandra Villaroel<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 1982 |title=Bolivia retornará al mar dice la candidata de ese país a Miss Universo |language=es |trans-title=Bolivia will return to the sea says that country's candidate for Miss Universe |pages=10 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=SPhDAAAAIBAJ&pg=PA10&dq=%22Miss+Bolivia%22&article_id=3831,2775722&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjQ_sLew8D_AhXnR2wGHeTnBdU4ChDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Bolivia%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Minerva Hieroms<ref>{{Cite news |date=1 Hulyo 1982 |title=Miss Curacao vertrekt naar Peru |language=nl |pages=3 |work=Amigoe |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Miss+Universe%22&coll=ddd&page=1&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C1982%7C&identifier=ddd:010640694:mpeg21:a0064&resultsidentifier=ddd:010640694:mpeg21:a0064&rowid=5 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Tina Nielsen |17 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Jacqueline Burgos<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1982 |title=Parade of beauties |language=en |pages=48 |work=The Indianapolis Star |url=https://www.newspapers.com/clip/10872395/the-indianapolis-star/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Jeanette Marroquín |21 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Georgina Kearney<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Ken |date=25 Mayo 2017 |title=Girls with a can-do attitude who beguiled a generation of drinkers |url=https://www.heraldscotland.com/news/15307154.girls-can-do-attitude-beguiled-generation-drinkers/ |access-date=10 Marso 2023 |website=The Herald Scotland |language=en}}</ref> |20 |Lanarkshire |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Cristina Pérez<ref>{{Cite news |last= |first= |date=14 Setyembre 1981 |title=Cristina Pérez |language=es |work=El País |url=https://elpais.com/diario/1981/09/15/ultima/369352801_850215.html |access-date=10 Marso 2023 |issn=1134-6582}}</ref> |18 |[[Madrid]] |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Terri Utley<ref>{{Cite news |last=Coghlan |first=Curtis |date=14 Mayo 1982 |title=Miss Arkansas named Miss USA |language=en |pages=12 |work=Journal Gazette |url=https://www.newspapers.com/clip/10870427/journal-gazette/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Cabot |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Michelle Donelly<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 2020 |title=Coronavirus: Bridgend Ford return to work marks 40 years |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-50331497 |access-date=22 Marso 2023}}</ref> |20 |Cardiff |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Tina Roussou<ref>{{Cite web |date=15 Enero 2023 |title=Από την Αμερική η ομορφότερη γυναίκα στον κόσμο για το 2022 |url=https://www.protothema.gr/life-style/article/1328876/mis-ufilios-apo-tin-ameriki-i-omorfoteri-gunaika-ston-kosmo-gia-to-2022/ |access-date=10 Marso 2023 |website=Proto Thema |language=el}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Lydia Galin |18 |Basse-Terre |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Patty Chong Kerkos<ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Tracy |date=27 Hulyo 1982 |title=Karen Dianne Baldwin, 18, became the first Canadian to... |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/27/Karen-Dianne-Baldwin-18-became-the-first-Canadian-to/7123396590400/ |access-date=20 Marso 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |18 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Edith Suzanne Whitbeck<ref>{{Cite web |date=28 Enero 2017 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=21 Marso 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Eri Okuwaki |19 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Northern Mariana Islands (1976–1989).svg}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Sheryl Sizemore<ref>{{Cite web |last=Eugenio |first=Haidee V. |date=13 Hulyo 2014 |title=Camacho is 2014 Miss Marianas Teen |url=https://www.saipantribune.com/index.php/camacho-2014-miss-marianas-teen/ |access-date=22 Marso 2023 |website=Saipan Tribune |language=en-US |archive-date=22 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322014640/https://www.saipantribune.com/index.php/camacho-2014-miss-marianas-teen/ |url-status=dead }}</ref> |17 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Eva Lissethe Barahona<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |21 |La Ceiba |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Angie Leung<ref>{{Cite news |date=31 Mayo 1982 |title=Student crowned Miss Hong Kong |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19820531-1.1.6 |access-date=18 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Pamela Singh<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 2017 |title=Adnan Khashoggi: The arms dealer, disarmed by Indian bombshell Pamella Bordes |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/adnan-khashoggi-the-arms-dealer-disarmed-by-indian-bombshell-pamella-bordes/articleshow/59155310.cms |access-date=21 Marso 2023 |issn=0013-0389}}</ref> |20 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Sri Yulyanti<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Universal birthday |language=en |pages=6 |work=Clarion-Ledger |url=https://www.newspapers.com/clip/10873156/clarion-ledger/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Della Dolan<ref>{{Cite web |last=Turner |first=Dinah |date=11 Agosto 2013 |title=Former Miss Great Britain beauty queens still loving bikinis now they're over 50 |url=http://www.mirror.co.uk/lifestyle/health/former-miss-great-britain-beauty-2154552 |access-date=7 Marso 2023 |website=The Daily Mirror |language=en}}</ref> |20 |Grimsby |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Geraldine McGrory<ref>{{Cite news |last=Mitchell |first=Frank |date=26 Nobyembre 2000 |title=I wouldn't be too keen on flasking the flesh |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/i-wouldnt-be-too-keen-on-flasking-the-flesh/28312629.html |access-date=11 Marso 2023 |issn=0307-1235}}</ref> |23 |[[Derry]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Deborah Hess |19 |[[Herusalem]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Cinzia Fiordeponti<ref>{{Cite news |date=28 Hulyo 1982 |title=Miss Italy says she deserved better finish at pageant |language=en |pages=37 |work=The Journal News |url=https://www.newspapers.com/clip/10870058/the-journal-news/ |access-date=6 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Roma]] |- |'''{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]''' |'''[[Karen Dianne Baldwin|Karen Baldwin]]'''<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 1982 |title=Karen Dianne Baldwin, 18-year old Canadian, is new Miss Universe 1982 |language=en |pages=10 |work=Green Bay Press-Gazette |url=https://www.newspapers.com/clip/10870025/green-bay-press-gazette/ |access-date=11 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Toronto]] |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Kerstin Paeserack<ref>{{Cite web |last=Linnartz |first=Mareen |date=13 Pebrero 2020 |title=„Mir fehlt der männliche Blick“ |url=https://www.sueddeutsche.de/panorama/miss-germany-schoenheitswettbewerb-metoo-europapark-rust-1.4797454 |access-date=6 Marso 2023 |website=Süddeutsche Zeitung |language=de}}</ref> |19 |Wilhelmshaven |- |{{flagicon|WSM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Ivy Warner<ref>{{Cite web |date=6 Hunyo 2017 |title=S.E.I. injects $2,000 to Think Pink Breast Cancer Appeal |url=https://www.samoaobserver.ws/category/samoa/31619 |access-date=21 Marso 2023 |website=Samoa Observer}}</ref> |17 |[[Apia]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Luce Dahlia Hodge |19 |Tortola |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Ingeborg Hendricks |23 |Saint Thomas |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Maureen Theresa Lewis |21 |Grand Cayman |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Jacqueline Astwood |18 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Nadya Santacruz<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2023 |title=María Fernanda Aristizábal: ¿Por qué no se llevó la corona en Miss Universo? |url=https://www.vanguardia.com/entretenimiento/farandula/maria-fernanda-aristizabal-por-que-no-se-llevo-la-corona-en-miss-universo-AC6141064 |access-date=8 Pebrero 2023 |website=Vanguardia |language=es-CO}}</ref> |22 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Liliana Espinoza<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1982 |title=With a few of her fans |language=en |pages=5 |work=The Reporter |url=https://www.newspapers.com/clip/10871701/the-reporter/ |access-date=17 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |San Jose |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Gudrun Moller |17 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Siti Rohani Wahid |25 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Rita Falzon |19 |Gzira |- |{{flagicon|FRA}} [[Martinika]] |Corine Soler |19 |Port-de-France |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |María del Carmen López<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1982 |title=Making waves |language=en |pages=2 |work=The Courier-News |url=https://www.newspapers.com/clip/10871763/the-courier-news/ |access-date=18 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[Namibia|Namibya]] |Desèré Kotze<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Marso 2022 |title=Miss Namibia 1982 Recalls Reign Before Independence |url=https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&id=6218874 |access-date=18 Marso 2023 |website=The Namibian |language=en |archive-date=5 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305044215/https://www.namibian.com.na/index.php?page=archive-read&id=6218874 |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Janett Krefting |19 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Sandra Dexter |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Brigitte Dierickx<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1982 |title=Brigitte Dierickx Miss Holland 1982 |language=nl |pages=5 |work=Limburgsch dagblad |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Brigitte+Dierickx%22&coll=ddd&identifier=ddd:010593874:mpeg21:a0120&resultsidentifier=ddd:010593874:mpeg21:a0120&rowid=1 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |19 |Maastricht |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Isora López<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]] |Moi Eli |24 |[[Port Moresby]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Maris Villalba<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |María Francesca Zaza<ref>{{Cite web |date=5 Enero 2023 |title=Valeria Piazza recordó lo dificil que es participar en el Miss Universo: “Te levantas 4 de la mañana” |url=https://www.infobae.com/america/peru/2023/01/05/valeria-piazza-recordo-lo-dificil-que-es-participar-en-el-miss-universo-te-levantas-4-de-la-manana/ |access-date=11 Marso 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |17 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Maria Isabel Lopez]]<ref>{{Cite web |last=Olea |first=Jerry |date=16 Disyembre 2021 |title=Maria Isabel Lopez recalls transition from beauty queen to sexy actress |url=https://www.pep.ph/guide/movies/162689/maria-isabel-lopez-recalls-beauty-queen-sexy-actress-a4113-20211216 |access-date=18 Enero 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Sari Aspholm<ref>{{Cite web |last=Tainola |first=Rita |date=15 Agosto 2013 |title=Takavuosien Miss Suomi Sari Aspholm erosi |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000648425.html |access-date=18 Enero 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Vantaa |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Lourdes Mantero<ref>{{Cite news |date=15 Hulyo 1982 |title=Cool beauties |language=en |pages=2 |work=The Morning Call |url=https://www.newspapers.com/clip/10871798/the-morning-call/ |access-date=6 Marso 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |Juncos |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Maria Valdiz<ref>{{Cite news |date=22 Hulyo 1982 |title=Piernas arriba |language=es |pages=6B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=w18bAAAAIBAJ&sjid=0E0EAAAAIBAJ&pg=6074%2C2161158 |access-date=8 Marso 2023}}</ref> |18 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Martine Philipps<ref name=":1">{{Cite web |date=12 Hunyo 2020 |orig-date=14 Disyembre 2018 |title=Miss France: la jolie vie loin des paillettes de Martine Philipps |url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bourgogne-franche-comte/doubs/pays-de-montbeliard/miss-france-jolie-vie-loin-paillettes-martine-philipps-1583571.html |access-date=10 Marso 2023 |website=France 3 Bourgogne-Franche-Comté |language=fr-FR}}</ref> |23 |Audincourt |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Soraya Morey<ref>{{Cite news |date=23 Hulyo 1982 |title=Beauties dress rehearsal |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19820723-1.2.17.2 |access-date=18 Enero 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |San Pedro de Macorís |- |{{flagicon|FRA}} [[Réunion]] |Marie Micheline Ginon |22 |Sainte-Clotilde |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Judicia Nonis<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1987 |title=Free at last |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19870524-1.2.80.19.3 |access-date=8 Marso 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Singapura |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Sint Maarten]] |Liana Brown<ref>{{Cite news |last=Huygens |first=Stan |date=27 Agosto 1982 |title=Miss St. Maarten |language=nl |pages=4 |work=De Telegraaf |url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=%22Miss+Universe%22&coll=ddd&page=2&facets%5Bperiode%5D%5B%5D=2%7C20e_eeuw%7C1980-1989%7C1982%7C&identifier=ddd:011205403:mpeg21:a0254&resultsidentifier=ddd:011205403:mpeg21:a0254&rowid=5 |access-date=28 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |South Reward |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Ann Monica Tradigo |24 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Vanessa de Vries<ref>{{Cite news |date=21 Hunyo 1982 |title=Miss Suriname op bezoek |language=nl |pages=2 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640368:mpeg21:p002 |access-date=29 Marso 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Anna-Kari Bergström |19 |Piteå |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jeannette Linkenheill<ref>{{Cite web |title=Endet die Ära Miss Schweiz mit Jastina Doreen Riederer? |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/miss-schweiz-galerie-seit-1977-gewinnerinnen |access-date=10 Marso 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Nipaporn Tarapanich |20 |[[Bangkok]] |- |{{Flagicon image|Flag of South Africa (1928-1982).svg}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Odette Scrooby<ref>{{Cite web |last=Chen |first=Karen |date=24 Mayo 2013 |title=Former Miss SA robbed at her home |url=https://www.iol.co.za/news/former-miss-sa-robbed-at-her-home-1521206 |access-date=28 Disyembre 2022 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |19 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Park Sun-hee<ref>{{Cite web |date=15 Mayo 1982 |title=Miss Park Sun-hi, 19, was crowned Miss Korea 1982... |url=https://www.upi.com/Archives/1982/05/15/Miss-Park-Sun-hi-19-was-crowned-Miss-Korea-1982/2071390283200/ |access-date=18 Enero 2023 |website=United Press International |language=en}}</ref> |19 |Daegu |- |{{Flagicon image|Flag of Transkei.svg}} Transkei |Noxolisi Mji<ref>{{Cite web |last=Ledwaba |first=Lucas |date=3 Abril 2022 |title=Black and Beautiful: The era of segregated pageants |url=https://www.news24.com/citypress/special-report/citypress40/black-and-beautiful-the-era-of-segregated-pagents-20220403 |access-date=1 Pebrero 2023 |website=City Press |language=en-US |via=News24}}</ref> |17 |Mthatha |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Suzanne Traboulay |20 |San Fernando |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Jenny Purto<ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2006 |title=Ex Miss Chile Jenny Purto falleció en Estados Unidos |url=https://www.emol.com/noticias/nacional/2006/06/20/222599/ex-miss-chile-jenny-purto-fallecio-en-estados-unidos.html |access-date=22 Marso 2023 |website=EMOL |language=es}}</ref> |19 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Canan Kakmaci |21 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Silvia Beatriz Vila |18 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} [[Kategorya:1982]] [[Kategorya:Miss Universe]] [[Kategorya:Peru]] sgos8a8jbm8hw9i2qk3u8cfm1fdjso1 Miss Universe 1989 0 321678 2205476 2167297 2026-04-30T12:56:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205476 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Angela Visser (1989).jpg|caption=Angela Visser, Miss Universe 1989|winner='''[[Angela Visser]]'''|date=Mayo 23, 1989|presenters={{Hlist|John Forsythe|Emma Samms|Karen Dianne Baldwin}}|venue=Fiesta Americana Condesa Hotel, [[Cancún]], [[Mehiko]]|entrants=76|placements=10|broadcaster={{Hlist|[[CBS]]|[[Televisa]]}}|congeniality=Sharon Simons <br /> {{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]]|best national costume=Flávia Cavalcanti<br>{{flagicon|Brazil|1968}} [[Brasil]]|photogenic=Karen Wenden <br /> {{flagicon|AUS}} [[Australya]]|debuts=[[San Vicente at ang Granadinas]]|withdraws=[[Libano]]|returns={{Hlist|[[Aruba]]|[[Belis]]|[[Curaçao]]|[[Gresya]]|[[Hayti]]|[[Indiya]]|[[Kapuluang Kayman]]|[[Mawrisyo]]|[[Polonya]]|[[Suriname]]}}|before=[[Miss Universe 1988|1988]]|next=[[Miss Universe 1990|1990]]|represented='''{{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]]'''}} Ang '''Miss Universe 1989''' ay ang ika-38 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Fiesta Americana Condesa Hotel, [[Cancún]], [[Mehiko]] noong 23 Mayo 1989.<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Dutchwoman hopes fame will endure |language=en |pages=8 |work=Spokane Chronicle |url=https://books.google.com.ph/books?id=m1hYAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Andrea+Stelzer%22+%221989%22&article_id=5791,3839972&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjVv_jUxsD_AhU8a2wGHTj9CfAQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=%22Andrea%20Stelzer%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 Mayo 1989 |title=Miss Universe pageant gives festive flavor of Mexico |language=en |pages=12 |work=The Durant Daily Democrat |url=https://books.google.com.ph/books?id=sfRDAAAAIBAJ&pg=PA12&dq=%22Miss+Universe%22+%221989%22&article_id=4538,1575853&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwicp6-znMT_AhUsWGwGHYouBic4WhDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221989%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Porntip Nakhirunkanok ng [[Thailand|Taylandiya]] si Angela Visser ng [[Netherlands|Olanda]] bilang Miss Universe 1989.<ref>{{Cite web |last=Wright |first=John |date=24 Mayo 1989 |title=Miss Holland Crowned As Miss Universe |url=https://apnews.com/article/4caa7e0879a448e209f29316344e3da1 |access-date=30 Disyembre 2022 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=23 Mayo 1989 |title=Miss Holland wins Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/Archives/1989/05/23/Miss-Holland-wins-Miss-Universe-Pageant/5448611899200/ |access-date=16 Abril 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Olanda sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=25 Mayo 1989 |title=La mas bella |language=es |trans-title=The most beautiful |pages=48 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=Wk4hAAAAIBAJ&pg=PA48&dq=%22Andrea+Stelzer%22+%221989%22&article_id=4081,3997593&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjVv_jUxsD_AhU8a2wGHTj9CfAQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22Andrea%20Stelzer%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Mayo 1989 |title=Model will encourage women to reach goals |language=en |pages=A3 |work=The Deseret News |url=https://books.google.com.ph/books?id=3N4oAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=%22Miss+Universe%22+%221989%22&article_id=2238,3520856&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjln6qknsT_AhWOcmwGHcoGCSg4ZBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221989%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Louise Drevenstam ng Suwesya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Gretchen Polhemus ng [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Miss Holland wins pageant |language=en |pages=7 |work=Rome News-Tribune |url=https://books.google.com.ph/books?id=OmowAAAAIBAJ&pg=PA7&dq=%22Andrea+Stelzer%22+%221989%22&article_id=4968,6491783&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT8oX_yMD_AhWdcmwGHc2CCk04ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%22Andrea%20Stelzer%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Holanda, nueva Miss Universo |language=es |trans-title=Holland, new Miss Universe |pages=7B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=Y6MqAAAAIBAJ&sjid=Q1gEAAAAIBAJ&pg=6527%2C3151160 |access-date=2 Hunyo 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Hunyo 1989 |title=Angela Visser Miss Universe |language=nl |pages=8 |work=Dutch Australian Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/223135372?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Trove}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-anim na bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni John Forsythe ang kompetisyon, samantalang sina Emma Samms at [[Miss Universe 1982]] Karen Baldwin ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=23 Mayo 1989 |title=Tonight's TV highlights |language=en |pages=23 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=LPkhAAAAIBAJ&pg=PA169&dq=%22Miss+Universe%22+%22John+Forsythe%22&article_id=5013,4183733&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwimysuCycH_AhX9amwGHRhzAvIQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22John%20Forsythe%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Mayo 1989 |title=Comedy show offers a few yuks |language=en |pages=F11 |work=The Spokesman-Review |url=https://books.google.com.ph/books?id=0mRWAAAAIBAJ&pg=PA20&dq=%22Miss+Universe%22+%22John+Forsythe%22&article_id=1025,1283156&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwibrP-4ysH_AhVGXWwGHd4iDD84FBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22John%20Forsythe%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Miss Holland wins Miss Universe title |language=en |pages=11 |work=The Bryan Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=TnpPAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=%22Miss+Universe%22+%22John+Forsythe%22&article_id=6019,5522482&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwibrP-4ysH_AhVGXWwGHd4iDD84FBDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22John%20Forsythe%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 6 Enero 1989, Inanunsyo ng pangulo ng Miss Mexico pageant na si Carlos Guerrero na ang kompetisyon ay gaganapin sa Fiesta Americana Condesa Hotel sa Cancún sa 23 Mayo 1989.<ref>{{Cite news |date=6 Enero 1989 |title=Este año 'Miss Universo' se celebrará en Cancún |language=es |trans-title=This year, 'Miss Universe' will be held in Cancun |pages=47 |work=La Nación |url=https://books.google.com.ph/books?id=3PU0AAAAIBAJ&pg=PA47&dq=%22miss+universe%22+%221989%22+%22cancun%22&article_id=6823,1526748&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjWioOgk7X_AhVocmwGHavgBzoQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%221989%22%20%22cancun%22&f=false |access-date=9 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Enero 1989 |title=Miss Universo 1989, negocio redondo |language=es |trans-title=Miss Universe 1989, round business |pages=14 |work=La Opinión |url=https://books.google.com.ph/books?id=aUpcAAAAIBAJ&pg=PA14&dq=%22miss+universe%22+%221989%22+%22cancun%22&article_id=4337,3151967&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjWioOgk7X_AhVocmwGHavgBzoQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%221989%22%20%22cancun%22&f=false |access-date=9 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ito ang panglawang beses na ginanap sa Mehiko ang kompetisyon. Noong 16 Enero, nilagdaan ng noo'y Gobernador ng Quintana Roo na si Miguel Borge Martín ang kontrata kasama ang Miss Universe Inc. upang idaos ang Miss Universe pageant sa Cancún.<ref>{{Cite news |date=16 Enero 1989 |title=Miss Universe-keuze in Cancun |language=nl |trans-title=Miss Universe choice in Cancun |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642533:mpeg21:p005 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-anim na mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang second runner-up ng Miss Hong Kong 1989 na si Cynthia Yuk upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos na umurong sa kompetisyon ang orihinal na nagwagi na si Michelle Reis dahil sa dahilang pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=27 Disyembre 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Hunyo 1989 |title=Massacre in Beijing moves Hongkong beauty to tears |language=en |pages=21 |work=New Paper |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newpaper19890622-1.2.26.5989&QT=%22missuniverse%22&oref=article |access-date=15 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> Iniluklok ang third runner-up ng Miss France 1989 na si Pascale Meotti upang kumatawan sa kanyang bansa dahil hindi umabot sa ''age requirement'' si Miss France 1989 Peggy Zlotkowski.<ref>{{Cite news |date=29 Abril 1989 |title=Teen disqualified from beauty contest |language=en |pages=9 |work=The Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=3fRYAAAAIBAJ&pg=PA9&dq=%22Peggy+Zlotkowski%22&article_id=5009,6980172&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi1p8-s0bz_AhVAZmwGHQVYAjEQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Peggy%20Zlotkowski%22&f=false |access-date=12 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 Abril 1989 |title=Too young |language=en |pages=9A |work=The Times-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=vkYaAAAAIBAJ&pg=PA85&dq=%22Peggy+Zlotkowski%22&article_id=4326,7730538&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi1p8-s0bz_AhVAZmwGHQVYAjEQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Peggy%20Zlotkowski%22&f=false |access-date=12 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bellecour |first=Mathilde |date=15 Abril 2023 |title=«Une chute célèbre» : que devient Peggy Zlotkowski (Miss France 1989), qui s'était évanouie à l'annonce de sa victoire? |trans-title="A famous fall": what becomes of Peggy Zlotkowski (Miss France 1989), who had fainted at the announcement of her victory? |url=https://www.voici.fr/news-people/une-chute-celebre-que-devient-peggy-zlotkowski-miss-france-1989-qui-setait-evanouie-a-lannonce-de-sa-victoire-745170 |access-date=15 Hunyo 2023 |website=Voici |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang San Vicente at ang Granadinas bilang isang malayang bansa, at bumalik ang mga bansang Mawrisyo na huling sumali noong [[Miss Universe 1979|1979]], Suriname na huling sumali noong [[Miss Universe 1982|1982]], Hayti at Kapuluang Kayman na huling sumali noong [[Miss Universe 1985|1985]], Aruba at Polonya na huling sumali noong [[Miss Universe 1986|1986]], at Belis, Curaçao, Gresya, at Indiya na huling sumali noong [[Miss Universe 1987|1987]]. Hindi sumali ang bansang Libano sa edisyong ito mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1989 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1989 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 1989''' | * '''{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]''' – '''[[Angela Visser]]'''<ref name=":3">{{Cite news |last=Wright |first=John |date=24 Mayo 1989 |title=Miss Holland is new Miss Universe |language=en |pages=12 |work=Daily Union |url=https://books.google.com.ph/books?id=capEAAAAIBAJ&pg=PA7&dq=%22Andrea+Stelzer%22+%221989%22&article_id=2237,4442854&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjVv_jUxsD_AhU8a2wGHTj9CfAQ6AF6BAgLEAI#v=onepage&q=%22Andrea%20Stelzer%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Louise Drevenstam<ref name=":3" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Gretchen Polhemus<ref name=":3" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Joanna Gapińska<ref name=":3" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Adriana Abascal<ref name=":3" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Eva Lisa Ljung<ref name=":3" /> * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] – Andrea Stelzer<ref name=":3" /> * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sandra Foster<ref name=":3" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Åsa Lövdahl<ref name=":3" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Macarena Mina<ref name=":3" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]''' |'''9.583 (1)''' |'''9.725 (1)''' |'''9.824 (1)''' |'''9.710 (1)<ref name=":0" />''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |9.261 (2) |9.233 (2) |9.376 (2) |9.290 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |8.511 (5) |8.894 (4) |8.927 (8) |8.777 (5) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |8.472 (6) |9.105 (3) |9.027 (4) |8.868 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |8.650 (3) |8.883 (5) |9.026 (5) |8.853 (4) |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |8.461 (7) |8.737 (7) |9.010 (6) |8.736 (6) |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |8.204 (8) |8.727 (8) |9.096 (3) |8.675 (7) |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |8.533 (4) |8.661 (9) |8.755 (9) |8.649 (8) |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |8.111 (9) |8.788 (6) |8.933 (7) |8.610 (9) |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |8.033 (10) |8.505 (10) |8.755 (9) |8.431 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Karen Wenden<ref name=":2">{{Cite news |date=23 Mayo 1989 |title=Miss Holanda, la nueva reina |language=es |trans-title=Miss Holland, the new queen |pages=2A |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=WU4hAAAAIBAJ&pg=PA71&dq=%22miss+universe%22+%221989%22&article_id=6726,2852948&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjSuf6xrMD_AhXRamwGHYs2Ce04KBDoAXoECAIQAg#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] – Sharon Simons<ref name=":2" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]– Flávia Cavalcanti<ref name=":4">{{Cite news |date=15 Mayo 1989 |title=Brasil obtiene premio a 'mejor traje típico' |language=es |trans-title=Brazil wins the 'best national costume' award |pages=10 |work=La Opinión |url=https://books.google.com.ph/books?id=hphEAAAAIBAJ&pg=PA10&dq=Yonlada+Ronghanam&article_id=1143,3710507&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwikvLHfx8H_AhXUbGwGHYXcD9wQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=Yonlada%20Ronghanam&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2021 |title=Which Country Has Won the Most National Costume Titles at Miss Universe? |url=https://www.esquiremag.ph/culture/lifestyle/miss-universe-country-most-national-costume-titles-a00203-20210514 |access-date=14 Enero 2023 |website=Esquire |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Helka Cuevas<ref name=":4" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Yonlada Ronghanam<ref name=":4" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1984|1984]], sampung ''semifinalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''.<ref>{{Cite news |date=25 Mayo 1989 |title=New Miss Universe |language=EN |pages=9D |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=gjZSAAAAIBAJ&pg=PA22&dq=%22Miss+Universe%22+%221989%22&article_id=7316,5455842&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjln6qknsT_AhWOcmwGHcoGCSg4ZBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%221989%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semifinalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''question and answer round.'' === Komite sa pagpili === * Brenda Dykgraaf – Amerikanang ''fitness expert'' <ref name=":5">{{Cite news |date=23 Mayo 1989 |title=En Cancun, la mas opcionada es Miss USA |language=es |trans-title=In Cancun, the most optioned is Miss USA |pages=1C |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=YqMqAAAAIBAJ&pg=PA9&dq=%22Mar%C3%ADa+Teresa+Egurrola%22&article_id=2969,2925588&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwib8vvElcT_AhVjbmwGHUiCC-I4HhDoAXoECAMQAg#v=onepage&q=%22Mar%C3%ADa%20Teresa%20Egurrola%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> * Phil Richards – ''Make-up artist<ref name=":2" />'' * Jacqueline Briskin – Amerikanang manunulat ng ''historical fiction<ref name=":0" />'' * José Eber – ''Pranses'' na ''hairstylist<ref name=":5" />'' * Rosalynn Sumners – Amerikanang atletang Olimpiko sa ''figure skating<ref name=":5" />'' * Michael Warren – Amerikanong aktor<ref name=":2" /> * Josie Natori – Pilipinang taga-disenyo at CEO at tagapagtatag ng ''The Natori Company<ref name=":0" />'' * Giuseppe Della Schiava – Editor sa Harper's Bazaar Italia<ref name=":0" /> * Jane Feinberg – ''Casting director<ref name=":5" />'' * Sy Weintraub – Dating pangulo ng Columbia Pictures<ref name=":5" /> * Emmanuel – Mehikanong mangaawit<ref name=":0" /> == Mga kandidata == Pitumpu't-anim na kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Luisa Norbis<ref>{{Cite web |last=Roa |first=Gonzalo |date=5 Mayo 2017 |title=Google y Yahoo! ya pagaron $ 10 millones a ex modelos por relacionarlas con páginas porno |trans-title=Google and Yahoo! already paid $10 million to former models for linking them to porn pages |url=https://www.clarin.com/sociedad/google-yahoo-pagaron-10-millones-ex-modelos-relacionarlas-paginas-porno_0_S1edCEF1W.html |access-date=25 Abril 2023 |website=Clarín |language=es}}</ref> |17 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Carina Felix<ref>{{Cite news |date=26 Abril 1989 |title=Miss Aruba Carina Felix |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642923:mpeg21:p005 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |24 |San Nicolaas |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Karen Wenden<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1989 |title=Quien sera coronada Miss Universo? |language=es |trans-title=Who will be crowned Miss Universe? |pages=2C |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=i5hEAAAAIBAJ&pg=PA10&dq=%22Miss+Universe%22+%22Karen+Wenden%22&article_id=1240,4689876&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwim5L7IzMH_AhWVTmwGHVOfDeUQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Karen%20Wenden%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |17 |Palm Beach |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Tina Berghold<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1989 |title=Keeping cool |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19890510-1.1.11 |access-date=26 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Viena]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Tasha Ramirez<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 1989 |title=Star Studded Panel to Choose the New Miss Bahamas World |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Star_Studded_Panel_to_Choose_the_New_Miss_Bahamas_World_printer.shtml |access-date=13 Hunyo 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Anne de Baetzelier<ref>{{Cite web |last=Liesenborghs |first=Gilles |date=15 Enero 2023 |title=Dit is de nieuwe Miss Universe, en ze komt niet uit België |trans-title=This is the new Miss Universe, and she's not from Belgium |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230115_93028600 |access-date=2 Hunyo 2023 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |24 |Liederkerke |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Andrea McKoy |22 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Cornelia Furbert |18 |St. George's |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Eva Lisa Ljung<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=16 Nobyembre 2022 |title=Miss Venezuela: Ni tan niñas, ni tan venezolanas… |url=https://diariodelosandes.com/miss-venezuela-ni-tan-ninas-ni-tan-venezolanas/ |access-date=19 Disyembre 2022 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Flávia Cavalcanti<ref>{{Cite news |date=28 Pebrero 1990 |title=Politica no camarote do rei |language=pt |trans-title=Politics in the King's box |pages=20 |work=Jornal do Brasil |url=https://books.google.com.ph/books?id=g7QiAAAAIBAJ&pg=PA20&dq=%22Miss+Brasil%22+%221989%22&article_id=3673,2304023&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjS7NmWrLb_AhVIS2wGHY0rDBMQ6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Brasil%22%20%221989%22&f=false |access-date=9 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[São Paulo]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Raquel Cors<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |trans-title=The title gave them joy, work and fame that they still savor |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |18 |Tarija |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Anna Maria Mosteiro<ref>{{Cite news |date=30 Marso 1989 |title=Miss Curaçao 1989 |language=nl |pages=1 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642900:mpeg21:p001 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Louise Mejlhede |21 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sally Attah |21 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Eugenia Molina |23 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Beatriz López |19 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Victoria Lace<ref>{{Cite news |date=29 Marso 1989 |title=Scotland's No. 1 girl! |language=en |pages=3 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record-miss-scotland-1989/107316751/ |access-date=2 Hunyo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Ayrshire |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Eva Pedraza<ref>{{Cite web |last=Tomás |first=Helena |date=5 Hulyo 2022 |title=Eva Pedraza, de su matrimonio con un actor de éxito a su paso por la política |trans-title=Eva Pedraza: from her marriage to a successful actor to her time in politics |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2022-07-05/eva-pedraza-quien-es-modelo-vida-personal-pareja_3455739/ |access-date=9 Hunyo 2023 |website=El Confidencial |language=es}}</ref> |18 |Córdoba |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Gretchen Polhemus<ref>{{Cite news |date=1 Marso 1989 |title=Miss USA is Texas' fifth victory in a row |language=en |pages=1, 11 |work=The Durant Daily Democrat |url=https://news.google.com/newspapers?id=6vtDAAAAIBAJ&sjid=KbAMAAAAIBAJ&pg=5962%2C3374 |access-date=31 Enero 2023}}</ref> |24 |Fort Worth |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Andrea Jones |23 |Clwyd |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Kristiana Latani |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Janice Santos |17 |Yigo |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Helka Cuevas<ref name=":1">{{Cite web |date=25 Enero 2017 |title=Concursantes de Miss Guatemala que han dejado huella en Miss Universo |trans-title=Miss Guatemala contestants who have left their mark on Miss Universe |url=https://www.prensalibre.com/vida/miss-universo-2017/concursantes-de-miss-guatemala-que-han-dejado-huella-en-miss-universo/ |access-date=2 Hunyo 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |19 |Chiquimula |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Sandra Foster<ref>{{Cite web |last=Johnson |first=Richard |date=29 Abril 2022 |title=A world of beauty |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/a-world-of-beauty/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Eri Tashiro<ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 1989 |title=Beauty Zoom |language=en |pages=14 |work=The New Paper |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newpaper19891019-1.1.14 |access-date=15 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Hokkaidō|Sapporo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |Glaphyra Jean-Louis<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=10 Pebrero 2017 |title=Daniel sad over break-up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/02/10/1670567/daniel-sad-over-break-up |access-date=24 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Port-au-Prince]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Tatiana Desoisa<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1989 |title=Contestants gather for pageant |language=en |pages=12 |work=The Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=1ihKAAAAIBAJ&pg=PA14&dq=%22Tatiana+Desoisa%22&article_id=2203,4246481&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjEgrDA07z_AhXYRmwGHfdFDhoQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22Tatiana%20Desoisa%22&f=false |access-date=12 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |23 |Hibraltar |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Soreen Villanueva |20 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Frances Siryl Milla<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |23 |La Ceiba |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Cynthia Yuk<ref>{{Cite web |last=Mok |first=Laramie |date=1 Setyembre 2017 |title=Then and now: six past Miss Hong Kong contestants who captured our hearts |url=https://www.scmp.com/magazines/style/people-events/article/2109360/rare-pics-past-miss-hong-kong-contestants-reveal-fan |access-date=14 Hunyo 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |19 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Dolly Minhas<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |24 |[[Chandigarh]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Raquel Jory<ref>{{Cite web |title=Our Century 1976-2000 |url=https://static.expressandstar.com/millennium/1900/1976-2000/1989.html |access-date=15 Hunyo 2023 |website=Express & Star |language=en}}</ref> |20 |Reading |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Collette Jackson<ref>{{Cite news |last=Boylan |first=Anne |date=23 Agosto 1997 |title=So where are you now, Miss Ireland? |language=en |work=The Mirror |url=https://www.thefreelibrary.com/SO+WHERE+ARE+YOU+NOW%2cMISS+IRELAND%3f-a061061390 |access-date=15 Hunyo 2023}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Nicole Halperin<ref>{{Cite news |date=27 Pebrero 1989 |title=Miss en Israel |language=es |trans-title=Miss in Israel |pages=4 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=7_U0AAAAIBAJ&pg=PA51&dq=%22Nicole+Halperin%22&article_id=1101,2018452&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjU4qyS1bz_AhVHaGwGHQGHAiMQ6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22Nicole%20Halperin%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Berseba]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Christiana Bertasi |21 |[[Verona]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Juliette Powell<ref>{{Cite news |date=2 Nobyembre 1988 |title=18-year-old wins Miss Canada title |language=en |pages=A6 |work=Spokane Chronicle |url=https://books.google.com.ph/books?id=lN1WAAAAIBAJ&pg=PA4&dq=Juliette+Powell+miss+canada&article_id=2417,171537&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiO6sDbosL_AhXDT2wGHY3gCCgQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=Juliette%20Powell%20miss%20canada&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |18 |Saint-Laurent |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya]] |Andrea Stelzer<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Rotterdam beautician picked Miss Universe |language=en |pages=5 |work=The Albany Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=vT1DAAAAIBAJ&pg=PA5&dq=%22Andrea+Stelzer%22+%221989%22&article_id=3832,3876653&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT8oX_yMD_AhWdcmwGHc2CCk04ChDoAXoECAgQAg#v=onepage&q=%22Andrea%20Stelzer%22%20%221989%22&f=false |access-date=13 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[Munich]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Viola Joseph<ref>{{Cite book|title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We|first=Kareem-Nelson|last=Hull|url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false|date=2018|location=Bloomington, Indiana|publisher=AuthorHouse}}</ref> |23 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Nathalie Lynch |19 |Saint Thomas |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Carol Ann Balls<ref>{{Cite web |last= |date=14 Marso 2007 |title=Where is Miss Cayman pageant? |url=https://www.caymancompass.com/2007/03/14/where-is-miss-cayman-pageant/ |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |21 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Sharon Simons<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 1989 |title=Las participantes al concurso de Miss Universo |language=es |trans-title=Participants in the Miss Universe contest |pages=7B |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=ebIeAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Sharon%20Simons%22%20%221989%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Sharon%20Simons%22%20%221989%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |17 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |María Teresa Egurrola<ref>{{Cite news |last=Guerrero |first=Maria Cristina |date=12 Nobyembre 1988 |title=Guajira obtuvo su segunda corona |language=es |trans-title=Guajira got its second crown |pages=1B |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=9a0cAAAAIBAJ&pg=PA99&dq=%22Mar%C3%ADa+Teresa+Egurrola%22&article_id=6713,5655537&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj0pK-zlMT_AhWIR2wGHQsJAjkQ6AF6BAgFEAI#v=onepage&q=%22Mar%C3%ADa%20Teresa%20Egurrola%22&f=false |access-date=15 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |18 |San Juan del Cesar |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Luana Freer<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 1999 |title=Belleza reincidente |trans-title=Repeat offender beauty |url=https://www.nacion.com/archivo/belleza-reincidente/NQTSHZFUBVHMPPNIUS5F5A2GCM/story/ |access-date=14 Hunyo 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Chris Scott<ref>{{Cite web |last=Parachini |first=Alexandra |date=27 Pebrero 2017 |title=Chris Scott : «Le Luxembourg est un modèle de société d’intégration» {{!}} Le Quotidien |url=https://lequotidien.lu/a-la-une/chris-scott-le-luxembourg-est-un-modele-de-societe-dintegration/ |access-date=12 Disyembre 2024 |website=Le Quotidien |language=fr-FR}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|GRL}} [[Greenland|Lupanglunti]] |Naja-Rie Sorensen<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 1989 |title=Miss Groenlandia i Mexico |language=is |trans-title=Miss Greenland in Mexico |pages=7 |work=Atuagagdliutit |url=https://timarit.is/page/3823153?iabr=on |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |[[Nuuk]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Guðbjörg Gissurardóttir<ref>{{Cite news |date=22 Abril 1989 |title=Islensk stúlka í 6.-10. sæti |language=is |trans-title=Icelandic girl in 6.-10. seat |pages=2 |work=Dagblaðið Vísir |url=https://timarit.is/page/2557545?iabr=on |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Carmen Cheah<ref>{{Cite news |date=21 Marso 1989 |title=Carmen's crowning smile |language=en |pages=14 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19890321-1.1.14 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Penang |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Sylvana Pandolfino |21 |Città Victoria |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Jacky Randabel |19 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Adriana Abascal<ref>{{Cite web |last=Arjona |first=Ana |date=10 Marso 2023 |title=Adriana Abascal: “Adoro estar ocupada. La ociosidad sería muy peligrosa para mí” |trans-title=Adriana Abascal: “I love being busy. Idleness would be very dangerous for me." |url=https://www.revistavanityfair.es/articulos/adriana-abascal-adoro-estar-ocupada-la-ociosidad-seria-muy-peligrosa-para-mi |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Vanity Fair |language=es-ES}}</ref> |18 |Veracruz |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Bianca Onoh<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Kuan Chiang |date=11 Pebrero 1989 |title=Grooming Miss Nigeria here |language=en |pages=21 |work=The New Paper |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/newpaper19890211-1.1.21 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Lene Ornhoft |22 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Shelley Soffe<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Helen |date=25 Enero 2014 |title=Homegrown heroines |url=https://www.stuff.co.nz/taranaki-daily-news/features/9649515/Homegrown-heroines |access-date=25 Abril 2023 |website=Stuff |language=en}}</ref> |22 |Wellington |- |'''{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]''' |'''[[Angela Visser]]'''<ref>{{Cite news |date=22 Agosto 1988 |title=Angela Visser uit Nieuwerkerk Miss Holland '88 |language=nl |trans-title=Angela Visser from Nieuwerkerk Miss Holland '88 |pages=3 |work=Het vrije volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010962873:mpeg21:p003 |access-date=3 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |22 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Ana Victoria Schaerer<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Mariana Sovero<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Sarah Jane Paez]]<ref>{{Cite news |date=16 Abril 1989 |title=Sarah Jane Paez |language=en |pages=26 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=JqclAAAAIBAJ&pg=PA26&dq=%22Sarah+Jane+Paez%22&article_id=7114,2893696&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiX3_2kncL_AhUjcmwGHZ8sCxgQ6AF6BAgPEAI#v=onepage&q=%22Sarah%20Jane%20Paez%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Åsa Lövdahl<ref>{{Cite web |last=Makkonen |first=Nita |date=26 Nobyembre 2019 |title=Aamulehti: Vuoden 1989 Miss Suomen poikkeuksellinen elämä – tekee nyt töitä rahoitusalan johdossa: teki jo missivuotenaan ovelan tempun |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000006321063.html |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Gapińska<ref>{{Cite web |last=Staszyńska |first=Magdalena |date=6 Abril 2022 |title=Była Miss Polonia dziś jest milionerką. Gapińska ma jednak poważne problemy z synami |trans-title=Former Miss Polonia is a millionaire today. However, Joanna Gapińska has serious problems with her sons. They messed with the law |url=https://www.plotek.pl/plotek/7,154063,28306440,joanna-gapinska.html |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Plotek.pl |language=pl}}</ref> |21 |Szczecin |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Catalina Villar |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Anna Francisco Sobrinho |19 |Setúbal |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Pascale Meotti |20 |Franche-Comté |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Anny Canaán<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |21 |La Vega |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |Chen Yen Ping |20 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|VCT}} [[San Vicente at ang Granadinas]] |Camille Samuels |20 |[[Kingstown]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Pauline Chong<ref>{{Cite news |date=4 Marso 1989 |title=Leggy student is Miss Singapore |language=en |pages=48 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19890304-1.2.78 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Veronica Ruston |21 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Consuela Cruden<ref>{{Cite news |date=22 Mayo 1989 |title=Mensen |language=nl |trans-title=People |pages=10 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642658:mpeg21:p010 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=Delpher}}</ref> |17 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Louise Drevenstam<ref>{{Cite news |last=Bekker |first=Jeanne |date=11 Setyembre 2014 |title=From the Archives: Jeanne Beker interviews late legendary shoe designer Vince Camuto, co-founder of Nine West |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/life/fashion-and-beauty/fashion/nine-west-co-founder-vince-camuto-on-giving-women-what-they-want-including-his-eponymous-line/article20503142/ |access-date=14 Hunyo 2023}}</ref> |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Karina Berger<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2020 |title=So wohnt Karina Berger |trans-title=This is how Karina Berger lives |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/so-wohnt-karina-berger |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Yonlada Ronghanam<ref>{{Cite book|title=Thailand Business|url=https://www.google.com.ph/books/edition/Thailand_Business/yKOZAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=yonlada+ronghanam&dq=yonlada+ronghanam&printsec=frontcover&bshm=nce/1|page=17|language=en|publisher=Business Publications (Thailand) Company|year=1989|access-date=15 Hunyo 2023|volume=12}}</ref> |19 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Sung-ryung<ref>{{Cite news |date=30 Abril 1989 |title=Hot number by Miss Universe hopefuls |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19890430-1.1.4 |access-date=2 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Guenevere Keishall |21 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Macarena Mina<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1989 |title=Netherlands entry wins beauty title |language=en |pages=12 |work=The Rochester Sentinel |url=https://books.google.com.ph/books?id=xCtjAAAAIBAJ&pg=PA12&dq=macarena+mina+miss+chile&article_id=1255,1131298&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjsk5Wso8L_AhV5XGwGHS93BqoQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=macarena%20mina%20miss%20chile&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Jasmine Baradan<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2018 |title=Çağla Şıkel'den Miss Turkey itirafı! |trans-title=Confession of Miss Turkey by Çağla Şıkel! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-cagla-sikelden-miss-turkey-itirafi-40181110/2 |access-date=15 Abril 2023 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> |17 |[[İzmir]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Carolina Pies |24 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1989]] [[Kategorya:Mehiko]] d7rmk87sd9w0hj9j76h93odpuwbmq2w Miss Universe 2023 0 321735 2205491 2194139 2026-04-30T13:44:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205491 wikitext text/x-wiki {{short description|ika-72 edisyon ng Miss Universe}} {{for|ika-71 edisyon ng kompetisyon na ginanap noong Enero 2023|Miss Universe 2022}} {{Infobox beauty pageant | name = Miss Universe 2023 | image = Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (88).jpg | caption = Sheynnis Palacios | hosts = {{Hlist|Maria Menounos|Jeannie Mai|Olivia Culpo|[[Catriona Gray]]|Zuri Hall}} | entertainment = [[John Legend]] | venue = Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, [[El Salvador]] | broadcaster = <small>'''Internasyonal''':</small><br />{{Hlist|The Roku Channel|[[Telemundo]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br />Canal 2 | placements = 20 | debuts = Pakistan | withdrawals = {{Hlist|Armenya|Belis|Butan|Gana|Hayti|Seykelas|Turkiya|Urugway}} | returns = {{Hlist|Dinamarka|Ehipto|Guyana|Irlanda|Letonya|Mongolya|Noruwega|Simbabwe|Unggarya}} | winner = '''[[Sheynnis Palacios]]''' | represented = {{flagicon|Nicaragua}} Nikaragwa | congeniality = Athenea Pérez<br/>{{flagu|Espanya}} | best national costume = [[Michelle Dee]]<br/>{{flagu|Pilipinas}} | previous pageant = [[Miss Universe 2022|2022]] | next pageant = [[Miss Universe 2024|2024]] | date = 18 Nobyembre 2023 | entrants = 84 }} Ang '''Miss Universe 2023''' ay ang ika-72 edisyon ng Miss Universe pageant, na ginanap sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, [[El Salvador]] noong 18 Nobyembre 2023.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=29 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 set for November in El Salvador |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-2023-coronation-night-november-el-salvador/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801134446/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-2023-coronation-night-november-el-salvador/ |archive-date=1 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Loreto |first=Maria |date=27 Hulyo 2023 |title=Miss Universe unveils teaser for upcoming competition |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20230727348519/miss-universe-teaser-competition/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818223007/https://www.hola.com/us/celebrities/20230727348519/miss-universe-teaser-competition/ |archive-date=18 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2023 |website=¡Hola! |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[R'Bonney Gabriel]] ng Estados Unidos si [[Sheynnis Palacios]] ng Nikaragwa bilang Miss Universe 2023. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Nikaragwa sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=19 Nobyembre 2023 |title=Sheynnis Palacios of Nicaragua wins Miss Universe 2023, first for her country |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2310676/sheynnis-palacios-nicaragua-wins-miss-universe-2023-first-her-country |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231123102335/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2310676/sheynnis-palacios-nicaragua-wins-miss-universe-2023-first-her-country |archive-date=23 Nobyembre 2023 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Anntonia Porsild ng Taylandiya, at nagtapos bilang second runner-up si Moraya Wilson ng Australya.<ref name=":0">{{Cite web |last=Rees |first=Alex |date=19 Nobyembre 2023 |title=Miss Nicaragua wins 2023 Miss Universe pageant |url=https://www.cnn.com/style/miss-universe-2023-nicaragua-sheynnis-palacios/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115230505/https://www.cnn.com/style/miss-universe-2023-nicaragua-sheynnis-palacios/index.html |archive-date=15 Enero 2024 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Maria Menounos, [[Miss Universe 2012]] Olivia Culpo, at Jeannie Mai ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss Universe 2018]] [[Catriona Gray]] at si Zuri Hall ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref>{{Cite web |last=White |first=Peter |date=7 Nobyembre 2023 |title=Miss Universe Adds Maria Menounos As Host Alongside Returning Duo Olivia Culpo & Jeannie Mai |url=https://deadline.com/2023/11/maria-menounos-host-miss-universe-1235594520/ |access-date=8 Nobyembre 2023 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> Nagtanghal si John Legend sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2023 |title=John Legend to perform at Miss Universe 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/886215/john-legend-to-perform-at-miss-universe-2023/story/ |access-date=25 Oktubre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 Oktubre 2023 |title=John Legend to serenade Miss Universe 2023 candidates in El Salvador |url=https://mb.com.ph/2023/10/25/john-legend-to-serenade-miss-universe-2023-candidates-in-el-salvador |access-date=25 Oktubre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Gimnasio_José_Adolfo_Pineda.JPG|thumb|250x250px|Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, ang lokasyon ng Miss Universe 2023]] === Lokasyon at petsa === Noong 15 Enero 2023, sa kasagsagan ng [[Miss Universe 2022]] ''pageant'', inanunsyo ng pangulo ng El Salvador na si Nayib Bukele na ang ika-72 edisyon ng kompetisyon ay gaganapin sa El Salvador sa dulo ng 2023. Ito ang pangalawang beses na gaganapin sa El Salvador ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=15 Enero 2023 |title=El Salvador to host 72nd Miss Universe at the end of 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/15/2237805/el-salvador-host-72nd-miss-universe-end-2023 |access-date=21 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Enero 2023 |title=Miss Universe 2023 pageant to be held in El Salvador |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/15/23/el-salvador-to-host-miss-universe-2023-pageant |access-date=6 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 27 Hulyo, inanusyo ng Miss Universe Organization sa kanilang mga ''social media platform'' na ang kompetisyon ay magaganap sa 18 Nobyembre 2023.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=28 Hulyo 2023 |title=Miss Universe coronation night to air on November 18 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/104024/miss-universe-coronation-night-to-air-on-november-18/story |access-date=2 Agosto 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 to be crowned in November this year |url=https://arab.news/nrvbv |access-date=2 Agosto 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> Noong Oktubre ay opisyal nang inanunsyo ng organisasyon na magaganap ang kompetisyon sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda sa San Salvador, El Salvador.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Nobyembre 2023 |title=Here’s when the Miss Universe 2023 prelims, national costume show are happening |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |access-date=7 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Upang isulong ang kompetisyon, nag-alok ng "''Hello Universe''" travel package ang organisasyon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=24 Agosto 2023 |title=LOOK: Miss Universe offers tour packages in El Salvador |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-offers-tour-packages-el-salvador-november-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119002548/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-offers-tour-packages-el-salvador-november-2023/ |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |title=Miss Universe 'Hello Universe' Tour: What to expect |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2023/11/14/2311409/miss-universe-hello-universe-tour-what-expect |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119084735/https://qa.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2023/11/14/2311409/miss-universe-hello-universe-tour-what-expect |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Sinalubong ng kritisismo ang pagpili sa El Salvador bilang bansang mangunguna sa Miss Universe dahil sa patuloy na estado ng kagipitan ng bansa sa gitna ng ''Salvadoran gang crackdown''.<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2023 |title=Podcast: Miss Universo en dictadura |trans-title=Podcast: Miss Universe en dictatorship |url=https://www.alharaca.sv/descompases/podcast-miss-universo-en-dictadura/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171424/https://www.alharaca.sv/descompases/podcast-miss-universo-en-dictadura/ |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=Alharaca |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nóchez |first=María Luz |date=18 Nobyembre 2023 |title=Miss Universo corona la dictadura anunciada de Bukele |trans-title=Miss Universe crowns Bukele's announced dictatorship |url=https://elpais.com/america/2023-11-18/miss-universo-corona-la-dictadura-anunciada-de-bukele.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171420/https://elpais.com/america/2023-11-18/miss-universo-corona-la-dictadura-anunciada-de-bukele.html |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=El País América |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Luke |date=27 Hulyo 2023 |title=El Salvador clears way for mass trials as crackdown on gangs ramps up |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/27/el-salvador-nayib-bukele-gangs-mass-trials |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://www.theguardian.com/world/2023/jul/27/el-salvador-nayib-bukele-gangs-mass-trials |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Labrador |first1=Gabriel |last2=Martínez |first2=Óscar |date=23 Marso 2023 |title=One Year under a Police State in El Salvador |language=English |publisher=El Faro |url=https://elfaro.net/en/202303/el_salvador/26793/one-year-under-a-police-state-in-el-salvador |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://elfaro.net/en/202303/el_salvador/26793/one-year-under-a-police-state-in-el-salvador |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref> Nagsagawa ng mga protesta sa kabisera ng San Salvador kasunod ng paglalaan ng pampublikong pondo para sa pangunguna ng ''pageant'' sa gitna ng krisis sa ekonomiya.<ref>{{cite web |date=9 Nobyembre 2023 |title=Under State of Exception and Constitutional Crisis, El Salvador Hosts Miss Universe Pageant |url=https://www.cispes.org/article/under-state-exception-and-constitutional-crisis-el-salvador-hosts-miss-universe-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225526/https://cispes.org/article/under-state-exception-and-constitutional-crisis-el-salvador-hosts-miss-universe-pageant |archive-date=17 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=CISPES}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vincent |first1=Elizabeth |date=17 Nobyembre 2023 |title=Inside troubled Miss Universe pageant, which will feature two trans competitors |language=en |publisher=New York Post |url=https://nypost.com/2023/11/17/lifestyle/inside-troubled-miss-universe-pageant-as-owner-goes-bankrupt/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://nypost.com/2023/11/17/lifestyle/inside-troubled-miss-universe-pageant-as-owner-goes-bankrupt/ |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Janetsky |first=Megan |date=8 Nobyembre 2023 |title=El Salvador's Miss Universe pageant drawing attention at crucial moment for president |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/el-salvadors-miss-universe-pageant-drawing-attention-crucial-104998462 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118084822/https://abcnews.go.com/International/wireStory/el-salvadors-miss-universe-pageant-drawing-attention-crucial-104998462 |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=ABC News |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang ''runner-up'' sa kanilang kompetisyong pambansa.<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2023 |title=Concours de beauté: Diane Leyre représentera la France à Miss Univers |trans-title=Diane Leyre will represent France at Miss Universe |url=https://www.lessentiel.lu/fr/story/diane-leyre-representera-la-france-a-miss-univers-639503087194 |access-date=2 Agosto 2023 |website=L'essentiel |language=fr}}</ref> Sa unang pagkakataon sa loob ng animnapu't-anim na taon,<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1957 |title=Miss USA turns out to be a Mrs. |language=en |pages=1 |work=Park City Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=7wgeAAAAIBAJ&sjid=30UEAAAAIBAJ&pg=5120%2C1553698 |access-date=2 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> muling pinahihintulutan ng Miss Universe Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe allows moms, wives to join starting 2023 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/12/2202201/miss-universe-allows-moms-wives-join-starting-2023 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe announces inclusive change to pageant after more than 70 years |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161127/https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=25 Abril 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=11 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Sina Camila Avella ng Kolombya at Michelle Cohn ng Guwatemala ang mga unang ina at kasal na, na lalahok sa kompetisyon magmula noong inalis ang panuntunan na bawal lumahok ang mga babaeng kasal na o may anak sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=8 Agosto 2023 |title=Miss Universe contest welcomes first mother with Guatemala's Michelle Cohn |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/08/08/miss-universe-contest-welcomes-first-mother-with-guatemalas-michelle-cohn/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=3 Setyembre 2023 |title=La historia de sueños de Camila Avella, la nueva Miss Universe Colombia 2023 que está casada y tiene una hija |trans-title=The dream story of Camila Avella, the new Miss Universe Colombia 2023 who is married and has a daughter |url=https://www.semana.com/gente/articulo/la-historia-de-suenos-de-camila-avella-la-favorita-a-ganar-miss-universe-colombia-que-esta-casada-y-tiene-una-hija/202355/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> Sina Rikkie Kollé ng Olanda at Marina Machete ng Portugal ang magkasamang pangalawang mga lantad na transgender na mga kandidata sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Moses |first=Claire |date=11 Hulyo 2023 |title=A Trans Woman Is Crowned Miss Netherlands for the First Time |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/07/11/world/europe/miss-netherlands-rikkie-valerie-kolle.html |access-date=30 Agosto 2023 |issn=0362-4331}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok ang first runner-up ng Miss Universe Vietnam 2022 na si Lê Thảo Nhi sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Nguyễn |first=Anh |date=26 Hunyo 2023 |title=Á hậu Thảo Nhi Lê kết thúc nhiệm kỳ Miss Universe Vietnam |trans-title=Runner-up Thao Nhi Le ends the term of Miss Universe Vietnam |url=https://bazaarvietnam.vn/a-hau-thao-nhi-le-ket-thuc-nhiem-ky-miss-universe-vietnam/ |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref> Gayunpaman, dahil napalitan ang organisasyong nagpapadala ng kinatawan ng Biyetnam sa Miss Universe, at nagkaroon ng problema ang lumang organisasyon sa paglipat ng ''management deal'' ni Nhi sa bagong organisasyon, hindi makakalahok si Nhi sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Cao |first=Tan |date=29 Marso 2023 |title=Vietnamese beauty contestant not allowed to compete in 2023 Miss Universe |url=https://e.vnexpress.net/news/trend/vietnamese-beauty-contestant-not-allowed-to-compete-in-2023-miss-universe-4587371.html |access-date=18 Hulyo 2023 |website=VnExpress International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Phuong |first=Hoi |date=29 Marso 2023 |title=Á hậu Lê Thảo Nhi mất suất thi Miss Universe 2023 |trans-title=Runner-up Le Thao Nhi lost her place to compete in Miss Universe 2023 |url=https://tuoitre.vn/news-20230329171603715.htm |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> Ang kinoronahan bilang ang bagong Miss Universe Vietnam ay si Quỳnh Hoa Bùi.<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Hanoi beauty crowned Miss Universe Vietnam 2023 |url=https://tuoitrenews.vn/news/ttnewsstyle/20230930/hanoi-beauty-crowned-miss-universe-vietnam-2023/75887.html |access-date=23 Oktubre 2023 |website=Tuoi Tre News |language=en-US}}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe Mongolia na si Namuunzul Batmagnai upang kumatawan sa kanyang bansa matapos umurong ni Nominzul Zandangiin, ang orihinal na nagwagi,<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=12 Oktubre 2023 |title=Zandangiin Nominzul fue coronada Miss Universo Mongolia 2023 |trans-title=Zandangiin Nominzul was crowned Miss Universe Mongolia 2023 |url=https://www.diariodelsur.com.co/zandangiin-nominzul-fue-coronada-miss-universo-mongolia-2023/ |access-date=23 Oktubre 2023 |website=Diario del Sur |language=es}}</ref> dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. ==== Mga unang pagsali at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang [[Pakistan]].<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=4 Marso 2023 |title=Miss Universe Pakistan pageant to be organised by Dubai firm |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/03/04/miss-universe-pakistan-pageant-to-be-organised-by-dubai-firm/ |access-date=4 Marso 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 Marso 2023 |title=Dubai company wins franchise rights to host Miss Universe Pakistan |url=https://arab.news/pccjt |access-date=4 Marso 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Simbabwe na huling sumali noong [[Miss Universe 2001|2001]], Letonya na huling sumali noong [[Miss Universe 2006|2006]], Guyana na huling sumali noong 2017,<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2023 |title=Guyana returns to Miss Universe stage |url=https://guyanachronicle.com/2023/04/14/guyana-returns-to-miss-universe-stage/ |access-date=25 Abril 2023 |website=Guyana Chronicle |language=en}}</ref> Ehipto,<ref>{{Cite web |date=4 Mayo 2023 |title=Egypt to participate in Miss Universe after 3-year hiatus |url=https://arab.news/6q993 |access-date=1 Hulyo 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hisham |first=Thanaaz |date=28 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 Waves Hola to El Salvador this November |url=https://en.vogue.me/beauty/miss-universe-2023-el-salvador-november-2023/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Vogue Arabia |language=en-GB}}</ref> at Monggolya na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]], at Dinamarka, Irlanda at Unggarya na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]].<ref>{{cite web |title=2023 National Directors |url=https://www.missuniverse.com/2023-national-directors |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Universe|Miss Universe Organization]] |language=en |archive-date=28 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728095812/https://www.missuniverse.com/2023-national-directors/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=30 Mayo 2023 |title=Miss Universe 2023 contestants who've been crowned so far |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/05/30/miss-universe-2023-contestants-whove-been-crowned-so-far/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=The National |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Armenya, Belis, Butan, Gana, Hayti, Kirgistan, Seykelas, Tsina, Turkiya, at Urugway. Iniluklok si Maya Turdalieva upang kumatawan sa bansang Kirgistan sa edisyong ito pagkatapos umurong ni Diami Almazbekova dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2022 |title=Диами Алмазбекова стала победительницей конкурса "Мисс Кыргызстан — 2022" |trans-title=Diami Almazbekova became the winner of the Miss Kyrgyzstan 2022 contest |url=https://ru.sputnik.kg/20221014/kyrgyzstan-almazbekova-miss-kyrgyzstan-titul-1068957056.html |access-date=5 Enero 2023 |website=Sputnik |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 October 2023 |title=Kırgız Güzeli yarışmasını üç güzel kazandı |trans-title=Three beauties won the Miss Kyrgyz contest |url=http://tr.kabar.kg/news/k-rg-z-guzeli-yar-mas-n-uc-guzel-kazand/ |access-date=11 October 2023 |website=[[Kabar (news agency)|Kabar]] |language=tr |archive-date=18 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018123228/http://tr.kabar.kg/news/k-rg-z-guzeli-yar-mas-n-uc-guzel-kazand/ |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, si Turdalieva ay pinalitan ni Akylai Kalberdieva dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2023 |title=Miss Kirguistán 2023: Akylai Kalberdieva |trans-title=Miss Kyrgyzstan 2023: Akylai Kalberdieva |url=https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/quien-es-miss-kirguistan-2023-kalberdieva-akylai-rcna120700 |access-date=23 Oktubre 2023 |website=[[Telemundo]] |language=es |archive-date=24 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024041133/https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/quien-es-miss-kirguistan-2023-kalberdieva-akylai-rcna120700 |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, hindi rin tumuloy sa El Salvador si Kalberdieva dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Jia Qi ng Tsina dahil sa problema sa kanyang ''visa'', at sasali na lamang siya sa susunod na edisyon ng Miss Universe.<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2023 |title=Nhan sắc Hoa hậu Hoàn vũ Trung Quốc 2023 |trans-title=Beauty of Miss Universe China |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-hoa-hau-hoan-vu-trung-quoc-2023-post1580644.tpo |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rivera |first=Alejandra |date=15 Nobyembre 2023 |title=Miss China queda fuera del Miss Universo 2023, ¿la razón? |trans-title=Miss China is left out of Miss Universe 2023, the reason? |url=https://www.elheraldo.hn/especiales/miss-universo-2023/miss-china-queda-fuera-certamen-miss-universo-2023-JC16276348 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=El Heraldo |language=es-HN}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Armenya, Belis, Butan, Gana, Hayti, Seykelas, Turkiya, at Urugway matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=3 Marso 2023 |title=3 more national directors sever ties with Miss Universe Organization |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/03/03/2249045/3-more-national-directors-sever-ties-miss-universe-organization |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=17 Pebrero 2023 |title=Miss Universe owner seeks to clear 'drama' over pageant licences amid withdrawals |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/02/17/miss-universe-owner-seeks-to-clear-drama-over-pageant-licenses-amid-withdrawals/ |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Belize Withdraws from Miss Universe Franchise |url=https://edition.channel5belize.com/archives/248310 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=9 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109012215/https://edition.channel5belize.com/archives/248310 |url-status=dead }}</ref> Dapat sanang lalahok si Nadeen Ayoub ng Palestina sa edisyong ito, ngunit hindi siya nagpatuloy bunsod ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]].<ref>{{Cite news |author=Greyman-Kennard |first=Danielle |date=30 Agosto 2025 |title=First ever Miss Palestine contestent to join Miss Universe condemns Israel's 'genocide' |language=en |website=The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/omg/article-865528 |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902231042/https://www.jpost.com/omg/article-865528 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |author=Vincent |first=Isabel |date=26 Agosto 2025 |title=The mysterious case of how a Canadian in Dubai became ‘Miss Palestine’ — and will compete in the Miss Universe pageant |language=en |website=New York Post |url=https://nypost.com/2025/08/26/world-news/mysterious-case-of-how-nadeen-ayoub-became-miss-palestine/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826140241/https://nypost.com/2025/08/26/world-news/mysterious-case-of-how-nadeen-ayoub-became-miss-palestine/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> ==== Kontrobersiya sa Miss Universe Indonesia 2023 ==== Pitong kandidata mula sa Miss Universe Indonesia 2023 ''pageant'' ang nagsampa ng ''police report'' tungkol sa mga insidente ng [[seksuwal na panliligalig]] mula sa mga ''pageant organizer''.<ref>{{Cite news |last=Guinto |first=Joel |last2=Anugerah |first2=Pijar |date=9 Agosto 2023 |title=Miss Universe Indonesia: Contestants allege sexual abuse |language=en-GB |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66436007 |access-date=31 Disyembre 2023}}</ref> Binanggit sa mga reklamo na may naganap na isang "''body check''", kung saan inutusan ang mga kandidata na tanggalin ang kanilang mga damit at damit panloob sa harap ng kalahating dosenang mga tao, sa loob ng isang masikip na silid, bagama't sinabi ng mga ''organizer'' na ito ay isang ''fitting session'' para sa kanilang mga damit sa ''pageant''.<ref>{{Cite web |last=Bhojwani |first=Janhvi |date=4 Setyembre 2023 |title=Miss Universe Indonesia contestants speak out about sexual harassment claims |url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-indonesia-sexual-harassment-rcna102923 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022120655/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-indonesia-sexual-harassment-rcna102923 |archive-date=22 Oktubre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jatmiko |first=Andi |date=15 Agosto 2023 |title=Accounts of 'body checks' at Miss Universe Indonesia shock the nation as contestants speak out |url=https://apnews.com/article/indonesia-malaysia-miss-universe-sexual-harrasment-33fe86678d4675d15d70102cc78726e4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029014728/https://apnews.com/article/indonesia-malaysia-miss-universe-sexual-harrasment-33fe86678d4675d15d70102cc78726e4 |archive-date=29 Oktubre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> Ayon sa isang kalahok, pinilit siyang gumawa ng maraming ''pose'' at pinabuka ang kanyang mga paa habang nakatayo,<ref name=":42">{{Cite web |date=8 Agosto 2023 |title=Miss Universe Indonesia Mengaku Diarahkan Berpose Ngangkang Sampai Area Intim Diraba |trans-title=Miss Universe Indonesia admits that she was directed to pose in a straddle pose until her intimate area was touched |url=https://metro.suara.com/read/2023/08/08/113110/miss-universe-indonesia-mengaku-diarahkan-berpose-ngangkang-sampai-area-intim-diraba |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809052910/https://metro.suara.com/read/2023/08/08/113110/miss-universe-indonesia-mengaku-diarahkan-berpose-ngangkang-sampai-area-intim-diraba |archive-date=9 Agosto 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Metro |language=id}}</ref> at lima sa mga kandidata ay nagsabing sila ay nakuhanan ng larawan nang walang pahintulot habang nakahubad.<ref name=":42" /> Dahil sa mga reklamong ito, isang pagsisiyasat ang inilunsad ng pamahalaan ng Indonesya at ng Miss Universe Organization na humantong sa desisyon na putulin ang ugnayan sa PT Capella Swastika Karya, ang beauty company na nagpapatakbo ng Miss Universe Indonesia pageant, at kay Poppy Capella, ang pambansang direktor ng organisasyon.<ref>{{Cite web |date=13 August 2023 |title=Miss Universe cuts ties with Indonesia chapter after alleged strip searches |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/13/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-chapter-after-alleged-strip-searches |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119015658/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/13/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-chapter-after-alleged-strip-searches |archive-date=19 November 2023 |access-date=25 October 2023 |website=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2023 |title=Miss Universe cuts ties with Indonesia organiser accused of sexual harassment |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-organiser-accused-sexual-harassment-2023-08-13/ |url-status=live |access-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029014729/https://www.reuters.com/business/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-organiser-accused-sexual-harassment-2023-08-13/ |archive-date=29 October 2023}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2023 Results.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2023 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] [[Talaksan:Tiga Teratas pada malam Final Miss Universe 2023.jpg|thumb|264x264px|Top 3 ng Miss Universe 2023 (mula sa kaliwa: Anntonia Porsild ng Taylandiya, Moraya Wilson ng Australya, at Sheynnis Palacios ng Nikaragwa)]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2023''' | * '''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' – '''[[Sheynnis Palacios]]<ref name="top3">{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=19 Nobyembre 2023 |title=Nicaragua’s Sheynnis Palacios is Miss Universe 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/nicaragua-sheynnis-palacios-winner-miss-universe-2023/ |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>'''<ref name=":5">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=19 Nobyembre 2023 |title=Inclusivity, historic wins at Miss Universe 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2312672/inclusivity-historic-wins-miss-universe-2023 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Anntonia Porsild'''<ref name="top3" /><ref name=":5" />''' |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Moraya Wilson'''<ref name="top3" /><ref name=":5" />''' |- |Top 5 | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Camila Avella<ref name=":5" /><ref name="top5">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |date=19 Nobyembre 2023 |title=TRANSCRIPT: Miss Universe 2023 Top 5 Q&A portion |url=https://philstarlife.com/news-and-views/490265-transcript-miss-universe-2023-top-5-q-a-portion |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Karla Guilfú<ref name=":5" /><ref name="top5" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Diana Silva]]<ref name=":5" /><ref name="top10">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=LIST: Miss Universe 2023 Top 10 candidates |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/list-miss-universe-2023-top-10-candidates |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]]}}</ref> * {{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] – Isabella García-Manzo<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Athenea Pérez<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Camila Escribens<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Michelle Dee]] '''§'''<ref name=":5" /><ref name="top10" /> |- |Top 20 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – [[Noelia Voigt]]<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=19 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee makes it to Miss Universe 2023 Top 20 |url=https://entertainment.inquirer.net/527691/michelle-dee-makes-it-to-miss-universe-2023-top-20 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Jordanne Levy<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shweta Sharda<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] – Ndoun Issie Princesse<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Jameela Uiras<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{NPL}} – Jane Garrett<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] – Erica Robin<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Marina Machete<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Bryoni Govender<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Celeste Viel<ref name=":5" /><ref name=":4" /> |} <small>'''§''' – Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top 20</small> === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Athenea Pérez<ref name=":0" /> |- |Spirit of Carnival Award | rowspan="2" | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – {{Sortname|Michelle|Dee}}<ref name="phawards">{{Cite web |date=20 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee proud of winning 3 special awards at Miss Universe 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/888911/michelle-dee-proud-of-winning-3-special-awards-at-miss-universe-2023/story/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=19 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee on Top 10 finish in Miss Universe 2023: ‘Thank you so much for raising our flag with me’ |url=https://entertainment.inquirer.net/527788/michelle-dee-on-top-10-finish-in-miss-universe-2023-thank-you-so-much-for-raising-our-flag-with-me |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee, wagi ng Best National Costume sa Miss Universe |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/24/23/michelle-dee-wagi-ng-best-national-costume-sa-miss-universe |access-date=31 Disyembre 2023}}</ref> |- |Best National Costume |} ==== Voice for Change ==== {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Gold Winners | * {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] – Ana Coimbra<ref name=":3">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=PH bet Michelle Dee, 2 others win Voice for Change video contest at 72nd Miss Universe Competition |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/ph-bet-michelle-dee-2-others-win-voice-for-change-video-contest-at-72nd-miss-universe-competition |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Michelle Dee]]<ref name=":3" /> * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Karla Guilfú<ref name=":3" /> |- |Silver Finalists | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Maria Brechane<ref name=":3" /> * {{flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] – Maya Aboul Hosn<ref name=":3" /> * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Brooke Bruk-Jackson<ref name=":3" /> * {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] – Priyanka Annuncia<ref name=":3" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Bryoni Govender<ref name=":3" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Celeste Viel<ref name=":3" /> * {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] – Angelina Usanova<ref name=":3" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa dalawampu kumpara sa labing-anim ng [[Miss Universe 2022|nakaraang taon]].<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Nobyembre 2023 |title=Here's when the Miss Universe 2023 prelims, national costume show are happening |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115090536/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |archive-date=15 Nobyembre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ang mga resulta ng paunang kompetisyon at ng ''closed-door interview'' ang nagpasiya sa unang labing-siyam na mga ''semi-finalist''. Isinagawa ang ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semi-finals''.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=15 Oktubre 2023 |title=PH's Michelle Dee among top candidates in Miss Universe fan voting |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/michelle-dee-among-top-candidates-initial-miss-universe-2023-fan-votes/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=15 October 2023 |title=Philippines in Miss Universe 2023 fan vote Top 10 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/10/15/2303948/philippines-miss-universe-2023-fan-vote-top-10 |access-date=25 October 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> Lumalahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Lumahok ang limang pinalista paunang ''question-and-answer round'', at tatlong pinalista naman ang lumahok sa ''final word'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=15 Nobyembre 2023 |title=Miss Universe 2023 pageant format: What's new and what to expect |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/15/2311676/miss-universe-2023-pageant-format-whats-new-and-what-expect |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Halima Aden – Somali-Amerikanang modelo<ref name="Selection committee">{{cite web |last1=Rodríguez |first1=Shakira Vargas |date=13 Nobyembre 2023 |title=Giselle Blondet será parte del jurado en el Miss Universe 2023 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/giselle-blondet-sera-parte-del-jurado-en-el-miss-universe-2023/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> * Mario Bautista – Mehikanong mang-aawit ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Giselle Blondet – Portorikenyang aktres at ''television host<ref name="Selection committee" />'' * Janelle Commissiong – [[Miss Universe 1977]] mula sa Trinidad at Tobago''<ref name="Selection committee" />'' * Nadia Ferreira – ''First runner-up'' ng [[Miss Universe 2021]] mula sa Paragway ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Avani Gregg – Amerikanang ''social media influencer (bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Carson Kressley – Amerikanong aktor at ''television personality (bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Connie Mariano – Pilipino-Amerikanong manggagamot''<ref name="Selection committee" />'' * Iris Mittenaere – [[Miss Universe 2016]] mula sa Pransiya''<ref name="Selection committee" />'' * Sweta Patel – Bise-presidente ng ''Growth Marketing'' ay ''Merchandising'' sa Roku ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Denise White – Amerikanang negosyante at Miss Oregon USA 1994''<ref name="Selection committee" />'' == Mga kandidata == Walumpu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Endi Demneri<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=1 Hunyo 2023 |title=Endi Demneri vajza më e bukur shqiptare; Miss Universe Albania & Kosova dhuron emocione të forta |trans-title=Endi Demneri, the most beautiful Albanian girl; Miss Universe Albania & Kosovo gives strong emotions |url=https://www.vizionplus.tv/endi-demneri-vajza-me-e-bukur-shqiptare-miss-universe-albania-kosova-dhuron-emocione-te-forta/ |access-date=2 Hunyo 2023 |website=Vizion Plus |language=sq}}</ref> |24 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Helena Bleicher<ref>{{Cite web |last=Muessigmann |first=Lena |date=16 Hulyo 2023 |title=Gebürtige Ravensburgerin vertritt Deutschland bei „Miss Universe“ |trans-title=Born in Ravensburg, Germany represents Germany at "Miss Universe" |url=https://www.schwaebische.de/regional/oberschwaben/ravensburg/gebuertige-ravensburgerin-vertritt-deutschland-bei-miss-universe-1765498 |access-date=17 Hulyo 2023 |website=Schwäbische Zeitung |language=de}}</ref> |24 |Ravensburg |- |{{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] |Ana Coimbra<ref>{{Cite web |last= |date=23 Hulyo 2023 |title=Ana Coimbra eleita Miss Angola Universo 2023 |trans-title=Ana Coimbra elected Miss Angola Universe 2023 |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/ana-coimbra-eleita-miss-angola-universo-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=Jornal de Angola |language=pt |archive-date=24 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724002845/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/ana-coimbra-eleita-miss-angola-universo-2023/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Benguela |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Yamile Dajud<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2023 |title=Yamile Dajud de Río Negro es la nueva Miss Universo Argentina |trans-title=Yamile Dajud from Río Negro is the new Miss Universe Argentina |url=https://www.diariolaprovinciasj.com/sociedad/2023/8/6/yamile-dajud-de-rio-negro-es-la-nueva-miss-universo-argentina-198254.html |access-date=8 Agosto 2023 |website=Diario La Provincia SJ |language=es |archive-date=7 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807130843/https://www.diariolaprovinciasj.com/sociedad/2023/8/6/yamile-dajud-de-rio-negro-es-la-nueva-miss-universo-argentina-198254.html |url-status=dead }}</ref> |27 |Rio Negro |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Karol Croes<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=New Miss Aruba crowned |url=https://caribbean.loopnews.com/content/new-miss-aruba-crowned |access-date=22 Agosto 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |27 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Moraya Wilson<ref>{{Cite web |last=George |first=Owen |date=1 Setyembre 2023 |title=Moraya Wilson crowned Miss Universe Australia 2023 |url=https://gcmag.com.au/moraya-wilson-crowned-miss-universe-australia-2023/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Gold Coast Magazine |language=en-AU}}</ref> |21 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Melissa Ingraham<ref>{{Cite web |last=De Shong |first=Dillon |date=3 Hulyo 2023 |title=Climate advocate, Melissa Ingraham, crowned Miss Bahamas Universe |url=https://caribbean.loopnews.com/content/climate-advocate-melissa-ingraham-crowned-miss-bahamas-universe |access-date=4 Hulyo 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |27 |[[Pulo ng Long, Bahamas|Pulo ng Long]] |- |{{flagicon|BHR}} [[Bahrain|Bahreyn]] |Lujane Yacoub<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=3 Setyembre 2023 |title=Lujane Yacoub crowned as Miss Universe Bahrain 2023 |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/2023/09/03/miss-universe-bahrain-2023/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=The National |language=en}}</ref> |20 |Hamala |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Emilie Vansteenkiste<ref>{{Cite web |date=12 Pebrero 2023 |title=Emilie Vansteenkiste volgt Chayenne op als miss België |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230211_96674632 |access-date=19 Pebrero 2023 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |21 |Elewijt |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |[[Diana Silva (modelo)|Diana Silva]]<ref>{{Cite web |last=Salazar Nunez |first=Marco |date=17 Nobyembre 2022 |title=Todo lo que debes saber de la nueva Miss Venezuela |url=https://www.eonline.com/mx/news/1354947/todo-lo-que-debes-saber-de-la-nueva-miss-venezuela-diana-silva |access-date=5 Enero 2023 |website=E! Online |language=es}}</ref> |26 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Quỳnh Hoa Bùi<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Bùi Quỳnh Hoa đăng quang Miss Universe Vietnam 2023 |trans-title=Bui Quynh Hoa was crowned Miss Universe Vietnam 2023 |url=https://tienphong.vn/post-1573635.tpo |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |25 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Maria Brechane<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Elígia |date=9 Hulyo 2023 |title=Maria Brechane, do Rio Grande do Sul, é a Miss Universo Brasil 2023 |trans-title=Maria Brechane, from Rio Grande do Sul, is Miss Universe Brazil 2023 |url=https://gshow.globo.com/moda-e-beleza/noticia/maria-brechane-do-rio-grande-do-sul-e-a-miss-universo-brasil-2023.ghtml |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Gshow |language=pt-br}}</ref> |19 |Rio Grande |- |{{Flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarya]] |Yuliia Pavlikova |30 |Kerch |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Estefany Rivero<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Stefany Beatriz Guzmán |date=2 Hulyo 2023 |title=¡Estefany Rivero es la Miss Bolivia Universo 2023! |trans-title=Estefany Rivero is Miss Bolivia Universe 2023! |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/estefany-rivero-es-la-miss-bolivia-universo-2023--202371225042 |access-date=2 Hulyo 2023 |website=Red Uno Bolivia |language=es}}</ref> |26 |Trinidad |- |{{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] |Kim Rossen<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=28 Mayo 2023 |title=Kim Rossen gekroond als Miss Curaçao 2023 |trans-title=Kim Rossen crowned as Miss Curaçao 2023 |url=https://nu.cw/2023/05/28/kim-rossen-gekroond-als-miss-curacao-2023/ |access-date=29 Mayo 2023 |website=nu.CW |language=nl}}</ref> |25 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Nikoline Uhrenholt Hansen<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2023 |title=20-årige Nikoline fra Valby er ny Miss Danmark |trans-title=20-year-old Nikoline from Valby is the new Miss Denmark |url=https://www.bt.dk/underholdning/20-aarige-nikoline-fra-valby-er-ny-miss-danmark |access-date=28 Agosto 2023 |website=B.T. |language=danish}}</ref> |20 |Valby |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Mohra Tantawy<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2023 |title=Mohra Tantawy crowned Miss Universe Egypt 2023 |url=https://arab.news/zz8qd |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> |21 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Delary Stoffers<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2023 |title=La guayaquileña Delary Stoffers Villón es Miss Ecuador 2023 |trans-title=Delary Stoffers Villón from Guayaquil is Miss Ecuador 2023 |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/empieza-la-gala-final-de-miss-universo-2023-en-santo-domingo-de-los-colorados-nota/ |access-date=2 Hulyo 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Isabella García-Manzo<ref>{{Cite news |date=31 Hulyo 2023 |title=Isabella García-Manzo gana el certamen de Miss El Salvador 2023 |language=es |trans-title=Isabella García-Manzo wins the Miss El Salvador 2023 pageant |work=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Isabella-Garcia-Manzo-gana-el-certamen-de-Miss-El-Salvador-2023-20230730-0055.html |access-date=31 Hulyo 2023 |archive-date=31 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731054227/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Isabella-Garcia-Manzo-gana-el-certamen-de-Miss-El-Salvador-2023-20230730-0055.html |url-status=dead }}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Kinga Puhová<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2023 |title=Poznáme novú Miss Slovensko 2023: Je ňou sexi tanečnica Daniela! Zhrabla aj ďalších 5 titulov |trans-title=Meet the new Miss Slovakia 2023: She is the sexy dancer Daniela! She also grabbed another 5 titles |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/pozname-novu-miss-slovensko-2023-je-nou-sexi-tanecnica-daniela-zhrabla-aj-dalsich-5-titulov |access-date=26 Hunyo 2023 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> |22 |Dunajská Streda |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Athenea Pérez<ref>{{Cite web |last=Ciganda |first=Vanessa |date=1 Hulyo 2023 |title=La murciana Athenea Pérez, ganadora de Miss Universo España |trans-title=The Murcian Athenea Pérez is proclaimed winner of Miss Universe Spain |url=https://www.semana.es/corazon/athenea-perez-ganadora-miss-universo-espana-20230702-002658783/ |access-date=2 Hulyo 2023 |website=Semana |language=es-ES}}</ref> |27 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |[[Noelia Voigt]]<ref>{{Cite web |last=Chung |first=Gabrielle |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss Utah Noelia Voigt Crowned Miss USA 2023 Winner |url=https://www.eonline.com/news/1386790/miss-utah-noelia-voigt-crowned-miss-usa-2023-winner |access-date=30 Setyembre 2023 |website=E! Online |language=en}}</ref> |24 |Park City |- |{{flagicon|GEQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Diana-Lita Hinestrosa Eraul<ref>{{Cite news |last=Acaba |first=Bélgica Nvó |date=10 Setyembre 2023 |title=Diana Hinestrosa representará a Guinea Ecuatorial en Miss Universo 2023 |language=es |trans-title=Diana Hinestrosa will represent Equatorial Guinea in Miss Universe 2023 |work=AhoraEG |url=https://ahoraeg.com/cultura/2023/09/10/diana-hinestrosa-representara-a-guinea-ecuatorial-en-miss-universo-2023/ |access-date=11 Setyembre 2023}}</ref> |25 |Corisco |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Gran Britanya]] |Jessica Page<ref>{{Cite web |last=Nicholson |first=Abigail |date=17 Hulyo 2023 |title=Kate Middleton 'lookalike' says she's 'flattered' by comparison |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/kate-middleton-lookalike-says-shes-27341333 |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Liverpool Echo |language=en}}</ref> |27 |[[Liverpool]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Marielia Zaloumi |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Michelle Cohn<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Carlos |last2=Reyes |first2=Ingrid |date=6 Agosto 2023 |title=Miss Universo Guatemala 2023: Melanie Michelle Cohn Bech se corona como la nueva reina de belleza nacional y representará al país en próxima elección en El Salvador |trans-title=Miss Universe Guatemala 2023: Melanie Michelle Cohn Bech is crowned as the new national beauty queen and will represent the country in the next election in El Salvador |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-universo-guatemala-2023-melanie-michelle-cohn-bech-se-corona-como-la-nueva-reina-de-belleza-nacional-y-representara-al-pais-en-proxima-eleccion-en-el-salvador-breaking/ |access-date=7 Agosto 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |28 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Lisa Narine<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2023 |title=Lisa Narine is new Miss Universe Guyana |url=https://www.stabroeknews.com/2023/09/03/news/guyana/lisa-narine-is-new-miss-universe-guyana/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |26 |Pomeroon-Supenaam |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Jordanne Levy<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=22 Agosto 2023 |title=Jordanne Levy crowned Miss Universe Jamaica 2023 |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/jordanne-levy-crowned-miss-universe-jamaica-2023/ |access-date=23 Agosto 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |22 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Rio Miyazaki<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2023 |title=20歳大学生、宮崎莉緒さんミスユニバース日本代表「私から出るエネルギーは誰にも負けない」（日刊スポーツ） |trans-title=Rio Miyazaki, 20-year-old college student, Miss Universe Japan representative, 'The energy that comes out of me is second to none.' |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/1e270de72a60bd38e8e81464149907ce879d1d84 |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Yahoo! Japan |language=ja |archive-date=31 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831093238/https://news.yahoo.co.jp/articles/1e270de72a60bd38e8e81464149907ce879d1d84 |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Prepektura ng Shizuoka|Shizuoka]] |- |{{flagicon|HON}} [[Honduras]] |Zuheilyn Clemente<ref>{{Cite web |last=López |first=Nicolle |date=4 Agosto 2023 |title=Zuheilyn Clemente es la nueva Miss Honduras Universo 2023 |trans-title=Zuheilyn Clemente is the new Miss Honduras Universe 2023 |url=https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/zuheilyn-clemente-nueva-miss-honduras-universo-2023-HH14756643 |access-date=5 Agosto 2023 |website=El Heraldo |language=es-HN}}</ref> |22 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shweta Sharda<ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2023 |title=Exclusive! Shweta Sharda crowned LIVA Miss Diva Universe 2023 |url=https://beautypageants.in/miss-diva/exclusive-shweta-sharda-crowned-liva-miss-diva-universe-2023/articleshow/103109737.cms |access-date=27 Agosto 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827181142/https://beautypageants.in/miss-diva/exclusive-shweta-sharda-crowned-liva-miss-diva-universe-2023/articleshow/103109737.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Chandigarh]] |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |Fabiënne Groeneveld<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Agosto 2023 |title=Fabienne Nicole Resmi Menyandang Gelar Miss Universe Indonesia 2023 |trans-title=Fabienne Nicole Officially Holds the Title of Miss Universe Indonesia 2023 |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20230803223345-277-981724/fabienne-nicole-resmi-menyandang-gelar-miss-universe-indonesia-2023 |access-date=3 Agosto 2023 |website=CNN Indonesia |language=id-ID}}</ref> |23 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Aishah Akorede<ref>{{Cite web |last= |date=23 Setyembre 2023 |title="Thank you so much to my beautiful mother for raising me on her own" - Kildare woman is crowned Miss Universe Ireland |url=https://www.leinsterleader.ie/news/home/1305102/thank-you-so-much-to-my-beautiful-mother-for-raising-me-on-her-own-kildare-woman-is-crowned-miss-universe-ireland.html |access-date=24 Setyembre 2023 |website=Leinster Leader |language=en}}</ref> |23 |Leixlip |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Carmen Panepinto Zayati<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Oktubre 2023 |title=Incoronata a Canosa la nuova la nuova Miss Universe Italy 2023 |trans-title=The new Miss Universe Italy 2023 was crowned in Canosa |url=https://www.lagazzettadelmezzogiorno.it/news/spettacoli/1434520/incoronata-a-canosa-la-nuova-la-nuova-miss-universe-italy-2023.html |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=La Gazzetta del Mezzogiorno |language=it}}</ref> |24 |Marche |- |{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Sotima John<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2023 |title=Tân Hoa hậu Hoàn vũ Campuchia được khen ngợi |trans-title=New Miss Universe Cambodia is praised |url=https://tienphong.vn/post-1567201.tpo |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> |23 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Ndoun Issie Princesse<ref>{{Cite web |last=Wandji |first=Paul |date=14 Nobyembre 2022 |title=Ndoun Issie Princesse est la Miss Cameroun 2023 |trans-title=Ndoun Issie Princess is the Miss Cameroon 2023 |url=https://www.msn.com/fr-xl/afrique-centre-et-est/cameroun-actualite/ndoun-issie-princesse-est-la-miss-cameroun-2023/ar-AA145HuB |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Journal du Cameroun |language=fr-XL |via=MSN}}</ref> |22 |Littoral |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Madison Kvaltin<ref>{{Cite web |last=Hicks |first=Amanda |date=24 Agosto 2023 |title=Manitoulin Island woman wins Miss Universe Canada |url=https://northernontario.ctvnews.ca/manitoulin-island-woman-wins-miss-universe-canada-1.6533919 |access-date=28 Agosto 2023 |website=CTV |language=en |archive-date=27 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827234418/https://northernontario.ctvnews.ca/manitoulin-island-woman-wins-miss-universe-canada-1.6533919 |url-status=dead }}</ref> |24 |Greater Sudbury |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Ashellica Fahie<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Former Miss BVI Teen Ashellica Fahie to compete at Miss Universe 2023 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/former-miss-bvi-teen-ashellica-fahie-compete-miss-universe-2023 |access-date=22 Agosto 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |28 |Tortola |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Ileann Powery<ref>{{Cite web |last= |date=3 Setyembre 2023 |title=Ileann Powery named Miss Universe Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2023/09/03/ileann-powery-named-miss-universe-cayman-islands/ |access-date=7 Setyembre 2023 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |25 |West Bay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Tomiris Zair<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=25 Hulyo 2023 |title=Tomiris Kakimova será Kazajistán en Miss Universo 2023 |trans-title=Tomiris Kakimova will be Kazakhstan in Miss Universe 2023 |url=https://extra.com.co/tomiris-kakimova-sera-kazajistan-en-miss-universo-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=El Diario de Todos |language=es}}</ref> |19 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Camila Avella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2023 |title=Miss Universe Colombia 2023: María Camila Avella Montañez, de Casanare, se quedó con la corona; la primera en estar casada y tener una hija |trans-title=Miss Universe Colombia 2023: María Camila Avella Montañez, from Casanare, kept the crown; She was the first to be married and have a daughter. |url=https://www.elpais.com.co/entretenimiento/en-vivo-miss-universe-colombia-2023-donde-ver-el-concurso-de-belleza-0236.html |access-date=3 Setyembre 2023 |website=El País |language=es}}</ref> |28 |Yopal |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Arbesa Rrahmani<ref>{{Cite web |last= |date=2 Hunyo 2023 |title=Endi Demneri dhe Arbesa Rrahmani shpallen fituese në "Miss Universe Albania & Kosova 2023" |trans-title=Endi Demneri and Arbesa Rrahmani are declared winners in "Miss Universe Albania & Kosovo 2023" |url=https://telegrafi.com/endi-demneri-dhe-arbesa-rrahmani-shpallen-fituese-ne-miss-universe-albania-kosova-2023/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Telegrafi |language=sq}}</ref> |21 |Ferizaj |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Lisbeth Valverde<ref>{{Cite web |last= |date=17 Agosto 2023 |title=Lisbeth Valverde Miss Costa Rica 2023:'Un día fui una niña qué soñó con esto' |trans-title=Lisbeth Valverde Miss Costa Rica 2023: 'One day I was a girl who dreamed of this' |url=https://www.nacion.com/teleguia/farandula/miss-costa-rica-2023-lo-que-debe-saber-de-la-final/4HPOYOIRQVDZRJZJO4Q2D6YLWI/story/ |access-date=17 Agosto 2023 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |28 |Uvita |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Andrea Erjavec<ref>{{Cite web |last=Bajaj |first=Marja |date=4 Mayo 2023 |title=Andrea Erjavec je Miss Universe Hrvatske: 'Želim se zalagati za našu djecu i njihovo zdravlje' |trans-title=Andrea Erjavec is Miss Universe Croatia: 'I want to advocate for our children and their health' |url=https://www.24sata.hr/show/andrea-erjavec-je-miss-universe-hrvatske-zelim-se-zalagati-za-nasu-djecu-i-njihovo-zdravlje-908019 |access-date=4 Mayo 2023 |website=24sata |language=hr}}</ref> |23 |Perušić |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] |Phaimany Lathsabanthao<ref>{{Cite web |last=Lapuekou |first=Chono |date=24 Hulyo 2023 |title=Phongsaly’s Papao Phaimany Gets Crowned Miss Universe Laos 2023 |url=https://laotiantimes.com/2023/07/24/phongsalys-papao-phaimany-gets-crowned-miss-universe-laos-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=Laotian Times |language=en}}</ref> |28 |[[Vientiane]] |- |{{flagicon|LVA}} [[Letonya]] |Kate Alexeeva<ref>{{Cite web |last=Zefanya |first=Marissa |date=18 Agosto 2023 |title=7 Potret Kate Alexeeva Wakil Latvia di Ajang Miss Universe 2023 |trans-title=7 Portraits of Kate Alexeeva, Representative of Latvia at the Miss Universe 2023 Pageant |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/marissa-zefanya/potret-kate-alexeeva-c1c2 |access-date=30 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=In-Id}}</ref> |28 |[[Riga]] |- |{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |Maya Aboul Hosn<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2023 |title=Model Maya Aboul Hosn named Miss Universe Lebanon 2023 |url=https://arab.news/r3mjt |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> |25 |Btekhnay |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Lilja Pétursdóttir<ref>{{Cite web |last=Hauksdóttir |first=Íris |date=16 Agosto 2023 |title=Lilja Sif Pétursdóttir valin Ungfrú Ísland |trans-title=Lilja Sif Pétursdóttir was chosen as Miss Iceland |url=https://www.visir.is/g/20232451137d/lilja-sif-peturs-dottir-valin-ungfru-island |access-date=16 Agosto 2023 |website=Visir.is |language=is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Serena Lee<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2023 |title=Netizens Taken Aback By Miss Universe Malaysia 2023 Winner Announcement; Serena Lee To Compete In El Salvador |url=https://hype.my/2023/346682/miss-universe-malaysia-2023-winner-serena-lee/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=Hype MY |language=en-US |archive-date=30 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830112626/https://hype.my/2023/346682/miss-universe-malaysia-2023-winner-serena-lee/ |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Ella Portelli<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2023 |title=Ella Portelli crowned Miss Universe Malta 2023 |url=https://timesofmalta.com/articles/view/ella-portelli-crowned-miss-universe-malta-2023.1041113 |access-date=1 Hulyo 2023 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |22 |St. Julian's |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Tatiana Beauharnais<ref>{{Cite web |last=Lesemane |first=Lineo |date=17 Hulyo 2023 |title=WATCH: Miss SA finalists visit Mauritius as Lungo Katete gets voted out of 'Crown Chasers' |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/tv/watch-miss-sa-finalists-visit-mauritius/ |access-date=18 Hulyo 2023 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |23 |Souillac |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Melissa Flores<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2023 |title=Melissa Flores, originaria de Michoacán, se corona como Mexicana Universal 2023 |trans-title=Melissa Flores, originally from Michoacán, is crowned as Mexicana Universal 2023 |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/melissa-flores-originaria-de-michoacan-se-corona-como-mexicana-universal-2023/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |25 |San Pedro Cahro |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya|Monggolya]] |Namuunzul Batmagnai<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=6 Nobyembre 2023 |title=Namuunzul Batmagnai será Mongolia en Miss Universe 2023 |trans-title=Namuunzul Batmagnai will be Mongolia in Miss Universe 2023 |url=https://www.diariodelsur.com.co/namuunzul-batmagnai-sera-mongolia-en-miss-universe-2023/ |access-date=6 Enero 2024 |website=Diario del Sur |language=es}}</ref> |24 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]] |Amara Bo<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2023 |title=Miss Kengtung wins Miss Universe Myanmar 2023 |url=https://english.news.cn/20230914/3d5b93c8217f424f99d6f645b239af27/c.html |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Xinhua |language=en}}</ref> |26 |Kengtung |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Jameela Uiras<ref>{{Cite web |last=Hambuda |first=Anne |date=10 Hulyo 2023 |title=Miss Namibia 2023 crowned |url=https://ww2.namibian.com.na/miss-namibia-2023-crowned/ |access-date=10 Hulyo 2023 |website=The Namibian |language=en-GB}}</ref> |23 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |Jane Garrett<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2023 |title=Contundente respuesta corona a Jane Dipika como Miss Universo Nepal 2023 |trans-title=Strong response crowns Jane Dipika as Miss Universe Nepal 2023 |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2023/09/09/contundente-respuesta-corona-a-jane-dipika-como-miss-universo-nepal-2023/ |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Metro Puerto Rico |language=es}}</ref> |22 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Ugochi Ihezue<ref>{{Cite web |last=Sobamiwa |first=Precious |date=12 Setyembre 2023 |title=MBGN: Ugochi Ihezue wins Miss Universe Nigeria 2023 |url=https://tribuneonlineng.com/mbgn-ugochi-ihezue-wins-miss-universe-nigeria-2023/ |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref> |26 |Imo |- |'''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' |'''[[Sheynnis Palacios]]<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2023 |title=Sheynnis Palacios, licenciada en comunicación social, es elegida Miss Nicaragua 2023 |trans-title=Sheynnis Palacios, graduate in social communication, is elected Miss Nicaragua 2023 |url=https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-belleza_sheynnis-palacios--licenciada-en-comunicaci%C3%B3n-social--es-elegida-miss-nicaragua-2023/48716042 |access-date=8 Agosto 2023 |website=Swissinfo |language=es}}</ref>''' |23 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Julie Tollefsen<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=9 Agosto 2023 |title=Miss Universo Noruega 2023 es Julie Marie Tollefsen |trans-title=Miss Universe Norway 2023 is Julie Marie Tollefsen |url=https://extra.com.co/miss-universo-noruega-2023-es-julie-marie-tollefsen/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=El Diario de Todos |language=es}}</ref> |27 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Rikkie Kollé<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 2023 |title=22-jarige Amsterdamse Rikkie Kolle is Miss Nederland 2023 |language=nl |trans-title=22-jarige Amsterdamse Rikkie Kolle is Miss Nederland 2023 |work=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/entertainment/89256679/22-jarige-amsterdamse-rikkie-kolle-is-miss-nederland-2023 |access-date=9 Hulyo 2023}}</ref> |22 |Hoorn |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |Erica Robin<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=14 Setyembre 2023 |title=Meet Erica Robin — the first-ever Miss Universe Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/14-Sep-2023/meet-the-first-ever-miss-universe-pakistan-erica-robin |access-date=15 Setyembre 2023 |website=Daily Pakistan |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Karachi]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Natasha Vargas<ref>{{Cite web |last=Chan |first=Lau |date=14 Setyembre 2023 |title=Miss Panamá 2023: Natasha Vargas nos representará en el Miss Universo |trans-title=Miss Panama 2023: Natasha Vargas will represent us at Miss Universe |url=https://www.telemetro.com/miss-universo/microsites-entretenimiento/miss-panama-2023-natasha-vargas-nos-representara-el-miss-universo-n5921349 |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |25 |Las Tablas |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |Elicena Andrada<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2023 |title=¡Elicena Andrada es la nueva Miss Universo Paraguay! |trans-title=Elicena Andrada is the new Miss Universe Paraguay! |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2023/06/25/elicena-andrada-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |28 |Tobatí |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Camila Escribens<ref>{{cite web |date=19 Mayo 2023 |title=Miss Perú 2023: Camila Escribens se coronó como la sucesora de Alessia Rovegno |trans-title=Miss Peru 2023: Camila Escribens was crowned as the successor to Alessia Rovegno |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2023-camila-escribens-se-corono-como-la-sucesora-de-alessia-rovegno-noticia-1485327 |access-date=19 Mayo 2023 |website=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref> |24 |[[Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines 2023|Pilipinas]] |[[Michelle Dee]]'''<ref name=":8">{{Cite web |date=13 Mayo 2023 |title=Makati's Michelle Marquez Dee is Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/makati-michelle-dee-winner-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |28 |[[Makati]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Paula Joukanen<ref>{{Cite web |last=Hakala |first=Salli |last2=Seppänen |first2=Elina |date=9 Setyembre 2023 |title=Paula Joukanen on uusi Miss Suomi! |trans-title=Paula Joukanen is the new Miss Finland! |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009843969.html |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Angelika Jurkowianiec<ref>{{Cite web |last=Pietrzak |first=Leon |date=16 Hulyo 2023 |title=Miss Polski 2023 wybrana! Kim jest Angelika Jurkowianiec? |trans-title=Miss Poland 2023 selected! Who is Angelika Jurkowianiec? |url=https://www.eska.pl/news/miss-polski-2023-wybrana-kim-jest-angelika-jurkowianiec-aa-MK7G-gDfK-B7hz.html |access-date=17 Hulyo 2023 |website=Eska TV |language=pl}}</ref> |26 |Namysłów |- |{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Karla Guilfú<ref>{{Cite web |last=Sepúlveda |first=Bárbara Núñez |last2=Rolón |first2=José Omar Martínez |date=25 Agosto 2023 |title=Miss Patillas, Karla Inelisse Guilfú Acevedo, se corona como Miss Universe Puerto Rico 2023 |trans-title=Miss Patillas, Karla Inelisse Guilfú Acevedo, is crowned as Miss Universe Puerto Rico 2023 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/television/notas/miss-patillas-karla-inelisse-guilfu-acevedo-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2023/ |access-date=25 Agosto 2023 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |25 |Patillas |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Marina Machete<ref>{{Cite web |last=Acebuche |first=Yoniel |date=8 Oktubre 2023 |title=Trans woman crowned Miss Universe Portugal for the first time |url=https://philstarlife.com/celebrity/784196-marina-machete-miss-universe-portugal-2023? |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |28 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Diane Leyre<ref>{{Cite web |last=Cousin |first=Victor |date=10 Hulyo 2023 |title=« Ce concours a toujours été un rêve » : Diane Leyre représentera la France à Miss Univers |trans-title=“This competition has always been a dream”: Diane Leyre will represent France at Miss Universe |url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/ce-concours-a-toujours-ete-un-reve-diane-leyre-representera-la-france-a-miss-univers-10-07-2023-OZYY6DQZERA6LIBLAKMCUK43OQ.php |access-date=10 Hulyo 2023 |website=Le Parisien |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Mariana Downing<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Setyembre 2023 |title=Mariana Downing es la nueva Miss República Dominicana 2023 |trans-title=Mariana Downing is the new Miss Dominican Republic 2023 |url=https://www.elcaribe.com.do/gente/mariana-downing-la-nueva-miss-republica-dominicana-2023/ |access-date=4 Setyembre 2023 |website=El Caribe |language=es}}</ref> |27 |Cotuí |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Vanesa Švédová<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2022 |title=Česko má novou královnu krásy. Je jí studentka Vanesa Švédová |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/ceska-miss-essens-2022-vanesa-svedova-soutez-krasy.A221211_225825_missamodelky_zar |access-date=15 Enero 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |19 |Přerov |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Margarita Golubeva<ref>{{cite web |date=8 Oktubre 2023 |title=«Мисс Россия — 2023» стала Маргарита Голубева из Санкт-Петербурга |trans-title=Margarita Golubeva from St. Petersburg became Miss Russia 2023 |url=https://www.woman.ru/news/miss-rossiya-2023-stala-margarita-golubeva-iz-sankt-peterburga-id914130/ |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Woman.ru |language=ru |archive-date=16 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016123854/https://www.woman.ru/news/miss-rossiya-2023-stala-margarita-golubeva-iz-sankt-peterburga-id914130/ |url-status=dead }}</ref> |22 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Earlyca Frederick<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Agosto 2023 |title=Earlyca Frederick to represent Saint Lucia at 72nd Miss Universe in El Salvador |url=https://wicnews.com/caribbean/earlyca-frederick-to-represent-saint-lucia-at-72nd-miss-universe-in-el-salvador-175657658/ |access-date=3 Agosto 2023 |website=WIC News |language=en-GB }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |26 |Choiseul |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Brooke Bruk-Johnson<ref>{{Cite web |last=Zimoyo |first=Tafadzwa |date=23 Setyembre 2023 |title=ALL HAIL THE QUEEN! . . . Dream comes true for ‘legally blonde’ Brooke Bruk Jackson |url=https://www.herald.co.zw/all-hail-the-queen-dream-comes-true-for-legally-blonde-brooke-bruk-jackson/ |access-date=23 Setyembre 2023 |website=The Herald |language=en}}</ref> |21 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Priyanka Annuncia<ref>{{Cite web |last=George |first=Owen |date=17 Setyembre 2023 |title=Priyanka Annuncia is your Miss Universe Singapore 2023 |url=https://gcmag.com.au/priyanka-annuncia-miss-universe-singapore-for-2023/ |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Gold Coast Magazine |language=en-AU}}</ref> |26 |Singapura |- |{{flagicon|SWI}} [[Suwisa]] |Lorena Santen<ref>{{Cite web |last=Walser |first=Marino |date=24 Setyembre 2023 |title=Miss Universe: Lorena Santen ist Miss Universe Switzerland |trans-title=Lorena Santen is Miss Universe Switzerland |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-lorena-santen-ist-miss-universe-switzerland-305500610414 |access-date=26 Setyembre 2023 |website=20 Minuten |language=de}}</ref> |26 |Aargau |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Anntonia Porsild<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Celeste Cortesi among the panel of judges for Miss Universe Thailand 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/879506/celeste-cortesi-among-the-panel-of-judges-for-miss-universe-thailand-2023/story/ |access-date=21 Agosto 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> |27 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Bryoni Govender<ref>{{Cite news |last=Abrahams |first=Marchelle |date=14 Agosto 2023 |title=Who is Bryoni Govender, Miss SA 2023 runner-up? |language=en |work=Independent Online |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/who-is-bryoni-govender-miss-sa-2023-runner-up-5a9ac51b-07f3-4f28-94f6-d83df5fe0a83 |access-date=15 Agosto 2023}}</ref> |27 |Kempton Park |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |So-yun Kim<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2023 |title=Nhan sắc Hoa hậu Hoàn vũ Hàn Quốc 2023 |trans-title=Beauty of Miss Universe Korea 2023 |url=https://tienphong.vn/post-1564812.tpo |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |28 |Gyeongnam |- |{{flagicon|TRI}} [[Trinidad at Tobago]] |Faith Gillezeau<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Hulyo 2023 |title=Faith Gillezeau wins Miss Universe Trinidad and Tobago title |url=https://newsday.co.tt/2023/07/11/faith-gillezeau-wins-miss-universe-trinidad-and-tobago-title/,%20https://newsday.co.tt/2023/07/11/faith-gillezeau-wins-miss-universe-trinidad-and-tobago-title/ |access-date=12 Hulyo 2023 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> |25 |San Fernando |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Celeste Viel<ref>{{Cite web |last= |date=14 Agosto 2023 |title=¡Lo logró! Celeste, la hija de Felipe Viel, se quedó con la corona de Miss Universo Chile |trans-title=She did it! Celeste, the daughter of Felipe Viel, was left with the crown of Miss Universe Chile |url=https://www.t13.cl/noticia/tendencias/lo-logro-celeste-hija-felipe-viel-se-quedo-corona-miss-universo-chile-14-8-2023 |access-date=15 Agosto 2023 |website=Teletrece |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Angelina Usanova<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2023 |title=The winner of the Miss Universe Ukraine is the young Kyivan, Angelina Usanova |url=https://odessa-journal.com/the-winner-of-the-miss-universe-ukraine-is-the-young-kyivan-angelina-usanova |access-date=18 Agosto 2023 |website=Odessa Journal |language=en}}</ref> |26 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Tünde Blága<ref>{{Cite web |last=Besenye |first=Balázs |date=30 Setyembre 2023 |title=Megvan a Miss Universe Hungary 2023-as győztese, aki már könyvet is írt |trans-title=We have the winner of Miss Universe Hungary 2023, who has already written a book |url=https://24.hu/elet-stilus/2023/09/30/miss-universe-hungary-2023-gyoztes-blaga-tunde/ |access-date=30 Setyembre 2023 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |27 |Hidegség |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} cd5rsdgh33oxvwenmhi77af6tf0y4co Miss Universe 1999 0 321797 2205481 2181043 2026-04-30T13:08:22Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205481 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Mpule Kwelagobe.jpg|caption=Mpule Kwelagobe|winner='''Mpule Kwelagobe''' <br> '''{{flagicon|BOT}} [[Botswana]]'''|congeniality=Marisa Ferreira <br> {{flagicon|POR}} [[Portugal]]|photogenic=Brenda Liz Lopez <br> {{flagicon|PUR}} [[Porto Riko]]|best national costume=Nicole Simone Dyer <br> {{flag|Trinidad and Tobago}} <!-- | oscar de la renta best in swimsuit = Diana Nogueira <br> {{SPA}} | clairol herbal essences style = [[Gul Panag]] <br> {{IND}} -->|date=26 Mayo 1999|presenters={{Hlist|Jack Wagner|Ali Landry|Julie Moran}}|venue=Chaguaramas Convention Centre, Chaguaramas, [[Trinidad at Tobago]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|TTT}}|entrants=84|placements=10|acts=Julio Iglesias Jr.|debuts={{Hlist|[[Botswana]]}}|withdraws={{Hlist|[[Bulgarya]]|[[Guam]]|[[Noruwega]]|[[Olanda]]|[[Rumanya]]|[[Simbabwe]]}}|returns={{Hlist|[[Austrya]]|[[Barbados]]|[[Guyana]]|[[Kapuluang Kayman]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Kapuluang Turks at Caicos]]|[[Zambia|Sambia]]|[[Suriname]]}}|before=[[Miss Universe 1998|1998]]|next=[[Miss Universe 2000|2000]]}}Ang '''Miss Universe 1999''' ay ang ika-48 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Chaguaramas Convention Centre, Chaguaramas, [[Trinidad at Tobago]] noong 26 Mayo 1999. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Wendy Fitzwilliam ng Trinidad at Tobago si Mpule Kwelagobe ng [[Botswana]] bilang Miss Universe 1999.<ref name=":0">{{Cite news |last=McDonald |first=Tim |date=27 Mayo 1999 |title=Miss Universe Is First From Botswana |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1999/05/27/miss-universe-is-first-from-botswana/1ada5fae-2123-4164-9d1c-22e7fe823f23/ |access-date=30 Disyembre 2023 |issn=0190-8286}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=27 Mayo 1999 |title=Botswana student now is new Miss Universe |language=en |pages=2A |work=The Union Democrat |url=https://news.google.com/newspapers?id=zytZAAAAIBAJ&sjid=PkcNAAAAIBAJ&pg=3184%2C2826293 |access-date=9 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Botswana sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si [[Miriam Quiambao]] ng [[Pilipinas]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Diana Nogueira ng [[Espanya]].<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 1999 |title=Miss Universe: Celebrate femininity |language=en |pages=7A |work=The Robesonian |url=https://news.google.com/newspapers?id=if1lAAAAIBAJ&sjid=5TwNAAAAIBAJ&pg=4660%2C8118370 |access-date=9 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 Mayo 1999 |title=Miss Botswana takes the crown |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/353957.stm |access-date=9 Enero 2024 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Jack Wagner ang kompetisyon, samantalang sina Miss USA 1996 Ali Landry at Julie Moran ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Chaguaramas Convention Centre and Hotel.jpg|thumb|250x250px|Chaguaramas Convention Centre, ang lokasyon ng Miss Universe 1999]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok, at dalawa ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Barbados 1998 na si Olivia Harding upang kumatawan sa kanyang bansa matapos na bumitaw ang umurong si Miss Barbados 1998 Michelle Selman dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Great Britain Universe 1999 na si Cherie-Louise Pisani upang kumatawan sa kanyang bansa matapos umurong si Miss Great Britain Universe 1999 Nicki Lane matapos niyang umamin na mayroon siyang isang anim na taong gulang na anak.<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1999 |title=Crown of thorns |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/theguardian/1999/may/26/features11.g2 |access-date=30 Disyembre 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Karen |date=14 Abril 1999 |title=Beauty queen stripped title over secret son |language=en |pages=9 |work=The Birmingham Post |url=https://www.newspapers.com/article/the-birmingham-post-nicki-lane/126582797/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> Pinalitan ni Binibining Pilipinas-World 1999 [[Miriam Quiambao]] si Janelle Bautista bilang Binibining Pilipinas-Universe 1999 matapos bumitaw sa titulo si Bautista dahil sa problema sa kanyang pagkamamamayan.<ref name=":12">{{Cite news |last=Cueto |first=Francis Earl |date=25 Marso 1999 |title=Reigning Bb. RP stripped of title |language=en |pages=1-2 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=RJQVAAAAIBAJ&sjid=_QoEAAAAIBAJ&pg=2241%2C2645082 |access-date=9 Enero 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=19 Marso 2015 |title=What Miriam withholds in her ‘tell all’ book |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |access-date=9 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss España 1999 Lorena Bernal sa edisyong ito.<ref name=":3">{{Cite web |last=Carmona |first=Jesus |date=24 Setyembre 2023 |title=Qué fue de Lorena Bernal, la Miss España que trabajó en reconocidas series y en 2010 se retiró de la vida pública |trans-title=What happened to Lorena Bernal, the Miss Spain who worked in renowned series and in 2010 retired from public life |url=https://www.elespanol.com/corazon/famosos/20230924/lorena-bernal-miss-espana-trabajo-reconocidas-series-retiro-vida-publica/796170659_0.html |access-date=9 Enero 2024 |website=El Español |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2022 |title=Lorena Bernal: así ha cambiado de Miss España 1999 a primera dama de la Premier League |trans-title=This is how Lorena Bernal has changed: from Miss Spain 1999 to first lady of the Premier League |url=https://www.lavanguardia.com/television/20221026/8582003/asi-cambiado-lorena-bernal-miss-espana-1999-primera-dama-premiere-league-asc-pst-mmn.html |access-date=9 Enero 2024 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> Gayunpaman, dahil hindi nakaabot si Bernal sa ''age requirement'' ng Miss Universe, siya ay pinadala na lamang sa Miss World, kung saan siya ay hinirang bilang isa sa sampung mga ''semi-finalist''.<ref name=":3" /> Hindi makapunta sa Miss Universe ang ''first runner-up'' na si Carmen Fernández dahil may malubhang sakit ang kanyang ama,<ref>{{Cite web |last= |date=4 Marso 1999 |title=Lorena, la más bella de las candidatas a Miss España |trans-title=Lorena, the most beautiful of the candidates for Miss Spain |url=https://www.ultimahora.es/noticias/sociedad/1999/03/04/971975/lorena-mas-bella-candidatas-miss-espana.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Ultima Hora |language=es}}</ref> at hindi rin makapunta sa Miss Universe ang ''second runner-up'' na si Inma Nadal dahil lumahok ito sa Miss Europe. Dahil dito, napagdesisyunan ng Miss España na iluklok si Diana Nogueira, isa sa labindalawang mga ''semi-finalist'' ng Miss España 1999, upang kumatawan sa kanyang bansa sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Novoa |first=Raúl |date=31 Agosto 2018 |title=Diana Nogueira: "Participar en 'Miss Universo' me sirvió como trampolín" |trans-title=Diana Nogueira: "Participating in 'Miss Universe' served as a springboard for me" |url=https://www.farodevigo.es/sociedad/2018/08/31/diana-nogueira-participar-miss-universo-15912737.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Faro de Vigo |language=es}}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Botswana, at bumalik ang mga bansang Austrya, Barbados, Guyana, Kapuluang Kayman, Kapuluang Cook, Kapuluang Turks at Caicos, Sambia, at Suriname. Huling sumali noong [[Miss Universe 1966|1966]] ang Guyana, noong [[Miss Universe 1987|1987]] ang Barbados, noong [[Miss Universe 1993|1993]] ang Austrya at Suriname, noong [[Miss Universe 1995|1995]] ang Sambia, noong [[Miss Universe 1996|1996]] ang Kapuluang Kayman at Kapuluang Cook, at noong [[Miss Universe 1997|1997]] ang Kapuluang Turks at Caicos. Hindi sumali ang mga bansang Bulgarya, Guam, Noruwega, Olanda, Rumanya, at Simbabwe sa edisyong ito. Hindi sumali si Elena Angelova ng Bulgarya dahil sa pinansyal na dahilan. Hindi sumali si Tisha Elaine Heflin ng Guam matapos matuklasan na siya ay buntis ilang araw bago ang paunang komeptisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Mayo 1999 |title=Embarazoso lio real |trans-title=Embarrassing real mess |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-875243 |access-date=9 Enero 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Mayo 1999 |title=Miss Universe turns nasty |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/353154.stm |access-date=9 Enero 2024 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref> Hindo sumali si Henriette Dankertsen ng Noruwega dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=25 Pebrero 2003 |orig-date=5 Oktubre 1998 |title=Henriette den rette |trans-title=Henriette the right |url=https://www.vg.no/i/6nz73o |access-date=9 Enero 2024 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Rumanya, Olanda, at Simbabwe matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1999 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1999 at ang kanilang mga pagkakalagay]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 1999''' | * '''{{flagicon|Botswana}} [[Botswana]]''' – '''Mpule Kwelagobe<ref name=":1">{{Cite web |date=12 Disyembre 2021 |title=Miriam looks back on Miss Universe journey 22 years ago |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/12/12/2147302/miriam-looks-back-miss-universe-journey-22-years-ago/ |access-date=9 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Miriam Quiambao]]<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Diana Nogueira<ref name=":1" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Carolina Indriago<ref name=":1" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Sonia Raciti<ref name=":1" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|Ghana}} [[Gana]] – Akuba Cudjoe<ref name=":1" /> * {{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] – Nicole Haughton<ref name=":1" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Gul Panag<ref name=":1" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Silvia Salgado<ref name=":1" /> * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Brenda Liz Lopez<ref name=":1" /> |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !'''Katampatan''' !Top 5 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|Botswana}} [[Botswana]]''' |'''9.05 (5)''' |'''9.18 (4)''' |'''9.36 (4)''' |'''9.19 (4)''' |'''9.48 (2)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |8.78 (9) |9.32 (2) |9.42 (2) |9.17 (5) |9.44 (3) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |8.90 (7) |9.33 (1) |9.45 (1) |9.22 (3) |9.64 (1) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.23 (3) |9.08 (6) |9.38 (3) |9.23 (1) |9.34 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |9.24 (2) |9.32 (2) |9.13 (7) |9.23 (1) |9.23 (5) |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |9.27 (1) |8.77 (10) |9.16 (6) |9.06 (6) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |8.61 (10) |9.14 (5) |9.23 (5) |8.99 (7) |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |9.08 (4) |8.80 (8) |9.08 (8) |8.98 (8) |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |9.00 (6) |8.87 (7) |8.75 (9) |8.87 (9) |- |{{flagicon|Ghana}} [[Gana]] |8.85 (8) |8.78 (9) |8.68 (10) |8.77 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Brenda Liz Lopez<ref name=":2" /> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Marisa Ferreira<ref name=":2" /> |- |Clairol Herbal Essences Style Award | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Miriam Quiambao]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=11 Disyembre 2019 |title=LOOK BACK: The Binibining Pilipinas legacy through the decades |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/246952-legacy-through-decades/ |access-date=9 Enero 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |Oscar de la Renta Best in Swimsuit | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Diana Nogueira |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Nicole Simone Dyer<ref name=":2" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Carolina Indriago |- |2nd runner-up | * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] – Clémence Achkar |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1998|1998]], sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista imbis na anim. Limang pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''. === Komite sa pagpili === * Kylie Bax – Modelo at aktres mula sa Bagong Silandiya<ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=27 Mayo 1999 |title=El reino de Botswana |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-903776 |access-date=9 Enero 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> * Patrick Demarchelier – Pranses na ''fashion photographer<ref name=":5" />'' * Charles Gargano – Dating embahador ng Estados Unidos sa Trinidad at Tobago * Evander Holyfield – Amerikanong boksingero<ref name=":4">{{Cite news |last=McDonald |first=Tim |date=27 Mayo 1999 |title=Miss Botswana crowned Miss Universe |language=en |pages=A11 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=YAUoAAAAIBAJ&sjid=x88EAAAAIBAJ&pg=6937%2C3941337 |access-date=9 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * Melania Knauss – Eslobeno-Amerikanang aktres na naging dating ''First Lady'' * Sirio Maccioni – ''Restaurateur'' ng Le Cirque sa New York<ref name=":4" /> * Marcus Schenkenberg – Suwekong modelo * Stephanie Seymour – Amerikanang modelo at aktres * Bruce Smith – Dating manlalaro ng putbol sa Buffalo Bills<ref name=":4" /> * Diane Smith – ''Editor-in-chief'' ng == Mga kandidata == Walumpu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Diana Drubig<ref>{{Cite web |last=Reichert |first=Birgit |date=14 Enero 1999 |title=Miss Germany kommt aus Sachsen |trans-title=Miss Germany comes from Saxony |url=https://www.welt.de/print-welt/article564495/Miss-Germany-kommt-aus-Sachsen.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Die Welt |language=de}}</ref> |19 |[[Leipzig]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Egidia Torres<ref>{{Cite web |last= |date=23 Hulyo 2023 |title=Ana Coimbra eleita Miss Angola Universo 2023 |trans-title=Ana Coimbra elected Miss Angola Universe 2023 |url=https://www.jornaldeangola.ao/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Jornal de Angola |language=pt}}</ref> |22 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Elena Fournier |22 |[[Lalawigan ng Santa Fe|Santa Fe]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Irina Croes |18 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Michelle Shead<ref>{{Cite news |date=24 Mayo 1999 |title=Caribbean queens |language=en |pages=6 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ldg_AAAAIBAJ&sjid=MiEGAAAAIBAJ&pg=6838%2C3225237 |access-date=9 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Katja Giebner<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe contest preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/5ffa96d7966e775b65a4ee639d0d6dce/Miss-Universe-contest-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |21 |[[Viena]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Kristy Wilson<ref>{{Cite web |last=McNeilly |first=Hamish |date=27 Abril 2011 |title=Miss Otago missing from pageant again |url=https://www.odt.co.nz/news/national/miss-otago-missing-pageant-again |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Otago Daily Times Online News |language=en}}</ref> |20 |Hilagang Otago |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Glennis Knowles<ref>{{Cite web |last= |date=4 Agosto 2009 |title=A mistress living in McAlpine's home cause Glennis go berserk |url=https://www.bahamaspress.com/a-mistress-living-in-mcalpines-home-cause-glennis-go-berserk/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Bahamas Press |language=en-US}}</ref> |25 |Nassau |- |{{flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Olivia Harding |25 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Tanja Dexters<ref>{{Cite web |last=Galindo |first=Gabriela |date=26 Hunyo 2019 |title=Former Miss Belgium released after drug-related arrest |url=https://www.brusselstimes.com/59405/tanja-dexters-former-miss-belgium-released-after-drug-arrest-narcotics-boyfriend-house-searches-car-seized |access-date=29 Disyembre 2023 |website=The Brussels Times |language=en}}</ref> |21 |Mol |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Viola Jeffery<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Agosto 1998 |title=Viola Jeffrey is Miss Belize |url=https://edition.channel5belize.com/archives/24396 |access-date=26 Nobyembre 2022 |website=Great Belize Television |language=en-US |archive-date=26 Nobiyembre 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126153404/https://edition.channel5belize.com/archives/24396 |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Carolina Indriago<ref>{{Cite web |last=Ramos |first=Dulce Maria |date=29 Mayo 2022 |title=¿Existe racismo en la industria cultural venezolana? |url=http://www.eluniversal.com/entretenimiento/126811/existe-racismo-en-la-industria-cultural-venezolana |access-date=5 Pebrero 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |18 |Valencia |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |Julina Felida<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant participants rehearse for show |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/ba59d3fe708352030c73d8b3e64c48cf/Miss-Universe-pageant-participants-rehearse-for-show/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |21 |Kralendijk |- |'''{{Flagicon|BOT}} [[Botswana]]''' |'''[[Mpule Kwelagobe]]<ref name=":0" />''' |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|Brazil}} [[Brazil|Brasil]] |Renata Fan<ref>{{Cite web |title=Renata Fan tira foto de biquíni e lembra título de Miss Brasil em 1999 |trans-title=Renata Fan takes a photo in a bikini and remembers the title of Miss Brazil in 1999 |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2022/01/22/renata-fan-lembra-titulo-de-miss-brasil-para-sempre.htm |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Splash |language=pt-br |via=UOL}}</ref> |22 |Santo Ângelo |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Susana Barrientos<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2019 |title=El #TBT de Susana Barrientos, la reina que arrasó con su belleza en los años 90 |trans-title=The #TBT of Susana Barrientos, the queen who swept the world with her beauty in the 90s |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-tbt-de-susana-barrientos-la-reina-que-arraso-con-su-belleza-en-los-anos-90_145611 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=El Deber |language=es-ES }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Jouraine Ricardo<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant participants rehearse for show |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/4499b6d4faf85cffba2e84ceacf3c4ae/Miss-Universe-pageant-participants-rehearse-for-show/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |22 |Willemstad |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Angie Abdalla<ref>{{Cite web |last=al-Sokkari |first=Rabii |date=4 Agosto 2015 |title=Alper et Angie, ou quand l’amour l’emporte sur la diplomatie |trans-title=Alper and Angie, or when love trumps diplomacy |url=https://www.aa.com.tr/fr/turquie/alper-et-angie-ou-quand-l-amour-l-emporte-sur-la-diplomatie/19747 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Agence Anadolu |language=fr}}</ref> |18 |[[Alehandriya]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Carolina Alfonso<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2014 |title=Carolina Alfonso, una exreina entregada al arte |trans-title=Carolina Alfonso, a former queen dedicated to art |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2014/07/21/nota/3262306/carolina-alfonso-exreina-entregada-arte |access-date=30 Disyembre 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |21 |[[Quito]] |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Cynthia Cevallos<ref>{{Cite web |last=Trujillo |first=Georgina |date=14 Hunyo 2023 |title=¿Qué ha sido de Cynthia Cevallos? Ex Miss Universo El Salvador 1999 |trans-title=What happened to Cynthia Cevallos? Former Miss Universe El Salvador 1999 |url=https://www.tcsahora.com/que-ha-sido-de-cynthia-cevallos-ex-miss-universo-el-salvador-1999/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=TCSAhora |language=es}}</ref> |21 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Aneta Kuklová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Abril 1999 |title=Slovensko má druhou Miss '99 |trans-title=Slovakia has a second Miss '99 |url=https://hn.cz/c1-798097-slovensko-ma-druhou-miss-99 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Hospodářské noviny |language=cs}}</ref> |19 |Lučenec |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Diana Noguiera<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 1999 |title=La española Diana Nogueira queda tercera en el certamen Miss Universo 99 |trans-title=The Spanish Diana Nogueira comes third in the Miss Universe 99 pageant |url=https://www.elmundo.es/elmundo/1999/mayo/27/sociedad/misses.html |access-date=30 Disyembre 2023 |website=El Mundo |language=es}}</ref> |24 |Pontevedra |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Kimberly Pressler<ref>{{Cite news |date=7 Pebrero 1999 |title=New Miss USA |language=en |pages=9 |work=The Herald-Palladium |url=https://www.newspapers.com/clip/117644844/the-herald-palladium/ |access-date=31 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Las Vegas]] |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Triin Rannat<ref>{{Cite web |date=8 Marso 1999 |title=Miss Estonia on Triin Rannat |url=https://www.ohtuleht.ee/81951/miss-estonia-on-triin-rannat |access-date=26 Nobyembre 2022 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |20 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|Ghana}} [[Gana]] |Akuba Cudjoe<ref>{{Cite web |date=28 Mayo 1999 |title=Miss Ghana in top 10 of Miss Universe Crown |url=https://www.modernghana.com/news/6076/miss-ghana-in-top-10-of-miss-universe-crown.html |access-date=30 Disyembre 2023 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |19 |[[Accra]] |- |{{flagicon|Great Britain}} [[Gran Britanya]] |Cherie-Louise Pisani<ref>{{Cite news |last=Bellos |first=Alex |date=25 Mayo 1999 |title=Miss Universe remodelled |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/1999/may/26/alexbellos |access-date=29 Disyembre 2023 |issn=0261-3077}}</ref> |21 |Clacton-upon-Sea |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Sofia Raptis<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe Organization |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/5a6dd19c4885786bf0d664cf3951192b/Miss-Universe-Organization/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Monica Penedo |19 |Sacatepéquez |- |{{flag|Guyana}} |Morvinia Sobers<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Oktubre 2011 |title=Beauty pageants – a look back |url=https://www.stabroeknews.com/2011/10/08/the-scene/beauty-pageants-%E2%80%93-a-look-back/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |20 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Nicole Haughton<ref>{{Cite web |last=Shakespeare-Blackmore |first=Keisha |date=11 Oktubre 2010 |title=Nicole Haughton - beauty queen turns tourism advocate |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20101011/flair/flair1.html |access-date=30 Disyembre 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Satomi Ogawa<ref>{{Cite web |date=21 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/db621e88bf6ee1af2a2c322cc9e52b18/Miss-Universe-pageant-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |21 |[[Misato, Saitama (lungsod)|Misato]] |- |{{Flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Cherilyn Cabrera |24 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Daryela Sofia Guerrero<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |21 |Atlántida |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Anne Heung<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=12 Enero 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |24 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Gul Panag<ref>{{Cite web |date=3 Enero 2022 |title=Gul Panag turns 43: The life and times of Miss India 1999 |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/gul-panag-turns-43-the-family-life-of-miss-india-1999-7702729/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |20 |[[Chandigarh]] |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Vivienne Doyle<ref>{{Cite web |last=Sheehan |first=Aideen |date=19 Agosto 1998 |title=Miss Ireland goes west as Vivienne wins coveted title |url=https://www.independent.ie/irish-news/miss-ireland-goes-west-as-vivienne-wins-coveted-title-26177797.html |access-date=27 Nobyembre 2022 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |22 |Galway |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Rana Raslan<ref>{{Cite web |last=Kampeas |first=Ron |date=9 Marso 1999 |title=Israeli Arab wins Miss Israel contest |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/raslan11.htm |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Washington Post |language=en}}</ref> |21 |[[Haifa]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Gloria Bellicchi<ref>{{Cite web |last=Razzini |first=Pietro |date=11 Nobyembre 2023 |title=L'ex Miss Italia Gloria Bellicchi: «Da quel giorno è cambiata la mia vita» |trans-title=Former Miss Italy Gloria Bellicchi: «From that day my life changed» |url=https://www.gazzettadiparma.it/home/2023/11/11/news/l-ex-miss-italia-gloria-bellicchi-da-quel-giorno-e-cambiata-la-mia-vita-744233/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Gazzetta di Parma |language=it}}</ref> |20 |[[Parma]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Shannon McArthur<ref>{{Cite web |date=21 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/6e06372a0cd8a297f0417318e97fb52a/Miss-Universe-pageant-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |26 |[[Windsor, Ontario|Windsor]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Movel Lewis<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe contest preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/33727824d5a9c7df68e6a19d99eff01b/Miss-Universe-contest-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |20 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Sherece Smith<ref>{{Cite web |date=22 Marso 1999 |title=St. Johnian wins Miss U.S.V.I. crown |url=https://stcroixsource.com/1999/03/22/st-johnian-wins-miss-usvi-crown/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=St. Croix Source |language=en-US}}</ref> |25 |Saint Croix |- |{{Flagicon|Cook Islands}} [[Kapuluang Cook]] |Tina Marie Vogel<ref>{{Cite web |last=Etches |first=Melina |date=7 Disyembre 2021 |title=Tributes flow for maine purotu |url=https://www.cookislandsnews.com/national/culture/tributes-flow-for-maine-purotu/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Cook Islands News |language=en}}</ref> |24 |Avarua |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Gemma McLaughlin<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant participants rehearse for show |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/c16e1aaf2f8127111b1f7ccfaf724e1a/Miss-Universe-pageant-participants-rehearse-for-show/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Shantell Stubbs |21 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Marianella Maal<ref>{{Cite web |last=Romero Acosta |first=Nistar |date=19 Nobyembre 1998 |title=Marianella Maal Pacini imagen positiva de un país en conflicto |trans-title=Marianella Maal Pacini positive image of a country in conflict |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-850328 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |20 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Arianna Bolaños<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 1998 |title=De Poás es la reina |trans-title=De Poás is the queen |url=https://www.nacion.com/el-pais/de-poas-es-la-reina/DMZJSRPRBZC57PXHKEQDD3L6FA/story/ |url-access=subscription |access-date=30 Disyembre 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |Guanacaste |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Marijana Kuzina<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2023 |title=Croatian beauties: A look back at all the Miss Universe Croatia winners |url=https://www.croatiaweek.com/croatian-beauties-a-look-back-at-all-the-miss-universe-croatia-winners/ |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Croatia Week |language=en}}</ref> |21 |Šibenik |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Clémence Achkar<ref>{{Cite web |last=Sanders |first=Kerry |date=25 Hulyo 2006 |title=In Christian enclaves of Beirut, life goes on |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029857 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref> |19 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Jeanette Ooi |23 |[[Kuching]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Dorianne Muscat<ref>{{Cite web |date=21 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/9bfc772f373334eaad91b833fdac1bf8/Miss-Universe-pageant-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |21 |Qormi |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Micaella L'Hortalle<ref>{{Cite web |last=Karghoo |first=Christophe |title=Miss, maman et moderne… |trans-title=Miss, mom, and modern... |url=https://www.5plus.mu/node/15080 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=5-Plus Dimanche |language=fr |archive-date=30 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230005400/https://www.5plus.mu/node/15080 |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Silvia Salgado<ref>{{Cite news |date=4 Hunyo 1999 |title=De tu a tu con Ana Bertha Lepe |language=es |trans-title=One-on-one with Ana Bertha Lepe |pages=2E |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=_DVDAAAAIBAJ&sjid=HK0MAAAAIBAJ&pg=2533%2C668073 |access-date=9 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Monterrey]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Vaanda Katjiuongua<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Agosto 2013 |title=Gossip |url=https://www.namibiansun.com/news/gossip-85 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Namibian Sun |language=en}}</ref> |23 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Angela Ukpoma<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe Organization |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/307dbf10a09578549d14836bd994be27/Miss-Universe-Organization/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |25 |Imo |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Liliana Pilarte<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2000 |title=Ex reinas de belleza felices de ser madres |trans-title=Former beauty queens happy to be mothers |url=https://www.laprensani.com/2000/09/01/suplemento/aqui-entre-nos/1718634-ex-reinas-de-belleza-felices-de-ser-madres |access-date=30 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |23 |[[Managua]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Yamani Saied<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2019 |title=Eligen a Yamani Saied, la Señorita Panamá más bella de la historia |trans-title=They choose Yamani Saied, the most beautiful Miss Panama in history |url=https://www.diaadia.com.pa/fama/eligen-yamani-saied-la-senorita-panama-mas-bella-de-la-historia-712655 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Día a Día |language=es}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Carmen Morinigo<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |22 |San Pedro |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Fabiola Lazo<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2011 |title=Die neue "Miß Peru" stammt aus Würzburg |trans-title=The new "Miss Peru" comes from Würzburg |url=https://www.welt.de/print-welt/article636982/Die-neue-Miss-Peru-stammt-aus-Wuerzburg.html |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Die Welt |language=de}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |[[Miriam Quiambao]]<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=19 Marso 2015 |title=What Miriam withholds in her ‘tell all’ book |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |access-date=30 Disyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |23 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Vanessa Forsman<ref>{{Cite web |last=Kirssi |first=Elina |date=1 Agosto 2019 |title=Muistatko vielä? Jari Kurri, 39, vei varatun missikaunotar Vanessa Forsmanin, 23, sydämen – Me Naiset: kädenpuristus hiihtokeskuksessa muutti kaiken |trans-title=Do you still remember? Jari Kurri, 39, took the heart of reserved beauty queen Vanessa Forsman, 23 – Me Naiset: a handshake in a ski resort changed everything |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/441046c0-cece-4524-9bd5-76a7df2a2f86 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |22 |Porvoo |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Katarzyna Pakuła |20 |Lublin |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Brenda Liz López |23 |Lares |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Marisa Ferreira<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe contest preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/9011ae714bb91a4d3027f5616629c40f/Miss-Universe-contest-preparations/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |20 |Santarém |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Mareva Galanter<ref>{{Cite web |last=Sartore |first=Mireille |date=25 Agosto 2023 |title=Mareva Galanter Pearl of Tahiti |url=https://pariscapitale.com/en/arts-music-paris/interview-en/mareva-galante/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Paris Capitale |language=en-US}}</ref> |22 |Papeete |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Petra Faltýnová |21 |Moca |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Luz García<ref>{{Cite web |last=de León |first=Samuel Mujica |date=12 Agosto 2017 |title=Luz García está de vuelta en la pantalla local |trans-title=Luz García is back on the local screen |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/cine-tv/notas/luz-garcia-esta-de-vuelta-en-la-pantalla-local/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |20 |[[Praga|Prague]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Alexandra Petrova<ref>{{Cite web |last=Morkel |first=Graye |date=28 Enero 2022 |title=A stalker, gang war and prostitution: 4 beauty queens who were murdered |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/a-stalker-gang-war-and-prostitution-4-beauty-queens-who-were-murdered-20220128-3 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |19 |[[Cheboksary]] |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Esanju Kalopa<ref>{{Cite web |last=Mujuda |first=Sam |date=19 Marso 1999 |title=Zambia: Esanju Picked For Miss Universe '99 |url=https://allafrica.com/stories/199903190080.html |access-date=5 Disyembre 2022 |website=The Post |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |18 |Muchinga |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Cheryl Marie Cordeiro<ref>{{Cite web |last=Dhanaraj |first=Jennifer |date=10 Disyembre 2013 |title=Crowned while studying for 2 master's degrees |url=https://www.asiaone.com/singapore/crowned-while-studying-2-masters-degrees |access-date=31 Disyembre 2023 |website=AsiaOne |language=en}}</ref> |23 |Singapura |- |{{Flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Serafija Niekoop<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant participants rehearse for show |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/668990f6aaee5532c2c0cab77cbff0eb/Miss-Universe-pageant-participants-rehearse-for-show/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |21 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Emma-Helena Nilsson<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2017 |title=Vännäsbon – från Fröken Sverige till investerare |trans-title=Vännäsbon – from Miss Sweden to investors |url=https://www.vk.se/2017-10-24/vannasbon-fran-froken-sverige-till-investerare |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Västerbottens-Kuriren |language=sv-SE}}</ref> |24 |Östersund |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Sonia Grandjean<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |19 |Dietikon |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Apisamai Srirangsan<ref>{{Cite web |last=Sivasomboon |first=Busaba |date=17 Hunyo 1999 |title=Beauty queen's bid to become psychiatrist drives shrinks crazy |url=https://www.capecodtimes.com/story/news/1999/06/17/beauty-queen-s-bid-to/51034686007/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Cape Cod Times |language=en-US}}</ref> |24 |[[Lalawigan ng Nakhon Pathom|Nakhon Pathom]] |- |{{Flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |Wan-Fei Wang |21 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Sonia Raciti<ref>{{Cite web |last=Nkosi |first=Nomaswazi |date=20 Agosto 2012 |title=Countdown to the Miss SA pageant |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2012-08-20-countdown-to-the-miss-sa-pageant/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Sowetan Live |language=en-ZA}}</ref> |21 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Ji-hyun |20 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Nicole Simone Dyer<ref>{{Cite web |last=McCallister |first=Jared |date=13 Marso 1999 |title=Miss Universe hopeful upbeat |url=https://www.chicagotribune.com/nydn-archives-boroughs-universe-hopeful-upbeat-1-824755-story.html |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Chicago Tribune |language=en}}</ref> |25 |Diego Martin |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Andrea Muñoz Sessarego<ref>{{Cite web |date=21 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe pageant preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/5d9e12513527bc722ada5d6a7d09d810/Miss-Universe-pageant-preparations/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |23 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Valentina Dionysiou<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe contest preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/523c5e44f77622b53b10b705125371f4/Miss-Universe-contest-preparations/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |– |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Oznur Dursun<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Abril 2021 |title=Ünlü yapımcı pandemi gerekçesiyle 'nafaka indirimi' istedi! |trans-title=Famous producer asked for 'alimony reduction' due to the pandemic! |url=https://haberiskelesi.com/2021/04/26/unlu-yapimci-pandemi-gerekcesiyle-nafaka-indirimi-istedi |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Haber İskelesi |language=tr}}</ref> |24 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Zhanna Pikhulya |18 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Anett Garami<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 1999 |title=Photo: Miss Universe contest preparations |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/45a3aa54f364263f5c0324e730997ef6/Miss-Universe-contest-preparations/ |access-date=9 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |Soltvadkert |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Veronica Gonzales |19 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Ana Karić<ref>{{Cite web |last= |date=29 Agosto 2018 |title=Ana je bila MISS JUGOSLAVIJE, a haljina koju je izabrala za GRUPNO VENČANJE izdvojila ju je od svih drugih žena |trans-title=Ana was MISS YUGOSLAVIA, and the dress she chose for the GROUP WEDDING set her apart from all the other women |url=https://www.blic.rs/zabava/ana-je-bila-miss-jugoslavije-a-haljina-koju-je-izabrala-za-grupno-vencanje-izdvojila/gcb4142 |access-date=9 Enero 2024 |website=Blic |language=sr}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://missuniverse.com Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1999]] [[Kategorya:Miss Universe]] 8nn46b7j11k5hdz527buo4maq31rqbz Miss Universe 2000 0 321812 2205482 2183034 2026-04-30T13:10:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205482 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''Lara Dutta''' <br /> '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]'''|congeniality=Tamara Scaroni <br /> {{flagicon|ARU}} [[Aruba]]|photogenic=Helen Lindes <br /> {{flagicon|ESP}} [[Espanya]]|best national costume=Letty Murray <br /> {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]|photo=Lara Dutta (2001).png|caption=Lara Dutta|date=12 Mayo 2000|presenters={{Hlist|Sinbad|Ali Landry|Julie Moran}}|venue=Eleftheria Indoor Hall, [[Nikosya]], [[Tsipre]]|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|CyBC}}|entrants=79|placements=10|debuts=|acts={{Hlist|Elvis Crespo|Dave Koz|Montell Jordan|[[Anna Vissi]]}}|withdraws={{Hlist|[[Austrya]]|[[Barbados]]|[[Bonaire]]|[[Curaçao]]|[[Guyana]]|[[Hilagang Kapuluang Mariana]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Nikaragwa]]|[[Zambia|Sambia]]|[[Suriname]]|[[Turkya]]}}|returns={{Hlist|[[Bulgarya]]|[[Dinamarka]]|[[Guam]]|[[Noruwega]]|[[Olanda]]|[[Sint Maarten]]|[[Simbabwe]]}}|before=[[Miss Universe 1999|1999]]|next=[[Miss Universe 2001|2001]]}} Ang '''Miss Universe 2000''' ay ang ika-49 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Eleftheria Indoor Hall, [[Nicosia|Nikosya]], [[Tsipre]] noong 12 Mayo 2000. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mpule Kwelagobe ng [[Botswana]] si Lara Dutta ng [[Indiya]] bilang Miss Universe 2000.<ref>{{Cite web |date=15 Mayo 2000 |title=Die schönsten Frauen der Welt kommen aus Indien |url=https://www.welt.de/print-welt/article543946/Die-schoensten-Frauen-der-Welt-kommen-aus-Indien.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Die Welt |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Mayo 2000 |title=Miss India rules the universe |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/747125.stm |access-date=11 Enero 2024 |website=BBC News |language=en}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Indiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Claudia Moreno ng [[Venezuela|Beneswela]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Helen Lindes ng [[Espanya]].<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Miss-Wahl: Lara Dutta ist die Schönste im Universum |language=de |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-wahl-lara-dutta-ist-die-schoenste-im-universum-a-76323.html |access-date=11 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=13 Mayo 2000 |title=Nejkrásnější ženou vesmíru je Indka |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/nejkrasnejsi-zenou-vesmiru-je-indka.A000513183350lidicky_itu |access-date=11 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Sinbad ang kompetisyon, samantalang sina Miss USA 1996 Ali Landry at Julie Moran ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal sina Elvis Crespo, Dave Koz, Montell Jordan, at [[Anna Vissi]] sa edisyong ito. == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 1 Hulyo 1999, inanunsyo ng noo'y ''Tourism Minister'' ng Tsipre na si Nicos Rolandis na magaganap ang ika-49 na edisyon ng Miss Universe sa [[Nikosya]] sa isang ''indoor stadium'' sa Mayo 2000.<ref>{{Cite news |date=2 Hulyo 1999 |title=Cyprus to host Miss Universe next year |language=en |pages=B11 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=Q1IPAAAAIBAJ&pg=PA14&dq=%22miss+universe%22+%22nicosia%22&article_id=5178,3234488&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjA7a3qy56AAxV7yTgGHZLzDVIQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22nicosia%22&f=false |access-date=9 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |last=Karsera |first=Athena |date=28 Hulyo 1999 |title=Presenting the ‘event of the millennium’ |url=https://archive.cyprus-mail.com/1999/07/28/presenting-the-event-of-the-millennium/ |access-date=13 Enero 2024 |website=Cyprus Mail |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Agosto 1999 |title=Cyprus, birthplace of goddess of beauty, will host next Miss Universe contest |language=en |pages=5 |work=The Bryan Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=ehxPAAAAIBAJ&sjid=vk4DAAAAIBAJ&pg=3012%2C4716211 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Namuhunan ng $3.5 milyon ang bansa para sa kompetisyon sa pag-asang mapataas ng publisidad dulot ng ''pageant'' ang kanilang turismo, na siyang pangunahing industriya ng isla.<ref name=":3">{{Cite news |last=Smith |first=Helena |date=13 Mayo 2000 |title=Cyprus hosts rise and fall of Miss Aphrodite |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2000/may/13/cyprus.helenasmith |access-date=11 Enero 2024 |issn=0261-3077}}</ref> Nagdulot ng pangingilabot sa Paris ang pamahalaan ng Tsipre sa pamamagitan ng paghiling na ipahiram ng [[Museo ng Louvre]] sa isla ang estatwa ng [[Venus de Milo]] para sa kompetisyon.<ref name=":3" /> Nagprotesta ang mga paring [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Ortodokso]] sa Tsipre sa pamamagitan ng isang ''vigil'' kasabay ng ''final telecast'' dahil sa desisyon na idaos sa isla ng Tsipre ang kompetisyon.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news |date=14 Mayo 2000 |title=Indian beauty is Miss Universe |language=en |pages=24 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=VlNIAAAAIBAJ&sjid=bRQEAAAAIBAJ&pg=4788%2C2142509 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Model from India, 21, named |language=en |pages=5 |work=Toledo Blade |url=https://news.google.com/newspapers?id=MWRPAAAAIBAJ&sjid=5AMEAAAAIBAJ&pg=6606%2C3883861 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Apat na kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Italia 1999 Manila Nazzaro sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=6 Setyembre 1999 |title=L' ultima Miss del secolo eletta tra errori e fischi - la Repubblica.it |trans-title=The last Miss of the century elected between errors and whistles |url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1999/09/06/ultima-miss-del-secolo-eletta-tra.html |access-date=9 Enero 2024 |website=La Repubblica |language=it}}</ref> Gayunpaman, natanggalan ng lisensya ang Miss Italia Organization para sa Miss Universe at ito ay ibinigay sa ''The Miss for Miss Universe'' na pinamumunuan ni Clarissa Burt.<ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 1999 |title=Non sfilerà per l'Universo |language=it |trans-title=He won't parade through the Universe |pages=11 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,11/articleid,0507_01_1999_0243_0011_9354258/ |access-date=10 Enero 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 Marso 2000 |title=Clarissa Burt va a caccia della nuova Miss Universo |language=it |trans-title=Clarissa Burt hunts for the next Miss Universe |pages=50 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,44/articleid,0407_01_2000_0060_0050_4294654/anews,true/ |access-date=15 Mayo 2025}}</ref> Nanalo si Annalisa Guadalupi sa unang edisyon ng kompetisyong ito. Iniluklok ang first runner-up ng Miss Russia 1999 na si Svetlana Goreva upang kumatawan sa kanyang bansa dahil hindi umabot sa ''age requirement'' si Miss Russia 1999 Anna Kruglova.<ref>{{Cite news |date=15 Enero 2000 |title=Pretty maidens in a row vie for Russian beauty title |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=e1ZIAAAAIBAJ&sjid=YxQEAAAAIBAJ&pg=2885%2C562942 |access-date=12 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Hungary 2000 na si Izabella Kiss dahil bumitaw sa kompetisyon si Miss Hungary 2000 Ágnes Nagy dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss Venezuela 1999 Martina Thorogood sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 1999 |title=Miranda ganó Miss Venezuela |trans-title=Miranda wins Miss Venezuela |url=http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903120511/http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |archive-date=3 Setyembre 2009 |access-date=11 Enero 2024 |website=El Universal |language=es}}</ref> Gayunpaman, dahil nagtapos si Thorogood bilang first runner-up sa Miss World 1999 at maaari nitong palitan ang nagwagi,<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a_1OAAAAIBAJ&sjid=fRQEAAAAIBAJ&pg=4767%2C4115213 |access-date=11 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Miss India crowned Miss World amid feminist demonstrations |language=en |pages=B6 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=gRQyAAAAIBAJ&sjid=jqMFAAAAIBAJ&pg=1431%2C5037389 |access-date=11 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> tinanggihan ng Miss Universe Organization ang partisipasyon ni Thorogood.<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2000 |title=Emanuel cancela en Venezuela |language=es |trans-title=Emanuel cancels in Venezuela |pages=10 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=MyBdAAAAIBAJ&sjid=qFoNAAAAIBAJ&pg=4239%2C1683140 |access-date=11 Enero 2024}}</ref> Hindi rin tinanggap ng Miss Universe Organization ang pagluklok sa ''first runner-up'' na si Norkys Batista bilang kinatawan ng Beneswela sa Miss Universe dahil hindi ito nanalo sa Miss Venezuela.<ref name=":2">{{Cite web |last= |date=1 Marso 2000 |title=Claudia Moreno, la reina bolivariana de Venezuela |trans-title=Claudia Moreno, the Bolivarian queen of Venezuela |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/claudia-moreno-la-reina-bolivariana-de-venezuela-34825 |access-date=12 Enero 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> Dahil dito, isang ''emergency pageant'' ang idinaos ng Miss Venezuela Organization noong 26 Pebrero 2000 upang piliin ang kandidata ng Beneswela sa edisyong ito. Nagwagi si Claudia Moreno sa naturang ''pageant''.<ref name=":2" /> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Bulgarya, Dinamarka, Guam, Noruwega, Olanda, Sint Maarten, at Simbabwe. Huling sumali noong [[Miss Universe 1982|1982]] ang Sint Maarten, noong [[Miss Universe 1996|1996]] and Dinamarka, at noong [[Miss Universe 1998|1998]] ang Bulgarya, Guam, Noruwega, Olanda, at Simbabwe. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Austrya, Barbados, Bonaire, Curaçao, Guyana, Hilagang Kapuluang Mariana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kapuluang Cook, Nikaragwa, Sambia, Suriname, at Turkiya. Hindi sumali si Jozaïne Wall ng Curaçao dahil hindi ito umabot sa ''age requirement''. Hindi sumali si Michelle Boyer Sablan ng Hilagang Kapuluang Mariana dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 1999 |title=NMBPA CONFIRMS Sablan out, Hill in |url=https://www.saipantribune.com/news/local/nmbpa-confirms-sablan-out-hill-in/article_0304eabe-e912-5594-8eb3-5cfc041e365a.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Saipan Tribune |language=en |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110231454/https://www.saipantribune.com/news/local/nmbpa-confirms-sablan-out-hill-in/article_0304eabe-e912-5594-8eb3-5cfc041e365a.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=29 Oktubre 1999 |title=BEAUTY PAGEANT CONTROVERSY NMBPA sets the record straight |url=https://www.saipantribune.com/news/local/beauty-pageant-controversy-nmbpa-sets-the-record-straight/article_5293e580-34e8-59df-a61c-796905a734ef.html |access-date=11 Enero 2024 |website=Saipan Tribune |language=en |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110231503/https://www.saipantribune.com/news/local/beauty-pageant-controversy-nmbpa-sets-the-record-straight/article_5293e580-34e8-59df-a61c-796905a734ef.html |url-status=dead }}</ref> Hindi sumali sina Liana Tarita Scott ng Kapuluang Cook at Sidonia Mwape ng Sambia dahil sa pinansyal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 1999 |title=Miss South Pacific 1999-2000 in Tonga |url=https://matangitonga.to/1999/12/01/miss-south-pacific-1999-2000-tonga |access-date=12 Enero 2024 |website=Matangi Tonga |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Austrya, Barbados, Bonaire, Guyana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Nikaragwa, at Suriname matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang lalahok sa Miss Universe ang ''second runner-up'' ng Miss Turkey 2000 na si Cansu Dere bilang kapalit ng ''first runner-up'' Gamze Özçelik dahil siya ay hindi nakaabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe.<ref>{{Cite web |title=Türkiye'nin Taçlı Oyuncuları |trans-title=Turkey's crowned players |url=https://www.hurriyet.com.tr/mahmure/galeri-turkiyenin-tacli-oyunculari-34941539/18 |access-date=13 Enero 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> Gayunpaman, dahil walang relasyon sa isa't-isa ang mga bansang Turkiya at Tsipre, papayagan lang ng pamahalaan ng Turkiya na makalipad si Dere papuntang Tsipre kung makakadaan siya sa [[Hilagang Tsipre]]. Gumawa ng mga kaayusang ang Miss Turkey Organization upang makalakbay si Dere sa Atenas, ngunit isang araw bago lumipad si Dere, hindi siya pinayagan ng pamahalaan ng Turkiya na lumipad sa Tsipre dahil sa politikal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Hunyo 2023 |title=Cansu Dere, la reina de belleza turca que se convirtió en actriz |trans-title=Cansu Dere, the Turkish beauty queen who became an actress |url=https://mag.elcomercio.pe/fama/madre-cansu-dere-la-reina-de-belleza-turca-que-se-convirtio-en-actriz-anne-turquia-telenovelas-turcas-infiel-actrices-actores-de-telenovelas-actores-turcos-nnda-nnlt-noticia/ |access-date=13 Enero 2024 |website=El Comercio |language=es}}</ref><ref name=":3" /> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_2000_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2000 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2000''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''Lara Dutta'''<ref name=":4">{{Cite news |date=13 Mayo 2000 |title=Indian model wins Miss Universe contest |language=en |pages=3A |work=Lewiston Morning Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=WKxeAAAAIBAJ&sjid=wC4MAAAAIBAJ&pg=4717%2C3324941 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Claudia Moreno<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Helen Lindes<ref name=":4" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] – Lynnette Cole<ref name=":4" /> * {{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] – Kim Yee |- | Top 10 | * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – Evelyn Mikomägi * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Catalina Acosta<ref name=":5">{{Cite news |date=14 Mayo 2000 |title=Indian woman crowned Miss Universe |language=en |pages=14 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=hVg1AAAAIBAJ&sjid=gSUMAAAAIBAJ&pg=502%2C6360110 |access-date=13 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Sonia Rolland * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Corinne Crewe * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Heather Hamilton |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan !Top 5 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]<ref name=":5" />''' |'''9.44 (1)''' |'''9.40 (4)''' |'''9.42 (2)''' |'''9.95 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]<ref name=":5" /> |9.37 (2) |9.55 (1) |9.46 (1) |9.00 (3) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]]<ref name=":5" /> |9.07 (5) |9.51 (3) |9.29 (3) |9.26 (2) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |9.31 (3) |8.97 (7) |9.14 (5) |8.81 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |9.10 (4) |9.24 (5) |9.17 (4) |8.78 (5) |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]<ref name=":5" /> |8.66 (8) |9.52 (2) |9.09 (6) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |8.90 (6) |9.04 (6) |8.97 (7) |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |8.74 (7) |8.94 (8) |8.94 (8) |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |8.60 (9) |8.92 (9) |8.76 (9) |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |8.54 (10) |8.75 (10) |8.65 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Helen Lindes |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|ARU}} [[Aruba]] – Tamara Scaroni |- |Clairol Herbal Essences Style Award | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Leticia Murray |- |Oscar de la Renta Best in Swimsuit | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Lara Dutta |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Leticia Murray |- |1st runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Lara Dutta |- |2nd runner-up | * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Corinne Crewe |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1998|1998]], sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist.'' Kalaunan ay napili ang limang pinalista na sasabak sa paunang question-and-answer round, at matapos nito, tatlong pinalista naman ang napili upang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''. === Komite sa pagpili === * Kim Alexis – Amerikanang aktres at modelo * Debbie Allen – Amerikanang aktres at modelo * Serena Altschul – Amerikanang ''broadcast journalist'' * Catherine Bell – Amerikanang aktres at modelo * Cristián de la Fuente – Tsilenong aktor, modelo, at ''producer'' * Tony Robbins – Amerikanong awtor * André Leon Talley – Amerikanong ''fashion journalist'' at dating ''creative director'' ng Vogue == Mga kandidata == Pitumpu't-siyam na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |last=Joshi |first=Vijay |date=8 Mayo 2000 |title=Contestants want 'brains' respected |language=en |pages=58 |work=Kentucky New Era |url=https://news.google.com/newspapers?id=5fQrAAAAIBAJ&sjid=_WwFAAAAIBAJ&pg=3188%2C4160570 |access-date=11 Enero 2024}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Sabrina Schepmann<ref name=":0">{{Cite news |date=12 Enero 2000 |title=Miss Deutschland 2000: Die Allerschönste im Land? |language=de |trans-title=Miss Germany 2000: The most beautiful one in the country? |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-deutschland-2000-die-allerschoenste-im-land-a-59487.html |access-date=9 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |18 |Nauen |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Karine Eunice da Cunha Manita<ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2000 |title=Angola: Miss Brazil Arrives in Luanda |url=https://allafrica.com/stories/200012020005.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Panafrican News Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |19 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Andrea Nicastri<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2000 |title=Photo: Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/27f63584f3d803a1330f2a70afed7a19/Miss-Universe-Pageant/ |access-date=10 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Tamara Scaroni |23 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Samantha Frost<ref>{{Cite news |date=18 Abril 2000 |title=Miss Australia |language=en |pages=84 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=HlcbAAAAIBAJ&sjid=70oEAAAAIBAJ&pg=3490%2C2464106 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Tonia Peachey<ref name=":1">{{Cite web |date=29 Abril 2000 |title=Photo: 2000 Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/75b8d6af7e5903f20ec861f595bc622f/2000-Miss-Universe-Pageant/ |access-date=9 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Mikala Moss |24 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Joke Van de Velde<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2023 |title=Ex-Miss België Joke Van de Velde hervat studies voor kleuterleidster: “De media bieden niet genoeg zekerheid” |trans-title=Ex-Miss Belgium Joke Van de Velde resumes studies as a kindergarten teacher: “The media do not provide enough certainty” |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230808_93231396 |access-date=9 Enero 2024 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |20 |[[Gante|Ghent]] |- |{{Flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Shiemicka Richardson<ref>{{Cite web |date=3 Abril 2000 |title=New York Belizean crowned Miss Belize |url=https://edition.channel5belize.com/archives/21221 |access-date=9 Enero 2024 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=9 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109154020/https://edition.channel5belize.com/archives/21221 |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Claudia Moreno<ref>{{Cite web |date=10 Hunyo 2019 |title=¡ESPECTACULAR! Así luce Claudia Moreno 19 años de haberse titulado Miss Venezuela |trans-title=SPECTACULAR! This is what Claudia Moreno looks like 19 years after having titled Miss Venezuela |url=https://maduradas.com/espectacular-asi-luce-claudia-moreno-19-anos-haberse-titulado-miss-venezuela-ron/ |access-date=9 Enero 2024 |website=Maduradas.com |language=es}}</ref> |22 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Joyce Molemoeng<ref>{{Cite web |date=9 Enero 2023 |title=Botswana misses out on Miss Universe again |url=https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109154021/https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-date=9 Enero 2024 |access-date=9 Enero 2024 |website=Weekend Post |language=en}}</ref> |21 |Orapa |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Josiane Kruliskoski<ref name=":0" /> |20 |Sinop |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Magdalina Valchanova |22 |[[Plovdiv]] |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Yenny Vaca<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |18 |Litoral |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Heidi Vallentin<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 2000 |title=Miss Universe contestants sports designer eyewear prior to the May 12 pageant in Cyprus |language=en |pages=3 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=YEsPAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=Heidi+Vallentin&article_id=6692,237056&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjZ39H7vtGDAxUxslYBHTZqDZ0Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=Heidi%20Vallentin&f=false |access-date=10 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Copenhague]] |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Rania El-Sayed<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2000 |title=Miss Universum 2000: Miss Ägypten (Rania Elsayed) |language=de |trans-title=Miss Egypt (Rania Elsayed) |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-universum-2000-miss-aegypten-rania-elsayed-a-76074.html |access-date=9 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |18 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Gabriela Cadena<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2013 |title=Gabriela Cadena, la ecuatoriana que viste a Shakira y a Carrie Underwood |trans-title=Gabriela Cadena, the Ecuadorian who dresses Shakira and Carrie Underwood |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2013/12/18/nota/1930456/disenadora-ecuatoriana-que-viste-famosas |access-date=9 Enero 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |20 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Alexandra Rivas<ref>{{Cite web |title=Alexandra Rivas esquiva la muerte en terremoto 2001 |trans-title=Alexandra Rivas avoids death in the 2001 earthquake |url=http://especiales.laprensagrafica.com/2004/50casos/casos11.asp |access-date=9 Enero 2024 |website=La Prensa Gráfica |language=es}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Miroslava Kysucká<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Marso 2000 |title=Víťazka pocestuje na Miss Universe |trans-title=The winner will travel to Miss Universe |url=https://korzar.sme.sk/c/4725360/vitazka-pocestuje-na-miss-universe.html |access-date=9 Enero 2024 |website=Korzar |language=sk}}</ref> |19 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Helen Lindes<ref>{{Cite web |last=Martín Rojas |first=José Luís |date=16 Marso 2023 |title=Así ha cambiado Helen Lindes, la casi Miss Universo española que lleva más de 20 años en el mundo de la moda |trans-title=This is how Helen Lindes has changed, the almost Spanish Miss Universe who has been in the world of fashion for more than 20 years |url=https://www.lavanguardia.com/magazine/moda/20230316/8813185/asi-cambiado-helen-lindes-miss-universo-espanola-lleva-mas-20-anos-mundo-moda-asc-pst-mmn.html |access-date=9 Enero 2024 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |18 |Girona |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Lynnette Cole<ref>{{Cite news |date=5 Pebrero 2000 |title=Poise, presence win pageant |language=en |pages=19 |work=The Springfield News-Leader |url=https://www.newspapers.com/clip/9371095/the-springfield-news-leader/ |access-date=12 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Columbia |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Evelyn Mikomägi<ref>{{Cite web |last=Jahilo |first=Valdo |date=28 Agosto 2001 |title=Evelyn Mikomägi lubab missivõistlustega lõpu teha |trans-title=Evelyn Mikomägi promises to put an end to pageants |url=https://www.ohtuleht.ee/110777/evelyn-mikomagi-lubab-missivoistlustega-lopu-teha |access-date=5 Mayo 2023 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |20 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|Ghana}} [[Gana]] |Maame Esi Acquah<ref>{{Cite web |last=Buckman-Owoo |first=Jayne |date=23 Marso 2017 |title=AHA is a dream come true — Maame Esi |url=https://www.graphic.com.gh/entertainment/showbiz-news/aha-is-a-dream-come-true-maame-esi.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Graphic Online |language=en}}</ref> |18 |Cape Coast |- |{{flagicon|Great Britain}} [[Gran Britanya]] |Louise Lakin<ref>{{Cite web |date=10 Mayo 2008 |title=Glamorous way to stump up cash |url=https://www.oxfordmail.co.uk/news/2251621.glamorous-way-stump-cash/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Oxford Mail |language=en}}</ref> |21 |[[Manchester]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Eleni Skafida |21 |[[Atenas|Athens]] |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Lisamarie Quinata<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2000 |title=Photo: 2000 Miss Universe Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/16418f6c1b69f72aa57f99a7219a7019/2000-Miss-Universe-Pageant/ |access-date=10 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |22 |Hagåtña |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Evelyn López<ref>{{Cite news |last=Maheshwari |first=D. |date=1 Hulyo 2000 |title=Rivals yet friends |language=en |pages=57 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=cRwrAAAAIBAJ&sjid=jxQEAAAAIBAJ&pg=4712%2C4952640 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Sapphire Longmore<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2013 |title=10 things you didn't know about Dr Saphire Longmore |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20130310/out/out2.html |access-date=10 Enero 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |Clarendon |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Mayu Endo<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Gilbert Kim |date=24 Setyembre 2022 |title=The joy of joining Miss Universe |url=https://tribune.net.ph/2022/09/the-joy-of-joining-miss-universe/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Flor Garcia<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Sonija Kwok<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=12 Enero 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |25 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''Lara Dutta'''<ref>{{Cite news |last=Shaikh |first=Jamal |date=22 Abril 2000 |title=Lara Dutta: The twinkle in a country's eye |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/lara-dutta-the-twinkle-in-a-countrys-eye/articleshow/398166271.cms |access-date=10 Enero 2024 |issn=0971-8257}}</ref> |21 |Ghaziabad |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Louise Doheny<ref>{{Cite web |last=Jansen |first=Michael |date=13 Mayo 2000 |title=New Miss Universe is trumpeted on Aphrodite's Isle |url=https://www.irishtimes.com/news/new-miss-universe-is-trumpeted-on-aphrodite-s-isle-1.270579 |access-date=10 Enero 2024 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> |19 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Nirit Bakshi<ref>{{Cite news |date=9 Hunyo 2000 |title=On the world stage |pages=19 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262559589?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |18 |[[Berseba]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Annalisa Guadalupi |18 |[[Roma]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Kim Yee<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2000 |title=Miss Canada, law student |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/arts/miss-canada-law-student/article1039507/ |access-date=10 Enero 2024}}</ref> |22 |[[Edmonton]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Tausha Vanterpool |22 |Tortola |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Mona Lisa Tatum<ref>{{Cite web |last=Whittaker |first=James |date=6 Hunyo 2013 |title=News anchor heads to CNN |url=https://www.caymancompass.com/2013/06/06/news-anchor-heads-to-cnn/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |22 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Clintina Gibbs<ref name=":1" /> |20 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Catalina Acosta<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Disyembre 2019 |title=El drama que vivió la exreina Catalina Acosta por usar biopolímeros |trans-title=The drama that former queen Catalina Acosta experienced for using biopolymers |url=https://www.eltiempo.com/cultura/gente/exreina-catalina-acosta-muestra-los-danos-en-sus-labios-por-usar-biopolimeros-444004 |access-date=10 Enero 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |22 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Laura Mata<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1999 |title=Noche de la belleza nacional |trans-title=National Beauty Night |url=https://www.nacion.com/el-pais/noche-de-la-belleza-nacional/MGD3BYBBJBGZTHSEY3MRWYJGBU/story/ |access-date=10 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Renata Lovrinčević<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2023 |title=DANAS JE NAJPOZNATIJA MAMA NOGOMETAŠA U HRVATSKOJ: Prije 20 godina izgledala je potpuno drugačije |trans-title=TODAY IS THE MOST FAMOUS MOM OF A FOOTBALL PLAYER IN CROATIA: 20 years ago she looked completely different |url=https://story.hr/Celebrity/a253272/Kako-je-Renata-Lovrincevic-Buljan-izgledala-2000.-godine.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Story |language=hr}}</ref> |23 |Split |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Norma Elias Naoum<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 2000 |title=Miss Universe snub |language=en |pages=10 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262558749?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |23 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Lynette Ludi<ref>{{Cite web |date=30 Enero 2023 |title=Beauty queens to wear jewels costing RM3mil |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2003/01/30/beauty-queens-to-wear-jewels-costing-rm3mil |access-date=10 Enero 2024 |website=The Star |language=en}}</ref> |25 |[[Kuching]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Jolene Arpa |18 |Santa Luċija |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Jenny Arthemidor |18 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Leticia Murray<ref>{{Cite web |last=Marín |first=Nora |date=14 Hulyo 2000 |title=Vuelve Leticia Murray a representar a México |trans-title=Leticia Murray returned to represent Mexico |url=http://www.terra.com.mx/entretenimiento/nota/20000714/104426.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041216231144/http://www.terra.com.mx/entretenimiento/nota/20000714/104426.htm |archive-date=16 Disyembre 2004 |access-date=13 Enero 2024 |website=Terra |language=es}}</ref> |20 |[[Hermosillo]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Mia de Klerk<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2016 |title=Zoom In: Life after the Miss Namibia Crown |url=https://neweralive.na/posts/zoom-in-life-namibia-crown |access-date=10 Enero 2024 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |20 |Khomas |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Matilda Kerry<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Marso 2014 |title=Beauty Queen Reunion! As MBGN 2000 Matilda Kerry Weds {{!}} Agbani Darego, Munachi Abii, Chinenye Ochuba-Akinlade Attend |url=https://www.bellanaija.com/2014/03/beauty-queen-reunion-as-mbgn-2000-matilda-kerry-weds-agbani-darego-munachi-abii-chinenye-ochuba-akinlade-attend/ |access-date=10 Enero 2024 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |19 |[[Lagos]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Tonje Kristin Wøllo<ref>{{Cite web |last=Normann |first=Vegard B. |date=12 Mayo 2009 |title=Misse-Tonje er TV 2-Carstens nye kjæreste |trans-title=Misse-Tonje is TV 2-Carsten's new girlfriend |url=https://www.tv2.no/underholdning/god-kveld-norge/misse-tonje-er-tv-2-carstens-nye-kjreste/12335006/ |access-date=10 Enero 2024 |website=TV 2 |language=nb-NO}}</ref> |25 |Buskerud |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Chantal van Roessel<ref>{{Cite news |date=24 Abril 2000 |title=Miss Universe Nederland |language=nl |trans-title=Miss Universe Netherlands |pages=19 |work=Dutch Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/223783857?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Enero 2024 |via=Trove}}</ref> |25 |Hilagang Brabant |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Analía Núñez<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Carolina Ramírez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Alto Paraná |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Verónica Rueckner<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |19 |Piura |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |Nina Ricci Alagao<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=23 Abril 2000 |title=Nina Ricci Alagao: She would smell just as sweet |url=https://www.philstar.com/entertainment/2000/04/23/92093/nina-ricci-alagao-she-would-smell-just-sweet |access-date=12 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Makati]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Suvi Miinala<ref>{{Cite web |last=Tähtivaara |first=Sarianne |date=18 Disyembre 2022 |title=Suvi Tiilikainen julkaisi harvinaisen kuvan – poseeraa rakastuneena Jukka-puolisonsa kanssa |trans-title=Suvi Tiilikainen published a rare photo – posing in love with her husband Jukka |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009274607.html |access-date=10 Enero 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |[[Kemi]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Emilia Raszyńska<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2008 |title=Myślałam, że Mariusz jest ochroniarzem prezydenta |trans-title=I thought Mariusz was the president's bodyguard |url=https://gazetaolsztynska.pl/Myslalam--ze-Mariusz-jest-ochroniarzem-prezydenta-,41689 |access-date=10 Enero 2024 |website=Gazeta Olsztyńska |language=pl |archive-date=10 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240110022644/https://gazetaolsztynska.pl/Myslalam--ze-Mariusz-jest-ochroniarzem-prezydenta-,41689 |url-status=dead }}</ref> |21 |Warmia-Masuria |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Zoribel Fonalledas<ref>{{Cite web |last=Santiago Torres |first=Amary |date=11 Hunyo 2013 |title=Zoribel Fonalledas se aferra a sus hijos y trabajo tras su divorcio |trans-title=Zoribel Fonalledas clings to her children and work after her divorce |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/zoribel-fonalledas-se-aferra-a-sus-hijos-y-trabajo-tras-su-divorcio/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |22 |Guaynabo |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Licínia Macedo<ref>{{Cite web |last=Mullen |first=Tom |date=17 Oktubre 2021 |title=Madeira Hosts Underwater Photography And Video Contest |url=https://www.forbes.com/sites/tmullen/2021/10/17/madeira-hosts-underwater-photography-and-video-contest/ |access-date=10 Enero 2024 |website=[[Forbes]] |language=en}}</ref> |24 |[[Madeira]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sonia Rolland<ref>{{Cite web |last=Princewill |first=Nimi |last2=Mawad |first2=Dalal |date=3 Hunyo 2022 |title=First African-born Miss France investigated over apartment gift from late Gabon president |url=https://www.cnn.com/2022/06/03/africa/france-investigation-sonia-rolland-intl/index.html |access-date=10 Enero 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> |18 |Cluny |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Gilda Jovine<ref>{{Cite web |last=Vicioso |first=Dolores |date=26 Marso 2000 |title=Reps to Miss Universe and Miss World chosen |url=https://dr1.com/news/2000/03/27/reps-to-miss-universe-and-miss-world-chosen/ |access-date=11 Enero 2024 |website=DR1.com |language=en-US}}</ref> |20 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Jitka Kocurová<ref>{{Cite web |last= |date=15 Mayo 2000 |title=Jitka Kocurová se na Miss Universe živila sladkostmi |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/spolecnost/jitka-kocurova-se-na-miss-universe-zivila-sladkostmi.A000514190255lidicky_jup |access-date=10 Enero 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |20 |[[Praga|Prague]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Svetlana Goreva<ref>{{Cite news |date=25 Abril 2000 |title=79 in Miss Universe pageant in Cyprus |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=1lZIAAAAIBAJ&sjid=iBQEAAAAIBAJ&pg=2165%2C3881918 |access-date=10 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Mosku]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Corinne Crewe<ref>{{Cite web |last=Kanungo |first=Pallavi |date=22 Setyembre 2023 |title="With a population that is 98 percent black": Zimbabwe's white population explored as Brooke Bruk Jackson's Miss Universe win sparks wild reactions |url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/news-with-population-98-percent-black-zimbabwe-s-white-population-explored-brooke-bruk-jackson-s-miss-universe-win-sparks-wild-reactions |access-date=10 Enero 2024 |website=Sportskeeda |language=en-us}}</ref> |18 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Eunice Olsen |22 |Singapura |- |{{Flagicon|SXM}} [[Sint Maarten]] |Angelique Romou |26 |Philipsburg |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Valerie Aflalo<ref>{{Cite web |last=Berggren |first=Olle |date=6 Enero 2014 |title=Aflalo: "Var ett mirakel att jag överlevde" |trans-title=Aflalo: "It was a miracle that I survived" |url=https://www.expressen.se/kvallsposten/aflalo-var-ett-mirakel-att-jag-overlevde/ |access-date=11 Enero 2024 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |23 |Malmö |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Anita Buri<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |21 |Berg |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Kulthida Yenprasert |21 |[[Bangkok]] |- |{{Flagicon|Taiwan}} [[Taiwan|Taywan]] |Lei-Ann Chang<ref>{{Cite news |date=8 Mayo 2000 |title=What's in a name? |language=en |pages=en |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=YUsPAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22Miss+Universe%22+%22cyprus%22&article_id=6907,417442&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjrxoji2NmDAxWP9zgGHTEYBE44ChDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22cyprus%22&f=false |access-date=13 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Heather Hamilton<ref>{{Cite web |last=Kast |first=Gaynor |date=13 Disyembre 1999 |title=Miss SA brings a breath of fresh air |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/miss-sa-brings-a-breath-of-fresh-air-22803 |access-date=11 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |22 |Gauteng |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Yeon-joo<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2009 |title=Former Miss Korea Kim Ties Knot in August |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2024/01/719_42410.html |access-date=11 Enero 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |19 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Heidi Rostant<ref name=":1" /> |22 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Francesca Sovino<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2000 |title=Cansada pero feliz |trans-title=Tired but happy |url=https://www.nacion.com/archivo/cansada-pero-feliz/GB5ZITKCCZB2RP7FSQHWOJ22ZM/story/ |access-date=11 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |Valparaíso |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Christy Groutidou |19 |[[Nikosya]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Natalie Shvachko<ref>{{Cite news |last=Titcomb |first=James |last2=Oliver |first2=Matt |date=19 Enero 2022 |title=Bobby Kotick, the Call of Duty billionaire forced to sell up by a sexual harassment bombshell |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2022/01/19/bobby-kotick-call-duty-billionaire-forced-sell-sexual-harassment/ |access-date=11 Enero 2024 |issn=0307-1235}}</ref> |24 |Dnipropetrovsk |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Izabella Kiss |24 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Giovanna Piazza<ref>{{Cite web |date=5 Abril 2000 |title=Una coloniense es Miss Uruguay |trans-title=A colonial woman is Miss Uruguay |url=https://www.lr21.com.uy/sociedad/7418-una-coloniense-es-miss-uruguay#google_vignette |access-date=11 Enero 2024 |website=LaRed21 |language=es}}</ref> |18 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Lana Marić |19 |[[Belgrado|Belgrade]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2000]] [[Kategorya:Miss Universe]] gdazypcdgeii74q51pfatykzbcjiq6b Miss Universe 2001 0 321813 2205483 2188997 2026-04-30T13:12:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205483 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Denise Quiñones.JPG|caption=Denise Quiñones|winner='''[[Denise Quiñones]]'''|congeniality=Nakera Simms <br> {{flagu|Bahamas}}|best national costume=Kim Sa-rang <br> {{flagicon|KOR}} Timog Korea|photogenic=Denise Quiñones <br> {{flagicon|PUR}} Porto Riko|date=11 Mayo 2001|venue=Coliseo Rubén Rodríguez, Bayamón, [[Porto Riko]]|entrants=77|placements=10|broadcaster=[[CBS]]|acts={{Hlist|[[Ricky Martin]]|La Ley}}|presenters={{Hlist|Elle Macpherson|[[Naomi Campbell]]|Todd Newton|Brook Lee}}|debuts={{Hlist|Eslobenya}}|withdraws={{Hlist|Australya|Belis|Dinamarka|Gran Britanya|Guam|Hong Kong|Mawrisyo|Namibya|Sint Maarten}}|returns={{Hlist|Antigua at Barbuda|Curaçao|Hilagang Kapuluang Mariana|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Nikaragwa|Turkiya}}|before=[[Miss Universe 2000|2000]]|next=[[Miss Universe 2002|2002]]|represented='''{{flagicon|PUR}} Porto Riko'''}} Ang '''Miss Universe 2001''' ay ang ika-50 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Coliseo Rubén Rodríguez, Bayamón, [[Puerto Rico|Porto Riko]] noong 11 Mayo 2001. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Lara Dutta ng [[Indiya]] si Denise Quiñones ng [[Puerto Rico|Porto Riko]] bilang Miss Universe 2001.<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2001 |title=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |access-date=16 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827090431/https://www.washingtonpost.com/web/20170827090431/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/?utm_term=.7937d806db84 |archive-date=27 Agosto 2017 |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite web |last=Roman |first=Ivan |last2=Bureau |first2=San Juan |date=27 Mayo 2001 |title=Puerto Rico's Denise Quinones has universal appeal |url=https://www.orlandosentinel.com/2001/05/27/puerto-ricos-denise-quinones-has-universal-appeal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116024854/https://www.orlandosentinel.com/2001/05/27/puerto-ricos-denise-quinones-has-universal-appeal/ |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Orlando Sentinel |language=en-US}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Porto Riko sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Mayo 2001 |title=Miss Puerto Rico Sets Off Party in Streets |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-may-13-mn-63049-story.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116024902/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-may-13-mn-63049-story.html |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2001 |title=Puerto Rican is Miss Universe |url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010513/main2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116024856/https://www.tribuneindia.com/2001/20010513/main2.htm |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=The Tribune |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Evelina Papantoniou ng [[Gresya]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Kandace Krueger ng [[Estados Unidos]].<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2001 |title=Puerto Rican wears crown of Miss Universe |url=https://www.deseret.com/2001/5/12/19585816/puerto-rican-wears-crown-of-miss-universe |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070759/https://www.deseret.com/2001/5/12/19585816/puerto-rican-wears-crown-of-miss-universe |archive-date=13 Enero 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=Deseret News |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-pitong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Elle Macpherson at [[Naomi Campbell]] ang kompetisyon,<ref>{{Cite news |date=21 Abril 2001 |title=MacPherson, Campbell Miss Universe hosts |language=en |pages=11 |work=Reading Eagle |url=https://books.google.com.ph/books?id=X1sxAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=naomi+campbell+miss+universe&article_id=5769,1735512&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjH14b0iuGDAxUnn2MGHVB1DgIQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=naomi%20campbell%20miss%20universe&f=false |access-date=16 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Mayo 2001 |title=Supermodels to co-host Miss Universe |language=en |pages=4 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://books.google.com.ph/books?id=W800AAAAIBAJ&pg=PA4&dq=naomi+campbell+miss+universe&article_id=3179,1279706&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjH14b0iuGDAxUnn2MGHVB1DgIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=naomi%20campbell%20miss%20universe&f=false |access-date=16 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> samantalang sina Miss Universe 1997 Brook Lee at Todd Newton ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=20 Abril 2001 |title=Supermodels Hosting Miss Universe |url=https://apnews.com/article/e8b05b0e3ab85c6ebf9e5b6a0325e38f |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420160341/https://apnews.com/article/e8b05b0e3ab85c6ebf9e5b6a0325e38f |archive-date=20 Abril 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> Nagtanghal si Ricky Martin at ang bandang La Ley sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |last=Bautista |first=Mary Ann A. |last2=Gallardo |first2=Ricky T. |date=12 Mayo 2001 |title=Puerto Rican pride, pomp, and pageantry |language=en |pages=70 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=1qU2AAAAIBAJ&pg=PA70&dq=ricky+martin+miss+universe&article_id=2681,41582793&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiwh6O4i-GDAxWl8DgGHd9KA_MQ6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=ricky%20martin%20miss%20universe&f=false |access-date=16 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Coliseo Rubén Rodríguez.png|thumb|250x250px|Coliseo Rubén Rodríguez, ang lokasyon ng Miss Universe 2001]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Matapos ang dalawampu't-siyam na taon,<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 1971 |title=PR gets Miss Universe contest for five years |language=en |pages=1, 15 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=SyQwAAAAIBAJ&sjid=pkQDAAAAIBAJ&pg=2614%2C2960258 |access-date=26 Disyembre 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1972 |title=Pageant's security tightened |language=en |pages=45 |work=Fort Lauderdale News |url=https://www.newspapers.com/clip/10861016/fort-lauderdale-news/ |access-date=27 Disyembre 2022 |via=Newspapers.com}}</ref> bumalik ang Miss Universe ''pageant'' sa San Juan, Porto Riko upang idaos ang ika-50 edisyon ng naturang ''pageant'' sa 11 Mayo 2001''.'' Ayon sa ''tourism director'' ng Porto Riko na si Jorge Pesquera, makakatulong ang ''final telecast'' ng kompetisyon na isulong ang teritoryo para sa mga potensyal na turista.<ref>{{Cite news |date=22 Pebrero 2001 |title=Puerto Rico to cash in on pageant |language=en |pages=10 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=JAgkAAAAIBAJ&sjid=d3gFAAAAIBAJ&pg=6534%2C757607 |access-date=14 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-pitong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok sa edisyong ito ang first runner-up ng Miss Polonia 2000 na si Małgorzata Rożniecka.<ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2007 |title=Małgorzata Rożniecka, organizatorka zachodnio- pomorskiego finału Miss Polonia |trans-title=Małgorzata Rożniecka, organizer of the West Pomeranian final of Miss Polonia |url=https://szczecinbiznes.pl/ludzie/_77 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114161145/https://szczecinbiznes.pl/ludzie/_77 |archive-date=14 Enero 2024 |access-date=14 Enero 2024 |website=Szczecinbiznes.pl |language=pl}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Oktubre 2000 |title=Miss Polonia 2000 |url=https://www.rmf24.pl/fakty/news-miss-polonia-2000,nId,116728 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114161346/https://www.rmf24.pl/fakty/news-miss-polonia-2000,nId,116728 |archive-date=14 Enero 2024 |access-date=15 Enero 2024 |website=RMF24 |language=pl}}</ref> Gayunpaman, dahil sa kanyang pag-aaral, iniluklok ang second runner-up na si Monika Gruda upang kumatawan sa kanyang bansa sa Miss Universe.<ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date=10 Mayo 2001 |title=Monika Gruda walczy o tytuł najpiękniejszej |trans-title=Monika Gruda is fighting for the title of the most beautiful |url=https://wiadomosci.wp.pl/monika-gruda-walczy-o-tytul-najpiekniejszej-6109377921787009a |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114161146/https://wiadomosci.wp.pl/monika-gruda-walczy-o-tytul-najpiekniejszej-6109377921787009a |archive-date=14 Enero 2024 |access-date=15 Enero 2024 |website=Wirtualna Polska |language=pl}}</ref> Kalaunan ay nagwagi bilang Miss International 2001 si Rożniecka. Dapat sanang lalahok sa edisyong ito si Miss Russia 2001 Oxana Fedorova. Gayunpaman, dahil pinili niya munang tutukan ang kanyang pag-aaral, ipinadala sa Miss Universe ang kanyang ''first runner-up'' na si Oksana Kalandyrets. Kalaunan ay lumahok si Fedorova sa Miss Universe 2002 kung saan siya nagwagi, ngunit siya ay napatalsik matapos ang apat na buwan.<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2002 |title=Deposed Miss Couldn't Give The Time |url=https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241201150022/https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-date=1 Disyembre 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Dahil hindi nakaabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe si Miss España 2001 Lorena van Heerde,<ref>{{Cite news |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena Van Heerde se alza con el título de Miss España 2001 |language=es |trans-title=Lorena Van Heerde wins the title of Miss Spain 2001 |work=El País |url=https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |access-date=13 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124233819/https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |archive-date=24 Enero 2025 |issn=1134-6582}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena van Heerde, primera Miss España del Milenio |trans-title=Lorena van Heerde, first Miss Spain of the Millennium |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130160203/https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-date=30 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> napagdesisyunan ng Miss España Organization na ipadala na lamang si van Heerde sa Miss Universe 2002, at ang kanilang ipapadala sa edisyong ito ay ang ''first runner-up'' na si Eva Sisó. Kalaunan ay nagbanta na idedemanda ng pamilya ni van Heerde ang Miss España Organization dahil sa paglabag ng organisasyon sa kontrata ni van Heerde, at napagdesisyunan niya na putulin na ang kanyang ugnayan sa Miss España Organization na siyang nagtanggal sa kanyang karapatang kumatawan para sa kanyang bansa sa Miss Universe 2002. ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Eslobenya, at bumalik ang mga bansang Antigua at Barbuda, Curaçao, Hilagang Kapuluang Mariana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Nikaragwa, at Turkiya. Huling sumali ang Antigua at Barbuda noong [[Miss Universe 1979|1979]] bilang Antigua, at huling sumali noong [[Miss Universe 1999|1999]] ang mga bansang Curaçao, Hilagang Kapuluang Mariana, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Nikaragwa, at Turkiya. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Australya, Belis, Dinamarka, Gran Britanya, Guam, Hong Kong, Mawrisyo, Namibya, at Sint Maarten sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |date=11 Mayo 2001 |title=World of women missing from Miss Universe |url=https://www.iol.co.za/news/world/world-of-women-missing-from-miss-universe-66380 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128164348/https://www.iol.co.za/news/world/world-of-women-missing-from-miss-universe-66380 |archive-date=28 Enero 2025 |access-date=21 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> Hindi sumali si Miss Vietnam 2000 Phan Thu Ngân ng Biyetnam dahil pinili nito na magpakasal na lamang.<ref>{{Cite web |date=13 Hulyo 2021 |title=Sau 21 năm, top 3 Hoa hậu Việt Nam 2000 giờ ra sao? |trans-title=After 21 years, how are the top 3 Miss Vietnam 2000 now? |url=https://tienphong.vn/post-1354669.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228131525/https://tienphong.vn/sau-21-nam-top-3-hoa-hau-viet-nam-2000-gio- |archive-date=28 Disyembre 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> === Mga kontrobersya === Naharap sa kontrobersya si Élodie Gossuin ng Pransiya matapos mabalitaan na siya diumano ay isang babaeng [[Transeksuwalismo|transeksuwal]] ayon sa isang [[websayt]] na Pranses.<ref>{{Cite web |last=Delves Broughton |first=Philip |last2=de Quetteville |first2=Harry |date=25 Abril 2001 |title=Could reigning Miss France be a monsieur? |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1317217/Could-reigning-Miss-France-be-a-monsieur.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180429025933/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/1317217/Could-reigning-Miss-France-be-a-monsieur.html |archive-date=29 Abril 2018 |access-date=16 Enero 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> Gayunpaman, pinabulaanan ni Gossuin at ang Miss Universe Organization ang mga balita,<ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Paisley |date=25 Abril 2001 |title=Web site questions gender of Miss Universe contestant |language=en |pages=10 |work=Beaver County Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=Aw8vAAAAIBAJ&sjid=S9sFAAAAIBAJ&pg=3543%2C6294243 |access-date=17 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at ang kanyang ''birth certificate'' na kanyang ibinigay sa Miss Universe Organization ang nagkumpirma na si Gossuin ay pinanganak na isang babae.<ref>{{Cite web |date=25 Abril 2001 |title=Cyber-row as Miss France gets 'man' label |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1296341.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20030607024750/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1296341.stm |archive-date=7 Hunyo 2003 |access-date=16 Enero 2024 |website=BBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dodds |first=Paisley |date=27 Abril 2001 |title=Miss Universe festivities soured because of Internet rumor |language=en |pages=11 |work=Kentucky New Era |url=https://books.google.com.ph/books?id=QhYsAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=%22miss+universe%22+%22san+juan%22&article_id=1262,2543497&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiD5-qGzZ6AAxWYzDgGHdtuD6A4HhDoAXoECAsQAg#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22san%20juan%22&f=false |access-date=16 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_Universe_2001_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2001 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2001''' | * '''{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' – '''[[Denise Quiñones]]'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Lindenauer |first=Andrew |date=12 Mayo 2001 |title=Puerto Rican Wins Miss Universe Crown |url=https://www.cbsnews.com/news/puerto-rican-wins-miss-universe-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203113510/https://www.cbsnews.com/news/puerto-rican-wins-miss-universe-crown/ |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] – Evelina Papantoniou<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Kandace Krueger<ref name=":0" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Eva Ekvall<ref name=":0" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Celina Jaitley<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|Spain}} [[Espanya]] – Eva Sisó<ref name=":0" /> * {{flagicon|Israel}} [[Israel]] – Ilanit Levy<ref name=":0" /> * {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Agbani Darego<ref name=":0" /> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Élodie Gossuin<ref name=":0" /> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Oksana Kalandyrets<ref name=":0" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |'''9.61 (1)''' |'''9.74 (1)''' |'''9.68 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |9.45 (2) |9.66 (2) |9.56 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.37 (3) |9.45 (4) |9.41 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.23 (5) |9.52 (3) |9.38 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |9.28 (4) |9.35 (6) |9.32 (5) |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |9.16 (6) |9.41 (5) |9.29 (6) |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |9.10 (7) |9.33 (7) |9.22 (7) |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |9.03 (9) |9.26 (8) |9.15 (8) |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |9.00 (10) |9.14 (9) |9.07 (9) |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |9.10 (7) |8.99 (10) |9.05 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | rowspan="3" | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – [[Denise Quiñones]]<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Miss Puerto Rico most photogenic |url=https://www.news24.com/news24/miss-puerto-rico-most-photogenic-20010507 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716104354/https://www.news24.com/news24/miss-puerto-rico-most-photogenic-20010507 |archive-date=16 Hulyo 2021 |access-date=14 Enero 2024 |website=News24 |language=en-US}}</ref> |- |Best in Swimsuit |- |Clairol Herbal Essences Style Award |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] – Nakera Simms |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]– Kim Sa-rang<ref name=":2">{{Cite news |date=3 Mayo 2001 |title=Miss Universe beauties keep judges' panel enthralled in exotic outfits |language=en |pages=71 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=8yshAAAAIBAJ&sjid=hHgFAAAAIBAJ&pg=4651%2C1996837 |access-date=16 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] – Zorayda Ruth Andam<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] – Olenka Fuschich<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na lumahok sa ''question-and-answer'' round at ''final question''. === Komite sa pagpili === * Mini Anden – Suwekang modelo * Marc Anthony – Portorikenyong mang-aawit<ref name=":3">{{Cite news |last=James |first=Ian |date=11 Mayo 2001 |title=Puerto Rican beauty wins Miss Universe crown |language=en |pages=27 |work=Kentucky New Era |url=https://news.google.com/newspapers?id=XBYsAAAAIBAJ&sjid=iW0FAAAAIBAJ&pg=1359%2C4133017 |access-date=17 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * Tyson Beckford – Amerikanong modelo * Marc Bouwer – Amerikanong ''fashion designer'' * Kel Gleason – Isang contestant sa ''Survivor: The Australian Outback<ref name=":3" />'' * Richard Johnson – Kolumnistang Amerikano para sa New York Post * Dayanara Torres – [[Miss Universe 1993]] mula sa Porto Riko<ref name=":3" /> * Veronica Webb – Amerikanang modelo == Mga kandidata == Pitumpu't-pitong kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Claudia Bechstein<ref>{{Cite news |date=10 Enero 2001 |title="Miss Deutschland 2001": 22-Jährige aus Thüringen bekommt den Titel |language=de |trans-title="Miss Deutschland 2001": 22-year-old from Thuringia wins the title |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/miss-deutschland-2001-22-jaehrige-aus-thueringen-bekommt-den-titel-a-111518.html |access-date=13 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203184822/https://www.spiegel.de/panorama/miss-deutschland-2001-22-jaehrige-aus-thueringen-bekommt-den-titel-a-111518.html |archive-date=3 Disyembre 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |22 |[[Turingia]] |- |{{Flagicon|ANG}} [[Anggola]] |Hidianeth Cussema<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2000 |title=Angola: Hidianeth Wins Miss Angola 2001 Prize |url=https://allafrica.com/stories/200012180543.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203090937/https://allafrica.com/stories/200012180543.html |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=Panafrican News Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |19 |[[Kuito|Cuíto]] |- |{{Flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]] |Janil Bird<ref>{{Cite news |last=Hill |first=Eucelia |date=31 Mayo 2003 |title=When they were there |language=en |pages=8 |work=Sun Weekend |url=https://books.google.com.ph/books?id=OBJlAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Miss+Universe%22+%22Antigua%22&article_id=1201,27603&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiI6rn9i8L_AhUlRWwGHX0lDmMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Antigua%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Romina Incicco<ref>{{Cite news |date=27 Abril 2001 |title=Stunning... |language=en |pages=20 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=GnArAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=%22Miss+Argentina%22+%222001%22&article_id=1376,3768984&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiqtIWbksL_AhV0T2wGHceeCigQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Argentina%22%20%222001%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Denise Balinge |21 |Oranjestad |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Kateao Nehua<ref>{{Cite web |date=25 Oktubre 2016 |title=How a Māori beauty queen shunned Donald Trump |url=https://www.teaomaori.news/how-maori-beauty-queen-shunned-donald-trump |access-date=6 Hulyo 2022 |website=Māori Television |language=en |archive-date=6 Hulyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706032109/https://www.teaomaori.news/how-maori-beauty-queen-shunned-donald-trump |url-status=dead }}</ref> |19 |Ngātiwai |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Nakera Simms<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=27 Hunyo 2016 |title=Miss Universe Bahamas under new franchisee |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/columns/Miss_Universe_Bahamas_under_new_franchisee49059.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204094236/http://www.thebahamasweekly.com/publish/columns/Miss_Universe_Bahamas_under_new_franchisee49059.shtml |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=12 Enero 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |22 |Nassau |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Dina Tersago<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |22 |Puurs |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Eva Ekvall<ref>{{Cite news |date=19 Disyembre 2011 |title=Former Miss Venezuela dies of breast cancer at 28 |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/us-missvenezuela-death-idUSTRE7BI25Z20111219 |access-date=11 Disyembre 2022}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Mataila Sikwane<ref>{{Cite web |date=9 Enero 2023 |title=Botswana misses out on Miss Universe again |url=https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201212419/https://www.weekendpost.co.bw/36184/weekendlife/botswana-misses-out-on-miss-universe-again/ |archive-date=1 Pebrero 2023 |access-date=9 Enero 2024 |website=Weekend Post |language=en}}</ref> |23 |[[Gaborone]] |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Juliana Borges<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2001 |title=Nipping, tucking their way to the top |url=https://www.chron.com/news/strange-weird/article/nipping-tucking-their-way-to-the-top-2015666.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326222712/https://www.chron.com/news/strange-weird/article/nipping-tucking-their-way-to-the-top-2015666.php |archive-date=26 Marso 2023 |access-date=27 Marso 2023 |website=Chron |language=en-US}}</ref> |22 |Santa Maria |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Ivaila Bakalova<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2010 |title=5 Miss Bulgaria Winners with Joint Photo Session |url=https://www.novinite.com/articles/116591/5+Miss+Bulgaria+Winners+with+Joint+Photo+Session |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207004853/https://www.novinite.com/articles/116591/5+Miss+Bulgaria+Winners+with+Joint+Photo+Session |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Novinite |language=en}}</ref> |19 |Varna |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Claudia Arano<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |trans-title=The title gave them joy, work and fame that they still savor |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Fatima St. Jago |22 |Willemstad |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sarah Shaheen |19 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Jessica Bermudez<ref>{{Cite web |date=30 Enero 2010 |title=Jéssica Bermúdez alumbró con temas de Juanes y Plaza |trans-title=Jéssica Bermúdez illuminated with songs by Juanes and Plaza |url=https://www.eluniverso.com/2010/01/30/1/1379/jessica-bermudez-alumbro-temas-juanes-plaza.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227190649/https://www.eluniverso.com/2010/01/30/1/1379/jessica-bermudez-alumbro-temas-juanes-plaza.html |archive-date=27 Disyembre 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Grace Marie Zabaneh<ref>{{Cite web |last=Meléndez |first=Carolina |date=6 Mayo 2021 |title=Jacqueline Bracamontes: “Comía pura pechuga con lechuga” para ser Miss México [+FOTOS] |trans-title=Jacqueline Bracamontes: “I ate pure brisket with lettuce” to be Miss Mexico [+PHOTOS] |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Jacqueline-Bracamontes-Comia-pura-pechuga-con-lechuga-para-ser-Miss-Mexico-FOTOS-20210506-0044.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617084505/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Jacqueline-Bracamontes-Comia-pura-pechuga-con-lechuga-para-ser-Miss-Mexico-FOTOS-20210506-0044.html |archive-date=17 Hunyo 2021 |access-date=13 Enero 2024 |website=La Prensa Grafica |language=es}}</ref> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Zuzana Baštúrová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Marso 2001 |title=Lakatošovej miss Z. Baštúrová možno klamala |trans-title=Miss Z. Baštúrová may have lied to Lakatoš |url=https://www.sme.sk/c/19328/lakatosovej-miss-z-basturova-mozno-klamala.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070751/https://www.sme.sk/c/19328/lakatosovej-miss-z-basturova-mozno-klamala.html |archive-date=13 Enero 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=SME |language=sk}}</ref> |19 |Revúca |- |{{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] |Minka Alagič<ref>{{Cite web |title=To je nova Miss Universe Slovenije! |trans-title=It's the new Miss Universe Slovenia! |url=https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/to-je-nova-miss-universe-slovenije.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202151328/https://www.24ur.com/ekskluziv/domaca-scena/to-je-nova-miss-universe-slovenije.html |archive-date=2 Disyembre 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=24UR |language=sl}}</ref> |21 |Maribor |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Eva Sisó<ref>{{Cite web |date=25 Abril 2001 |title=Eva Sisó ya está en Puerto Rico donde participará en Miss Universo |url=https://www.hola.com/famosos/2001/04/25/missuniverso/ |access-date=13 Enero 2024 |website=Hola! |language=es |archive-date=13 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070746/https://www.hola.com/famosos/2001/04/25/missuniverso/ |url-status=dead }}</ref> |21 |Soses |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Kandace Krueger<ref>{{Cite web |date=3 Marso 2001 |title=Miss Texas named Miss USA 2001 |url=https://www.chron.com/news/houston-texas/article/Miss-Texas-named-Miss-USA-2001-1998742.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225234135/https://www.chron.com/news/houston-texas/article/Miss-Texas-named-Miss-USA-2001-1998742.php |archive-date=25 Pebrero 2023 |access-date=31 Enero 2023 |website=Houston Chronicle |language=en-US}}</ref> |24 |[[Austin, Texas|Austin]] |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Inna Roos<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2001 |title=MISS ESTONIA 2001: Eesti kauneim on Inna Roos |url=https://epl.delfi.ee/a/50870572 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045434/https://epl.delfi.ee/artikkel/50870572/miss-estonia-2001-eesti-kauneim-on-inna-roos |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=6 Hulyo 2022 |website=Eesti Päevaleht |language=Estonian}}</ref> |19 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|Ghana}} [[Gana]] |Precious Agyare<ref>{{Cite web |date=3 Mayo 2001 |title=Miss Ghana Shows Off Costume |url=https://www.modernghana.com/news/13843/miss-ghana-shows-off-costume.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070750/https://www.modernghana.com/news/13843/miss-ghana-shows-off-costume.html |archive-date=13 Enero 2024 |access-date=13 Enero 2024 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |18 |[[Accra]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Evelina Papantoniou |22 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Rosa María Castañeda<ref>{{Cite web |last=Ochoa |first=José Andrés |date=12 Setyembre 2018 |title=La polémica de Miss Guatemala 2018, explicada |trans-title=The controversy of Miss Guatemala 2018, explained |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/la-polemica-de-miss-guatemala-universo-2018-explicada/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241006213347/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/la-polemica-de-miss-guatemala-universo-2018-explicada/ |archive-date=6 Oktubre 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Zahra Burton<ref>{{Cite news |date=20 Pebrero 2014 |title=New Show Challenges Idea That 'Nobody Cares About The Caribbean' |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2014/02/20/280172732/new-show-challenges-idea-nobody-cares-about-the-caribbean |access-date=12 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225234135/https://www.npr.org/2014/02/20/280172732/new-show-challenges-idea-nobody-cares-about-the-caribbean |archive-date=25 Pebrero 2023}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Misao Arauchi |19 |[[Prepektura ng Aomori|Aomori]] |- |{{Flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Janet King<ref>{{Cite web |date=16 Mayo 2004 |title=The man behind the pomp and pageantry |url=https://www.saipantribune.com/news/local/the-man-behind-the-pomp-and-pageantry/article_5c0c465a-7d41-5c55-91ec-8bf7e072289a.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117031645/https://www.saipantribune.com/news/local/the-man-behind-the-pomp-and-pageantry/article_5c0c465a-7d41-5c55-91ec-8bf7e072289a.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Saipan Tribune |language=en}}</ref> |24 |Tinian |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Olenka Fuschich<ref>{{Cite web |last=Castellanos |first=Jose Lara |date=5 Setyembre 2014 |title=Rosas y Espinas: escándalos y noticias de la semana en Honduras |url=https://www.laprensa.hn/sociales/rosas-y-espinas-escandalos-y-noticias-de-la-semana-en-honduras-HGLP745147 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203154759/https://www.laprensa.hn/sociales/rosas-y-espinas-escandalos-y-noticias-de-la-semana-en-honduras-HGLP745147 |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=14 Enero 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |21 |Yoro |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Celina Jaitly<ref>{{Cite web |last=Chowdhury |first=Madhumanti Pait |date=20 Hulyo 2023 |title=Celina Jaitley's Viral Post On Being Rejected As Model: "Too White, Too Thin" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/celina-jaitley-on-health-struggles-and-career-challenges-wouldn-t-even-end-up-getting-paid-4224575 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819015239/https://www.ndtv.com/entertainment/celina-jaitley-on-health-struggles-and-career-challenges-wouldn-t-even-end-up-getting-paid-4224575 |archive-date=19 Agosto 2024 |access-date=14 Enero 2024 |website=NDTV |language=en}}</ref> |21 |Shimla |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lesley Turner<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2001 |title=NEWPORT |url=https://www.independent.ie/regionals/wexford/new-ross-news/localnotes/newport/27452804.html |access-date=14 Enero 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |19 |Newport |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Ilanit Levy<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Mayo 2001 |title=Bulletproof Miss Israel Finishes as a Finalist |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-may-12-mn-62569-story.html |access-date=14 Enero 2024 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> |18 |[[Rehovot]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Stefania Maria<ref>{{Cite news |date=2 Abril 2001 |title=Da Napoli a Miss Universo «E' tutto merito di papà» |language=it |trans-title=From Naples to Miss Universe «It's all thanks to dad» |pages=14 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,14/articleid,0377_01_2001_0091_0016_3381430/ |access-date=17 Enero 2024}}</ref> |20 |[[Ercolano]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Cristina Rémond<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Photo: 50th Annual Miss Universe Competition |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/a290c993e9c3b593a1e73b04c6bd30fd/50th-Annual-Miss-Universe-Competition/ |access-date=15 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |20 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Kacy Frett |19 |Road Town |- |{{Flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Lisa Hasseba Wynne |26 |Charlotte Amalie |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Jacqueline Bush |25 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Shereen Novie Gardiner |19 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Andrea Nocetti<ref>{{Cite web |date=2021-11-06 |title=Andrea Noceti recordó polémica en su reinado como Señorita Colombia, cuando un presentador bromeó con el narcotráfico |url=https://www.infobae.com/america/colombia/2021/11/06/andrea-noceti-recordo-polemica-en-su-reinado-como-senorita-colombia-cuando-un-presentador-bromeo-con-el-narcotrafico/ |access-date=2024-01-14 |website=infobae |language=es-ES}}</ref> |23 |[[Cartagena, Colombia|Cartagena]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Paola Calderón<ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 2000 |title=Paola, Miss Costa Rica |url=https://www.nacion.com/el-pais/paola-miss-costa-rica/M2MMUCRGVZDX5BT6FHX6PA5ARU/story/ |access-date=15 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |20 |Guanacaste |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Maja Cecić-Vidoš<ref>{{Cite web |date=2 Marso 2002 |title=Titula Miss Universe promijenila mi je život |trans-title=The Miss Universe title changed my life |url=https://www.vecernji.hr/lifestyle/titula-miss-universe-promijenila-mi-je-zivot-711468 |access-date=15 Enero 2024 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |20 |Rijeka |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Sandra Rizk<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2000 |title=Miss Lebanon 2000 Announced |url=https://www.albawaba.com/news/miss-lebanon-2000-announced |access-date=6 Hulyo 2022 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref> |19 |Koura |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Michelle Tung Mei Chin<ref>{{Cite web |last=Dompok |first=Jaivin |date=22 Agosto 2005 |title=Former Miss Malaysia to marry sweetheart |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2005/08/22/former-miss-malaysia-to-marry-sweetheart |access-date=15 Enero 2024 |website=The Star |language=en}}</ref> |20 |Kuantan |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Rosalie Thewma |19 |Birżebbuġa |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Jacqueline Bracamontes<ref>{{Cite web |date=14 Enero 2023 |title=Jacky Bracamontes: "Lloré mucho por no haber sido Miss Universo" |url=https://www.diariolasamericas.com/cultura/jacky-bracamontes-llore-mucho-no-haber-sido-miss-universo-n5328446 |access-date=21 Marso 2023 |website=Diario Las Américas |language=es-US}}</ref> |21 |[[Guadalajara, Jalisco|Guadalajara]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Agbani Darego<ref>{{Cite web |last=Anaja |first=Hauwa Abubakar |date=16 Nobyembre 2021 |title=Agbani Darego celebrates 20th Anniversary of Miss World Victory |url=https://von.gov.ng/agbani-darego-marks-20th-anniversary-of-her-miss-world-victory/ |access-date=15 Enero 2024 |website=Voice of Nigeria |language=en-US |archive-date=14 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114213720/https://von.gov.ng/agbani-darego-marks-20th-anniversary-of-her-miss-world-victory/ |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Lagos]] |- |{{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] |Ligia Cristina Argüello<ref>{{Cite web |date=8 Mayo 2001 |title=Ligia Cristina brilla entre las mejores |url=https://www.laprensani.com/2001/05/08/nacionales/799706-ligia-cristina-brilla-entre-las-mejores |access-date=21 Marso 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |21 |[[Managua]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Linda Marshall<ref>{{Cite web |last=Berg |first=Ronny |last2=Offerdal |first2=Julie Strand |date=15 Marso 2001 |title=Påmeldt som vinner-miss |trans-title=Registered as winner-miss |url=https://www.vg.no/i/vmmL1m |access-date=15 Enero 2024 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> |22 |Buskerud |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Reshma Roopram<ref>{{Cite web |last=Onnink |first=Gert |date=11 Pebrero 2017 |title=Barendrechtse Miss Universe wil landelijke politiek in |trans-title=Barendrecht Miss Universe wants to enter national politics |url=https://www.ad.nl/rotterdam/barendrechtse-miss-universe-wil-landelijke-politiek-in~a8035b8c/ |access-date=15 Enero 2024 |website=Algemeen Dagblad |language=nl}}</ref> |22 |Timog Olanda |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Ivette Cordovez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Setyembre 2000 |title=Señorita Panamá 2000 "Dejando huellas" |trans-title=Miss Panama 2000 "leaving traces" |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/senorita-panama-2000-dejando-huellas-48104 |access-date=15 Enero 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Rosemary Brítez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |21 |Caazapá |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Viviana Rivasplata<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Marso 2023 |title=Viviana Rivasplata se pronuncia sobre resultados ‘Miss Perú: la pre’ |url=https://peru21.pe/espectaculos/viviana-rivasplata-se-pronuncia-sobre-resultados-miss-peru-la-pre-rmmn-noticia/ |access-date=21 Marso 2023 |website=Peru21 |language=es}}</ref> |23 |Lambayeque |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |Zorayda Ruth Andam<ref>{{Cite web |last=Jarque |first=Edu |date=11 Agosto 2002 |title=The world is Zorayda Andam’s universe |url=https://www.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2002/08/11/171639/world-zorayda-andam146s-universe |access-date=21 Marso 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Baguio]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Heidi Willman<ref>{{Cite web |last=Mattila |first=Mikael |date=4 Nobyembre 2023 |title=Podcast: Heidi Willman kertoo ikävistä oireista – näin käy erityisesti sängyssä |trans-title=Podcast: Heidi Willman talks about unpleasant symptoms - this happens especially in bed |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009965010.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Monika Gruda<ref name=":1" /> |19 |Masovia |- |'''{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |'''[[Denise Quiñones]]'''<ref>{{Cite web |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=9 Setyembre 2020 |title=¡Felices 40 años! Denise Quiñones llega al cuarto piso |trans-title=Happy 40 years! Denise Quiñones arrives at the fourth floor |url=https://www.metro.pr/pr/entretenimiento/2020/09/09/felices-40-anos-denise-quinones-llega-al-cuarto-piso.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Metro Puerto Rico |language=es}}</ref> |20 |Ponce |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Telma Santos<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2015 |title=A escolha de... Telma Santos |trans-title=The choice of… Telma Santos |url=https://caras.pt/lifestyle/2015-05-31-a-escolha-de-telma-santos/ |access-date=16 Enero 2024 |website=Caras |language=pt-PT}}</ref> |19 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Élodie Gossuin<ref>{{Cite web |last=Halem |first=Dann |date=4 Mayo 2001 |title=There He Is … Miss Universe |url=https://slate.com/culture/2001/05/there-he-is-miss-universe.html |access-date=9 Disyembre 2022 |website=Slate |language=en}}</ref> |20 |Reims |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Claudia Cruz de los Santos<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Photo: 50th Annual Miss Universe Competition |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/edcdcb9a5f7a83fb9d2e71bba0ff59a2/50th-Annual-Miss-Universe-Competition/ |access-date=16 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |18 |San Juan |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Petra Kocarová<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2010 |title=Miss Kocarová bude mít holčičku |trans-title=Miss Kocarová will have a baby girl |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/133065/miss-kocarova-bude-mit-holcicku.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Blesk |language=cs}}</ref> |22 |Timog Moravia |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Oksana Kalandyrets<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Photo: 50th Annual Miss Universe Competition |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/866349856a36512361678cef68088f93/50th-Annual-Miss-Universe-Competition/ |access-date=16 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |20 |Khanty-Mansi |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Tsungai Muswerakuenda<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2023 |title=Beauty pageants boost self-confidence: First Lady |url=https://www.herald.co.zw/beauty-pageants-boost-self-confidence-first-lady/ |access-date=16 Enero 2024 |website=The Herald |language=en |archive-date=16 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116024853/https://www.herald.co.zw/beauty-pageants-boost-self-confidence-first-lady/ |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Jaime Teo<ref>{{Cite web |last=Meah |first=Natasha |date=20 Hulyo 2016 |title=She went from crown to cupcakes |url=https://www.tnp.sg/news/singapore/she-went-crown-cupcakes |access-date=16 Enero 2024 |website=The New Paper |language=en |archive-date=20 Pebrero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220130425/https://www.tnp.sg/news/singapore/she-went-crown-cupcakes |url-status=dead }}</ref> |24 |Singapura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Malin Olsson<ref>{{Cite web |last=Sandeberg |first=Jane |date=13 Agosto 2022 |title=”Jag har upplevt mer och gjort fler uppbrott” |trans-title="I've experienced more and done more breakups" |url=https://www.expressen.se/amelia/jag-har-upplevt-mer-och-gjort-fler-uppbrott-an-han/ |access-date=16 Enero 2024 |website=Expressen |language=sv}}</ref> |19 |Skattungbyn |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Mahara McKay<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Varinthorn Phadoongvithee<ref>{{Cite news |date=24 Abril 2001 |title=Beauty... |language=en |pages=12 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=F3ArAAAAIBAJ&sjid=eHgFAAAAIBAJ&pg=4574%2C1968610 |access-date=16 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |24 |Nonthaburi |- |{{Flagicon|TWN}} [[Taywan]] |Hsin Ting Chiang<ref>{{Cite news |last=Ballve |first=Marcelo |date=11 Mayo 2001 |title=Beauty is the show's queen |language=en |pages=1B |work=Park City Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=SwEbAAAAIBAJ&pg=PA7&dq=Hsin+Ting+Chiang&article_id=3580,1186275&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjFx7KL4eCDAxVwSGwGHRr9CE4Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=Hsin%20Ting%20Chiang&f=false |access-date=16 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |21 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Jo-Ann Strauss<ref>{{Cite web |last=Malatsi |first=Lethabo |date=5 Hunyo 2023 |title=Jo-Ann Strauss on being selected to host Miss Supranational 2023 - 'I am extremely excited' |url=https://www.snl24.com/truelove/celebrity/jo-ann-strauss-on-being-selected-to-host-miss-supranational-2023-i-am-extremely-excited-20230605 |access-date=16 Enero 2024 |website=TrueLove |language=en-US}}</ref> |20 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Sa-rang<ref>{{Cite web |last=Bahk |first=Eun-ji |date=8 Marso 2016 |title=Miss Korea pageant a path to stardom |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2024/01/688_199863.html |access-date=16 Enero 2024 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |23 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Alexia Charlerie<ref>{{Cite web |last=Seebaran |first=De-siree |date=27 Oktubre 2012 |title=Plus-size army growing |url=http://www.guardian.co.tt/article-6.2.433523.1a13b16629 |access-date=16 Enero 2024 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |24 |Tunapuna–Piarco |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Carolina Gámez<ref>{{Cite web |last= |date=3 Hunyo 2004 |title=Carolina Gámez quiere protagonizar cinta "tipo Bim Bam Bum" |trans-title=Carolina Gámez wants to star in a "Bim Bam Bum" film |url=https://cooperativa.cl/noticias/entretencion/espectaculos/carolina-gamez-quiere-protagonizar-cinta-tipo-bim-bam-bum/2004-06-03/142451.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Cooperativa.cl |language=es}}</ref> |19 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Stella Demetriou |21 |[[Nikosya]] |- |{{Flagicon|TUR}} [[Turkya]] |Sedef Avcı<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Photo: 50th Annual Miss Universe Competition |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/601ce084636a81ea768b4d68b47ee085/50th-Annual-Miss-Universe-Competition/ |access-date=16 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Adana]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Yuliya Linova |23 |Zaporizhzhia |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Agnes Helbert<ref>{{Cite web |last= |title=Friedl Edit a társalgóban |trans-title=Edith Friedl in the lounge |url=https://www.origo.hu/noilapozo_regi/1899/12/20020807friedl |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202133003/https://www.origo.hu/noilapozo_regi/1899/12/20020807friedl |archive-date=2 Disyembre 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Origo |language=hu}}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Carla Piaggio |25 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Ana Janković<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2001 |title=Photo: 50th Annual Miss Universe Competition |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/a327a1100f66f96a11b84a493c218ef7/50th-Annual-Miss-Universe-Competition/ |access-date=16 Enero 2024 |website=UPI |language=en}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2001]] [[Kategorya:Miss Universe]] qiqotchmx08vevne98j90o9n2x6kj6c Miss Universe 1994 0 321815 2205477 2167301 2026-04-30T13:03:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205477 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Sushmita Sen (Miss Universe 1994).jpg|caption=[[Sushmita Sen]], Miss Universe 1994|winner='''[[Sushmita Sen]]''' <br> '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]'''|congeniality=Barbara Kahatjipara <br> {{flagicon|NAM}} [[Namibya]]|photogenic=Minorka Mercado <br> {{flagicon|VEN}} [[Beneswela]]|best national costume=[[Charlene Gonzales]] <br> {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]]|date=Mayo 21, 1994|presenters={{Hlist|Bob Goen|Arthel Neville|Angela Visser}}|venue=[[Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas]], [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[CBS]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|[[ABS-CBN]]}}|entrants=77|placements=10|debuts={{Hlist|[[Eslobakya]]|[[Rusya]]|[[Simbabwe]]}}|withdraws={{Hlist|[[Austrya]]|[[Belis]]|[[Ghana|Gana]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Libano]]|[[Nikaragwa]]|[[Republikang Tseko]]|[[Suriname]]}}|returns={{Hlist|[[Ehipto]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Republika ng Tsina]]}}|before=[[Miss Universe 1993|1993]]|next=[[Miss Universe 1995|1995]]|entertainment={{Hlist|Peabo Bryson|Bayanihan Philippine National Folk Dance Company|[[Eraserheads]]}}}} Ang '''Miss Universe 1994''', ay ang ika-43 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Plenary Hall ng [[Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas]] sa [[Pasay]], [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas noong 21 Mayo 1994.<ref>{{Cite news |date=28 Marso 1994 |title=Prince, Sharon Stone invited to Miss Universe pageant |language=en |pages=21 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=05ROAAAAIBAJ&sjid=4woEAAAAIBAJ&pg=6324%2C4003166 |access-date=16 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Dayanara Torres ng [[Porto Riko]] si [[Sushmita Sen]] ng [[Indiya]] bilang Miss Universe 1994. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Indiya sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Carolina Gómez ng [[Colombia|Kolombya]], habang nagtapos bilang second runner-up si Minorka Mercado ng [[Venezuela|Beneswela]]. Mga kandidata mula sa 77 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Goen ang kompetisyon, samantalang sina Arthel Neville at [[Miss Universe 1989]] Angela Visser ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal sin Peabo Bryson, and Bayanihan Philippine National Folk Dance Company, at ang bandang Eraserheads sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:PICCjf0135 06.JPG|thumb|250x250px|Sentrong Pangkumbensyong Pandaigdig ng Pilipinas, ang lokasyon ng Miss Universe 1994]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong taong 1991, Inanunsyo ni Dona Tera y Maria de Chavez, pangulo ng ''cosmetics firm'' na Jolie de Vogue, na interesado ang lungsod ng Cartagena, Kolombya sa pagdaos ng Miss Universe pageant sa taong 1994.<ref name=":2">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1991 |title=Cartagena piensa en Miss Universe 1994 |language=es |trans-title=Cartagena thinks about Miss Universe 1994 |pages=1C |work=El Tiempo |url=https://books.google.com.ph/books?id=a-AeAAAAIBAJ&pg=PA12&dq=%22Miss+universe%22+%221994%22&article_id=2886,4596425&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiUop39vbr_AhX7RmwGHadnAnw4ChDoAXoECAoQAg#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%221994%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ito ay matapos bumisita sa lungsod ang noong bise-presidente ng Miss Universe Inc. na si Michael Bracken.<ref name=":2" /><ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 1991 |title=Chismes |language=es |trans-title=Gossip |pages=2C |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=zWc0AAAAIBAJ&sjid=-KUEAAAAIBAJ&pg=1170%2C2582704 |access-date=16 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Inisyal na inalok ng Miss Universe Inc. ang Pilipinas upang idaos ang Miss Universe ''pageant'' sa taong 1995.<ref name=":3" /> Subalit, napagdesisyunan ng noo'y Pangulo ng Pilipinas na si [[Fidel V. Ramos]] na idaos ang kompetisyon sa taong 1994 dahil magaganap ang pangkalahatang halalan sa Pilipinas sa Mayo 1995.<ref name=":3">{{Cite news |last=Gagelonia |first=Gynna P. |date=24 Hunyo 1993 |title=Carlos swears not go overboard with budget |language=en |pages=6 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=e68jAAAAIBAJ&sjid=3goEAAAAIBAJ&pg=6672%2C3592644 |access-date=6 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Noong Hunyo 1993, inaprubahan ni Pangulong Ramos ang pagdaos ng edisyong ito sa Kalakhang Maynila. Ang kompetisyon ay ginanap sa Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas sa Pasay.<ref name=":1">{{Cite news |date=14 Hunyo 1993 |title=RP to host Miss Universe '94 |language=en |pages=3 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=qGo0AAAAIBAJ&pg=PA60&dq=%22Miss+universe%22+%221994%22&article_id=2517,2036881&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiCqpCdw7r_AhV_U2wGHer2CI04KBDoAXoECAcQAg#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%221994%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Ito ang pangalawang beses na ginanap sa Pilipinas ang kompetisyon. Pagkatapos ng anunsyo, inatasan ni Pangulong Ramos ang [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] upang gumawa ng komite na kinabibilang ng dating Kalihim ng Turismo na si Vicente Carlos bilang tagapangulo, Press Secretary Jesus Sison bilang pangalawang pangulo, at isang kinatawan mula sa Tanggapan ng Pangulo.<ref name=":1" /><ref>{{Cite news |last=Macaspac |first=Joem |date=13 Marso 1994 |title=Ramos forms Miss U pageant committee |language=en |pages=2 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=Y5MVAAAAIBAJ&pg=PA111&dq=%22Miss+universe%22+%221994%22&article_id=1806,1651525&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiCqpCdw7r_AhV_U2wGHer2CI04KBDoAXoECAYQAg#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%221994%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Bagama't gumawa ng komite ang pamahalaan upang isagawa ang kaganapan sa Pilipinas, hindi gumastos ang pamahalaan para sa Miss Universe.<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 1993 |title=All systems go for '94 Miss Universe |language=en |pages=22 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=smYVAAAAIBAJ&sjid=FwsEAAAAIBAJ&pg=6620%2C3584133 |access-date=16 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Bukod sa pinal na kompetisyon, ginanap rin ang paunang kompetisyon sa Sentrong Pangkumbensiyong Pandaigdig ng Pilipinas, habang sa Araneta Coliseum ginanap ang ''opening ceremony''.<ref>{{Cite news |last=Maragay |first=Fel V. |date=5 Abril 1994 |title=Hollywood stars to judge Miss Universe contest |language=en |pages=6 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZGYVAAAAIBAJ&sjid=5goEAAAAIBAJ&pg=4598%2C386596 |access-date=16 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Noong Mayo 1994, nagkaroon ng pagsisiyasat ang [[Komisyon ng Karapatang Pantao]] sa ilalim ng dating pangulo ng komisyon na si Sedfrey Ordonez kung ang ''police round-up'' ng mga batang lansangan ay may layuning mapabuti ang internasyonal na imahe ng Maynila sa panahon ng mga kaganapan sa ''pageant''.<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 1994 |title=Police roundup of Manila street children under probe |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940502-1.1.11 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1994 |title=Miss Thailand: Don't hide street kids |language=en |pages=16 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940512-1.1.16 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> Inaasahan na kikita ang Pilipinas ng ₱10 milyon (US$357,000) mula sa kompetisyon. Ang ₱150 milyon ($5.3 milyon) na ginastos sa pagdaos ng kompetisyon ay pinondohan mula sa pribadong sektor,<ref>{{Cite news |date=19 Marso 1994 |title=DOT gets P120-M for Ms U pageant |language=en |pages=17 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=0JROAAAAIBAJ&sjid=4woEAAAAIBAJ&pg=6312%2C2623492 |access-date=16 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> ngunit hindi natupad ang ilan sa inaasahang pera mula sa mga isponsor, na humantong sa kakulangan ng pera na siyang inako ng pamahalaan.<ref>{{Cite news |date=27 Abril 1994 |title=Row in Manila over cost of Miss Universe pageant |language=en |pages=15 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19940427-1.2.24.11 |access-date=16 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1994 |title=Miss universe-contest valt veel duurder uit |language=nl |trans-title=Miss Universe contest is much more expensive |pages=16 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644701:mpeg21:p016 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> Pagsapit ng kalagitnaan ng Mayo, noong nasa Maynila na ang mga kandidata, kinumpirma ng mga ''pageant organizer'' na kapos na sila sa pera at hindi sigurado kung may kikitain pa sila mula sa ''pageant''. Bagama't kinapos na ang mga ''pageant organizer'' sa pera, nagpatuloy pa rin ang pagdaos ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Branigin |first=William |date=20 Mayo 1994 |title=In Manila, the beauty pageant that turned ugly |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/05/20/in-manila-the-beauty-pageant-that-turned-ugly/2d3e9239-73d0-491a-9eeb-ee0ba2068b28/ |access-date=16 Hunyo 2023 |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1994 |title=Street kids swept up in the pageantry |language=en |pages=11 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/118211137?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=10 Setyembre 2023 |via=Trove}}</ref> Habang nag-eensayo isang araw bago ang kompetisyon, isang maliit na bomba ang sumabog sa labas ng lokasyon ng kompetisyon kung saan nag-eensayo ang mga kandidata, na siyang nagdulot ng kaunting pinsala bagama't walang nasugatan. Dahil dito, mahigit 3000 Pilipinong pulis ang naatasan sa pagprotekta sa mga kandidata, gayundin ang dose-dosenang mga babaeng pulis na itinalaga bilang kanilang personal na ''bodyguard''.<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1994 |title=Beauty contest blast causes no injuries |language=en |pages=3 |work=The Deseret News |url=https://books.google.com.ph/books?id=LxxOAAAAIBAJ&pg=PA3&dq=%22Miss+universe%22+%221994%22&article_id=2091,1553670&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjZqd7Jwrr_AhXDT2wGHdyLBcs4FBDoAXoECAQQAg#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%221994%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 1994 |title=Bomb at Miss Universe Pageant Center |url=https://www.upi.com/Archives/1994/05/19/Bomb-at-Miss-Universe-Pageant-Center/5010769320000/ |access-date=18 Setyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa 77 bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. Iniluklok ang first runner-up ng Miss El Salvador 1994 na si Claudia Méndez upang kumatawan sa kanyang bansa dahil hindi umabot sa age requirement ang orihinal na nagwagi na si Eleonora Carrillo.<ref name=":5">{{Cite web |last=Monge |first=Osmín |date=27 Enero 2023 |title=Eleonora Carrillo recordó su clasificación en Miss Universo |trans-title=Eleonora Carrillo recalled her classification in Miss Universe 1995 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/espectaculos/eleonora-carrillo-recordo-clasificacion-miss-universo1995/1035087/2023/ |access-date=16 Abril 2023 |website=El Diario de Hoy |language=es}}</ref> Lumahok si Carrillo sa sumunod na edisyon at nagtapos bilang isa sa Top 10. Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Eslobakya, Rusya, at Simbabwe, at bumalik ang mga bansang Ehipto, Kapuluang Cook, at Republika ng Tsina na huling sumali noong [[Miss Universe 1992|1992]]. Hindi sumali sina Bianca Engel ng Austrya, Lara Badawi ng Libano, Karen Celebertti ng Nikaragwa, at Jessalyn Pearsall ng Kapuluang Birhen ng Estados Unidos dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga bansang Belis, Gana, Republikang Tseko, at Suriname matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi pinayagang lumahok si Venna Melinda ng Indonesya dahil sa mga konserbatibong Islamikong pananaw ng kanya bansa ukol sa pagsuot ng damit panglangoy. Kalaunan ay lumipad si Melinda sa Pilipinas upang panoorin na lamang ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1994 |title=Miss Indonesia to watch but not take part |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940519-1.1.48 |access-date=16 Agosto 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite web |last=Reynaldi |first=Edwin |date=27 Enero 2021 |title=Raih Miss Indonesia 1994, Ini 9 Potret Jadul Venna Melinda |trans-title=Winning Miss Indonesia 1994, here are 9 portraits of old school Venna Melinda |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/edwin-reynaldi/9-potret-jadul-venna-melinda-c1c2 |access-date=29 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Dapat rin sanang lalahok si Loreta Brusokaitė ng Litwanya, ngunit umurong ito dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. === Mga insidente sa panahon ng kompetisyon === Humingi ng tawad si Miss Malaysia Liza Koh sa publiko sa ngalan ng kanyang bansa tungkol sa pag-aresto sa 1200 mga Pilipinang ''domestic helper'' sa Kuala Lumpur.<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1994 |title=Miss Malaysia apologises for arrest of 1,200 Filipina maids in KL |language=en |pages=14 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940428-1.1.14 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Abril 1994 |title=Ratu KL mohon maaf |language=id |trans-title=Miss KL apologises |pages=2 |work=Berita Harian |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/beritaharian19940428-1.1.2 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, pinayuhan siya ng Foreign Minister ng Malaysia na si Abdullah Ahmad Badawi na huwag nang gumawa ng anumang karagdagang pahayag tungkol sa kaganapan.<ref>{{Cite news |date=29 Abril 1994 |title=Miss Malaysia told not to make political remarks |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940429-1.1.22 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=29 Abril 1994 |title=Isu amah: Ratu M'sia diberi amaran |language=id |trans-title=Amah issue: Miss M'sia is warned |pages=2 |work=Berita Harian |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/beritaharian19940429-1.1.2 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 1994''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''[[Sushmita Sen]]'''<ref name=":7">{{Cite web |date=7 Agosto 2016 |title=Sushmita Sen: Miss U ’94 crowned in Manila |url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/08/07/1610726/sushmita-sen-miss-u-94-crowned-manila |access-date=18 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Carolina Gómez<ref name=":7" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Minorka Mercado<ref name=":7" /> |- | Top 6 | * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Silvia Lakatošová<ref name=":7" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Lu Parker<ref name=":7" /> * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – [[Charlene Gonzales]]<ref name=":7" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|GRE}} [[Gresya]] – Rea Toutounzi * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Arianna David * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Domenique Forsberg * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Patricia Fässler |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |Top 6 |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !Katampatan !Top 6 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''9.562 (5)''' |'''9.722 (2)''' |'''9.792 (3)''' |'''9.692 (3)''' |'''9.667 (2)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |9.655 (2) |9.638 (3) |9.897 (1)<ref>{{Cite web |last=Celles |first=Leo |date=24 Enero 2017 |title=10 Unforgettable Things about 1994 Miss Universe Pageant in Manila |url=https://www.pep.ph/news/local/25425/10-unforgettable-things-about-the-1994-miss-universe-pageant-in-manila |access-date=18 Setyembre 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |9.730 (1) |9.683 (1) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.592 (3) |9.752 (1) |9.843 (2) |9.729 (2) |9.667 (2) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |9.668 (1) |9.447 (5) |9.700 (6) |9.605 (4) |9.467 (5) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |9.587 (4) |9.425 (6) |9.720 (4) |9.577 (5) |9.433 (6) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.478 (6) |9.510 (4) |9.697 (7) |9.562 (6) |9.540 (4) |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |9.378 (8) |9.325 (7) |9.708 (5) |9.470 (7) | rowspan="4" | |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |9.423 (7) |9.078 (10) |9.643 (8) |9.381 (8) |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |9.298 (9) |9.197 (9) |9.623 (9) |9.373 (9) |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |9.027 (10) |9.288 (8) |9.618 (10) |9.311 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal ! Nagwagi |- | Miss Photogenic | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Minorka Mercado<ref name=":4">{{Cite news |date=17 Mayo 1994 |title=Miss Venezuela is Miss Photogenic |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19940517-1.1.44 |access-date=16 Agosto 2023 |via=National Library Board}}</ref> |- | Miss Congeniality | * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Barbara Kahatjipara<ref name=":4" /> |- | Ivory Ultra Mild Beauty Care & Soap Award | * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Christelle Roelandts * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – [[Charlene Gonzales]] |- | [[Philippine Airlines]] Ambassador to the World | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Gitte Andersen |- | Best in Philippine Terno | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Minorka Mercado |- | Miss Kodak Smile Award | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Areeya Chumsai<ref name=":4" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | Nagwagi | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – [[Charlene Gonzales]]<ref>{{Cite news |date=11 Mayo 1994 |title=Jury Miss Universevoorverkiezing bevooroordeeld |language=nl |trans-title=Miss Universe Primary Election Jury Biased |pages=16 |work=DeTelegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010691938:mpeg21:p016 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite web |last=Viernes |first=Franchesca |date=13 Disyembre 2021 |title=What was the inspiration behind Charlene Gonzalez' winning national costume in Miss Universe 1994? |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/814439/what-was-the-inspiration-behind-charlene-gonzalez-winning-national-costume-in-miss-universe-1994/story/ |access-date=17 Setyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Fabiola Pérez |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Inna Zobova |} ==== Best in Philippine Terno ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | Nagwagi | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Minorka Mercado |- | 1st runner-up | * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Silvia Lakatošová |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Fabiola Pérez |} ==== Minolta Photo Contest Award ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | Nagwagi | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Gitte Andersen |- | 1st runner-up | * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Raquel Rodríguez |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] – Joanne Wu |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1990|1990]], 10 ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang 10 mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang anim na pinalista. Anim na pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa final question at final walk. === Komite sa pagpili === * Carlos Arturo Zapata – Kolombyanong taga-disenyo<ref name=":0">{{Cite web |date=13 Mayo 1994 |title=Miss Universe 1994 judges announced |url=https://www.upi.com/Archives/1994/05/13/Miss-Universe-1994-judges-announced/1610768801600/ |access-date=12 Enero 2023 |website=United Press International |language=en}}</ref> * Florence LaRue – Amerikanang mangaawit<ref name=":0" /> * Richard Dalton – Estilista at katiwala ni [[Diana, Prinsesa ng Wales|Diana, Prinsesa ng Gales]]<ref name=":0" /> * Beulah Quo – Tsino-Amerikanang aktres<ref name=":0" /> * Emilio T. Yap – Tsino-Pilipinong negosyante at manlilimbag<ref name=":0" /> * Stephanie Beacham – Ingles na aktres<ref name=":0" /> * Jonas McCord – Amerikanong direktor at ''producer<ref name=":0" />'' * Mona Grudt – [[Miss Universe 1990]] mula sa Noruwega<ref name=":0" /> == Mga kandidata == [[Talaksan:Miss Universe 1994 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1994 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] 77 kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Tanja Wild |21 |Baden-Württemberg |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Solange Magnano<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2010 |title=Former Miss Argentina Dies From Cosmetic Buttocks Surgery |url=https://www.huffpost.com/entry/solange-magnano-argentina_n_374716 |access-date=12 Enero 2022 |website=HuffPost |language=en}}</ref> |22 |Santa Fe |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Alexandra Ochoa<ref>{{Cite news |date=19 Abril 1994 |title=Voorbereiding miss--verkiezing |language=nl |trans-title=Miss pageant preparation |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644554:mpeg21:p005 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Michelle van Eimeren<ref>{{Cite web |date=19 Pebrero 2020 |orig-date=28 Enero 2017 |title=Michelle Van Eimeren in Miss Universe 1994 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/28375/look-michelle-van-eimeren-in-miss-universe-1994/story |access-date=12 Enero 2023 |website=[[GMA Network]] |language=en}}</ref> |22 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Nicola Brighty<ref name=":6">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=31 Enero 2017 |title=And the winner is… Steve Harvey! |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/01/31/1666994/and-winner-is-steve-harvey |access-date=1 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |21 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Meka Knowles |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Christelle Roelandts<ref>{{Cite web |last=Sampayan |first=Anj |date=2 Agosto 2016 |title=Miss Belgium, Miss Colombia, and other Miss Universe 1994 beauties: where are they now? |url=https://www.pep.ph/lifestyle/beauty/33720/miss-belgium-miss-colombia-and-other-miss-universe-1994-beauties-where-are-they-now |access-date=12 Enero 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |19 |Waremme |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Minorka Mercado<ref>{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=7 Hunyo 2022 |title=70 momentos claves en la historia del Miss Venezuela |url=https://eldiario.com/2022/06/07/momentos-claves-miss-venezuela/ |access-date=5 Pebrero 2023 |website=El Diario |language=es}}</ref> |22 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Valéria Peris<ref>{{Cite web |last= |date=20 Agosto 2009 |title=Miss Valéria Péris casa-se em Campinas |trans-title=Miss Valéria Péris gets married in Campinas |url=https://caras.uol.com.br/noivas/miss-valeria-peris-casa-se-em-campinas.phtml |access-date=11 Agosto 2023 |website=Revista CARAS |language=pt-br}}</ref> |23 |Conchal |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Nevena Marinova |20 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Cecilia O'Connor-d'Arlach<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> |23 |La Paz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Jasmin Clifton<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1993 |title=Jasmin Clifton wint sobere miss-verkiezing |language=nl |trans-title=Jasmin Clifton wins sober miss pageant |pages=3 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645272:mpeg21:p003 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> |26 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Gitte Andersen<ref name=":8">{{Cite web |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=30 Mayo 2004 |title=My fond memories of the 1994 Miss Universe Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/05/30/251889/my-fond-memories-1994-miss-universe-pageant |access-date=1 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Ghada El-Salem<ref name=":6" /> |20 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Mafalda Arboleda<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2018 |title=Así recordó Gabriela Pazmiño su participación en Miss Ecuador |trans-title=This is how Gabriela Pazmiño remembered her participation in Miss Ecuador |url=https://www.metroecuador.com.ec/ec/entretenimiento/2018/10/07/instagram-asi-recordo-gabriela-pazmino-cuando-participo-miss-ecuador.html |access-date=11 Agosto 2023 |website=Metro Ecuador |language=es}}</ref> |18 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Claudia Méndez<ref name=":5" /> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Silvia Lakatošová<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=25 Marso 2023 |title=Slovak Republic leaves Miss Universe for Miss Earth |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/03/25/2253886/slovak-republic-leaves-miss-universe-miss-earth |access-date=1 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Raquel Rodríguez<ref>{{Cite web |title=Raquel Rodríguez |url=https://www.semana.es/famosos/famoso/raquel-rodriguez/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Semana |language=es-ES |archive-date=2023-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831185221/https://www.semana.es/famosos/famoso/raquel-rodriguez/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Lu Parker<ref>{{Cite news |last=Lemieux |first=Josh |date=12 Pebrero 1994 |title=S.C.'s Parker crowned Miss USA |language=en |pages=2 |work=Anderson Independent-Mail |url=https://www.newspapers.com/clip/112052525/miss-usa-1994-lu-parker/ |access-date=31 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |26 |Charleston |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Eva-Maria Laan<ref>{{Cite web |last=Veidemann-Makko |first=Anna-Maria |date=23 Mayo 2023 |title=Sõnasõda: Kibe kõõm ja maakast rasvarull?! Miss Estonia Eva Maria Laan kohtusaagast ekskaasaga: „Olen aastaid kestnud kannatamisest juba tuimaks muutunud!“ |trans-title=War of words: Bitter scabbing and early fat roll?! Miss Estonia Eva Maria Laan from the legal saga with her ex-husband: "I have already become numb from years of suffering!" |url=https://www.ohtuleht.ee/elu/1085748/sonasoda-kibe-koom-ja-maakast-rasvarull-miss-estonia-eva-maria-laan-kohtusaagast-ekskaasaga-olen-aastaid-kestnud-kannatamisest-juba-tuimaks-muutunud |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |19 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Gran Britanya]] |Michaela Pyke<ref name=":6" /> |22 |Kent |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Rea Toutounzi<ref>{{Cite web |date=3 Agosto 2023 |title=Η Σταρ Ελλάς Ρέα Τουτουνζή ποζάρει με τα γκρίζα μαλλιά της και περνά το μήνυμά της |trans-title=Star Hellas Rhea Tutunzi poses with her gray hair and gets her message across |url=https://www.hello.gr/celebrity-news/i-star-ellas-rea-toutountzi-pozarei-me-ta-gkriza-mallia-tis-kai-perna-to-minyma-tis/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Hello Magazine |language=el |archive-date=31 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831185222/https://www.hello.gr/celebrity-news/i-star-ellas-rea-toutountzi-pozarei-me-ta-gkriza-mallia-tis-kai-perna-to-minyma-tis/ |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Christina Perez |20 |Agana |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Katya Schoenstedt<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 1994 |title=Mensen |language=nl |trans-title=People |pages=18 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644690:mpeg21:p018 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Angelie Martin<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2018 |title=The Optimists - Angelie Martin Spencer |url=https://www.jamaicaobserver.com/art-culture/the-optimists-angelie-martin-spencer/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |19 |Saint James |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Chiaki Kawahito |21 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Elizabeth Tomokane<ref>{{Cite news |last=De la Torre |first=Ferdie |date=29 Marso 1994 |title=Tomokane off to RP in May for Miss Universe |language=en |pages=3 |work=Marianas Variety |url=https://evols.library.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/3bd340d5-c125-4a01-8a6b-80e8c2f29c51/content |access-date=21 Setyembre 2023 |via=eVols}}</ref> |21 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Jem Haylock<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |23 |Guanaja |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Hoyan Mok<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=16 Hunyo 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |24 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''[[Sushmita Sen]]'''<ref>{{Cite news |date=6 Agosto 2018 |title=Did you know Sushmita Sen's gown for Miss India was made out of curtain cloth? |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/did-you-know/did-you-know-sushmita-sens-gown-for-miss-india-was-made-out-of-curtain-cloth/articleshow/65290299.cms |access-date=4 Setyembre 2023 |issn=0971-8257}}</ref> |18 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Pamela Flood<ref>{{Cite web |last=Finneran |first=Aoife |date=20 Setyembre 2017 |title=Five Miss Ireland winners reveal what life was really like after wearing crown |url=https://www.thesun.ie/fabulous/1556449/five-miss-ireland-winners-reveal-how-the-contest-changed-their-lives-70-years-after-the-first-pageant/ |access-date=1 Agosto 2023 |website=The Irish Sun |language=en-ie}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Ravit Yarkoni<ref>{{Cite web |last=Icamen |first=Pinky S. |date=12 Mayo 2021 |title=Miss Universe controversial gowns and national costumes through the years |url=https://philstarlife.com/living/106136-miss-universe-controversial-gowns-and-national-costumes? |access-date=18 Setyembre 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |21 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Giv'atayim]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Arianna David<ref>{{Cite web |last=Carducci |first=Eva |date=31 Enero 2021 |title=Arianna David, ex Miss Italia, a Domenica Live: «Mazzate dal mio ex e mi ha puntato una pistola alla testa» |trans-title=Arianna David, former Miss Italy, on Domenica Live: «Batted by my ex and he pointed a gun at my head» |url=https://www.ilmattino.it/spettacoli/televisione/arianna_david_domenica_live_mazzate_ex_pistola_faccia_cosa_ha_detto_ultima_ora_31_gennaio_2021-5736753.html |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Il Mattino |language=it}}</ref> |20 |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Susanne Rothfos<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 1994 |title=People & places |language=en |pages=A2 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=FzofAAAAIBAJ&sjid=L88EAAAAIBAJ&pg=6670%2C1933782 |access-date=18 Setyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Dawson Creek |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Delia Jon Baptiste<ref>{{Cite book|title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We|first=Kareem-Nelson|last=Hull|url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false|date=2018|location=Bloomington, Indiana|publisher=AuthorHouse|language=en}}</ref> |18 |Road Town |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Leilani Brown<ref>{{Cite news |date=21 Mayo 1994 |title='Not even a little picture of me in the papers' |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19940521-1.2.71.2.8 |access-date=17 Hulyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Rarotonga |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Audrey Ebanks |20 |Grand Cayman |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Eulease Walkin |23 |Providenciales |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Carolina Gómez<ref>{{Cite web |last=Gonzalez |first=Daniela |date=2 Marso 2023 |title=Carolina Gómez: Así se veía la mujer cuando fue señorita en Miss Universo |trans-title=Carolina Gómez: This is what the woman looked like when she was a miss in Miss Universe |url=https://www.alo.co/entretenimiento/Carolina-Gomez-Asi-se-veia-la-mujer-cuando-fue-senorita-Colombia-en-Miss-Universo-20230302-0001.html |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Revista ALO |language=es}}</ref> |19 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Yasmin Camacho<ref>{{Cite news |last= |date=10 Pebrero 2019 |title=Habla la ex Miss Costa Rica que acusa al ex presidente Óscar Arias de abuso sexual |language=es-PE |trans-title=The former Miss Costa Rica speaks who accuses former president Óscar Arias of sexual abuse |work=El Comercio |url=https://elcomercio.pe/mundo/centroamerica/yazmin-morales-camacho-costa-rica-toco-mis-senos-quede-congelada-ex-miss-acusa-oscar-arias-abuso-sexual-noticia-606277-noticia/ |access-date=17 Setyembre 2023 |issn=1605-3052}}</ref> |23 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Sandy Wagner |20 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Svala Björk Arnardóttir<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1994 |title=Með kvef og flensu í 39 stiga hita |language=is |trans-title=With a cold and a flu with a temperature of 39 degrees |pages=7 |work=Dagblaðið Vísir |url=https://timarit.is/page/2626314?iabr=on |access-date=18 Setyembre 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |18 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Liza Koh<ref>{{Cite news |last=Yap |first=Peter |date=26 Enero 1994 |title=Moment of glory for new Miss Malaysia |language=en |pages=6 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=STtOAAAAIBAJ&pg=PA35&dq=%22Miss+universe%22+%221994%22&article_id=6748,2520431&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjK5PDwvbr_AhVEcmwGHaSpBlsQ6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=%22Miss%20universe%22%20%221994%22&f=false |access-date=11 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Paola Camilleri |19 |Fleur-de-Lys |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Viveka Babajee<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=29 Hunyo 2010 |title=Miss Mauritius: I'm also a victim |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/06/29/588276/miss-mauritius-im-also-victim |access-date=10 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Fabiola Pérez |18 |Chihuahua |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Barbara Kahatjipara<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2014 |title=Charges against Barbara Kahatjipara withdrawn |url=https://neweralive.na/posts/charges-barbara-kahatjipara-withdrawn |access-date=4 Setyembre 2023 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Suzan Hart<ref>{{Cite web |title=Meet Ex-Most Beautiful Girl In Nigeria And Her 76-year-old Billionaire Husband |url=https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/fb97caa4757753ebca1aed0aef6d28ba |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Opera News |language=en |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904050321/https://ng.opera.news/ng/en/entertainment/fb97caa4757753ebca1aed0aef6d28ba |url-status=dead }}</ref> |18 |Benue |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Caroline Sætre<ref>{{Cite web |last=Stave |first=Amanda |date=2023-06-24 |title=(+) Ein sykkylving i kulissene: – Eg har levd litt i mi eiga verd |url=https://www.nyss.no/nyhende/i/8JVl4r/ein-sykkylving-i-kulissene-eg-har-levd-litt-i-mi-eiga-verd |access-date=2023-09-04 |website=nyss.no |language=no}}</ref> |18 |Møre og Romsdal |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Irene van der Laar<ref>{{Cite news |date=30 Marso 1994 |title=Irene de mooiste van Nederland |language=nl |trans-title=Irene the most beautiful in the Netherlands |pages=1 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010692109:mpeg21:p001 |access-date=1 Setyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> |25 |Leiden |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |María Sofía Velásquez<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Liliana González<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Karina Calmet<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |24 |La Molina |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Charlene Gonzales]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=17 Marso 2018 |title=12 Bb Pilipinas titleholders who entered showbiz |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/197752-binibining-pilipinas-winners-turned-celebrities/ |access-date=4 Setyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |19 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Henna Meriläinen<ref>{{Cite web |last=Pudas |first=Mari |date=7 Mayo 2020 |title=Vuonna 1994 missiltä kuultiin toinenkin sammakko – voittajalta lipsahti härski toivotus suorassa lähetyksessä |trans-title=In 1994, another frog was heard from the pageant - the winner missed a rude greeting during the live broadcast |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/6f5e8082-4535-43e9-b65b-f2fb0f54189d |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |19 |Tohmajärvi |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Brykczyńska<ref>{{Cite web |last=Pochrzęst |first=Agnieszka |date=22 Oktubre 2004 |title=Co dalej miss? |trans-title=What's next miss? |url=https://gs24.pl/co-dalej-miss/ar/5147788 |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Głos Szczeciński |language=pl-PL}}</ref> |21 |West Pomerania |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Brenda Robles<ref>{{Cite web |last=Lopez |first=Ana Enid |date=17 Marso 2016 |title=Brenda Robles aclara el escándalo de su reinado |trans-title=Brenda Robles clarifies the scandal of her reign |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/farandula/notas/brenda-robles-aclara-el-escandalo-de-su-reinado/ |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |18 |Isabela |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Mónica Pereira<ref name=":8" /> |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Valerie Claisse<ref>{{Cite web |last=Mathieu |first=Clement |date=16 Disyembre 2022 |title=Miss France 1994 : Valérie Claisse, la vocation d'une reine de beauté |trans-title=Miss France 1994: Valérie Claisse, the vocation of a beauty queen |url=https://www.parismatch.com/People/Miss-France-1994-Valerie-Claisse-photos-archives-1593023 |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |21 |Saint-Nazaire |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Vielka Valenzuela<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |21 |Concepción de la Vega |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |Joanne Wu |25 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Mihaela Ciolacu<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unique pictures! What did the first Miss Romania look like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |20 |[[Bucharest]] |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Inna Zobova<ref>{{Cite web |last=Malpas |first=Anna |date=7 Abril 2011 |title=In the Spotlight |url=https://www.themoscowtimes.com/2011/04/07/in-the-spotlight-6193-a6193 |access-date=4 Setyembre 2023 |website=The Moscow Times |language=en}}</ref> |20 |[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa Rusya|Khimki]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Yvette D'Almeida-Chakras<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 2023 |title=Zimbabwe returns to Miss Universe pageant |language=en |work=The Herald |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/the-herald-zimbabwe/20230510/281797108334861 |access-date=4 Setyembre 2023 |via=PressReader}}</ref> |22 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Paulyn Sun<ref>{{Cite news |date=22 Marso 1994 |title=Rojak helped Paulyn win title |language=en |pages=26 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19940322-1.2.37.7 |access-date=12 Setyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Nushara Fernando<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2011 |title=Nushara Fernando Atapattu on Celeb Chat |url=http://archives.dailynews.lk/2011/09/09/fea22.asp |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Daily News |language=en |via=Daily News Archives}}</ref> |19 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Nicola Smith |20 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Domenique Forsberg<ref>{{Cite web |date=14 Mayo 2008 |title=59 år – och snyggare än någonsin |trans-title=59 years old – and prettier than ever |url=https://www.aftonbladet.se/a/9mkx45 |url-access=subscription |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Aftonbladet. |language=sv}}</ref> |25 |Kiruna |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Patricia Fässler<ref>{{Cite web |last=Thommen |first=Ramona |date=3 Pebrero 2011 |title=Patricia Fässler: «Ich bin froh, nicht normal zu sein. Die Normalen ticken alle nicht richtig» |trans-title=Patricia Fässler: 'I'm glad I'm not normal. The normal ones don't all tick right' |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/ich-bin-froh-nicht-normal-zu-sein-die-normalen-ticken-alle-nicht-richtig |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Areeya Chumsai<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2007 |title=Charlene Gonzalez in Thailand |url=https://www.pep.ph/lifestyle/13985/charlene-gonzalez-in-thailand |access-date=17 Setyembre 2023 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |22 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Goong Sun-young |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Lorca Gatcliffe |24 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Constanza Barbieri |18 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Maria Vasiliou |19 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Banu Usluer |19 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya|Unggarya]] |Szilvia Forian |21 |Karcag |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Leonora Dibueno<ref name=":8" /> |27 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan sa Pilipinas]] [[Kategorya:1994]] [[Kategorya:Miss Universe]] d8tjw8hcegftq62596vbe6lgoxkonis Miss Universe 1996 0 321817 2205478 2167303 2026-04-30T13:07:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205478 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Alicia Machado 2016.png|caption=Alicia Machado, Miss Universe 1996|winner='''Alicia Machado''' <br> '''{{flagicon|Venezuela|1930}} [[Beneswela]]'''|congeniality=Jodie McMullen <br> {{flagicon|AUS}} [[Australya]]|photogenic=Aileen Damiles <br> {{flagicon|Philippines|1986}} [[Pilipinas]]|best national costume=Ilmira Shamsutdinova <br> {{flagicon|RUS}} [[Rusya]]|date=17 Mayo 1996|presenters={{Hlist|Bob Goen|Marla Maples}}|acts=Michael Crawford|venue=Aladdin Theatre, [[Las Vegas, Nevada]], [[Estados Unidos]]|broadcaster=[[CBS]]|entrants=79|placements=10|withdraws={{Hlist|[[Guam]]|[[Hapon]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Kenya]]|[[Mawrisyo]]|[[Niherya]]|[[Nikaragwa]]|[[Zambia|Sambia]]|[[Seykelas]]}}|returns={{Hlist|[[Arhentina]]|[[Belhika]]|[[Ghana|Gana]]|[[Honduras]]|[[Libano]]|[[Zimbabwe|Simbabwe]]}}|before=[[Miss Universe 1995|1995]]|next=[[Miss Universe 1997|1997]]}}Ang '''Miss Universe 1996''', ay ang ika-45 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Aladdin Theatre for the Performing Arts sa [[Las Vegas|Las Vegas, Nevada]], Estados Unidos noong 17 Mayo 1996. Ito ang kauna-unahang at katangi-tanging edisyon na ginanap sa ilalim ng ITT Corp.<ref name=":0">{{Cite web |date=19 Pebrero 2018 |title=Trump’s Miss Universe Gambit |url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=The New Yorker |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Chelsi Smith ng [[Estados Unidos]] si Alicia Machado ng [[Venezuela|Beneswela]] bilang Miss Universe 1996.<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1996 |title=Miss Venezuela wins Miss Universe title |language=en |pages=A2 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=kLceAAAAIBAJ&sjid=bc8EAAAAIBAJ&pg=6581%2C614139 |access-date=22 Nobyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1996 |title=Machado named Miss Universe |language=en |pages=9 |work=Point Pleasant Register |url=https://news.google.com/newspapers?id=1D5DAAAAIBAJ&sjid=Xq0MAAAAIBAJ&pg=1004%2C2650511 |access-date=22 Nobyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Beneswela sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Taryn Mansell ng [[Aruba]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Lola Odusoga ng [[Pinlandiya]].<ref name=":1">{{Cite news |date=20 Mayo 1996 |title=Venezuelan is Miss Universe |language=en |pages=C7 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=_q1JAAAAIBAJ&sjid=qw4NAAAAIBAJ&pg=5611%2C1353313 |access-date=9 Oktubre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1996 |title=Miss Venezuela win 45th Miss Universe pageant |language=en |pages=A2 |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=RhFOAAAAIBAJ&sjid=K_0DAAAAIBAJ&pg=6635%2C4840537 |access-date=9 Oktubre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Bob Goen ang kompetisyon, samantalang si Marla Maples ang nagsilbi bilang backstage correspondent.<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1996 |title=Miss Venezuela is Miss Universe |language=en |pages=3A |work=Gainesville Sun |url=https://news.google.com/newspapers?id=0aApAAAAIBAJ&sjid=luoDAAAAIBAJ&pg=2058%2C3988112 |access-date=17 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:F-2877643520.jpg|thumb|250x250px|Aladdin Theatre for the Performing Arts, ang lokasyon ng Miss Universe 1996]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Dapat sanang idadaos ang edisyong ito sa Johannesburg, Timog Aprika. Gayunpaman, dahil sa kakulungan sa badyet, napagdesisyunan na lamang ng Miss Universe Inc. na idaos ang kompetisyon sa Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. ito ang ikalawang beses na ginanap ang kompetisyon sa Las Vegas, kung saan huling itong ginanap sa lungsod noong 1991.<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1996 |title=Miss Venezuela dubbed Miss Universe |language=en |pages=7 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=8-o0AAAAIBAJ&sjid=RSEGAAAAIBAJ&pg=5525%2C2079730 |access-date=9 Oktubre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Noong 23 Oktubre 1996, inanunsyo ni Donald Trump na binili na niya ang Miss Universe Inc. mula sa ITT Corp.,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=24 Oktubre 1996 |title=Other news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-10-24-fi-57103-story.html |access-date=22 Nobyembre 2023 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> bagama't walang opisyal mula sa ITT Corp. ang kumumpirma sa anunsyong ito.<ref>{{Cite news |last=Davis |first=Mark |date=24 Oktubre 1996 |title=Trump says he bought beauty pageants |pages=24 |work=The Philadelphia Inquirer |url=https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer/35665925/ |access-date=21 Nobyembre 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Toobin |first=Jeffrey |date=19 Pebrero 2018 |title=Trump’s Miss Universe Gambit |language=en-US |work=The New Yorker |url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit |access-date=21 Nobyembre 2023 |issn=0028-792X}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Oktubre 1996 |title=Trump corners the market on world's beauty pageants |language=en |pages=12 |work=Lewiston Morning Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=47VeAAAAIBAJ&sjid=PTAMAAAAIBAJ&pg=6025%2C2477124 |access-date=22 Nobyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Nagsimula ang mga negosasyon sa pagbili ng Miss Universe noong Mayo 1996 habang ginaganap ang Miss Universe sa Las Vegas.<ref>{{Cite news |last=Roura |first=Phil |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=23 Oktubre 1996 |title=Trump seducing beauty contests |language=en |pages=247 |work=Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news/35665920/ |access-date=22 Nobyembre 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-siyam na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Hong Kong 1995 na si Sofie Rahman upang lumahok sa edisyong ito matapos umurong si Miss Hong Kong 1995 Winnie Young dahil sa problema sa pagkamamamayan.<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=17 Disyembre 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=24 Hulyo 1995 |title=Reaching out to the disabled |url=https://www.scmp.com/article/125433/reaching-out-disabled |access-date=17 Disyembre 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lau |first=Chris |date=4 Hunyo 2018 |title=Miss Hong Kong sued for beauty crown over HK$3.76 million debt |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/hong-kong-law-and-crime/article/2149231/1995-miss-hong-kong-winnie-young-sued-beauty |access-date=17 Disyembre 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Russia 1995 Elmira Tuyusheva bilang kinatawan ng kanyang bansa sa Miss Universe. Gayunpaman, isang buwan bago ang Miss Universe, lumabag si Tuyusheva sa kanyang kontrata sa Miss Russia Organization upang ituloy ang kanyang karera bilang isang modelo at aktres.<ref>{{Cite web |date=3 Pebrero 2018 |title=‘We ought to call this what it is: injustice’ Inside Russia’s beauty pageant industry |url=https://meduza.io/en/feature/2018/02/03/we-ought-to-call-this-what-it-is-injustice |access-date=24 Oktubre 2023 |website=Meduza |language=en}}</ref> Dahil wala sa kanyang mga runner-up ang maaaring hirangin bilang kanyang kahalili dahil sa iba't-ibang mga kadahilanan, napagpasya ng mga ''organizer'' ng Miss Russia Organization na iluklok si Ilmira Shamsutdinova bilang kinatawan ng Rusya sa edisyong ito. Dating naging Miss USSR 1991 si Shamsutidnova, ngunit sa taong iyon nabuwag ang Unyong Sobyetiko na siyang dahilan kung bakit ito hindi nakasali sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Dowling |first=Amber |date=14 Disyembre 2021 |title=10 Things to Know About Julia Lemigova, the First Lesbian Real Housewife |url=https://www.slice.ca/10-things-to-know-about-the-first-lgbtq-real-housewife-julia-lemigova/ |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Slice |language=en-CA |archive-date=9 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709014436/https://www.slice.ca/10-things-to-know-about-the-first-lgbtq-real-housewife-julia-lemigova/ |url-status=dead }}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Gana at Libano na huling sumali noong [[Miss Universe 1993|1993]], at Arhentina, Belhika, Honduras, at Simbabwe na huling sumali noong [[Miss Universe 1994|1994]]. Hindi sumali sina Aileen Maravilla Villanueva ng Guam, Miyuki Fujii ng Hapon, at Alice Banda ng Sambia dahil sa mga hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga bansang Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, Kenya, Mawrisyo, Niherya, Nikaragwa, at Seykelas matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. === Mga kontrobersiya pagkatapos ng kompetisyon === Naging kontrobersyal ang panunungkulan ni Machado bilang Miss Universe.<ref>{{Cite news |last=Martin |first=Lydia |date=16 Mayo 1997 |title=Miss Universe, sizing up her reign |language=en-US |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1997/05/16/miss-universe-sizing-up-her-reign/4b76f45c-aaa9-4b44-8acf-39f2d4af7598/ |access-date=17 Disyembre 2023 |issn=0190-8286}}</ref> Noong Agosto 1996 napabalitaan diumano na ipapatalsik si Machado ng Miss Universe Inc. kung hindi siya magbabawas ng timbang sa loob ng dalawang linggo. Kaagad itong pinabulaanan ng mga opisyales ng Miss Universe.<ref>{{Cite news |date=20 Agosto 1996 |title=Cornering beauty |language=en |pages=21 |work=The Hour |url=https://news.google.com/newspapers?id=5i9JAAAAIBAJ&sjid=RQYNAAAAIBAJ&pg=1597%2C2597046 |access-date=17 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Noong Enero 1997, nakakuha si Machado ng atensyon mula sa ''press'' noong napagdesisyunan ni Trump na isapubliko ang ''fitness training'' ni Machado kung saan walumpung mga tagapag-ulat ang sumabaybay sa kanyang ehersisyo.<ref>{{Cite news |last=Barbaro |first=Michael |last2=Twohey |first2=Megan |date=27 Setyembre 2016 |title=Shamed and Angry: Alicia Machado, a Miss Universe Mocked by Donald Trump |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2016/09/28/us/politics/alicia-machado-donald-trump.html |access-date=17 Disyembre 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Ito ang napagdesisyunang hakbang ni Trump upang makapagbawas ng timbang si Machado. Bukod pa rito, nakatanggap si Machado ng pangungutya kay Trump.<ref>{{Cite web |last=Diaz |first=Thatiana |date=30 Agosto 2017 |title=Alicia Machado Defends Weight Gain |url=https://people.com/chica/alicia-machado-defends-weight-gain-2017/ |access-date=17 Disyembre 2023 |website=People Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Quinn |first=Dave |date=2 Disyembre 2020 |title=Alicia Machado Reveals Struggle with Anorexia and Bulimia |url=https://people.com/health/alicia-machado-reveals-struggle-with-anorexia-and-bulimia/ |access-date=17 Disyembre 2023 |website=People Magazine |language=en}}</ref> Ayon kay Trump sa isang ''press conference'', maaaring mapatalsik si Machado sa kanyang titulo kung magpapatuloy na lumaki ang kanyang timbang.<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2016 |title=This is the surreal 1997 press conference Donald Trump held to discuss Alicia Machado’s weight |url=https://news.yahoo.com/trump-miss-universe-likes-to-eat-workout-video-182825626.html |access-date=17 Disyembre 2023 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Greenfield |first=Beth |date=28 Setyembre 2016 |title=Meet the Trainer Donald Trump Tasked With Helping Alicia Machado Lose Weight |url=https://www.yahoo.com/lifestyle/meet-the-trainer-donald-trump-tasked-with-helping-alicia-machado-lose-weight-203249809.html |access-date=17 Disyembre 2023 |website=Yahoo Life |language=en-US}}</ref> Natapos ni Machado ang kanyang panunungkulan bilang Miss Universe noong Mayo ng kaparehong taon at naipasa niya ang kanyang korona sa kanyang kahalili na si Brook Lee ng Estados Unidos. Dalawampung taon ang nakalipas, sa panahon ng halalang pampanguluhan ng Estados Unidos noong 2016, binanggit ng ''presidential candidate'' na si [[Hillary Clinton]] sa isang debate laban kay Trump ang mga nasabi ni Trump kay Machado noong 1997 tungkol sa kanyang timbang at sa kanyang nasyonalidad, bilang halimbawa ng mapanghamak na opinyon ni Trump tungkol sa kababaihan.<ref name=":4">{{Cite news |last=Graves |first=Lucia |date=28 Setyembre 2016 |title=Alicia Machado, Miss Universe weight-shamed by Trump, speaks out for Clinton |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/27/alicia-machado-miss-universe-weight-shame-trump-speaks-out-clinton |access-date=18 Disyembre 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |last=Merica |first=Dan |last2=Diaz |first2=Daniella |date=27 Setyembre 2016 |title='Miss Universe' tearfully thanks Clinton for defense against Trump's 'Miss Piggy' remarks {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2016/09/27/politics/who-is-alicia-machado-donald-trump-hillary-clinton-presidential-debate/index.html |access-date=18 Disyembre 2023 |website=CNN |language=en}}</ref> Pinabulaanan ni Trump ang mga binanggit ni Clinton at sinabihan si Machado bilang ang "''pinakamalalang Miss Universe''".<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |last=Lilley |first=Sandra |last2=Siemaszko |first2=Corky |date=27 Setyembre 2016 |title=Meet Alicia Machado, the woman Trump allegedly called 'Miss Piggy' |url=https://www.nbcnews.com/storyline/2016-presidential-debates/who-s-alicia-machado-woman-trump-allegedly-called-miss-piggy-n655116 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref> Ayon kay Machado sa isang panayam, naging agresibo sa kanya si Trump sa panahon ng kanyang panunungkulan. Ayon sa kanya, dahil sa mga pangungutyang natanggap niya kay Trump, pati na rin sa atensyon na dinulot ni Trump sa ''press'', nagkaroon ito ng masamang epekto sa kanyang kalusugan.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |last=Diaz |first=Daniella |date=28 Setyembre 2016 |title=Miss Universe strikes back {{!}} CNN Politics |url=https://www.cnn.com/2016/09/27/politics/alicia-machado-donald-trump-2016-election-anderson-cooper/index.html |access-date=18 Disyembre 2023 |website=CNN |language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 1996''' | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' – '''Alicia Machado<ref name=":1" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|ABW}} [[Aruba]] – Taryn Mansell<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Lola Odusoga<ref name=":1" /> |- | Top 6 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Ali Landry<ref name=":1" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Vanessa Guzmán<ref name=":1" /> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Ilmira Shamsutdinova<ref name=":1" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] – Milena Mayorga<ref name=":1" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Sandhya Chib<ref name=":1" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Natali Sacco<ref name=":1" /> * {{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] – Annika Duckmark<ref name=":1" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |Top 6 |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !'''Katampatan''' !Top 6 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |'''9.800 (1)''' |'''9.820 (1)''' |'''9.870 (1)''' |'''9.830 (1)''' |'''9.790 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |9.620 (5) |9.730 (2) |9.650 (5) |9.666 (3) |9.732 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |9.550 (8) |9.650 (4) |9.710 (3) |9.636 (5) |9.715 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |9.640 (3) |9.710 (3) |9.570 (10) |9.640 (4) |9.666 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |9.560 (7) |9.600 (7) |9.710 (3) |9.623 (6) |9.627 (5) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.790 (2) |9.600 (7) |9.750 (2) |9.713 (2) |9.612 (6) |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |9.630 (4) |9.560 (10) |9.650 (5) |9.613 (7) | rowspan="4" | |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |9.580 (6) |9.610 (5) |9.600 (9) |9.596 (8) |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |9.540 (9) |9.610 (5) |9.630 (7) |9.593 (9) |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |9.490 (10) |9.570 (9) |9.620 (8) |9.560 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – Aileen Damiles<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=21 Nobyembre 2017 |title=Why Miss Universe loves Las Vegas |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/189056-miss-universe-2017-las-vegas-connection-rachel-peters/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Jodie McMullen |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Nagwagi''' | * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Ilmira Shamsutdinova<ref name=":2">{{Cite news |date=26 Mayo 1996 |title=It's a beautiful world... |language=en |pages=5 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=eXpaAAAAIBAJ&sjid=rR4EAAAAIBAJ&pg=4001%2C3001834 |access-date=24 Oktubre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Vanessa Guzmán<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|GRE}} [[Gresya]] – Nina Georgala<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1990|1990]], sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang anim na pinalista. Anim na pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa final question at final walk. === Komite sa pagpili === * Maud Adams – Suwekang aktres * Cecilia Bolocco – [[Miss Universe 1987]] mula sa Tsile * Tim Chappel – Australyanong ''costume designer'' na nakapagwagi ng ''Oscar'' * Starletta Dupois – Amerikanang aktres * Emilio Estefan – Kubano-Amerikanong musikero * Teri Ann Linn – Amerikanang aktres * Jim Nantz – Amerikanong ''sports presenter'' * Elizabeth Sung – Amerikanang aktres * Fred Williamson – Amerikanong aktor == Mga kandidata == Pitumpu't-siyam na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=15 Mayo 1996 |title=Ours is a first-time bikini-girl |language=en |pages=24 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19960515-1.1.24 |access-date=18 Oktubre 2023 |via=National Library Board}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mg edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Miriam Ruppert<ref>{{Cite web |last=Sauda |first=Enrico |date=16 Nobyembre 2018 |orig-date=3 May 2016 |title=Vom Model zur Therapeutin |trans-title=From model to therapist |url=https://www.fnp.de/frankfurt/model-therapeutin-1-10596834.html |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Frankfurter Neue Presse |language=de}}</ref> |21 |Taunusstein |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Verónica Ledezma |19 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Taryn Mansell<ref>{{Cite web |date=13 Disyembre 2021 |title=Aruba’s Thessaly Zimmerman places in Miss Universe Top 10 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/arubas-thessaly-zimmerman-places-miss-universe-top-10 |access-date=21 Nobyembre 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |19 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Jodie McMullen<ref>{{Cite web |last=Kehoe |first=John |date=30 Setyembre 2016 |title=Donald Trump called out for misogyny by Miss Australia 1996 |url=https://www.afr.com/politics/donald-trump-called-out-for-misogyny-by-miss-australia-1996-20160930-grsaxn |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Australian Financial Review |language=en}}</ref> |22 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Sarah Brady |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Michelle Rae Collie<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=27 Hunyo 2016 |title=Miss Universe Bahamas under new franchisee |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/columns/Miss_Universe_Bahamas_under_new_franchisee49059.shtml |access-date=12 Enero 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Véronique De Kock<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2023 |title=Véronique - Mummie - De Kock waagde zich tijdens Miss België-finale al aan 'Without you' van Mariah Carey |trans-title=Véronique - Mummy - De Kock already tried 'Without you' by Mariah Carey during the Miss Belgium final |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Fbv%252Fkijk-veronique-mummie-de-kock-waagde-zich-tijdens-miss-belgie-finale-al-aan-without-you-van-mariah-carey~a3e8f055%252F |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |19 |[[Amberes]] |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Ava Lovell<ref>{{Cite web |date=2 Hunyo 2005 |title=Gwen Liz pageant this weekend |url=https://edition.channel5belize.com/archives/11435 |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=8 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108024318/https://edition.channel5belize.com/archives/11435 |url-status=dead }}</ref> |20 |Lungsod ng Belis |- |'''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]]''' |'''Alicia Machado'''<ref>{{Cite web |date=12 Enero 2023 |title=Alicia Machado net worth: la fortuna de la ex Miss Universo y enemiga de Donald Trump |url=https://us.marca.com/tiramillas/celebrities/2023/01/12/63c023e346163f74228b45a7.html |access-date=5 Pebrero 2023 |website=Marca |language=es-US}}</ref> |19 |Maracay |- |{{flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |Jessy Viceisza |21 |Kralendijk |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Maria Joana Parizotto<ref>{{Cite news |date=19 Pebrero 2019 |title=Maria Joana faz campanha por pessoa carente |language=pt |trans-title=Maria Joana campaigns for needy people |work=Jornal de Beltrão |url=https://jornaldebeltrao.com.br/beltrao/maria-joana-faz-campanha-por-pessoa-carente/ |access-date=22 Setyembre 2023 |archive-date=22 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622141848/https://jornaldebeltrao.com.br/beltrao/maria-joana-faz-campanha-por-pessoa-carente/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Francisco Beltrão |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Maria Sinigerova |20 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Natalia Cronenbold<ref>{{Cite web |last=Chavez |first=Kathryn |date=15 Hulyo 2022 |title=Natalia Cronenbold se encuentra fuera de peligro tras enfrentar una septicemia |url=https://eldeber.com.bo/sociales/natalia-cronenbold-se-encuentra-fuera-de-peligro-tras-enfrentar-una-septicemia_286278 |access-date=12 Enero 2023 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=12 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112154630/https://eldeber.com.bo/sociales/natalia-cronenbold-se-encuentra-fuera-de-peligro-tras-enfrentar-una-septicemia_286278 |url-status=dead }}</ref> |19 |Santa Cruz de la Sierra |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Vanessa Mambi |23 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anette Oldenborg<ref>{{Cite web |last=Sciortino |first=Lisa |date=17 Mayo 1996 |title=Miss Universes can't shake their beauty |url=https://lasvegassun.com/news/1996/may/17/miss-universes-cant-shake-their-beauty/ |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Las Vegas Sun |language=en}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Hadeel Abd El Naga |19 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Mónica Chalá<ref>{{Cite web |date=8 Mayo 2022 |title=¿Qué pasó con Mónica Chalá, la primera Miss Ecuador negra que compitió en Las Vegas con Alicia Machado en el Miss Universo en 1996? |url=https://quenoticias.com/entretenimiento/primera-miss-ecuador-negra-monica-chala/ |access-date=12 Enero 2023 |website=Qué Noticias |language=es}}</ref> |23 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Milena Mayorga<ref>{{Cite web |date=26 Setyembre 2022 |title=El Salvador: próxima embajadora, Milena Mayorga, conoció a Trump en concurso de belleza |trans-title=El Salvador: Next ambassador, Milena Mayorga, met Trump in a beauty contest |url=https://www.eluniversal.com.mx/mundo/el-salvador-proxima-embajadora-milena-mayorga-conocio-trump-en-concurso-de-belleza/ |access-date=22 Setyembre 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Iveta Jankulárová<ref>{{Cite web |last= |date=4 Hulyo 2009 |title=Miss Slovensko 1995 Iveta Jankulárová: Odfotila sa s Jacksonom! |trans-title=Miss Slovakia 1995 Iveta Jankulárová: She took a picture with Jackson! |url=https://www.cas.sk/clanok/122885/miss-slovensko-1995-iveta-jankularova-odfotila-sa-s-jacksonom/ |access-date=21 Nobyembre 2023 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref> |18 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |María José Suárez<ref>{{Cite web |date=1 Pebrero 2023 |title=Así ha cambiado María José Suárez: de 'Miss España 1996' a diseñadora de moda |trans-title=This is how María José Suárez has changed: from 'Miss Spain 1996' to fashion designer |url=https://www.lavanguardia.com/television/20230201/8722348/asi-cambiado-maria-jose-suarez-miss-espana-1996-disenadora-moda-asc-pst-mmn.html |access-date=6 Oktubre 2023 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |20 |[[Sevilla, Espanya|Sevilla]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Ali Landry<ref>{{Cite news |date=11 Pebrero 1996 |title=Acadiana's Ali Landry is Miss USA |language=en |pages=14 |work=The Daily Advertiser |url=https://www.newspapers.com/clip/111239519/the-daily-advertiser/ |access-date=12 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Breaux Bridge |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Helen Mahmastol<ref>{{Cite web |date=9 Oktubre 2017 |title=Saladuste ja skandaalidega äri- ja koduperenaised ehk mis elu elavad Miss Estonia tiitlivõitjad tänasel päeval? |trans-title=Business and housewives with secrets and scandals, or what kind of life do Miss Estonia title winners live today? |url=https://elu24.postimees.ee/4269741/saladuste-ja-skandaalidega-ari-ja-koduperenaised-ehk-mis-elu-elavad-miss-estonia-tiitlivoitjad-tanasel-paeval |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Elu24 |language=et}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Gana]] |Pearl Amoah<ref>{{Cite web |date=11 Pebrero 2020 |title=Video: Former Miss Universe winner Pearl Amoah quits modeling to preach in trotro |url=https://theindependentghana.com/2020/02/video-former-miss-universe-winner-pearl-amoah-quits-modeling-to-preach-in-trotro/ |access-date=22 Setyembre 2023 |website=The Independent Ghana |language=en-US }}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Gran Britanya]] |Anita Saint Rose<ref>{{Cite web |last=Charlize |first=Miss |date=16 Disyembre 2018 |title=Best of 2018: Miss Universe most likely |url=https://businessmirror.com.ph/2018/12/17/best-of-2018-miss-universe-most-likely/ |access-date=6 Oktubre 2023 |website=Business Mirror |language=en-US}}</ref> |26 |[[Londres]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Nina Georgala<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2023 |title=Παντρεμένη και μακριά από τη δημοσιότητα η Νίνα Γεωργαλά: Δείτε πώς είναι σήμερα και με τι ασχολείται η Σταρ Ελλάς του 1996 που «έκλεψε» τον τίτλο από την Ειρήνη Σκλήβα |trans-title=Married and out of the limelight, Nina Georgala: See how she is today and what Star Hellas is doing in 1996, who "stole" the title from Irini Skliva |url=https://www.to10.gr/lifewitness/2306260/pantremeni-ke-makria-apo-ti-dimosiotita-nina-georgala-dite-pos-ine-simera-ke-ti-ascholite-star-ellas-tou-1996-pou-eklepse-ton-titlo-apo-tin-irini-skliva/ |access-date=6 Oktubre 2023 |website=To10.gr |language=el}}</ref> |22 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Karla Beteta<ref>{{Cite web |date=28 Enero 2017 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |trans-title=Memories and anecdotes of Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Trudi-Ann Ferguson<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 2017 |title=Former Miss Jamaica Universe Trudi Ferguson dies |url=https://jamaica.loopnews.com/content/former-miss-jamaica-universe-trudi-ferguson-dies |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Belvilyn Tenorio<ref>{{Cite news |last=de la Torre |first=Ferdie |date=25 Marso 1996 |title=Belvilyn wins Miss CNMI Universe '96 |language=en |pages=1; 3 |work=Marianas Variety |url=http://hdl.handle.net/10524/50660 |access-date=18 Disyembre 2023}}</ref> |18 |Garapan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Jazmín Fiallos<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |Francisco Morazán |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Sofie Rahman<ref name=":3" /> |21 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Sandhya Chib<ref>{{Cite news |date=31 Enero 2001 |title=Sandhya Chib's a model mom now |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sandhya-chibs-a-model-mom-now/articleshow/33565830.cms |access-date=6 Oktubre 2023 |issn=0971-8257}}</ref> |19 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Alya Rohali<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Pebrero 2008 |title=Alya, new Bodyline spokesperson |url=https://www.thejakartapost.com/news/2008/02/28/alya-new-bodyline-spokesperson.html |access-date=6 Oktubre 2023 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref> |19 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Joanne Black<ref>{{Cite web |last=Shortall |first=Holly |date=2 Hulyo 2015 |title=Top 10 Miss Ireland winners: Where are they now? |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/top-10-miss-ireland-winners-where-are-they-now/31344515.html |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |21 |Cavan |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Liraz Mesilaty |19 |[[Berseba]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Anna Valle<ref>{{Cite web |last= |first= |date=19 Abril 2023 |title=Anna Valle, da Miss Italia alla fiction 'Luce dei tuoi occhi 2' |trans-title=Anna Valle, from Miss Italia to the second season of the fiction "Light of your eyes" |url=https://tg24.sky.it/spettacolo/approfondimenti/anna-valle |access-date=5 Oktubre 2023 |website=Sky TG24 |language=it}}</ref> |20 |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Renette Cruz<ref>{{Cite news |last=Evano |first=Quay |date=4 Hunyo 2013 |title=Pinay officially crowned Miss Universe Canada |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/06/04/13/pinay-officially-crowned-miss-universe-canada |access-date=22 Setyembre 2023}}</ref> |25 |[[Vancouver]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Linette Smith<ref>{{Cite web |last=Greenaway |first=Dean |date=13 Hunyo 2017 |title=Miss BVI Pageant Committee head Janette Brin abruptly resigns |url=https://www.virginislandsdailynews.com/news/miss-bvi-pageant-committee-head-janette-brin-abruptly-resigns/article_3cad47fa-57a3-58f1-ad3d-4c36d182ef45.html |access-date=5 Oktubre 2023 |website=The Virgin Islands Daily News |language=en}}</ref> |19 |Road Town |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Victoria Keil |23 |Rarotonga |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Tasha Ebanks |22 |George Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Shaneika Lightbourne |23 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Lina María Gaviria<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Nobyembre 2002 |title=Lina María Gaviria Forero Señorita Colombia 1995 |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1328824 |access-date=22 Setyembre 2023 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |Villavicencio |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Dafne Zeledón<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 2013 |title=Dafne Zeledón: Ser miss también tiene un lado oscuro |trans-title=Dafne Zeledón: Being miss also has a dark side |url=https://www.nacion.com/viva/farandula/dafne-zeledon-ser-em-miss-em-tambien-tiene-un-lado-oscuro/HC7WVY3IWBFWXK3YBIYXAQQF2E/story/ |access-date=22 Setyembre 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |19 |Limón |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Julia Syriani<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1996 |title=Making a spectacle of themselves |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19960516-1.1.4 |access-date=18 Oktubre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Hrafnhildur Hafsteinsdóttir<ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1996 |title=Alheimsfegurðardísir |language=is |trans-title=Universal beauty |pages=32 |work=Dagblaðið Vísir |url=https://timarit.is/page/2940277?iabr=on |access-date=18 Oktubre 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Adeline Ong<ref>{{Cite web |date=10 Setyembre 2018 |title=1995 Miss Universe dies following long-term illness |url=https://www.reviewjournal.com/news/nation-and-world/1995-miss-universe-dies-following-long-term-illness/ |access-date=22 Nobyembre 2023 |website=Las Vegas Review-Journal |language=en-US}}</ref> |23 |Johor Bahru |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Roseanne Farrugia |18 |Lija |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Vanessa Guzmán<ref>{{Cite web |last=Alonso |first=Paula |date=30 Abril 2023 |title=No creerás cómo lucía Vanessa Guzmán cuando se presentó a “Miss Universo” |trans-title=You won't believe what Vanessa Guzmán looked like when she appeared for “Miss Universe” |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/no-creeras-como-lucia-vanessa-guzman-cuando-se-presento-a-miss-universo/ |access-date=6 Oktubre 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |20 |[[Ciudad Juárez]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Faghma Absolom |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Inger Lise Ebeltoft<ref>{{Cite web |last=Jangås |first=Lasse |date=21 Mayo 2002 |title=Tromsø-modell i Cannes |trans-title=Tromsø model in Cannes |url=https://www.nordlys.no/1-79-236998 |access-date=6 Oktubre 2023 |website=Nordlys |language=no}}</ref> |19 |Troms |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Marja de Graaf |19 |Drenthe |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Reyna Royo<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |25 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Martha Lovera<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |25 |[[Asuncion]] |- |{{PER}} |Natalí Sacco<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |21 |Trujillo |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Aileen Damiles<ref name=":02">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=5 Marso 2005 |title=Exciting 'firsts' in the Bb. Pilipinas Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/03/05/268993/exciting-145firsts146-bb-pilipinas-pageant |access-date=22 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Las Piñas]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Lola Odusoga<ref>{{Cite web |last=Korhonen |first=Pauliina |date=30 Hunyo 2022 |title=Lola Odusoga 45 vuotta – katso kuvat vuosien varrelta |trans-title=Lola Odusoga 45 years - see photos through the years |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/6569c8fb-e169-4d7b-900b-99348f05244a |access-date=22 Setyembre 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |18 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Monika Chróścicka-Wnętrzak<ref>{{Cite news |date=21 Marso 2014 |title=Była wicemiss Polski została komendantką policji w Słupsku |trans-title=The former Miss Poland runner-up became the police commander in Słupsk |work=Nasze Miasto |url=https://slupsk.naszemiasto.pl/byla-wicemiss-polski-zostala-komendantka-policji-w-slupsku/ar/c11-2205984 |access-date=24 Oktubre 2023}}</ref> |20 |Słupsk |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Sarybel Velilla<ref>{{Cite web |date=16 Marso 2022 |title=La noche en que Miss Mundo de Puerto Rico coronó a la reina equivocada |trans-title=The night Miss World of Puerto Rico crowned the wrong queen |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/la-noche-en-que-miss-mundo-de-puerto-rico-corono-a-la-reina-equivocada/ |access-date=6 Oktubre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |19 |Toa Alta |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Rita Carvalho |19 |Bragança |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laure Belleville<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2015 |title=On a retrouvé… Laure Belleville, Miss France 1996 |url=https://www.lasavoie.fr/art/a-la-une-l-essor-savoyard/on-a-retrouve-laure-belleville-miss-france-1996-ia919b0n154064 |access-date=13 Enero 2023 |website=La Savoie |language=fr}}</ref> |20 |Lathuile |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Sandra Abreu<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |24 |La Romana |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Renata Hornofová<ref>{{Cite web |date=19 Enero 2020 |title=VIDEO: Česká dívka za dramatických okolností vyhrála Miss Global. Výsledky byly vyhlášeny mimo kamery |trans-title=VIDEO: Czech girl won Miss Global under dramatic circumstances. The results were announced off camera |url=https://www.lidovky.cz/relax/lide/v-soutezi-krasy-miss-global-zvitezila-ceska-karolina-kokesova.A200119_124055_lide_ele |access-date=24 Oktubre 2023 |website=Lidové noviny |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Roberta Anastase<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unique pictures! What did the first Miss Romania look like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |20 |Prahova |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Ilmira Shamsutdinova<ref>{{Cite web |last= |date=18 Mayo 1996 |title=Miss Venezuela crowned Miss Universe |url=https://buffalonews.com/news/miss-venezuela-crowned-miss-universe/article_07dae1c6-4a79-5043-a5e3-e35b846f8e70.html |access-date=22 Nobyembre 2023 |website=Buffalo News |language=en}}</ref> |20 |Saratov |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Langa Sibanda<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Nobyembre 2014 |title=Former top model Langa returns home |url=https://www.newsday.co.zw/southerneye/entertainment/article/16558/former-top-model-langa-returns-home |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Southern Eye |language=en}}</ref> |26 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Angeline Putt<ref>{{Cite news |last=Leong |first=Julie |date=10 Pebrero 1996 |title=The winning Putt |language=en |pages=10 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19960210-1.1.19 |access-date=18 Oktubre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |22 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Shivanthini Dharmasiri |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Annika Duckmark<ref>{{Cite web |last=Oxblod |first=Aino |date=25 Pebrero 2022 |title=Annika Duckmarks liv efter Fröken Sverige: ”Många gånger grät jag” |trans-title=Annika Duckmark won Miss Sweden - that's how it went |url=https://www.femina.se/nostalgi/annika-duckmark-vann-froken-sverige-sa-gick-det-sen/8266054 |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Femina |language=sv-SE}}</ref> |24 |Borås |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Stéphanie Berger<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Nirachala Kumya<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1996 |title=Beauties three |language=en |pages=14 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19960514-1.1.14 |access-date=18 Oktubre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Taywan]] |Chen Hsiao-Fen<ref name=":2" /> |23 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Yoon-jung |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Carol Becker |23 |Gauteng |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Michelle Khan |23 |Princes Town |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Andrea L'Huillier |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Froso Spyrou |20 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sevilay Öztürk<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2017 |title=Sevilay Öztürk kimdir? |trans-title=Who is Sevilay Öztürk? |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/sevilay-ozturk-kimdir-40568333 |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |19 |[[Ankara]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Irina Borisova |18 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Andrea Deak<ref>{{Cite web |date=31 Disyembre 2015 |orig-date=7 Setyembre 2011 |title=Könyvben teregeti ki a szennyest Fásy Ádám |trans-title=Ádám Fásy airs his laundry in a book |url=https://www.blikk.hu/sztarvilag/konyvben-teregeti-ki-a-szennyest-fasy-adam/xvx1ft7 |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |18 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Adriana Maidana |20 |Maldonado |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1996]] [[Kategorya:Miss Universe]] 653yupik1psbw6sld49538crai2zxjx Miss Universe 1997 0 321820 2205479 2196003 2026-04-30T13:07:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205479 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Brook Lee.JPG|caption=Brook Lee, Miss Universe 1997|winner='''Brook Lee''' <br> '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]'''|congeniality=Laura Csortan <br> {{flagicon|AUS}} [[Australya]]|photogenic=Abbygale Arenas <br> {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]|best national costume=Claudia Vásquez <br> {{flagicon|COL}} [[Kolombya]]|date=16 Mayo 1997|presenters={{Hlist|George Hamilton|Marla Maples}}|acts=[[Enrique Iglesias]]|venue=Miami Beach Convention Center, Miami Beach, [[Florida]], [[Estados Unidos]]|broadcaster=[[CBS]]|entrants=74|placements=10|withdraws={{Hlist|[[Dinamarka]]|[[Ghana|Gana]]|[[Gran Britanya]]|[[Indonesya]]|[[Kapuluang Cook]]|[[Kapuluang Kayman]]|[[Netherlands|Olanda]]|[[Noruwega]]|[[Sri Lanka]]}}|returns={{Hlist|[[Bermuda]]|[[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|[[Mawrisyo]]}}|before=[[Miss Universe 1996|1996]]|next=[[Miss Universe 1998|1998]]|debuts=[[Kroasya]]}} Ang '''Miss Universe 1997''', ay ang ika-46 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Miami Beach Convention Center sa Miami Beach, Florida, [[Estados Unidos]] noong 16 Mayo 1997. Ito ang unang edisyon ng Miss Universe sa ilalim ng pamumuno ni [[Donald Trump]] mula noong binili niya ang Miss Universe Inc. noong Oktubre 1996.<ref name=":0">{{Cite web |date=19 Pebrero 2018 |title=Trump’s Miss Universe Gambit |url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/02/26/trumps-miss-universe-gambit |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=The New Yorker |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davis |first=Mark |date=24 Oktubre 1996 |title=Trump says he bought beauty pageants |pages=24 |work=The Philadelphia Inquirer |url=https://www.newspapers.com/article/the-philadelphia-inquirer/35665925/ |access-date=21 Nobyembre 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Oktubre 1996 |title=Trump corners the market on world's beauty pageants |language=en |pages=12 |work=Lewiston Morning Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=47VeAAAAIBAJ&sjid=PTAMAAAAIBAJ&pg=6025%2C2477124 |access-date=22 Nobyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Alicia Machado ng [[Venezuela|Beneswela]] si Brook Lee ng Estados Unidos bilang Miss Universe 1997.<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1997 |title=Beauty queen from Hawaii crowned Miss Universe |language=en |pages=A8 |work=Portsmouth Daily Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=l85FAAAAIBAJ&sjid=A9AMAAAAIBAJ&pg=6691%2C1931878 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1997 |title=Miss USA crowned Miss Universe in worldwide Miami broadcast |language=en |pages=2A |work=Boca Raton News |url=https://news.google.com/newspapers?id=W1BUAAAAIBAJ&sjid=SI4DAAAAIBAJ&pg=6546%2C281220 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1997 |title=Hawaiian beauty queen crowned Miss Universe |pages=2A |work=The Albany Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=IYtEAAAAIBAJ&sjid=h7UMAAAAIBAJ&pg=4427%2C3241780 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang ikapitong tagumpay ng Estados Unidos sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Marena Bencomo ng [[Venezuela|Beneswela]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Margot Bourgeois ng [[Trinidad at Tobago]].<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1997 |title=Miss Universe crown is won by Miss USA |language=en |pages=4 |work=Toledo Blade |url=https://news.google.com/newspapers?id=gOo0AAAAIBAJ&sjid=PQ4EAAAAIBAJ&pg=6013%2C5769255 |access-date=13 Enero 2023}}</ref><ref name=":4">{{Cite news |date=19 Mayo 1997 |title=Hawaiian wins Miss Universe title |language=en |pages=C9 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=CK5JAAAAIBAJ&sjid=mA4NAAAAIBAJ&pg=2713%2C1090495 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-apat na bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni George Hamilton ang kompetisyon, samantalang si Marla Maples ang nagsilbi bilang backstage correspondent.<ref>{{Cite news |date=11 Mayo 1997 |title=Hamilton to host pageant |language=en |pages=53 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=8kgoAAAAIBAJ&sjid=ic8EAAAAIBAJ&pg=3500%2C3651221 |access-date=22 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtanghal si Enrique Iglesias sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |date=3 Abril 1997 |title=Maples Trump hosting Don's other pageant |language=en |pages=D6 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=8oYfAAAAIBAJ&sjid=hs8EAAAAIBAJ&pg=3292%2C511126 |access-date=22 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Miami Beach Convention Center back entrance.jpg|thumb|250x250px|Miami Beach Convention Center, ang lokasyon ng Miss Universe 1997]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Hulyo 1995, inanunsyo ni Ministro Tico Croes ng Aruba na may posibilidad na ganapin sa Aruba ang Miss Universe sa taong 1997. Ayon sa kanya, maaaring maging isang malaking promosyon ang kaganapan kung matutuloy ito sa Aruba.<ref>{{Cite news |date=8 Hulyo 1995 |title=Miss Universe 1997 mogelijk op Aruba |language=nl |trans-title=Miss Universe 1997 possible in Aruba |pages=7 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644906:mpeg21:p007 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> Dahil sa kakulungan sa interes ng mga lungsod at ibang mga bansa sa pagdaos ng kompetisyon, napagdesisyunan na lamang ng Miss Universe Inc. na idaos ang kompetisyon sa Miami Beach, Florida, Estados Unidos. Ito ang unang beses na ginanap ang Miss Universe sa Miami Beach mula noong 1971. === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-apat na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang ''third runner-up'' ng Miss Deutschland 1997 na si Agathe Neuner upang lumahok sa edisyong ito matapos umurong si Miss Deutschland 1997 Nadine Schmidt dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 2000 |title=Liebe ohne Sex |trans-title=Love without sex |url=https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/liebe-ohne-sex |access-date=21 Disyembre 2023 |website=B.Z. – Die Stimme Berlins |language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web |last=Seel |first=Peter |date=26 Marso 2018 |title=Protestmarsch gegen Kindesmissbrauch: Neue Schuhe und Kritik an Lücke im Siegtalradweg |trans-title=Protest march against child abuse: New shoes and criticism of the gap in the Siegtal cycle path |url=https://www.rhein-zeitung.de/region/aus-den-lokalredaktionen/kreis-altenkirchen_artikel,-protestmarsch-gegen-kindesmissbrauch-neue-schuhe-und-kritik-an-luecke-im-siegtalradweg-_arid,1790352.html |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Rhein Zeitung |language=de}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss Universo Chile 1997 na si Claudia Delpín upang lumahok sa edisyong ito matapos umurong si Miss Universo Chile 1997 Hetu'u Rapu dahil hindi ito nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |last=Zúñiga V. |first=Carlos |date=5 Setyembre 2014 |title=Así se viene la competencia de diosas por el Miss Rapa Nui |trans-title=This is how the goddess competition for Miss Rapa Nui is coming |url=https://www.lacuarta.com/cronica/noticia/asi-se-viene-la-competencia-de-diosas-por-el-miss-rapa-nui/67635/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=La Cuarta |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kovačevič |first=Vedran |date=25 Hunyo 2011 |title=Miss Chile v Česku: bez make-upu a s prosvítající podprsenkou |trans-title=Miss Chile in the Czech Republic: without makeup and with a see-through bra |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-chile-v-cesku-bez-make-upu-a-s-prosvitajici-podprsenkou.A110625_090033_missamodelky_ved |access-date=21 Disyembre 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Kroasya, at bumalik ang mga bansang Bermuda, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Mawrisyo. Huling sumali noong 1992 and Bermuda, at huling sumali noong 1995 ang Kapuluang Birhen ng Estados Unidos at Mawrisyo. Hindi sumali ang mga bansang Dinamarka, Gana, Gran Britanya, Indonesya, Kapuluang Cook, Kapuluang Kayman, Olanda, Noruwega, at Sri Lanka sa edisyong ito.<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=16 Mayo 1997 |title=Beauty pageant's Universe shrinks |url=https://www.sun-sentinel.com/1997/05/16/beauty-pageants-universe-shrinks/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Sun Sentinel |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1997 |title=Pageant a little shorter on beauties as nations drop out |language=en |pages=1B; 5B |work=South Florida Sun Sentinel |url=https://www.newspapers.com/article/south-florida-sun-sentinel/137167291/ |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Hindi sumali si Liz Fuller ng Gran Britanya dahil sa problema sa kanyang kalusugan.<ref>{{Cite web |last= |date=13 Marso 2011 |title=How Miss Great Britain dream became a nightmare for Liz Fuller |url=https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/showbiz/how-miss-great-britain-dream-1845661 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Wales Online |language=en}}</ref> Hindi sumali ang Indonesya matapos na muling hindi payagan ng pamahalaan ng Indonesya na sumali ang mga Indonesa sa Miss Universe dahil sa mga konserbatibong Islamikong pananaw ng kanilang bansa ukol sa pagsuot ng damit panglangoy.<ref>{{Cite news |date=29 Mayo 1996 |title=Jakarta bars women from foreign beauty competitions |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19960529-1.1.2 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> Hindi sumali si Luz Maria Sanchez Herdocia ng Nikaragwa matapos na mabangkarota ang kanyang nasyonal na organisasyon.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Pebrero 207 |title=Amor por la niñez de La Chureca |url=https://www.laprensani.com/2007/02/25/religion-y-fe/1479611-amor-por-la-ninez-de-la-chureca |access-date=21 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Dinamarka, Gana, Kapuluang Cook, Kapuluang Kayman, Olanda, Noruwega, at Sri Lanka matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref name=":1" /> Dapat sanang sasali si Kuso Kamwambi ng [[Zambia|Sambia]] sa edisyong ito, ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa kawalang-kasiguraduhan sa kanyang nasyonal na organisasyon.<ref>{{Cite news |date=4 Hunyo 1997 |title=Zambískar fegurðardísir voru sviknar um verðlaunin |language=is |trans-title=Zambian beauty queens were cheated out of the awards |pages=6 |work=Alþýðublaðið |url=https://timarit.is/page/3349258?iabr=on |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Timarit.is}}</ref> Hindi rin nagpatuloy sa kompetisyon si Maryjane McKibben ng [[Samoa|Kanlurang Samoa]] dahil sa mga personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Mase |first=Vaimoana |date=11 Setyembre 2023 |title=Watch: Miss Samoa wows talent category with siva afi fire dance |url=https://www.nzherald.co.nz/talanoa/new-miss-samoa-crowned-26-years-after-her-mother-won-same-title/KQNVB7JVCFHITBFZC5ENQ2DJD4/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=NZ Herald |language=en-NZ}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 1977 map.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 1997 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 1997''' | * '''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' – '''Brook Lee<ref name=":4" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Marena Bencomo<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Margot Bourgeois<ref name=":4" /> |- | Top 6 | * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Verna Vasquez<ref name=":5">{{Cite news |last=Barry |first=Dave |date=8 Hunyo 1997 |title=Classic '97: Queen of the Universe |work=Miami Herald |url=https://www.miamiherald.com/living/liv-columns-blogs/dave-barry/article160191484.html |url-access=subscription |access-date=22 Disyembre 2023}}</ref> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Denny Méndez<ref>{{Cite web |last=Criscitiello |first=Ludovica |date=7 Marso 2023 |title=Denny Mendez: l'ex Miss Italia si batte per l'indipendenza femminile |trans-title=Denny Mendez: the former Miss Italy fights for female independence |url=https://luce.lanazione.it/spettacolo/denny-mendez-miss-italia-palco-rina/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Luce |language=it-IT |archive-date=21 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231221085437/https://luce.lanazione.it/spettacolo/denny-mendez-miss-italia-palco-rina/ |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Lía Borrero<ref name=":5" /> |- | Top 10 | * {{Flagicon|EST}} [[Estonya]] – Kristiina Heinmets<ref name=":5" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Nafisa Joseph<ref name=":5" /> * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Ana Rosa Brito<ref name=":5" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Victoria Lagerström<ref name=":5" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |Top 6 |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !'''Katampatan''' !Top 6 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' |'''9.500 (3)''' |'''9.610 (1)''' |'''9.680 (4)''' |'''9.597 (3)''' |'''9.796 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.470 (4) |9.060 (10) |9.720 (3) |9.417 (4) |9.758 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |9.270 (6) |9.340 (5) |9.600 (5) |9.403 (5) |9.594 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]]<ref name=":5" /> |9.629 (1) |9.440 (3) |9.790 (1) |9.617 (2) |9.578 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |9.610 (2) |9.540 (2) |9.760 (2) |9.637 (1) |9.428 (5) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |9.220 (7) |9.380 (4) |9.440 (7) |9.347 (6) |9.089 (6) |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |9.350 (5) |9.140 (9) |9.410 (8) |9.300 (7) | rowspan="4" | |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |9.040 (9) |9.270 (6) |9.470 (6) |9.260 (8) |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |8.920 (10) |9.220 (7) |9.270 (9) |9.137 (9) |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |9.040 (8) |9.150 (8) |9.120 (10) |9.103 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Abbygale Arenas<ref>{{Cite news |date=19 Mayo 1997 |title=Smile, and she's a snap winner |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19970519-1.1.48 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Laura Csortan<ref name=":4" /> |- |Jantzen Best in Swimsuit | * {{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] – Verna Vasquez |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Claudia Elena Vásquez<ref name=":2">{{Cite news |last=Bayles |first=Tom |date=18 Mayo 1997 |title=Representante De Estados Unidos, Nueva Miss Universo |language=es |trans-title=United States representative, new Miss Universe |pages=3B |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=XZ5EAAAAIBAJ&sjid=zLUMAAAAIBAJ&pg=1381%2C4327540 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |- |1st runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] – Joselina García<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{PER}} – Claudia Dopf<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 1990|1990]], sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang anim na pinalista. Anim na pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa final question at final walk. === Komite sa pagpili === * Pat O'Brien – Amerikanong ''sportscaster'' para sa CBS Sports<ref name=":3">{{Cite news |date=10 Mayo 1997 |title=Vaya con esa Gente! |language=es |trans-title=Go with those people |pages=2D |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Vp5EAAAAIBAJ&sjid=zLUMAAAAIBAJ&pg=1359%2C2545820 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> * James E. Billie – Amerikanong politiko * Tommy Ford – Aprikano-Amerikanong aktor * Eva Herzigova – Tsekong modelo at aktres<ref name=":3" /> * Carolina Herrera – Benesolana-Amerikanang ''fashion designer <ref name=":3" />'' * Mike Love – Amerikanong mang-aawit<ref name=":3" /> * Monique Pillard – Amerikanang istilista * Ingrid Seynhaeve – Belgang modelo * Cristina Saralegui – Kubanang ''talk show host<ref name=":3" />'' == Mga kandidata == Pitumpu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Agathe Neuner<ref>{{Cite web |date=13 Oktubre 1999 |title=Kür der Miss Bergisch-Land 1999 |trans-title=Freestyle competition for Miss Bergisch-Land 1999 |url=https://www.rga.de/rhein-wupper/miss-bergisch-land-1999-4358569.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009103001/https://www.rga.de/rhein-wupper/miss-bergisch-land-1999-4358569.html |archive-date=9 Oktubre 2023 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Remscheider General-Anzeiger |language=de}}</ref> |22 |[[Munich]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Nazarena Vanesa González<ref>{{Cite web |last=Braillard |first=Miguel |date=21 Hunyo 2023 |title=Llegó a la fama por unas fotos “prestadas” y arrasó como la primera Miss Argentina: la historia de Ivana Kislinger |trans-title=She became famous for some “borrowed” photos and swept as the first Miss Argentina: the story of Ivana Kislinger |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/llego-a-la-fama-por-unas-fotos-prestadas-y-arraso-como-la-primera-miss-argentina-la-historia-de-nid21062023/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Karen-Ann Peterson |20 |Piedra Plat |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Laura Csortan<ref>{{Cite web |last=Croffey |first=Amy |date=23 Abril 2015 |title=Laura Csortan in unrecognisable throwback snap |url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3051761/Laura-Csortan-unrecognisable-throwback-snap-age-20-wins-Miss-Universe-Miss-World-Australia-confused-title.html |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |20 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Marina McCartney<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2013 |title=Former Miss NZ's film in final |url=https://www.stuff.co.nz/auckland/local-news/auckland-city-harbour-news/8537742/Former-Miss-NZs-film-in-final |access-date=14 Mayo 2023 |website=Stuff |language=en}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Nestaea Sealy<ref>{{Cite web |last= |date=15 Mayo 1997 |title=The women who would be queen |url=https://www.sun-sentinel.com/1997/05/15/the-women-who-would-be-queen/ |url-access=subscription |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Sun Sentinel |language=en-US}}</ref> |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Laurence Borremans<ref>{{Cite web |date=11 Disyembre 2006 |title=Laurence Borremans se marie |trans-title=Laurence Borremans se marie |url=https://www.dhnet.be/archives-journal/2006/11/13/laurence-borremans-se-marie-MPYYIVUBSZFKVPULUOOY4KND5A/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=DHnet |language=fr}}</ref> |19 |Wavre |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Sharon Dominguez |22 |Orange Walk |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Marena Bencomo<ref>{{Cite news |last=Gonzalez |first=Karem |date=25 Nobyembre 2022 |title=Toto Aguerrevere: El Miss Venezuela fue lo más deshonesto que me pasó |language=es-ES |work=El Nacional |url=https://www.elnacional.com/entretenimiento/toto-aguerrevere-lo-del-miss-venezuela-es-lo-mas-deshonesto-que-me-han-hecho-en-la-vida/ |access-date=5 Pebrero 2023}}</ref> |23 |Valencia |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Naomi Darrell |20 |Warwick Parish |- |{{flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |Jhane-Louise Landwier |18 |Kralendijk |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Nayla Micherif<ref>{{Cite web |date=25 Hulyo 2018 |title=Quién es Nayla Micherif, la "Miss Brasil" involucrada en el caso de la mansión swinger de Punta del Este |trans-title=Who is Nayla Micherif, the "Miss Brazil" involved in the Punta del Este swinger mansion case |url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2018/07/25/quien-es-nayla-micherif-la-miss-brasil-involucrada-en-el-caso-de-la-mansion-swinger-de-punta-del-este/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |21 |Ubá |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Krassmira Todorova<ref>{{Cite news |date=16 Mayo 1997 |title=It's Miss Universe time again |language=en |pages=40 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19970516-1.1.40 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Varna |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Helga Bauer<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Helga Bauer pone su sello a la agenda del Alcalde |trans-title=Helga Bauer puts her stamp on the Mayor's agenda |url=https://www.bolivia.com/noticias/autonoticias/detallenoticia20910.asp |access-date=18 Disyembre 2023 |website=El Nuevo Día |language=es |via=Bolivia.com}}</ref> |19 |[[Santa Cruz de la Sierra|Santa Cruz dela Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Verna Vasquez<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=15 Enero 2023 |title=Amerikaanse R'Bonney Gabriel wordt Miss Universe, Curaçaose Gabriela in top vijf |trans-title=American R'Bonney Gabriel becomes Miss Universe, Curaçaoan Gabriela in top five |url=https://nu.cw/2023/01/15/amerikaanse-rbonney-gabriel-wordt-miss-universe-curacaose-gabriela-in-top-vijf/ |access-date=19 Disyembre 2023 |website=nu.CW |language=nl-NL}}</ref> |23 |Willemstad |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Eiman Abdallah Thakeb |24 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María José López |19 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Carmen Carrillo |19 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Lucia Povrazníková<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2018 |title=FOTO Pamätáte si ešte na tieto missky? Ako ich zmenil zub času a čomu sa teraz venujú? |trans-title=PHOTO Do you still remember these bowls? How has the ravages of time changed them and what do they do now? |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-pamatate-este-tieto-missky-ako-ich-zmenil-zub-casu-comu-teraz-venuju |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Pluska |language=sk}}</ref> |18 |Banská Bystrica |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Inés Sáinz Esteban<ref>{{Cite web |last=Gardon |first=Juan Jose |date=17 Disyembre 2018 |title="De ser Miss España no se puede vivir; hace falta algo más" |trans-title="You can't live being Miss Spain; something more is needed" |url=https://www.diariodesevilla.es/gente/Sainz-Miss-Espana-entrevista_0_1309969251.html |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Diario de Sevilla |language=es-ES}}</ref> |21 |[[Bilbao]] |- |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' |'''Brook Lee'''<ref>{{Cite news |last=Walker |first=Don |date=6 Pebrero 1997 |title=Meet Miss USA |language=en |pages=17 |work=The Times |url=https://www.newspapers.com/clip/117644241/the-times/ |access-date=31 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |26 |Pearl City |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Kristiina Heinmets<ref>{{Cite web |last=Toomemets |first=Katharina |date=10 Nobyembre 2018 |title=Miss Estonia 1997 Kristiina Heinmets-Aigro: siis oli Miss Estonia vabaduse ja võrdsuse sümbol |trans-title=Miss Estonia 1997 Kristiina Heinmets-Aigro: then Miss Estonia was a symbol of freedom and equality |url=https://www.ohtuleht.ee/elu/905856/miss-estonia-1997-kristiina-heinmets-aigro-siis-oli-miss-estonia-vabaduse-ja-vordsuse-sumbol |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Õhtuleht |language=et}}</ref> |18 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Elina Zisi |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Carol Aquino<ref>{{Cite news |date=1 Hunyo 1997 |title=A memorable night of 'Beauty on the Beach' at Ocean One with Miss Universe contestants |language=en |pages=28F |work=Boca Raton News |url=https://news.google.com/newspapers?id=BEFUAAAAIBAJ&sjid=RY4DAAAAIBAJ&pg=4173%2C365732 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Chiquimula |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Nadine Thomas<ref>{{Cite web |date=24 Enero 2015 |title=Those Who Went Before |url=https://www.jamaicaobserver.com/local-lifestyle/those-who-went-before/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |21 |Saint Catherine |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Melanie Sibetang |20 |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Joselina García<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |18 |La Ceiba |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Lee San-san<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=12 Enero 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |19 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Nafisa Joseph<ref>{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Chandrima S. |date=30 Hulyo 2004 |title=Heartbreak snuffs out Nafisa - Model hangs herself after wedding is called off |url=https://www.telegraphindia.com/india/heartbreak-snuffs-out-nafisa-model-hangs-herself-after-wedding-is-called-off/cid/729770 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=The Telegraph India |language=en}}</ref> |19 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Fiona Mullally<ref>{{Cite web |last=Courtney |first=Kevin |date=17 Abril 1997 |title=Passions reach breaking point at Miss Ireland bash |url=https://www.irishtimes.com/sport/passions-reach-breaking-point-at-miss-ireland-bash-1.63402 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> |24 |Limerick |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Dikla Hamdy<ref name=":1" /> |18 |[[Berseba]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Denny Méndez<ref>{{Cite news |date=9 Setyembre 1996 |title=Black beauty storm |language=en |pages=14 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19960909-1.1.14 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Florencia]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Carmen Kempt<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 1997 |title=Miss Universe |language=en |pages=13 |work=The Mount Airy News |url=https://news.google.com/newspapers?id=VuQ_AAAAIBAJ&sjid=UVgMAAAAIBAJ&pg=4096%2C3720576 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Red Deer, Alberta|Red Deer]] |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Melinda Penn |24 |Tortola |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Vania Thomas<ref>{{Cite web |last= |date=16 Mayo 1997 |title=No contest: Miss Universe reigns as pageant with weightiest issues |url=https://www.orlandosentinel.com/1997/05/16/no-contest-miss-universe-reigns-as-pageant-with-weightiest-issues/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Orlando Sentinel |language=en-US}}</ref> |27 |Charlotte Amalie |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Keisha Delancy |23 |Grand Turk |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Claudia Elena Vásquez<ref>{{Cite web |last=Cobo |first=Leila |date=11 Mayo 2015 |title=Carlos Vives Shoots Music Video With Colombian Miss Universe |url=https://www.billboard.com/music/latin/carlos-vives-colombian-miss-universe-video-6561287/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> |22 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellin]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Gabriela Aguilar<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 1996 |title=Gabriela es Miss Costa Rica |trans-title=Gabriela is Miss Costa Rica |url=https://www.nacion.com/archivo/gabriela-es-miss-costa-rica/EFM3EEWJBJFZHLZUQ5AVM2CJSI/story/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |19 |Santa Ana |- |{{flagicon|HRV}} [[Kroasya]] |Kristina Cherina<ref>{{Cite web |last=Plivelić |first=Petra |date=17 Nobyembre 2019 |title=Koja je prava Miss Hrvatske? Razgovarali smo s tri aktualne misice i vlasnicima direkcija hrvatskih izbora... |trans-title=Who is the real Miss Croatia? We talked to three current misses and the owners of the directorates of Croatian elections... |url=https://www.jutarnji.hr/scena/domace-zvijezde/koja-je-prava-miss-hrvatske-razgovarali-smo-s-tri-aktualne-misice-i-vlasnicima-direkcija-hrvatskih-izbora-9626542 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Jutarnji list |language=hr-hr}}</ref> |18 |Split |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Dalida Chammai<ref name=":1" /> |23 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Solveig Lilja Guðmundsdóttir<ref>{{Cite news |date=18 Enero 1997 |title=Aðalkeppnin verður haldin í maí |language=is |trans-title=The main competition will be held in May |pages=13 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1870809?iabr=on |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Trincy Low<ref>{{Cite news |date=7 Marso 1997 |title=Malaysia's choice |language=en |pages=38 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19970307-1.1.38 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |21 |George Town |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Claire Grech |21 |San Ġwann |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Cindy Cesar |20 |Central Fracq |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Rebeca Lynn Tamez<ref>{{Cite news |date=1 Mayo 1997 |title=Say cheese |language=en |pages=4B |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=yvwcAAAAIBAJ&sjid=V30EAAAAIBAJ&pg=5422%2C440293 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Talaan ng mga lungsod sa Mehiko|Lungsod ng Victoria]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Sheya Shipanga<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2014 |title=Miss Namibia 101- Making Your Application Memorable |url=https://www.namibian.com.na/miss-namibia-101-making-your-application-memorable/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=The Namibian |language=en-GB}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Lía Borrero<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Martha Vanessa |date=18 Marso 2023 |title=Ya se supo. Otra Lía Victoria volverá a llevar la corona de Calle Abajo. La tuna la pedirá esta noche |url=https://www.midiario.com/farandula/ya-se-supo-otra-lia-victoria-volvera-a-llevar-la-corona-de-calle-abajo-la-tuna-la-pedira-esta-noche/ |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Midiario.com |language=es}}</ref> |20 |Las Tablas |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Rosanna Jiménez<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Encarnacion |- |{{PER}} |Claudia Dopf<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2011 |title=Die neue "Miß Peru" stammt aus Würzburg |trans-title=The new "Miss Peru" comes from Würzburg |url=https://www.welt.de/print-welt/article636982/Die-neue-Miss-Peru-stammt-aus-Wuerzburg.html |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Die Welt |language=de}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Abbygale Arenas<ref>{{Cite web |last=Romulo |first=Mons |date=29 Enero 2017 |title=What was your most memorable moment competing in Miss Universe? |url=https://www.philstar.com/lifestyle/sunday-life/2017/01/29/1666397/what-was-your-most-memorable-moment-competing-miss-universe |access-date=18 Disyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Angeles]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Karita Tuomola<ref>{{Cite web |last=Aalto-Setälä |first=Julia |date=9 Agosto 2017 |title=Karita Tykkä valittiin missiksi 20 vuotta sitten - tältä hän näytti silloin |trans-title=Karita Tykkä was chosen as Miss 20 years ago - this is how she looked then |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/201708092200316157 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |20 |Kuopio |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Agnieszka Zielińska<ref>{{Cite web |date=6 Enero 2016 |title=Ukraińska mafia chciała porwać Miss Polonię! |trans-title=The Ukrainian mafia wanted to kidnap Miss Polonia! |url=https://www.fakt.pl/plotki/ukrainska-mafia-chciala-porwac-miss-polonie/3pbelwc |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Fakt24 |language=pl}}</ref> |21 |Poznań |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Ana Rosa Brito<ref>{{Cite web |last=Colón |first=Héctor Joaquín |date=21 Setyembre 2018 |title=Misses marcadas por la corona |trans-title=Misses marked by the crown |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/misses-marcadas-por-la-corona/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |26 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Lara Antunes<ref>{{Cite web |date=29 Pebrero 2004 |title=As partes favoritas do corpo |url=https://www.cmjornal.pt/domingo/detalhe/as-partes-favoritas-do-corpo |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Correio da Manhã |language=pt-PT}}</ref> |19 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Patricia Spehar<ref>{{Cite web |last=Jaeglé |first=Yves |date=5 Abril 2017 |title=Miss France : et revoilà Miss Paris ! |url=https://www.leparisien.fr/laparisienne/people/miss-france-et-revoila-miss-paris-01-04-2017-6814971.php |access-date=13 Enero 2023 |website=Le Parisien |language=fr-FR}}</ref> |21 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Cesarina Mejía<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2006 |title=1981-2006 Reinado de Reinas |trans-title=1981-2006 Reign of Queens |url=https://hoy.com.do/1981-2006-reinado-de-reinas/ |access-date=24 Abril 2023 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |20 |Azua |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Petra Minářová<ref>{{Cite web |last=Šaléová |first=Lucie |date=12 Mayo 2019 |title=Kam se ztratila miss Petra Minářová? Utekla do Jižní Afriky |trans-title=Where did Miss Petra Minářová go? She fled to South Africa |url=https://www.expres.cz/celebrity/petra-minarova-modelka-miss-cr-manzelstvi-jar.A190507_220337_dx-celebrity_sal |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Expres.cz |language=cs}}</ref> |19 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Diana Urdareanu<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unique pictures! What did the first Miss Romania look like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |20 |Timiș |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Anna Baitchik |20 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Lorraine Magwenzi<ref>{{Cite web |last=Chijongwe |first=Cardnus |date=5 Setyembre 2012 |title=The most beautiful Miss Zimbabwes since 1980 |url=https://nehandaradio.com/2012/09/05/the-most-beautiful-miss-zimbabwes-since-1980/ |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Nehanda Radio |language=en-US}}</ref> |22 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Tricia Tan<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1997 |title=Miss Singapore struts her stuff |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19970513-1.1.8 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Singapura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Victoria Lagerström<ref>{{Cite web |last=Dahlman |first=Ebba S. |date=4 Mayo 2023 |title=Fröken Sverige-Victoria Lagerström om stora traumat: Nära att dö, läkarna visste inte varför |trans-title=The great trauma of the Miss Sweden winner – Victoria Lagerström was close to death |url=https://www.femina.se/nostalgi/froken-sverige-1997-victoria-lagerstrom-operation/9580313 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Femina |language=sv-SE}}</ref> |24 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Melanie Winiger<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |18 |Locarno |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Suangsuda Lawanprasert<ref>{{Cite news |date=20 Setyembre 1997 |title=Gyrating to a different beat |language=en |pages=C3 |work=The Nation |url=https://news.google.com/newspapers?id=OrUpAAAAIBAJ&sjid=ATIDAAAAIBAJ&pg=5592%2C1836799 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Taywan]] |Chio Hai Ta<ref>{{Cite news |date=2 Abril 1997 |title=Meet Taiwan's top beauty |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19970402-1.1.13 |access-date=18 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Taichung |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lee Eun-hee<ref>{{Cite web |last=Park |first=Hani |date=6 Pebrero 2013 |title=Lee Byung Hun′s Sister Shows Off Her Tight Relationship with Lee Min Jung |url=https://sg.news.yahoo.com/lee-byung-hun-s-sister-shows-off-her-013508771.html |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Yahoo News |language=en-SG}}</ref> |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Mbali Gasa |21 |Durban |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Margot Bourgeois<ref>{{Cite web |last=Belix |first=Ceola |date=5 Oktubre 2018 |title=8 times Miss Trinidad & Tobago shone at the Miss Universe pageant |url=https://tt.loopnews.com/content/8-times-miss-trinidad-tobago-shone-miss-universe-pageant |access-date=20 Setyembre 2023 |website=Loop News |language=en}}</ref> |24 |Arouca |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Claudia Delpin<ref>{{Cite web |last=Munevar |first=Tatiana |date=13 Mayo 1997 |title=EN MISS UNIVERSO, EL FUTURO FUE AYER |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-567953 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |18 |Iquique |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Korina Nikolaou |18 |Larnaca |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Yeşim Çetin<ref>{{Cite web |date=22 Pebrero 2002 |title=‘Beni taşıyacak erkek çok az’ |trans-title='There are very few men who can carry me' |url=https://www.milliyet.com.tr/cadde/beni-tasiyacak-erkek-cok-az-5224255 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Milliyet |language=tr}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Natalia Nadtochey |21 |Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggaria]] |Ildikó Kecan |19 |Debrecen |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Adriana Cano |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1997]] [[Kategorya:Miss Universe]] s5bk7xphm574pen8hunpiygla2mklb8 Miss Universe 1998 0 321822 2205480 2199845 2026-04-30T13:07:56Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205480 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Wendy Fitzwilliam.jpg|caption=Wendy Fitzwilliam, Miss Universe 1998|winner='''Wendy Fitzwilliam''' <br> '''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]'''|date=12 Mayo 1998|presenters={{Hlist|Jack Wagner|Ali Landry|Julie Moran}}|acts={{Hlist|K-Ci & JoJo|Sunland}}|entrants=81|placements=10|venue=Stan Sheriff Arena, [[Honolulu]], [[Hawaii]], [[Estados Unidos]]|broadcaster={{Hlist|[[CBS]]}}|congeniality=Asuman Krause <br> {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]]|photogenic=Vladimíra Hreňovčíková <br> {{flagicon|SVK}} [[Eslobakya]]|best national costume=Wendy Fitzwilliam <br> {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]|debuts=[[Anggola]]|withdraws={{Hlist|[[Bermuda]]|[[Kapuluang Turks at Caicos]]|[[Lupangyelo]]}}|returns={{Hlist|[[Ghana|Gana]]|[[Gran Britanya]]|[[Guam]]|[[Japan|Hapon]]|[[Niherya]]|[[Nikaragwa]]|[[Noruwega]]|[[Netherlands|Olanda]]|[[Yugoslavia]]}}|before=[[Miss Universe 1997|1997]]|next=[[Miss Universe 1999|1999]]}}  Ang '''Miss Universe 1998''', ay ang ika-47 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Stan Sheriff Arena sa [[Honolulu]], [[Hawaii]], Estados Unidos noong 12 Mayo 1998.<ref>{{Cite news |date=27 Abril 1998 |title='Late' arrival: it's the Donald on the David |language=en |pages=71 |work=Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news-donald-trump-to-appear-on-the/117338732/ |access-date=19 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1998 |title=Vying for the crown |language=en |pages=C6 |work=The Nation |url=https://news.google.com/newspapers?id=rKgpAAAAIBAJ&sjid=8zEDAAAAIBAJ&pg=5551%2C3401250 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Brook Lee]] ng Estados Unidos si [[Wendy Fitzwilliam]] ng Trinidad at Tobago bilang Miss Universe 1998.<ref name=":0">{{Cite web |date=13 Mayo 1998 |title=New Miss Universe Crowned |url=https://www.cbsnews.com/news/new-miss-universe-crowned/ |access-date=18 Abril 2023 |website=[[CBS]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=DiPietro |first=Ben |date=13 Mayo 1998 |title=Miss Trinidad and Tobago named Miss Universe |language=en |pages=19 |work=Ludington Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZfpOAAAAIBAJ&sjid=mUsDAAAAIBAJ&pg=5892%2C4223229 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang ikalawang tagumpay ng Trinidad at Tobago sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Veruska Ramírez ng Beneswela, habang nagtapos bilang second runner-up si Joyce Giraud ng Porto Riko.<ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1998 |title=Jazzy tune carries Miss Universe |language=en |pages=C6 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=wqFJAAAAIBAJ&sjid=NA0NAAAAIBAJ&pg=1183%2C4530917 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Jack Wagner ang kompetisyon, samantalang sina Miss USA 1996 Ali Landry at Julie Moran ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 1998 |title=Television Tonight |language=en |pages=9B |work=The Telegraph-Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=n-tYAAAAIBAJ&sjid=crsMAAAAIBAJ&pg=5774%2C2841005 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtanghal sina K-Ci & JoJo, at Sunland sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Stan Sheriff Center.jpg|thumb|250x250px|Stan Sheriff Center, ang lokasyon ng Miss Universe 1998]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Enero 1996, inanunsyo ng ''national director'' ng Miss Indonesia na si Mooryati Soedibyo sa isang panayam sa dyaryong Indones na Jawa Pos na magaganap ang Miss Universe Jakarta, Indonesya sa taong 1998. Ayon kay Soedibyo, inaamin niyang maaaring magdulot ng kontrobesiya para sa karamihan ng mga Indones ang pagdaos ng Miss Universe sa Jakarta.<ref>{{Cite news |date=27 Enero 1996 |title=Jakarta pageant despite possible outcry |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19960127-1.1.22 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, muling hindi payagan ng pamahalaan ng Indonesya na sumali ang mga Indonesa sa Miss Universe noong Mayo 1996,<ref>{{Cite news |date=29 Mayo 1996 |title=Jakarta bars women from foreign beauty competitions |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19960529-1.1.2 |access-date=21 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> hindi na nagpatuloy ang mga negosasyon upang dalhin ang Miss Universe sa Jakarta. Inanunsyo noong Enero 1998 na ang ika-47 edisyon ng Miss Universe ay magaganap sa Stan Sheriff Arena, sa loob ng ''campus'' ng University of Hawaiʻi at Mānoa, Honolulu, Hawaii. Ito ang unang beses na idinaos ang Miss Universe sa estado ng Hawaii. Naganap ang kompetisyon sa Hawaii sa loob ng labimpitong araw.<ref name=":4">{{Cite news |last=Ryan |first=Tim |date=11 Mayo 1998 |title=Hawaii and 81 women are at the center of the Universe |language=en |work=Honolulu Star-Bulletin |url=http://archives.starbulletin.com/98/05/11/features/index.html |url-status=dead |access-date=26 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912035604/http://archives.starbulletin.com/98/05/11/features/index.html |archive-date=12 Setyembre 2015}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-isang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Israel 1998 na si Hagit Raz upang kumatawan sa kanyang bansa matapos umurong si Miss Israel 1998 Linor Abargil dahil hindi ito nakaabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |date=4 Pebrero 2002 |title=2001 - מלכות יופי |trans-title=2001 - beauty queens |url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-482048,FF.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20020204112531/http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-482048,FF.html |archive-date=4 Pebrero 2002 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Ynet |language=he}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Abril 1998 |title=Shalom, Salaam |language=en |pages=2 |work=The Australian Jewish New |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/261737155?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Trove}}</ref> Kalaunan ay nagwagi si Abargil sa Miss World 1998 na naganap sa Seykelas.<ref>{{Cite web |last=Kamin |first=Debra |date=6 Pebrero 2014 |title=The beauty who faced the beast |url=https://www.timesofisrael.com/the-beauty-who-faced-the-beast/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=The Times of Israel |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Disyembre 2023 |title=How Miss World made rapist pay |url=https://www.thejc.com/life-and-culture/how-miss-world-made-rapist-pay-ef8zqm2h |access-date=29 Disyembre 2023 |website=The Jewish Chronicle |language=en}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Binibining Pilipinas 1998 na si Jewel May Lobaton matapos mapatalsik si Binibining Pilipinas-Universe 1998 Olivia Tisha Silang dahil sa problema sa pagkamamamayan.<ref name=":02">{{Cite news |date=17 Marso 1998 |title=RP entries |language=en |pages=1 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=6ZYVAAAAIBAJ&sjid=9goEAAAAIBAJ&pg=4545%2C1803584 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Marso 2010 |title=Once a Binibini... |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/03/04/554403/once-binibini |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002011242/https://www.philstar.com/entertainment/2010/03/04/554403/once-binibini |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Anggola, at bumalik ang mga bansang Gana, Gran Britanya, Guam, Hapon, Niherya, Nikaragwa, Noruwega, Olanda, at Yugoslavia. Huling sumali noong [[Miss Universe 1991|1991]] ang Yugoslavia, noong [[Miss Universe 1995|1995]] ang Guam, Hapon, Niherya, at Nikaragwa, at noong [[Miss Universe 1996|1996]] ang Gana, Gran Britanya,<ref>{{Cite news |date=19 Pebrero 1998 |title=How many girls in Britain want to be Miss Universe? |language=en |pages=21 |work=Evening Standard |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-miss-gb-universe-98/126582934/ |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Noruwega, at Olanda. Hindi sumali ang mga bansang Bermuda, Kapuluang Turks at Caicos, at Lupangyelo sa edisyong ito. Hindi sumali sina Harpa Lind Hardardottir ng Lupangyelo at Joanne Darrell ng Bermuda dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang Kapuluang Turks at Caicos matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 1998''' | * '''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' – '''[[Wendy Fitzwilliam]]<ref name=":0" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Veruska Ramírez<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Joyce Giraud<ref name=":0" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Shawnae Jebbia<ref name=":0" /> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Silvia Fernanda Ortiz<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Michella Marchi<ref name=":3">{{Cite web |last=Ryan |first=Tim |date=13 Mayo 1998 |title=Trinidadian sings for her title |url=https://archives.starbulletin.com/1998/05/13/news/story2.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin |language=en}}</ref> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Lymaraina D'Souza<ref name=":3" /> * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Andrea Roche<ref name=":3" /> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Anna Malova<ref name=":3" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Kerishnie Naicker<ref name=":3" /> |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Interbyu !Swimsuit !Evening Gown !'''Katampatan''' !Top 5 Question |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' |'''9.71 (1)''' |'''9.76 (2)''' |'''9.83 (1)''' |'''9.76 (1)''' |'''9.79 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |9.42 (3) |9.85 (1) |9.72 (2) |9.66 (2) |9.71 (2) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |9.23 (6) |9.69 (3) |9.69 (3) |9.53 (3) |9.63 (3) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |9.26 (5) |9.62 (4) |9.50 (6) |9.46 (4) |9.38 (4) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |9.11 (7) |9.58 (5) |9.63 (4) |9.44 (5) |9.12 (5) |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |9.27 (4) |9.45 (6) |9.42 (9) |9.38 (6) | rowspan="5" | |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |9.49 (2) |9.10 (9) |9.44 (8) |9.34 (7) |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |9.02 (8) |9.11 (8) |9.58 (5) |9.24 (8) |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |8.97 (9) |9.05 (10) |9.32 (10) |9.11 (9) |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |8.56 (10) |9.15 (7) |9.45 (7) |9.05 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] – Vladimíra Hreňovčíková<ref name=":2">{{Cite web |last=Ryan |first=Tim |date=8 Mayo 1998 |title=Miss Trinidad wins National Costume Competition |url=https://archives.starbulletin.com/1998/05/08/features/story1.html |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin |language=en}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Asuman Krause<ref>{{Cite news |date=13 Mayo 1998 |title=Miss Universe 1998 hails from Trinidad and Tobago |language=en |pages=A2 |work=The Vindicator |url=https://news.google.com/newspapers?id=i3RIAAAAIBAJ&sjid=joIMAAAAIBAJ&pg=1388%2C7897124 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |- |Clairol Herbal Essences Style Award | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Katty Fuentes<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 1998 |title=Clairol Herbal Essences Style Award goes to Katty Fuentes, Miss Mexico 1998 |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/f33890944816dc12197adc64769ec4ed/Clairol-Herbal-Essences-Style-Award-goes-to-Katty-Fuentes-MISS-MEXICO-1998/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=United Press International |language=en}}</ref> |- |Jantzen Best in Swimsuit | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Veruska Ramírez |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Wendy Fitzwilliam<ref>{{Cite news |date=9 Mayo 1998 |title=Beauty and the birds |language=en |pages=32 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19980509-1.1.32 |access-date=23 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |- |1st runner-up | * {{PER}} – Karim Bernal<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Katty Fuentes<ref name=":2" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Kaunting pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista imbis na anim. Limang pinalista ang sasabak sa paunang question-and-answer round, at tatlong pinalista naman ang sumabak sa ''final question'' at ''final walk''.<ref name=":3" /><ref>{{Cite news |date=14 Mayo 1998 |title=Beauty who has no fear of judges |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19980514-1.1.4 |access-date=30 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> === Komite sa pagpili === * Cindy Adams – Amerikanang manunulat at kolumnista sa New York Post<ref name=":4" /> * María Conchita Alonso – Benesolanang aktres at modelo<ref name=":4" /> * Richard Chamberlain – Amerikanong aktor<ref name=":4" /> * Elaine Farley – ''Senior editor'' para sa Sports Illustrated<ref name=":4" /> * Richard Johnson – Amerikanong kolumnista para sa New York Post<ref name=":4" /> * Shemar Moore – Amerikanong aktor at modelo<ref name=":4" /> * Elvis Stojko – Kanadyanong ''figure skating world champion<ref name=":4" />'' * Vivienne Tam – Tsino-Amerikanang ''fashion designer<ref name=":4" />'' == Mga kandidata == Walumpu't-isang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Katharina Mainka<ref>{{Cite web |date=16 Enero 1998 |title=Von Ursache und Wirkung |trans-title=Of cause and effect |url=https://www.berliner-zeitung.de/von-ursache-und-wirkung-li.47211 |access-date=21 Disyembre 2023 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> |22 |Neustadt an der Weinstraße |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Emilia Guardano<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 1998 |title=Miss Universe |language=en |pages=22 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=8YlaAAAAIBAJ&pg=PA22&dq=%22Miss+Universe%22+%22Angola%22&article_id=5512,418194&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj2rtrNj8L_AhUxTmwGHdCJBN0Q6AF6BAgBEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Angola%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Benguela]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Marcela Brane<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2021 |title=“Más linda que nunca”: qué fue de Marcela Brane, la protagonista de la publicidad de Reduce Fat-Fast |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/mas-linda-que-nunca-que-fue-de-marcela-brane-la-protagonista-de-la-publicidad-de-reduce-fat-fast-nid15042021/ |access-date=13 Enero 2023 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |24 |Cordoba |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Wendy Lacle |21 |San Nicolaas |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Renee Henderson |21 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Rosemary Rassell |22 |Tauranga |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Juliette Sargent<ref>{{Cite web |last=Moss |first=Shavaughn |date=21 Oktubre 2019 |title=Former Miss Bahamas is a top educator |url=https://www.thenassauguardian.com/lifestyles/education/former-miss-bahamas-is-a-top-educator/article_3616df5f-075c-5b08-acea-cc57aec2bf90.html |access-date=26 Disyembre 2023 |website=The Nassau Guardian |language=en}}</ref> |19 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sandrine Corman<ref>{{Cite web |last=Vanbever |first=Charlotte |date=26 Disyembre 2020 |title=Sandrine Corman: «J’avais pensé faire un concours entre anciennes Miss» |trans-title=Sandrine Corman: “I had thought of doing a competition between former Misses” |url=https://www.sudinfo.be/id300552/article/2020-12-26/sandrine-corman-javais-pense-faire-un-concours-entre-anciennes-miss |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Sudinfo |language=fr}}</ref> |18 |Verviers |- |{{Flagicon image|Flag of Belize (1981–2019).svg}} [[Belize|Belis]] |Elvia Vega<ref>{{Cite web |date=27 Abril 1998 |title=Miss Belize off to Miss Universe Pageant |url=https://edition.channel5belize.com/archives/25001 |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=26 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231226015733/https://edition.channel5belize.com/archives/25001 |url-status=dead }}</ref> |19 |Corozal |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Veruska Ramírez<ref>{{Cite web |last=Garcés |first=Ever |date=15 Enero 2023 |title=Miss Universo: crónica de una noche que nos dio alegría y decepción |url=https://diariodelosandes.com/miss-universo-cronica-de-una-noche-que-nos-dio-alegria-y-decepcion/ |access-date=5 Pebrero 2023 |website=Diario de Los Andes |language=es}}</ref> |18 |Tariba |- |{{flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |Uzmin Everts |18 |Kralendijk |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Michella Marchi<ref>{{Cite web |date=23 Hunyo 2023 |title=A douradense Michella é eleita Miss Brasil em concurso em São Paulo |trans-title=Michella from Dorado is elected Miss Brazil in a contest in São Paulo |url=https://www.progresso.com.br/sociedade/a-douradense-michella-e-eleita-miss-brasil-em-concurso-em-sao-paulo/403018/ |access-date=26 Disyembre 2023 |website=O Progresso |language=pt }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |Dourados |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Natalia Gurkova<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2010 |title=5 Miss Bulgaria Winners with Joint Photo Session |url=https://www.novinite.com/articles/116591/5+Miss+Bulgaria+Winners+with+Joint+Photo+Session |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Novinite |language=en}}</ref> |20 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Veronica Larrieu<ref>{{Cite web |date=6 Abril 2019 |title=Verónica Larrieu entre las Top de la belleza |trans-title=Verónica Larrieu among the Top beauty |url=https://elpais.bo/sociales/20190406_veronica-larrieu-entre-las-top-de-la-belleza.html |access-date=26 Disyembre 2023 |website=El País Tarija |language=es}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Natacha Bloem |21 |Willemstad |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Karine Fahmy<ref>{{Cite web |last=Bedirian |first=Razmig |date=15 Marso 2021 |title=From Sherihan Shalakani to Hussain Al Jassmi for Vodafone and Orange: Ramadan 2021's best celebrity-starring adverts |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/from-sherihan-shalakani-to-hussain-al-jassmi-for-vodafone-and-orange-ramadan-2021-s-best-celebrity-starring-adverts-1.1203630 |access-date=26 Disyembre 2023 |website=The National |language=en}}</ref> |19 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Soraya Hogonaga<ref>{{Cite web |last=Valle Coba |first=Johanna |date=10 Setyembre 2022 |title=Nayelhi González: “Mi pelo grita: ¡Esmeraldas!” |trans-title=Nayelhi González: “My hair screams: Emeralds!” |url=https://www.extra.ec/noticia/buena-vida/nayelhi-gonzalez-mi-pelo-grita-esmeraldas-72622.html |access-date=28 Disyembre 2023 |website=Extra |language=es}}</ref> |21 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |María Gabriela Jovel |24 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Vladimíra Hreňovčíková<ref>{{Cite web |last= |date=1 Abril 2010 |title=Miss Hreňovčíková prehovorila: Momenty hrôzy počas prepadu! |trans-title=Miss Hreňovčíková spoke: Moments of horror during the ambush! |url=https://www.cas.sk/clanok/158738/ |access-date=28 Disyembre 2023 |website=Nový Čas |language=sk}}</ref> |19 |Zvolen |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |María José Besora<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=C. |date=26 Disyembre 2012 |title=María José Besora, Miss España 1998, muestra su embarazo en Interviú |trans-title=María José Besora, Miss España 1998, shows her pregnancy in Interviú |url=https://www.laverdad.es/murcia/20121226/gente/interviu-maria-jose-besora-miss-201212261357.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F |access-date=19 Abril 2023 |website=La Verdad |language=es-ES}}</ref> |22 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Shawnae Jebbia<ref>{{Cite news |last=Foster |first=Mary |date=11 Marso 1998 |title=Miss Massachusetts wins Miss USA crown |language=en |pages=16 |work=Ludington Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=6K5OAAAAIBAJ&sjid=-UsDAAAAIBAJ&dq=miss-usa%20mary-foster&pg=7108%2C5569290 |access-date=31 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |26 |Santa Rosa |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonya]] |Mari Lawrens |25 |[[Tallin]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Gana]] |Francisca Awuah<ref>{{Cite web |last=Debrah |first=Ameyaw |date=30 Abril 2008 |title=New Yorker Wins Miss Universe Ghana in Accra |url=https://www.modernghana.com/channel/597334/new-yorker-wins-miss-universe-ghana-in-accra.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |20 |Cape Coast |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Gran Britanya]] |Leilani Dowding<ref>{{Cite web |last=North |first=Jessica |date=13 Nobyembre 2022 |title=Former Miss GB Leilani Dowding hits out as trans contestant wins beauty contest |url=https://www.scottishdailyexpress.co.uk/news/uk-news/former-miss-gb-leilani-dowding-28478203 |access-date=19 Abril 2023 |website=Scottish Daily Express |language=en}}</ref> |19 |Bournemouth |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Dimitra Eginiti |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Joylyn Muñoz<ref>{{Cite news |last=Hudson |first=Jean |date=20 Abril 1998 |title=Barrigada beauty is Miss Guam Universe |language=en |pages=3 |work=Marianas Variety |url=http://hdl.handle.net/10524/51178 |access-date=30 Disyembre 2023 |postscript=eVols}}</ref> |21 |Barrigada |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Astrid Ramírez<ref>{{Cite web |date=28 Enero 2017 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |trans-title=Memories and anecdotes of Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Shani McGraham<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=8 Agosto 2022 |title=Sept 3 for Miss Universe Ja final |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/sept-3-for-miss-universe-ja-final/ |access-date=19 Abril 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |18 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Nana Okumura<ref name=":1">{{Cite news |date=4 Mayo 1998 |title=Beauty spot |language=en |pages=14 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19980504-1.1.14 |access-date=23 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Helene Lizama<ref>{{Cite news |last=Younis |first=Laila C. |date=11 Mayo 1998 |title=Lizama's wish: Make it to Miss Universe's top 10 |language=en |pages=1 |work=Marianas Variety |url=http://hdl.handle.net/10524/51193 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=eVols}}</ref> |22 |Dandan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |[[Dania Prince]]<ref>{{Cite web |last= |date=6 Disyembre 2023 |title=Así luce Dania Prince, hondureña que ganó Miss Earth en 2003 |url=https://www.laprensa.hn/fotogalerias/farandula/honduras-espectaculos-dania-prince-hondurena-miss-earth-2003-GA16522015 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |22 |Choluteca |- |{{Flag|Hong Kong}} |Virginia Yung<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=17 Disyembre 2023 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |24 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Lymaraina D'Souza<ref>{{Cite web |date=20 Nobyembre 2000 |title=Lymaraina D`Souza prefers studies to glamour |url=https://zeenews.india.com/news/world/lymaraina-dsouza-prefers-studies-to-glamour_4549.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Zee News |language=en}}</ref> |19 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Andrea Roche<ref>{{Cite web |last=Shortall |first=Holly |date=2 Hulyo 2015 |title=Top 10 Miss Ireland winners: Where are they now? |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/top-10-miss-ireland-winners-where-are-they-now/31344515.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |21 |Clonmel |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Hagit Raz<ref>{{Cite news |date=22 Abril 1998 |title=Dressed for peace |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19980422-1.1.10 |access-date=23 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Holon]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Claudia Trieste<ref>{{Cite web |last=Molinelli |first=Manuela |date=12 Setyembre 2020 |title=Cosa fa ora Claudia Trieste, vincitrice di Miss Italia nel 1997 |trans-title=What happened to Claudia Trieste? What the 1997 Miss Italy is doing today |url=https://www.bigodino.it/spettacolo/che-fine-ha-fatto-claudia-trieste-cosa-fa-oggi-la-miss-italia-del-1997.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Bigodino |language=it-IT}}</ref> |18 |[[Calabria]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Juliana Thiessen<ref>{{Cite web |last=Boulware |first=Jack |date=5 Disyembre 2000 |title=Breasts across British Columbia |url=https://www.salon.com/2000/12/04/canadian_tv/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Salon |language=en}}</ref> |18 |Regina |- |{{flagicon|VGB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Kaida Donovan<ref>{{Cite web |last=Ryan |first=Tim |date=28 Abril 1998 |title=Just Brook Lee and 500 friends |url=https://archives.starbulletin.com/1998/04/28/news/story2.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin |language=en}}</ref> |23 |West-End |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Leah Webster<ref>{{Cite web |date=24 Enero 2009 |title=St. Thomas Resident Celebrates 100th Birthday Surrounded by Family |url=https://stthomassource.com/content/2009/01/24/st-thomas-resident-celebrates-100th-birthday-surrounded-family/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref> |24 |Saint Thomas |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Silvia Fernanda Ortiz<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 1997 |title=Toda una familia de soberanas |trans-title=A whole family of sovereigns |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-695169 |access-date=19 Abril 2023 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Bucaramanga]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Kisha Alvarado<ref>{{Cite web |last=Quiros |first=Eric |date=30 Setyembre 2019 |title=¿La recuerda? Kisha Alvarado, exmiss Costa Rica y expresentadora de Informe 11 nos muestra su nueva vida |trans-title=Do you remember her? Kisha Alvarado, former Miss Costa Rica and presenter of Informe 11 shows us her new life |url=https://www.lateja.cr/farandula/la-recuerda-kisha-alvarado-exmiss-costa-rica-y/CU2VO2BKJNGPXBXAXWAQIRML5I/story/ |access-date=19 Abril 2023 |website=La Teja |language=es}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Kroasya]] |Ivana Grzetić<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2023 |title=Croatian beauties: A look back at all the Miss Universe Croatia winners |url=https://www.croatiaweek.com/croatian-beauties-a-look-back-at-all-the-miss-universe-croatia-winners/ |access-date=19 Disyembre 2023 |website=Croatia Week |language=en}}</ref> |19 |Dubrovnik |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Nina Kadis |24 |Hadchit |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Sherine Wong<ref>{{Cite news |date=17 Marso 1998 |title=Sportswoman is Miss Malaysia Universe |language=en |pages=10 |work=New Sunday Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=ouYVAAAAIBAJ&sjid=9xQEAAAAIBAJ&pg=4904%2C965930 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Carol Cassar |20 |[[Valletta]] |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Leena Ramphul |21 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Katty Fuentes<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Alex |date=29 Mayo 2016 |title=Katty Fuentes revela sufrimiento durante tiempo como Miss México |trans-title=Katty Fuentes reveals suffering during her time as Miss Mexico |url=https://www.dallasnews.com/espanol/al-dia/espectaculos/2016/05/29/katty-fuentes-revela-sufrimiento-durante-tiempo-como-miss-mexico/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Dallas News |language=es}}</ref> |21 |Monterrey |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Retha Reinders<ref>{{Cite web |last=Shigwedha |first=Absalom |date=9 Marso 1998 |title=Namibia: Retha takes the crown |url=https://allafrica.com/stories/199803090095.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=The Namibian |via=AllAfrica}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Chika Chikezie |21 |Imo |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Claudia Alaniz<ref>{{Cite web |date=27 Marso 1998 |title=Gente de hoy |url=https://www.nacion.com/archivo/gente-de-hoy/K5LQ6HJSMBHQ5AFZVXCTZLHNOI/story/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Stine Bergsvand<ref>{{Cite web |last=Karlsen |first=Andreas Bjerløv |date=28 Marso 2023 |title=Uvirkelig å vinne |trans-title=Unreal to win |url=https://www.pd.no/5-40-652125 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Porsgrunns Dagblad |language=no}}</ref> |22 |Stathelle |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Jacqueline Rotteveel<ref>{{Cite news |date=27 Abril 1998 |title=Jacqueline (18) Hollands mooiste |language=nl |pages=7 |work=Dutch Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/218809164?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Disyembre 2023 |via=Trove}}</ref> |18 |Bilthoven |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Tanisha Drummond<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |21 |Colon |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Luz Marina González<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |trans-title=We introduce you to all our representatives in Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> |19 |Pilar |- |{{PER}} |Karim Bernal<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2017 |title=Miss Perú: las peruanas más bellas de las últimas décadas |url=https://elcomercio.pe/tvmas/farandula/miss-peru-peruanas-bellas-ultimas-decadas-noticia-473145-noticia/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=El Comercio Perú |language=es}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Jewel May Lobaton<ref>{{Cite web |last= |last2= |date=26 Abril 2010 |title=Top 10 Dethroned Beauty Queens |url=http://www.spot.ph/newsfeatures/41706/top-10-dethroned-beauty-queens |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100721074453/http://www.spot.ph:80/newsfeatures/41706/top-10-dethroned-beauty-queens |archive-date=21 Hulyo 2010 |access-date=19 Abril 2023 |website=Spot.ph |language=en}}</ref> |21 |[[Bacolod]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Jonna Kauppila<ref>{{Cite web |last=Manninen |first=Tea |date=6 Setyembre 2018 |title=Muistatko vuoden 1998 Miss Suomi Jonnan? Työskentelee sairaanhoitajana ja muutti yhteen uuden miehen kanssa: ”Harjoitellaan uusperheen arkea” |trans-title=Do you remember 1998 Miss Finland Jonna? Works as a nurse and moved in with a new man: "Let's practice the everyday life of a new family" |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000005818130.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |21 |Kokkola |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Sylwia Kupiec<ref>{{Cite web |last= |date=13 Mayo 2005 |title=Sylwia Kupiec, I wicemiss Polonia |trans-title=Sylwia Kupiec, 1st runner-up in Miss Polonia |url=https://pomorskie.naszemiasto.pl/sylwia-kupiec-i-wicemiss-polonia/ar/c11-159425 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Nasze Miasto |language=pl-PL}}</ref> |22 |Tczew |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Joyce Giraud<ref>{{Cite web |last=Michael |first=Susan |date=26 Marso 2021 |title=Joyce Giraud on Empowering Women Through Her Beauty Brand |url=https://www.allure.com/sponsored/story/joyce-giraud-business-of-beauty-profile-interview |access-date=19 Abril 2023 |website=Allure |language=en-US}}</ref> |23 |Aguas Buenas |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Icilia Berenguel<ref>{{Cite web |last=Morais |first=Carolina |date=21 Disyembre 2015 |title=Troca de Misses também já aconteceu em Portugal |trans-title=Exchange of Misses has also taken place in Portugal |url=https://www.dn.pt/pessoas/troca-de-misses-tambem-ja-aconteceu-em-portugal-4947818.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Diario de Noticias |language=pt-PT}}</ref> |21 |Póvoa de Varzim |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sophie Thalmann<ref>{{Cite web |last=Innocenti |first=Maeliss |date=10 Hunyo 2016 |title=Sophie Thalmann: « Miss France, ce n'est que pour une année » |url=https://www.estrepublicain.fr/actualite/2016/06/10/sophie-thalmann-miss-france-ce-n-est-que-pour-une-annee |access-date=13 Enero 2023 |website=L'Est Républicain |language=FR-fr}}</ref> |22 |Bar-le-Duc |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Selinés Méndez<ref>{{Cite web |last=Vicioso |first=Dolores |date=22 Abril 1998 |title=Miss Selinee Mendez to represent DR in Miss Universe |url=https://dr1.com/news/1998/04/23/miss-selinee-mendez-to-represent-dr-in-miss-universe/ |access-date=29 Disyembre 2023 |website=DR1.com |language=en-US}}</ref> |23 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Kristina Fridvalská<ref>{{Cite web |last=Wolfová |first=Gabriela |date=6 Pebrero 2012 |title=Nádhera: Takhle po čtrnácti letech od triumfu vypadá Miss Fridvalská |trans-title=Beauty: This is what Miss Fridvalská looks like fourteen years after her triumph |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-nadhera-takhle-po-ctrnacti-letech-od-triumfu-vypada-miss-fridvalska-8597 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Super.cz |language=cs}}</ref> |20 |Beroun |- |{{flagicon|ROM}} [[Romania|Rumanya]] |Juliana Elena Verdes<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unique pictures! What did the first Miss Romania look like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |19 |Galați |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Anna Malova<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Edecio |date=13 Abril 2011 |title=Anna Malova, former Miss Russia, facing more felony drug charges, says report |url=https://www.cbsnews.com/news/anna-malova-former-miss-russia-facing-more-felony-drug-charges-says-report/ |access-date=19 Abril 2023 |website=[[CBS]] |language=en-US}}</ref> |23 |[[Mosku]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Selina Stuart |20 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Alice Lim<ref>{{Cite news |last=Yun Yun |first=Teo |date=21 Marso 1998 |title=Crash diet way to beauty title |language=en |pages=5 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19980321-1.1.5 |access-date=23 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |22 |Singapura |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Jessica Olérs<ref>{{Cite web |last=Odraks |first=Susanna |date=31 Hulyo 2016 |title=”Fröken Sverige”-Jessica har gift sig |trans-title="Miss Sweden"-Jessica has married |url=https://www.aftonbladet.se/a/7lyg0B |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Aftonbladet |language=sv}}</ref> |20 |Borlänge |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Tanja Gutmann<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Chalida Thaochalee<ref>{{Cite news |date=30 Marso 1998 |title=Will the real beauty queen stand up? |language=en |pages=24 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19980330-1.1.24 |access-date=23 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> |24 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Taywan]] |Annie Tsai<ref name=":1" /> |25 |Nantou |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Ji-yeon<ref name=":1" /> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Kerishnie Naicker<ref>{{Cite news |last=Mbangeni |first=Lerato |date=21 Marso 2016 |title=Miss SA was more than she ever imagined |language=en |work=Independent Online |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/miss-sa-was-more-than-she-ever-imagined-2000143 |access-date=19 Abril 2023}}</ref> |25 |Durban |- |'''{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]''' |'''[[Wendy Fitzwilliam]]'''<ref>{{Cite web |date=5 Marso 2023 |title=Wendy Fitzwilliam, the iconic 25 years |url=http://www.guardian.co.tt/article/wendy-fitzwilliam-the-iconic-25-years-6.2.1649031.d48bd1dd0b |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> |25 |Diego Martin |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Claudia Arnello<ref>{{Cite web |last=Medina |first=Sebastian |date=28 Abril 2021 |title=¿Quién es la mamá de la hija de Julio César Rodríguez? |trans-title=Who is the mother of Julio César Rodríguez's daughter? |url=https://redgol.cl/tiempolibre/Quien-es-la-mama-de-la-hija-de-Julio-Cesar-Rodriguez-Julieta--Revisa-un-perfil-de-la-ex-Miss-Chile-20210428-0092.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=RedGol |language=es |archive-date=29 Disyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229110703/https://redgol.cl/tiempolibre/Quien-es-la-mama-de-la-hija-de-Julio-Cesar-Rodriguez-Julieta--Revisa-un-perfil-de-la-ex-Miss-Chile-20210428-0092.html |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Daniella Iordanova<ref>{{Cite web |date=29 Abril 1998 |title=Hawaii rolls out red carpet |url=https://archives.starbulletin.com/1998/04/29/news/wild.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Honolulu Star-Bulletin |language=en}}</ref> |20 |Larnaca |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Asuman Krause<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2015 |title=Big Brother Türkiye sunucusu güzel manken Asuman Krause kimdir? |trans-title=Who is Big Brother Türkiye presenter and beautiful model Asuman Krause? |url=https://www.hurriyet.com.tr/bilgi/asuman-krause-kimdir-big-brother-turkiye-40023582 |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |22 |[[Ankara]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Olena Spirina |18 |Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggaria]] |Agnes Nagy |18 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Virginia Russo<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 1998 |title=Photo: MISS UNIVERSE Pageant |url=https://www.upi.com/News_Photos/view/upi/f6dad0c1fe108f847bafbc958adbe530/MISS-UNIVERSE-Pageant/ |access-date=30 Disyembre 2023 |website=UPI |language=en}}</ref> |24 |[[Montevideo]] |- |{{flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Jelena Trninić<ref>{{Cite web |last=Vasić |first=Marija |date=16 Nobyembre 2022 |title=Whenever life squeezes me, I dream of fashion shows and enjoy myself |url=https://en.vijesti.me/fun/showbiz/630790/whenever-life-squeezes-me%2C-I-dream-of-shows-and-enjoy |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Vijesti |language=en}}</ref> |18 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:1998]] [[Kategorya:Miss Universe]] 5lftpctah6nr7xw6fap6a2oq4j2e782 Miss Universe 2002 0 321823 2205484 2188998 2026-04-30T13:14:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205484 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=File:Justine Pasek - STRI (2002) 07.jpg|caption=Justine Pasek, Miss Universe 2002|winner='''Justine Pasek <br> {{flagicon|Panama}} [[Panama]]''' ''<small>(pumalit)</small>'' <br> '''''Oxana Fedorova''''' <br> {{flagicon|Russia}} [[Rusya]] ''<small>(bumitiw)</small>''|broadcaster=[[CBS]]|date=29 Mayo 2002|venue=Coliseo Roberto Clemente, San Juan, [[Puerto Rico]]|entrants=75|placements=10|acts=Marc Anthony|presenters={{Hlist|Phil Simms|Daisy Fuentes|Brook Lee}}|debuts={{Hlist|Albanya|Tsina}}|withdraws={{Hlist|Arhentina|Bagong Silandiya|Botswana|Kapuluang Turks at Caicos|Libano|Malta|Paragway|Simbabwe|Taywan}}|returns={{Hlist|[[Australya]]|[[Guyana]]|[[Kenya]]|[[Mawrisyo]]|[[Namibya]]}}|congeniality=Merlisa George <br> {{flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]]|photogenic=Isis Casalduc <br> {{flagicon|PRI}} [[Porto Riko]]|best national costume=Vanessa Mendoza <br> {{flagicon|COL}} [[Kolombya]]|before=[[Miss Universe 2001|2001]]|next=[[Miss Universe 2003|2003]]}}Ang '''Miss Universe 2002''' ay ang ika-51 edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Coliseo Roberto Clemente, San Juan, [[Puerto Rico|Porto Riko]] noong 29 Mayo 2002. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Denise Quiñones ng [[Puerto Rico|Porto Riko]] si Oxana Fedorova ng [[Rusya]] bilang Miss Universe 2002.<ref name=":0">{{Cite web |last=Daigle |first=Katy |date=30 Mayo 2002 |title=Miss Russia Named 2002 Miss Universe |url=https://apnews.com/article/ec162dd79f7fb20bcaf4d1c7f1182d88 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202145932/https://apnews.com/article/ec162dd79f7fb20bcaf4d1c7f1182d88 |archive-date=2 Pebrero 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=AP News |language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Martinez |first=Barbara E. |date=30 Mayo 2002 |title=Russia Is Miss Universe |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/05/30/russia-is-miss-universe/a1c6ff5e-d2c6-4b20-b0b0-3a1ffc5732b8/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130155005/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/05/30/russia-is-miss-universe/a1c6ff5e-d2c6-4b20-b0b0-3a1ffc5732b8/ |archive-date=30 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Washington Post |language=en}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Rusya sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=29 Mayo 2002 |title=Russia takes Miss Universe crown for the first time |url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/20020530722418/missuniverse/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082425/https://www.hellomagazine.com/celebrities/20020530722418/missuniverse/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=Hello! |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Mayo 2002 |title=Russia Wins 1st Miss Universe Title - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/russia-wins-1st-miss-universe-title/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082426/https://www.cbsnews.com/news/russia-wins-1st-miss-universe-title/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=CBS News |language=en-US}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Justine Pasek ng [[Panama]], samantalang nagtapos bilang second runner-up si Ling Zhuo ng Tsina. Mga kandidata mula sa pitumpu't-limang bansa at teritoryo ang kumalahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Phil Simms at Daisy Fuentes ang kompetisyon, samantalang si [[Miss Universe 1997]] Brook Lee ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon. Nagtanghal si Marc Anthony sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2002 |title=Miss Russia Wins Miss Universe Title, Miss China Third |url=http://en.people.cn/200205/30/eng20020530_96774.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082459/http://en.people.cn/200205/30/eng20020530_96774.shtml |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=People's Daily |language=en}}</ref> Apat na buwan pagkatapos makoronahan, napatalsik si Fedorova sa kanyang titulo,<ref name=":3">{{Cite web |date=23 Setyembre 2002 |title=Deposed Miss Couldn't Give The Time |url=https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126184723/https://www.cbsnews.com/news/deposed-miss-couldnt-give-the-time/ |archive-date=26 Enero 2023 |access-date=13 Enero 2023 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Caldwell |first=Jim |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe dethroned amid pregnancy rumour |url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-10096040.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082426/https://www.irishexaminer.com/world/arid-10096040.html |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=Irish Examiner |language=en}}</ref> at ang first runner-up na si Justine Pasek ng [[Panama]] ang pumalit bilang Miss Universe.<ref name="cnn">{{Cite web |date=24 Setyembre 2002 |title=New Miss Universe Crowned |url=http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0209/24/lol.06.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116105211/http://edition.cnn.com/TRANSCRIPTS/0209/24/lol.06.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=13 Enero 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Sa kasalukuyan, ang 2002 pageant ay ang tanging edisyon na napasakamay ng 1st runner-up ang titulo nang hindi magampanan ng kasalukuyang Miss Universe ang kanyang mga tungkulin. == Kasaysayan == [[File:Roberto_Clemente_Coliseum.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roberto_Clemente_Coliseum.JPG|thumb|250x250px|Coliseo Roberto Clemente, ang lokasyon ng Miss Universe 2002]] === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong Disyembre 2001, dumalo sa isang ''news conference'' sa San Juan ang noo'y-alkalde ng San Juan, Porto Riko na si Jorge Santini at si Miss Universe 2001 Denise Quiñones kung saan inanunsyo na magaganap muli ang Miss Universe sa San Juan. Napili ang lungsod ng San Juan mula sa walo pang ibang mga lungsod.<ref>{{Cite news |date=21 Disyembre 2001 |title=Back in PR |language=en |pages=16 |work=[[Manila Standard]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=yZkVAAAAIBAJ&sjid=nAsEAAAAIBAJ&pg=2032%2C2502935 |url-status=live |access-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803011205/https://news.google.com/newspapers?id=yZkVAAAAIBAJ&sjid=nAsEAAAAIBAJ&pg=2032,2502935 |archive-date=3 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa pitumpu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang napili matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dahil hindi nakaabot sa ''age requirement'' ng Miss Universe si Miss España 2001 Lorena van Heerde,<ref>{{Cite news |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena Van Heerde se alza con el título de Miss España 2001 |language=es |work=El País |url=https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |access-date=13 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113070800/https://elpais.com/diario/2001/02/26/cvalenciana/983218709_850215.html |archive-date=13 Enero 2024 |issn=1134-6582}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Pebrero 2001 |title=Lorena van Heerde, primera Miss España del Milenio |trans-title=Lorena van Heerde, first Miss Spain of the Millennium |url=https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130160203/https://www.abc.es/estilo/gente/abci-lorena-heerde-primera-miss-espana-milenio-200102260300-14935_noticia.html |archive-date=31 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> napagdesisyunan ng Miss España Organization ang kanilang ipapadala sa Miss Universe 2001 ay ang first runner-up na si Eva Sisó, at ipapadala na lamang si van Heerde sa edisyong ito. Kalaunan ay nagbanta na idedemanda ng pamilya ni van Heerde ang Miss España Organization dahil sa paglabag ng organisasyon sa kontrata ni van Heerde, at napagdesisyunan niya na putulin na ang kanyang ugnayan sa Miss España Organization na siyang nagtanggal sa kanyang karapatang kumatawan para sa kanyang bansa sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |date=3 Mayo 2010 |title=Lorena van Heerde: 'Mi reinado no ha sido un cuento de hadas' |trans-title=Lorena van Heerde: 'My reign has not been a fairy tale' |url=https://www.lne.es/vida-y-estilo/gente/2010/05/03/lorena-heerde-reinado-sido-cuento-21348466.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102117/https://www.lne.es/vida-y-estilo/gente/2010/05/03/lorena-heerde-reinado-sido-cuento-21348466.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nueva España |language=es}}</ref> Ang pumalit sa kanya bilang kinatawan ng espanya si Miss España 2002 Vania Millan.<ref name=":2" /> ==== Mga pagbalik at mga pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang Albanya at Tsina,<ref>{{Cite web |last=Rosenthal |first=Elisabeth |date=16 Hulyo 2002 |title=Beijing Journal; Here She Comes! (Will China Ever Be the Same?) |url=https://www.nytimes.com/2002/07/16/world/beijing-journal-here-she-comes-will-china-ever-be-the-same.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104757/https://www.nytimes.com/2002/07/16/world/beijing-journal-here-she-comes-will-china-ever-be-the-same.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=The New York Times |language=en}}</ref> at bumalik ang mga bansang Australya, Guyana, Kenya, Mawrisyo, at Namibya. Huling sumali noong 1995 ang Kenya, noong 1999 ang Guyana, at noong 2000 ang Australya, Mawrisyo, at Namibya. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Arhentina, Bagong Silandiya, Botswana, Kapuluang Turks at Caicos, Libano, Malta, Paragway, Simbabwe, at Taywan. Hindi sumali si Miss Lebanon 2001 Christina Sawaya dahil sa pagsuporta ng kanyang bansa sa ''Second Intifada.<ref>{{Cite news |date=31 Mayo 2002 |title=Miss Universe boycott |language=en |pages=2 |work=The Australian Jewish News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/262902681?searchTerm=Miss%20Universe |access-date=17 Enero 2024 |via=Trove}}</ref>''<ref>{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=26 Enero 2015 |title=When politics and beauty pageants collide: A 'diplomatic' dance |url=https://www.cnn.com/2015/01/25/living/feat-miss-universe-beauty-pageants-politics/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301133139/https://www.cnn.com/2015/01/25/living/feat-miss-universe-beauty-pageants-politics/index.html |archive-date=1 Marso 2022 |access-date=18 Enero 2024 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay lumahok si Sawaya sa Miss International 2002 at nagwagi. Hindi lumahok si Euwonka Selver ng Kapuluang Turks at Caicos dahil siya ay natanggalan ng titulo ilang linggo bago ang kompetisyon, at walang itinalaga ang kanyang organisasyon para pumalit sa kanya. Hindi sumali sina Shirley Yeung ng Hong Kong,<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Ruey Yan |date=14 Oktubre 2019 |title=Hong Kong actress Shirley Yeung confirms pregnancy after keeping her marriage under wraps |language=en |work=The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/hong-kong-actress-shirley-yeung-confirms-pregnancy-after-keeping-her |access-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102121/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/hong-kong-actress-shirley-yeung-confirms-pregnancy-after-keeping-her |archive-date=17 Enero 2024 |issn=0585-3923}}</ref> Loredana Zammit ng Malta, at Maria Gabriela Riquelme ng Paragway<ref>{{Cite web |date=6 Nobyembre 2002 |title=Breves: Audiovisual sobre la juventud |url=https://www.abc.com.py/espectaculos/breves-audiovisual-sobre-la-juventud-670814.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117102145/https://www.abc.com.py/espectaculos/breves-audiovisual-sobre-la-juventud-670814.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=ABC Color |language=es}}</ref> dahil natanggalan ng lisensya ang kanilang mga organisasyon upang magpadala ng kandidata sa Miss Universe. Hindi sumali ang mga bansang Arhentina, Bagong Silandiya, Simbabwe, at Taywan sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali sina Karen Russell ng Belis at Yana Booth ng Gran Britanya dahil sa pagbabago ng mga ''license holder'' sa kanilang mga bansa.<ref>{{Cite web |last=Chanona |first=Janelle |date=29 Mayo 2002 |title=Miss Belize will wait until 2003 for Miss Universe |url=https://edition.channel5belize.com/archives/17125 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515115654/https://edition.channel5belize.com/archives/17125 |archive-date=15 May 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=Channel 5 Belize |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Julia Llewellyn |date=7 Marso 2002 |title=The tall story of a beauty queen |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3574259/The-tall-story-of-a-beauty-queen.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515115654/https://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/3574259/The-tall-story-of-a-beauty-queen.html |archive-date=15 May 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> Hindi sumali si Yang Siqi ng Hong Kong dahil natanggalan ng lisensya ang kanyang organisasyon upang magpadala ng kandidata sa Miss Universe. Hindi sumali si Angelina Sondakh ng Indonesya dahil ipinagbabawal ng kanyang pamahalaan.<ref>{{Cite web |last=Bachelard |first=Michael |date=11 Enero 2013 |title=How Angelina went from Sydney to Miss Indonesia to politics to jail |url=https://www.smh.com.au/world/how-angelina-went-from-sydney-to-miss-indonesia-to-politics-to-jail-20130111-2ckoc.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118025300/https://www.smh.com.au/world/how-angelina-went-from-sydney-to-miss-indonesia-to-politics-to-jail-20130111-2ckoc.html |archive-date=18 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> === Mga kontrobersya === ==== Ang pagpapatalsik kay Fedorova ==== [[Talaksan:Оксана Фёдорова 2017.jpg|thumb|250x250px|Oxana Fedorova, Miss Universe 2002 sa loob ng apat na buwan bago mapatalsik noong Setyembre 2002.|left]]Noong Setyembre 2002, apat na buwan matapos makoronahan bilang Miss Universe, napatalsik si Oxana Fedorova sa kanyang titulo.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Hajela |first=Deepti |date=23 Setyembre 2002 |title=Miss Universe Gets Dethroned |url=https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-Universe-Gets-Dethroned-10477616.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224210702/https://www.theintelligencer.com/news/article/Miss-Universe-Gets-Dethroned-10477616.php |archive-date=24 Pebrero 2022 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Edwardsville Intelligencer |language=en}}</ref> Si Fedorova ang kauna-unahang Miss Universe na napatalsik sa kanyang titulo.<ref name=":4">{{Cite web |last=Whitcomb |first=Dan |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe Is Replaced |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/09/24/miss-universe-is-replaced/24c0869c-18dd-4645-8df4-882e19a43f21/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130162919/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2002/09/24/miss-universe-is-replaced/24c0869c-18dd-4645-8df4-882e19a43f21/ |archive-date=31 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=The Washington Post |language=en}}</ref> Ayong sa noo'y-pangulo ng Miss Universe Organization na si Paula Shugart, hindi nagampanan ni Fedorova ang kanyang mga tungkulin bilang Miss Universe dahil kinakailangan ni Fedorova gumugol ng maraming oras sa Rusya.<ref name=":3" /><ref>{{Cite web |last=Wintemute |first=Doug |date=24 Oktubre 2018 |title=The Dark, Disturbing Truth Behind These Former Miss Universe Winners |url=https://www.nickiswift.com/136255/the-dark-disturbing-truth-behind-these-former-miss-universe-winners/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003063803/https://www.nickiswift.com/136255/the-dark-disturbing-truth-behind-these-former-miss-universe-winners/ |archive-date=3 Oktubre 2023 |access-date=18 Enero 2024 |website=Nicki Swift |language=en-US}}</ref> Inaasahang maglalakbay ng malawakan si Fedorova at gumawa ng mga personal na pagpapakita bilang bahagi ng kanyang mga tungkulin, ngunit tumanggi siya na lumahok sa ilan sa mga takdang iyon, kabilang na ang 2002 Miss Teen USA.<ref name=":4" /> Ilan sa mga dahilan ni Fedorova diumano ay nagkasakit ang kanyang ina, ngunit hindi niya ibinubunyag sa organisasyon kung ano ang sakit nito.<ref>{{Cite web |last=Keil |first=Braden |date=29 Setyembre 2002 |title=Behind the ‘Miss’ fire booted beauty's Moscow mysteries |url=https://nypost.com/2002/09/29/behind-the-miss-fire-booted-beautys-moscow-mysteries/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119082425/https://nypost.com/2002/09/29/behind-the-miss-fire-booted-beautys-moscow-mysteries/ |archive-date=19 Enero 2024 |access-date=19 Enero 2024 |website=The New York Post |language=en-US}}</ref> Sa isang panayam sa ''Russian TV Channel 2'', Ihinayag ni Fedorova na nagulat siya nang inilarawan ng Miss Universe Organization ang kanyang pagbitiw bilang isang pagpapatalsik, at ang desisyon na ibigay ang korona sa iba ay nakasalalay sa kanya. Ayon kay Fedorova, ang dahilan kung bakit niyang gumugol ng maraming oras sa Rusya ay dahil sa kanyang edukasyon. Si Fedorova ay isang ''police lieutenant'' sa Rusya, at sa panahon na siya ay Miss Universe ay tinatapos niya ang kanyang disertasyon sa Academy of Internal Affairs na kanyang idinepensa noong Oktubre ng kaparehong taon.<ref name=":5">{{Cite web |date=25 Setyembre 2002 |orig-date=23 Setyembre 2002 |title=New Miss Universe named after spat |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118025301/https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html |archive-date=18 Enero 2024 |access-date=18 Enero 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> Pinabulaanan din ni Fedorova ang mga haka-haka na siya ay buntis sapagkat hindi pa ito kasal.<ref name=":5" /><ref>{{Cite web |last=Tong |first=Julie |date=20 Marso 2018 |title=‘It was a nice time’ when Trump owned Miss Universe, says decrowned Russian beauty queen-turned-designer |url=https://www.yahoo.com/lifestyle/russian-miss-universe-stripped-title-2002-now-fashion-designer-003705551.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719215630/https://www.yahoo.com/lifestyle/russian-miss-universe-stripped-title-2002-now-fashion-designer-003705551.html |archive-date=19 Hulyo 2023 |access-date=19 Enero 2024 |website=Yahoo! Life |language=en-US}}</ref> Kinoronahan ang ''first runner-up'' na si Justine Pasek bilang Miss Universe 2002 sa isang ''press conference'' [[Lungsod ng New York]] kung siya ay kinoronahan mismo ni Donald Trump.<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2002 |title=Miss Universe toppled |language=en-GB |work=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2278307.stm |access-date=19 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007212543/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/2278307.stm |archive-date=7 Oktubre 2022}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2002 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2002 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss Universe 2002''' | * '''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''' – '''''Oxana Fedorova''''' ''(bumitiw)<ref name=":0" />'' |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|PAN}} [[Panama]]''' – '''Justine Pasek''' ''(pumalit)<ref name=":0" />'' |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Ling Zhuo<ref name=":0" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Vanessa Carreira<ref name=":0" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Cynthia Lander<ref name=":0" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|ALB}} [[Albanya]] – Anisa Kospiri<ref name=":0" /> * {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] – Natascha Börger<ref name=":0" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Neha Dhupia<ref name=":0" /> * {{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] – Neelam Verma<ref name=":0" /> * {{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] – Demetra Eleftheriou<ref name=":0" /> |} {| class="toccolours" style="float:right" | style="background-color:#FADADD;width:25px;" | |Nagwagi |- | style="background-color:#eadafd;" | |1st runner-up |- | style="background-color:#ccff99;" | |2nd runner-up |- | style="background-color:#d9eefb;" | |3rd runner-up |- | style="background-color:#ffff99;" | |4th runner-up |- | style="background-color:#white;" | |Top 10 |} ==== Mga iskor sa kompetisyon ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Evening Gown !Swimsuit !Katampatan |- style="background-color:#FADADD;" |'''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''' |'''9.64 (1)''' |'''9.88 (1)''' |'''9.76 (1)''' |- style="background-color:#eadafd;" |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |8.92 (3) |8.79 (7) |8.86 (4) |- style="background-color:#ccff99;" |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |9.15 (2) |8.88 (5) |9.02 (3) |- style="background-color:#d9eefb;" |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |8.79 (6) |8.90 (4) |8.85 (5) |- style="background-color:#ffff99;" |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |8.83 (5) |9.29 (2) |9.06 (2) |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |8.84 (4) |8.81 (6) |8.83 (6) |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |8.49 (8) |9.15 (3) |8.82 (7) |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |8.51 (7) |8.34 (8) |8.43 (8) |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |8.10 (10) |8.32 (9) |8.23 (9) |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |8.39 (9) |7.99 (10) |8.19 (10) |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Isis Casalduc''<ref name=":0" />'' |- |Miss Congeniality | * {{Flagicon|VIR}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] – Merlisa George<ref name=":7">{{Cite news |last=Daigle |first=Katy |date=30 Mayo 2002 |title=Miss Russia wins Miss Universe crown |language=en |pages=6 |work=Lakeland Ledger |url=https://books.google.com.ph/books?id=39wvAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22miss+universe%22+%22ethan+zohn%22&article_id=6740,5995867&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiA3behgumDAxXsU2wGHSxCDvkQ6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22ethan%20zohn%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Oxana Fedorova<ref name=":7" /> |} ==== Best National Costume ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Vanessa Mendoza<ref name=":7" /> |- |1st runner-up | * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Isis Casalduc<ref>{{Cite news |last=Rivera |first=Manuel E. |date=22 Mayo 2002 |title=Miss Universe contestants don national costumes |language=en |pages=6 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=_AcdAAAAIBAJ&pg=PA6&dq=%22miss+universe%22+%22Vanessa+Mendoza%22&article_id=6606,2778119&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwim4KuBg-mDAxUeRmcHHf1oCM4Q6AF6BAgJEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22Vanessa%20Mendoza%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Ruth Ocumárez |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Sampung mga ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at ang mga ''closed-door interview''. Lumahok sa ''casual interview, swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist,'' at kalaunan ay napili ang limang pinalista na lumahok sa ''question-and-answer'' round at ''final question''. === Komite sa pagpili === * Amir – ''Fashion designer'' * Marshall Faulk – Amerikanong manlalaro ng putbol<ref name=":6" /> * Tyrese Gibson – Amerikanong aktor at mang-aawit<ref name=":6" /> * Yue-Sai Kan – Tsinong negosyante at aktres<ref name=":8">{{Cite news |last=Red |first=Isah V. |date=30 Mayo 2002 |title=Karen Loren Agustin: trained to win |language=en |pages=16 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=0K4mAAAAIBAJ&pg=PA16&dq=%22miss+universe%22+%22ethan+zohn%22&article_id=4748,3313966&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiA3behgumDAxXsU2wGHSxCDvkQ6AF6BAgHEAI#v=onepage&q=%22miss%20universe%22%20%22ethan%20zohn%22&f=false |access-date=19 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> * [[Marisol Malaret]] – [[Miss Universe 1970]] mula sa Porto Riko<ref name=":8" /> * Christopher McDonald – Amerikanong aktor<ref name=":8" /> * Oswald Mendez – Kalahok ng ''The Amazing Race 2<ref name=":8" />'' * Nicole Miller – Amerikanang ''fashion designer<ref name=":6" />'' * Gena Lee Nolin – Amerikanang aktres at modelo<ref name=":6" /> * Tatjana Patitz – Modelong Aleman<ref name=":8" /> * Ethan Zohn – Nagwagi sa ''Survivor: Africa<ref name=":6" />'' == Mga kandidata == Pitumpu't-lima kandidata ang kumalahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |Natascha Börger<ref>{{Cite news |date=11 Enero 2002 |title=Schönheitskönigin: Miss Hamburg wird Miss Deutschland |language=de |trans-title=Miss Hamburg becomes Miss Germany |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/schoenheitskoenigin-miss-hamburg-wird-miss-deutschland-a-176477.html |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420183203/https://www.spiegel.de/panorama/schoenheitskoenigin-miss-hamburg-wird-miss-deutschland-a-176477.html |archive-date=20 Abril 2023 |issn=2195-1349}}</ref> |21 |Bönningstedt |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Anisa Kospiri<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=12 Enero 2023 |title=LIST: Meet the Miss Universe 2022 candidates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/12/2233839/list-meet-miss-universe-2022-candidates |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120040902/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/12/2233839/list-meet-miss-universe-2022-candidates |archive-date=20 Enero 2023 |access-date=17 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Tirana]] |- |{{Flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Giovana Leite<ref>{{Cite news |date=24 Enero 2003 |title=Angola: Committee Cancels Giovana Pinto's Miss-2002 Title |language=en |work=Angola Press Agency |url=https://allafrica.com/stories/200301240537.html |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130165045/https://allafrica.com/stories/200301240537.html |archive-date=31 Enero 2024 |via=AllAfrica}}</ref> |18 |[[Luanda]] |- |{{Flagicon|Antigua and Barbuda}} [[Antigua at Barbuda]] |Aisha Ralph<ref>{{Cite news |last=Hill |first=Eucelia |date=31 Mayo 2003 |title=When they were there |language=en |pages=8 |work=Sun Weekend |url=https://books.google.com.ph/books?id=OBJlAAAAIBAJ&pg=PA8&dq=%22Miss+Universe%22+%22Antigua%22&article_id=1201,27603&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiI6rn9i8L_AhUlRWwGHX0lDmMQ6AF6BAgCEAI#v=onepage&q=%22Miss%20Universe%22%20%22Antigua%22&f=false |access-date=14 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[San Juan, Antigua at Barbuda|San Juan]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Deyanira Frank |23 |San Nicolaas |- |{{Flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Sarah Davies<ref>{{Cite web |date=22 Abril 2007 |title=Sad beauty conquers universe |url=https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sad-beauty-conquers-universe/news-story/e35d25309c552789c43819c548289188 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040203/https://www.couriermail.com.au/news/queensland/sad-beauty-conquers-universe/news-story/e35d25309c552789c43819c548289188 |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Courier Mail |language=en}}</ref> |19 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Nadia Albury<ref name=":1">{{Cite web |last=Persaud |first=Felicia |date=16 Mayo 2002 |title=Caribbean Nationals Among Miss Universe Contenders |url=https://www.qchron.com/caribbean-nationals-among-miss-universe-contenders/article_b5a126ce-ebdb-598f-bcbb-3a2f8843e472.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116105211/https://www.qchron.com/caribbean-nationals-among-miss-universe-contenders/article_b5a126ce-ebdb-598f-bcbb-3a2f8843e472.html |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=Queens Chronicle |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Ann Van Elsen<ref>{{Cite web |date=8 Disyembre 2001 |title=Ann van Elsen tot Miss België 2002 verkozen |trans-title=Ann van Elsen was elected Miss Belgium 2002 |url=https://www.standaard.be/cnt/dmf08122001_007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104926/https://www.standaard.be/cnt/dmf08122001_007 |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=De Standaard |language=nl-BE}}</ref> |22 |Mol |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Cynthia Lander<ref>{{Cite web |last=Suárez |first=Orlando |date=27 Hulyo 2022 |title=Misses venezolanas de sangre azul |url=https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323171022/https://eldiario.com/2022/07/27/misses-venezolanas-de-sangre-azul/ |archive-date=23 Marso 2023 |access-date=5 Pebrero 2023 |website=El Diario |language=es}}</ref> |19 |[[Caracas]] |- |{{Flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Joseane Oliveira<ref>{{Cite news |last=Alves Jr. |first=Dirceu |date=22 Abril 2002 |title=Joseane é a Miss Brasil 2002 |language=pt |pages=Joseane is Miss Brazil 2002 |work=IstoÉ Gente |url=http://www.terra.com.br/istoegente/142/aconteceu/index.htm |url-status=dead |access-date=17 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801131431/http://www.terra.com.br/istoegente/142/aconteceu/index.htm |archive-date=1 Agosto 2017}}</ref> |20 |Canoas |- |{{Flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Elina Georgieva |19 |[[Sofia]] |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Paola Coimbra<ref>{{Cite web |date=25 Abril 2021 |title=Paola Coimbra, bellísima a los 40 |trans-title=Paola Coimbra, beautiful at 40 |url=https://eldeber.com.bo/sociales/paola-coimbra-bellisima-a-los-40_229432 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116104926/https://eldeber.com.bo/sociales/paola-coimbra-bellisima-a-los-40_229432 |archive-date=16 Nobyembre 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=El Deber |language=es-ES}}</ref> |21 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Ayannette Mary Ann Statia |19 |Willemstad |- |{{Flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Sally Shaheen<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Mayo 2002 |title=World tensions cast shadow over Miss Universe pageant ** Security, political questions add new dimensions to contest. |url=https://www.mcall.com/2002/05/29/world-tensions-cast-shadow-over-miss-universe-pageant-security-political-questions-add-new-dimensions-to-contest/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032241/https://www.mcall.com/2002/05/29/world-tensions-cast-shadow-over-miss-universe-pageant-security-political-questions-add-new-dimensions-to-contest/ |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=The Morning Call |language=en-US}}</ref> |24 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Isabel Ontaneda Pinto<ref>{{Cite web |date=28 Marso 2002 |title=La nueva Miss Ecuador salió de Quito |trans-title=The new Miss Ecuador left Quito |url=https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421075755/https://www.eluniverso.com/2002/03/28/0001/257/E9E3948AD43A4FD0A485181CDC0FBC90.html/ |archive-date=21 Abril 2023 |access-date=17 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |[[Quito]] |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Elisa Sandoval<ref>{{Cite news |date=25 Mayo 2002 |title=Fotostrecke zur Miss-Universe-Wahl: Warmlächeln für die Fleischbeschau |language=de |trans-title=Warm smile for the meat inspection |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/panorama/fotostrecke-zur-miss-universe-wahl-warmlaecheln-fuer-die-fleischbeschau-a-197886.html |access-date=16 Enero 2024 |issn=2195-1349}}</ref> |22 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Eva Džodlová<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Marso 2002 |title=Miss Universe SR 2002 je dcéra riaditeľky DD Slon Eva Džodlová |trans-title=Miss Universe SR 2002 is the daughter of the director of DD Slon, Eva Džodlová |url=https://svet.sme.sk/c/257041/miss-universe-sr-2002-je-dcera-riaditelky-dd-slon-eva-dzodlova.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032242/https://www.spiegel.de/panorama/fotostrecke-zur-miss-universe-wahl-warmlaecheln-fuer-die-fleischbeschau-a-197886.html |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=SME |language=sk}}</ref> |19 |Prešov |- |{{Flagicon|SVN}} [[Eslobenya]] |Iris Mulej<ref>{{Cite web |date=21 Pebrero 2002 |title=Iris Mulej je postala Miss Universe 2002 |trans-title=Iris Mulej became Miss Universe 2002 |url=https://www.si21.com/Gospodarstvo/-Iris_Mulej_je_postala_Miss_Universe_2002/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116032327/https://svet.sme.sk/c/257041/miss-universe-sr-2002-je-dcera-riaditelky-dd-slon-eva-dzodlova.html |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Si21 |language=sl}}</ref> |20 |Kranj |- |{{flagicon|Spain}} [[Espanya]] |Vania Millan<ref name=":2">{{Cite web |date=8 Abril 2002 |title=Vania Millán representará a España en el certamen de Miss Universo |trans-title=Vania Millán will represent Spain in the Miss Universe pageant |url=https://www.hola.com/famosos/2002040829843/famosos/missuniversovania/missuniversovania/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130160811/https://www.hola.com/famosos/2002040829843/famosos/missuniversovania/missuniversovania/ |archive-date=30 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=HOLA |language=es}}</ref> |24 |Almería |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |Shauntay Hinton<ref>{{Cite web |last=Silverman |first=Stephen |date=4 Marso 2002 |title=New Miss USA Keeps the Flag Waving |url=https://people.com/celebrity/new-miss-usa-keeps-the-flag-waving/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131150001/https://people.com/celebrity/new-miss-usa-keeps-the-flag-waving/ |archive-date=31 Enero 2023 |access-date=31 Enero 2023 |website=People Magazine |language=en}}</ref> |23 |[[Washington, D.C.]] |- |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |Jana Tafenau<ref>{{Cite web |date=12 Marso 2002 |title=Skandaal miss Estonia krooni ümber |trans-title=Scandal surrounding the crown of Miss Estonia |url=https://www.ohtuleht.ee/119743/skandaal-miss-estonia-krooni-umber |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116034611/https://www.ohtuleht.ee/119743/skandaal-miss-estonia-krooni-umber |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=Ohtuleht |language=et}}</ref> |19 |[[Tallin]] |- |{{Flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Stephanie Walkins-Fia |22 |[[Accra]] |- |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |Lena Paparigopoulou<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2020 |title=Λένα Παπαρηγοπούλου : Τι κάνει σήμερα η Σταρ Ελλάς 2002; |trans-title=Lena Paparigopoulou: What is Star Hellas 2002 doing today? |url=https://www.in.gr/2020/11/03/go-fun/fizz/lena-paparigopoulou-ti-kanei-simera-star-ellas-2002/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240116034519/https://www.in.gr/2020/11/03/go-fun/fizz/lena-paparigopoulou-ti-kanei-simera-star-ellas-2002/ |archive-date=16 Enero 2024 |access-date=16 Enero 2024 |website=In.gr |language=el}}</ref> |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|Guatemala}} [[Guwatemala]] |Carina Velasquez<ref>{{Cite web |date=31 Disyembre 2015 |title=Conoce a la ex Miss Guatemala y bella presentadora Carina Velásquez |trans-title=Meet the former Miss Guatemala and beautiful presenter Carina Velásquez |url=https://www.soy502.com/articulo/conoce-ex-miss-guatemala-presentadora-carina-portillo-101024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.soy502.com/articulo/conoce-ex-miss-guatemala-presentadora-carina-portillo-101024 |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Soy502 |language=es}}</ref> |21 |Zacapa |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Mia Rahaman<ref name=":1" /> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|Jamaica}} [[Hamayka]] |Sanya Hughes<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2012 |title=Sanya Hughes... Take 10 |url=https://www.jamaicaobserver.com/local-lifestyle/sanya-hughes-take-10/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.jamaicaobserver.com/local-lifestyle/sanya-hughes-take-10/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |19 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |Mina Chiba<ref>{{Cite web |last=Maylam |first=John |date=26 Nobyembre 2002 |title=Duval puts personal stamp on golf in Japan |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2002/11/26/more-sports/golf/duval-puts-personal-stamp-on-golf-in-japan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.japantimes.co.jp/sports/2002/11/26/more-sports/golf/duval-puts-personal-stamp-on-golf-in-japan/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=The Japan Times |language=en}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{Flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |Virginia Gridley<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Mayo 2002 |title=Miss CNMI Universe heads for Puerto Rico |url=https://www.mvariety.com/news/local/miss-cnmi-universe-heads-for-puerto-rico/article_28e06d2b-52db-5811-8526-4fe2e8c88805.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040149/https://www.mvariety.com/news/local/miss-cnmi-universe-heads-for-puerto-rico/article_28e06d2b-52db-5811-8526-4fe2e8c88805.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Marianas Variety |language=en}}</ref> |22 |Chalan Kanoa |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Erika Ramirez<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2002 |title=Acusan a Señorita Honduras 2001 de ser nicaragüense |trans-title=They accuse Miss Honduras 2001 of being Nicaraguan |url=https://www.nacion.com/archivo/acusan-a-senorita-honduras-2001-de-ser-nicaraguense/67JP6K4BMVHKLGJLPHSY5CQ6OQ/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040203/https://www.nacion.com/archivo/acusan-a-senorita-honduras-2001-de-ser-nicaraguense/67JP6K4BMVHKLGJLPHSY5CQ6OQ/story/ |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |18 |Atlántida |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Neha Dhupia<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2022 |title=Neha Dhupia completes 20 years as Miss India, Dia Mirza shares a note for her 'fierce, authentic' friend |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/neha-dhupia-completes-20-years-as-miss-india-dia-mirza-shares-a-note-for-her-101656906711870.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040204/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/neha-dhupia-completes-20-years-as-miss-india-dia-mirza-shares-a-note-for-her-101656906711870.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> |21 |[[Delhi]] |- |{{Flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lisa O'Sullivan<ref>{{Cite web |last=Fernane |first=Stephen |date=22 Pebrero 2020 |title=Former Miss Ireland Lisa's heartfelt story |url=https://www.independent.ie/regionals/kerry/news/former-miss-ireland-lisas-heartfelt-story/38968831.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117040221/https://www.independent.ie/regionals/kerry/news/former-miss-ireland-lisas-heartfelt-story/38968831.html |archive-date=17 Enero 2024 |access-date=17 Enero 2024 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |Yamit Har-Noy<ref>{{Cite web |last= |date=29 Mayo 2002 |title=MISS UNIVERSE: ALL IS NOT HARMONY |url=https://www.sun-sentinel.com/2002/05/29/miss-universe-all-is-not-harmony/ |access-date=17 Enero 2024 |website=Sun Sentinel |language=en-US}}</ref> |20 |Oranit |- |{{flagicon|Italy}} [[Italya]] |Anna Rigon<ref>{{Cite web |last=Mutterle |first=Paolo |date=11 Nobyembre 2016 |title=La miss vicentina parla di Trump «Un gentiluomo» |trans-title=The Miss Vicenza talks about Trump «A gentleman» |url=https://www.ilgiornaledivicenza.it/territorio-vicentino/vicenza/la-miss-vicentinaparla-di-trump-un-gentiluomo-1.5272899 |access-date=17 Enero 2024 |website=Il Giornale di Vicenza |language=it}}</ref> |23 |[[Vicenza]] |- |{{flagicon|Canada}} [[Canada|Kanada]] |Neelam Verma<ref>{{Cite web |last=Renuka |first=Methil |date=17 Setyembre 2001 |title=Neelam Verma becomes first Indian-Canadian to win Miss Canada-Universe title |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20010917-neelam-verma-becomes-first-indian-canadian-to-win-miss-canada-universe-title-774247-2001-09-16 |access-date=17 Enero 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> |26 |[[Montréal, Québec|Montreal]] |- |{{flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Anestasia Tonge |18 |Tortola |- |{{Flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Merlisa George<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2007 |title=Miss and Mr. St. Croix Contestant Presentation Marks Festival Kickoff |url=https://stthomassource.com/content/2007/11/05/miss-and-mr-st-croix-contestant-presentation-marks-festival-kicko/ |access-date=17 Enero 2024 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref> |26 |Saint Croix |- |{{Flagicon|CYM}} [[Kapuluang Kayman]] |Shannon McLean |24 |East End |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Julie Njeru |19 |Laikipia |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Vanessa Mendoza<ref>{{Cite news |last=Nesmith |first=Susannah A. |date=12 Nobyembre 2001 |title=Newly crowned Miss Colombia breaks through color barrier |language=en |pages=12 |work=Herald-Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=bC0fAAAAIBAJ&sjid=FNAEAAAAIBAJ&pg=6023%2C6260101 |access-date=17 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Unguía]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Merilyn Villalta<ref>{{Cite web |date=22 Marso 2002 |title=Miss Costa Rica en nacion.com |url=https://www.nacion.com/archivo/miss-costa-rica-en-nacion-com/YTEMX5CWGZFSZADG333H2SPY44/story/ |access-date=17 Enero 2024 |website=La Nación |language=es}}</ref> |22 |Cartago |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Paris<ref>{{Cite web |date=11 Abril 2016 |title=Bivša Miss Universe otkrila: Stjepan Mesić mi je očistio škampiće za večeru |trans-title=The former Miss Universe revealed: Stjepan Mesić cleaned my shrimp for dinner |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=886367 |access-date=17 Enero 2024 |website=Index.hr |language=hr}}</ref> |18 |Pazin |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Karen Lit Eit Ang<ref>{{Cite news |date=27 Mayo 2002 |title=Malaysia's pride |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=GUAhAAAAIBAJ&pg=PA11&dq=Karen+Lit+Eit+Ang+miss+malaysia&article_id=5381,3309891&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiXnpShzuSDAxXIUGwGHWKKDP0Q6AF6BAgIEAI#v=onepage&q=Karen%20Lit%20Eit%20Ang%20miss%20malaysia&f=false |access-date=18 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |25 |[[Kuching]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Karen Alexandre<ref>{{Cite web |last= |date=21 Oktubre 2018 |title=Miss Mauritius : Une couronne qui ne scintille plus |trans-title=Miss Mauritius: A crown that no longer sparkles |url=https://www.lemauricien.com/featured/miss-mauritius-une-couronne-qui-ne-scintille-plus/238628/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |22 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Ericka Cruz<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2002 |title=Erika Cruz a Miss Universo |language=es |pages=15 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=MopEAAAAIBAJ&pg=PA15&dq=ericka+cruz+miss+mexico+2002&article_id=1685,2792221&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjM38bO7eSDAxXrSGwGHTDvAB4Q6AF6BAgEEAI#v=onepage&q=ericka%20cruz%20miss%20mexico%202002&f=false |access-date=18 Enero 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Mérida, Yucatán|Mérida]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Michelle Heitha<ref>{{Cite web |date=12 Abril 2007 |title=Beauty Pageant Launched |url=https://neweralive.na/posts/beauty-pageant-launched |access-date=18 Enero 2024 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |26 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Chinenye Ochuba<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 Enero 2012 |title=From Beauty Queen to Mum of 2! MBGN 2002 Chinenye Ochuba-Akinlade gives birth to a baby boy |url=https://dailypost.ng/2012/01/05/from-beauty-queen-to-mum-of-2-mbgn-2002-chinenye-ochuba-akinlade-gives-birth-to-a-baby-boy/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Daily Post Nigeria |language=en-US}}</ref> |18 |[[Lagos]] |- |{{Flagicon|NIC}} [[Nikaragwa]] |Marianela Lacayo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Marso 2002 |title=Miss Nicaragua: Marianela Lacayo 2002 |url=https://www.laprensani.com/2002/03/08/suplemento/aqui-entre-nos/1720734-miss-nicaragua-marianela-lacayo-2002 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |21 |[[Managua]] |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Hege Hatlo<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2002 |title=Miss etter nesten-miss |trans-title=Miss after near-miss |url=https://www.vg.no/i/9jge9 |access-date=18 Enero 2024 |website=Verdens Gang |language=nb}}</ref> |21 |Rogaland |- |{{Flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Kim Kötter<ref>{{Cite web |date=12 Hulyo 2021 |title=Kim Kötter werd van een onzeker gepest meisje een zelfverzekerde zakenvrouw: ‘Ik weet hoe het voelt om buiten de boot te vallen’ |trans-title=Kim Kötter turned from an insecure, bullied girl into a confident business woman: 'I know what it feels like to be left out' |url=https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210712_94175611 |access-date=18 Enero 2024 |website=De Limburger |language=nl-BE}}</ref> |19 |Losser |- |'''{{flagicon|PAN}} [[Panama]]''' |'''[[Justine Pasek]]'''<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2001 |title=Una Miss Panamá preocupada por el turismo y la ecología |trans-title=A Miss Panama concerned about tourism and ecology |url=http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2001/09/01/hoy/revista/244583.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030529210711/http://mensual.prensa.com/mensual/contenido/2001/09/01/hoy/revista/244583.html |archive-date=29 May 2003 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Prensa |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Adriana Zubiate<ref>{{Cite web |last=Alza |first=Francesca |date=30 Hulyo 2023 |title=Fue miss Perú Universo, luchó contra el cáncer de mama y ahora triunfa como entrenadora personal |trans-title=She was Miss Peru Universe, fought against breast cancer and now succeeds as a personal trainer |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/07/30/adriana-zubiate-fue-miss-peru-universo-supero-el-cancer-de-mama-y-ahora-es-entrenadora-personal-modelo-peruana-instagram-1639020 |access-date=18 Enero 2024 |website=La Republica |language=es}}</ref> |20 |Callao |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines|Pilipinas]] |Karen Loren Agustín<ref name=":13">{{cite news |last=Brizuela |first=Jayson |date=18 Marso 2002 |title=Bb, Pilipinas winners set new standars in beauty |language=en |pages=11 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=3pkVAAAAIBAJ&sjid=nQsEAAAAIBAJ&pg=4001%2C2009364 |access-date=4 Setyembre 2021 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Janette Broman<ref>{{Cite web |last=Asikainen |first=Merja |date=28 Mayo 2023 |title=Missitähti Katariina Kulve, 42, jätti julkisuuden – kertoo nyt täysin muuttuneesta elämästään |trans-title=Miss star Katariina Kulve, 42, left the public eye - now tells about her completely changed life |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009610460.html |access-date=18 Enero 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Lieto |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Dozdrowska<ref>{{Cite web |last=Sawicka |first=Magdalena |date=30 Hunyo 2020 |title=Miss Polonia 2001 została mamą. Pochwaliła się mężem i słodką córeczką |trans-title=Miss Polonia 2001 became a mother. She boasted about her husband and sweet daughter |url=https://teleshow.wp.pl/miss-polonia-2001-zostala-mama-joanna-drozdowska-pochwalila-sie-mezem-i-corka-6527077596187168a |access-date=17 Enero 2024 |website=Teleshow |language=pl}}</ref> |23 |[[Szczecin]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Isis Casalduc<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2014 |title=Suenan las campanas de boda para la ex Miss Puerto Rico Isis Casalduc |trans-title=Wedding bells ring for former Miss Puerto Rico Isis Casalduc |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/suenan-las-campanas-de-boda-para-la-ex-miss-puerto-rico-isis-casalduc/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |21 |Utuado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Iva Lamarão<ref>{{Cite web |date=17 Disyembre 2020 |title=Iva Lamarão recorda o dia em que conheceu Donald Trump |trans-title=Iva Lamarão remembers the day she met Donald Trump |url=https://caras.pt/famosos/2020-12-17-iva-lamarao-recorda-o-dia-em-que-conheceu-donald-trump/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Caras |language=pt-PT}}</ref> |19 |Ovar |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sylvie Tellier<ref>{{Cite web |title=Sylvie Tellier : l'évolution physique de l'ancienne Miss France |trans-title=Sylvie Tellier: the physical evolution of the former Miss France |url=https://photo.programme-tv.net/sylvie-tellier-levolution-physique-de-lancienne-miss-france-49998 |access-date=18 Enero 2024 |website=Télé Loisirs |language=fr}}</ref> |20 |Nantes |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Ruth Ocumárez<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2020 |title=Ruth Ocumárez se integra a la conducción de un programa de televisión |trans-title=Ruth Ocumárez joins the hosting of a television program |url=https://elnuevodiario.com.do/ruth-ocumarez-se-integra-a-la-conduccion-de-un-programa-de-television/ |access-date=18 Enero 2024 |website=El Nuevo Diario (República Dominicana) |language=es}}</ref> |20 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Diana Kobzanová<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2002 |title=Třináctá Miss soutěžila s třináctkou |url=https://www.idnes.cz/revue/spolecnost/trinacta-miss-soutezila-s-trinactkou.A010403_170008_lidicky_jup |access-date=13 Enero 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |20 |Roudná |- |'''''{{flagicon|RUS}} [[Rusya]]''''' |'''''[[Oxana Fedorova]]'''''<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2002 |title=I'm not married, says dethroned Miss Universe |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/im-not-married-says-dethroned-miss-universe-20020925-gdfnw7.html |access-date=18 Enero 2024 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |24 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Nuraliza Osman<ref>{{Cite web |last=Meah |first=Natasha |date=19 Hulyo 2016 |title=Grooming Miss Universe Singapore |url=https://www.tnp.sg/news/singapore-news/grooming-miss-universe-singapore |access-date=18 Enero 2024 |website=The New Paper |language=en |archive-date=24 Oktubre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024012557/http://www.tnp.sg/news/singapore-news/grooming-miss-universe-singapore |url-status=dead }}</ref> |25 |Singapore |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Malou Hansson<ref>{{Cite news |date=26 Pebrero 2002 |title=Grattis Malou Hansson |language=sv |trans-title=Congratulations Malou Hansson |work=Aftonbladet |url=https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/tv/a/yv4K0g/grattis-malou-hansson |access-date=18 Enero 2024}}</ref> |19 |Järfälla |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jennifer Ann Gerber<ref>{{Cite web |date=9 Mayo 2020 |title=Jennifer Ann Gerber: «Die erste Zeit hatte meine Familie Priorität» |trans-title=Jennifer Ann Gerber: “My family was my priority at first” |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/jennifer-ann-gerber-die-erste-zeit-hatte-meine-familie-prioritat |access-date=18 Enero 2024 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |Aargau |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Janjira Janchome |19 |Phitsanulok |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Vanessa Carreira<ref>{{Cite web |last=Birjalal |first=Alyssia |date=16 Agosto 2023 |title=Vanessa Carreira-Coutroulis reflects on winning Miss SA 22 years ago |url=https://www.iol.co.za/sunday-tribune/lifestyle/vanessa-carreira-coutroulis-reflects-on-winning-miss-sa-22-years-ago-adf3a322-5721-4cab-bed2-e546238d13cf |access-date=18 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |22 |Boksburg |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Min-kyoung<ref>{{Cite web |last= |date=2 Marso 2023 |title=‘2001 Miss Korea’ Kim Min Kyung, “My best friend Jeon Ji Hyun worked very hard at school… We were among the 4 goddesses of Dongguk University” |url=https://kbizoom.com/2001-miss-korea-kim-min-kyung-my-best-friend-jeon-ji-hyun-worked-very-hard-at-school-we-were-among-the-4-goddesses-of-dongguk-university/ |access-date=18 Enero 2024 |website=KBIZoom |language=en-US}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Nasma Mohammed<ref>{{Cite web |date=17 Oktubre 2022 |title=Nasma Mohammed-Chin — Transforming food culture |url=https://www.jamaicaobserver.com/features/nasma-mohammed-chin-transforming-food-culture/ |access-date=18 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |23 |Princes Town |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Nicole Rencoret<ref>{{Cite web |last=Cortez |first=Delfia |date=15 Mayo 2002 |title=Panameña entre favoritas del concurso Miss Universo |trans-title=Panamanian among favorites of the Miss Universe contest |url=https://www.panamaamerica.com.pa/nacion/panamena-entre-favoritas-del-concurso-miss-universo-86883 |access-date=18 Enero 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |25 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Zhuo Ling<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2002 |title=Here she comes ! |url=https://www.jamaicaobserver.com/all-woman/here-she-comes/ |access-date=17 Enero 2024 |website=Jamaica Observer |language=en-US |archive-date=17 Enero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117142833/https://www.jamaicaobserver.com/all-woman/here-she-comes/ |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Shanghai]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Demetra Eleftheriou<ref name=":0" /> |19 |[[Nicosia]] |- |{{Flagicon|TUR}} [[Turkya]] |Çağla Kubat |23 |[[İzmir]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Liliana Gorova |20 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Edit Friedl<ref>{{Cite web |last= |title=Friedl Edit a társalgóban |trans-title=Edith Friedl in the lounge |url=https://www.origo.hu/itthon/20020807friedl.html |access-date=16 Enero 2024 |website=Origo |language=hu }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Fiorella Fleitas<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2002 |title=Fiorella Fleitas es Miss Uruguay |trans-title=Fiorella Fleitas is Miss Uruguay |url=https://www.lr21.com.uy/comunidad/76897-fiorella-fleitas-es-miss-uruguay |access-date=18 Enero 2024 |website=LaRed21 |language=es}}</ref> |20 |Canelones |- |{{Flagicon|SCG}} [[Yugoslavia]] |Slađana Božović |21 |Kragujevac |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missuniverse.com/ Opisyal na website] {{Miss Universe}} [[Kategorya:2002]] 6xgvbtfeqyxo8dfkjrsziten42cjv4s Miss World 2012 0 323238 2205506 2156342 2026-04-30T14:47:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205506 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Yu Wenxia on Miss World 2013 Promo.jpg|caption=Yu Wenxia, Miss World 2012|winner='''[[Yu Wenxia]]'''|presenters={{Hlist|Jason Cook|Myleene Klass|Steve Douglas}}|venue=Dongsheng Fitness Center Stadium, Ordos, [[Inner Mongolia]], [[Tsina]]|date=18 Agosto 2012|entrants=116|placements=30|debuts={{Hlist|[[Gineang Ekwatoriyal]]|[[Gabon]]|[[Timog Sudan]]}}|withdraws={{Hlist|[[Ehipto]]|[[Gana]]|[[Kapuluang Kayman]]|[[Kirgistan]]|[[Liberya]]|[[Moldabya]]|[[Namibya]]|[[Rumanya]]|Saint Barthélemy|[[Suwasilandiya]]}}|returns={{Hlist|[[Anggola]]|[[Etiyopiya]]|[[Guyana]]|[[Makaw]]|[[Malawi]]|[[Pidyi]]|[[San Cristobal at Nieves]]|[[Seykelas]]|[[Suriname]]}}|before=[[Miss World 2011|2011]]|next=[[Miss World 2013|2013]]|represented='''{{flagicon|China}} [[Tsina]]'''|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>E!<br><small>'''Opisyal''':</small><br>CCTV}} Ang '''Miss World 2012''' ay ang ika-62 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Dongsheng Fitness Center Stadium sa Ordos, Inner Mongolia, Tsina noong 18 Agosto 2012.<ref>{{Cite web |last=Badkar |first=Mamta |date=15 Agosto 2012 |title=The Miss World 2012 Competition Is Being Held In China's Most Famous Ghost City |url=https://www.businessinsider.com/ordos-photo-miss-world-2012-2012-8 |access-date=14 Abril 2023 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Ivian Sarcos]] ng Beneswela si [[Yu Wenxia]] ng Tsina bilang Miss World 2012. Ito ang ikalawang pagkakataon na nanalo ang Tsina sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=19 Agosto 2012 |title=Miss China crowned Miss World 2012 |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/entertainment-us-usa-missworld-winner-idUSBRE87H0AQ20120819 |access-date=14 Abril 2023}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Sophie Moulds ng Gales, habang nagtapos bilang second runner-up si Jessica Kahawaty ng Australya.<ref name=":0">{{Cite web |last=Mann |first=Camille |date=20 Agosto 2012 |title=Miss World 2012 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2012/ |access-date=14 Abril 2023 |website=[[CBS]] |language=en-US}}</ref> Mga kandidata mula sa 116 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Jason Cook, Myleene Klass, at Steve Douglas ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Contestant |- | '''Miss World 2012''' | * {{flagicon|CHN}} '''[[Tsina]]'''– '''Yu Wenxia<ref name=":0" />''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] – Sophie Moulds<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Jessica Kahawaty<ref name=":0" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Mariana Notarangelo * '''{{flagicon|JAM}}''' [[Jamaica|Hamayka]] – Deanna Robins * '''{{flagicon|IND}}''' [[Indiya]] – Vanya Mishra * '''{{Flagicon|SSD}}''' [[Timog Sudan]] – Atong Demach |- | Top 15 | * '''{{flagicon|SPA}}''' [[Espanya]] – Aranzazu Estevez * '''{{flagicon|USA}}''' [[Estados Unidos]] – Claudine Book * '''{{flagicon|IDN}}''' [[Indonesia|Indonesya]] – Ines Putri * '''{{flagicon|ENG}}''' [[Inglatera]] – Charlotte Holmes * '''{{flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] – Shamim Ali * '''{{flagicon|MEX}}''' [[Mehiko]] – Mariana Berumen * '''{{flagicon|NED}}''' [[Netherlands|Olanda]] – Nathalie den Dekker * '''{{flagicon|PHI}}''' [[Pilipinas]] – Queenierich Rehman |- | Top 30 | * '''{{Flagicon|DEN}}''' [[Dinamarka]] – Iris Thomsen * '''{{flagicon|Guadeloupe|local}}''' [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] – Brigitte Golabkan * '''{{Flagicon|GUM}}''' [[Guam]] – Jeneva Bosko * {{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] – Monique Aparicio * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Tiffany Brien * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Shani Hazan * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Evgenia Klishina * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Barbara Turbay * {{flagicon|NPL}} [[Nepal]] – Shristi Shrestha * {{Flagicon|PAN}} [[Panama]] – Maricely Gonzalez * {{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Fiorella Migliore * {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Janelee Chaparro * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Melanie Vicente * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Sally Aponte * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Sanna Jinnedal |} == Mga kandidata == 116 na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" border="2" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=b}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Floriana Garo |25 |[[Durrës]] |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Martina Ivezaj<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Agosto 2012 |title=Miss Germany wird nicht Miss World |trans-title=Miss Germany will not be Miss World |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/incoming/Miss-Germany-wird-nicht-Miss-World-id21532856.html?aid=21533001 |access-date=14 Abril 2023 |website=Augsburger Allgemeine |language=de }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |[[Munich]] |- |'''{{flagicon|ANG}}''' [[Angola|Anggola]] |Edmilza dos Santos<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2015 |title=Edmilza casa em Luanda |trans-title=Edmilza house in Luanda |url=https://www.jornaldeangola.ao/ |access-date=14 Abril 2023 |website=Jornal de Angola |language=pt}}</ref> |21 |Malanje |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Josefina Herrero<ref>{{Cite web |date=13 Hulyo 2012 |title=Con 17 años representará al país en Miss Mundo |url=https://www.infobae.com/2012/07/13/659011-con-17-anos-representara-al-pais-miss-mundo/ |access-date=14 Abril 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |18 |Mercedes |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Lucianette Verhoeks |19 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Jessica Kahawaty<ref>{{Cite news |date=18 Agosto 2012 |title=Australia places third in Miss World |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2012-08-19/australia-third-in-miss-world/4208154 |access-date=14 Abril 2023}}</ref> |23 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Amina Dagi<ref>{{Cite web |last=Hutmeyer |first=Gerhard |date=14 Oktubre 2015 |title=Miss-World-Finale und Miss-Univers-Wahl jeweils mit österreichischer Beteiligung |trans-title=Miss World final and Miss Universe election each with Austrian participation |url=https://www.meinbezirk.at/steyr-steyr-land/c-leute/miss-world-finale-und-miss-univers-wahl-jeweils-mit-oesterreichischer-beteiligung_a1512519 |access-date=14 Abril 2023 |website=MeinBezirk.at |language=de }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |17 |Bregenz |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Collette Lochore<ref>{{Cite web |last=Tapaleao |first=Vaimoana |date=21 Agosto 2012 |title=Miss NZ elbowed aside at beauty pageant |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-nz-elbowed-aside-at-beauty-pageant/IPVYFYVZZFICTJ32EELNNVZ5TQ/ |access-date=14 Abril 2023 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |18 |Auckland |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |Daronique Young<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Daronique Young to compete in Miss World! |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Daronique_Young_to_compete_in_Miss_World_printer.shtml |access-date=14 Abril 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |22 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BRB}} [[Barbados]] |Marielle Wilkie |21 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |Hélène-Valerie Djouka |18 |Divo |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Laura Beyne |19 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Chantae Guy |20 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Gabriella Ferrari |21 |Valencia |- |{{flag|Bermuda}} |Rochelle Minors |22 |[[:en:Hamilton,_Bermuda|Hamilton]] |- |{{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Julia Skalkovich |20 |Baranovichi |- |{{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Vũ Thị Hoàng My |23 |Đồng Nai |- |{{flag|Bonaire}} |Ana Gisel Maciel |19 |Kralendijk |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Fikreta Husić |22 |Brčko |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Tapiwa Anna-Marie Preston |19 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Mariana Notarangelo |22 | [[Rio de Janeiro]] |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |Gabriela Vasileva |20 |Byala Slatina |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Mariana García |23 |La Paz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Stephanie Rose Chang |20 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Iris Thomsen<ref>{{Cite web |date=26 Hunyo 2012 |title=Hjælp Danmarks Miss World |trans-title=Help Denmark's Miss World |url=https://livsstil.tv2.dk/2012-06-26-hjaelp-danmarks-miss-world |access-date=14 Abril 2023 |website=TV 2 |language=da-DK}}</ref> |25 |Osterbro |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Cipriana Correia<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2012 |title=Ecuador se alista para el concurso Miss Mundo |trans-title=Ecuador gets ready for the Miss World contest |url=https://www.eluniverso.com/2012/07/04/1/1379/ecuador-alista-concurso-miss-mundo.html |access-date=14 Abril 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |21 |Esmeraldas |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Maria Luisa Vicuña |18 |Sonsonate |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Nicole Treacy |23 |Paisley |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Kristína Krajčírová |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Nives Orešnik |20 |Maribor |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Aránzazu Estévez<ref>{{Cite web |date=24 Mayo 2012 |title=La canaria Aránzazu Estévez, camino de China para representar a España en Miss Mundo 2012 |trans-title=The Canarian Aránzazu Estévez, on her way to China to represent Spain in Miss World 2012 |url=https://www.hola.com/actualidad/lavanguardia/2012052458680/aranzazu-estevez-miss-mundo/ |access-date=14 Abril 2023 |website=Hola! |language=es }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |Las Palmas |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Claudine Book<ref>{{Cite news |last=Judkis |first=Maura |date=17 Agosto 2012 |title=Miss World Pageant: Who in the world is she? |language=en |work=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/blogs/arts-post/post/miss-world-pageant-what-in-the-world-is-it/2012/08/17/8df66458-e7e4-11e1-a3d2-2a05679928ef_blog.html |access-date=14 Abril 2023}}</ref> |20 |Malibu |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Melkam Endale |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{GAB}} |Marie-Noëlle Ada |22 |Mouila |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Sophie Moulds<ref>{{Cite news |date=20 Agosto 2012 |title=Miss World runner-up Sophie Moulds, from Rhondda, 'so happy' |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-south-east-wales-19323192 |access-date=14 Abril 2023}}</ref> |19 |Ferndale |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Jennifer Riveiro Ilende |20 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Maria Tsagkaraki |23 |[[Crete|Creta]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Brigitte Golabkan |18 |Le Moule |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Jeneva Bosko<ref>{{Cite web |last=Matanane |first=Sabrina Salas |date=20 Mayo 2012 |title=Jeneva Bosko crowned Miss World Guam |url=http://www.kuam.com/story/18567928/2012/05/Sunday/jeneva-bosko-crowned-miss-world-guam |access-date=14 Abril 2023 |website=KUAM |language=en}}</ref> |19 |Chalan Pago |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Monique Aparicio |21 |Quetzaltenango |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Arti Cameron |23 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Deanna Robins |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Nozomi Igarashi |24 |[[Yamagata]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Salome Khomeriki |20 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Jessica Baldachino |24 |Hibraltar |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Tiffany Brien |21 |[[Belfast]] |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Jennifer Valle |17 |Santa Rosa de Copan |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Kelly Cheung |21 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Vanya Mishra<ref>{{Cite web |date=3 Abril 2012 |title=Vanya Mishra crowned Miss India World, 2012 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/whats-hot/story/vanya-mishra-crowned-miss-india-world-2012-97822-2012-04-01 |access-date=14 Abril 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> |20 |Jalandar |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Ines Putri |22 |Denpasar |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Charlotte Holmes |23 |[[Plymouth]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Rebecca Maguire |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Shani Hazan |19 |Kiryat Ata |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Jessica Bellinghieri |23 |[[Messina]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Tara Teng |23 |Fort Langley |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Taiesa Lashley |24 |Saint Thomas |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Evgeniya Klishina |25 |[[Astana]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Shamim Nabil |18 |[[Mombasa]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Bárbara Turbay |19 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Silvana Sánchez |23 |Palmares |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Maja Nikolić |21 |[[Zagreb]] |- |{{flagicon|LVA}} [[Letonya]] |Anastasija Skibunova |23 |[[Riga]] |- |{{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Sonia-Lynn Gabriel |20 |Mont-Liban |- |{{flagicon|LIT}} [[Litwanya]] |Rasa Vereniūtė |20 |Vilnius |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Íris Telma Jónsdóttir |21 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makáw]] |Winnie Sin |25 |Makaw |- |{{flagicon|MWI}} [[Malawi]] |Susan Mtegha |24 |Mzuzu |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Yvonne Lee |23 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Daniela Darmanin |21 |Mġarr |- |{{flagicon|FRA}} [[Martinika]] |Andy Govindin |23 |Fort-de-France |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Macedonia|Masedonya]] |Aneta Stojkoska |19 |Gostivar |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Shalini Panchoo |23 |Saint Pierre |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Mariana Berumen |20 |[[Guanajuato]] |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] |Bayarmaa Huselbaatar |20 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Nikolina Lončar |19 |Pljevlja |- |{{flagicon|NPL}} [[Nepal]] |Shristi Shrestha |23 |Bharatpur |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Damiete Charles-Granville |23 |Port Harcourt |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Lauren Lawson |24 |Granada |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Karoline Olsen |21 |Klo |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Nathalie den Dekker |22 |[[Amsterdam]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Maricely González |24 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Fiorella Migliore |23 |[[Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Giuliana Zevallos |23 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|FIJ}} [[Fiji|Pidyi]] |Koini Elesi Vakaloloma |24 |Lautoka |- |{{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] |Queenierich Rehman<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2012 |title=Beatboxing singer wins 2012 Miss World Philippines crown |url=https://www.rappler.com/entertainment/7527-former-best-in-swimsuit-awardee-wins-2012-miss-world-philippines/ |access-date=14 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |24 |[[Las Piñas]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Sabina Särkkä |23 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Weronika Szmajdzińska |18 |[[Szczecin]] |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Janelee Chaparro |20 |Barceloneta |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Melanie Vicente |21 |Torres Vedras |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Delphine Wespiser<ref>{{Cite web |last=Bastien |first=Juliette |date=25 Oktubre 2019 |title=Quand Delphine Wespiser était élue Miss France 2012 |trans-title=When Delphine Wespiser was elected Miss France 2012 |url=https://www.parismatch.com/People/Quand-Delphine-Wespiser-etait-elue-Miss-France-2012-1654458 |access-date=14 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref> |20 |Magstatt-le-Bas |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Sally Aponte |21 |Salcedo |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Linda Bartošová |19 |Vraclav |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Elizaveta Golovanova |19 |Safonovo |- |{{flagicon|KNA}} [[San Cristobal at Nieves]] |Markysa O'Loughlin |20 |[[Basseterre]] |- |{{Flagicon|SRB}} [[Serbiya]] |Bojana Lečić |22 |Nova Varoš |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Sherlyn Ferneau<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2012 |title=Concours: Sherlyn Furneau élue Miss Seychelles 2012 |trans-title=Competition: Sherlyn Furneau elected Miss Seychelles 2012 |url=https://www.lemauricien.com/le-mauricien/concours-sherlyn-furneau-elue-miss-seychelles-2012/121557/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |21 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |{{Flagicon|SLE}} [[Sierra Leone]] |Vanessa Williams |22 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|ZIM}} [[Simbabwe]] |Bongani Dlakama |24 |Bulawayo |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Karisa Sukamto |19 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Sumudu Prasadini |23 |Kurunegala |- |{{flagicon|SUR}} [[Suriname]] |Stefanie Grace Gentle |22 |Nieuw Nickerie |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Sanna Jinnedal |19 |Borås |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Lisa Jensen |24 |Dar es Salaam |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Vanessa Herrmann |21 |[[Phuket]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Remona Moodley |23 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Sung-min |23 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Atong Demach |24 |Bor |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Athaliah Samuel |24 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Camila Recabarren |21 |La Serena |- |{{flagicon|CHN}} '''[[Tsina]]''' |'''[[Yu Wenxia]]'''<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2012 |title=Miss China Yu Wenxia crowned Miss World 2012 |url=https://gulfnews.com/world/asia/miss-china-yu-wenxia-crowned-miss-world-2012-1.1063522 |access-date=14 Abril 2023 |website=Gulf News |language=en}}</ref> |23 |[[Shangzhi]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Georgia Georgiou |21 |Limassol |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Açalya Samyeli Danoğlu |20 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Phiona Bizzu |19 |Lira |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Karina Zhyronkina |20 |Kharkiv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Tamara Cserháti |20 |Győr |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Valentina Henderson |18 |Salto |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] iot6sa8jzbu8nakdms7a3kpgj8piozu Miss World 2014 0 323273 2205508 2140351 2026-04-30T14:49:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205508 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Rolene Strauss at the annual Citron Polo event, 2018.jpg|caption=[[Rolene Strauss]], Miss World 2014|venue=ExCeL London, [[Londres]], [[Reyno Unido]]|date=14 Disyembre 2014|presenters={{Hlist|Tim Vincent|[[Megan Young]]|Frankie Cena|Steve Douglas}}|acts={{Hlist|Sky Blu|The Vamps}}|broadcaster={{Hlist|E!|London Live}}|entrants=121|placements=25|winner='''[[Rolene Strauss]]'''|debuts={{Hlist|[[Santo Tome at Prinsipe]]|[[Tsad]]}}|returns={{Hlist|[[Ehipto]]|[[Israel]]|[[Luksemburgo]]|[[Myanmar]]|[[Simbabwe]]|[[Urugway]]}}|withdraws={{Hlist|[[Anggola]]|[[Botswana]]|[[Bulgarya]]|[[Dominika]]|[[Guinea-Bissau|Guniya Bissaw]]|[[Honduras]]|[[Kasakistan]]|[[Zambia|Sambia]]|[[Samoa]]|[[San Cristobal at Nieves]]|[[Tsile]]|[[Tsinong Taipei]]|[[Usbekistan]]}}|before=[[Miss World 2013|2013]]|next=[[Miss World 2015|2015]]|represented='''{{flagicon|South Africa}} [[Timog Aprika]]'''}} Ang '''Miss World 2014''' ay ang ika-64 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa ExCeL London sa Londres, Reyno Unido noong 14 Disyembre 2014.<ref>{{Cite web |last=Mcguire |first=Caroline |date=25 Nobyembre 2014 |title=Pictures show how Miss World beauty contest has changed over 60 years |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-2848664/As-Miss-World-2014-contestants-assemble-London-Old-pictures-reveal-pageant-changed-1950s-glamour-retro-curls-perma-tanned-bling-60-years.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan [[Megan Young|ni Megan Young]] ng Pilipinas si [[Rolene Strauss]] ng Timog Aprika bilang Miss World 2014.<ref>{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=14 Disyembre 2014 |title=Miss South Africa Rolene Strauss crowned Miss World 2014 |url=http://www.cnn.com/2014/12/14/world/feat-miss-world-2014/index.html |access-date=18 Abril 2023 |website=[[CNN]] |language=en-US}}</ref> Ito ang ikatlong pagkakataon na nanalo ang Timog Aprika sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=14 Disyembre 2014 |title=Miss World 2014 Winner Is Miss South Africa, Rolene Strauss—See Photos and Find Out Who Else Make the Top 10! |url=https://www.eonline.com/news/606398/miss-world-2014-winner-is-miss-south-africa-rolene-strauss-see-photos-and-find-out-who-else-make-the-top-10 |access-date=18 Abril 2023 |website=E! Online |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tribou |first=Richard |date=15 Disyembre 2014 |title=Miss United States comes in third at the 2014 Miss World competition |url=https://www.orlandosentinel.com/features/gone-viral/os-miss-world-2014-miss-united-states-elizabeth-safrit-20141215-post.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Orlando Sentinel |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Edina Kulcsár ng Unggarya, habang nagtapos bilang second runner-up si Elizabeth Safrit ng Estados Unidos.<ref name=":3" /> Mga kandidata mula sa 121 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, [[Megan Young]], Frankie Cena, at Steve Douglas ang kompetisyon. Nagtanghal sina Sky Blu at ang bandang The Vamps sa edisyong ito. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2014''' | * '''{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]''' – '''[[Rolene Strauss]]<ref name=":0">{{Cite web |last=Grinberg |first=Emanuella |date=14 Disyembre 2014 |title=Miss South Africa Rolene Strauss crowned Miss World 2014 |url=http://www.cnn.com/2014/12/14/world/feat-miss-world-2014/index.html |access-date=18 Abril 2023 |website=[[CNN]] |language=en-US}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] – Edina Kulcsár<ref name=":0" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Elizabeth Safrit<ref name=":0" /> |- |Top 5 | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Courtney Thorpe<ref name=":1">{{Cite web |date=15 Disyembre 2014 |title=Miss World journey over for PH bet Valerie Weigmann |url=https://www.rappler.com/life-and-style/78043-miss-world-valerie-weigmann-philippines-journey-over/ |access-date=18 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] – Carina Tyrrell<ref name=":1" /> |- |Top 11 | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – [[Julia Gama]]<ref name=":1" /> * {{Flagicon|GUY}} [[Guyana]]– Rafieya Husain<ref name=":1" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Koyal Rana<ref name=":1" /> * {{flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Idah Nguma<ref name=":1" /> * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Daniela Álvarez<ref name=":1" /> * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Nonthawan Thongleng §<ref name=":1" /> |- |Top 25 | * {{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Nguyễn Thị Loan<ref name=":2">{{Cite web |date=14 Disyembre 2014 |title=PH Miss World bet Valerie Weigmann in final top 25 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/78042-valerie-weigmann-philippines-top-25-miss-world/ |access-date=18 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] – Andrea Forfori<ref name=":2" /> * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Ellie McKeating<ref name=":2" /> * {{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] – Nadia Ntanu<ref name=":2" /> * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Maria Rahajeng<ref name=":2" /> * '''{{Flagicon|Malaysia}}''' [[Malaysia]] – Dewi Liana Seriestha<ref name=":2" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Tatjana Maul<ref name=":2" /> * {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] – Valerie Weigmann<ref name=":2" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Krista Haapalainen<ref name=":2" /> * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Dhío Moreno<ref name=":2" /> * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Anastasia Kostenko<ref name=":2" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Olivia Asplund<ref name=":2" /> * {{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] – Awien Kuanyin-Agoth<ref name=":2" /> * {{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] – Sarah Jane Waddell<ref name=":2" /> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Du Yang<ref name=":2" /> |} <small>'''§''' — Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top 11 sa pamamagitan ng ''People's Choice''</small> == Mga kandidata == 121 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2014 |title=Miss Belgium 2014 will not participate in the Miss World |url=https://www.brusselstimes.com/news/art-culture/29890/miss-belgium-2014-will-not-participate-in-the-miss-world-pageant |access-date=18 Abril 2023 |website=The Brussels Times |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=b}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Xhensila Pere<ref>{{Cite web |date=3 Pebrero 2018 |title=Këshilla e Xhensila Peres për meshkujt: Jam si një libër, ia vlen të lexohem |trans-title=Xhensila Peres' advice for men: I am like a book, worth reading |url=https://www.balkanweb.com/keshilla-e-xhensila-peres-per-meshkujt-jam-si-nje-liber-ia-vlen-te-lexohem/ |access-date=18 Abril 2023 |website=BalkanWeb |language=sq}}</ref> |25 |Pogradec |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Egzonita Ala<ref>{{Cite web |last=Göttker |first=Dominik |date=22 Setyembre 2014 |title=BILD im Bett mit der Miss Deutschland |trans-title=BILD in bed with the new Miss Germany |url=https://www.bild.de/regional/stuttgart/bild/im-bett-mit-der-miss-deutschland-37758080.bild.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Bild |language=de}}</ref> |18 |[[Stuttgart]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Yoana Don<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Hunyo 2015 |title=La santiagueña Yoana Don entregará la corona de Miss Mundo Argentina |trans-title=Yoana Don from Santiago will deliver the crown of Miss World Argentina |url=https://www.elliberal.com.ar/noticia/espectaculos/191778/santiaguena-yoana-don-entregara-corona-miss-mundo-argentina |access-date=19 Abril 2023 |website=El Liberal |language=es}}</ref> |23 |[[Lalawigan ng Santiago del Estero|Santiago del Estero]] |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Joitza Henriquez |21 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Courtney Thorpe<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Anne-Louise |date=28 Hulyo 2014 |title=Brisbane's Courtney Thorpe crowned Miss World Australia 2014 |url=https://www.brisbanetimes.com.au/national/queensland/brisbanes-courtney-thorpe-crowned-miss-world-australia-2014-20140728-zxp8c.html |access-date=18 Abril 2023 |website=Brisbane Times |language=en}}</ref> |23 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Julia Furdea<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2014 |title=Julia Furdea ist die neue Miss Austria |url=https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-lokales/julia-furdea-ist-die-neue-miss-austria_a1009258 |access-date=1 Oktubre 2022 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=26 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526145940/https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-lokales/julia-furdea-ist-die-neue-miss-austria_a1009258 |url-status=dead }}</ref> |20 |Asten |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Arielle Garciano<ref>{{Cite web |date=26 Abril 2014 |title=Miss World New Zealand crowned |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/miss-world-new-zealand-crowned/WVXJYLVE7BTNQJXNRNCFSG2EX4/ |access-date=18 Abril 2023 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |22 |Lyttelton |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |Rosetta Cartwright |19 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BRB}} [[Barbados]] |Zoé Trotman |22 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |Yéo Jennifer |18 |Aboisso |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Anissa Blondin<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2014 |title=Zo wordt onze reserve-Miss omgetoverd tot Miss World-kandidate |trans-title=This is how our reserve Miss is transformed into Miss World candidate |url=https://www.hln.be/default/zo-wordt-onze-reserve-miss-omgetoverd-tot-miss-world-kandidate~ae2cb220/ |access-date=18 Abril 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |22 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Raquel Badillo |21 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Debora Menicucci |23 |[[Caracas]] |- |{{flag|Bermuda}} |Lillian Lightbourn<ref>{{Cite web |last=McCluskie |first=Megan |last2=Hart |first2=Alice |date=26 Setyembre 2016 |title=Watch this Face: Lily Lightbourn |url=http://www.harpersbazaar.co.uk/fashion/fashion-news/news/a37968/watch-this-face-lily-lightbourn/ |access-date=18 Abril 2023 |website=Harper's Bazaar |language=en-GB}}</ref> |24 |Hamilton |- |{{flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Viktoria Mihanovich |21 |[[Minsk]] |- |{{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Nguyễn Thị Loan |23 |[[Lungsod ng Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Isidora Borovčanin |19 |Pale |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |[[Julia Gama]] |21 |Porto Alegre |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Andrea Forfori |25 |Santa Cruz |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |Gayle Sulvaran |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Pernille Sørensen |23 |Aalborg |- |'''{{Flagicon|Egypt}}''' [[Ehipto]] |Amina Ashraf |19 |Giza |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Virginia Limongi<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 2018 |title=La manabita Virginia Limongi se hace con la corona de Miss Ecuador 2018 |language=es |trans-title=The Manabita Virginia Limongi takes the crown of Miss Ecuador 2018 |work=La Vanguardia |url=https://www.lavanguardia.com/de-moda/20180506/443288297135/la-manabita-virginia-limongi-se-hace-con-la-corona-de-miss-ecuador-2018.html |access-date=18 Abril 2023}}</ref> |19 |Portoviejo |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Larissa Vega |21 |Santa Ana |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Ellie McKeating |19 |Milngavie |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Laura Longauerová |18 |Detva |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Julija Bizjak |20 |Lesce |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |Lourdes Rodríguez |20 |Daimiel |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Elizabeth Safrit |22 |Kannapolis |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Yirgalem Hadish |23 |[[Adis Abeba]] |- |'''{{Flagicon|Gabon}}''' [[Gabon]] |Jessie Lekery |24 |Moyen-Ogooué |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Alice Ford |21 |[[Cardiff]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |Nadia Ntanu |23 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Agnes Cheba |19 |Luba |- |{{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Eleni Kokkinou |20 |[[Atenas|Athens]] |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadelupe]] |Wendy Metony |20 |Le Gosier |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Chanel Cruz Jarrett |20 |Agana Heights |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |Halimatou Diallo |20 |[[Conakry]] |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Keyla Bermúdez |22 |Lungsod ng Guwatemala |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Rafieya Husain |21 |Anna Regina |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Laurie-Ann Chin<ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 2014 |title=Laurie-Ann Chin crowned Miss Jamaica World 2014 despite crowd's dissatisfaction |language=en |work=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20140714/ent/ent1.html |access-date=18 Abril 2023}}</ref> |21 |Montego Bay |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Hikaru Kawai |19 |[[Sendai]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Carolyn Desert |25 |[[Port-au-Prince]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Ana Zubashvili |21 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Shyanne Azzopardi |23 |Hibraltar |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Rebekah Shirley |19 |[[Belfast]] |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Erin Wong |23 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Koyal Rana<ref>{{Cite web |last=Bhattacharyya |first=Swati |date=6 Abril 2014 |title=Miss India World 2014: Koyal Rana wins the title |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-world-2014-koyal-rana-wins-the-title/articleshow/33235830.cms |access-date=18 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=11 Mayo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190511135732/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Miss-India-World-2014-Koyal-Rana-wins-the-title/articleshow/33235830.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Maria Rahajeng |22 |Mamuju |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Carina Tyrrell<ref>{{Cite web |last=Stanger |first=Melissa |last2=Robinson |first2=Melia |date=24 Mayo 2014 |title=16 Incredibly Impressive Students At Cambridge University |url=https://www.businessinsider.com/most-impressive-students-at-university-of-cambridge-2014-5 |access-date=18 Abril 2023 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> |24 |[[Cambridge]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Jessica Hayes |20 |Cork |- |'''{{Flagicon|Israel}}''' [[Israel]] |Mor Maman |20 |[[Berseba|Beersheba]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Silvia Cataldi |24 |[[Sannicola]] |- |{{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] |Larissa Ngangoum |24 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Annora Bourgeault<ref>{{Cite web |last=Alexandra |first=Kristi |date=15 Mayo 2014 |title=Regina woman wins Miss World Canada crown in Surrey |url=https://www.surreynowleader.com/entertainment/regina-woman-wins-miss-world-canada-crown-in-surrey/ |access-date=18 Abril 2023 |website=Surrey Now-Leader |language=en-US}}</ref> |21 |[[Regina, Saskatchewan|Regina]] |- |{{Flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Rosanna Chichester |25 |Road Town |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Aniska Tonge |20 |St. Thomas |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Idah Nguma |22 |Machakos |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |Aikol Alikzhanova |24 |[[Jalal-Abad]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Leandra García |21 |[[Cali]] |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Vita Rexhepi |20 |Pristina |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Natasha Sibaja |23 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Antonija Gogić |19 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|LES}} [[Lesoto]] |Nthole Matela |21 |Mapoteng |- |{{flagicon|LVA}} [[Letonya]] |Liliana Garkalne |19 |[[Riga]] |- |{{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Saly Greige |24 |Bishmizzine |- |{{flagicon|LIT}} [[Litwanya]] |Agnė Kavaliauskaitė |21 |[[Vilna|Vilnius]] |- |'''{{Flagicon|Luxembourg}}''' [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Frédérique Wolff |19 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Tanja Ýr Ástþórsdóttir |22 |Hafnarfjörður |- |'''{{Flagicon|Malaysia}}''' [[Malaysia]] |Dewi Liana Seriestha |25 |Kampung Tematu |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Joanna Galea |24 |[[Valletta]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Martinika]] |Anaïs Delwaulle |20 |Fort-de-France |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Sheetal Khadun |25 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Daniela Álvarez |21 |[[Cuernavaca]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Alexandra Caruntu |18 |Ungheni |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] |Battsetseg Turbat |23 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Nataša Novaković |18 |[[Podgorica]] |- |'''{{Flagicon|Myanmar}}''' [[Myanmar]] |Wyne Lay |19 |[[Naypyidaw]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Brumhilda Ochs |22 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NPL}} [[Nepal]] |Subin Limbu |23 |Dharan |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Iheoma Nnadi<ref>{{Cite web |last= |date=22 Hulyo 2014 |title=Iheoma Nnadi: I Knew I Was Going to Win MBGN 2014 |url=https://www.bellanaija.com/2014/07/iheoma-nnadi-i-knew-i-was-going-to-win-mbgn-2014/ |access-date=18 Abril 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |19 |Akwa Ibom |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Yumara López |20 |Rivas |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Monica Pedersen |25 |Moelv |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Tatjana Maul |25 |[[Ang Haya]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Nicole Pinto |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Myriam Arévalos |21 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Sofía Rivera |24 |Oxapampa |- |{{flagicon|FIJ}} [[Fiji|Pidyi]] |Charlene Tafuna'i |20 |Nadi |- |{{flagicon|Philippines}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |Valerie Weigmann<ref>{{Cite web |date=12 Oktubre 2014 |title=Valerie Weigmann wins Miss World Philippines 2014 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/71797-miss-world-philippines-2014-winner-valerie-weigmann/ |access-date=18 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |25 |[[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Krista Haapalainen |24 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Ada Sztajerowska |22 |Piotrków Trybunalski |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Génesis Dávila |24 |Arroyo |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Zita Oliveira |24 |[[Lisboa|Lisbon]] |- |'''{{flagicon|France}}''' [[Pransiya]] |Flora Coquerel |20 |Orléanais |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Dhío Moreno |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Tereza Skoumalová |24 |Ostrava |- |'''{{flagicon|Romania}}''' [[Romania|Rumanya]] |Bianca Fanu |25 |Timișoara |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Anastasia Kostenko |20 |[[Salsk]] |- |'''{{flagicon|STP}}''' [[Santo Tome at Prinsipe]] |Djeissica Barbosa |19 |[[São Tomé]] |- |{{Flagicon|SRB}} [[Serbiya]] |Milica Vukliš |21 |[[Belgrado]] |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Camila Estico |23 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |'''{{Flagicon|Zimbabwe}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Tendai Humda |23 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Dalreena Poonam Gill |20 |Bedok |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Chulakshi Ranathunga<ref>{{Cite web |date=10 Agosto 2014 |title=Glittering finale for Miss World Sri Lanka |url=http://www.sundaytimes.lk/140810/plus/glittering-finale-for-miss-world-sri-lanka-109976.html |access-date=18 Abril 2023 |website=The Sunday Times |language=en}}</ref> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Olivia Asplund |18 |[[Estokolmo]] |- |'''{{flagicon|Switzerland}}''' [[Suwisa]] |Dijana Cvijetić |20 |Gossau |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Happiness Watimanywa |20 |[[Dodoma]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Nonthawan Thongleng<ref>{{Cite news |last=Ungphakorn |first=Pim |date=27 Hunyo 2014 |title=Redefining beauty |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/417582/redefining-beauty |access-date=18 Abril 2023}}</ref> |20 |Surat Thani |- |'''{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]''' |'''Rolene Strauss'''<ref>{{Cite web |last=Marshall |first=Rhode |date=30 Marso 2014 |title=Rolene Strauss crowned Miss SA 2014 |url=https://mg.co.za/article/2014-03-30-rolene-strauss-crowned-miss-south-africa-2014/ |access-date=18 Abril 2023 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> |22 |Volksrust |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Hwa-young Song |23 |[[Suwon]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Awien Kuanyin-Agoth |19 |Gogrial |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Sarah Jane Waddell |24 |Carenage |- |'''{{Flagicon|Chad}}''' [[Tsad]] |Sakadi Djivira |21 |[[Abéché]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Du Yang |22 |[[Beijing]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Ioánna Filíppou |19 |[[Nicosia]] |- |'''{{flagicon|Tunisia}}''' [[Tunisya]] |Wahiba Arres |20 |Menzel Bourguiba |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Amine Gülşe |21 |[[İzmir|Izmir]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Leah Kalanguka |21 |Iganga |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Andriana Khasanshin |19 |Lviv |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Edina Kulcsár |24 |[[Budapest]] |- |'''{{Flagicon|Uruguay}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Romina Fernández |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references group="" responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 8qgx9qaaajrwxay815aw2v1axf7tt4d Miss World 2015 0 323303 2205514 2183045 2026-04-30T14:52:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205514 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|caption=[[Mireia Lalaguna]], Miss World 2015|image=File:Mireia Lalaguna (48520628511) (cropped).jpg|winner='''[[Mireia Lalaguna]]'''|venue=Crown of Beauty Theatre, [[Sanya]], [[Tsina]]|date=19 December 2015|presenters={{Hlist|Tim Vincent|[[Megan Young]]|Angela Chow|Neil Krisralam|Steve Douglas}}|acts={{Hlist|[[Yu Wenxia]]|The Wholls|Julian Believe}}|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|Phoenix TV}}|entrants=114|placements=20|debuts=|withdraws={{Hlist|[[Barbados]]|[[Biyelorusya]]|[[Ehipto]]|[[Gana]]|[[Equatorial Guinea|Gineang Ekwatoriyal]]|[[Gresya]]|[[Hong Kong]]|[[Israel]]|[[Kanada]]|[[Kosobo]]|[[Litwanya]]|[[Luksemburgo]]|[[Martinika]]|[[Santo Tome at Prinsipe]]|[[Suwisa]]|[[Tsad]]}}|returns={{Hlist|[[Botswana]]|[[Bulgarya]]|[[Honduras]]|[[Kasakistan]]|[[Masedonya]]|[[Sambia]]|[[Samoa]]|[[San Cristobal at Nieves]]|[[Tsile]]}}|before=[[Miss World 2014|2014]]|next=[[Miss World 2016|2016]]|represented='''{{flagicon|Spain}} [[Espanya]]'''}} Ang '''Miss World 2015''' ay ang ika-65 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Crown of Beauty Theater sa Sanya, Tsina noong 19 Disyembre 2015.<ref>{{Cite web |last=Jing |first=Xu |date=24 Nobyembre 2015 |title=Miss World beauty contest to start in Sanya |url=https://www.chinadaily.com.cn/life/2015-11/24/content_22514203.htm |access-date=19 Abril 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Rolene Strauss ng Timog Aprika si Mireia Lalaguna ng Espanya bilang Miss World 2015. Ito ang unang pagkakataon na nanalo ang Espanya sa kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Sofia Nikitchuk ng Rusya, habang nagtapos bilang second runner-up si Maria Harfanti ng Indonesya.<ref>{{Cite web |date=19 Disyembre 2015 |title=Miss Spain wins Miss World 2015 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/116510-winner-miss-world-2015-mireia-lalaguna-royo/ |access-date=19 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Horton |first=Helena |date=20 Disyembre 2015 |title=Miss World 2015: Spain wins and England doesn't make the Top 20 |language=en-GB |work=The Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/12059378/Miss-World-2015-Miss-Canada-banned-from-the-competition-by-China.html |access-date=19 Abril 2023 |issn=0307-1235}}</ref> Mga kandidata mula sa 114 na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, [[Megan Young]], Angela Chow, Neil Krisralam, at Steve Douglas ang kompetisyon. Nagtanghal sina [[Miss World 2012]] [[Yu Wenxia]], ang bandang The Wholls, at si Julian Believe sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=18 Disyembre 2015 |title=Megan Young to host Miss World 2015 in Sanya, China |url=https://www.rappler.com/life-and-style/115897-megan-young-host-miss-world-2015-china/ |access-date=19 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 2015''' | * {{flagicon|SPA}} '''[[Espanya]]''' – '''[[Mireia Lalaguna]]<ref name=":0">{{Cite web |date=19 Disyembre 2015 |title=Miss Spain wins Miss World 2015 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/116510-winner-miss-world-2015-mireia-lalaguna-royo/ |access-date=19 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |- | 1st runner-up | * {{flagicon|RUS}} [[Rusya]] – Sofia Nikitchuk<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] – Maria Harfanti<ref name=":0" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Gina Hargitay<ref name=":1">{{Cite web |date=19 Disyembre 2015 |title=Miss World journey over for PH bet Hillarie Parungao |url=https://www.rappler.com/life-and-style/116513-miss-world-2015-journey-over-philippines-hillarie-parungao/ |access-date=19 Abril 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] – Valerie Abou Chacra<ref name=":1" /> |- |Top 11 | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Tess Alexander<ref name=":1" /> * {{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Trần Ngọc Lan Khuê '''§<ref name=":1" />''' * {{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] – Lisa Punch<ref name=":1" /> * '''{{flagicon|Philippines}}''' [[Pilipinas]] – Hillarie Parungao<ref name=":1" /> * '''{{flagicon|France}}''' [[Pransiya]] – Hinarere Taputu<ref name=":1" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Liesl Laurie<ref name=":1" /> |- |Top 20 | * {{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] – Deborah Lambie<ref name=":2">{{Cite web |last=Jimenez |first=Joyce |date=19 Disyembre 2015 |title=Philippine bet enters Miss World 2015 top 20 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/12/19/1534566/philippine-bet-enters-miss-world-2015-top-20 |access-date=19 Abril 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Catharina Choi Nunes<ref name=":2" /> * {{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] – Camila Marañón<ref name=":2" /> * {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Mhairi Fergusson<ref name=":2" /> * {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Leanne McDowell<ref name=":2" /> * {{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] – Regina Vandysheva<ref name=":2" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Margot Hanekamp<ref name=":2" /> * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marta Pałucka<ref name=":2" /> * {{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] – Ajaa Deng<ref name=":2" /> * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Yuan Lu<ref name=":2" /> |} <small>'''§''' — Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top 11 sa pamamagitan ng ''People's Choice''</small> == Mga kandidata == 114 na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Hannah |date=24 Nobyembre 2015 |title=Miss World 2015 contestants |url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/whats-on-news/gallery/miss-world-2015-contestants-10492210 |access-date=19 Abril 2023 |website=WalesOnline |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Louaguef |first=Sarah |date=25 Nobyembre 2015 |title=Miss Monde 2015: Découvrez le visage des candidates |trans-title=Miss World 2015: Discover the faces of the candidates |url=https://www.parismatch.com/People/Concours-Miss-Monde-2015-Decouvrez-le-visage-des-candidates-870777 |access-date=19 Abril 2023 |website=Paris Match |language=fr}}</ref><ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin |date=15 Hunyo 2012 |title=PH eyes hosting rights for Miss World 2015 |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20120615/283300339621299 |access-date=17 Hulyo 2023 |via=PressReader}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=b}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Kristina Bakiu<ref>{{Cite web |last= |date=24 Nobyembre 2015 |title=Kristina Bakiu zëvendëson Daniela Pajazitin në Miss World |trans-title=Kristina Bakiu replaces Daniela Pajaziti at Miss World |url=https://kohajone.com/kristina-bakiu-zevendeson-daniela-pajazitin-ne-miss-world-foto/ |access-date=19 Abril 2023 |website=Koha Jonë |language=sq}}</ref> |20 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Albijona Muharremaj<ref>{{Cite web |last=Cani |first=Bahri |date=6 Oktubre 2015 |title=Miss Germany shqiptarja nga Kosova Albjiona Muharremaj |trans-title=Miss Germany, the Albanian from Kosovo, Albjiona Muharremaj |url=https://www.dw.com/sq/miss-germany-shqiptarja-nga-kosova-albijona-muharremaj/a-18764108 |access-date=20 Abril 2023 |website=Deutsche Welle |language=sq}}</ref> |20 |[[Munich]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Daniela Mirón<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2015 |title=La mendocina Daniela Mirón se quedó con la corona de Miss Mundo Argentina 2015 |trans-title=Daniela Mirón from Mendoza won the crown of Miss World Argentina 2015 |url=https://www.lacapital.com.ar/la-ciudad/la-mendocina-daniela-miron-se-quedo-la-corona-miss-mundo-argentina-2015-n490293.html |access-date=19 Abril 2023 |website=La Capital |language=es}}</ref> |22 |Malargüe |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Nicole van Tellingen<ref>{{Cite news |date=16 Disyembre 2015 |title=Miss Aruba, Alysha Boekhoudt & Miss Aruba World, Nicole van Tellingen causando furor na Las Vegas y China |language=pap |trans-title=Miss Aruba, Alysha Boekhoudt & Miss Aruba World, Nicole van Tellingen causing a sensation in Las Vegas and China |pages=10 |work=Solo DI Pueblo |url=https://issuu.com/boletinextra/docs/diaranzon_16_december_2015/10 |access-date=19 Abril 2023 |via=Issuu}}</ref> |20 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Tess Alexander<ref>{{Cite web |last=McHugh |first=Jillian |date=1 Setyembre 2015 |title=Tess Alexander surprised to be named Miss World Australia 2015 |url=https://thewest.com.au/news/wa/tess-ready-to-take-on-the-world-ng-ya-128242 |access-date=19 Abril 2023 |website=The West Australian |language=en}}</ref> |24 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Annika Grill<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2015 |title=Annika Grill crowned Miss Austria 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/annika-grill-crowned-miss-austria-2015/articleshow/47936688.cms |access-date=19 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021233/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/annika-grill-crowned-miss-austria-2015/articleshow/47936688.cms |url-status=dead }}</ref> |21 |Gmunden |- |{{Flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Deborah Lambie<ref>{{Cite web |last=Tapaleao |first=Vaimoana |date=7 Agosto 2017 |title=The Big Read: Dreams come true for former Miss NZ |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/deborah-lambie-dreams-come-true-for-former-miss-world-nz-doctor-and-entrepreneur/CTTBCOLXWSXPMWI7IK6PAP5U2U/ |access-date=21 Abril 2023 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |25 |Auckland |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |Chantel O'Brian<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2015 |title=Chantel O'Brian is the new Miss World Bahamas |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/local/Chantel_O_Brian_the_new_Miss_Bahamas_World43926.shtml |access-date=19 Abril 2023 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |Andréa N'Guessan<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Andréa N’guessan, élue Miss Côte d’Ivoire 2015 |trans-title=Andréa N'guessan, elected Miss Ivory Coast 2015 |url=https://news.abidjan.net/articles/553599/beaute-andrea-nguessan-elue-miss-cote-divoire-2015 |access-date=19 Abril 2023 |website=Abidjan.net |language=fr}}</ref> |22 |[[Yamoussoukro]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Leylah Alliët<ref>{{Cite web |last=Degezelle |first=Charlotte |date=19 Abril 2017 |orig-date=14 Nobyembre 2015 |title=Leylah dingt mee naar kroontje Miss World |trans-title=Leylah competes for Miss World crown |url=https://myprivacy.dpgmedia.be/consent?siteKey=Uqxf9TXhjmaG4pbQ&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.hln.be%2Fprivacy-gate%2Faccept-tcf2%3FredirectUri%3D%252Froeselare%252Fleylah-dingt-mee-naar-kroontje-miss-world~a0c61081%252F |access-date=19 Abril 2023 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |22 |Roeselare |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belize|Belis]] |Jasmin Rhamdas<ref name=":0"/> |19 |[[Belmopan]] |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |Anyela Galante |24 |Guanare |- |{{flag|Bermuda}} |Alyssa Rose<ref>{{Cite web |date=10 Hulyo 2015 |title=Beauty with brains Alyssa Rose gets crowned Miss Bermuda 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/beauty-with-brains-alyssarose-gets-crowned-miss-bermuda-2015/articleshow/48017374.cms |access-date=19 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021236/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/beauty-with-brains-alyssarose-gets-crowned-miss-bermuda-2015/articleshow/48017374.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |Hamilton |- |{{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Trần Ngọc Lan Khuê<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Lan Khue crowned Miss World Vietnam 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/lan-khue-crowned-miss-world-vietnam-2015/articleshow/45790259.cms |access-date=21 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421101614/https://beautypageants.indiatimes.com/others/lan-khue-crowned-miss-world-vietnam-2015/articleshow/45790259.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Lungsod ng Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Marijana Marković<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2015 |title=Miss BiH za 2015. godinu je Marijana Marković |trans-title=Miss BiH for 2015 is Marijana Marković |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/miss-bih-za-2015-godinu-je-marijana-markovic/150927066 |access-date=19 Abril 2023 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |20 |Prnjavor |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Seneo Mabengano<ref>{{Cite web |last=Mathala |first=Sharon |date=2 Oktubre 2015 |title=Seneo Mabengano crowned Miss Botswana 2015/2016 |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/seneo-mabengano-crowned-miss-botswana-20152016/news |access-date=19 Abril 2023 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |19 |Selebi-Phikwe |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Catharina Choi Nunes<ref>{{Cite web |last=Corrá |first=Daniel |date=29 Hunyo 2015 |title='Dormi vice e acordei miss', diz nova coroada no Miss Mundo Brasil |trans-title='I slept vice and woke up miss', says new crowned in Miss World Brazil |url=http://g1.globo.com/sp/vale-do-paraiba-regiao/noticia/2015/06/dormi-vice-e-acordei-miss-diz-nova-coroada-no-miss-mundo-brasil.html |access-date=19 Abril 2023 |website=Vale do Paraíba e Região |language=pt-br |via=G1}}</ref> |25 |[[São Paulo]] |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |Veneta Krasteva<ref name=":0" /> |23 |[[Sopiya]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Vivian Serrano<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2015 |title=La cruceña Vivian Serrano es Miss Bolivia Mundo 2015 |trans-title=Vivian Serrano from Santa Cruz is Miss Bolivia World 2015 |url=https://www.lostiempos.com/oh/paparazzi/20150913/crucena-vivian-serrano-es-miss-bolivia-mundo-2015 |access-date=19 Abril 2023 |website=Los Tiempos |language=es}}</ref> |22 |Santa Cruz |- |{{Flagicon|Curaçao}} [[Curaçao]] |Alexandra Krijger |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Jessica Hvirvelkær<ref>{{Cite web |last=Lindevall |first=Lars |date=13 Setyembre 2015 |title=Her er hun: Jessica vandt Miss Danmark 2015 |trans-title=Here she is:Jessica won Miss Denmark 2015 |url=https://www.bt.dk/content/item/14757 |access-date=20 Abril 2023 |website=BT |language=da}}</ref> |18 |Aarhus |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Camila Marañón<ref>{{Cite web |last=Sandoval |first=Carla |date=18 Disyembre 2015 |title=La ecuatoriana Camila Marañón, entre las favoritas para llevarse el Miss Mundo |trans-title=The Ecuadorian Camila Marañón, among the favorites to win the Miss World |url=https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/mariacamilamaranon-missmundo-votacion-aplicacion-ecuador.html |access-date=20 Abril 2023 |website=El Comercio |language=es-EC |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021230/https://www.elcomercio.com/tendencias/entretenimiento/mariacamilamaranon-missmundo-votacion-aplicacion-ecuador.html |url-status=dead }}</ref> |20 |Chone |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Marcela Santamaria<ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 2015 |title=Ellas representarán a El Salvador en Miss Mundo y Universo 2015 |language=es |trans-title=They will represent El Salvador in Miss World and Universe 2015 |work=La Prensa Grafica |url=https://www.laprensagrafica.com/mujer/Ellas-representaran-a-El-Salvador-en-Miss-Mundo-y-Universo-2015-20151106-0022.html |access-date=20 Abril 2023 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |Mhairi Fergusson<ref>{{Cite web |last=Burnside |first=Anna |date=6 Nobyembre 2015 |title=Miss Scotland Mhairi Fergusson on living with epilepsy |url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/real-life/miss-scotland-mhairi-fergusson-living-6784845 |access-date=20 Abril 2023 |website=Daily Record |language=en}}</ref> |21 |[[Stirling]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Lujza Straková<ref>{{Cite web |date=25 Abril 2015 |orig-date=24 Abril 2015 |title=Novou Miss Slovensko je Lujza Straková, titul jej udelili aj diváci |trans-title=The new Miss Slovakia is Lujza Straková, the title was also awarded to her by the audience |url=https://koktail.pravda.sk/miss-a-modelky/clanok/353089-novou-miss-slovensko-je-lujza-strakova-titul-jej-udelili-aj-divaci/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Pravda |language=sk-SK}}</ref> |21 |Banská Bystrica |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |Mateja Kociper<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Setyembre 2015 |title=Miss Slovenije 2015 je Mateja Kociper |trans-title=Miss Slovenia 2015 is Mateja Kociper |url=https://old.slovenskenovice.si/bulvar/domaci-trac/miss-slovenije-2015-je-mateja-kociper |access-date=20 Abril 2015 |website=Slovenske Novice |language=sl-si}}</ref> |24 |Maribor |- |'''{{flagicon|SPA}} [[Espanya]]''' |'''Mireia Lalaguna'''<ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Mireia Lalaguna se alza con la corona de Miss World Spain 2015 |trans-title=Mireia Lalaguna rises with the crown of Miss World Spain 2015 |url=http://www.abc.es/estilo/gente/20151026/abci-mireia-lalaguna-miss-world-201510261606.html |access-date=20 Abril 2023 |website=ABC Style |language=es}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Victoria Mendoza<ref>{{Cite web |last=James |first=Emily |date=18 Disyembre 2015 |title=Miss World 2015 contestants don costumes for final dress rehearsal |url=https://www.dailymail.co.uk/femail/article-3366296/Almost-showtime-Miss-World-contestants-don-elaborate-cultural-costumes-strut-stuff-stage-final-dress-rehearsal-competition.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Mail Online}}</ref> |20 |[[Phoenix, Arizona|Phoenix]] |- |{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |Kisanet Teklehaimanot<ref name=":3">{{Cite web |last=Ade-Unuigbe |first=Adesola |date=24 Nobyembre 2015 |title=BN Beauty presents the African Queens at Miss World 2015 |url=https://www.bellanaija.com/2015/11/meet-the-african-queens-at-the-2015-miss-world-competition/ |access-date=20 Abril 2023 |website=BellaNaija |language=en-US}}</ref> |21 |Adigrat |- |{{Flagicon|GAB}} [[Gabon]] |Reine Ngotala<ref>{{Cite web |last= |date=27 Abril 2015 |title=Reine Ngotala is Miss Gabon 2015 |url=https://www.gabonews.com/2/news/women/article/reine-ngotala-is-miss-gabon-2015 |access-date=20 Abril 2023 |website=Gabonews |language=fr}}</ref> |18 |Tchibanga |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Emma Victoria Jenkins<ref>{{Cite web |last=James |first=David |date=19 Disyembre 2015 |title=Miss Wales 2015 Emma Jenkins misses out as Spain wins Miss World |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/miss-wales-2015-emma-jenkins-10627057 |access-date=20 Abril 2023 |website=WalesOnline |language=en}}</ref> |22 |Llanelli |- |{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |Arlène Tacite<ref>{{Cite web |last=Edom |first=Anaelle |date=16 Disyembre 2015 |title=Arlène Tacite en course pour la couronne de Miss Monde |trans-title=Arlene Tacite in the race for the crown of Miss World |url=https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Arlene-Tacite-en-course-pour-la-couronne-de-Miss-Monde |access-date=20 Abril 2023 |website=Radio Caraïbes International |language=fr}}</ref> |22 |Basse-Terre |- |{{Flagicon|GUM}} [[Guam]] |Aria Perez-Theisen<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Sue Lee |date=31 Oktubre 2015 |title=Get to know Guam's Miss World 2015, Aria Perez-Theisen. |url=https://www.guampdn.com/lifestyle/entertainment/get-to-know-guams-miss-world-2015-aria-perez-theisen/article_6e201b3b-f095-5d54-96e9-7ce50fd33bb6.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Pacific Daily News |language=en}}</ref> |19 |Barrigada |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |Mama Aissata Diallo<ref name=":3" /> |19 |[[Conakry]] |- |{{Flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |María José Larrañaga<ref>{{Cite web |last=Q. |first=Oscar Felipe |date=11 Nobyembre 2015 |title=Fiesta en el campamento de la Selección Nacional |trans-title=Party at the camp of the National Team |url=https://www.prensalibre.com/deportes/futbol-nacional/visitantes-engalanan-la-concentracion-de-la-bicolor-en-el-proyecto-goal/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala|Lungsod ng Guwatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Lisa Punch<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2015 |title=Miss Guyana Lisa Punch ends Miss World bid in top ten |language=en |work=Stabroek News |url=https://www.stabroeknews.com/2015/12/20/news/guyana/miss-guyana-lisa-punch-ends-miss-world-bid-top-ten/ |access-date=20 Abril 2023}}</ref> |24 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Sanneta Myrie<ref>{{Cite web |date=19 Disyembre 2015 |title=PM congratulates Myrie on Miss World top five finish |url=https://jamaica-gleaner.com/article/news/20151219/pm-congratulates-myrie-miss-world-top-five-finish |access-date=20 Abril 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Chika Nakagawa<ref>{{Cite web |date=15 Setyembre 2015 |title=Ngắm vẻ đẹp thanh tú của Tân Hoa hậu Thế giới Nhật Bản |trans-title=Admire the delicate beauty of the new Miss World Japan |url=https://vov.vn/van-hoa/nghe-si/ngam-ve-dep-thanh-tu-cua-tan-hoa-hau-the-gioi-nhat-ban-431541.vov |access-date=20 Abril 2023 |website=Voice of Vietnam |language=vi}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Niigata|Niigata]] |- |{{flagicon|HTI}} [[Hayti]] |Seydina Allen<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2016 |title=Seydina Allen se dévoile! |trans-title=Seydina Allen reveals herself! |url=https://lenouvelliste.com/article/161315/seydina-allen-se-devoile |access-date=20 Abril 2023 |website=Le Nouvelliste |language=fr}}</ref> |24 |[[Port-au-Prince]] |- |{{Flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |Nuka Karalashvili<ref>{{Cite web |date=2 Nobyembre 2015 |title=Meet Miss Georgia 2015! |url=https://georgianjournal.ge/culture/31729-meet-miss-georgia-2015.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Georgian Journal |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021230/https://georgianjournal.ge/culture/31729-meet-miss-georgia-2015.html |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Hannah Bado<ref>{{Cite web |date=23 Disyembre 2015 |title=Miss Gibraltar returns from China |url=https://www.gbc.gi/news/miss-gibraltar-returns-china-31205 |access-date=20 Abril 2023 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021232/https://www.gbc.gi/news/miss-gibraltar-returns-china-31205 |url-status=dead }}</ref> |22 |[[Gibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Leanne McDowell<ref>{{Cite news |date=12 Mayo 2015 |title=Miss Northern Ireland crown goes to Leanne McDowell |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/miss-northern-ireland-crown-goes-to-leanne-mcdowell/31214432.html |access-date=20 Abril 2023 |issn=0307-1235}}</ref> |19 |Cookstown |- |{{flagicon|HON|variant=1949}} [[Honduras]] |Gabriela Salazar<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2015 |title=Gabriela Salazar won Miss Honduras World |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/gabriela-salazar-won-miss-honduras-world/articleshow/48251138.cms |access-date=20 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420021230/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-world/gabriela-salazar-won-miss-honduras-world/articleshow/48251138.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Aditi Arya<ref>{{Cite web |date=30 Marso 2015 |title=Delhi's Aditi Arya crowned Miss India 2015 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/miss-india-aditi-arya-delhi-girl-femina-246270-2015-03-29 |access-date=20 Abril 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> |21 |[[Haryana]] |- |{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]] |Maria Harfanti<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2015 |title=Miss Yogyakarta Maria Harfanti wins the crown of Miss Indonesia 2015 |url=https://coconuts.co/jakarta/news/miss-yogyakarta-maria-harfanti-wins-crown-miss-indonesia-2015/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Coconuts Jakarta |language=en-US}}</ref> |23 |Yogyakarta |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Natasha Hemmings<ref>{{Cite web |last=Drury |first=Flora |date=15 Agosto 2015 |title=University student named Miss England 2015 |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-3199411/First-year-university-student-proves-brains-beauty-named-Miss-England-2015.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |19 |Cheshire |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sacha Livingstone<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2015 |title=Miss Antrim Sacha Livingstone crowned Miss Ireland |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/miss-antrim-sacha-livingstone-crowned-miss-ireland-31485603.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Greta Galassi<ref>{{Cite web |last=Cerutti |first=Fulvio |date=10 Hulyo 2019 |orig-date=14 Hunyo 2015 |title=Miss Mondo Italia 2015, a Gallipoli vince Greta Galassi |trans-title=Miss World Italy 2015, Greta Galassi wins in Gallipoli |url=https://www.lastampa.it/cultura/2015/06/14/news/miss-mondo-italia-2015-a-gallipoli-vince-greta-galassi-1.35251972 |access-date=20 Abril 2023 |website=La Stampa |language=it-IT |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420025737/https://www.lastampa.it/cultura/2015/06/14/news/miss-mondo-italia-2015-a-gallipoli-vince-greta-galassi-1.35251972 |url-status=dead }}</ref> |17 |[[Rovereto]] |- |{{flagicon|CMR}} [[Cameroon|Kamerún]] |Jessica Ngoua<ref>{{Cite web |date=13 Hulyo 2015 |title=Jessica Lidie Ngoua Nseme est devenue Miss Cameroun 2015 |trans-title=Jessica Lidie Ngoua Nseme became Miss Cameroon 2015 |url=https://fr.allafrica.com/view/group/main/main/id/00037712.html |access-date=19 Abril 2023 |website=Cameroon Tribune |language=fr |via=AllAfrica}}</ref> |24 |Douala |- |{{Flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Sasha Wintz<ref>{{Cite web |date=3 Oktubre 2015 |title=Sasha O. E. Wintz crowned Miss World BVI 2015/16 |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/sasha-o-e-wintz-crowned-miss-world-bvi-2015-16/ |access-date=19 Abril 2023 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |18 |Tortola |- |{{flagicon|VIR}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Jahne Massac |19 |St. Thomas |- |{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Regina Vandysheva<ref>{{Cite web |last=Kudrenok |first=Tatyana |date=19 Nobyembre 2015 |title=Miss Kazakhstan 2014 ready to conquer the world |url=https://www.inform.kz/en/article/2840793 |access-date=20 Abril 2023 |website=Kazinform |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Charity Mwangi<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2015 |title=Charity Mwangi, 22, crowned Miss Kenya 2015 |url=https://www.citizen.digital/entertainment/photos-charity-mwangi-22-crowned-miss-kenya-2015-103460 |access-date=20 Abril 2023 |website=Citizen Digital |language=en-KE}}</ref> |24 |Kiambu County |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |Tattybubu Samidin-Kyzy |20 |[[Osh]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Alejandra López<ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 2021 |title=María Alejandra López, Miss Universe Risaralda, reveló los duros momentos que vive su padre |trans-title=María Alejandra López, Miss Universe Risaralda, revealed the hard times her father is experiencing |url=https://www.infobae.com/america/colombia/2021/10/16/maria-alejandra-lopez-miss-universe-risaralda-revelo-los-duros-momentos-que-vive-su-padre/ |access-date=19 Abril 2023 |website=Infobae |language=es-ES}}</ref> |21 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Angélica Reyes<ref>{{Cite web |last=Andino |first=Allan |date=20 Agosto 2015 |title=Angélica Reyes representará a Costa Rica en el Miss Mundo |trans-title=Angélica Reyes will represent Costa Rica in Miss World |url=https://www.nacion.com/viva/farandula/angelica-reyes-representara-a-costa-rica-en-el-miss-mundo/CEI6CQYS65AMBGDNQ7J4RKKS24/story/ |access-date=19 Abril 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |20 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Maja Spahija<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2015 |title=Maja Spahija crowned Miss Croatia |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/maja-spahija-crowned-miss-croatia/articleshow/47673688.cms |access-date=19 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420022736/https://beautypageants.indiatimes.com/others/maja-spahija-crowned-miss-croatia/articleshow/47673688.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |Šibenik |- |{{Flagicon|LES}} [[Lesoto]] |Relebohile Kobeli<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Hulyo 2015 |title=Gala dinner to fundraise for beauty queens |url=http://lestimes.com/gala-dinner-to-fundraise-for-beauty-queens/ |access-date=21 Abril 2023 |website=Lesotho Times |language=en-US}}</ref> |19 |[[Maseru]] |- |{{flagicon|LVA}} [[Letonya]] |Lāsma Zemene |20 |[[Riga]] |- |{{flagicon|LBN}} [[Lebanon|Libano]] |Valerie Abou Chacra |23 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Arna Ýr Jónsdóttir |20 |Kópavogur |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Brynn Zalina Lovett<ref>{{Cite web |last=Tan |first=Thomas |date=1 Setyembre 2015 |title=Sabah beauty Brynn Lovett is Miss Malaysia World 2015 |url=https://cj.my/102890/sabah-beauty-brynn-lovett-is-miss-malaysia-world-2015/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Citizens Journal Malaysia |language=en-US}}</ref> |22 |Beaufort |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Katrina Pavia |25 |Victoria |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Macedonia|Masedonya]] |Emilija Rozman |24 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Aurellia Bégué |19 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Yamelin Ramírez<ref>{{Cite web |date=27 Oktubre 2014 |title=Mexico crowns 2015 representatives for Miss Universe and Miss World |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/mexico-crowns-2015-representatives-for-miss-universe-and-miss-world/articleshow/44945857.cms |access-date=20 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=13 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213053821/https://beautypageants.indiatimes.com/others/mexico-crowns-2015-representatives-for-miss-universe-and-miss-world/articleshow/44945857.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |Navojoa |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |Anastasia Iacub<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2015 |title=Anastasia Iacub crowned Miss Moldova 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/anastasia-iacub-crowned-miss-moldova-2015/articleshow/47490216.cms |access-date=21 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=21 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421101614/https://beautypageants.indiatimes.com/others/anastasia-iacub-crowned-miss-moldova-2015/articleshow/47490216.cms |url-status=dead }}</ref> |19 |Băcioi |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolia|Monggolya]] |Anu Namshir |24 |[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]] |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |Nataša Milosavljević |24 |Herceg Novi |- |{{Flagicon|Myanmar}} [[Myanmar]] |Khin Thein Myint |24 |Mandalay |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Steffi van Wyk |20 |[[Windhoek]] |- |{{flagicon|NPL}} [[Nepal]] |Evana Manandhar |24 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Unoaku Anyadike |21 |[[Ibadan]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Stefanía Alemán<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2014 |title=Stefanía Alemán es Miss Mundo Nicaragua 2015 |trans-title=Stefanía Alemán is Miss Mundo Nicaragua 2015 |url=http://www.laprensa.com.ni/2014/10/04/espectaculo/1247822-inicia-miss-mundo-2015 |access-date=20 Abril 2023 |website=La Prensa Nicaragua |language=es |archive-date=25 Oktubre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025065706/https://www.laprensa.com.ni/2014/10/04/espectaculo/1247822-inicia-miss-mundo-2015 |url-status=dead }}</ref> |24 |Masatepe |- |{{Flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Fay Teresa Vålbekk |23 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Margot Hanekamp |19 |Nijkerk |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Diana Jaén |24 |Penonomé |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Giovanna Cordeiro |25 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Karla Chocano |24 |Trujillo |- |{{flagicon|FIJ}} [[Fiji|Pidyi]] |Brittany Hazelman<ref>{{Cite web |last=Walsh |first=Michael |date=30 Hulyo 2015 |title=New Miss World Fiji reflects on unexpected journey to fame |url=https://www.abc.net.au/pacific/programs/pacificbeat/new-miss-world-fiji-reflects-on-unexpected-journey/6662258 |access-date=20 Abril 2023 |website=ABC Pacific |language=en-AU}}</ref> |24 |[[Suva]] |- |{{flagicon|Philippines}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |Hillarie Parungao<ref name="nueva">{{Cite web |date=19 Oktubre 2015 |title=Nueva Vizcaya beauty named Miss World Philippines 2015 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/10/18/15/nueva-vizcaya-beauty-named-miss-world-philippines-2015 |access-date=20 Abril 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |24 |[[Solano, Nueva Vizcaya|Solano]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Carola Miller<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2015 |title=Rosa Maria Ryyti crowned Miss Suomi 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/rosa-maria-ryyti-crowned-miss-suomi-2015/articleshow/46919740.cms |access-date=20 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420022737/https://beautypageants.indiatimes.com/others/rosa-maria-ryyti-crowned-miss-suomi-2015/articleshow/46919740.cms |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Helsinki]] |- |'''{{flagicon|France}}''' [[Pransiya]] |Hinarere Taputu<ref>{{Cite web |last=Laurelli |first=Mathilde |date=3 Disyembre 2015 |title=La Tahitienne Hinarere Taputu représentera la France à Miss Monde |trans-title=Tahitian Hinarere Taputu will represent France at Miss World |url=https://www.lexpress.fr/styles/beaute/hinarere-taputu-miss-tahiti-2014-en-route-pour-miss-monde_1742289.html |access-date=20 Abril 2023 |website=L'Express |language=fr}}</ref> |25 |[[French Polynesia|Tahiti]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Pałucka<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2015 |title=Marta Pałucka została Miss World Poland 2015 |trans-title=Marta Pałucka became Miss World Poland 2015 |url=https://plejada.pl/newsy/marta-palucka-zostala-miss-world-poland-2015/8bdl00 |access-date=20 Abril 2023 |website=Onet Plejada |language=pl}}</ref> |24 |Sopot |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Keysi Vargas |24 |Quebradillas |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Rafaela Pardete |24 |Setúbal |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Cinthya Núñez |23 |San Francisco |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Andrea Kalousová<ref>{{Cite news |last= |date=29 Marso 2015 |title=Andrea Kalousová bodovala na České Miss. Je druhou nejkrásnější Češkou! |language=cs |trans-title=Andrea Kalousová scored at Czech Miss. She is the second most beautiful Czech woman! |work=Deník.cz |url=https://www.denik.cz/pardubicky-kraj/andrea-kalousova-bodovala-na-ceske-miss-je-druhou-nejkrasnejsi-ceskou-20150328-djaf.html |access-date=20 Abril 2023}}</ref> |19 |Jaroměř |- |'''{{flagicon|Romania}}''' [[Romania|Rumanya]] |Natalia Onet |26 |Satu Mare |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Sofia Nikitchuk |22 |[[Yekaterinburg]] |- |{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]] |Michelo Malambo<ref>{{Cite news |date=18 Disyembre 2015 |title=Miss Zambia prepares for China pageant |language=en-GB |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/av/world-africa-35131165 |access-date=20 Abril 2023}}</ref> |24 |[[Ndola]] |- |'''{{flagicon|Samoa}}''' [[Samoa]] |Latafale Auva'a<ref>{{Cite web |last=Tapaleao |first=Vaimoana |date=27 Hulyo 2015 |title=Pride (and face) of a nation |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/pride-and-face-of-a-nation/EBQDGUW7VJ64SXZJVGI7W4AW54/ |access-date=20 Abril 2023 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |22 |[[Apia]] |- |{{flagicon|KNA}} [[San Cristobal at Nieves]] |Jackiema Flemming |22 |[[Basseterre]] |- |{{Flagicon|SRB}} [[Serbiya]] |Marija Ćetković<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2014 |title=Izbor za mis 2014: Košarkašica Marija Ćetković (20) najlepša je Srpkinja! |trans-title=Selection for 2014 miss: Basketball player Marija Ćetković (20) is the most beautiful Serbian woman! |url=http://www.kurir-info.rs/zabava/pop-kultura/uzivo-izbor-za-mis-srbije-ko-ce-poneti-titulu-najlepse-clanak-1584933 |access-date=20 Abril 2023 |website=Kurir |language=sr |archive-date=16 Oktubre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016052519/http://www.kurir-info.rs/zabava/pop-kultura/uzivo-izbor-za-mis-srbije-ko-ce-poneti-titulu-najlepse-clanak-1584933 |url-status=dead }}</ref> |20 |Novi Sad |- |{{flagicon|SYC}} [[Seychelles|Seykelas]] |Linne Freminot<ref>{{Cite web |date=1 Hunyo 2015 |title=Linne Freminot is Miss Seychelles 2015 |url=https://beautypageants.indiatimes.com/others/linne-freminot-is-miss-seychelles-2015/articleshow/47499253.cms |access-date=20 Abril 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=20 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420022742/https://beautypageants.indiatimes.com/others/linne-freminot-is-miss-seychelles-2015/articleshow/47499253.cms |url-status=dead }}</ref> |22 |Mahé |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Annie-Grace Mutambu<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2015 |title=Zimbabwe: Emily Kachote Axed |url=http://allafrica.com/stories/201506110065.html |access-date=20 Abril 2023 |website=The Herald |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |19 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Charity Lu |24 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Thilini Amarasooriya |20 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Natalia Fogelund |21 |Gothenburg |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Lilian Kamazima |19 |Arusha |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Thunchanok Moonnilta |22 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Liesl Laurie |24 |[[Johannesburg]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Chyung Eun-ju |22 |[[Seoul]] |- |{{Flagicon|SSD}} [[Timog Sudan]] |Ajaa Deng |23 |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Kimberly Singh |21 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Fernanda Sobarzo<ref>{{Cite web |last=Vargas |first=José Luis |date=7 Setyembre 2015 |title=Fernanda Sobarzo: Estudiante de Ingeniería Comercial de 20 años es la nueva Miss Mundo Chile |trans-title=Fernanda Sobarzo: 20-year-old Business Engineering student is the new Miss World Chile |url=http://www.biobiochile.cl/noticias/2015/09/07/fernanda-sobarzo-estudiante-de-ingenieria-comercial-de-20-anos-es-la-nueva-miss-mundo-chile.shtml |access-date=19 Abril 2023 |website=BioBioChile |language=es |archive-date=24 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424183035/https://www.biobiochile.cl/noticias/2015/09/07/fernanda-sobarzo-estudiante-de-ingenieria-comercial-de-20-anos-es-la-nueva-miss-mundo-chile.shtml |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |Yuan Lu<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2015 |title=Miss World China Yuan Lu |url=https://www.chinadaily.com.cn/celebrity/2015-12/01/content_22595497.htm |access-date=19 Abril 2023 |website=China Daily |language=en}}</ref> |21 |[[Hefei]] |- |{{Flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Rafaela Charalampous<ref>{{Cite web |last=Xynopoulos |first=Yannis |date=8 Pebrero 2018 |title=Ραφαέλα Χαραλάμπους: Η όμορφη Κύπρια κολάζει στο Instagram |trans-title=Raphaela Charalambous: The beautiful Cypriot is crazy on Instagram |url=https://www.parapolitika.gr/lifestyle/article/299313/rafaela-charalampous-omorfi-kipria-kolazi-sto-instagram-pics/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Parapolitika.gr |language=el}}</ref> |25 |[[Nicosia]] |- |'''{{flagicon|Tunisia}}''' [[Tunisya]] |Maroua Heni |24 |Sidi Bouzid |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Ecem Çırpan |19 |Bursa |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Zahara Nakiyaga<ref name="2R">{{Cite web |last=Oluka |first=Esther |date=11 Hulyo 2015 |title=23-year-old Zahara crowned Miss Uganda |url=http://www.monitor.co.ug/News/National/23-year-old-Zahara-crowned-Miss-Uganda/-/688334/2783842/-/69gy93/-/index.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Daily Monitor Uganda |location=Kampala |language=en}}</ref> |24 |[[Kampala]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]] |Khrystyna Stoloka |18 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Daniella Kiss |21 |Bag |- |{{Flagicon|Uruguay}} [[Uruguay|Urugway]] |Sherika De Armas<ref>{{Cite web |date=20 Agosto 2015 |title="Soy liberal y pasional", Sherika de Armas, Miss Mundo |trans-title="I am liberal and passionate", Sherika de Armas, Miss World |url=https://www.caras.uy/noticias/celebridades/2015-08-20-soy-liberal-y-pasional-sherika-de-armas-miss-mundo.phtml |access-date=21 Abril 2023 |website=Caras |language=es}}</ref> |18 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] ormbg2l0qyjuu9i1dlrz43uigsugd6d Miss World 1964 0 323667 2205493 2180275 2026-04-30T14:03:48Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205493 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Miss World Ann Sidney bij aankomst op Schiphol in verband met de Engelse week, Bestanddeelnr 917-7664.jpg|caption=Ann Sidney|winner='''[[Ann Sidney]]'''|represented={{flagicon|United Kingdom}} Reyno Unido|date=12 Nobyembre 1964|presenters=Michael Aspel|entrants=42|placements=16|venue=Lyceum Ballroom, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|debuts={{Hlist|Aruba|Montserrat}}|returns={{Hlist|Ekwador|Hibraltar|Honduras|Italya|Libano|Moroko|Nikaragwa|Republika ng Tsina|Urugway}}|withdraws={{Hlist|Bulibya|Hordan|Israel|Malaysia|Mehiko|Niherya|Peru|Tsile|Tsipre}}|before=[[Miss World 1963|1963]]|next=[[Miss World 1965|1965]]}} Ang '''Miss World 1964''' ay ang ika-14 na edisyon ng [[Miss World]] pageant na ginanap sa Lyceum Ballroom sa Londres, Reyno Unido noong 12 Nobyembre 1964. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Carole Joan Crawford ng Hamayka si Ann Sidney ng Reyno Unido bilang Miss World 1964.<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Briton Wins Beauty Crown |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1964/11/13/archives/briton-wins-beauty-crown.html |access-date=20 Abril 2023 |issn=0362-4331}}</ref> Ito ang pangalawang tagumpay ng Reyno Unido sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ana María Soria ng Arhentina, habang nagtapos bilang second runner-up si Linda Lin ng Republika ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1964 |title=A 'home win' for Britain in 'Miss World' contest |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19641118-1.1.12 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title='Miss World' title won by 20-year-old Briton |language=en |pages=1 |work=St. Joseph Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=7QZdAAAAIBAJ&pg=PA1&dq=%22Miss+World%22+%221964%22&article_id=6560,2658094&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwje-Yvt07L_AhW7SGwGHV4HCLoQ6AF6BAgDEAI#v=onepage&q=%22Miss%20World%22%20%221964%22&f=false |access-date=8 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa apatnampu't-dalawang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Michael Aspel ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1964|250x250px]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa apatnampu't-dalawang mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process''. ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok ang first runner-up ng Miss Jamaica 1964 na si Erica Cooke upang kumatawan sa kanyang bansa matapos hindi tanggapin ang hiling ng orihinal na nagwagi na si Mitsy Constantine na siya ay samahan ng kanyang ina sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |date=5 Agosto 2012 |title=10 things you didn't know about Mitsy Seaga |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20120805/out/out2.html |access-date=26 Abril 2023 |website=The Gleaner |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence-builder for Mitsy Seaga |language=en |work=Daily Observer |url=https://www.pressreader.com/jamaica/daily-observer-jamaica/20210926/282089164921500 |access-date=17 Disyembre 2023 |via=PressReader}}</ref> Ito ay matapos na magbago ang patakaran sa kompetisyon kung saan ipinagbabawal na ang mga kandidata na samahan ng kanilang ina matapos sumama ang ina ni Miss World 1963 Carole Joan Crawford sa kanya habang siya ay nanunungkulan bilang Miss World.<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence builder for Mitsy Seaga |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/miss-jamaica-was-a-confidence-builder-for-mitsy-seaga/ |access-date=26 Abril 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1964 |title=Found: The missing, so modest Miss Bolivia |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19641111-1.2.144 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Beauty missing |language=en |pages=3 |work=The Dispatch |url=https://news.google.com/newspapers?id=qpkbAAAAIBAJ&sjid=bVEEAAAAIBAJ&pg=6995%2C814043 |access-date=20 Abril 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Army says 'no' to 'Miss Israel' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Page/straitstimes19641107-1.1.1 |access-date=20 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> Iniluklok si Jacqueline Gayraud bilang ang bagong ''Miss France 1964'' na siyang kakatawan sa Miss World matapos tumangging lumibot sa buong Pransiya si Arlette Collot, ang orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite news |date=2 Enero 1964 |title=Miss France 1964 a ete couronnee |language=fr |trans-title=Miss France 1964 was crowned |pages=1 |work=Combat: Le Journal de Paris |location=Paris, Pransiya |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t528834t/f10.item.r=%22arlette%20collot%22.zoom |access-date=26 Abril 2023 |via=Bibliothèque nationale de France}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Turkey 1964 Ayten Ornek. Gayunpaman, inakusahan ng ''second runner-up'' na si Nurlan Coşkun ang mga ''organizer'' na sinabihan siya na siya ang mananalo. Upang masolusyonan ang kaganapang ito, ipinadala si Ornek sa Miss International,<ref>{{Cite news |date=11 Agosto 1964 |title=Greece and Turkey meet |language=en |pages=82 |work=The Calgary Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=MGVkAAAAIBAJ&sjid=S3wNAAAAIBAJ&pg=3071%2C2409495 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at si Coşkun ay ipinadala sa Miss World. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga teritoryong Aruba at Montserrat. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Moroko na huling sumali noong [[Miss World 1958|1958]], Hibraltar at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 1959|1959]], Libano na huling sumali noong [[Miss World 1961|1961]], at Ekwador, Italya, Republika ng Tsina, at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 1962|1962]]. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Bolivia|Bulibya]], [[Jordan|Hordan]], [[Israel]], [[Malaysia]], [[Mehiko]], [[Nigeria|Niherya]], [[Peru]], [[Chile|Tsile]], at [[Tsipre]]. Hindi sumali si Sonia Marino Cárdenas ng Bulibya dahil mas pinili nitong ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1964 |title=Found: The missing, so modest Miss Bolivia |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19641111-1.2.144 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> Hindi sumali si Ofira Margalit ng Israel dahil sa kanyang konskripsiyon.<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Army says 'no' to 'Miss Israel' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19641107-1.1.1 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 1964 |title='Dienstplicht gaat voor' Geen Miss-wedstrijd voor Israëls mooiste |trans-title='Conscription comes first' No Miss competition for Israel's most beautiful |pages=2 |work=Het vrije volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010955296:mpeg21:p002 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> Hindi sumali sina Katie Barnaba Faizah ng Hordan, Leonie Foo Saw Pheng ng Malaysia, Olga Ceniceros ng Mehiko, at Nora Pallarés ng Tsile dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Martha Bassey ng Niherya dahil sa kakulangan sa badyet. Hindi sumali ang mga bansang Peru at Tsipre matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat din sanang sasali sa edisyong ito sina Marvo Manning ng [[Barbados]], Alice Weber ng [[Curaçao]],<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1964 |title=Kroon Kroont I. de Windt Miss Curacao |language=nl |pages=3 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470001:mpeg21:p003 |via=Delpher}}</ref> Henrietta Monteiro ng [[Zambia|Sambia]],<ref>{{Cite news |date=11 Disyembre 1964 |title=She's not black, so she can't be beauty queen |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19641211-1.1.2 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> Lea Avaemai Vahine ng [[French Polynesia|Tahiti]], ngunit hindi rin sila nagpatuloy dahil sa mga hindi isiniwalat na dahilan. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1964 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1964 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1964''' | * '''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' – '''Ann Sidney'''<ref name=":1">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1964 |title=Fue declarada 'Miss Mundo' una joven británica |language=es |trans-title=A young British woman was declared 'Miss World' |pages=1; 8 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=DW5EAAAAIBAJ&sjid=P7IMAAAAIBAJ&pg=4981%2C2034019 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Ana María Soria<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] – Linda Lin<ref name=":1" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]]– Maria Isabel Avelar<ref name=":1" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Lyndal Cruickshank<ref name=":1" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Erica Cooke<ref name=":1" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Mirka Sartori<ref name=":1" /> |- | Top 16 | * {{flagicon|DEU}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] – Juliane Herm<ref name=":1" /> * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mercedes Hernández<ref name=":1" /> * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Yvonne Mortensen<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] – María José Ulla<ref name=":1" /> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Jeanne Marie Quinn<ref name=":1" /> * {{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] – Mary Kouyoumitzou<ref name=":1" /> * {{flagicon|LBR}} [[Liberya]] – Norma Dorothy Davis<ref name=":1" /> * {{flagicon|MSR}} [[Montserrat]] – Helen Joseph<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Jacqueline Gayraud<ref name=":1" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''.<ref name=":2">{{Cite news |date=8 Nobyembre 1964 |title=50 girls in search of beauty jackpot |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19641108-1.2.81 |access-date=12 Marso 2024}}</ref> Gayunpaman, dahil dalawang kandidata ang nagkaroon ng kaparehong iskor para sa ikalabinlimang posisyon, napagdesisyunan ni Morley na isama ang dalawa at gawing labing-anim mga ''semi-finalist'' na tutuloy sa kompetisyon. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga labing-anim na ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' * Paul Anka – Kanadyanong mang-aawit * Billy Butlin – Negosyanteng Ingles<ref name=":2" /> * John Cavanagh – Irlandes na taga-disenyo * Bernard Delfont – Ingles na ''theatrical entrepreneur'' * Tab Hunter – Amerikanong aktor<ref name=":2" /> * Lady Sonia Elizabeth Melchett * Vidal Sassoon, CBE – Mangugulot at negosyanteng Ingles * Nicolette Elaine Katherine Vane-Tempest-Stewart – ''Marchioness'' ng Londonderry * Godfrey Herbert Winn – Ingles na mamamahayag<ref name=":2" /> == Mga kandidata == Apatnampu't-dalawang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|DEU}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Juliane Herm<ref name=":3">{{Cite news |date=5 Nobyembre 1964 |title=Miss World hopefuls |language=en |pages=21 |work=The Telegraph-Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=wfxQAAAAIBAJ&sjid=uLwMAAAAIBAJ&pg=4197%2C1014910 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Stuttgart |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Ana María Soria<ref>{{Cite news |date=12 Disyembre 1964 |title="Miss Mundo" en una misión internacional |language=es |trans-title="Miss World" on an international mission |pages=37 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=ZskqAAAAIBAJ&sjid=93oEAAAAIBAJ&pg=1121%2C14047680 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Regina Croes<ref>{{Cite news |date=26 Marso 1964 |title=Miss Aruba morgen naar Puerto Rico |language=nl |trans-title=Miss Aruba to Puerto Rico tomorrow |pages=6 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469884:mpeg21:p006 |access-date=24 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Victoria Lazek |20 |[[Viena]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Danièle Defrere<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/gs-b5723d4d |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Mercedes Hernández |19 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] |Maria Isabel Avelar<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1964 |title="Miss" Brasil usará traje de vaqueiro em Londres e dará sela de Sergipe a Perfeito |language=pt |trans-title="Miss" Brazil will wear a cowboy outfit in London and give the saddle of Sergie to Perfect |pages=8 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=mhMSAAAAIBAJ&sjid=fe4DAAAAIBAJ&pg=6966%2C3550642 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Aracaju |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Marina Dellerene Swan |18 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Yvonne Mortensen |19 |[[Copenhague|Copenhuague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María de Lourdes Anda |19 |Guayaquil |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |María José Ulla<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Enero 2022 |title=Fallece en Madrid María José Ulla, que fue miss España en 1964 |trans-title=María José Ulla, who was Miss Spain in 1964, dies in Madrid |url=https://www.elcorreogallego.es/tendencias/fallece-en-madrid-maria-jose-ulla-que-fue-miss-espana-en-1964-EE10276112 |access-date=20 Abril 2023 |website=El Correo Gallego |language=es-ES}}</ref> |19 |La Coruna |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Jeanne Marie Quinn<ref>{{Cite news |date=7 Setyembre 1964 |title=Arms and the man |language=en |pages=5 |work=The Progress-Index |url=https://www.newspapers.com/article/the-progress-index-19647septtheprogre/281563/ |access-date=20 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |East Meadow |- |{{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] |Mary Kouyoumitzou |18 |[[Heraklion]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Erica Cooke<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=26 Setyembre 2021 |title=Miss Jamaica was a confidence builder for Mitsy Seaga |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/miss-jamaica-was-a-confidence-builder-for-mitsy-seaga/ |access-date=26 Abril 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |17 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yoshiko Nakatani |24 |[[Prepektura ng Ibaraki|Ibaraki]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Lydia Davis |19 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Araceli Cano |23 |Francisco Morazán |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Mairen Cullen |20 | [[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Mirka Sartori<ref>{{Cite news |date=7 Setyembre 1964 |title=Le vincitrici del concorso |language=it |trans-title=The winners of the competition |pages=4 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,4/articleid,0099_02_1964_0202_0004_5596978/ |access-date=20 Abril 2023}}</ref> |20 |[[Veneto]] |- |{{flagicon|CAN|1957}} [[Canada|Kanada]] |Mary Lou Farrell<ref>{{Cite news |date=24 Hulyo 1964 |title=Miss Dominion |language=en |pages=8 |work=The Buckingham Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=W7wxAAAAIBAJ&sjid=I-IFAAAAIBAJ&pg=1989%2C5162739 |access-date=10 Disyembre 2022}}</ref> |21 |[[Newfoundland at Labrador|Newfoundland]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Paulina Vargas<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 1963 |title=Paulina Vargas ira a concurso de Miss Mundo |language=es |pages=4 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=eR0hAAAAIBAJ&sjid=9GMEAAAAIBAJ&pg=3078%2C5513671 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> | – |[[Huila]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Nana Barakat | – |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberya]] |Norma Dorothy Davis |19 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Gabrielle Heyrard |17 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Rósa Einarsdóttir<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 1964 |title=Fegurðardottning Islands |language=is |trans-title=Iceland's beauty queen |pages=5 |work=Alþýðublaðið |url=https://timarit.is/page/2331526?iabr=on |access-date=12 Marso 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MSR}} [[Montserrat]] |Helen Joseph<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Edwin L. |date=7 Hunyo 2019 |title=The untold story of Helen Joseph, Montserrat’s only Miss World contestant |url=https://www.montserratspotlight.com/the-untold-story-of-helen-joseph-montserrats-first-and-only-international-pageant-contestant/ |access-date=20 Abril 2023 |website=Montserrat Spotlight |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |22 |[[:en:Plymouth,_Montserrat|Plymouth]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Moroko]] |Leila Gourmala<ref name=":0">{{Cite web |last=Babas |first=Latifa |date=8 Pebrero 2019 |title=History : When beauties competed under the Moroccan flag in international beauty pageants |url=https://en.yabiladi.com/articles/details/74424/history-when-beauties-competed-under.html |access-date=21 Abril 2023 |website=Yabiladi |language=en}}</ref> |21 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |Sandra Correa | 16 |Masaya |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Lyndal Cruikshank<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Pat Veltkamp |date=12 Hunyo 2018 |title=The many Misses who stole hearts |url=https://www.stuff.co.nz/southland-times/opinion/104670108/the-many-misses-who-stole-hearts |access-date=10 Nobyembre 2022 |website=Stuff |language=en}}</ref> |21 |Invercargill |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Renske van der Berg<ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Schenking |language=nl |trans-title=Donation |pages=3 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110588706:mpeg21:p003 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 | [[Ang Haya]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Maila Östring<ref>{{Cite web |last=Himberg |first=Petra |date=3 Nobyembre 2009 |title=Miss Suomi 1964 Sirpa Suosmaa |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/11/03/miss-suomi-1964-sirpa-suosmaa |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Yle |language=fi-FI}}</ref> |19 | – |- |{{flagicon|PRT}} [[Portugal]] |Rolanda Campos |24 |[[Lisboa]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Jacqueline Gayraud<ref>{{Cite web |last=Foreau |first=Laurent |date=16 Disyembre 2022 |title=Miss France : c'est le grand soir pour Emma Guibert, Miss Pays de la Loire |trans-title=Miss France: it's the big night for Emma Guibert, Miss Pays de la Loire |url=https://actu.fr/pays-de-la-loire/les-sables-d-olonne_85194/miss-france-cest-le-grand-soir-pour-emma-guibert-miss-pays-de-la-loire_56019845.html |access-date=20 Abril 2023 |website=Les Sables |language=fr}}</ref> |18 |[[Paris]] |- |{{flagicon|ROC}} [[Taiwan|Republika ng Tsina]] |Linda Lin<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 1964 |title=Three Who Walk in Beauty |url=https://taiwantoday.tw/print.php?unit=12,29,33,45&post=23386 |access-date=26 Abril 2023 |website=Taiwan Journal |language=en}}</ref> |22 |Taichung |- |'''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' |'''[[Ann Sidney]]'''<ref>{{Cite news |date=2 Setyembre 1964 |title=She's "Miss United Kingdom" |language=en |pages=14 |work=The Jackson Sun |url=https://www.newspapers.com/article/the-jackson-sun-miss-uk-1964/83668436/ |access-date=20 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Parkstone |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |Norma Dorothy Tin Chen Fung<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1964 |title=Suriname's mooiste |language=nl |trans-title=Suriname's most beautiful |pages=6 |work=De Volkskrant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010878292:mpeg21:p006 |access-date=24 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Agneta Malmgren |19 | – |- |{{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Vedra Karamitas<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 2022 |title=Sonia Booth was Miss SA 2001 ‘second princess’ |url=https://opera.news/za/en/entertainment/ec9d181812f45b8c5be709d2bf9758f7 |access-date=21 Abril 2023 |website=Opera News |language=en |archive-date=21 Abril 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421035446/https://opera.news/za/en/entertainment/ec9d181812f45b8c5be709d2bf9758f7 |url-status=dead }}</ref> |22 |Transvaal |- |{{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] |Yoon Mi-hee |23 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Dolly Allouche |18 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Nurlan Coşkun<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Alicia Elena Gómez | – |[[Montevideo]] |} ==  Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1964]] kex0rs33pbrsgaq34g9mzad6hyqw5wu Miss World 1978 0 323762 2205497 2191999 2026-04-30T14:16:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205497 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Silvana Suárez.jpg|caption=Silvana Suárez|winner='''[[Silvana Suárez]]'''|represented={{flagicon|Argentina}} Arhentina|date=16 Nobyembre 1978|presenters={{Hlist|Paul Burnett|Sacha Distel}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|entrants=68|placements=15|debuts={{hlist|Dominika|San Vicente}}|withdraws={{hlist|Bulibya|Libano|Luksemburgo|Nikaragwa|Panama|Papua Bagong Guinea|Timog Aprika}}|returns={{hlist|Hamayka|Indiya|Italya|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Malaysia|Mawrisyo|Niherya|Pilipinas|Singapura|Suwasilandiya|Tunisya}}|before=[[Miss World 1977|1977]]|next=[[Miss World 1979|1979]]|photogenic=Martha Eugenia Ortiz<br>{{flagicon|Mexico}} Mehiko|personality=Wendy Daykin<br>{{flagicon|Cayman Islands|old}} Kapuluang Kayman}} Ang '''Miss World 1978''' ay ang ika-28 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 16 Nobyembre 1978.<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Day of nerves for Miss World girls |language=en |pages=15 |work=Liverpool Echo |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-echo-mw-78-dress-rehearsak/134565683/ |access-date=20 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Mary Stävin ng Suwesya si Silvana Suárez ng Arhentina bilang Miss World 1978.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinan picked Miss World |language=en |pages=2 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=TuAzAAAAIBAJ&sjid=lDIHAAAAIBAJ&pg=4696%2C1942136 |access-date=12 Mayo 2023}}</ref><ref name="google.com1">{{cite web |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine beauty named 'Miss World' |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1916&dat=19781117&id=QOogAAAAIBAJ&pg=3099,4174203&hl=en |access-date=14 Abril 2024 |website=The Hour |language=en |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang pangalawang beses na nanalo ang Arhentina bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Cry no more, Miss Argentina |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5wI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=4612%2C3812675 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Ossie Margareta Carlsson ng Suwesya, habang nagtapos bilang second runner-up si Denise Coward ng Australya.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Miss World title to Argentinian, 19 |language=en |pages=2 |work=Schenectady Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=NP0wAAAAIBAJ&pg=PA2&dq=%22Miss+Argentina%22&article_id=2741,5443695&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj4yu3Guqj_AhWHQN4KHZQbASM4HhDoAXoECA0QAg#v=onepage&q=%22Miss%20Argentina%22&f=false |access-date=4 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=She beat the odds |language=en |pages=33 |work=The Ottawa Journal |location=Ottawa, Ontario, Kanada |url=https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-journal-17november1978the/396803/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Paul Burnett at Sacha Distel ang kompetisyon. Nagtanghal din si Distel sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1978]] === Lokasyon at petsa === Noong Setyembre 1977, inanunsyo ni Julia Morley na mayroon silang planong ganapin ang unang kalahati ng kompetisyon, ang ''swimsuit competition'' at ''parade of nations'', ng edisyong ito sa Singapura. Ang ''evening gown'' at ''final interview'' naman ay magaganap pa rin sa Londres.<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 1977 |title=MISS WORLD '78: EARLY ROUNDS IN SPORE? |language=en |pages=7 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19770923-1.2.33 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, hindi natuloy ang mga negosasyon upang dalhin ang Miss World sa Singapura dahil sa kanselasyon ng ''concorde flight'' ng British Airways at Singapore Airlines mula sa Londres hanggang Singapura dahil sa pagbabawal ng Malaysia ng mga ''supersonic plane'' na dumaan sa Malacca Strait dahil sa mga dahilang pangkalikasan.<ref name=":6">{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Beauty quest to go on despite Morley's sacking |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19781010-1.2.23.7 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Noong 7 Oktubre 1978, napatalsik si Eric Morley bilang tagapangulo ng Mecca dahil sa diumanong mga problema sa mga ''staff incentive''. Nagbigay diumano si Maxwell Joseph, may-ari ng Grand Metropolitan na siyang naging katuwang ng Mecca, ng sulat kay Morley tungkol sa kanyang pagpapaalis, at inalokan ito ng pera para lamang manahimik, ngunit hindi ito tinanggap ni Morley.<ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Miss World man fired |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781009-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 1978 |title=Eric Morley to fight sacking, says his wife |language=en |pages=1 |work=Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zKdAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4055%2C1654667 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Noong 9 Oktubre, napagdesisyunan sa isang pagpupulong ng mga direktor ng Grand Metropolitan na ipagpapatuloy pa rin ng mga Morley ang pagdaraos ng Miss World sa susunod na limang taon, habang kanilang pinag-iisipan kung ito ay kanilang ibebenta o ipapanatili.<ref name=":6" /> Hindi pa rin naapektuhan ang posisyon ni Eric Morley sa Miss World bilang tagapangulo. Kalaunan ay tinanggap ni Morley ang kanyang pagpapaalis sa Grand Metropolitan sa halagang £200,000,<ref>{{Cite news |date=10 Oktubre 1978 |title=Morley takes sack–and £200,000 |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=zadAAAAAIBAJ&sjid=qKUMAAAAIBAJ&pg=4111%2C1868169 |access-date=20 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at pinagpatuloy pa rin ni Julia Morley ang kanyang sariling mga obligasyon sa mga isponsor para sa kompetisyon sa sumunod na buwan.<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 1978 |title=Morley takes $874,000 to quit job |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781011-1.1.2 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Oktubre 1978 |title=Morley for polls |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19781014-1.1.4 |access-date=20 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Tuluyan nang umalis si Eric Morley sa Mecca noong 31 Disyembre 1978. === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa animnapu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Labindalawang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at dalawang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Argentina 1978 Margarita Susana Heindryckx sa edisyong ito, ngunit dahil ito ay labing-anim pa lamang sa araw ng kompetisyon, siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Silvana Suárez.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1978 |title=Argentine girl is Miss World |language=en |pages=17 |work=The Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-news-20november1978thedail/396776/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Dapat sanang lalahok ang first runner-up ng Miss France 1978 na si Brigitte Konjovic bilang kandidata ng [[Pransiya]] matapos na piliin ni Miss France 1978 Pascale Taurua na bumalik sa kaniyang bayan ng [[New Caledonia|Bagong Caledonia]] imbis na manirahan sa Pransiya.<ref>{{Cite web |last=Mitote |first=Pascal |date=8 Marso 2015 |title=Pascale Taurua, Miss France 1978 |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/tahiti/pascale-taurua-miss-france-1978-236573.html |access-date=30 Enero 2023 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gnipate |first=Steeven |date=5 Marso 2015 |title=Que devient la Calédonienne Pascale Taurua, Miss France 1978? |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/2015/03/05/que-devient-pascal-taurua-la-caledonienne-miss-france-1978-235719.html |access-date=31 Enero 2023 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Gayunpaman, dahil nagkaroon ng problema sa kalusugan si Konjovic, siya ay pinalitan ng ''second runner-up'' ng Miss France 1978 na si Kelly Hoarau.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lazaar |first=Liane |date=11 Disyembre 2021 |title=Miss France : Une reine de beauté est la mère d'un comédien de Scènes de ménages ! |trans-title=Miss France: A beauty queen is the mother of a Scènes de Ménages actor! |url=https://www.purepeople.com/article/miss-france-une-reine-de-beaute-est-la-mere-d-un-comedien-de-scenes-de-menages_a467338/1 |access-date=14 Abril 2024 |website=Purepeople |language=fr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Dominika at San Vicente. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Niherya na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]], Indiya, Malaysia, Mawrisyo, Pilipinas, Suwasilandiya, at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]], at Hamayka, Italya, Kapuluang Birhen ng Estados Unidos, at Singapura na huling sumali noong [[Miss World 1976|1976]]. Hindi sumali ang mga bansang [[Bolivia|Bulibya]], [[Lebanon|Libano]], [[Luxembourg|Luksemburgo]], [[Nicaragua|Nikaragwa]], [[Panama]], [[Papua Nueva Guinea|Papua Bagong Guinea]], at [[South Africa|Timog Aprika]] sa edisyong ito. Hindi sumali si Angelyn Tukana ng Papua Bagong Guinea dahil sa kakulangan sa pondo para ilipad siya sa Londres.<ref>{{Cite news |date=28 Abril 1978 |title=Angelyn shapes up nicely... |pages=1 |work=Papua New Guinea Post-Courier |location=Port Moresby, Papua Bagong Guinea |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250344589?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gavera |first=Mea |date=30 Hunyo 1978 |title=She'll dazzle the world |language=en |pages=37 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250164538?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> Hindi sumali sina Liliana Gutiérrez ng Bulibya,<ref>{{Cite web |date=29 Hulyo 2017 |title=El título les dio alegrías, trabajo y fama que aún saborean |url=https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |access-date=19 Disyembre 2022 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=23 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023090330/https://eldeber.com.bo/sociales/el-titulo-les-dio-alegrias-trabajo-y-fama-que-aun-saborean_32650 |url-status=dead }}</ref> Graziella Abu Fadel ng Libano,<ref>{{Cite web |last=Maroun |first=Bechara |date=2 Setyembre 2022 |title=Yasmina Zaytoun, une Miss Liban qui veut tracer son propre chemin |trans-title=Yasmina Zaytoun, a Miss Lebanon who wants to chart her own path |url=https://www.lorientlejour.com/article/1310192/yasmina-zaytoun-une-miss-qui-veut-tracer-son-propre-chemin.html |access-date=5 Abril 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> Claudia Herrera ng Nikaragwa, at Ljiljana Djogovic ng [[Yugoslavia]] dahil hindi na sila nakaabot o huli na nang dumating sila sa Londres. Hindi sumali si Yolanda Kloppers ng Timog Aprika matapos pagbawalan ng Miss World Organization ang paglahok ng Timog Aprika sa kompetisyon dahil sa kanilang [[Aparteid|patakarang aparteid]].<ref>{{Cite book |last=Evans |first=MJ |url=https://www.worldcat.org/oclc/1006045407 |title=Broadcasting the End of Apartheid |date=2014 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85772-417-5 |pages=59 |language=en |oclc=1006045407}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Agosto 1978 |title=Miss South Africa out, so S'pore to take part |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19780825-1.2.49 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Natanggal na sa kompetisyon si Malek Nemlaghi ng Tunisya dahil ayaw nitong tanggalin ang kanyang yashmak at magsuot ng ''boxer shorts'' para sa kanilang ''photo-call''.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Miss World |pages=5 |work=[[The Canberra Times]] |agency=[[Reuters]] |location=Canberra, Australian Capital Territory |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110923125?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=[[Trove]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Home News |language=en |pages=7 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=5AI-AAAAIBAJ&sjid=dUkMAAAAIBAJ&pg=2622%2C3041576 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Gayunpaman, siya ay muling ibinalik sa kompetisyon matapos nitong tanggalin ang kanyang yashmak sa ''dress rehearsal''.<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1978 |title=Miss Tunisia can compete |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina, Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768687/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Cause of fuss |language=en |pages=22 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=ePQhAAAAIBAJ&sjid=naAFAAAAIBAJ&pg=4805%2C3074285 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1978 |title=Unveiled |language=en |pages=6 |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=tg4wAAAAIBAJ&sjid=uwUEAAAAIBAJ&pg=6046%2C4411886 |access-date=2 Mayo 2024 |via=Google News Archive}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1978_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1978 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1978''' | * {{flagicon|ARG}} '''[[Arhentina]]''' – '''Silvana Suárez''' <ref name=":4">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Primero, mundial de fútbol... y ahora de belleza |language=es |pages=14 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=M34fAAAAIBAJ&sjid=WmYEAAAAIBAJ&pg=3852%2C665054 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|SWE}}''' [[Suwesya]] – Ossie Carlsson<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Denise Coward<ref name=":4" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref name=":4" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] – Gloria Valenciano<ref name=":4" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Ann Jones * {{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] – Jeanette Keller |- | Top 15 | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Doris Anwarder<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Oktubre 2014 |title=„Die Misswahl hat mir einige Türen geöffnet“ |url=https://www.vn.at/vorarlberg/2014/10/03/die-misswahl-hat-mireinige-tueren-geoeffnet.vn |access-date=16 Abril 2024 |website=Vorarlberger Nachrichten |language=de}}</ref> * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Patricia Tóffoli * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine runner-up named Miss World '78 |language=en |pages=7 |work=The Albany Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=KGpEAAAAIBAJ&sjid=VrIMAAAAIBAJ&pg=2775%2C3396868 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{Flagicon|IND}} [[Indiya]] – Kalpana Iyer<ref>{{Cite web |last=Bose |first=Sushmita |date=27 Nobyembre 2015 |orig-date=19 Nobyembre 2015 |title=Kalpana Iyer: Yesterday's Sex Symbol Comes out of the Shadows |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/kalpana-iyer-yesterdays-sex-symbol-comes-out-of-the-shadows |access-date=14 Abril 2024 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Maribel Fernández * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Eija Laaksonen * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – María Jesús Cañizares * {{Flag|Sri Lanka}} – Manohori Vanigasooriya |} === '''Mga espesyal na parangal''' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |- |Miss Personality | * {{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] – Wendy Daykin |- |Miss Talent | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Pilipinas]] – Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * Christopher Cazenove – Ingles na aktor * Michael Chow – ''Restauranteur'' at dating aktor na ipinanganak sa Tsina * Susan George – Ingles na aktres * Jennifer Hosten-Craig – [[Miss World 1970]] mula sa Grenada at ''High Commissioner'' ng Grenada sa Kanada * Seow Peck Leng – Pambansang direktor ng Singapura sa Miss World * Phil Lynott – Irlandes na mang-aawit at musikero * Eric Morley – Tagapangulo ng Variety International at tagapagtatag ng Miss World * Ricardo Villa – Arhentinong manlalaro ng putbol * Stuart Wagstaff – Australyanong aktor at miyembro ng Variety Club * Regine Zylberberg – Pranses na mang-aawit == Mga kandidata == Animnapu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentine "runner-up" wins title of Miss World 1978 |language=en |pages=1 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal-17november1978the/396796/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Monika Greis<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=Contestants for Miss World get ready for their big night |language=en |pages=27 |work=Leicester Mercury |location=Leicester, Leicestershire, Inglatera |url=https://www.newspapers.com/article/leicester-mercury-mw-78-dress-rehearsal/134561874/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.co}}</ref> |23 |Heidelberg |- |'''{{Flagicon|ARG}} [[Argentina|Arhentina]]''' |'''[[Silvana Suárez]]''' <ref>{{Cite web |date=22 Oktubre 2022 |title=Así fue la consagración de Silvana Suárez como Miss Mundo en 1978 |trans-title=This was the consecration of Silvana Suárez as Miss World in 1978 |url=https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/asi-fue-la-consagracion-de-silvana-suarez-como-miss-mundo-en-1978-nid22102022/ |access-date=15 Abril 2024 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |20 |Córdoba |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Rose Anne Lejuez<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1978 |title=Untitled |language=nl |pages=5 |work=Amigoe |location=[[Curaçao]] |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639428:mpeg21:p005 |access-date=14 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Denise Coward<ref>{{Cite news |date=4 Oktubre 1978 |title=Denise heads for stardom |language=en |pages=15 |work=The Australian Women's Weekly |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/52259867?searchTerm=%22Denise%20Coward%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |23 |Parkdale |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Doris Anwander<ref>{{Cite web |last= |date=5 Pebrero 2009 |title=Kniggetrainerin: Job mit Takt |trans-title=Etiquette trainer: Job with tact |url=https://www.vol.at/kniggetrainerin-job-mit-takt/2194012 |access-date=14 Abril 2024 |website=Vorarlberg Online |language=de}}</ref> |18 |Bregenz |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Lorian Tangney |20 |Wellington |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Donna McCook<ref name=":3">{{Cite news |date=13 Nobyembre 1978 |title=National headdress |language=en |pages=15 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=WNk8AAAAIBAJ&sjid=Hy4MAAAAIBAJ&pg=2532%2C4716284 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Françoise Moens<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 1978 |title=Choice of the week |language=en |pages=3 |work=Royal Australian Navy News |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/267443612?searchTerm=%22Miss%20Universe%22 |access-date=29 Enero 2023 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Brussels|Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Patricia Tóffoli<ref>{{Cite news |date=30 Abril 1978 |title=Gritos, y supuesto fraude en eleccion de Miss Venezuela |language=es |trans-title=Shouts, and alleged fraud in the election of Miss Venezuela |pages=2 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=V7kqAAAAIBAJ&sjid=QmYEAAAAIBAJ&pg=6999%2C229177 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Coro |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Madeline Joell<ref name=":3" /> |19 |Smith's Parish |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Laura Angélica Viana Pereira |20 |Salvador |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Silvana Trinidad<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1978 |title=Silvana Trinidad naar ”Miss World”-Verkiezing |language=nl |trans-title=Silvana Trinidad to ”Miss World” pageant |pages=9 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639439:mpeg21:p009 |access-date=15 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Birgit Stefansen |21 |Struer |- |{{Flagicon|DMA|1978}} [[Dominika]] |Mona Jno-Lewis |19 |[[Roseau]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |María Antonieta Campódonico<ref>{{Cite web |date=11 July 2016 |title=Cita solidaria de reinas ecuatorianas |trans-title=Solidarity appointment of Ecuadorian queens |url=https://www.eluniverso.com/vida-estilo/2016/07/11/nota/5684568/cita-solidaria-reinas-ecuatorianas |access-date=17 May 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |19 |Guayaquil |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Iris Mazorra<ref>{{Cite news |date=13 Hulyo 1978 |title=Tiempo para cantar |language=es |pages=18A |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=18A0AAAAIBAJ&sjid=_tAEAAAAIBAJ&pg=6824%2C1424628 |access-date=31 Enero 2023}}</ref> |19 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1977–1981).svg}} [[Espanya]] |Gloria Valenciano<ref>{{Cite web |last=Ayala |first=Miguel |date=16 Oktubre 2022 |title=Archipiélago de bellezones |url=https://www.eldia.es/dominical/2022/10/16/archipielago-bellezones-77298497.html |access-date=15 Abril 2024 |website=El Dia |language=es}}</ref> |18 |[[Tenerife]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Debra Jean Freeze<ref>{{Cite news |date=20 Oktubre 1978 |title=Beauty queen who knows what she wants in life |language=en |pages=3 |work=Lodi News-Sentinel |url=https://news.google.com/newspapers?id=2ZQzAAAAIBAJ&sjid=QDIHAAAAIBAJ&pg=4904%2C5307078 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Mooresville |- |{{Flagicon image|Flag of Greece (1822-1978).svg}} [[Gresya]] |Ariana Dimitropoulou |23 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Elizabeth Tenorio |22 |[[Asan]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Joan McDonald<ref>{{Cite web |date=28 Disyembre 2020 |title=Former Miss Jamaica World now wellness ambassador |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20201228/former-miss-jamaica-world-now-wellness-ambassador |access-date=14 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Yamaguchi |21 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Rosanna Bonfante |17 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |María Elena Bobadilla |21 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Faustina Lin<ref name=":0">{{Cite news |date=9 Nobyembre 1978 |title=Sand dance |language=en |pages=40 |work=The Kokomo Tribune |location=Kokomo, Indiana |url=https://www.newspapers.com/article/the-kokomo-tribune/49766694/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Pulo ng Hong Kong]] |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Kalpana Iyer<ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1978 |title=Head turner |language=en |pages=3 |work=Schenectady Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=Kv0wAAAAIBAJ&sjid=JeEFAAAAIBAJ&pg=5668%2C1027408 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Amroha |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Lorraine O'Conner |24 |Cork |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Sari Alon<ref>{{Cite news |date=15 Hunyo 1978 |title=Beauty queens all |language=en |pages=1 |work=The Australian Jewish Times |location=Sydney, New South Wales |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263309329?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=14 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> |19 |[[Tiberias]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Cristina Mai<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1978 |title=Diventerà Miss Mondo? |language=it |trans-title=Will she become Miss World? |pages=16 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,16/articleid,1473_02_1978_0255_0016_20710905/ |access-date=14 Abril 2024}}</ref> |17 |[[Mantua]] |- |{{Flag|Jersey|old}} |Chantal Gosselin<ref name=":5">{{Cite news |date=21 Nobyembre 1978 |title=What a crazy world |language=en |pages=10 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-jersey/129181738/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Saint Helier |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Brigitte Hofmann<ref>{{Cite news |date=3 Hulyo 178 |title=Beauty queen |pages=1 |work=The Leader-Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=ultVAAAAIBAJ&sjid=lz4NAAAAIBAJ&pg=6513%2C7270 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Hamilton, Ontario|Hamilton]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Rosalina Sapolu |23 |[[Apia]] |- |{{Flagicon|ISV}} [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Enid Francis<ref>{{Cite news |date=26 Agosto 1978 |title=Hoping to become Miss World Virgin Islands |language=en |pages=7 |work=The Virgin Islands Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=pGBOAAAAIBAJ&sjid=C0cDAAAAIBAJ&pg=5782%2C2969844 |access-date=16 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Saint Croix |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Wendy Daykin<ref>{{Cite web |last=Palmer |first=Jenny |date=10 Hulyo 2015 |title=The tradition of Miss Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2015/07/10/the-tradition-of-miss-cayman-islands/ |access-date=14 Abril 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |18 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Denise de Castro |19 |[[Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Maribel Fernández<ref name=":2">{{Cite web |last=Flores |first=Mariana |date=27 Mayo 2022 |title=Respira profundo al ver a Maribel Guardia y la esposa de José María Napoleón en un concurso de belleza: FOTO |trans-title=Take a deep breath when you see Maribel Guardia and the wife of José María Napoleón in a beauty contest: PHOTO |url=https://heraldodemexico.com.mx/espectaculos/2022/5/27/respira-profundo-al-ver-maribel-guardia-la-esposa-de-jose-maria-napoleon-en-un-concurso-de-belleza-foto-408328.html |access-date=14 Abril 2024 |website=El Heraldo de México |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Ásdís Loftsdóttir<ref>{{Cite news |date=29 Mayo 1978 |title=Ungfrú ísland krýnd í gærkvöldi |pages=14 |work=Dagblaðið |url=https://timarit.is/page/3077100?iabr=on |access-date=16 Abril 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |Vestmannaeyjar |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Kartina Osir |22 |Sandakan |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Mary Cumbo |18 |Birkirkara |- |{{Flagicon|MRI}} [[Mawrisyo]] |Genevieve Chanea<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Maria Allard, Miss Mauritius d?un décevant concours |trans-title=Maria Allard, Miss Mauritius in a disappointing competition |url=https://lexpress.mu/node/129868 |access-date=24 Marso 2024 |website=L'express |language=fr}}</ref> |19 |Curepipe |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Martha Ortiz<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=People in the news |language=en |pages=2 |work=The Salina Journal |location=Salina Kansas |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal/49768474/ |access-date=14 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{Flagicon|NGR}} [[Niherya]] |Irene Omagbemi<ref>{{Cite web |last=Afigbo |first=Chinasa |date=30 Hunyo 2023 |title=1 Hijab queen, 43 other past Miss Nigeria winners & how they moved on with life |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1541882-miss-nigeria-44-winners-nigerias-prominent-beauty-pageant-update-what-doing/ |access-date=12 Abril 2023 |website=Legit.ng |language=en}}</ref> |20 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Elisabet Klaeboe |17 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ans van Haaster |22 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |Susana Galli<ref>{{Cite web |date=10 Marso 2021 |title=Mili a ña Miss: “Tu marido fue un desastre como presidente” |trans-title=Mili a ña Miss: “Your husband was a disaster as president” |url=https://www.popular.com.py/2021/03/10/mili-a-na-miss-tu-marido-fue-un-desastre-como-presidente/ |access-date=15 Abril 2024 |website=Diario Popular |language=es}}</ref> |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{PER}} |Karen Noeth<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1978 |title=Sand dance8 |language=en |pages=8 |work=Lewiston Evening Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=duApAAAAIBAJ&sjid=t2UFAAAAIBAJ&pg=2684%2C1512741 |access-date=15 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Louvette Hammond<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=22 Abril 2016 |title=8 fun facts: Bb Pilipinas Intercontinental 2016 Jennifer Hammond |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/130395-bb-pilipinas-intercontinental-2016-jennifer-hammond-trivia-fun-facts/ |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |17 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Eija Laaksonen<ref>{{Cite web |last=Lindfors |first=Jukka |date=28 Oktubre 2009 |title=Seija Paakkola, Miss Suomi 1978 |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2009/10/28/seija-paakkola-miss-suomi-1978 |access-date=14 Abril 2024 |website=Yle |language=fi}}</ref> |22 |Tampere |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |María Jesús Cañizares |21 |San Juan |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Kelly Hoarau<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Odile |date=15 Disyembre 2018 |title=Archives d'Outre-mer : quand deux miss des Outre-mer ont renoncé au titre de miss France |trans-title=Overseas Archives: when two Misses from Overseas renounced the title of Miss France |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/archives-outre-mer-miss-france-deux-miss-ultramarines-ont-renonce-au-titre-661877.html |access-date=16 Abril 2024 |website=Outre-mer la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Le Port |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Carole Kneale<ref name=":5" /> |20 |Douglas |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Ann Jones<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1978 |title=She's our favourite! |language=en |pages=6 |work=Daily Post: The Paper for Wales |url=https://www.newspapers.com/article/daily-post-the-paper-for-wales-ann-jone/130989123/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |Welshpool |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Jenny Polanco<ref>{{Cite web |last=Pujols |first=Daniela |date=24 Marso 2020 |title=El día en que la diseñadora Jenny Polanco participó en Miss Mundo |trans-title=The day designer Jenny Polanco participated in Miss World |url=https://www.diariolibre.com/revista/video-el-dia-en-que-la-disenadora-jenny-polanco-participo-en-miss-mundo-IP17909313 |access-date=14 Abril 2024 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |20 |Puerto Plata |- |{{Flagicon|VIN|colonial}} [[San Vicente at ang Granadinas|San Vicente]] |June de Nobriga<ref>{{Cite web |last= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=14 Abril 2024 |website=One News St.Vincent |language=en}}</ref> |23 |[[Kingstown]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Rosie Tan<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1978 |title=Rosie: My 'mission' was to promote S'pore |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/newnation19781118-1.2.17 |access-date=14 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |21 |[[Singapore]] |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Manohori Vanigasooriya |20 |[[Colombo]] |- |{{Flagicon|SWZ}} [[Suwasilandiya]] |Nyamalele Nilovu |21 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ossie Carlsson<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1978 |title=Argentinian crowned Miss World |language=en |pages=3 |work=Indiana Gazette |url=https://www.newspapers.com/article/indiana-gazette-4october1994indianag/382592/ |access-date=16 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |[[Estokolmo|Stockholm]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Jeannette Keller<ref>{{Cite web |title=Miss Schweiz Archiv |trans-title=Miss Switzerland Archive |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/miss-schweiz-archiv |access-date=14 Abril 2024 |website=[[Schweizer Illustrierte]] |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|FRA}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Moeata Schmouker<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2021 |title=60 ans de Miss Tahiti : (re)découvrez toutes les lauréates du concours |trans-title=60 years of Miss Tahiti: (re)discover all the winners of the competition |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/polynesie/60-ans-de-miss-tahiti-re-decouvrez-toutes-les-laureates-du-concours-994630.html |access-date=10 Abril 2024 |website=Polynésie la 1ère |language=fr-FR}}</ref> |18 |Puna'auia |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Orasa Panichapan |20 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Je Eun-jin |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Kathleen Thomas |18 |[[Port of Spain]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Trinidad Sepúlveda |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Mary Adamou |19 |[[Nicosia]] |- |{{Flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Malek Nemlaghi<ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1978 |title=Face fuss |language=en |pages=7 |work=The Paris News |url=https://www.newspapers.com/article/the-paris-news/49769773/ |access-date=12 Mayo 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Sevil Özgültekin<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Mabel Rúa |22 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1978]] jjn1lcfp9044a8ljuwb2h1ihosp8tz9 Miss World 1965 0 324081 2205494 2133823 2026-04-30T14:06:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205494 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Lesley Langley]]'''|represented={{flagicon|United Kingdom}} Reyno Unido|date=19 Nobyembre 1965|presenters={{Hlist|David Jacobs|Michael Aspel}}|entrants=48|placements=16|venue=Lyceum Ballroom, Londres, Reyno Unido|broadcaster=[[BBC]]|debuts={{Hlist|Kosta Rika|Gambya|Malta|Siria}}|returns={{Hlist|Australya|Bulibya|Hordan|Israel|Malaysia|Peru|Rhodesia|Tahiti|Tsipre}}|withdraws={{Hlist|Aruba|Espanya|Montserrat|Nikaragwa|Turkiya}}|before=[[Miss World 1964|1964]]|next=[[Miss World 1966|1966]]|image=Lesley Langley.jpg|caption=Lesley Langley}} Ang '''Miss World 1965''' ay ang ika-15 edisyon ng [[Miss World]] pageant na ginanap sa Lyceum Ballroom sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 19 Nobyembre 1965. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ann Sidney ng Reyno Unido si Lesley Langley ng Reyno Unido bilang Miss World 1965.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=Miss World title protest |language=en |pages=3 |work=The San Francisco Examiner |url=https://www.newspapers.com/article/the-san-francisco-examiner-the-san-franc/92993587/ |access-date=21 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1965 |title=Row over 3rd U.K. girl's victory |language=en |pages=17 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=rg0zAAAAIBAJ&sjid=_uYDAAAAIBAJ&pg=6482%2C6927681 |access-date=12 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang pangatlong tagumpay ng Reyno Unido, at ang pangalawang pagkakataon sa kasaysayan ng kompetisyon na dalawang kandidata mula sa kaparehas na bansa ay magkasunod na nagwagi. Nagtapos bilang first runner-up si Dianna Lynn Batts ng Estados Unidos, habang nagtapos bilang second runner-up si Gladys Anne Waller ng Irlanda.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=British entry crowned in Miss World contest |language=en |pages=12 |work=The Marion Star |url=https://www.newspapers.com/article/the-marion-star-the-marion-star-marion/92991590/ |access-date=21 Abril 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> Mga kandidata mula sa apatnapu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina David Jacobs at Michael Aspel ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Lyceum_Theatre,_Wellington_St,_London.jpg|thumb|250x250px|Lyceum Ballroom, ang lokasyon ng Miss World 1965]] === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa apatnampu't-walong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at isang kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Italia 1965 Alba Rigazzi sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2023 |title=Layla e Alba Rigazzi, le due sorelle milanesi che vinsero Miss Italia: «Mi chiamavano Santarellina». «Un ragazzo che mi amava si disperò» |url=https://milano.corriere.it/notizie/cronaca/23_agosto_11/layla-e-alba-rigazzi-le-due-sorelle-milanesi-che-vinsero-miss-italia-mi-chiamavano-santarellina-un-ragazzo-che-mi-amava-si-dispero-8b282b71-3c72-4fba-aa40-da4de9243xlk.shtml |access-date=12 Marso 2024 |website=Corriere della Sera |language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Setyembre 1965 |title=La tumultuosa elezione di miss italia a Salsomaggiore |language=it |trans-title=The tumultuous election of Miss Italy in Salsomaggiore |pages=24 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,8/articleid,1552_02_1965_0209A_0024_23544514/ |access-date=13 Marso 2024}}</ref> Gayunpaman, siya ay pinalitan ni Guya Libraro dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. ===== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ===== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kosta Rika, Gambya, Malta, at Siria. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Australya at Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 1960|1960]], Rhodesia na huling sumali noong [[Miss World 1961|1961]], at Bulibya, Hordan, Israel, Malaysia, Peru, at Tsipre na huling sumali noong [[Miss World 1963|1963]].<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1964 |title=Found: The missing, so modest Miss Bolivia |language=en |pages=18 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19641111-1.2.144 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 1964 |title=Army says 'no' to 'Miss Israel' |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19641107-1.1.1 |access-date=12 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Aruba]], [[Espanya]], [[Montserrat]], [[Nicaragua|Nikaragwa]], at [[Turkiya]]. Hindi sumali si Alicia Angela Yarzagaray ng Aruba dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |date=17 Mayo 1965 |title=Carnavalskoningin Dorinda Croes ook Miss Aruba voor '65 |language=nl |trans-title=Carnival Queen Dorinda Croes also Miss Aruba for '65 |pages=6 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462317:mpeg21:p006 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> Kusang bumitiw sa kompetisyon si Alicia Borrás ng Espanya dahil sa pagtutol nito sa paglahok ni Rosemarie Viňales ng Hibraltar dahil sa sigalot ng Reyno Unido at Espanya sa teritoryo ng Hibraltar.<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1965 |title=Per protesta non concorrerà a Miss Mondo |language=it |trans-title=In protest she will not compete in Miss World |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1553_02_1965_0266_0003_21939549/ |access-date=13 Marso 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1965 |title=Miss World contest beset by international politics |language=en |pages=4 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=qaEhAAAAIBAJ&sjid=EZoFAAAAIBAJ&pg=5763%2C5842089 |access-date=21 Abril 2023}}</ref> Hindi sumali si Rose Willock ng Montserrat dahil sa kakulangan sa pondo upang ipadala si Willock sa Londres.<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Edwin L. |date=6 Pebrero 2019 |title=Rose Willock reminisces about winning Miss Montserrat title |url=https://www.montserratspotlight.com/memoirs-of-a-queen/ |access-date=12 Marso 2024 |website=Montserrat Spotlight |language=en-US }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hindi nakasali sina Flora Sánchez Arguello ng Nikaragwa at Zerrin Arbas ng Turkiya dahil hindi sila nakaabot sa oras. Dapat din sanang sasali sa edisyong ito si Sylvia Elaine Simons ng [[Bermuda]],<ref>{{Cite web |last=Zuill |first=Rebecca |date=10 Enero 2015 |title=First Miss Bermuda passes away at 67 |url=https://www.royalgazette.com/other/news/article/20150110/first-miss-bermuda-passes-away-at-67/ |access-date=13 Marso 2024 |website=Royal Gazette |language=en-US}}</ref> Anna Eboweime ng [[Nigeria|Niherya]],<ref>{{Cite web |last=Afigbo |first=Chinasa |date=30 Hunyo 2023 |title=1 Hijab queen, 43 other past Miss Nigeria winners & how they moved on with life |url=https://www.legit.ng/entertainment/celebrities/1541882-miss-nigeria-44-winners-nigerias-prominent-beauty-pageant-update-what-doing/ |access-date=13 Marso 2024 |website=Legit.ng |language=en}}</ref> at Maria do Carmo Paraíso Sancho ng [[Portugal]] dahil sa mga hindi isiniwalat na dahilan. Hindi tumuloy sa kompetisyon si Azira Febrianti Wicaksono ng [[Indonesia|Indonesya]] dahil sa mga konserbatibong Islamikong pananaw ng kanya bansa at pagprotesta ng mga konserbatibong Islamiko laban sa kanyang paglahok. Hindi rin tumuloy sa kompetisyon si Ana Elena Noreña ng Mehiko matapos mabali ang kanyang braso. Hindi tumuloy sa paglahok si Thai Kim Huong ng Biyetnam dahil sa kakulangan sa pondo upang dalhin siya sa Londres.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Abril 2015 |title=Sự thật bất ngờ chuyện người đẹp Việt đầu tiên đi thi quốc tế |url=https://vietnamnet.vn/su-that-bat-ngo-chuyen-nguoi-dep-viet-dau-tien-di-thi-quoc-te-230613.html |access-date=13 Marso 2024 |website=VietNamNet |language=vi}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1965 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1965 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1965''' | * '''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' – '''Lesley Langley'''<ref name=":1">{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=U.K. wins Miss World again, sparks new row |language=en |pages=23 |work=Ottawa Citizen |url=https://news.google.com/newspapers?id=QbgyAAAAIBAJ&sjid=uewFAAAAIBAJ&pg=4809%2C1678818 |access-date=1 Hunyo 2023}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Dianna Lynn Batts<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Gladys Anne Waller<ref name=":1" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Ingrid Kopetzky<ref name=":1" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[French Polynesia|Tahiti]] – Marie Tapare<ref name=":1" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Carol Ann Tidey<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of Rhodesia (1964–1968).svg}} [[Rhodesia]] – Lesley Bunting<ref name=":1" /> |- | Top 16 | * {{flagicon|DEU}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] – Karin Schütze<ref name=":5">{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=La candidata inglesa ganó el concurso de Miss Mundo |language=es |trans-title=The English candidate won the Miss World contest |pages=6 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=lXYcAAAAIBAJ&sjid=4mMEAAAAIBAJ&pg=3992%2C3239685 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] – Gay Lorraine Phelps<ref name=":5" /> * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Yvonne Ekman<ref name=":5" /> * {{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] – Yuko Oguchi<ref name=":5" /> * {{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Marta Eugenia Escalante<ref name=":5" /> * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Raija Salminen<ref name=":5" /> * {{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] – Christiane Sibellin<ref name=":5" /> * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Britt-Marie Lindblad<ref name=":5" /> * {{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] – Lee Eun-ah<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Gayunpaman, dahil dalawang kandidata ang nagkaroon ng kaparehong iskor para sa ikalabinlimang posisyon, napagdesisyunan ni Morley na isama ang dalawa at gawing labing-anim mga ''semi-finalist'' na tutuloy sa kompetisyon. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang mga labing-anim na ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.'' === Komite sa pagpili === * Stanley Baker – Ingles na aktor<ref name=":1" /> * Donald Malcolm Campbell – Ingles na ''racecar driver'' * Martine Carol – Pranses na aktres<ref name=":1" /> * Sir Learie Constantine – ''High Commissioner'' ng Trindad para sa Reyno Unido * Broderick Crawford – Amerikanong aktor * Fatehsinghrao Prataprao Gaekwad – ''Maharajah'' ng Baroda * Suzanna Leigh – Ingles na aktres * Johnny Mathis – Amerikanong mang-aawit<ref name=":1" /> * Henrietta Tiarks – ''Marchioness'' ng Tavistock<ref name=":1" /> == Mga kandidata == Apatnapu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1965 |title=Miss Rhodesia mag meedoen |language=nl |trans-title=Miss Rhodesia can participate |pages=1 |work=Algemeen Handelsblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000035035:mpeg21:p001 |access-date=28 Nobyembre 2023 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1965 |title=Forse sulle chiome blonde di un'americana la simbolica "corona,, di Miss Mondo |language=it |trans-title=Perhaps the symbolic "crown" of Miss World is on the blonde hair of an American |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1553_02_1965_0273_0003_21941553/ |access-date=13 Marso 2024}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|DEU}} [[Alemanya]] |Karin Schütze<ref>{{Cite news |date=18 Mayo 1965 |title=Karin Schütze |language=de |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/politik/karin-schuetze-a-5116a52f-0002-0001-0000-000046272725 |access-date=21 Abril 2023 |issn=2195-1349}}</ref> |25 |[[Berlin]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Lidia Díaz<ref name=":2">{{Cite news |date=17 Nobyembre 1965 |title=Se elige el viernes a Miss Mundo |language=es |pages=17 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=knYcAAAAIBAJ&sjid=4mMEAAAAIBAJ&pg=882%2C2784970 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Jan Rennison<ref>{{Cite news |date=17 Abril 1966 |title=007 Girl |language=en |pages=60 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=FJ5WAAAAIBAJ&sjid=DucDAAAAIBAJ&pg=4469%2C7837620 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Ingrid Kopetzky |21 |[[Viena]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Gay Lorraine Phelps<ref name=":3">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1965 |title=Miss Nieuw-Zeeland, Gay Lorraine Phelps |language=nl |trans-title=Miss New Zealand, Gay Lorraine Phelps |pages=1 |work=Nieuwe Haarlemsche courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNHA03:197616040:mpeg21:p00001 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Delpher}}</ref> |21 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Lucy Nossent<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/gs-b5723d4d |access-date=12 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |21 |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Nancy González<ref name=":2" /> |21 |Anzoátegui |- |{{flagicon|BRA|1889}} [[Brazil|Brasil]] |Berenice Lunardi<ref name=":4">{{Cite news |last=Sabino |first=Fernando |date=17 Nobyembre 1965 |title=A chance muito Brasileira |language=pt |trans-title=A very Brazilian chance |pages=21 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=p-gRAAAAIBAJ&sjid=pe4DAAAAIBAJ&pg=7202%2C312515 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Minas Gerais |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Gabriela Cornel Kempff<ref name=":2" /> |19 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka|Ceylon]] |Shirlene De Silva |19 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Yvonne Ekman |20 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Corine Mirguett Corral<ref name=":2" /> |18 |Pichincha |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Dianna Lynn Batts<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=Miss U.S. lets hair down, loses |language=en |pages=8 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=LK4hAAAAIBAJ&sjid=uZoFAAAAIBAJ&pg=3712%2C2105033 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Falls Church |- |{{flagicon|GMB}} [[Gambia|Gambya]] |Ndey Jagne<ref name=":4" /> |18 |[[Banjul]] |- |{{flagicon|GRC|old}} [[Gresya]] |Maria Geka<ref name=":4" /> |26 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Carol McFarlane<ref name=":3" /> |18 |Montego Bay |- |{{flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yuko Oguchi<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1965 |title=So shy Miss Japan got all the sympathy |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19651121-1.2.61 |access-date=16 Hunyo 2023 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Saitama|Urawa]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Rosemarie Viňales<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1965 |title=La politica afecta el concurso de Miss Universo |language=es |pages=6 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=jnYcAAAAIBAJ&sjid=4mMEAAAAIBAJ&pg=2005%2C2033573 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Edda Inés Mungula<ref name=":2" /> |20 |Francisco Morazán |- |{{flagicon|JOR}} [[Jordan|Hordan]] |Nyla Haddad |– |Aman |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Gladys Anne Waller<ref>{{Cite web |last=Cullen |first=Matthew |date=1 Hulyo 2016 |title=Bailieborough News. June 30th 2016. |url=http://bailieborough.com/bailieborough-news-june-27th-2016/ |access-date=15 Disyembre 2022 |website=Bailieborough.com}}</ref> |21 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Shlomit Gat<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1965 |title=Beauties plagued by politics |language=en |pages=34 |work=Spokane Daily Chronicle |url=https://news.google.com/newspapers?id=krszAAAAIBAJ&sjid=qfcDAAAAIBAJ&pg=3323%2C3761943 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |– |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Guya Libraro<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1965 |title=L'italiana al concorso per «Miss Mondo» |language=it |trans-title=The Italian at the «Miss World» competition |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0106_01_1965_0269_0003_8735227/ |access-date=13 Marso 2024}}</ref> |18 |[[Campania]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Carol Ann Tidey<ref>{{Cite news |last=Wells |first=Jon |date=23 Pebrero 2013 |title=Miss Dominion '65 at 66 |language=en |work=The Hamilton Spectator |url=https://www.thespec.com/news/hamilton-region/2013/02/23/miss-dominion-65-at-66.html |access-date=11 Disyembre 2022 |issn=1189-9417}}</ref> |18 |Ancaster |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Nubia Angelina Bustillo Gallo<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 1965 |title=Nubia Bustillo Gallo |language=es |pages=2 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=kpccAAAAIBAJ&sjid=vmMEAAAAIBAJ&pg=3682%2C2621602 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|El Carmen de Bolívar]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Marta Eugenia Escalante<ref>{{Cite news |date=17 Setyembre 1965 |title=Grandiosa exhibición de modas del concurso Miss Mundo 1965 en el Costa Rica Tennis Club |language=es |pages=32 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=4qYcAAAAIBAJ&sjid=vHkEAAAAIBAJ&pg=3582%2C5469688 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Puntarenas |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Líbano]] |Yolla Harb<ref name=":4" /> |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LBR}} [[Liberya]] |Melvilla Harris<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1965 |title=Political question |language=en |pages=2 |work=St. Joseph News-Press |url=https://news.google.com/newspapers?id=yQZUAAAAIBAJ&sjid=SjkNAAAAIBAJ&pg=3044%2C2323284 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |17 |[[Monrovia]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Marie-Anne Geisen |18 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Sigrún Vignisdóttir<ref name=":4" /> |17 |[[Reikiavik]] |- |{{Flag|Malaysia}} |Clara Eunice de Run<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 1965 |title=Chalun Miss World |pages=1 |work=Berita Harian |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/beritaharian19651011-1.1.1 |access-date=13 Marso 2024 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Wilhelmina Mallia |19 |[[Valeta|Valletta]] |- |{{flagicon|MAR}} [[Moroko]] |Lucette Garcia<ref name=":0">{{Cite web |last=Babas |first=Latifa |date=8 Pebrero 2019 |title=History : When beauties competed under the Moroccan flag in international beauty pageants |url=https://en.yabiladi.com/articles/details/74424/history-when-beauties-competed-under.html |access-date=21 Abril 2023 |website=Yabiladi |language=en}}</ref> |19 |[[Rabat]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Janny de Knegt<ref>{{Cite news |date=3 Mayo 1965 |title=Miss Holland gaat op reis naar Rio, New York en Miami Beach |language=nl |trans-title=Miss Holland goes on a trip to Rio, New York and Miami Beach |pages=4 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010834061:mpeg21:p004 |access-date=12 Marso 2024 |via=Delpher}}</ref> |20 |[[Amsterdam]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Lourdes Cárdenas<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1965 |title=Tres candidatas se rebelan en el concurso de Miss Mundo |language=es |pages=2 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=lHYcAAAAIBAJ&sjid=4mMEAAAAIBAJ&pg=575%2C3031360 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Arequipa |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Raija Salminen<ref>{{Cite web |last=Lehtikanto |first=Katariina |date=15 Hulyo 2023 |title=Unohdettu perintöprinsessa lähti Yhdysvaltoihin täysin ilman kielitaitoa – Kohtaaminen mahtimiehen kanssa muutti kaiken |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/f467dc4f-974e-4ba3-8d79-78623e553c73 |access-date=13 Marso 2024 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |19 |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Christiane Sibellin<ref>{{Cite web |title=Toutes les Miss France depuis 1955 |url=https://www.cnews.fr/diaporamas/toutes-les-miss-france-depuis-1955-718574 |access-date=2023-04-21 |website=CNEWS |language=fr}}</ref> |23 |[[Lyon]] |- |'''{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]]''' |'''[[Lesley Langley]]'''<ref>{{Cite news |last=Wood |first=Gaby |date=15 Abril 2001 |title=The bottom line |language=en-GB |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2001/apr/15/features.review7 |access-date=13 Marso 2024 |issn=0029-7712}}</ref> |21 |Bayswater |- |{{Flagicon image|Flag of Rhodesia (1964–1968).svg}} [[Rhodesia]] |Lesley Bunting<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1965 |title=Beauty's status in doubt |language=en |pages=4 |work=Reading Eagle |url=https://news.google.com/newspapers?id=qaEhAAAAIBAJ&sjid=EZoFAAAAIBAJ&pg=6384%2C5842755 |access-date=21 Abril 2023}}</ref> |21 |Salisbury |- |{{Flagicon image|Flag of Syria (1963–1972).svg}} [[Siria]] |Raymonde Doucco<ref name=":4" /> |27 |[[Damasco]] |- |{{Flagicon image|Flag of Suriname (1959–1975).svg}} [[Suriname]] |Anita van Eyck<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1965 |title=De 18-jarige Anita van Eyck |language=nl |edition=The 18-year-old Anita van Eyck |pages=17 |work=De nieuwe Limburger |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMCC01:048118010:mpeg21:p00017 |access-date=26 Abril 2023 |via=Delpher}}</ref> |18 |[[Paramaribo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Britt Lindblad |21 |Gothenburg |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Marie Tapare<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1965 |title=Titulo de "Miss" Mundo foi dado a "Miss" Reino Unido entre quedas e indisposicoes |language=pt |pages=16 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=qugRAAAAIBAJ&sjid=pe4DAAAAIBAJ&pg=3664%2C1126143 |access-date=13 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Papeete |- |{{flagicon|ZAF|1928}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Carol Davis<ref>{{Cite web |last=Lambley |first=Garrin |date=6 Agosto 2022 |title=Miss SA: Every winner of the title in history |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/miss-sa-every-winner-since-1956-breaking/ |access-date=13 Marso 2023 |website=The South African |language=en-ZA |archive-date=10 Marso 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310082024/https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/miss-sa-every-winner-since-1956-breaking/ |url-status=dead }}</ref> |22 |– |- |{{flagicon|KOR|1949}} [[Timog Korea]] |Lee Eun-ah |20 |[[Seoul]] |- |{{Flag|Cyprus|name=Tsipre}} |Krystalia Psara<ref name=":4" /> |17 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisia|Tunisya]] |Zeineb Lamine |– |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Raquel Luz Delgado<ref name=":2" /> |22 |[[Montevideo]] |} ==  Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] tv06cxyu0s9pwbdjn2hbkubifb6pctm Miss World 1973 0 324132 2205495 2105656 2026-04-30T14:12:25Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205495 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Marjorie Wallace]]'''|represented={{flagicon|United States}} Estados Unidos ''(binaba)''|date=23 Nobyembre 1973|presenters={{Hlist|Michael Aspel|David Vine}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster={{Hlist|[[BBC]]}}|entrants=54|placements=15|returns={{Hlist|Kolombya|Libano|Luksemburgo|Peru|Tsipre|Timog Korea}}|withdraws={{Hlist|Alemanya|Ekwador|Indiya|Kosta Rika|Liberya|Paragway}}|before=[[Miss World 1972|1972]]|next=[[Miss World 1974|1974]]}} Ang '''Miss World 1973''' ay ang ika-23 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa [[Londres]], [[Reyno Unido]] noong 23 Nobyembre 1973.<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1973 |title=Mooie meisjes in gelid |language=nl |trans-title=Beautiful girls in ranks |pages=1 |work=Nieuwsblad van het Noorden |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011016782:mpeg21:p001 |access-date=3 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Belinda Green ng Australya si Marjorie Wallace ng Estados Unidos bilang Miss World 1973.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1973 |title=First Yank chosen Miss World |language=en |pages=1 |work=The Pittsburgh Press |url=https://news.google.com/newspapers?id=NYFhAAAAIBAJ&sjid=nVQEAAAAIBAJ&pg=3091%2C2935960 |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1973 |title=Miss World crown won by U.S. beauty |language=en |pages=3 |work=The Press-Courier |url=https://news.google.com/newspapers?id=iIxLAAAAIBAJ&sjid=8CMNAAAAIBAJ&pg=5445%2C6130407 |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Estados Unidos sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Evangeline Pascual ng Pilipinas, habang nagtapos bilang second runner-up si Patsy Yuen ng Hamayka.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 Nobyembre 1973 |title=Miss U.S. now Miss World '73 |language=en |pages=10B |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=rO9HAAAAIBAJ&pg=PA13&dq=%22miss+world%22+%221973%22&article_id=6829,3937525&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiQyZKx_6r_AhWD3GEKHZzqAK0Q6AF6BAgKEAI#v=onepage&q=%22miss%20world%22%20%221973%22&f=false |access-date=5 Hunyo 2023 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1973 |title=MARJORIE FROM U.S. IS MISS WORLD |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19731125-1.2.18.7 |access-date=3 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Mahigit tatlong buwan pagkatapos ng kompetisyon, binaba si Wallace sa titulo matapos lumabag sa mga pangangailangan ng titulo.<ref>{{Cite web |last=Moore |first=Matthew |date=26 Enero 2009 |title=Eight beauty queens who met with controversy |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/brazil/4351681/Eight-beauty-queens-who-met-with-controversy.html |access-date=6 Hunyo 2023 |website=The Telegraph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pelling |first=Rowan |date=13 Hulyo 2015 |title=What's so wrong about being a beauty queen? |url=https://www.telegraph.co.uk/women/womens-life/11735998/Whats-so-wrong-about-being-a-beauty-queen.html |access-date=3 Abril 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 Enero 2009 |title=Eight beauty queens who met with controversy |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/southamerica/brazil/4351681/Eight-beauty-queens-who-met-with-controversy.html |access-date=3 Abril 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> Hindi inalok ang titulo sa sinuman sa mga runner-up, at gumanap si Patsy Yuen sa ilan sa mga tungkulin at responsibilidad ng Miss World na hindi hinahawakan ang titulo.<ref name=":6">{{Cite web |last=Johnson |first=Richard |date=29 Abril 2022 |title=A world of beauty |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/a-world-of-beauty/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> Bagama't binaba si Wallace sa kanyang titulo, siya pa rin ang kinikilala bilang opisyal na Miss World 1973. Limampu't-apat na kandidata mula sa limampu't-tatlong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Michael Aspel at David Vine ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Foster |first=Paul |date=21 Nobyembre 1973 |title=Sixty gorgeous girls |language=en |pages=43 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=nR8-AAAAIBAJ&lpg=PA43&dq=%22David%20Vine%22&pg=PA43#v=onepage&q=%22David%20Vine%22&f=false |access-date=5 Abril 2024 |via=Google Books}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1973]] === Lokasyon at petsa === Noong 9 Agosto 1972, inanunsyo ng Miss World Organization na may posibilidad na maganap ang edisyong ito sa ''Cunard Ocean liner'' na Queen Elizabeth 2, isang barkong pampasahero sa ''Caribbean cruise'' nito sa Nobyembre 1973.<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 1972 |title=Ship shape |language=en |pages=2 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newnation19720810-1.2.25 |access-date=1 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Agosto 1972 |title=Miss World contest for the sea |language=en |pages=11 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newnation19720822-1.2.78.3 |access-date=1 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, hindi ito natuloy at mulang ginanap ang edisyong ito sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 23 Nobyembre 1973. === Pagpili ng mga kalahok === Limampu't-apat na kandidata mula sa limampu't-tatlong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at tatlong kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang kakatawan sa Republikang Dominikano si Griselda Valdez Minguez sa edisyong ito, ngunit siya ay pinalitan ni Clariza Duarte dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kinoronahan si Marjorie Ann Hon bilang Miss Malaysia World, ngunit matapos ang ilang araw ay bumitiw ito sa kanyang titulo dahil sa mga personal na kadahilanan.<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1973 |title=Miss Malaysia stripped of title |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19731031-1.2.116.1 |access-date=3 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Nobyembre 1973 |title=Miss out |language=en |pages=6 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=VqApAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=Marjorie%20Ann%20Hon&pg=PA6#v=onepage&q=Marjorie%20Ann%20Hon&f=false |access-date=3 Abril 2024 |via=Google Books}}</ref> Siya ay pinalitan ng kanyang ''first runner-up'' na si Narimah Yusoff.<ref name=":1">{{Cite news |date=1 Nobyembre 1973 |title=A phone call puts Norimah in the running... |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19731101-1.2.67.1 |access-date=3 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Dapat sanang kakatawan sa Mehiko ang ''first runner-up'' ng Miss Mexico 1973 na si Rosario González, ngunit siya ay pinalitan ni Miss Mexico 1973 Rossana Villares dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Rodríguez |first=Yazmín |date=27 Agosto 2015 |title=Detienen a Miss México 1973 por evasión fiscal |url=https://www.eluniversal.com.mx/articulo/estados/2015/08/27/detienen-miss-mexico-1973-por-evasion-fiscal/amp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221212153312/https://www.eluniversal.com.mx/articulo/estados/2015/08/27/detienen-miss-mexico-1973-por-evasion-fiscal/amp |archive-date=12 Disyembre 2022 |access-date=12 Disyembre 2022 |website=El Universal |language=es}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Bumalik sa edisyong ito ang bansang Peru na huling sumali noong [[Miss World 1968|1968]], Kolombya at Libano na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]], at Luksemburgo, Sri Lanka (bilang Ceylon), Timog Korea, at Tsipre na huling sumali noong [[Miss World 1971|1971]]. Hindi sumali ang mga bansang Alemanya, Ekwador, Indiya, Kosta Rika, at Paragway sa edisyong ito. Hindi sumali si Ingeborg Braun matapos magkaroon ng hindi pagkakaintindihan ang mga ''organizer'' ng Miss Germany at ng Miss World. Dahil dito ay pinadala na lamang si Braun sa Miss International. Hindi sumali si Ana Patricia Rivadeneira ng Ekwador dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dahil hindi naganap ang Bharat Sundari para taong 1973, iniluklok ang ''second runner-up'' ng Bharat Sundari 1972 na Firoza Cooper upang kumatawa sa Indiya sa Miss World. Gayunpaman, hindi ito lumahok dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.google.com.ph/books/edition/Women_on_the_March/iwdDAAAAYAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Firoza%20Cooper%20miss%20india&pg=RA11-PT66&printsec=frontcover|title=Bharat Sundari and Little Miss India|date=Nobyembre 1972|magazine=Women on the March|pages=25|access-date=3 Abril 2024|language=en|volume=XVI}}</ref> Hindi na nakaabot sa huling araw ng pagpaparehistro sina María del Rosario Mora ng Kosta Rika at María Gloria González ng Paragway kung kaya't sila'y bumitiw na rin sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1973 |title=Rossy Mora Badilla fue electa anoche miss Costa Rica |language=es |trans-title=Rossy Mora Badilla was elected Miss Costa Rica last night |pages=4 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=qQgqAAAAIBAJ&sjid=vs8EAAAAIBAJ&pg=5508%2C1264421 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> Hindi rin nakasali si Ana Cecilia Saravia ng Nikaragwa dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. === Mga kontrobersiya === ==== Ang pagpapatalsik kay Wallace ==== Sa kanyang pananatili sa Londres, nakipagtipan si Wallace sa ilan sa mga personalidad sa Reyno Unido tulad ng Ingles na mang-aawit na si [[Tom Jones]],<ref>{{Cite web |last=Carr |first=Kim |date=2021-04-18 |title=Sir Tom Jones says divine intervention saved his life in shark-infested waters |url=https://www.irishmirror.ie/showbiz/celebrity-news/sir-tom-jones-says-divine-23937192 |access-date=2024-04-03 |website=Irish Mirror |language=en}}</ref> manlalaro ng putbol mula sa Hilagang Irlandes na si George Best,<ref>{{Cite web |last=Greer |first=Carlos |last2=Mascia |first2=Kristen |date=7 Disyembre 2011 |title=Beauty Queen Bungles! |url=https://people.com/celebrity/beauty-queen-bungles/ |access-date=4 Abril 2024 |website=People Magazine |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Marso 1974 |title=Britons dethrone Indianapolis girl as 'Miss World' |language=en |pages=4 |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.newspapers.com/article/pittsburgh-post-gazette/36420997/ |access-date=4 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> at Amerikanong ''racecar driver'' para sa Indianapolis 500 at Formula One na si Peter Revson na diumano ay katipán ni Wallace sa panahon ng kanyang panunungkulan bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=23 Marso 1974 |title=Revson killed in S. African practice run |language=en |pages=17 |work=Sarasota Herald-Tribune |url=https://books.google.com.ph/books?id=CD81AAAAIBAJ&lpg=PA17&dq=%22Peter%20Revson%22%20%22marjorie%20wallace%22&pg=PA17#v=onepage&q=%22Peter%20Revson%22%20%22marjorie%20wallace%22&f=false |access-date=4 Abril 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Marso 1974 |title=Day at the races |language=en |pages=16 |work=The Journal News |url=https://www.newspapers.com/article/the-journal-news-1974-california-500-rev/132109198/ |access-date=4 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Habang katipán si Revson, nagkaroon si Wallace ng ugnayan kay Jones, kung saan sila ay nakitang nakikipaghalik sa [[Barbados]], at ang ugnayan niya kay Best ay nagkaroon ng negatibong publisidad dahil inakusahan ni Wallace si Best ng pagnanakaw.<ref>{{Cite news |date=22 Pebrero 1974 |title=Soccer star accused of theft from Miss World |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19740222-1.1.1 |access-date=5 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Pebrero 1974 |title=Playboy Best faces a theft charge |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19740222-1.1.1 |access-date=5 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Ang mga ito ay paglabag sa kontrata ni Wallace sa Miss World, na siyang nag-udyok sa mga awtoridad ng Miss World na tanggalan ng titulo si Wallace noong 7 Marso 1974, 104 araw matapos siyang koronahan. Ayon sa mga awtoridad ng Miss World, hindi nasunod ni Wallace ang saligang pangangailangan ng titulo.<ref>{{Cite news |date=8 Marso 1974 |title=Miss World dethroned |language=en |pages=10 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=nIgeAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Marjorie%20Wallace%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Marjorie%20Wallace%22&f=false |access-date=5 Abril 2024 |via=Google Books}}</ref> Walang ''runner-up'' ang humalili sa titulo.<ref>{{Cite news |date=7 Marso 2024 |title=Miss World loses crown |language=en |pages=1 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal-thesalinajournalma/125316306/ |access-date=4 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=McGowan |first=Robert |date=7 Marso 1974 |title=Miss World Marjorie is sacked |language=en |pages=1 |work=Evening Standard |url=https://www.newspapers.com/article/evening-standard-marji-wallace-miss-worl/118140764/ |access-date=4 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> Bagama't hindi ibingay ng mga awtoridad ang titulo, ibingay naman nila ang mga tungkulin ng Miss World sa ''runner-up''. Una itong inalok kay Evangeline Pascual ng Pilipinas, ngunit hindi siya interesadong tanggapin ito dahil siya ay may ginagawa nang pelikula sa panahong inalok sa kanya ang mga tungkulin ng Miss World.<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=28 Agosto 2004 |title=Body talk with Vangie Pascual |url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/08/28/262859/body-talk-vangie-pascual |access-date=4 Abril 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Dahil dito, ang mga tungkulin ng Miss World ay siyang tinanggap ng ''second runner-up'' na si Patsy Yuen ng Hamayka.<ref name=":6" /> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1973 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1973 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1973''' | * '''''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''''' – '''''Marjorie Wallace<ref name=":0" />'''''<br>''(bumaba sa trono; kinikilala pa rin bilang opisyal na nagwagi)'' |- | 1st runner-up | * {{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] – Evangeline Pascual<ref name=":0" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Patsy Yuen<ref name=":0" /><br>''(inako ang mga tungkulin ngunit hindi ang titulo)'' |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|ISR}} [[Israel]] – Chaja Katzir<ref name=":0" /> |- | 4th runner-up | * {{flagicon|ZAF|1928}} [[Timog Aprika]] – Shelley Latham<ref name=":0" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Clariza Duarte<ref name=":0" /> * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Veronica Ann Cross<ref name=":0" /> |- | Top 15 | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] – Pamela King<ref name=":0" /> * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Florence Alvarenga<ref name=":0" /> * {{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]] – Caterina Bacali<ref name=":0" /> * {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Marva Bartolucci<ref name=":0" /> * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] – Sylva Ohannessian<ref name=":0" /> * {{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] – Anna Maria Groot<ref name=":0" /> * {{Flagicon image|Flag of Seychelles (1961–1976).svg}} [[Seychelles|Seykelas]] – June Gouthier<ref name=":0" /> * {{flagicon|ZAF|1928}} [[Timog Aprika]] – Ellen Peters<ref name=":0" /> |} == Kompetisyon == === Pormat === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.''<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1973 |title=Preparativos para el concurso 'Miss Mundo' |language=es |pages=13 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Va0nAAAAIBAJ&sjid=ys8EAAAAIBAJ&pg=2242%2C4702066 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> === Komite sa pagpili === * Brenda Arnau – Amerikanong mang-aawit at aktres<ref name=":5" /> * Joe Bugner – Unggaro-Ingles na boksingero<ref name=":5" /> * Michael Crawford – Ingles na aktor at komedyante<ref name=":5" /> * Peter Dimmock – Isang ''executive'' mula sa BBC * David Hemmings – Ingles na aktor<ref name=":5" /> * Engelbert Humperdinck – ingles na mang-aawit * Christopher Lee – Ingles na aktor * Suzanna Leigh – Ingles na aktres<ref name=":5" /> * Gregory Peck – Amerikanong aktor<ref name=":5" /> == Mga kandidata == Limampu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Beatriz Callejón<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1973 |title="Miss Argentina", una de las favoritas en concurso |language=es |pages=30 |work=La Nacion |url=https://news.google.com/newspapers?id=Uq0nAAAAIBAJ&sjid=ys8EAAAAIBAJ&pg=1004%2C2862750 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Edwina Diaz<ref>{{Cite news |date=4 Hunyo 1973 |title=Ethleen Oduber Miss Aruba '73 |language=nl |pages=9 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461287:mpeg21:p009 |access-date=3 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |24 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Virginia Radinas<ref>{{Cite news |date=17 Setyembre 1973 |title=Triple win for quest entrant |language=en |pages=2 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=DaYpAAAAIBAJ&sjid=eeUDAAAAIBAJ&pg=2878%2C6856758 |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Sydney]] |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Roswitha Kobald<ref>{{Cite web |last=Grabenhofer |first=Anneliese |date=4 Disyembre 2021 |title=Nachruf Herwig Heran: Ein großartiger Journalist, der fehlen wird |trans-title=Obituary Herwig Heran: A great journalist who will be missed |url=https://www.meinbezirk.at/weiz/c-lokales/nachruf-herwig-heran-ein-grossartiger-journalist-der-fehlen-wird_a5045932 |access-date=7 Enero 2023 |website=MeinBezirk.at |language=de }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |18 |Styria |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Pamela King<ref name=":5">{{Cite news |date=24 Nobyembre 1973 |title=Blonde American beauty chosen Miss World 1973 |language=en |pages=6 |work=Schenectady Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=I2UtAAAAIBAJ&sjid=AYkFAAAAIBAJ&pg=2450%2C2099838 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Deborah Isaacs<ref name=":2">{{Cite news |date=23 Nobyembre 1973 |title=Miss World hopefuls |language=en |pages=8 |work=The Telegraph |url=https://news.google.com/newspapers?id=K6ArAAAAIBAJ&sjid=XfwFAAAAIBAJ&pg=5618%2C3323430 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Christine Devisch<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=1 Enero 2023 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |20 |[[Amberes]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Edicta García<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1973 |title=Enruladas para la coronacion |language=es |trans-title=Curled for the coronation |pages=5B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=HLwqAAAAIBAJ&sjid=aGMEAAAAIBAJ&pg=1855%2C1603923 |access-date=6 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |– |Zulia |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Judy Richards<ref>{{Cite news |date=2 Hunyo 1973 |title=Miss Bermuda– Living in a whirl of excitement |language=en |pages=1–3 |work=The Bermuda Recorder |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p15212coll1/id/276/rec/48 |access-date=18 Nobyembre 2022 |via=Bermuda National Library}}</ref> |19 |Hamilton |- |{{Flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Priscilla Molefe |– |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Florence Alvarenga<ref name=":4">{{Cite news |date=24 Nobyembre 1973 |title=Miss United States wins Miss World 1973 |language=en |pages=4 |work=Daytona Beach Morning Journal |url=https://news.google.com/newspapers?id=b-MpAAAAIBAJ&sjid=d8wEAAAAIBAJ&pg=2095%2C3142415 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Campo Belo |- |{{Flagicon image|Flag of Spain (1945–1977).svg}} [[Espanya]] |Mariona Russell |19 |[[Cataluña]] |- |'''{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]''' |'''Marjorie Wallace'''<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 1973 |title=Beauty queen chosen |language=en |pages=41 |work=Lakeland Ledger |url=https://news.google.com/newspapers?id=y4ROAAAAIBAJ&sjid=cfoDAAAAIBAJ&pg=4850%2C5797580 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |- |{{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]] |Caterina Bacali<ref name=":4" /> |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Shirley Ann Brennan<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1973 |title=Our girl Veronica has the Miss World title all sewn up |language=en |pages=3 |work=Liverpool Daily Post |url=https://www.newspapers.com/article/liverpool-daily-post-merseyside-ed-mi/134330863 |access-date=30 Marso 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |17 |Agana |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Patsy Yuen<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2023 |title=Jamaica’s trailblazing Afro beauty queens |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20231001/jamaicas-trailblazing-afro-beauty-queens |access-date=3 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Keiko Matsunaga |23 |[[Prepektura ng Chiba|Chiba]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Josephine Rodríguez |17 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Belinda Handal |20 |Cortés |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Judy Yung |19 |Hong Kong |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Yvonne Costelloe<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2007 |title=Life was all l'amour -- and lust |url=https://www.independent.ie/woman/celeb-news/life-was-all-lamour-and-lust-26316687.html |access-date=11 Enero 2023 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |17 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Chaja Katzir<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1973 |title=Punters tip Miss Israel |language=en |pages=3 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=a6ApAAAAIBAJ&sjid=teUDAAAAIBAJ&pg=1143%2C8194207 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Marva Bartolucci<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1973 |title=LONDEN — De deelneemsters aan de Miss World-verkiezingen in Londen |pages=3 |work=Leeuwarder courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619495:mpeg21:p003 |access-date=3 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Deborah Ducharme<ref>{{Cite news |date=12 Hulyo 1973 |title=64 beauty queens meet for international show |language=en |pages=16 |work=The Phoenix |url=https://news.google.com/newspapers?id=wzhgAAAAIBAJ&sjid=_W8NAAAAIBAJ&pg=6718%2C2482986 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |Port Colborne |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Elsa María Springstube<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Nobyembre 1973 |title=Grandes apuestas estilo hipico por 'Miss Mundo' |language=es |pages=12 |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=HLwqAAAAIBAJ&sjid=aGMEAAAAIBAJ&pg=2432%2C1603815 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Caldas]] |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Sylva Ohannessian<ref>{{Cite web |last=Ghaleb |first=Chloe |date=14 Hulyo 2020 |title=Miss Lebanon Throughout History In Pictures |url=https://www.the961.com/miss-lebanon-history-in-pictures/ |access-date=3 Abril 2024 |website=The 961 |language=en}}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Giselle Azzeri<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1973 |title=LONDEN — De Benelux deelneemsters aan de Miss World-verkiezingen |language=nl |pages=3 |work=Leeuwarder courant |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619494:mpeg21:p003 |access-date=3 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 |Dudelange |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Nína Breiðfjörd<ref>{{Cite news |date=29 Nobyembre 1973 |title=Fegurðarsamkeppnin „Ungfrú Heimur” |language=is |pages=25 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1448558?iabr=on |access-date=3 Abril 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |22 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Narimah Yusoff<ref name=":1" /> |23 |[[Ipoh]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Carmen Farrugia |18 |Żebbuġ |- |{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] |Daisy Ombrasine<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Maria Allard, Miss Mauritius d?un décevant concours |trans-title=Maria Allard, Miss Mauritius in a disappointing competition |url=https://lexpress.mu/node/129868 |access-date=24 Marso 2024 |website=L'express |language=fr}}</ref> |20 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Rossana Villares<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1973 |title=Se olvidaron de belleza mexicana |language=es |pages=22 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=Va0nAAAAIBAJ&lpg=PA22&dq=Rossana%20Villares&pg=PA22#v=onepage&q=Rossana%20Villares&f=false |access-date=3 Abril 2024 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Yucatán]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Wenche Steen<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1973 |title=Undress rehearsal |language=en |pages=3 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-mw-1973/134561534/ |access-date=30 Marso 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Anna Maria Groot<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1973 |title=Anke gaat naar Londen |language=nl |pages=4 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011197027:mpeg21:p004 |access-date=3 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |Zaandam |- |{{PER}} |Mary Núñez<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1973 |title=Evangeline Pascual, Mary Nunez |language=pt |pages=9 |work=Jornal do Brasil |url=https://news.google.com/newspapers?id=AKdNAAAAIBAJ&sjid=_wsEAAAAIBAJ&pg=7074%2C4075925 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Seija Mäkinen<ref>{{Cite web |date=14 Pebrero 2023 |title=Miss Suomen kruunu espoolaisopiskelijalle |trans-title=Miss Finland crown for a student from Espoo |url=https://www.hs.fi/historia/art-2000009364451.html |access-date=6 Hunyo 2023 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |– |[[Helsinki]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |Evangeline Pascual<ref>{{Cite web |last=Magsanoc |first=Kai |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=2 Abril 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |18 |[[Orani, Bataan|Orani]] |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Milagros García<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1973 |title=Representara a Puerto Rico en Londres |language=es |pages=13 |work=La Opinion |url=https://news.google.com/newspapers?id=OgldAAAAIBAJ&sjid=OloNAAAAIBAJ&pg=4861%2C863846 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Maria Helene Pereira Martins |23 |[[Lisboa]] |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |Isabelle Krumacker<ref>{{Cite news |date=2 Enero 1973 |title=Miss France goes everywhere |language=en |pages=18 |work=Bangor Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=wOAzAAAAIBAJ&sjid=nzgHAAAAIBAJ&pg=2865%2C237124 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |18 |Troisfontaines |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Clariza Duarte<ref name=":3" /> |18 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Veronica Cross<ref>{{Cite news |date=16 Agosto 1973 |title=Top to toe, a winner |language=en |pages=5 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-uk-1973/141768777/ |access-date=3 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |24 |[[Londres]] |- |{{Flagicon image|Flag of Seychelles (1961–1976).svg}} [[Seychelles|Seykelas]] |June Gouthier<ref name=":4" /> |20 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Debra de Souza<ref>{{Cite news |last=Ong |first=Francis |date=12 Nobyembre 1973 |title=Debra's second try |language=en |pages=28 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19731112-1.2.112 |access-date=3 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Shiranthi Wickremesinghe |20 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Mercy Nilsson<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1973 |title=FAGRAR NORÐURLANDASTÚLKUR |language=is |pages=25 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1448527?iabr=on |access-date=3 Abril 2024 |via=Timarit.is}}</ref> |19 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Magda Lepori |21 |[[Bern]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Pornpit Sakornvijit |– |[[Bangkok]] |- | rowspan="2" |{{flagicon|ZAF|1928}} [[Timog Aprika]] |Ellen Peters<ref name=":4" /> |17 |[[Cape Town]] |- |Shelley Latham<ref name=":4" /> |22 |Kaapstad |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |An Soon-young |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Demetra Heraklidou |20 |[[Nicosia]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Beyhan Kiral<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1973 |title=A tumble for Miss Turkey |language=en |pages=21 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=BPNAAAAAIBAJ&sjid=w6cMAAAAIBAJ&pg=3430%2C4484322 |access-date=3 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] |Atina Golubova |20 |– |} ==  Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] fqz86xxtsk7u5tbnld5jy4xbdsm5pn7 Juan Carlos Galano 0 324380 2205775 2032290 2026-05-01T11:06:32Z Ivan P. Clarin 84769 2205775 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = JC Galano | image = | caption = | birth_name = Juan Carlos Galano | birth_date = {{birth date and age|1997|9|24}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.76}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2021-kasalukuyan | alma_mater = Unibersidad ng Sto. Tomas | website = {{Instagram|juancarlosgalano}} }} '''Juan Carlos "JC" Galano''', (isinilang noong Setyembre 24, 1997 sa Maynila), ay isang artista at komersyal modelo sa Pilipinas. ==Karera== Si Galano ay nakapagtapos sa Unibersidad ng Santo Tomas sa kursong Occupational Therapy, ay nakilala sa telebisyon bilang modelo sa komersyal at nakilahok sa Bench Fashion.<ref>https://peoplaid.com/2023/02/11/juan-carlos-galano/amp</ref> Taon 2022 ginampanan niya ang role bilang si Morgan sa ''[[Daddy's Gurl]]'' at Bulan sa ''[[Raya Sirena]]'' (2023). ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | 2023 || ''[[Raya Sirena]]'' || Bulan || rowspan="2"| [[GMA Network]] |- | 2022 || ''[[Daddy's Gurl]]'' || Morgan |} ===Pelikula=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat |- | rowspan="2"| 2023 || ''Will You Be My Ex'' |- | ''Cheat Day'' (Regal Entertainment) |- | 2021 || ''Nelia'' |} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|13603213}} {{DEFAULTSORT:Galano, JC}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]] icpvu9i0pv93kpt3g77gulsi5l0pxpe Carlo San Juan 0 324381 2205773 2139290 2026-05-01T11:05:34Z Ivan P. Clarin 84769 2205773 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Carlo San Juan | image = | caption = | birth_name = Oscar Locquiao San Juan Jr. | birth_date = {{birth date and age|1999|2|1}} | birth_place = [[San Pedro, Laguna]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.70}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2019-kasalukuyan | alma_mater = San Pedro College | website = {{Instagram|carlo.sanjuan}} }} '''Oscar Locquiao San Juan Jr.''' o '''Carlo San Juan''', (isinilang ika Pebrero 1, 1999 sa San Pedro, Laguna), ay isang artista sa Pilipinas, siya ay unang nakita sa telebisyon ay itinanghal bilang Mr. Pogi 2019 ng ''[[Eat Bulaga!]]''. ==Karera== Si San Juan ay tubong San Pedro noong Pebrero 1999 ay nakapagtapos sa San Pedro College of Business Administration sa kursong Bachelor Science in Information Technology (BSIT). Siya ay kasalukuyang naka kontrata sa himpilan ng [[GMA Network]].<ref>https://peoplaid.com/2021/09/29/carlo-san-juan</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Himpilan |- | 2023 || ''[[Daig Kayo ng Lola Ko]]: Invisi-Belle'' || rowspan="6"| [[GMA Network]] |- | 2022-2023 || ''[[Mano Po Legacy]]: The Flower Sister'' |- | 2022 || ''Regal Studio Presents: I Love You More and More'' |- | rowspan="2"| 2021 || ''Regal Studio Presents: The Signs |- | ''[[Daddy's Gurl]]'' |- | 2019 || ''[[Eat Bulaga!]]'' |} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|10892326}} {{DEFAULTSORT:San Juan, Carlo}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] ja426int0qnksu41vuo1wu52jj37fep Norman Bethune 0 324431 2205592 2142595 2026-04-30T17:37:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205592 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Norman Bethune graduation 1922.jpg|caption=Larawan ni Bethune noong 1916|birth_name=Henry Norman Bethune|birth_date={{Birth date|1939|03|04}}|birth_place=[[Gravenhurst, Ontario]], Canada|death_date={{Death date and age|1939|11|12|1890|3|4}}|death_place=Bayan ng Tang, [[Hebei]], Tsina|education=[[Unibersidad ng Toronto]]|occupation=[[Doktor]], [[siruhano]]|party=[[Partido Komunista ng Canada]]<br>[[Partido Komunista ng Tsina]]|employer=Royal Victoria Hospital, Montreal; Hôpital du Sacré-Coeur de Montréal|module={{Infobox Chinese |child = yes |c = {{linktext|白求恩|lang=zh}} |p = Bái Qiú'ēn |wg = Pai2-chʻiu2-ên1 |altname = Transkripsyon ng buong panalan |s2 = 亨利·诺尔曼·白求恩 |t2 = 亨利·諾爾曼·白求恩 |p2 = Hēnglì Nuò'ěrmàn Báiqiú'ēn}}}} [[Category:Articles with hCards]] Si '''Henry Norman Bethune''' ({{IPAc-en|ˈ|b|ɛ|θ|.|j|uː|n}} Marso 4, 1890 <ref>{{Cite web |last=Canada |first=Library and Archives |date=February 24, 2015 |title=Henry Norman Bethune |url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/military-heritage/first-world-war/100-stories/Pages/bethune.aspx |access-date=March 5, 2020 |website=www.bac-lac.gc.ca}}</ref> &#x2013; Nobyembre 12, 1939) ay [[komunista]] at [[Maninistis|siruhanong]] Canadian at isa sa mga sinaunang nagsulong ng [[sosyalisadong kalusugan]]. Nakilala siya sa kanyang serbisyong medikal para sa gobyernong republikano noong [[Digmaang Sibil ng Espanya|giyera sibil sa Espanya]] at kamakalawa, para sa [[Ikawalong Hukbong Larangan]] ng [[Partido Komunista ng Tsina]] noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Dinala ni Bethune ang [[modernong medisina]] sa mga kaparangan ng Tsina kung saan pareho siyang nanggamot sa mga maysakit na residente at sugatang mandirigma. Bumuo si Bethune ng serbisyo ng [[paglilipat ng dugo]] na lumilipat-lipat sa iba't ibang pook. Namatay siya sa [[pagkalason ng dugo]] matapos niyang masugatan ang kanyang daliri habang nagsasagawa ng operasyon sa mga sugatang sundalo.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Henry Norman Bethune Biography |encyclopedia=Encyclopedia of World Biography |publisher=Thomson Corporation |url=http://www.bookrags.com/biography/henry-norman-bethune/}}</ref> Kinilala at ginunita ni [[Mao Zedong]] ang paglilingkod ni Bethune sa PKT sa pamamagitan ng isang parangal noong 1939. Ginugunita pa rin ang kanyang alaala sa Tsina magpasa-hanggang ngayon. == Pamilya at maagang yugto ng buhay == [[Talaksan:Historic_House_in_Fall2006.JPG|left|thumb|250x250px| Ang bahay kung saan isinilang si Bethune na museo na sa kasalukuyan.]] Isinilang si Bethune sa Gravenhurst sa [[Ontario]] noong ika-4 ng Marso, 1890. Mayroon siyang dalawang kapatid. Matapos ang maigsing panahon bilang guro sa elementarya, nag-aral siya ng [[pisyolohiya]] at [[biokimika]] sa Unibersidad ng Toronto noong 1909.<ref name="Li2003">Shenwen Li, [https://web.archive.org/web/20130618023728/http://www.biographi.ca/en/bio/bethune_henry_norman_16E.html “Bethune, Henry Norman”] in ''Dictionary of Canadian Biography'', vol. 16, University of Toronto/Université Laval, 2003, accessed May 25, 2020.</ref> Pansamantala niyang hininto ang pag-aaral nang magboluntir siyang maging guro sa isang liblib na kampo ng mga mangangahoy sa lalawigan ng Sudbury.<ref name="Li2003" /> Bumalik siya sa pag-aaral noong 1912 ngunit lumipat siya sa kursong medisina.<ref name="Li2003" /> Muli na naman siyang huminto sa pag-aaral nang pumutok ang [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa Europa at naging bahagi ng kwerpong medikal ng hukbo ng Canada. Sa Pransiya, naging tagadala siya ng langkayan ng mga sugatan at nasugatan nang mabubog ng sumabog na bomba sa Ikalawang labanan sa Ypres.<ref name="Li2003"/> Nang gumaling siya mula sa kanyang pagkakasugat, bumalik siya sa Toronto upang tapusin ang kanyang pag-aaral ng medisina.<ref name="archives.cbc.ca">{{Cite news |last=McEnaney |first=Marjorie |date=September 13, 1964 |title=The early years of Norman Bethune |work=CBC Digital Archives |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |url=http://www.cbc.ca/archives/entry/norman-bethune-the-early-years |access-date=August 5, 2015}}</ref> Noong 1917 naman, sumali si Bethune sa Hukbong Pandagat ng Britanya bilang Tinyente-Siruhano ospital ng Chatham sa Inglatera. Nag-aral din siya sa panggagamot ng sakit ng mga bata at kalauna'y pumunta sa [[Edinburgh]] kung saan nakamit nya ang kwalipikasyong maging siruhano mula sa Royal College of Surgeons.<ref name="maclean">{{Cite journal |last=MacLean |first=Lloyd D. |last2=Entin |first2=Martin A. |year=2000 |title=Norman Bethune and Edward Archibald: sung and unsung heroes |url=http://www.annalsthoracicsurgery.org/article/S0003-4975(00)02043-9/pdf |format=PDF |journal=Annals of Thoracic Surgery |volume=70 |issue=5 |pages=1746–1752 |doi=10.1016/S0003-4975(00)02043-9 |pmid=11093539 |access-date=August 5, 2015}}</ref> Sa isang ospital sa Toronto siya nagsimulang magsapraktika ng pagiging siruhano noong 1921. Nagpakasal siya sa isang nagngangalang Frances Penney noong 1923 at matapos maglakbay sa Europa, ay nanahan silang mag-asawa sa [[Detroit, Michigan]] kung saan naging pribadong doktor si Bethune, kasabay ng pagtuturo ng medisina. Nang magkasakit siya ng [[tuberkulosis]] noong 1926, nagdiborsyo silang mag-asawa. Nagkabalikan sila noong 1929 subalit naghiwalay rin ulit noong 1933. Mula 1928 hanggang 1936, pinaghusay ni Bethune ang kanyang mga kasanayan sa operasyon ng dibdib (''thoracic surgery'') at nakapagbuo at nagpaunlad ng mga kasangkapang ginagamit sa paninistis, isa na rito ang Bethune Rib Shears na nananatiling ginagamit hanggang ngayon.<ref>{{Cite web |title=The Innovative Healer |url=http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=5437,25117611&_dad=portal&_schema=PORTAL |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116130724/http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=5437,25117611&_dad=portal&_schema=PORTAL |archive-date=November 16, 2018 |access-date=August 5, 2015 |website=Norman Bethune 1890 - 1939}}</ref> == Mga gawaing pampulitika bago siya pumunta sa Tsina == Sa panahon ng kanyang pagiging doktor, namulat si Bethune sa aspektong panlipunan at ekonomikal ng sakit.<ref name="RussellNB">{{Cite encyclopedia |title=Norman Bethune |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/norman-bethune/ |access-date=August 5, 2015 |last=Russell |first=Hilary |date=August 8, 2008 |edition=online }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kinalinga ni Bethune ang mga dukha sa kasagsagan ng [[Matinding Depresyon|matinding depresyong ekonomikal]] na tumama rin sa Canada noong dekada 1930, kung kailan nagbigay siya ng libreng serbisyong medikal. Nagtangka rin siyang magsagawa ng ahitasyong pagmumulat sa kanyang mga kapwa doktor at nagpanawagan sa pamahalaan noong panahong iyon na magpatupad ng reporma sa serbisyong medikal at pangkalusugan. Noong 1935, pumunta si Bethune sa [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] kung saan una niyang nasaksihan ang kanilang [[unibersal at libreng serbisyong pangkalusugan]]. Bunga ng karanasang ito, nahikayat siyang maging komunista at sumapi sa [[Partido Komunista ng Canada]]. [[Talaksan:Norman_Bethune_transfusion_unit_1936.jpg|thumb|250x250px| Si Bethune (kanan) at ang karwaheng kanyang pinagana para sa paglilipat ng dugo. Sinipat sa Espanya, ca. 1936-37.]] Di naglaon, nang pumutok ang [[digmaang Sibil ng Espanya]], nagboluntaryo si Bethune para sa panig ng mga republikano noong 1936. Bumalik siya sa Canada noong 1937 upang lumikom ng pondo at magrekluta ng mga mandirigmang bluntir bilang suporta sa mga republikano. Bago siya lumisan papuntang Espanya, isinulat ni Bethune ang sumusunod na tula na inilathala sa isang magasin noong 1937: {{Pagbanggit|Maputla pa rin ang buwan ngayong gabi,<br /> Kayhinhin gumapang, maliwanag at mataas <br /> Salamin ng nag-aalala at nanghihinang paningin <br /> Nakalingon sa maginaw na himpapawid ng Canada<br /> <br /> Sa itaas ng biyak-biyak na kabundukan<br /> Kagabi'y bumangon nang mababaw, mabalasik, at pula<br /> Naaaninaw sa kanyang brukil na makintab<br /> Ang mga patay na duguan ang mukha<br /> <br /> Sa madilim na lidong, aming itataas ang aming kamao<br /> Para sa mga walang-ngalang bangkay, muli kaming nanunumpa<br /> "Mga kasama, kayong lumaban para sa kalayaan at hinaharap,<br /> Kayong bumagsak, gugunitain namin kayo."}}Isiniwalat din ni Bethune ang kanyang pananaw hinggil sa praktika ng medisina:<ref>{{cite journal |last1=Rakoff |first1=V. M. |year=1979 |title=Patients, Practitioners, & Medical Care |url=https://archive.org/details/sim_canadian-medical-association-journal_1979-06-23_120_12/page/n33 |journal=Canadian Medical Association Journal |volume=120 |issue=12 |pages=1500–1501 |pmc=1704189}}</ref><ref>{{cite journal |last=Patterson |first=Robert, MD |date=November 1, 1989 |title=Norman Bethune: His Contributions to Medicine and CMAJ |url=http://www.cmaj.ca/site/100/pdfs/bethuneCMAJ.pdf |url-status=dead |journal=Canadian Medical Association Journal |volume=141 |issue=9 |pages=947–953 |pmc=1451431 |pmid=2680011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904092115/http://www.cmaj.ca/site/100/pdfs/bethuneCMAJ.pdf |archive-date=September 4, 2015 |access-date=August 5, 2015}}</ref><ref>{{cite book|first1=Ted|last1=Allan|first2=Sydney|last2=Gordon|title=The Story of Doctor Norman Bethune|page=130}}</ref>{{Pagbanggit|Sa kaparaanang sinasapraktika natin ito, ang panggagamot ay isang napakamaluhong empresa. Ibinebenta natin ang tinapay sa presyo ng alahas... Alisin natin ang tubo, ang pribadong tubo, mula sa panggagamot at lantayin ang ating hanay mula sa pagkagahaman ng indibidwalismo... Tanungin natin ang mga mamamayan hindi ng 'Magkano ang dala mo?' kundi 'Paano namin kayo mapaglilingkuran nang husto?'}} == Mga gawain sa Tsina == [[Talaksan:Norman_Bethune_China_1938.jpg|left|thumb| Si Norman Bethune sa China kasama si Nie Rongzhen (gitna) at isang tagapagsalin, taong 1938.]] [[Talaksan:Wanping-Norman-Bethune-3558.jpg|right|thumb| Estatwa ni Bethune sa Kuta ng Wanping sa Beijing]] Ang [[Lebanon|Libano]]-Amerikanong doktor na si [[George Hatem]] ang nagsilbing kontak ni Bethune sa Tsina at siyang tumulong sa kanya na makapunta roon.<ref>{{Cite book|title=The People's Doctor: George Hatem and China's Revolution|first=Edgar A|last=Porter|publisher=University of Hawaii Press|year=1997|isbn=0-8248-1905-5|url=https://books.google.com/books?id=iTdNTR4ZefwC|ref=Porter1997|pages=115–118}}</ref> Noong Enero 1938 naglakbay si Bethune sa Yan'an sa rehiyon ng Shanbei sa lalawigan ng Shaanxi sa Tsina. Doon siya sumapi sa mga [[Partido Komunista ng Tsina|Komunistang Tsino]] sa pamumuno ni [[Mao Zedong]]. Doon, nagsagawa si Bethune mga operasyong medikal sa mga sugatan sa labanan at nagsanay rin ng mga doktor, nars, at kaakibat na mga manggagawang medikal.<ref> Alexander, C A, New York-tidewater chapters' history of military medicine award: The military odyssey of Norman Bethune, ''Military Medicine'', April 1999</ref> Ginamot niya maging ang mga sugatan ng [[Kuomintang]] na kalaban ng mga komunista.<ref>{{cite book|last=Taylor|first=Robert|title=America's Magic Mountain|location=Boston, Massachusetts|publisher=Houghton Mifflin|date=1986|isbn=0-395-37905-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/saranacamericasm00tayl}}</ref> Noong tag-init ng 1939 at sa kasagsagan ng pakikipaglaban ng Ikawalong Hukbong Larangan ng [[Partido Komunista ng Tsina]] sa pananalakay ng mga Hapones, naitalaga si Bethune na maging tagapayong medikal sa distrito-militar ng hangganang rehiyon ng Shaanxi-Chahar-Hebei na nasa pamumuno ng heneral na si Nie Rongzhen.<ref>[[Norman Bethune#Porter1997|Porter (1997)]], p. 122–123.</ref> Noong Oktubre 29, 1939, aksidenteng nasugatan ni Bethune ang kanyang [[panggitnang daliri]] habang tinitipon niya ang nadurog na mga buto ng isang sundalong sugatan ang binti. Makalipas ang tatlong araw, muling nabuksan ang sugat sa kanyang daliri habang nagsasagawa siya ng operasyon sa isang sundalo na may erysipelas sa leeg. Naimpeksyon ang kanyang sugat na humantong sa pagkalason ng dugo na kanyang ikinamatay noong Nobyembre 12, 1939.<ref name="RussellNB2">{{cite encyclopedia |title=Norman Bethune |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |url=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/norman-bethune/ |access-date=August 5, 2015 |last=Russell |first=Hilary |date=August 8, 2008 |edition=online }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa kanyang [[huling habilin]], pinakiusap niya ang mga sumusunod:<blockquote> Mahal na Kumander Nie,<nowiki></nowiki> Ngayong araw, hind maganda ang pakiramdam ko. Maaaring habambuhay na akong magpapaalam sa iyo! Mangyaring pakipadalhan ng liham si Tim Buck, ang Pangkalahatang Kalihim ng Partido Komunista ng Tsina. Ang patutunguhan ng sulat ay Blg. 10, Kalye Wellington, Toronto, Canada. Mangyaring bigyan din ng sipi ng liham ang Komite sa Pandaigdigang Lingap para sa Tsina at ang Alyansang Demokratiko ng Canada... Mangyaring pakibigay ang aking kamerang Kodak Retina II kay Kasamang [[Sha Fei]].<nowiki></nowiki> — Norman Bethune, 04:20nh, ika-11 ng Nobyembre, 1939. <ref>{{Cite news |date=2010-09-08 |title=Photographic history: Bethune's camera was given to comrade Sha Fei |language=zh |work=Zhao Junyi |publisher=vision.xitek.com |url=http://vision.xitek.com/famous/201009/08-50856.html |url-status=dead |access-date=September 13, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915002225/http://vision.xitek.com/famous/201009/08-50856.html |archive-date=September 15, 2010}}</ref></blockquote> == Mga paggunita at pagpaparangal == === Sa Canada === Kumpara sa Tsina, hindi masyadong kilala at laganap ang gunita ni Bethune sa Canada kung saan siya isinilang. Gayunman, may mangilan-ngilang monumentong itinayo upang alalahanin ang kanyang naging ambag sa larangan ng medisina, tulad ng tansong estatwa niya sa Gravenhurst at sa lungsod ng [[Montréal, Québec|Montréal]]. Noong 1976, inayos ang labi ng bahay kung saan siya isinilang at binuksan bilang museo ng '''Bethune Memorial House''' sa publiko. Pinamamahalaan ng ahensyang Parks Canada bilang pambansang makasaysayang lugar ang museo. === Sa Tsina === Bagaman hindi siya kilala ng publiko habang siya ay nabubuhay, nakarating si Bethune sa pandaigdigang pansin nang nilathala ni Mao Zedong ang kanyang parangal na ''Sa Alaala ni Norman Bethune'' kung saan nabanggit niya ang huling mga buwan sa buhay ng doktor.<ref>{{Cite web |title=Norman Bethune |url=http://chineseposters.net/themes/bethune.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151009023934/http://chineseposters.net/themes/bethune.php |archive-date=October 9, 2015 |access-date=August 6, 2015 |website=ChinesePosters.net}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Three Constantly Read Articles |url=http://chineseposters.net/themes/mao-three-articles.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114011832/http://chineseposters.net/themes/mao-three-articles.php |archive-date=November 14, 2015 |access-date=August 6, 2015 |website=ChinesePosters.net}}</ref> Ang parangal na ito ay naging bahagi ng mga kailangang aralin at basahin sa mga mababang paaralan sa Tsina noong dekada 1960s at kasama pa rin sa mga batayang babasahin ng mga mag-aaral sa elementarya hanggang sa kasalukuyan: {{Pagbanggit|Ang diwa ni Kasamang Bethune, ang kanyang dalisay na paglilingkod sa iba nang walang pag-iimbot, ay napakita sa kanyang dakilang paggampan sa kanyang mga tungkulin at sa kanyang mainit na pakikipagkapwa sa lahat ng mga kasama at sa mga mamamayan. Ang bawat komunista ay dapat matuto mula sa kanya. ... Lahat tayo'y dapat matutuhan ang diwa ng lubos na kawalang-kayamuan mula sa kanya. Sa pagkakaroon ng diwang ito, ang lahat ay magiging napakakapaki-pakinabang sa mga mamamayan. Ang kakayanan ng isang tao ay maaaring mataas o mababa, subalit kung siya ay may diwang [mapaglingkod na] ito, siya ay marangal at tunay, isang taong may katapatang angat sa mga mahalay na pagnanasa, isang taong mahalaga sa mga mamamayan. <ref name = "MaoEulogy">Mao Zedong, [http://www.marxists.org/reference/archive/mao/selected-works/volume-2/mswv2_25.htm''In Memory of Norman Bethune''], December 21, 1939. ''Selected Works'', Vol. II pp. 337-38. Quoted in the ''[[Quotations of Chairman Mao Zedong]]'', Chapter 17: Serving the People.</ref><ref>{{cite news |title=Chinese still cherish memory of Norman Bethune |work=People's Daily Online |url=http://english.peopledaily.com.cn/200412/23/eng20041223_168381.html |date=December 22, 2004 |access-date=August 6, 2015}}</ref><ref>{{cite conference |last=Jingqing Yang |title=Serve the People: Ethics of Medicine in China |conference=EASP 5th Conference: Welfare Reform in East Asia |publisher=East Asia Social Policy |location=National Taiwan University, Taipei, Taiwan |date=November 3, 2008 |url=http://www.welfareasia.org/5thconference/papers/Yang%20J_communist%20ideology%20and%20professional%20ethics.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.welfareasia.org/5thconference/papers/Yang%20J_communist%20ideology%20and%20professional%20ethics.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=August 6, 2015}}</ref>}} Noong nagsagawa ng kampanyang industriyalisasyon sa mga nayon ng Tsina na tinaguriang "Ikatlong Larangan," madalas na ipinababasa sa mga manggagawa ang parangal kay Bethune.<ref name=":022">{{Cite book|last=Meyskens|first=Covell F.|url=|title=Mao's Third Front: The Militarization of Cold War China|date=2020|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-1-108-78478-8|location=Cambridge, United Kingdom|oclc=1145096137}}</ref> Si Bethune ay ilan sa mangilan-ngilang dayuhan na may mga monumentong itinirik sa Tsina bilang pag-alala.<ref>{{Cite web |title=North China Martyrs Cemetery |url=https://www.tracesofwar.com/sights/92040/North-China-Martyrs-Cemetery.htm |website=www.tracesofwar.com}}</ref> Nakahimlay ang kanyang mga labi sa Sementeryo ng mga Rebolusyonaryong Martir sa Shijiazhuang, sa lalawigan ng [[Hebei]], sa tapat ng dambana ni [[Dwarkanath Kotnis]], isang doktor na Indian na pinarangalan din sa kanyang makataong paglilingkod sa Tsina. === Sa Espanya === Sa lungsod ng Malaga sa [[Espanya]], may lakaran sa tabing-dagat na inialay sa kanyang alaala na pagkilala na rin sa ginawa niyang pagkalinga sa mga mamamayan ng naturang lungsod noong panahon ng digmaang sibil.<ref>{{Cite web |date=February 7, 2006 |title=Inauguration of the Canadians' Promenade in tribute to Norman Bethune in Malaga, Spain |url=https://www.canadainternational.gc.ca/spain-espagne/media/bethune_paseo.aspx?lang=eng |access-date=May 25, 2020 |website=Government of Canada |language=en}}</ref> === Mga larawan === <gallery mode="packed"> Norman_bethune.jpg|thumb|Monumento ni Bethune sa Plaza Norman Bethune sa Montreal Comrade_Bethune's_Unselfish_Spirit_poster.png|thumb|Karatulang pampropaganda noong 1968 na naglalaman ng isang sipi mula sa parangal ni Mao para kay Bethune BMH_Visitor_Centre.JPG|thumb|Ang tanggapan ng Bethune Memorial House sa Gravenhurst para sa mga bisita nito na binuksan noong Mayo 2013. The tomb of Norman Bethune.JPG|thumb|Dambana ni Norman Bethune 白求恩使用的听诊器等.jpg|thumb|Mga kagamitang medikal ni Bethune </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Namatay noong 1939]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1890]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsino]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong tradisyonal]] [[Kategorya:Mga kasapi ng Partido Komunista ng Canada]] 5hvfm5v3qaw43pj6ceomi9wkp1qg0kd Orion (talampad) 0 324531 2205602 2166540 2026-04-30T18:30:50Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205602 wikitext text/x-wiki {{Sky|05|30|00|+|00|00|00|10}} {{About|isang talanyo|tauhan ng mitolohiyang Griyego|Orion|bayan sa Bataan|Orion, Bataan}} {{Infobox Constellation |name = Orion |abbreviation = Ori |genitive = Orionis |pronounce = {{IPAc-en|ɒ|ˈ|r|aɪ|.|ən}} |symbolism = [[Orion]] |RA = 5 |dec= +5 |family = [[Orionid Family|Orion]] |quadrant = NQ1 |areatotal = 594 |arearank = ika-26 |numbermainstars = 7 |numberbfstars = 81 |numberstarsplanets = 10 |numberbrightstars = 8 |numbernearbystars = 8 |brighteststarname = [[Rigel (bituin)|β Ori]] |starmagnitude = 0.12 |neareststarname = [[Bellatrix (bituin)|Bellatrix]] |stardistancely = 244.6 |stardistancepc = 74.99 |numbermessierobjects = 3 |meteorshowers = [[Mga Orionid]]<br />[[Chi Orionid]] |bordering = [[Gemini (talampad)|Gemini]]<br />[[Taurus (talampad)|Taurus]]<br />[[Eridanus (talampad)|Eridanus]]<br />[[Lepus (talampad)|Lepus]]<br />[[Monoceros (talampad)|Monoceros]] |latmax = [[85]] |latmin = [[75]] |month = Enero |notes= }} [[File:Orion 3008 huge.jpg|right|upright|thumb|Larawan ng talanyong Orion]] [[Talaksan:OrionCC.jpg|left|thumb| Ang talanyo ng Orion, batay sa hitsura nito nang gamit lang ang mismong mga mata. May mga guhit ding nakalagay upang mas makita ang kabuuang padron nito.]] Ang '''Orion''' ay isang kilalang [[Talanyo|konstelasyon]] na matatagpuan sa celestial equator at nakikita sa buong mundo. Ito ay isa sa mga pinaka-kapansin-pansin at madaling makilala na mga talanyo sa kalangitan sa gabi.<ref>https://web.archive.org/web/20111207101513/http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/constellations/Orion.html</ref> Ipinangalan ito kay [[Orion]], isang mangangaso sa [[mitolohiyang Griyego]]. Taglay nito ang [[Asterismo (astronomiya)|asterismong]] ''Orion's belt'' o '''[[Balatik (asterismo)|Balatik]]'''<ref name=":0">{{Cite journal |last=Ambrosio |first=Dante |date=2010 |title=BALATIK: Katutubong Bituin ng mga Pilipino |url=https://journals.upd.edu.ph/index.php/pssr/article/view/1287/1833#page=5 |journal=Philippine Social Sciences Review |volume=57 |access-date=2023-07-27 |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727133732/https://journals.upd.edu.ph/index.php/pssr/article/view/1287/1833#page=5 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Pinoy ethnoastronomy: How the stars guided our ancestors - FlipScience |url=https://www.flipscience.ph/space/pinoy-ethnoastronomy/ |access-date=2023-07-20 |website=FlipScience - Top Philippine science news and features for the inquisitive Filipino. |language=en}}</ref> na ipinangalan mula sa kahawig nitong 'balatik,'<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=5 unique things Filipinos believed about the sun, moon, and stars |url=https://www.cnnphilippines.com/life/culture/2019/01/22/Filipinos-astronomy-beliefs.html |access-date=2023-07-20 |website=cnn |language=en |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727140108/https://www.cnnphilippines.com/life/culture/2019/01/22/Filipinos-astronomy-beliefs.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.tebtebba.org/index.php/resources-menu/publications-menu/books/87-understanding-the-lumad-a-closer-look-at-a-misunderstood-culture/file#page=113{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> isang uri ng patibong na ginagamit ng mga sinaunang Pilipino. Ang mga pinakamaliwanag na bituin nito ay ang [[Rigel (bituin)|Rigel]] (Beta Orionis) at [[Betelgeuse (bituin)|Betelgeuse]] (Alpha Orionis). == Lokasyon at lawak == Pinaliligiran ang Orion ng talanyong [[Taurus (talanyo)|Taurus]] sa hilagang-kanluran, ng [[Eridanus (talanyo)|Eridanus]] sa timog-kanluran, [[Lepus (talanyo)|Lepus]] sa timog, [[Monoceros (talanyo)|Monoceros]] sa silangan, at [[Gemini (talanyo)|Gemini]] sa hilagang-silangan. Ika-26 na pinakamalaki sa 88 talanyo ang Orion na sumasaklaw ng 594 digri kwadrado ang lawak. Ang mga hangganan ng talanyong ito, na inilarawan ng [[Belhika|Belhikang]] astronomo na si Eugene Delporte noong 1930 ay may hugis na may 26 gilid. Sa [[sistemang equatorial coordinate]], ang [[kanang asensiyon]] (RA) ng mga hangganang ito ay nasa pagitan ng {{RA|04|43.3}} at {{RA|06|25.5}}, habang ang [[deklinasyon]] naman ay nasa pagitan ng 22.87° at -10.97°.<ref name="boundary2">{{cite journal |title=Orion, Constellation Boundary |url=http://www.iau.org/public/constellations/#ori |journal=The Constellations |publisher=International Astronomical Union |access-date=22 March 2013 |archive-date=5 Hunyo 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#ori |url-status=dead }}</ref> Ang daglat ng talanyo, na inaprubahan ng [[Pandaigdigang Unyong Astronomiko]] noong 1922, ay "Ori."<ref name="pa30_4692">{{cite magazine|last=Russell|first=Henry Norris|title=The New International Symbols for the Constellations|url=https://archive.org/details/sim_popular-astronomy_1922-10_30_8/page/469|magazine=Popular Astronomy|volume=30|pages=469–71|bibcode=1922PA.....30..469R|date=1922}}</ref> Nasa timog ng [[plane]] ng [[ekliptik]] ang Orion bagaman nagkataong nakahimlay ito sa celestial na ekwador dahil ang puwesto sa ekliptik na umaayon sa solstisyo ng Hunyo ay malapit sa hangganan ng Gemini at Taurus na nasa dakong hilaga ng Orion. Pinakanatatanaw ang Orion sa panggabing kalangitan ng [[Hilagang Emisperyo]] mula Enero hanggang Abril. Sa mga rehiyong [[tropiko]] (yung mga lugar na pawang 0° hanggang 8° latitud mula sa [[ekwador]]), dumaraan ang talanyong ito sa [[Taluktok|zenit]]; makikita rin ito sa itaas ng ulo kapag tumingala kapag hatinggabi ng Disyembre at sa gabi ng Pebrero sa mga nasabing lugar. == Gabay sa nabigasyon == [[Talaksan:Orion-guide_dark.svg|left|thumb| Paano gagamitin ang Orion upang mahanap ang mga katabing bituin ng mga kalapit nitong talanyo]] Nakatutulong nang husto ang Orion bilang gabay upang matukoy ang lugar ng iba pang mga bitwin. Sa pamamagitan ng pagguhit ng linya ng Balatik (''Orion's belt'') pa-timog silangan, mahahanap ang pwesto ng bituing [[Sirius]] (α CMa); kapag pahilagang-kanluran, mahahanap naman ang [[Aldebaran]] (α Tau). Ang pagguhit naman ng pa-silangang linya na daraan sa mga 'balikat' ng talanyo ay papunta sa direksyon ng [[Procyon]] (α CMi). Samantala, ang linya mula [[Rigel]] patungong [[Betelgeuse]] ay magtuturo sa direksyon ng mga bituin ng [[Castor (bituin)|Castor]] at [[Pollux (bituin)|Pollux]]. == Istruktura == Ang pitong pinakamaliliwanag na mga bituin ng Orion ay bumubuo ng hugis [[orasa]] sa kalangitan ng gabi. Ang "ulo" ay ang ikawalong pinakamaliwanag na bituin, ang bituing [[Meissa]]. Sa gitna ay ang "sinturon ni Orion" (o [[Balatik (asterismo)|Balatik]] sa etnoastronomiyang Pilipino<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |date=2020-12-18 |title=Pinoy ethnoastronomy: How the stars guided our ancestors - FlipScience |url=https://www.flipscience.ph/space/pinoy-ethnoastronomy/ |access-date=2023-07-20 |website=FlipScience - Top Philippine science news and features for the inquisitive Filipino. |language=en}}</ref>), na binubuo ng tatlong bituin: [[Alnitak]], [[Alnilam]], at [[Mintaka]]. Mula sa baba ng "sinturon" ay linya ng tatlo pang tala{{Ref|a|noid=1}} na bumubuo sa "espada ni Orion". === Mga pinakamaliwanag na bituin === Ang [[Betelgeuse]] ang bituing may pinakamatingkad na [[maliwanag na kalakhan]], kung kaya ay may designasyong "alpha" (α) sa titik Griyego, bagaman sa usapin ng [[Lubusang kalakhan|lubos na liwanag]], pumapangalawa lamang ito sa [[Rigel]].<ref>{{Cite web |date=2009-01-22 |title=AAVSO: Variable Star of the Month, Alpha Ori |url=http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml |access-date=2023-08-05 |website=web.archive.org |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122051337/http://www.aavso.org/vstar/vsots/1200.shtml |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" |+8 Pinakamaliwanag na mga Bituin ng Orion ! Pangngalang pantangi ! Designasyong Bayer ! [[Sinag-taon|Light year]] ! [[Maliwanag na kalakhan|Kalakhang liwanag]] |- align="center" | Betelgeuse | α Orionis | align="center" | 548 | 0.50 |- align="center" | Rigel | β Orionis | align="center" | 863 | 0.13 |- align="center" | Bellatrix | γ Orionis | align="center" | 250 | 1.64 |- align="center" | Mintaka | δ Orionis | align="center" | 1,200 | 2.23 |- align="center" | Alnilam | ε Orionis | align="center" | 1,344 | 1.69 |- align="center" | Alnitak | ζ Orionis | align="center" | 1,260 | 1.77 |- align="center" | Saiph | κ Orionis | align="center" | 650 | 2.09 |- align="center" | Meissa | λ Orionis | align="center" | 1,320 | 3.33 |} === Mga ''deep-sky object'' === Sa "espadang" bahagi ng talanyo ay matatagpuan ang [[Nebula ni Orion]] (M42) at mga klaster ng mga bituin sa pusod nito, ang ''[[Trapezium (klaster)|Trapezium]]''.<ref>{{Cite journal |last=Reid |first=M. J. |last2=Menten |first2=K. M. |last3=Zheng |first3=X. W. |last4=Brunthaler |first4=A. |last5=Moscadelli |first5=L. |last6=Xu |first6=Y. |last7=Zhang |first7=B. |last8=Sato |first8=M. |last9=Honma |first9=M. |last10=Hirota |first10=T. |last11=Hachisuka |first11=K. |date=2009-07-20 |title=TRIGONOMETRIC PARALLAXES OF MASSIVE STAR-FORMING REGIONS. VI. GALACTIC STRUCTURE, FUNDAMENTAL PARAMETERS, AND NONCIRCULAR MOTIONS |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-637X/700/1/137 |journal=The Astrophysical Journal |volume=700 |issue=1 |pages=137–148 |doi=10.1088/0004-637X/700/1/137 |issn=0004-637X}}</ref><ref>https://academic.oup.com/crawlprevention/governor?content=%2fpasj%2farticle-lookup%2fdoi%2f10.1093%2fpasj%2f59.5.897</ref> Gamit lang ng isang [[largabista]], makikita na ang mga ulap at maliwanag na gaas at alikabok, maging ang mga umuusbong na tala.<ref>{{Cite web |title=Clarkvision.com Surface Brightness of Deep-Sky Objects |url=https://clarkvision.com/astro/surface-brightness-profiles/introduction.html |access-date=2023-07-27 |website=clarkvision.com}}</ref> Sa pagmamasid ng [[Chandra X-ray Observatory]], natuklasan ang napakataas na temperatura ng mga pangunahing bituin at mga rehiyon kung saan nabubuo ang mga bituin sa loob ng nebula, na umaabot sa 60,000 [[Kelvin (yunit)|kelvin]].<ref name="objects2">{{cite book|title=300 Astronomical Objects: A Visual Reference to the Universe|url=https://archive.org/details/300astronomicalo0000wilk|last1=Wilkins|first1=Jamie|last2=Dunn|first2=Robert|publisher=Firefly Books|date=2006|edition=1st|location=Buffalo, New York|isbn=978-1-55407-175-3}}</ref> Ang [[Messier 78 (nebula)|M78]] (NGC 2068) naman ay isang nebula sa talanyong Orion. May kalakhang liwanag na 8.0, mas mahina ang liwanag nito kumpara sa Nebula ni Orion sa timog nito bagaman kapareho lang ito halos ng layo mula sa daigdig (1,600 sinag-taon). Madali itong mapagkamalang kometa. Isa pang medyo maliwanag na nebula sa Orion ay ang [[NGC 1999 (nebula)|NGC 1999]] na malapit din sa Nebula ni Orion. May kalakhang liwanag ito na 10.5 at may layong 1,500 sinag-taon mula sa daigdig. Parehong may baryanteng bituin (''variable star'') o bituing regular na nagbabago ng liwanag ang mga nabanggit na mga nebula.<ref>{{Cite journal |last=Herbig |first=G. H. |last2=Kuhi |first2=L. V. |date=1963-02-01 |title=Emission-Line Stars in the Region of NGC 2068. |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1963ApJ...137..398H |journal=The Astrophysical Journal |volume=137 |pages=398 |doi=10.1086/147519 |issn=0004-637X}}</ref><ref>{{Cite web |title=ShieldSquare Captcha |url=https://hcvalidate.perfdrive.com/fb803c746e9148689b3984a31fccd902//?ssa=956a297e-b483-4db3-9b61-333a93d0edfb&ssb=65323293427&ssc=https%3A%2F%2Fiopscience.iop.org%2Farticle%2F10.1088%2F0004-6256%2F146%2F5%2F118&ssi=800de7e4-8427-4762-a2ec-c52551a5bbbf&ssk=support@shieldsquare.com&ssm=25832414299011246101947360931492&ssn=3bcf0a68298e96ce5dab48459ad9bb6ef572f5c43971-1788-43f8-916017&sso=8be576ae-dde2b444969095c853b4e0d2fcf6d8c579554e1808f76bc4&ssp=37344975531690455259169048232197146&ssq=65451126299118982670062991883816329436041&ssr=MjA4LjgwLjE1My43Mg==&sst=ZoteroTranslationServer/WMF%20(mailto:noc@wikimedia.org)&ssu=&ssv=&ssw=&ssx=W10= |access-date=2023-07-27 |website=hcvalidate.perfdrive.com |doi=10.1088/0004-6256/146/5/118 |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727140110/https://hcvalidate.perfdrive.com/fb803c746e9148689b3984a31fccd902//?ssa=956a297e-b483-4db3-9b61-333a93d0edfb&ssb=65323293427&ssc=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0004-6256/146/5/118&ssi=800de7e4-8427-4762-a2ec-c52551a5bbbf&ssk=support@shieldsquare.com&ssm=25832414299011246101947360931492&ssn=3bcf0a68298e96ce5dab48459ad9bb6ef572f5c43971-1788-43f8-916017&sso=8be576ae-dde2b444969095c853b4e0d2fcf6d8c579554e1808f76bc4&ssp=37344975531690455259169048232197146&ssq=65451126299118982670062991883816329436041&ssr=MjA4LjgwLjE1My43Mg==&sst=ZoteroTranslationServer/WMF%20(mailto:noc@wikimedia.org)&ssu=&ssv=&ssw=&ssx=W10= |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:Horsehead and flame Nebulea 384mm scope Ha-RGB.jpg|thumb|Larawan ng Horsehead nebula na kuha ng isang amatyur na astronomo]] May isa pang sikat na nebula ang talanyong ito, ang [[Horsehead Nebula]] (o IC 434), na mahahanap malapit sa ζ Orionis. Mayroon itong maitim na ulap na kawangis ng ulo ng kabayo, kung kaya ganoon ang pangalan nito. <ref>{{Cite web |date=2020-03-13 |title=National Optical Astronomy Observatory: Horsehead |url=https://www.noao.edu/image_gallery/html/im0057.html |access-date=2023-07-27 |website=web.archive.org |archive-date=2020-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200313015919/https://www.noao.edu/image_gallery/html/im0057.html |url-status=bot: unknown }}</ref> == Kasaysayan at mitolohiya == === Mga sinaunang Greco-Romano === Sa [[mitolohiyang Griyego]], si [[Orion]] ay isang higante at napakalakas na mangagaso<ref>{{cite web |title=Star Tales – Orion |url=http://www.ianridpath.com/startales/orion.htm |website=www.ianridpath.com}}</ref> na anak ni Euryale, isang Gorgon, at ni [[Poseidon]] (o Neptuno), ang diyos ng karagatan. Ayon sa isang bersyon ng mito, nagyabang si Orion na kaya niyang patayin ang lahat ng hayop sa daigdig, na siyang ikinagalit ng diyosang si [[Gaia (mitolohiya)|Gaia]], na nagpadala ng makamandag na [[alakdan]] sa mangagaso. Nang mamatay ang mangangaso, ginawang talanyo ang kanyang katawan. Ito rin ang itinuturong dahilan kung bakit sinasabing hindi magkasabay na umiiral sa langit ang talanyong Orion at talanyong [[Scorpio (talanyo)|Scorpio]]. Gayunman, may isang bersyon na linusan daw ni [[Ophiuchus (mitolohiya)|Ophiuchus]] si Orion, na isang dahilan kung bakit daw matatagpuan sa pagitan ng Orion at Scorpio ang [[Ophiuchus (talanyo)|talanyo ni Ophiuchus]].<ref>{{Cite web |last=published |first=Joe Rao |date=2019-08-25 |title=How to See Ophiuchus and His Serpent in the Night Sky |url=https://www.space.com/ophiuchus-serpent-bearer-snake-constellation-august-2019.html |access-date=2023-07-27 |website=Space.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Barlament |first=Jared |date=2022-01-13 |title=Orion, Ophiuchus, the Silver Gate & the Journey of Souls |url=https://medium.com/interfaith-now/orion-ophiuchus-the-silver-gate-the-journey-of-souls-981d19463d28 |access-date=2023-07-27 |website=Interfaith Now |language=en |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727140108/https://medium.com/interfaith-now/orion-ophiuchus-the-silver-gate-the-journey-of-souls-981d19463d28 |url-status=dead }}</ref> Nabanggit din ang talanyo sa ''[[Oda|Odes]]'' (Ode 3.27.18) ni [[Horacio]], ''sa [[Odisea|Odyssey]]'' (Aklat 5, linya 283) at ''[[Iliada|Iliad]]'' ni [[Homer]], at ''[[Aeneis|Aeneid]]'' (Aklat 1, linya 535) ni [[Virgil]]. === Mga Austronesyano at sinaunang mga Pilipino === {{Pangunahin|Balatik (asterismo)}} Iba-iba naman ang pagpapakahulugan ng mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] sa mga bituing bumubuo sa Orion. Para sa mga [[Polynesia|taga-Polynesia]], ang mga bituing ito ay ang '''Heiheionakeiki''', na kawangis ang pigura ng isang bata na binuo gamit ng pisi.<ref>{{Cite web |title=Hawaiian Star Lines |url=https://archive.hokulea.com/ike/hookele/hawaiian_star_lines.html |access-date=2023-07-27 |website=archive.hokulea.com}}</ref> Para naman sa mga [[sinaunang mga Pilipino]], ang sinturon ni Orion ay tinaguri nilang "balatik" dahil sa pagkakahawig nito sa isang uri ng kapangalan na patibong na kayang pumana nang mag-isa at ginagamit na panghuli ng mga baboy-ramo.<ref>{{cite book|last1=Scott|first1=William Henry|title=Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society|url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot|date=1994|publisher=Ateneo de Manila University Press|location=Quezon City, Manila, Philippines|isbn=9789715501354|page=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/124 124]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Encarnación|first1=Juan Félix|url=http://bdh.bne.es/bnesearch/detalle/bdh0000054797|title=Diccionario bisaya español [Texto impreso]|date=1885|page=30|language=es, ceb}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://journals.upd.edu.ph/index.php/pssr/article/view/1287/1833#page=5 |title=Archive copy |access-date=2023-07-27 |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727133732/https://journals.upd.edu.ph/index.php/pssr/article/view/1287/1833#page=5 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.flipscience.ph/space/pinoy-ethnoastronomy/</ref> Dahil sa kolonisasyon ng mga Espanyol, naging "Tres Marias" o "Tatlong Maria" ang tawag ng ibang mga pangkat-etniko sa sinturon.<ref>https://philippineculturaleducation.com.ph/balatik/</ref> Sa tradisyon ng mga Maori naman, ang pag-angat ng bitwing [[Rigel]] (na tinatawag nilang ''Puanga'' o ''Puaka'') bago ang bukang-liwayway sa kalagitnaan ng taglamig ay hudyat ng pagdiriwang nila ng ''Matariki'' o ang pagsisimula ng kanilang taon.<ref>{{Cite web |title=Puanga: The star that heralds Matariki |url=https://teu.ac.nz/news/puanga-the-star-that-heralds-matariki |access-date=10 May 2022 |website=Tertiary Education Union/Te Hautū Kahurangi |archive-date=27 Enero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127210821/https://teu.ac.nz/news/puanga-the-star-that-heralds-matariki |url-status=dead }}</ref> == Hinaharap == [[Talaksan:OrionProper.gif|thumb| Animasyon na nagpapakita ng pagbabago ng istruktura ng Orion mula taong 50,000 BCE hanggang 50,000 CE.]] Dahil sa [[presesyon]] ng aksis ng Daigdig, mag-iiba ng pwesto ang Orion sa [[panlangit na timbulog]]. Ililipat ng presesyon pa-timog ang pwesto ng Orion at sa loob ng 14,000 na taon, masyado nang nasa timog ang Orion kung kaya ay di na makikita sa mga lugar na nasa latitud ng Gran Britanya.<ref>{{cite web |title=Precession |url=http://myweb.tiscali.co.uk/moonkmft/Articles/Precession.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723065734/http://myweb.tiscali.co.uk/moonkmft/Articles/Precession.html |archive-date=2018-07-23 |access-date=2012-05-16 |publisher=Myweb.tiscali.co.uk}}</ref> Dahil sa dahan-dahang paggalaw ng mismong mga bituin ng Orion sa paglipas ng panahon, lalayo rin ang mga bituing ito sa sa't isa. Gayunman, dahil napakalayo ng mga pinakamaliliwanag na bituin ng Orion mula sa daigdig, hindi mahahalata ang epekto ng paglayo ng mga bituing ito at makikilala pa rin ang pangkalahatang hugis nito habang ang iba pang mga talanyo ay lubhang mag-iiba ng hugis. May ilan namang mga bituin nito, tulad ng [[Betelgeuse]], ang puputok bilang supernova at kukupas kamakalawa.<ref>{{Cite web |last=Wilkins |first=Alasdair |date=20 January 2011 |title=Earth may soon have a second sun |url=http://io9.com/5738542/earth-may-soon-have-a-second-sun |website=io9 |publisher=Space Porn |access-date=27 Hulyo 2023 |archive-date=14 Nobiyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151114044237/http://io9.com/5738542/earth-may-soon-have-a-second-sun |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == === Mga tala === 1.{{note label|a}} Isa sa mga "tala" ay sa aktwal, isang nebula, ang Nebula ni Orion === Mga sipi === <references group="" responsive="1"></references> [[Kategorya:Mga konstelasyon]] [[Kategorya:Astronomiya]] {{Constellations/modern}} lfxi1k4895e89vltzuczk3dgi02rtw4 Miss World 1988 0 324564 2205498 2176709 2026-04-30T14:20:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205498 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Linda Pétursdóttir]]'''|represented={{flagicon|Iceland}} Lupangyelo|date=17 Nobyembre 1988|placements=10|presenters={{Hlist|Peter Marshall|Alexandra Bastedo}}|acts={{Hlist|Koreana|Donny Osmond}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster=Thames Television|entrants=84|debuts=Bulgarya|returns={{Hlist|Ehipto|Gana|Guyana|Kapuluang Birheng Britaniko|Liberya|Sierra Leone|Taywan|Uganda}}|withdraws={{Hlist|Brasil|Panama|San Vicente at ang Granadinas}}|before=[[Miss World 1987|1987]]|next=[[Miss World 1989|1989]]|photogenic=Mariluz Aguilar<br>{{flagicon|Guatemala}} Guwatemala|personality=Helena Isabel Laureano<br>{{flagu|Portugal}}}} Ang '''Miss World 1988''' ay ang ika-38 edisyon ng Miss World pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa Londres, Reyno Unido noong 17 Nobyembre 1988.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=Bodybuilder crowned Miss World |language=en |pages=20 |work=Observer-Reporter |url=https://books.google.com.ph/books?id=5wRlAAAAIBAJ&lpg=PA20&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA20#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref><ref name=":3">{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=The new Miss World |language=en |pages=7 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=CK5UAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Ulla Weigerstorfer]] ng Austrya si [[Linda Pétursdóttir]] ng Lupangyelo bilang Miss World 1988.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=Bodybuilder crowned Miss World |pages=B6 |work=Observer-Reporter |url=https://news.google.com/newspapers?id=5wRlAAAAIBAJ&sjid=2XcNAAAAIBAJ&pg=5368%2C5769877 |access-date=31 Hulyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1988 |title=Bodybuilder named Miss World |language=en |pages=13 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=g1oyAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Ito ang pangalawang beses na nanalo ang Lupangyelo bilang Miss World. Nagtapos bilang first runner-up si Yeon-hee Choi ng Timog Korea, habang nagtapos bilang second runner-up si Kirsty Roper ng Reyno Unido.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=Miss Iceland wins world beauty contest |language=en |pages=13 |work=The Indian Express |url=https://books.google.com.ph/books?id=_39lAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA13#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1988 |title=Iceland contestant new Miss World |language=en |pages=4 |work=Gadsden Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=Z2QfAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1988 |title=Miss World |language=en |pages=4 |work=Spokane Chronicle |url=https://books.google.com.ph/books?id=3bcSAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1988 |title=She's a winner |language=en |pages=2 |work=Times Daily |url=https://books.google.com.ph/books?id=YsQhAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Pinangunahan nina Peter Marshall at Alexandra Bastedo ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1988 |title=Thursday Television Guide |language=en |pages=14 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=JdpAAAAAIBAJ&lpg=PA14&dq=Alexandra%20Bastedo%20miss%20world&pg=PA14#v=onepage&q=Alexandra%20Bastedo%20miss%20world&f=false |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 Enero 2014 |title=Alexandra Bastedo: Actress best known for her role in the 1960s television sci-fi series The Champions dies |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/alexandra-bastedo-actress-best-known-for-her-role-in-the-1960s-television-scifi-series-the-champions-dies-9054808.html |access-date=7 Disyembre 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref> Nagtanghal ang bandang Koreana at si Donny Osmond sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1988]] === Lokasyon at petsa === Tatlong bansa ang kinunsidera ng mga Morley upang idaos ang mga paunang aktibidad para sa kompetisyon; ito ay ang mga bansang Espanya, Irlanda, at Singapura.<ref>{{Cite news |last=Lim |first=Michael |date=16 Mayo 1988 |title=S'pore won't host part of Miss World pageant |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19880516-1.2.22.6 |access-date=17 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 Pebrero 1988 |title=S'pore asked to vie tor swimsuit segment of Miss World |language=en |pages=22 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19880212-1.2.32.14 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref> Kalaunan ay napagdesisyunan ni Eric Morley na idaos ang mga paunang aktibidad sa Espanya, na nagbayad ng £ 200,000 mula sa Costa del Sol Tourism Office at Air Europa para sa mga ''venue fee''.<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1988 |title=Asia's Miss World hopefuls |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19881104-1.1.6 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1988 |title=Þokkadísir á Spáni |language=is |trans-title=Charms in Spain |pages=28 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1691958?iabr=on |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Tímarit.is}}</ref> Noong Hunyo 1988, nagkaroon ng kasunduan ang Miss World Group na nagkakahalaga ng £ 13.5 milyon para sa pagsasanib ng kumpanya sa independiyenteng istasyon ng radyong ''Scottish'' na Red Rose, sa direksyon ni Owen Oyston, kung saan si Morley ang magiging pangulo. Naganap ang pagsasanib noong Agosto 1988.<ref>{{Cite news |last=Kelso |first=Paul |date=8 Disyembre 1999 |title=Millionaire rapist Owen Oyston released on parole |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk/1999/dec/08/paulkelso1 |access-date=7 Disyembre 2024 |issn=0261-3077}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Mga kandidata mula sa walumpu't-apat bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process'', at anim na kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. Sa edisyong ito, pinayagan na rin ang mga kandidata mula sa [[Silangang Bloke]] na lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1988 |title=Moscow, Beijing may join Miss World show |language=en |pages=5 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19880716-1.1.5 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Hulyo 1988 |title=Miss World turns red |language=en |pages=2 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=GNxAAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22miss%20world%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22miss%20world%22&f=false |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Hulyo 1988 |title=Soviets and Chinese may enter World contest |language=en |pages=6 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=2rYTAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Germany 1988 Andrea Stelzer, ngunit dahil mayroon itong pagkamamamayan sa Timog Aprika,<ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1985 |title=Miss South Africa gives up pageant |language=en |pages=2 |work=News-Journal |url=https://www.newspapers.com/clip/19551069/news-journal/ |access-date=3 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 Mayo 1985 |title=Miss South Africa is out |language=en |edition=2 |pages=8 |work=Singapore Monitor |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singmonitor19850520-2.2.11.19.2 |access-date=15 Abril 2023 |via=National Library Board}}</ref> siya ay pinalitan ng kanyang ''runner-up'' na si Katja Munch upang kumatawan sa Alemanya. Dapat sanang lalahok si Miss Spain 1988 Eva Pedraza sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Tomás |first=Helena |date=5 Hulyo 2022 |title=Eva Pedraza, de su matrimonio con un actor de éxito a su paso por la política |trans-title=Eva Pedraza: from her marriage to a successful actor to her time in politics |url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/famosos/2022-07-05/eva-pedraza-quien-es-modelo-vida-personal-pareja_3455739/ |access-date=9 Hunyo 2023 |website=El Confidencial |language=es}}</ref> ngunit dahil sa hindi isiniwalat na dahilan siya ay pinalitan ng kanyang ''runner-up'' na si Susana de la Llave. Lumahok si Pedraza sa susunod na edisyon. Dapat sanang lalahok si Dolly Minhas ng Indiya sa edisyong ito, ngunit matapos matuklasang may Amerikanong pasaporte ang kanilang kandidata sa Miss Universe na si Kalpana Pandit, nadiskwalipika si Pandit at kinailangan siyang palitan ni Minhas.<ref>{{Cite web |date=25 Marso 2013 |title=50 years of Miss India: Winners through the years |url=https://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/50-years-of-miss-india-winners-through-the-years/winners-through-the-years/articleshow/19188085.cms |access-date=16 Disyembre 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date=24 Setyembre 2013 |title=The curse of Miss India Crown on two sisters |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/the-curse-of-miss-india-crown-on-two-sisters-28324.html |access-date=7 Disyembre 2024 |website=India TV |language=en}}</ref> Dahil dito, pinalitan ni Anuradha Kottoor si Minhas bilang kinatawan ng Indiya. Dapat sanang lalahok sina Jannette Hamui ng Mehiko at Nandy Hendrikx ng Olanda,<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 1988 |title=Miss Holland past klompen |language=nl |trans-title=Miss Holland tries on clogs |pages=7 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110610880:mpeg21:p007 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Delpher}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Oktubre 1988 |title=Miss Holland naar World én Universe verkiezing |language=nl |trans-title=Miss Holland to World and Universe election |pages=7 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110610889:mpeg21:p007 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Delpher}}</ref> ngunit matapos nilang bumitiw dahil sa hindi isiniwalat na mga dahilan, pinalitan sila ni Cecilia Cervera at Angela Visser ayon sa pagkakabanggit. Dapat din sanang lalahok si Miss France 1988 Sylvie Bertin sa edisyong ito, ngunit matapos tumangging lumahok sa Miss Universe at Miss World, pinalitan siya ni Claudia Frittolini upang lumahok sa mga nabanggit na kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Perflinker |first=Rita |date=13 Enero 2021 |title=Sylvie Bertin victime d'un grave accident : Miss France 1988 raconte son expérience de mort imminente - Voici |trans-title=Sylvie Bertin victim of a serious accident: Miss France 1988 recounts her near-death experience |url=https://www.voici.fr/news-people/actu-people/sylvie-bertin-victime-dun-grave-accident-miss-france-1988-raconte-son-experience-de-mort-imminente-694670 |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Voici |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dabri |first=Laia |date=13 Enero 2021 |title=Une ancienne Miss France victime d'un grave accident, "violemment percutée par une voiture" |trans-title=A former Miss France victim of a serious accident, "violently hit by a car" |url=https://www.purepeople.com/article/une-ancienne-miss-france-victime-d-un-grave-accident-violemment-percutee-par-une-voiture_a419675/1 |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Purepeople |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Setyembre 2015 |title=Miss France: à chaque Miss son scandale |trans-title=Miss France: to each Miss her scandal |url=http://www.premiere.fr/Tele/Miss-France-a-chaque-Miss-son-scandale |access-date=31 Mayo 2023 |website=Première |language=FR}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang bansang Bulgarya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Ehipto na huling sumali noong [[Miss World 1956|1956]], Taywan na huling sumali noong [[Miss World 1964|1964]] bilang Republika ng Tsina,<ref>{{Cite news |last=Lai |first=Shirley |date=19 Mayo 1988 |title=Taiwanese battle over who's the prettiest one of all |language=en |pages=16 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=3TpOAAAAIBAJ&lpg=PA16&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA16#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Gana na huling sumali noong [[Miss World 1968|1968]], Guyana na huling sumali noong [[Miss World 1971|1971]], Liberya at Uganda na huling sumali noong [[Miss World 1985|1985]], at Kapuluang Birheng Britaniko at Sierra Leone na parehong huling sumali noong [[Miss World 1986|1986]]. Hindi sumali ang mga bansang Brasil, Panama, at San Vicente at ang Granadinas sa edisyong ito. Dahil nagkaroon ng sakit ang may-hawak ng prangkisa ng Brasil sa Miss World, iniluklok si Elizabeth Ferreira da Silva ng Club Ilha Porchat, na siyang nagpapadala ng mga kandidata ng Brasil sa Miss International, sa Miss World. Gayunpaman, hindi sumulpot sa Londres si da Silva dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi rin sumali si Judy Charles ng San Vicente at ang Granadinas dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Oktubre 2022 |title=A history of pageantry in SVG 1951 to 2019 |url=https://onenewsstvincent.com/2022/10/09/one-news-svg-pageant-corner-a-history-of-pageantry-in-svg-1951-to-2019/ |access-date=7 Disyembre 2024 |website=One News SVG |language=en}}</ref> Hindi sumali ang Panama matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1988_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1988 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 1988''' | * '''{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]]''' – '''Linda Pétursdóttir''' <ref name=":4">{{Cite news |last=Neelissen |first=Bernadette |date=18 Nobyembre 1988 |title=Miss IJsland's werelds mooiste |language=nl |trans-title=Miss Iceland World's Most Beautiful |pages=7 |work=Het vrije volk |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010962979:mpeg21:p007 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Delpher}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Yeon-hee Choi<ref name=":4" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Kirsty Roper<ref name=":4" /> |- | Top 5 | * {{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Susana de la Llave * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Emma Rabbe<ref>{{Cite web |last=Martínez |first=Pilar |date=27 Nobyembre 2024 |title=Grandes de las telenovelas: Emma Rabbe |trans-title=Soap Opera Greats: Emma Rabbe |url=https://www.segre.com/es/television/241127/grandes-telenovelas-emma-rabbe_647457.html |access-date=7 Disyembre 2024 |website=Segre |language=es}}</ref> |- | Top 10 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Catherine Bushell * {{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] – Alexandra Werbanschitz * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Rita Paulsen * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Cecilia Hörberg * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Diana Magaňa |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * {{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] – Dianna Naylor<ref name=":0" /> |- |Asya | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Yeon-hee Choi |- |Europa | * '''{{Flagicon|ISL}}''' [[Lupangyelo]] – Linda Pétursdóttir<ref name=":3" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – Emma Rabbe<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 2024 |title=Miss Islandia gana concurso Miss Mundo |language=es |trans-title=Miss Iceland wins Miss World contest |pages=4 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=xRZDAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> |- |Oseaniya | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Catherine Bushell |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * '''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] – Mariluz Aguilar |- |Miss Personality | * {{Flagicon|POR}} [[Portugal]] – Helena Laureano |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Mula sa labindalawa noong [[Miss World 1987|nakaraang taon]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon at mga ''personal interview''.<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=Out with a whimper |language=en |pages=25 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=Nw4-AAAAIBAJ&lpg=PA25&dq=%22miss%20world%22&pg=PA25#v=onepage&q=%22miss%20world%22&f=false |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview.''<ref>{{Cite news |date=19 Nobyembre 1988 |title=Miss Mundo sin lagrimas |language=es |trans-title=Miss World without tears |pages=2 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=PrktAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos nito, limang kandidata ang hinirang bilang ''Continental Queens of Beauty'', at hinirang pagkatapos ang ''dalawang runner-up'' at ang bagong Miss World.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1988 |title=Lindu spáð verðlaunasæti í kvöld |language=is |trans-title=Linda predicted a prize seat tonight |pages=2 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1692844?iabr=on |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Timarit.is}}</ref> === Komite sa pagpili === * Richard Birtchnell – Direktor ng Burton Group Promotions * Rob Brandt – Direktor ng Walters International Computers * Angelo Carazzo – Pangulo ng Costa del Sol Tourism Board * Lindka Cierach – Tagadisenyong Ingles * Dr. Reita Faria – [[Miss World 1966]] mula sa Indiya * Khadija Adam Ismail – Kenyanang modelo at Miss World Kenya 1984 * James Kimber – Estilistang Ingles at tagapangulo ng UK Kimber Group * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Kimberly Santos – [[Miss World 1980]] mula sa Guam == Mga kandidata == Walumpu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Katja Munch |19 |[[Francfort del Meno]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Gabriela Madeira<ref name=":1">{{Cite news |date=12 Nobyembre 1988 |title=Futuras reinas |language=es |pages=42 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=N7ktAAAAIBAJ&lpg=PA42&dq=%22Claudia%20Nazer%22&pg=PA42#v=onepage&q=%22Claudia%20Nazer%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Catherine Bushell<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 1988 |title=Entrant chosen |language=en |pages=5 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/102013180?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Trove}}</ref> |21 |[[Sidney|Sydney]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Alexandra Werbanschitz<ref>{{Cite web |title=Im Fluss des Lebens |trans-title=In the flow of life |url=https://issuu.com/klippmagazin/docs/klipp_2007-01/s/16782380 |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Klipp Zeitschriften |language=de |via=Issuu}}</ref> |21 |Graz |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Lisa Corban |19 |[[Waikato]] |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Natasha Rolle |21 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Ferida Kola |20 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Daisy van Cauwenbergh<ref>{{Cite web |date=25 Nobyembre 2016 |title=Ex-Miss België Daisy Van Cauwenbergh veroordeeld tot vijf maanden cel met uitstel |url=https://www.hln.be/celebrities/ex-miss-belgie-daisy-van-cauwenbergh-veroordeeld-tot-vijf-maanden-cel-met-uitstel~a0cb51e8/ |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |19 |Limbourg |- |'''{{flagicon|BIZ|1981}}''' [[Belize|Belis]] |Pauline Young |19 |Lungsod ng Belis |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |Emma Rabbe<ref>{{Cite web |last=Córdova |first=Lilia |date=17 Mayo 2013 |title=¿Qué es de la vida de Emma Rabbe? |trans-title=What is Emma Rabbe's life like? |url=https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/blogs/adicto-telenovelas/-%C2%BFqu%C3%A9-es-de-la-vida-de-emma-rabbe--214138368.html |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Adicto a las Telenovelas |language=es-US |via=Yahoo! |archive-date=18 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718021646/https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/blogs/adicto-telenovelas/-%C2%BFqu%C3%A9-es-de-la-vida-de-emma-rabbe--214138368.html |url-status=dead }}</ref> |19 |La Guaira |- |{{Flagicon|BER}} [[Bermuda]] |Sophie Cannonier<ref>{{Cite web |last=Hendrickson |first=Sékou |date=11 Hunyo 2022 |title=Sophia Cannonier tells court her antibodies ‘equal to, if not better than’ vaccine |url=https://www.royalgazette.com/court/news/article/20220610/sophia-cannonier-tells-court-her-antibodies-equal-to-if-not-better-than-vaccine/ |access-date=18 Hulyo 2024 |website=Royal Gazette |language=en-US}}</ref> |19 |Warwick East |- |{{Flagicon|BUL|1971}} [[Bulgarya]] |Sonia Vassilieva<ref>{{Cite news |date=2 Hulyo 1989 |title=Red beauty Sonia faces court |language=en |pages=9 |work=The Sunday People |url=https://www.newspapers.com/article/the-sunday-people/148385610/ |access-date=29 Disyembre 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |Varna |- |'''{{Flagicon|BOL|civil}}''' [[Bulibya]] |Claudia Nazer<ref name=":1" /> |24 |Tarija |- |'''{{flagicon|CUR}}''' [[Curaçao]] |Anuschka Cova<ref>{{Cite news |date=1 Oktubre 1987 |title=Anuschka Cova Miss Curacao '87 |language=nl |pages=12 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641954:mpeg21:p012 |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Delpher}}</ref> |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Susanne Johansen |24 |[[Copenhague]] |- |'''{{Flagicon|EGY}}''' [[Ehipto]] |Dina El Naggar |20 |Giza |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Cristina López<ref name=":2">{{Cite news |date=17 Nobyembre 1988 |title=Miss Venezuela favorita en Miss Mundo |language=es |pages=10 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=xBZDAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=%22Susana%20de%20la%20Llave%22&pg=PA10#v=onepage&q=%22Susana%20de%20la%20Llave%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |Guayaquil |- |{{Flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Karla Hasbún |17 |[[San Salvador]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Susana de la Llave<ref name=":2" /> |19 |Figueres |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Diana Magaña<ref>{{Cite news |date=2 Marso 1988 |title=Miss USA– 4th Texan in a row wins pageant full of controversy |language=en |pages=7 |work=The Kerrville Times |url=https://www.newspapers.com/article/the-kerrville-times/151540666/ |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |[[Rancho Palos Verdes, California|Rancho Palos Verdes]] |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Dzidzo Amoa<ref name=":0">{{Cite news |last=Dadson |first=Nanabanyin |date=26 Nobyembre 1988 |title=Not a winner but 'Miss Ghana' makes mark |language=en |pages=1 |work=The Mirror |issue=1776 |url=https://books.google.com.ph/books?id=UNtmAAAAcAAJ&lpg=PP1&ots=yDCGFDVc3y&dq=Dianna%20Naylor%09miss%20kenya&pg=PP1#v=onepage&q=Dianna%20Naylor%09miss%20kenya&f=false |access-date=30 Hulyo 2024 |via=Google Books}}</ref> |23 |Volta |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Ariadni Mylona |19 |Chania |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Rita Mae Pangelinan |23 |Windward Hills |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Mariluz Aguilar<ref name=":2" /> |18 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Christine Jardim<ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1988 |title=Miss World on TV |language=en |pages=23 |work=Stabroek News |url=https://books.google.com.ph/books?id=tKtjAAAAIBAJ&lpg=PA23&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA23#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Georgetown]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Andrea Haynes<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2021 |title=Andrea Haynes dominates the sections to become 13th Miss Jamaica World |url=https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20210903/andrea-haynes-dominates-sections-become-13th-miss-jamaica-world |access-date=16 Oktubre 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Kazumi Sakikubo |22 |[[Kobe]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Tatiana Desoiza |23 |Hibraltar |- |{{Flagicon|HON|1949}} [[Honduras]] |Alina Díaz |19 |Choluteca |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Michelle Reis<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=22 Nobyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kong winners from the 1980s – what are they doing now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3200520/10-miss-hong-kongs-1980s-where-are-they-now-joyce-godenzi-marrying-martial-arts-master-sammo-hung |access-date=27 Disyembre 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |18 |Kowloon |- |{{Flagicon|IND}} [[Indiya]] |Anuradha Kottoor<ref>{{Cite web |date=30 Abril 1995 |title=Former Miss India Anu Kottoor to be MTV's new veejay |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19950430-former-miss-india-anu-kottoor-to-be-mtv-new-veejay-807235-1995-04-29 |access-date=16 Oktubre 2024 |website=India Today |language=en}}</ref> |22 |[[Mumbai|Bombay]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Collette Jackson<ref>{{Cite news |last=Boylan |first=Anne |date=23 Agosto 1997 |title=So where are you now, Miss Ireland? |language=en |work=The Mirror |url=https://www.thefreelibrary.com/SO+WHERE+ARE+YOU+NOW%2cMISS+IRELAND%3f-a061061390 |access-date=15 Hunyo 2023}}</ref> |22 |Coolock |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Dganit Cohen<ref>{{Cite news |date=1 Abril 1988 |title=High school student will represent Israel |language=en |pages=4 |work=The Australian Jewish Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/263260691?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Trove}}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Giulia Gemo<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 1988 |title=Finalista a Miss Mondo |language=it |trans-title=Miss World finalist |pages=9 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,9/articleid,0963_01_1988_0210_0009_23975481/anews,true/ |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Archivio La Stampa}}</ref> |18 |[[Modena]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Morgan Fox<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1988 |title=Foxy lady |language=en |pages=25 |work=Sunday Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/sunday-mirror/148623458/ |access-date=18 Hulyo 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |18 |[[Richmond, British Columbia|Richmond]] |- |{{Flagicon|SAM}} [[Samoa|Kanlurang Samoa]] |Noanoa Hill |17 |[[Apia]] |- |'''{{Flagicon|IVB}}''' [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Nelda Farrington<ref>{{Cite book |last=Hull |first=Kareem-Nelson |url=https://books.google.com.ph/books?id=X8ZeDwAAQBAJ&lpg=PT159&ots=-w90Fqlp6o&dq=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&pg=PT159#v=onepage&q=Barbara%20Stevens%20miss%20british%20virgin%20islands&f=false |title=The Virgin Islands Dictionary: A Collection of Words and Phrases so You Could Say It Like We |date=2018 |publisher=AuthorHouse |location=Bloomington, Indiana}}</ref> |22 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Cathy Mae Sitaram |19 |St. Croix |- |{{flagicon|COK}} [[Kapuluang Cook]] |Annie Wigmore |17 |Titikaveka |- |{{flagicon|CYM|variant=old}} [[Kapuluang Kayman]] |Melissa McTaggart |23 |Grand Cayman |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turks at Caicos]] |Doreen Dickenson |20 |Grand Turk |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |Dianna Naylor<ref name=":0" /> |21 |[[Mombasa]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Jasmín Oliveros<ref>{{Cite web |last= |date=14 Disyembre 1987 |title=Diana Patricia: Por quinta vez Santander se lleva la corona |trans-title=Diana Patricia: For the fifth time Santander takes the crown |url=https://www.semana.com/diana-patricia/9669-3/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> |20 |[[Bahía Solano]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Virginia Steinvorth<ref>{{Cite web |last=Castro |first=Carlos |last2=Rojas |first2=Pablo |date=17 Hulyo 2024 |title=Empresario detenido por presunta tala ilegal en Limón registra 6 visitas a Casa Presidencial |url=https://www.crhoy.com/nacionales/empresario-detenido-por-presunta-tala-ilegal-en-limon-registra-6-visitas-a-casa-presidencial/ |access-date=8 Agosto 2024 |website=Costa Rica Noticias |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Lebanon|Libano]] |Sylvana Samaha |19 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberya]] |Ollie White<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2007 |title=Liberia: Former Miss Liberia Launches School Operation |url=https://allafrica.com/stories/200709190631.html |access-date=16 Oktubre 2024 |website=The Inquirer Newspaper |via=AllAfrica}}</ref> |19 |Nimba |- |{{Flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Chantal Schanbacher |22 |Altrier |- |'''{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]]''' |'''Linda Pétursdóttir'''<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1988 |title=Miss World was shy |language=en |pages=15 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=Pb8sAAAAIBAJ&lpg=PA15&dq=%22miss%20world%22&pg=PA15#v=onepage&q=%22miss%20world%22&f=false |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> |18 |Vopnafjörður |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Helena Lo Branco |19 |Makaw |- |{{Flagicon|MAS}} [[Malaysia]] |Sue Wong<ref>{{Cite news |date=18 Setyembre 1988 |title='Queen' learns English |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19880918-1.1.10 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |Penang |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Josette Camilleri |21 |Marsa |- |'''{{Flagicon|MRI}}''' [[Mawrisyo]] |Véronique Ash<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2008 |title=Art thérapeute en devenir |trans-title=Art therapist in the making |url=https://lexpress.mu/s/article/art-th%C3%A9rapeute-en-devenir |access-date=7 Disyembre 2024 |website=L'Express |language=fr}}</ref> |21 |Beau Bassin |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Cecilia Cervera |20 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |'''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] |Omasan Buwa<ref>{{Cite web |date=15 Abril 2017 |title=Being ex-beauty queen still puts me under pressure –Omasan Buwa |url=https://thesun.ng/being-ex-beauty-queen-still-puts-me-under-pressure-omasan-buwa/ |access-date=16 Oktubre 2024 |website=The Sun |language=en}}</ref> |22 |Warri |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Rita Paulsen<ref>{{Cite web |date=25 Pebrero 2003 |orig-date=1 Agosto 2001 |title=Kan ikke lures til utroskap |trans-title=Cannot be tricked into adultery |url=https://www.vg.no/rampelys/i/8wmJKW/kan-ikke-lures-til-utroskap |access-date=16 Oktubre 2024 |website=VG |language=no}}</ref> |21 |Myrvoll |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Angela Visser<ref>{{Cite news |date=22 Agosto 1988 |title=Angela (21) 't mooist |language=nl |trans-title=Angela (21) the most beautiful |pages=21 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110610851:mpeg21:p001 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |[[Rotterdam]] |- |{{flagicon2|Papua New Guinea}} [[Papua New Guinea|Papuwa Bagong Guniya]] |Erue Taunao |19 |[[Port Moresby]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |María José Miranda<ref>{{Cite web |date=27 Marso 2022 |title=María José Miranda Ugarriza, de Miss Paraguay a dirigente del Centenario |trans-title=María José Miranda Ugarriza, from Miss Paraguay to leader of the Centennial |url=https://www.abc.com.py/gente/2022/03/27/maria-jose-miranda-ugarriza-de-miss-paraguay-a-dirigente-del-centenario/ |access-date=16 Oktubre 2024 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Martha Kaik |21 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Dana Narvadez<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2001 |title=Pabobonggahin ang 'Mutya' quest |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2001/04/01/119610/pabobonggahin-ang-mutya-guest |access-date=16 Oktubre 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |19 |[[Maynila|Manila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Nina Andersson<ref>{{Cite web |last=Bagge |first=Paula |date=24 Disyembre 2016 |title=Tällainen on ex-missi Nina Kiijärven kaunis joulukoti – täyttymys valkoista joulua toivoville |trans-title=Such is ex-miss Nina Kiijärvi's beautiful Christmas home - a fulfillment for those wishing for a white Christmas |url=https://www.is.fi/asuminen/art-2000005017501.html |access-date=16 Oktubre 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |21 |Lahti |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Joanna Gapinska<ref>{{Cite web |last=Staszyńska |first=Magdalena |date=6 Abril 2022 |title=Była Miss Polonia dziś jest milionerką. Gapińska ma jednak poważne problemy z synami |trans-title=Former Miss Polonia is a millionaire today. However, Joanna Gapińska has serious problems with her sons. They messed with the law |url=https://www.plotek.pl/plotek/7,154063,28306440,joanna-gapinska.html |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Plotek.pl |language=pl}}</ref> |20 |[[Szczecin]] |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Helena Laureano<ref>{{Cite web |last=Oliveira |first=Sara |date=23 Nobyembre 2023 |title=Helena Laureano revela luta contra depressão quando recupera rotinas |trans-title=Helena Laureano reveals struggle with depression as she recovers her routine |url=https://www.jn.pt/3471407556/helena-laureano-revela-luta-contra-depressao-quando-recupera-rotinas/ |access-date=7 Disyembre 2024 |website=Jornal de Notícias |language=pt}}</ref> |20 |Sesimbra |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Claudia Frittolini<ref>{{Cite web |last=Lobjoie |first=Grégory |date=12 Pebrero 2019 |title=Claudia Frittolini relaxée |trans-title=Claudia Frittolini relaxed |url=https://www.dna.fr/justice/2019/02/12/claudia-frittolini-relaxee |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Dernières Nouvelles d'Alsace |language=FR-fr}}</ref> |20 |Illzach |- |{{Flag|Isle of Man|name=Pulo ng Man}} |Victoria O'Dea |17 |Douglas |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |María Josefina Martínez<ref>{{Cite web |last=Grullón |first=Julissa |date=11 Nobyembre 2024 |title=Mayra Delgado Coronada Como Miss Mundo Dominicana 2024 |trans-title=Mayra Delgado Crowned as Miss Mundo Dominicana 2024 |url=https://www.conectate.com.do/articulo/miss-mundo-dominicana/ |access-date=8 Disyembre 2024 |website=Conectate |language=es}}</ref> |21 |San Ignacio de Sabaneta |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Kirsty Roper<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1988 |title=Miss UK can't find her dress |language=en |pages=3 |work=Evening Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=INpAAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Kirsty%20Roper%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Kirsty%20Roper%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |17 |Staffordshire |- |{{Flagicon|SKN}} [[San Cristobal at Nieves]] |Hailey Cassius |21 |[[Basseterre|Newtown]] |- |'''{{Flagicon|SLE}}''' [[Sierra Leone]] |Tiwilla Ojukutu<ref>{{Cite web |last=Benjamin |first=Beresford |date=2 Agosto 2023 |title=Miss Sierra Leone Beauty Pageant: Celebrating Elegance, Strength, and Intelligence |url=https://salonemessengers.com/miss-sierra-leone-beauty-pageant-celebrating-elegance-strength-and-intelligence/ |access-date=7 Disyembre 2024 |website=Salone Messenger |language=en-US}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Shirley Teo<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1988 |title=Glitz and glitter at Miss World photo session |language=en |pages=14 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19881118-1.2.19.2 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref> |23 |Singapura |- |{{Flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Michelle Koelmeyer |18 |[[Colombo]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Thandeka Magagula<ref>{{Cite web |last=Dlamini |first=Mxolisi |date=19 Oktubre 2023 |title=Remove govt from Miss Eswatini |url=https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOooi12xi5R1cJdhoOh84r6K_dH4_5w2hvTskdGbn7MimGIMBJc47 |access-date=7 Disyembre 2024 |website=Times of Eswatini |language=en |via=PressReader}}</ref> |22 |Manzini |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Cecilia Hörberg |22 |Gothenburg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Karina Berger<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2020 |title=So wohnt Karina Berger |trans-title=This is how Karina Berger lives |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/people/swiss-stars/so-wohnt-karina-berger |access-date=14 Hunyo 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |20 |[[Zürich|Zurich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Paphassara Chutanupong<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1988 |title=Beast in the beauties rears its ugly head |language=en |pages=2 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19881018-1.1.2 |access-date=7 Disyembre 2024 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Taywan]] |Wu Yi-ning<ref>{{Cite news |date=5 Mayo 1988 |title=Newest rage in Taiwan |language=en |pages=3 |work=The Free-Lance Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=pHkQAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Wu%20Yi-ning%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Wu%20Yi-ning%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |17 |[[Taipei]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Choi Yeon-hee<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1988 |title=Icelandic bodybuilder is new Miss World |language=en |pages=9 |work=Record-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=VApIAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Kirsty%20Roper%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Kirsty%20Roper%22&f=false |access-date=16 Oktubre 2024 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Wendy Baptiste |19 |Arouca |- |{{Flagicon|CHI}} [[Tsile]] |María Francisca Aldunate<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1988 |title=Esperando la gran final |language=es |trans-title=Waiting for the grand finale |pages=47 |work=La Nacion |url=https://books.google.com.ph/books?id=OrktAAAAIBAJ&lpg=PA47&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA47#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=8 Disyembre 2024 |via=Google Books}}</ref> |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]] |Aphrodite Theophanous |18 |Paphos |- |'''{{Flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Esra Sumer<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2018 |title=Çağla Şıkel'den Miss Turkey itirafı! |trans-title=Confession of Miss Turkey by Çağla Şıkel! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-cagla-sikelden-miss-turkey-itirafi-40181110/2 |access-date=15 Abril 2023 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |'''{{Flagicon|UGA}}''' [[Uganda]] |Nazma Jamal Mohamed<ref>{{Cite web |date=7 Oktubre 2019 |title=Beauty Queens since independence |url=https://www.newvision.co.ug/news/1508229/beauty-queens-independence#google_vignette |access-date=16 Oktubre 2024 |website=New Vision |language=en}}</ref> |20 |Entebbe |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Gisel Silva Sienra |19 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon|SFR Yugoslavia}} [[Yugoslavia]] |Suzana Žunić<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2024 |title=Bila je tiha patnja i želja mnogih muškaraca, no zbog ovog je našeg nogometaša bivša Miss Jugoslavije prošla kroz pakao |trans-title=It was the silent suffering and desire of many men, but because of this our football player, the former Miss Yugoslavia went through hell. |url=https://slobodnadalmacija.hr/mozaik/scena/showbiz/bila-je-tiha-patnja-i-zelja-mnogih-muskaraca-no-zbog-ovog-je-naseg-nogometasa-bivsa-miss-jugoslavije-prosla-kroz-pakao-1373418 |access-date=7 Disyembre 2024 |website=Slobodna Dalmacija |language=hr-hr}}</ref> |17 |Split |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] j0dcuyiduren3jll1330knqx27s16w6 Pangulo ng Biyelorusya 0 325768 2205617 2181499 2026-04-30T22:40:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205617 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = President | body = the<br />Republic of Belarus | native_name = {{native name list |tag1=be |name1=Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь |tag2=ru |name2=Президент Республики Беларусь}} | insignia = | insigniasize = | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = Flag of the President of Belarus.svg | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[Flag of the president of Belarus|Presidential standard]] | image = Александр Лукашенко (13-04-2023) (cropped).jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Alexander Lukashenko]] | acting = | incumbentsince = 20 July 1994<br />'''[[International reactions to the 2020 Belarusian presidential election and protests|Disputed]]'''<br />since 23 September 2020<ref name="protests">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53780685|title=Exiled leader calls weekend of protests in Belarus|work=BBC News|date=14 August 2020}}<br/>{{Cite web|url=https://www.voiceofbelarus.com/golos-final-election-report/|title=Golos platform presents the final report on the presidential election|date=20 August 2020|via=www.voiceofbelarus.com|access-date=15 Nobiyembre 2023|archive-date=26 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126143134/https://www.voiceofbelarus.com/golos-final-election-report/|url-status=dead}}<br/>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/belarus-eu-rejects-lukashenko-inauguration-as-illegitimate/a-55038895/|title=EU rejects Lukashenko inauguration as illegitimate|date=24 September 2020|via=www.dw.com|access-date=15 Nobiyembre 2023|archive-date=7 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207095441/https://www.dw.com/en/belarus-eu-rejects-lukashenko-inauguration-as-illegitimate/a-55038895|url-status=dead}}<br/>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-belarus-election-sanctions/britain-and-canada-impose-sanctions-on-belarus-leader-lukashenko-idUKKBN26K2QV|title=Britain and Canada impose sanctions on Belarus leader Lukashenko|newspaper=Reuters|date=29 September 2020|via=www.reuters.com}}<br/>{{Cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/2/b/469539.pdf|title=OSCE Report on the Presidential Elections 2020 in Belarus|date=29 October 2020|via=[[osce.org]]}}<br/>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54961111|title=Belarus protesters battered, bruised but defiant after 100 days|work=BBC News|date=17 November 2020}}</ref> | department = [[Government_of_Belarus|Executive branch of the Government of Belarus]] | style = [[Mr. President (title)|Mr President]]<br />{{small|(informal)}}<br />[[His Excellency]]<br />{{small|(diplomatic)}} | type = {{ubl|[[Head of state]]|[[Head of government]]}} | status = | abbreviation = | member_of = | reports_to = | residence = [[Independence Palace, Minsk]] {{small|(ceremonial)}}<br />Presidential Residence, [[Minsk]] {{small|(residential)}} | seat = | nominator = | appointer = [[Direct election|Popular vote]] | appointer_qualified = | termlength = 5 years, renewable once | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[Constitution of Belarus]] | precursor = [[Lists of political office-holders in Belarus|Chairman of the Supreme Council]] | formation = {{start date and age|df=y|1994|7|20}} | first = [[Stanislav Shushkevich]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = [[Prime Minister of Belarus]] | salary = ~84,000 [[Belarusian ruble]]s/US$33,600, annually<ref name="auto">{{cite web|url=http://world-economic.com/articles_wej-218.html|title=How Much Presidents and Prime Ministers Make - Articles - World Economic Journal|first=World Economic|last=Journal|website=world-economic.com|access-date=2023-11-15|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219030527/http://world-economic.com/articles_wej-218.html|url-status=dead}}</ref> | website = {{url|http://www.president.gov.by/en/|Official website}} | footnotes = }} Ang '''presidente ng Republika ng Belarus''' ({{langx|be|Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Prezident Respubliki Bielaruś}}; {{lang-ru|Президент Рэспублікі Беларусь|Prezident Respubliki Bielaruś}}; {{lang-ru|Президент Республики Б, еларуский Б, еларусь}}) [[pinuno ng estado]] at [[pinuno ng pamahalaan]] ng [[Belarus]]. Ang tanggapan ay nilikha noong 1994 sa pagpasa ng [[Konstitusyon ng Belarus]] ng [[Supreme Council of Belarus|Supreme Council]]. Pinalitan nito ang opisina ng [[Supreme_Council_of_Belarus#Chairmen_of_the_Supreme_Council|Chairman of the Supreme Council]] bilang pinuno ng estado. Kasama sa mga gawain ng pangulo ang pagpapatupad ng [[patakaran sa ibang bansa|dayuhan]] at [[patakaran sa tahanan]], pagtatanggol sa mga karapatan at pangkalahatang kapakanan ng mga mamamayan at residente, at pagtataguyod sa Konstitusyon. Ang pangulo ay inaatasan ng Saligang Batas na magsilbing pinuno sa mga usaping panlipunan ng bansa at kumilos bilang pangunahing kinatawan nito sa ibang bansa. Ang mga tungkulin, pananagutan at iba pang transisyonal na sugnay na tumatalakay sa pagkapangulo ay nakalista sa Ikatlong Kabanata, Mga Artikulo 79 hanggang 89, ng Konstitusyon. Ang termino para sa pangulo ay limang taon, ngunit dahil sa isang [[1996 Belarusian referendum|1996 referendum]], [[2001 Belarusian presidential election|ang halalan]] na dapat mangyari noong 1999 ay itinulak pabalik sa 2001. Sa ilalim ng 1994 konstitusyon, ang pangulo ay maaari lamang maglingkod sa loob ng dalawang termino bilang pangulo, ngunit dahil sa [[2004 Belarusian referendum|isang pagbabago sa konstitusyon]], ang mga limitasyon sa termino ay inalis. Sa [[2022 Belarusian constitutional referendum|2022 constitutional referendum]], isang limitasyon ng dalawang termino ang muling ipinataw, bagama't sa "mga bagong halal na presidente" lamang. Sa panahon ng panunungkulan, ginanap ang mga halalan noong [[1994 Belarusian presidential election|1994]], [[2001 Belarusian presidential election|2001]], [[2006 Belarusian presidential election|2006]], [[2010 Belarusian presidential elections |2010]], [[2015 Belarusian presidential election|2015]] at [[2020 Belarusian presidential election|2020]]. [[Alexander Lukashenko]] ay ang tanging tao na maglingkod bilang pangulo mula noong halalan noong 1994. Ang tanggapan ng pampanguluhan ay matatagpuan sa [[Palace of the Republic, Minsk|Palace of the Republic]] sa kabisera [[Minsk]], habang ang presidential residence ay matatagpuan sa [[Zaslawye]], malapit sa kabisera. ==Mga sanggunian== {{reflist}} 5vwdtcsqgcywf20iz6u08gv8poahymp Pambansang Kongreso ng Brasil 0 326492 2205612 2067398 2026-04-30T21:28:40Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205612 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{more citations needed|date=Disyembre 2023}} {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox legislature | name = National Congress | native_name = Congresso Nacional | native_name_lang = pt | transcription_name = | legislature = [[57th Legislature of the National Congress]] | coa_pic = Logo do Congresso Nacional.png | coa_res = 300px | coa_alt = | coa_caption = | logo_pic = | logo_res = | logo_alt = | house_type = Bicameral | body = | houses = {{Plainlist| * [[Federal Senate (Brazil)|Federal Senate]] * [[Chamber of Deputies (Brazil)|Chamber of Deputies]] }} | term_limits = | foundation = {{Start date|1826|05|06|df=y}} | disbanded = | preceded_by = | succeeded_by = | new_session = {{Start date|2023|02|01|df=y}} | leader1_type = [[President of the Federal Senate (Brazil)|President of the Federal Senate]] | leader1 = [[Rodrigo Pacheco (politician)|Rodrigo Pacheco]] | party1 = [[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] | election1 = 1 February 2021 | leader2_type = [[President of the Chamber of Deputies (Brazil)|President of the Chamber of Deputies]] | leader2 = [[Arthur Lira]] | party2 = [[Progressistas|PP]] | election2 = 1 February 2021 | leader3_type = Government Leader | leader3 = [[Randolfe Rodrigues]] | party3 = [[Independent politician|Ind.]] | election3 = 3 January 2023 | leader4_type = Majority Leader | leader4 = [[Daniella Ribeiro]] | party4 = [[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] | election4 = 1 June 2023 | leader5_type = Minority Leader | leader5 = [[Flávio Bolsonaro]] | party5 = [[Liberal Party (Brazil, 2006)|PL]] | election5 = 13 April 2023 | seats = {{Plainlist| * '''594 members:''' * 81 senators * 513 federal deputies }} | house1 = Federal Senate | house2 = Chamber of Deputies | structure1 = Brazil Senate December 2023.svg | structure1_res = 250px | structure1_alt = Composition of the Federal Senate | structure2 = Brazil Chamber of Deputies December 2023.svg | structure2_res = 250px | structure2_alt = Composition of the Chamber of Deputies | political_groups1 = '''Government (16)''' {{legend|#E20E28|[[Workers' Party (Brazil)|PT]] (8)|border=silver}} {{legend|#FFCC00|[[Brazilian Socialist Party|PSB]] (4)|border=silver}} {{legend|#C21E56|[[Democratic Labour Party (Brazil)|PDT]] (3)|border=silver}} {{legend|#DCDCDC|[[Independent politician|Independent]] ([[Randolfe Rodrigues|1]])|border=silver}} '''Opposition (15)''' {{legend|#080074|[[Liberal Party (Brazil, 2006)|PL]] (12)|border=silver}} {{legend|#0080FF|[[Brazilian Social Democracy Party|PSDB]] (2)|border=silver}} {{legend|#F3701B|[[New Party (Brazil)|NOVO]] ([[Eduardo Girão|1]])|border=silver}} '''Independents (50)''' {{legend|#FFA500|[[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] (15)|border=silver}} {{legend|#30914D|[[Brazilian Democratic Movement|MDB]] (11)|border=silver}} {{legend|#2DA933|[[Podemos (Brazil)|PODE]] (7)|border=silver}} {{legend|#2FBEF2|[[Brazil Union|UNIÃO]] (7)|border=silver}} {{legend|#203F71|[[Progressistas|PP]] (6)|border=silver}} {{legend|#0070C5|[[Republicans (Brazil)|Republicans]] (4)|border=silver}} | political_groups2 = '''Government (139)''' {{collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; | title = {{legend|#E20E28|[[Brazil of Hope|FE Brasil]] (81)|border=silver}} | bullets = true | [[Workers' Party (Brazil)|PT]] (68) | [[Communist Party of Brazil|PCdoB]] (7) | [[Green Party (Brazil)|PV]] (6) }} {{legend|#C21E56|[[Democratic Labour Party (Brazil)|PDT]] (18)|border=silver}} {{legend|#FFCC00|[[Brazilian Socialist Party|PSB]] (14)|border=silver}} {{collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; | title = {{legend|#69028C|[[PSOL REDE Federation|PSOL REDE Fdr.]] (14)|border=silver}} | bullets = true | [[Socialism and Liberty Party|PSOL]] (13) | [[Sustainability Network|REDE]] ([[Túlio Gadêlha|1]]) }} {{legend|#088F8F|[[Avante (political party)|Avante]] (7)|border=silver}} {{legend|#FF9C2B|[[Solidarity (Brazil)|Solidarity]] (5)|border=silver}} '''Opposition (117)''' {{legend|#080074|[[Liberal Party (Brazil, 2006)|PL]] (96)|border=silver}} {{collapsible list | titlestyle = font-weight:normal;background:transparent;text-align:left; | title = {{legend|#0080FF|[[Always Forward (Brazil)|PSDB Cidadania Fdr.]] (18)|border=silver}} | bullets = true | [[Brazilian Social Democracy Party|PSDB]] (14) | [[Cidadania]] (4) }} {{legend|#F3701B|[[New Party (Brazil)|NOVO]] (3)|border=silver}} '''Independents (257)''' {{legend|#33BDF2|[[Brazil Union|UNIÃO]] (59)|border=silver}} {{legend|#203F71|[[Progressistas|PP]] (50)|border=silver}} {{legend|#30914D|[[Brazilian Democratic Movement|MDB]] (44)|border=silver}} {{legend|#FFA500|[[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] (43)|border=silver}} {{legend|#0070C5|[[Republicans (Brazil)|Republicans]] (41)|border=silver}} {{legend|#2DA933|[[Podemos (Brazil)|PODE]] (15)|border=silver}} {{legend|#008000|[[Democratic Renewal Party (Brazil)|PRD]] (5)|border=silver}} | voting_system1 = [[Plurality voting]], alternating every four years between single-member elections ([[First-past-the-post voting|FPTP]]) and dual-member elections ([[Multiple non-transferable vote|Block voting]]) | voting_system2 = [[Open list proportional representation]] ([[D'Hondt method]]) with a 2% [[election threshold]]<ref name="otempo">{{cite news |title=Com dura cláusula de barreira, metade das siglas corre risco de acabar |url=https://www.otempo.com.br/politica/com-dura-clausula-de-barreira-metade-das-siglas-corre-risco-de-acabar-1.2511424 |access-date=9 November 2021 |work=O Tempo |date=12 July 2021 |language=pt-BR}}</ref> | last_election3 = [[2022 Brazilian general election|2 October 2022]] | next_election3 = [[2026 Brazilian general election|4 October 2026]] | session_room = Brasilia Congresso Nacional 05 2007 221.jpg | session_res = 250px | session_alt = | meeting_place = [[Nereu Ramos Palace]], [[Brasília]], Federal District<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, Brazil<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance --> | website = {{Plainlist| * {{URL|www.senado.leg.br}} * {{URL|www.camara.leg.br}} * {{URL|www.congressonacional.leg.br}} }} | footnotes = | motto = }} Ang '''National Congress of Brazil''' ({{lang-pt|Congresso Nacional do Brasil}}) ay ang legislative body ng pederal na pamahalaan ng Brazil. Hindi tulad ng estado [[legislative assemblies]] at [[Câmara Municipal|municipal chambers]], ang Kongreso ay [[bicameral]], na binubuo ng [[Federal Senate (Brazil)|Federal Senate]] (ang [[upper house] ]]) at ang [[Chamber of Deputies (Brazil)|Chamber of Deputies]] (ang [[lower house]]). Ang Kongreso ay nagpupulong taun-taon sa [[Brasília]] mula Pebrero 2 hanggang Disyembre 22, na may mid-term break na magaganap sa pagitan ng Hulyo 17 at Agosto 1.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica. com/place/Brazil|title=Brazil – Ang lehislatura|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=9 Enero 2020}}{{Dead link|date=Disyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www2/|title=Ang Pambansang Kongreso|website=Portal da Câmara dos Deputados|language=pt-br|access-date=9 Enero 2020|archive-date=5 Marso 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305232001/http://www2/|url-status=dead}}</ref> Kinakatawan ng Senado ang [[Estado ng Brazil|26 na estado]] at ang [[Federal District (Brazil)|Federal District]]. Ang bawat estado at ang Pederal na Distrito ay may representasyon ng tatlong senador, na inihalal sa pamamagitan ng popular na balota para sa terminong walong taon. Tuwing apat na taon, nagaganap ang pag-renew ng alinman sa isang ikatlo o dalawang-katlo ng Senado (at ng mga delegasyon ng Estado at Pederal na Distrito).<ref>{{cite book |last1=Bruns |first1=Axel |last2= Enli |first2=Gunn |last3=Skogerbo |first3=Eli |last4=Larsson |first4=Anders Olof |last5=Christensen |first5=Christian |title=The Routledge Companion to Social Media and Politics |date=22 December 2015 |publisher= Routledge |isbn=978-1-317-50656-0 |url=https://books.google.com/books?id=OK1ACwAAQBAJ&pg=PA519 |language=fil}}</ref><ref>{{cite book |title=Brazil - Ang lehislatura |url=https://www.britannica.com/place/Brazil/The-legislature |language=en}}</ref> Kinakatawan ng Kamara ng mga Deputies ang mga tao ng bawat estado, at ang ang mga miyembro ay inihalal para sa isang apat na taong termino sa pamamagitan ng isang sistema ng [[proporsyonal na representasyon]]. Ang mga puwesto ay inilalaan nang proporsyonal ayon sa populasyon ng bawat estado, kung saan ang bawat estado ay karapat-dapat para sa minimum na 8 upuan (pinakakaunti ang populasyon) at maximum na 70 na upuan (pinaka-matao). Hindi tulad ng Senado, ang kabuuan ng Chamber of Deputies ay nire-renew kada apat na taon.<ref>{{cite book |last1=Ameringer |first1=Charles D. |title=Political Parties of the Americas, 1980s to 1990s: Canada, Latin America, and the West Indies |date=1992 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-27418-3 |page=105 |url=https://books.google.com/books?id=kD5qi3MyEHYC&pg =PA105 |language=fil}}</ref> Hanggang kamakailan lamang ay karaniwan para sa mga pulitiko na lumipat ng partido at ang proporsyon ng mga upuan sa kongreso na hawak ng bawat partido ay kadalasang nagbabago. Ang mga upuan ay nabibilang sa mga partido at hindi sa mga pulitiko; ang isa ay maaari lamang magpalit ng partido at panatilihin ang kanyang upuan sa isang napakalimitadong hanay ng mga kaso. Nahaharap sa pagkawala ng kanilang pwesto sa kongreso ang mga pulitikong umabandona sa partido kung saan sila inihalal.<ref>{{cite book |last1=Morgenstern |first1=Scott |last2=Nacif |first2=Benito |last3=Lange |first3=Peter |title=Pambatasan na Pulitika sa Latin America |date=4 Marso 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79659-0 |url=https://books.google.com/books?id=8noGeohnU3cC&pg =PA193 |language=fil}}</ref> Ang bawat kapulungan ng Brazilian Congress ay naghahalal ng pangulo nito at ng iba pang miyembro ng lupon ng pamamahala nito mula sa mga miyembro nito. Ang Pangulo ng Senado ay ''[[Ex officio member|ex officio]]'' ang Pangulo ng Pambansang Kongreso, at sa kapasidad na iyon ay nagpapatawag at namumuno sa magkasanib na sesyon, gayundin sa magkasanib na serbisyo ng parehong kapulungan. Ang Pangulo ng Kamara ay pangalawa sa [[Brazilian presidential line of succession|presidential line of succession]] habang ang Pangulo ng Senado (at ng Kongreso) ay pangatlo. == Lupon ng Pambansang Kongreso == Ang kasalukuyang komposisyon ng Lupon ng Pambansang Kongreso ay ang sumusunod:<ref>{{cite web|url=https://www.congressonacional.leg.br/parlamentares/mesa-do-congresso-nacional|title=Mesa do Congresso Nacional|website=Congresso Nacional|language=pt|accessdate=25 Enero 2022}}</ref> {| class="wikitable" |- valign=bottom ! Office ! Name ! Party ! State |- | President | [[Rodrigo Pacheco (politician)|Rodrigo Pacheco]] | [[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] | [[Minas Gerais]] |- | 1st Vice-President | [[Marcos Pereira (politician)|Marcos Pereira]] | [[Republicans (Brazil)|Republicanos]] | [[São Paulo (state)|São Paulo]] |- | 2nd Vice-President | Rodrigo Cunha | [[Brazil Union|UNIÃO]] | [[Alagoas]] |- | 1st Secretary | [[Luciano Bivar]] | [[Brazil Union|UNIÃO]] | [[Pernambuco]] |- | 2nd Secretary | [[Weverton Rocha]] | [[Democratic Labour Party (Brazil)|PDT]] | [[Maranhão]] |- | 3rd Secretary | Júlio Cesar | [[Social Democratic Party (Brazil, 2011)|PSD]] | [[Piauí]] |- | 4th Secretary | [[Styvenson Valentim]] | [[Podemos (Brazil)|PODE]] | [[Rio Grande do Norte]] |} === Pederal na Senado === {{pangunahing|Federal Senate (Brazil)|l1=Federal Senate}} <!-- [[File:Brazilian Senate, 2010.svg|frame|right|Brazilian Senate composition.]] --> Ang Pederal na Senado ({{Lang-pt|Senado Federal}}) ay ang mataas na kapulungan ng Pambansang Kongreso. Nilikha ng unang [[Konstitusyon ng Brazil ng 1824|Konstitusyon ng Imperyong Brazil]] noong 1824, ito ay naging inspirasyon sa House of Lords ng United Kingdom, ngunit sa Proclamation of the Republic noong 1889 ay naging mas malapit ito sa Senado ng Estados Unidos.< ref>{{cite web| url=https://dados.gov.br/organization/about/senado-federal-sf| title=Senado Federal – SF| website=Portal Brasileiro de Dados Abertos| wika=pt| accessdate=25 Enero 2022}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa kasalukuyan, ang Senado ay binubuo ng 81 na puwesto. Tatlong senador mula sa bawat isa sa 26 na estado at tatlong senador mula sa Pederal na Distrito ay inihalal sa mayorya na batayan upang magsilbi sa walong taong termino. Ang mga halalan ay pasuray-suray upang ang dalawang-katlo ng mataas na kapulungan ay nakahanda para sa halalan sa isang pagkakataon at ang natitirang isang-katlo pagkaraan ng apat na taon. Kapag ang isang upuan ay nakahanda para sa halalan sa bawat Estado, ang bawat botante ay bumoto ng isang boto para sa Senado; kapag may dalawang upuan para sa halalan, ang bawat botante ay bumoto ng dalawang boto, at ang botante ay hindi maaaring magbigay ng kanyang dalawang boto para sa parehong kandidato, ngunit, sa mga halalan para sa pag-renew ng dalawang-katlo ng Senado, ang bawat partido ay maaaring magharap ng dalawang kandidato para sa halalan . Ang kandidato sa bawat Estado at Pederal na Distrito (o ang unang dalawang kandidato, kapag ang dalawang-katlo ng mga puwesto ay nakahanda para sa halalan) na nakakamit ang pinakamalaking mayorya ng mga boto ay inihahalal.<ref>{{cite web| url=https://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2018/09/13/como-funciona-a-eleicao-dos-senadores| title=Como funciona a eleição dos senadores| website=Senado Notícias| wika=pt| petsa=13 Setyembre 2018| accessdate=25 Enero 2022}}</ref> {{uncategorized}} scszoho3msloropf5r45vyv5snkncaq Miss World 1992 0 326858 2205499 2186763 2026-04-30T14:23:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205499 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Julia Kourotchkina]]'''|date=12 Disyembre 1992|presenters={{Hlist|Billy Dee Williams|Jerry Hall|Doreen Morris|Suanne Braun|Deborah Shelton}}|venue=Sun City Entertainment Center, Sun City, [[Timog Aprika]]|entrants=83|placements=10|best national costume=Nina Khilji<br>{{flagicon|CAN}} Kanada|personality=Ana María Johanis <br>{{flagicon|GUA}} Guwatemala|photogenic=Ravit Asaf<br>{{flagu|Israel}}|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|SABC}}|debuts={{Hlist|Eslobenya|Kroasya|Rusya|Ukranya}}|returns={{Hlist|Bermuda|Kanada|Hong Kong|Seykelas|Sri Lanka|Uganda|Sambia}}|withdraws={{Hlist|Belis|Gana|Honduras|Kenya|Peru|Yugoslavia}}|before=[[Miss World 1991|1991]]|next=[[Miss World 1993|1993]]|represented={{flagicon|Russia|1991}} Rusya}} Ang '''Miss World 1992''' ay ang ika-42 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap noong 12 Disyembre 1992 sa Sun City Entertainment Center sa Sun City, [[South Africa|Timog Aprika]].<ref name=":0">{{Cite news |last=Cowell |first=Alan |date=20 Disyembre 1992 |title=OUT THERE: SUN CITY; Adorning Apartheid's Stage |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1992/12/20/style/out-there-sun-city-adorning-apartheid-s-stage.html |access-date=7 Hunyo 2024 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1992 |title=Beasts among the beauties |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19921115-1.2.49.9.1 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |last=Carlin |first=John |date=20 Disyembre 1992 |title=Adventures in Never-Never Land |language=en |pages=17 |work=The Ottawa Citizen |url=https://www.newspapers.com/article/the-ottawa-citizen/63240817/ |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Ninibeth Leal ng Beneswela si Julia Kourotchkina ng Rusya bilang Miss World 1992.<ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian edges Briton for Miss World title |language=en |pages=9 |work=The Salina Journal |url=https://www.newspapers.com/article/the-salina-journal-13december1992the/382653/ |access-date=13 Enero 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian new Miss World |language=en |pages=13 |work=The Press-Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=szBLAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=Miss%20World&pg=PA13#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang unang beses na nanalo ang Rusya bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 1992 |title=Student is first Russian Miss World |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=uSdVAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=Miss%20World&pg=PA13#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Claire Elizabeth Smith ng Reyno Unido, habang nagtapos bilang second runner-up si Francis Gago ng Beneswela.<ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian wins title of Miss World |language=en |pages=11 |work=Logansport Pharos-Tribune |url=https://www.newspapers.com/article/logansport-pharos-tribune-13december19/382654/ |access-date=13 Enero 2024 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian wins Miss World title |language=en |pages=4 |work=Daily Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=qZlFAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=Miss%20World&pg=PA4#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian captures Miss World title |language=en |pages=3 |work=The Tuscaloosa News |url=https://books.google.com.ph/books?id=pJYtAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=Miss%20World&pg=PA3#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-tatlong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Miss Russia wins Miss World title |language=en |pages=6 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=zDMhAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=Miss%20World&pg=PA6#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> Pinangunahan nina Billy Dee Williams, Jerry Hall, Doreen Morris, Suanne Braun, at Deborah Shelton ang kompetisyon.<ref name=":1">{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian wins Miss World title |language=en |pages=4 |work=The Bulletin |url=https://books.google.com.ph/books?id=-ZVTAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=Miss%20World&pg=PA4#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Russian wins Miss World title |pages=11 |work=The Albany Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=qy9DAAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=Miss%20World&pg=PA11#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 Disyembre 1992 |title=Beautiful life for Sol survivor |language=en |pages=34 |work=Daily Express |url=https://www.newspapers.com/article/daily-express/141652952/ |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Sun City Casino, Sun City, North West, South Africa (20530983455).jpg|thumb|250x250px|Sun City, ang lokasyon ng Miss World 1992]] === Lokasyon at petsa === Noong 4 Abril 1992, inanunsyo ng mga Morley na magaganap ang edisyong ito sa Sun City Superbowl sa Sun City Resort, Timog Aprika, matapos nilang magkaroon ng kasunduan sa Sun International, ang kompanyang nagpapatakbo ng Sun City. Unang inanunsyo na magaganap ito sa Nobyembre bilang parte ng mga pagdiriwang para sa pagbubukas ng Palace of the Lost City sa loob ng Sun City.<ref>{{Cite news |date=6 Abril 1992 |title=S. Africa venue for pageant |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19920406-1.1.9 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=National Library Board}}</ref> Kalaunan ay inanunsyo na magaganap ang kompetisyon sa 12 Disyembre 1992, ilang araw matapos buksan ang Palace of the Lost City.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1992 |title=Couples joins field in chase for million |language=en |pages=24 |work=The Hour |url=https://books.google.com.ph/books?id=RAYhAAAAIBAJ&lpg=PA24&dq=Miss%20World&pg=PA24#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Disyembre 1992 |title=Lost City resort opens in style |language=en |pages=30 |work=Observer-Reporter |url=https://books.google.com.ph/books?id=JS5iAAAAIBAJ&lpg=PA30&dq=Miss%20World&pg=PA30#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Bagama't handa na ang kanyang mga gamit patungong Timog Aprika para sa Miss World, nagpasiya si Miss Spain 1991 Sofía Mazagatos Gómez na hindi magpatuloy sa kompetisyon,<ref>{{Cite web |last=Galvez |first=Martin Piqueras |date=15 Abril 2023 |title=Repasamos los momentos clave en la vida de Sofía Mazagatos: de Miss España a su segundo embarazo con 48 años |trans-title=We review the key moments in the life of Sofía Mazagatos: from Miss Spain to her second pregnancy at the age of 48 |url=https://www.hola.com/actualidad/galeria/20230415230131/sofia-mazagatos-vida-hijos-pareja/1/ |access-date=8 Hulyo 2023 |website=Hola |language=es}}</ref><ref name="LAVAN">{{cite news |date=30 Enero 2023 |title=Así ha cambiado Sofía Mazagatos, de reina de la prensa rosa a gurú de la vida saludable |language=es |trans-title=This is how Sofía Mazagatos has changed, from queen of the tabloids to guru of healthy living |work=La Vanguardia |url=https://www.lavanguardia.com/television/20230130/8708044/sofia-mazagatos-reina-prensa-rosa-guru-vida-saludable-asc-pst-mmn.html |access-date=5 Pebrero 2025}}</ref> at siya ay pinalitan ni Samantha Torres. Dapat sanang lalahok si Miss Namibia 1992 Anja Schroeder,<ref>{{Cite news |last=Hartman |first=Adam |date=2 Pebrero 2010 |title=Miss Swakopmund Contest Not Without a Controversy |language=en |work=The Namibia |url=https://allafrica.com/stories/201002030772.html |access-date=29 Agosto 2023 |via=AllAfrica}}</ref> ngunit siya ay pinalitan ng kayang ''first runner-up'' na si Linda Schulz dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat din sanang lalahok si Binibining Pilipinas-World 1992 Marilen Espino sa edisyong ito,<ref>{{Cite news |last=Blacque |first=Iva Sylva |date=3 Marso 1992 |title=The frizz-haired commissioner wants to be a bum |language=en |pages=19 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=s48VAAAAIBAJ&sjid=PQsEAAAAIBAJ&pg=6339%2C549828 |access-date=19 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> ngunit dahil nagkaroon ito ng [[bulutung-tubig]] ilang araw bago tumungo sa Timog Aprika, siya ay kinailangang palitan agad ni Binibining Pilipinas-Maja 1992 Marina Pura Benipayo upang kumatawan sa Pilipinas.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=6 Hunyo 2019 |title=The Binibining Pilipinas legacy through the years |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232209-legacy-through-the-decades/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eslobenya, Kroasya, Rusya, at Ukranya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Sambia na huling sumali noong [[Miss World 1974|1974]]; Seykelas na huling sumali noong [[Miss World 1975|1975]]; Bermuda at Uganda na huling sumali noong [[Miss World 1989|1989]]; at Hong Kong, Kanada, at Sri Lanka na huling sumali noong [[Miss World 1990|1990]]. Hindi sumali ang mga bansang Belis, Gana, Honduras, Kenya, Peru, at Yugoslavia sa edisyong ito. Hindi sumali si Melanie Smith ng Belis dahil sa kakulangan sa preparasyon at sa pagpopondo. Hindi rin sumali sina Yanina Elizabeth Fajardo ng Honduras at Ingrid Yrivarren ng Peru dahil sa kakulangan sa pagpopondo. Hindi sumali ang mga bansang Gana, Kenya, at Yugoslavia matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Albanya sa katauhan ni Valbona Selimllari,<ref>{{Cite web |date=3 Agosto 2016 |title=Years pass, but Valbona Selimllari does not age! |url=https://telegrafi.com/en/si-nuk-kalojne-vitet-si-nuk-plaket-valbona-selimllari/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> ngunit hindi ito nakapagpatuloy sa kompetisyon dahil sa problema sa kanyang visa.<ref>{{Cite news |date=2 Pebrero 1992 |title=Miss Albania contestants |language=en |pages=13 |work=Hudson Valley News |url=https://books.google.com.ph/books?id=8ehFAAAAIBAJ&lpg=PA13&dq=Miss%20World&pg=PA13#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> Hindi rin nakatuloy sa kompetisyon si Ruth Merila ng Estonya dahil sa problema sa kanyang visa.<ref>{{Cite web |date=4 Marso 2000 |title=Ruth Merila |url=https://www.ohtuleht.ee/71790/ruth-merila |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1992 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1992 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1992''' | * {{flagicon|Russia|1991}} '''[[Rusya]]''' – '''[[Julia Kourotchkina]]'''<ref name=":2">{{Cite news |date=13 Disyembre 1992 |title=Miss Russia wins Miss World |language=en |pages=5 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=rqoxAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=Miss%20World&pg=PA5#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * '''{{flagicon|GBR}}''' [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Claire Elizabeth Smith<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}}''' [[Venezuela|Beneswela]] – Francis Gago<ref name=":2" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Ewa Wachowicz<ref name=":2" /> * '''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] – Amy Kleinhans<ref name=":2" /> |- | Top 10 | * '''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] – Jody Weech * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Anja Hende Brond * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Sharon Belden<ref>{{Cite news |last=Cowell |first=Alan |date=20 Disyembre 1992 |title=OUT THERE: SUN CITY; Adorning Apartheid's Stage |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1992/12/20/style/out-there-sun-city-adorning-apartheid-s-stage.html |access-date=5 Pebrero 2025 |issn=0362-4331}}</ref> * {{Flagicon|ISR}} [[Israel]] – Ravit Asaf * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Petra von Hellens |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] – Amy Kleinhans |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Metinee Kingpayome<ref>{{Cite news |last=Mahavongtrakul |first=Melalin |date=21 Hunyo 2019 |title=Wonder woman |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/1699080/wonder-woman |access-date=5 Pebrero 2025}}</ref> |- | Europa | * {{flagicon|Russia|1991}} [[Rusya]] – [[Julia Kourotchkina]] |- |Kaamerikahan | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1930}}''' [[Venezuela|Beneswela]] – Francis Gago |- |Karibe | * '''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] – Jody Weech |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon|ISR}} [[Israel]] – Ravit Asaf<ref name=":6">{{Cite web |date=12 Disyembre 1992 |title=Russia&#039;s Julia Kurochinka crowned Miss World |url=https://www.upi.com/Archives/1992/12/12/Russias-Julia-Kurochinka-crowned-Miss-World/7738724136400/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=UPI Archives |language=en}}</ref> |- |Miss Personality | * '''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] – Ana María Johanis<ref name=":3">{{Cite web |date=29 Enero 2017 |title=Recuerdos y anécdotas de Miss Guatemala |trans-title=Memories and anecdotes of Miss Guatemala |url=https://www.prensalibre.com/hemeroteca/recuerdos-y-anecdotas-de-miss-guatemala/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |- |Best National Costume | * '''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] – Nina Khilji<ref name=":6" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1988|1988]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng mga paunang aktibidad at mga ''personal interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist.'' Pagkatapos nito ay pinili ang limang pinalista, at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview''. === Komite sa pagpili === ==== Final telecast ==== * Kim Alexis – Amerikanang ''supermodel'' * Jarvis Astaire – Pangulo ng Variety Club International * Yvonne Chaka-Chaka – Mang-aawit mula sa Timog Aprika * Joan Collins – Ingles na aktres<ref>{{Cite web |date=20 Marso 2015 |orig-date=7 Disyembre 1992 |title=Miss Israel Goes to Africa |url=https://www.jta.org/archive/miss-israel-goes-to-africa |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Jewish Telegraphic Agency |language=en-US}}</ref> * Suzanne de Passe – Direktor ng Motown * Anthony Delon – Pranses na aktor * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Mbongeni Ngema – Direktor ng pelikulang ''Sarafina'' * Gary Player – Propesyonal na manlalaro ng golf mula sa Timog Aprika<ref name=":1" /> * Sidney Sheldon – Amerikanong manunulat, direktor, at ''producer''<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1992 |title=To serve as Miss World Pageant judge |language=en |pages=7 |work=Gadsden Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=DsAfAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=Miss%20World&pg=PA7#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> * Ivana Trump – Tseko-Amerikanang negosyante, dating asawa ni Donald Trump<ref>{{Cite news |date=15 Disyembre 1992 |title=Some not happy with Long's 'advice'; Ivana host to 'World' |language=en |pages=58 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=zTMhAAAAIBAJ&lpg=PA58&dq=Miss%20World&pg=PA58#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> * Alan Whicker – Ingles na mamamahayag sa telebisyon == Mga kandidata == Walumpu't-tatlong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Carina Jope |21 |[[Francfort del Meno]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Claudia Bertona<ref>{{Cite web |date=2021-08-17 |title=Claudia Bertona, la Miss Argentina que vuelve a competir en fisicoculturismo con 52 años |trans-title=Claudia Bertona, the Miss Argentina who returns to compete in bodybuilding at 52 years old |url=https://www.lavoz.com.ar/vos/mira/claudia-bertona-la-miss-argentina-que-vuelve-a-competir-en-fisicoculturismo-con-52-anos/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=La Voz del Interior |language=es}}</ref> |23 |Cordoba |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Solange Nicolaas<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1992 |title=Dyane Escalona gekozen tot Miss Aruba 1992 |language=nl |trans-title=Dyane Escalona was chosen as Miss Aruba 1992 |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644084:mpeg21:p005 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Delpher}}</ref> |22 |Savaneta |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Rebecca Simic<ref name=":7">{{Cite news |date=14 Disyembre 1992 |title=Miss Russia is Miss World |language=en |pages=8 |work=The Canberra Times |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/126962451?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Trove}}</ref> |20 |[[Sidney|Sydney]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Kerstin Kinberg<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 1992 |title=Miss Österreich 1992, Kerstin Kinberg berg, Sol Kerzner, Miss Germany 1992, Carina Jope |url=https://www.imago-images.com/st/0056770814 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Imago |language=de}}</ref> |20 |Graz |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Jody Weech<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |18 |[[Bimini]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sandra Joine<ref>{{Cite web |last=Van de Wal |first=Veerle |date=19 Setyembre 2023 |title=Hoe gaat het nog met ex-Miss België Sandra Joine? “Mijn zoon wil me al acht jaar niet zien” |trans-title=How is ex-Miss Belgium Sandra Joine doing? “My son hasn’t wanted to see me for eight years” |url=https://www.hln.be/bv/hoe-gaat-het-nog-met-ex-miss-belgie-sandra-joine-mijn-zoon-wil-me-al-acht-jaar-niet-zien-br~aeefae82/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |23 |[[Amberes]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Francis Gago<ref name=":7" /> |19 |Maturín |- |'''{{Flagicon|BER}}''' [[Bermuda]] |Dianne Mitchell<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Oktubre 1992 |title=Beauty queen denied car prize |url=https://www.royalgazette.com/other/lifestyle/article/20110209/beauty-queen-denied-car-prize/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Royal Gazette |language=en-US}}</ref> |24 |Pembroke |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Priscila Furlan<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1992 |title=Competir |language=pt |trans-title=Compete |pages=33 |work=Jornal do Brasil |url=https://books.google.com.ph/books?id=6os1AAAAIBAJ&lpg=PA33&dq=Miss%20Mundo&pg=PA33#v=onepage&q=Miss%20Mundo&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[São Paulo]] |- |'''{{flagicon|BUL|1971}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Elena Draganova |17 |[[Sofia|Sopiya]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Verónica Pino<ref>{{Cite web |last=Cadena |first=Patricia |date=27 Mayo 2017 |title=‘Ser mamá es maravilloso’ |trans-title='Being a mom is wonderful' |url=https://eju.tv/2017/05/ser-mama-es-maravilloso/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> |21 |Tarija |- |'''{{flagicon|CUR}}''' [[Curaçao]] |Cristina Bakhuis<ref>{{Cite news |date=6 Hulyo 1992 |title=Miss Curaçao 1992 |language=nl |pages=2 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644142:mpeg21:p002 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Delpher}}</ref> |20 |Willemstad |- |{{Flagicon|TCH}} [[Czechoslovakia]] |Gabriela Harsanyová |21 |Košice |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Anja Hende Brond<ref>{{Cite web |last=Heurlin |first=Karin |date=7 Agosto 2017 |title=Miss Danmark og autist: Jeg har altid følt mig forkert |trans-title=Miss Denmark and autistic: I have always felt wrong |url=https://www.udeoghjemme.dk/skaebner/miss-danmark-og-autist-jeg-har-altid-foelt-mig-forkert |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Ude og Hjemme |language=da}}</ref> |20 |Aalborg |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Stephanie Krumholz |18 |Guayaquil |- |'''{{flagicon|ESA}}''' [[El Salvador]] |Raquel Durán |18 |[[San Salvador]] |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Nataša Abram<ref>{{Cite web |date=29 Disyembre 2011 |title=Miss Slovenije: Kje so naše misice danes? |trans-title=Miss Slovenia: Where are our Misses today? |url=https://cosmopolitan.metropolitan.si/zvezde/miss-slovenije-kje-so-nase-misice-danes/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Cosmopolitan.si |language=sl-SI}}</ref> |17 |Koper |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Samantha Torres<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2006 |title=Samantha Torres: «En Los Ángeles todo está muy calculado» |url=https://www.diariodeibiza.es/ibiza/2006/07/26/samantha-torres-angeles-calculado-31255959.html |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Diario de Ibiza |language=es}}</ref> |19 |Ibiza |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Sharon Belden<ref>{{Cite news |date=20 Hulyo 1992 |title=Ex-Miss Florida USA takes Miss World title |language=en |pages=2 |work=Lakeland Ledger |url=https://books.google.com.ph/books?id=BpJNAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=Miss%20World&pg=PA2#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |26 |Coral Gables |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Evgenia Paschalidi<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2019 |title=Ευγενία Πασχαλίδη: Η Μις Ελλάς που έγινε προϊσταμένη ειδήσεων στην ΕΡΤ |trans-title=Eugenia Paschalidi: The Miss Greece who became head of news at ERT |url=https://www.protothema.gr/greece/article/862907/eugenia-pashalidi-i-mis-ellas-pou-egine-proistameni-eidiseon-stin-ert/#:~:text=%CE%97%20%CE%95%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CE%B1%20%CE%A0%CE%B1%CF%83%CF%87%CE%B1%CE%BB%CE%AF%CE%B4%CE%B7%20%CE%AD%CE%B3%CE%B9%CE%BD%CE%B5%20%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AE,%CF%84%CF%8C%CF%84%CE%B5%20%CF%87%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%B5%20%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B1%20%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD%20%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%B1%CF%83%CE%B7. |access-date=5 Pebrero 2025 |website=ProtoThema |language=el}}</ref> |20 |[[Atenas|Athens]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Michelle Cruz |20 |Santa Rita |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Ana María Johanis<ref name=":3" /> |22 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Julie Houghton |23 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Kaoru Kikuchi<ref name=":4">{{Cite news |date=18 Nobyembre 1992 |title=Beauties go national |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19921118-1.1.10 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Michelle Torres |17 |[[Gibraltar|Alameda]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Patsy Lau<ref name=":4" /> |23 |New Territories |- |'''{{flagicon|IND}}''' [[Indiya]] |Celine Lopez<ref>{{Cite news |date=15 Disyembre 1992 |title=Russian crowned Miss World |language=en |pages=12 |work=The Indian Express |url=https://books.google.com.ph/books?id=C39lAAAAIBAJ&lpg=PA12&dq=Miss%20World&pg=PA12#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |23 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Sharon Ellis<ref>{{Cite web |date=21 Pebrero 2022 |title=Cork bar owner: Our pub is full of great characters and we all enjoy their company |url=https://www.echolive.ie/corklives/arid-40812579.html |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Echo Live |language=en}}</ref> |22 |Cork |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Ravit Asaf<ref>{{Cite news |date=23 Disyembre 1992 |title=Miss Israel makes semi-Finals |language=en |pages=4 |work=The Jewish Post & News |url=https://books.google.com.ph/books?id=i9pOAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=Miss%20World&pg=PA4#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |Lehavim |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Paola Irrera |19 |[[Mesina]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Nina Khilji<ref name=":6" /> |25 |[[Toronto]] |- |'''{{flagicon|IVB}}''' [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Bisa Smith |17 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Leah Webster<ref>{{Cite web |date=24 Enero 2009 |title=St. Thomas Resident Celebrates 100th Birthday Surrounded by Family |url=https://stjohnsource.com/2009/01/24/st-thomas-resident-celebrates-100th-birthday-surrounded-family/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=St. John Source |language=en}}</ref> |19 |St. Thomas |- |'''{{flagicon|CAY|old}}''' [[Kapuluang Kayman]] |Pamela Ebanks<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Abril 2024 |title=Empowering Young Women: Miss Cayman Islands 1992 Pamela Ebanks-Small’s Vision Celebrated at the Inaugural Queens Gala |url=https://www.missworld.com/news/empowering-young-women-miss-cayman-islands-1992-pamela-ebanks-smalls-vision-celebrated-at-the-inaugural-queens-gala |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Miss World |language=en}}</ref> |19 |Grand Cayman |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Wguerddy Oviedo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Hulyo 1992 |title=Wguerddy Oviedo |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-162365 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |20 |Santa Fe de Bogotá |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Marisol Soto<ref>{{Cite web |last=González |first=Melissa |date=24 Oktubre 2022 |title=Marisol Soto: “La belleza va más allá de los estándares establecidos por la sociedad” |trans-title=Marisol Soto: “Beauty goes beyond the standards established by society” |url=https://www.larepublica.net/noticia/marisol-soto-la-belleza-va-mas-alla-de-los-estandares-establecidos-por-la-sociedad |access-date=5 Pebrero 2025 |website=La Republica |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Elena Šuran<ref>{{Cite web |last=Firšt |first=Karla |date=15 Enero 2022 |title=Bila je prva Miss Hrvatske, pojavila se u spotu za pjesmu,a onda se odlučila povući iz javnosti |trans-title=She was the first Miss Croatia, appeared in a music video for a song, and then decided to withdraw from the public eye. |url=https://www.vecernji.hr/showbiz/bila-je-prva-miss-hrvatske-pojavila-se-u-spotu-za-pjesmu-a-onda-se-odlucila-povuci-iz-javnosti-1555434 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |21 |Rovinj |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Zane Vaļicka<ref>{{Cite web |date=31 Oktubre 2011 |title=Zane Vaļicka kļuvusi par modeli |trans-title=Zane Valicka has become a model |url=https://jauns.lv/raksts/izklaide/174951-zane-valicka-kluvusi-par-modeli-foto |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> |19 |Cēsis |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Nicole Bardawil<ref>{{Cite web |date=4 Agosto 2016 |title=20 years on, the model from Amr Diab's 90s 'Nour El Ein' video has still got it |url=https://www.albawaba.com/entertainment/20-years-model-amr-diabs-90s-nour-el-ein-video-has-still-got-it-869574 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Al Bawaba |language=en}}</ref> |20 |Keserwan |- |'''{{Flagicon|GRL}}''' [[Lupanglunti]] |Laali Lyberth<ref>{{cite news |date=2 Disyembre 1992 |title=Laali har udstråling |language=da |volume=132 |page=3 |newspaper=Atuagagdliutit/Grønlandsposten |issue=140 |url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3834046 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Timarit.is}}</ref> |18 |[[Nuuk]] |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |María Rún Hafliðadóttir<ref>{{Cite news |date=30 Abril 1992 |title=María Rún |language=is |pages=12 |work=Vikan |url=https://timarit.is/page/4535397?iabr=on |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Timarit.is}}</ref> |20 |[[Reikiavik]] |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Ho Lok-I |22 |Makaw |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Fazira Wan Chek<ref>{{Cite news |date=27 Agosto 1992 |title=Dressing to kill at a beauty pageant |language=en |pages=1 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=A7FUAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=Miss%20World&pg=PA1#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Noelene Micallef |19 |Fgura |- |'''{{Flagicon|MRI}}''' [[Mawrisyo]] |Sarasvadee Rengassamy |23 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Carmen Lucía Fernández |22 |[[Mérida, Yucatán|Mérida]] |- |{{Flagicon|RSA|1928}} [[Namibia|Namibya]] |Linda Schulz |19 |[[Windhoek]] |- |'''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] |Sandra Petgrave<ref>{{Cite web |last= |first= |date=26 Pebrero 2016 |title=MBGN ex-queen Sandra Petgrave, husband jailed in U.S. for $5.8m fraud |url=https://guardian.ng/news/mbgn-ex-queen-sandra-petgrave-husband-jailed-in-u-s-for-5-8m-fraud/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709060309/https://guardian.ng/news/mbgn-ex-queen-sandra-petgrave-husband-jailed-in-u-s-for-5-8m-fraud/ |archive-date=9 Hulyo 2023 |access-date=9 Hulyo 2023 |website=The Guardian Nigeria |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Kjersti Brakestad<ref>{{Cite web |last=Sigvaldsen |first=Bent Are |date=31 Mayo 2023 |title=Miss Mona endret alt |trans-title=Miss Mona changed everything |url=https://www.seher.no/kjendis/miss-mona-endret-alt/79387771 |access-date=2 Pebrero 2025 |website=Seher.no |language=nb-NO}}</ref> |19 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Karly Kinnaird |19 |Dunedin |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Gabrielle van Nimwegen<ref>{{Cite news |last=Nanninga |first=Wilma |title=19 Disyembre 1992 |language=en |pages=67 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010691539:mpeg21:p067 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Delpher}}</ref> |21 |Stoutenburg |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Michelle Harrington |19 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Lourdes Zaracho<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2022 |title=Brunch para conocer a las nuevas participantes de Reinas del Paraguay - Sociales |trans-title= |url=https://www.abc.com.py/sociales/2022/07/06/brunch-para-conocer-a-las-nuevas-participantes-de-reinas-del-paraguay/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |18 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |Marina Pura Benipayo<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1992 |title=Miss World holds first pageant in South Africa |language=en |pages=126 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=21s0AAAAIBAJ&lpg=PA126&dq=Miss%20World&pg=PA126#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Petra von Hellens<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2005 |title=Takavuosien missi Petra von Hellens ei muistele missiaikojaan |trans-title=Miss Petra von Hellens of yesteryear doesn't remember her pageant days |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000324226.html |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Ewa Wachowicz<ref>{{Cite web |last=Falkowska |first=Dorota |date=18 Enero 2025 |title=Ewa Wachowicz zdobyła Koronę Wulkanów Ziemi. Wielki sukces Polki |trans-title=Ewa Wachowicz worked for 12 years for this success. She achieved it as the first Polish woman |url=https://viva.pl/ludzie/na-ten-sukces-ewa-wachowicz-pracowala-12-lat-dokonala-tego-jako-pierwsza-polka/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Viva.pl |language=pl-PL}}</ref> |22 |[[Cracovia|Kraków]] |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Lianabel Rosario |21 |Trujillo Alto |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Fernanda Manuela Santos |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Linda Hardy<ref>{{Cite web |title=Linda Hardy: Biographie et actualités |url=https://www.gala.fr/stars_et_gotha/linda_hardy |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Gala |language=fr}}</ref> |19 |Nantes |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Gina María Rojas |21 |Concepción de La Vega |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Republika ng Tsina]] |Cheng Wei-wei |24 |[[Taipei]] |- |'''{{flagicon|GBR}}''' [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Claire Elizabeth Smith<ref name=":5">{{Cite news |last=Kennedy |first=Philippa |date=14 Disyembre 1992 |title=From Russia with luck |pages=13 |work=Daily Express |url=https://www.newspapers.com/article/daily-express/141658869/ |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |Chester |- |'''{{flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Camelia Ilie<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2016 |title=Miss România 1992 a defilat acum în sânii goi și i-a lăsat pe toți mască |trans-title=Miss Romania 1992 has now paraded bare-breasted and left everyone speechless |url=https://click.ro/vedete/vedete-romanesti/miss-romania-1992-a-defilat-acum-in-sanii-goi-si-119564.html |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Click.ro |language=ro}}</ref> |19 |[[Bucharest]] |- |'''{{Flagicon|RUS|1991}} [[Rusya]]''' |'''Julia Kourotchkina'''<ref name=":5" /> |18 |[[Shcherbinka]] |- |'''{{Flagicon|ZAM}}''' [[Zambia|Sambia]] |Elizabeth Mwanza<ref>{{Cite web |last= |date=15 Hunyo 2023 |title=Miss Zambia 2016 dethroned for gross misconduct |url=https://africa.cgtn.com/miss-zambia-2016-dethroned-for-gross-misconduct/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=CGTN Africa |language=en-US}}</ref> |21 |[[Lusaka]] |- |'''{{Flagicon|SEY|1977}}''' [[Seykelas]] |Myrna Hoareau<ref>{{Cite web |date=31 Mayo 2011 |title=Up Close … with former Miss Seychelles Marquise David-‘When I was abroad my dream was to come back home |url=https://www.nation.sc/archive/230804/up-close-?-with-former-miss-seychelles-marquise-david-when-i-was-abroad-my-dream-was-to-come-back-home |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Seychelles Nation}}</ref> |22 |La Digue |- |'''{{flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Jennifer Wong<ref>{{Cite news |date=7 Setyembre 1992 |title=NUS undergrad is Miss S'pore World |language=en |pages=19 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19920907-1.2.29.4.1 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Singapura |- |'''{{Flagicon|SRI}}''' [[Sri Lanka]] |Ishara Makolange<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1992 |title=A gathering of Asian beautie |language=en |pages=43 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=B69UAAAAIBAJ&lpg=PA43&dq=Miss%20World&pg=PA43#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Colombo]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Candy Litchfield<ref>{{Cite news |date=2 Disyembre 1992 |title=Lost City controversy |language=en |pages=2 |work=The Prescott Courier |url=https://books.google.com.ph/books?id=rso0AAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=Miss%20World&pg=PA2#v=onepage&q=Miss%20World&f=false |access-date=5 Pebrero 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ulrika Johansson<ref>{{Cite web |last=Thornberg |first=Mia |date=4 Abril 2018 |title=Från Miss World till affärsvärlden |trans-title=From Miss World to the business world |url=https://www.ttela.se/nyheter/fran-miss-world-till-affarsvarlden.c484236d-ec49-4738-ace2-8180d1716f16 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Ttela |language=sv}}</ref> |25 |[[Trollhättan]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Valerie Bovard<ref>{{Cite web |title=Endet die Ära Miss Schweiz mit Jastina Doreen Riederer? |trans-title=Is the Miss Switzerland era ending with Jastina Doreen Riederer? |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/miss-schweiz-galerie-seit-1977-gewinnerinnen?srsltid=AfmBOop2MD4uD_Mzlt9I9ycPmGE_mLR6QQW4LPrScKhYJosB1f5ar0QU |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |La Tour-de-Peilz |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Metinee Kingpayome<ref>{{Cite web |last=Chantan |first=Vichayuth |date=10 Agosto 2022 |title=Lukkade Metinee Wants you to Walk with Confidence |url=https://www.koktailmagazine.com/2022/08/10/finding-your-muse/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Koktail Media |language=en-US}}</ref> |20 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] |Amy Kleinhans<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 1992 |title=African queen |language=en |pages=10 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19920923-1.1.10 |access-date=5 Pebrero 2025 |via=National Library Board}}</ref> |24 |[[Cape Town]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lee Mi-young<ref name=":4" /> |23 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Renée Garib |20 |St. Joseph |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Paula Caballero<ref>{{Cite web |last=Hansen |first=Lena |date=16 Agosto 2023 |title=Celeste Viel sigue los pasos de su madre Paula Caballero al coronarse Miss Chile: "Se siente muy orgullosa" |trans-title=Celeste Viel speaks after being crowned Miss Chile: "Inspiring others gives enormous meaning to my life" |url=https://peopleenespanol.com/celebridades/celeste-viel-entrevista-miss-chile-hija-felipe-viel-paula-caballero-miss-universo/ |access-date=5 Pebrero 2025 |website=People en Español |language=es}}</ref> |22 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Maria Kountouris |19 |[[Nikosya]] |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Ozlem Kaymaz<ref>{{Cite web |last= |date=13 Setyembre 2024 |title=Türkiye eski güzeli Özlem Kaymaz, İdil Bilgen üzerinden hesap defterini açtı - Magazin haberleri |trans-title=Former Miss Turkey Özlem Kaymaz opened her account book via İdil Bilgen |url=https://www.haberturk.com/turkiye-eski-guzeli-ozlem-kaymaz-dan-idil-bilgen-gondermesi-magazin-haberleri-3719544-magazin |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Dorothy Olga Mazoe Nampima<ref>{{Cite web|title=From Rosemary Salmon to Elle Muhoza – Every Miss Uganda winner since 1967|url=https://dailyexpress.co.ug/2025/09/23/from-rosemary-salmon-to-elle-muhoza-tracing-miss-ugandas-beauty-queens-over-the-years/|website=Daily Express|date=22 Setyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en-GB|first=Remmy|last=Asiteza}}</ref> |19 |Masaka |- |'''{{Flagicon|UKR}}''' [[Ukranya]] |Oksana Sabo<ref>{{Cite web |title=About the contest |url=https://missukraine.ua/en/about |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205033726/https://missukraine.ua/en/about |archive-date=5 Pebrero 2025 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Miss Ukraine |language=en}}</ref> |19 |Kirovohrad |- |'''{{flagicon|HUN}}''' [[Hungary|Unggarya]] |Bernadette Papp<ref>{{Cite web |last=Csikasz |first=Brigitta |date=16 Nobyembre 1992 |title=Dél-Afrikába vitte a szerelem az 1992-es Miss Hungary nyertesét – Bernadett ott tudta meg, hogy megölték az édesanyját |trans-title=Love took the 1992 Miss Hungary winner to South Africa – that's where Bernadett learned that her mother had been killed |url=https://www.blikk.hu/sztarvilag/hazai-sztarok/szepsegkiralyno-valasztas-miss-hungary-1992-papp-bernadett-del-afrika/lck38km |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |19 |Balatonalmádi |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Leonora Dibueno<ref>{{Cite web |last=Caparas |first=Celso de Guzman |date=30 Mayo 2004 |title=My fond memories of the 1994 Miss Universe Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/05/30/251889/my-fond-memories-1994-miss-universe-pageant |access-date=5 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |25 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] njkm482rtg7ji3sp2r6nb95ll2zula9 Miss World 1975 0 326865 2205496 2167313 2026-04-30T14:13:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205496 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Wilnelia Merced]]'''|represented='''{{flagicon|Puerto Rico|1952}} Porto Riko'''|date=20 Nobyembre 1975|presenters={{Hlist|David Vine|Ray Moore}}|venue=Royal Albert Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster={{Hlist|[[BBC]]}}|entrants=67|placements=15|debuts={{Hlist|Curaçao|El Salvador|Hayti|Santa Lucia|Suwasilandiya}}|returns={{Hlist|Bulibya|Kuba|Lupangyelo|Luksemburgo|Mawrisyo|Peru|Seykelas|Trinidad at Tobago|Tunisya|Turkiya|Urugway}}|congeniality=Maggie Siew <br> {{flagicon|Singapore}} Singapura|photogenic=Vinah Thembi Mamba <br> {{flagicon|Swaziland}} Suwasilandiya|withdraws={{Hlist|Botswana|Ekwador|Espanya|Hamayka|Madagaskar|Sambia}}|before=[[Miss World 1974|1974]]|next=[[Miss World 1976|1976]]}} Ang '''Miss World 1975''' ay ang ika-25 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Royal Albert Hall sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 20 Nobyembre 1975. Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni ni Anneline Kriel ng [[South Africa|Timog Aprika]] si Wilnelia Merced ng Porto Riko bilang Miss World 1975. Ito ang unang beses na nanalo ang Porto Riko bilang Miss World. Nagtapos bilang first runner-up si Marina Langer ng Alemanya, habang nagtapos bilang second runner-up si Vicki Harris ng Reyno Unido. Animnapu't-pitong kandidata mula sa animnapu't-anim na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina David Vine at Ray Moore ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=20 Nobyembre 1975 |title=Miss World 25 years on |language=en |pages=5 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=Y4NAAAAAIBAJ&sjid=xqcMAAAAIBAJ&pg=6220%2C4082818 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Royal_Albert_Hall,_London_-_Nov_2012.jpg|thumb|250x250px|Royal Albert Hall, ang lokasyon ng Miss World 1975]] === Pagpili ng mga kalahok === Animnapu't-pitong kandidata mula sa animnapu't-anim na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging runner-up sa kanilang pambansang kompetisyon, o napili sa isang ''casting process,'' at tatlong kandidata ang nailuklok matapos bumitiw ang orihinal na kalahok. Simula sa edisyong ito, pinagbabawalan na ng Miss World Organization ang paglahok ng mga ina sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1974 |title=Ban on mums in Miss World contest |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19741126-1.1.2 |access-date=5 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1974 |title=Closer check on Miss World entrants |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19741201-1.1.3 |access-date=5 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> Ito ay matapos na biglaang bumitiw si Helen Morgan bilang Miss World noong nakaraang taon dahil sa matinding interes ng ''media'' na nagkaroon ng negatibong epekto sa kanya.<ref>{{Cite web |last=Owen |first=Jonathan |date=6 Nobyembre 2011 |title=Miss World who gave up her crown returns to the pageant for the first |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/miss-world-who-gave-up-her-crown-returns-to-the-pageant-for-the-first-time-6258022.html |access-date=11 Enero 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 1974 |title=Miss World 74 treedt af |language=nl |pages=11 |work=Het Parool |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010840032:mpeg21:p011 |access-date=5 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Anna Vitale ng Italya sa edisyong ito. Gayunpaman, matapos matuklasan na nagkaroon bigla ng sakit ang kanyang ina, napagdesisyunan ni Vitale na bumitiw na lamang sa kompetisyon. Siya ay pinalitan ni Vanna Bortolini. Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Miss Finland 1975 si Merja Tammi sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Nieminen |first=Arja |date=7 Pebrero 2015 |title=Annen suurta juhlaa - tasavuodet täyteen kaunottarena |url=https://www.iltalehti.fi/viihde/a/2015020719158889 |access-date=6 Abril 2024 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Korpela |first=Tanja |date=29 Agosto 2019 |title=Seura: Ex-missi Merja Tammi rakastui naapuriinsa ja erosi - kahden perheen uusperhe-elämä oli painajainen Eemeli-pojalle |trans-title=Company: Ex-miss Merja Tammi fell in love with her neighbor and divorced - the new family life of two families was a nightmare for the Eemeli boy |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/a0bfc5a3-c529-414a-b8ba-0ad1e0ccdfc9 |access-date=6 Abril 2024 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> Gayunpaman, matapos magwagi bilang Miss Young International 1975 noong Agosto,<ref>{{Cite web |last=Lietsala |first=Linda |date=29 Agosto 2019 |title=Seura: Ex-missi Merja Tammi rakastui naapuriinsa ja erosi – sitten alkoi uusperhe-elämä, joka teki Eemeli-pojasta sulkeutuneen ja epäluuloisen |trans-title=Society: Ex-miss Merja Tammi fell in love with her neighbor and divorced - then the new family life began, which made the Eemeli boy withdrawn and suspicious |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000006220123.html |access-date=6 Abril 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> ipinadala na lamang si Leena Kaarina Vainio bilang kanyang kapalit. Inisyal na kakatawan para sa Timog Aprika si Miss South Africa 1975 Helga Vera Johns.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1975 |title=Out of contest |language=en |pages=6 |work=Papua New Guinea Post-Courier |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250313023?searchTerm=%22Miss%20World%22 |access-date=6 Abril 2024 |via=Trove}}</ref> Gayunpaman, natuklasan na si Johns ay galing sa Rhodesia,<ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1975 |title=Two beauties spark title controversy |language=en |pages=7 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751113-1.1.7 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=Favourite for Miss World banned |language=en |pages=1 |work=Daily Post |url=https://www.newspapers.com/article/daily-post-merseyside-ed-helga-vera-j/127316368/ |access-date=6 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> na siyang hindi kinikilala ng Reyno Unido, at naninirahan pa lamang ng tatlong taon si Johns sa Timog Aprika. Dahil labag ito sa patakaran ng Miss World na dapat nakatira ng hindi bumababa sa limang taon ang kandidata sa bansang kanyang kinakatawan, napagdesisyunan ni Julia Morley na idiskwalipika si Johns.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=Miss World favourite is banned |language=en |pages=1 |work=The Glasgow Herald |url=https://news.google.com/newspapers?id=YY5AAAAAIBAJ&sjid=2KQMAAAAIBAJ&pg=3706%2C2953946 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=Miss World shock |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751114-1.1.1 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=Miss Zuid-Afrika al uitgeschakeld |pages=3 |work=Nieuwsblad van het Noorden |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017396:mpeg21:p003 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> Bagama't nadiskwalipika na, pinanatili pa rin si Johns bilang panauhin ng mga Morley. Pinapadala ng mga ''organizer'' ng Miss World ang dalawang ''runner-up'' ni Johns sa Miss South Africa na sina Crystal Coopers at Rhoda Rademeyer. Dapat sanang papalitan ni Coopers si Johns bilang kinatawan ng Timog Aprika sa Miss World,<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1975 |title=A new Miss S. Africa |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751115-1.1.5 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> ngunit hindi ito pinayagan ng kanyang ama matapos nilang malaman na mananatili pa rin kay Johns ang titulong Miss South Africa. Dahil dito, si Rademeyer ang naging kinatawan ng Timog Aprika sa Miss World.<ref name=":0">{{Cite news |date=17 Nobyembre 1975 |title=Rhoda, the new Miss South Africa |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19751117-1.1.3 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Curaçao, El Salvador, Hayti, Santa Lucia, at Suwasilandiya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Kuba na huling sumali noong [[Miss World 1955|1955]], Bulibya at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 1965|1965]], Trinidad at Tobago at Tunisya na huling sumali noong [[Miss World 1971|1971]], at Luksemburgo, Lupangyelo, Mawrisyo, Peru, Seykelas, at Turkiya na huling sumali noong [[Miss World 1973|1973]]. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang [[Botswana]], [[Ecuador|Ekwador]], [[Espanya]], [[Jamaica|Hamayka]], [[Madagascar|Madagaskar]], at [[Zambia|Sambia]]. Hindi sumali sina Lucy Mosinyi ng Botswana at Karen Andrea Hollihan ng Ekwador dahil sa kakulangan sa pondo upang ipadala sa Londres. Hindi sumali si Lydia Malcolm ng Hamayka dahil hindi kinikilala ng Miss World ang organisasyong pumili kay Malcolm bilang opisyal na mayhawak ng prangkisa ng Hamayka sa Miss World.<ref>{{Cite web |title=When the reign is over |url=https://old.jamaica-gleaner.com/pages/roots/story10.html |access-date=6 Abril 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> Hindi sumali si Brenda May ng Sambia dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Olga Fernández ng Espanya matapos magdalamhati sa pagkamatay ng pangulo ng Espanya na si Francisco Franco.<ref>{{Cite news |last=Uebersax |first=Peter |date=21 Nobyembre 1975 |title=Body of Franco to lie in state for 50 hours |language=en |pages=1 |work=The Bryan Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=3LlPAAAAIBAJ&sjid=VVIDAAAAIBAJ&pg=5396%2C4421212 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1975 |title=Spaanse schone ging naar huis |language=nl |trans-title=Spanish beauty went home |pages=1 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011198958:mpeg21:p001 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> Dahil sa kanyang pagbitiw, kinailangan siyang i-''edit'' ng BBC sa ''pre-recorded video'' ng ''parade of nations'' ng edisyong ito. Inaasahang lalahok sina Diana Anker ng [[Guatemala|Guwatemala]], Anina Horta ng [[Panama]],<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2015 |title=Estas son las panameñas que participaron de Miss Universo |url=https://www.telemetro.com/noticias/2015/01/07/panamenas-participaron-miss-universo/1656598.html |access-date=10 Disyembre 2022 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> María Angela Medina Monjagata ng [[Paraguay|Paragway]],<ref>{{Cite web |last=Coronel |first=Raul |date=15 Oktubre 2021 |title=Te presentamos a todas nuestras representantes en Miss Universe |url=http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |access-date=11 Nobyembre 2022 |website=Epa! |language=es |archive-date=3 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203234725/http://www.epa.com.py/2021/10/15/te-presentamos-a-todas-nuestras-representantes-en-miss-universe/ |url-status=dead }}</ref> at Raquel Argandoña ng [[Chile|Tsile]],<ref>{{Cite web |date=20 Pebrero 2022 |title=Así luce Raquel Argandoña, ex Miss Chile, a sus 64 años |url=https://www.terra.cl/entretenimiento/2022/2/20/asi-luce-raquel-argandona-ex-miss-chile-sus-64-anos-12764.html |access-date=14 Enero 2023 |website=Terra |language=es}}</ref> ngunit hindi sila sumulpot sa Londres. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss_World_1975_Map.PNG|thumb|250x250px| Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1975 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 1975''' | * '''{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' – '''Wilnelia Merced'''<ref name=":1">{{Cite news |date=21 Nobyembre 1975 |title=Village girl is new Miss World |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newnation19751121-1.2.2 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] – Marina Langner<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Vicki Harris<ref name=":1" /> |- | 3rd runner-up | * {{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Maricela Clark<ref name=":1" /> |- | 4th runner-up | * {{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] – Lidija Velkovska<ref name=":1" /> |- | Top 7 | * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – María Conchita Alonso<ref name=":1" /> * {{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] – Joelle Apollon<ref name=":1" /> |- | Top 15 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Anne Davidson * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Anjana Sood * {{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] – Ramona Keram * {{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] – Mariella Tse-Sik-Sun * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Leena Vainio * {{Flagicon image|Flag of Saint Lucia (1967–1979).svg}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] – Sophia St Omer * {{flagicon|ZAF|1928}} [[Timog Aprika]] – Rhoda Rademeyer * {{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] – Carmen Abal |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] – Vinah Thembi Mamba |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Maggie Siew<ref>{{Cite news |date=21 Nobyembre 1975 |title=Maggie gets that ontop-oftheworld feeling |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19751121-1.2.10 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |} == Kompetisyon == === Pormat === Tulad noong [[Miss World 1961|1961]], labinlimang ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng paunang kompetisyon na ginanap sa araw ng pinal na kompetisyon na binubuo ng ''swimsuit'' at ''evening gown competition''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang labinlimang mga ''semi-finalist'', at kalaunan ay napili ang pitong pinalista na sumabak sa ''final interview.''<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1975 |title=BEAUTY JUDGES PLAYED POLITICS: MISS U.S. |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19751123-1.2.15.4 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> === Komite sa pagpili === * John Conteh – Ingles na boksingero * Susan George – Ingles na aktres * Kiki Håkansson – [[Miss World 1951]] mula sa Suwesya * Richard Johnson – Ingles na aktor * Linda Lewis – Ingles na mang-aawit * Sir James Mancham – Punong Ministro ng Seykelas * Eric Morley – Pangulo ng Mecca at tagapagtatag ng Miss World * Nyree Dawn Porter – Aktres mula sa Bagong Silandiya * Oliver Reed – Ingles na aktor == Mga kandidata == Animnapu't-pitong kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=Miss World shock |language=en |pages=1 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751114-1.1.1 |access-date=14 Disyembre 2023 |via=National Library Board}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Marina Langner<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1975 |title=Miss runner-up bares it all... |language=en |pages=5 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751122-1.1.5 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Düsseldorf]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Lilian Noemi De Asti<ref name=":3">{{Cite news |date=9 Hulyo 1976 |title=Kissinger, el personaje preferido |language=es |pages=3B |work=El Tiempo |url=https://news.google.com/newspapers?id=8HQbAAAAIBAJ&sjid=6FAEAAAAIBAJ&pg=848%2C1881743 |access-date=19 Enero 2023}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Aruba]] |Cynthia Bruin<ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 1975 |title=Aruba present op Miss World-keuze |language=nl |pages=5 |work=Amigoe di Curacao |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460548:mpeg21:p005 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |18 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Anne Davidson<ref>{{Cite news |date=11 Setyembre 1975 |title=Victorian wins title of Australia's Dream Girl |language=en |pages=1 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://www.newspapers.com/article/the-sydney-morning-herald/19719923/ |access-date=6 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |21 |Croydon |- |{{flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Rosemarie Holzschuh<ref>{{Cite web |last=Calderon |first=Beatriz |date=25 Setyembre 2023 |title=“Me gustan los frijoles y las pupusas”: esto dijo la finlandesa que ganó Miss Universo 1975 sobre El Salvador |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Me-gustan-los-frijoles-y-las-pupusas-esto-dijo-la-finlandesa-que-gano-Miss-Universo-1975-sobre-El-Salvador-20230630-0018.html |access-date=6 Abril 2024 |website=La Prensa Grafica |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Kitzbuhel |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Bagong Silandiya]] |Janet Nugent |20 |Palmerston North |- |{{flagicon|Bahamas}} [[Bahamas]] |Ava Burke<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary_printer.shtml |access-date=6 Abril 2024 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |17 |[[Nassau]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Peta Greaves |20 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Christine Delmelle<ref>{{Cite web |date=11 Enero 2010 |title=Erelijst Miss België |url=https://www.demorgen.be/tv-cultuur/erelijst-miss-belgie~b5723d4d/ |access-date=24 Disyembre 2022 |website=De Morgen |language=nl-NL}}</ref> |18 |Liège |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |María Conchita Alonso<ref>{{Cite news |last=Neuman |first=William |date=18 Setyembre 2014 |title=Venezuela: Move to Revoke Actress’s Citizenship |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2014/09/18/world/americas/venezuela-move-to-revoke-actresss-citizenship.html |access-date=6 Abril 2024 |issn=0362-4331}}</ref> |20 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|BMU}} [[Bermuda]] |Donna Wright<ref>{{Cite news |date=Hulyo 1975 |title=Photo album of 1975 Miss Bermuda |language=en |pages=20–25 |work=Fame Magazine |url=https://bnl.contentdm.oclc.org/digital/collection/p16347coll1/id/3155/rec/74 |access-date=17 Enero 2023 |via=Bermuda National Library}}</ref> |22 |St. David's |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Zaida Costa |21 |Bahía |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |María Mónica Guardia |18 |Cochabamba |- |{{Flagicon image|Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg}} [[Curaçao]] |Elvira Bakker<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1975 |title=Veel liefs uit Londen |language=nl |pages=7 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003448010:mpeg21:p00007 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |21 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Pia Isa Lauridsen |22 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |Ana Stella Comas |18 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Annelise Ilschenko<ref name="Spokesman-Review">{{Cite web |date=18 Agosto 1975 |title=Ohio girl selected |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19750818&id=hiBOAAAAIBAJ&pg=2934,1316325&hl=en |access-date=13 Enero 2024 |website=The Spokesman-Review |publisher=Google News Archive |language=en}}</ref> |17 |Middleburg Heights |- |{{flagicon|GRE|variant=1970}} [[Gresya]] |Bella Adamopoulou<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2022 |title=Μπέλλα Αδαμοπούλου: Πένθος για το πρώην μοντέλο των 80s |trans-title=Bella Adamopoulou: Mourning for the former model of the 80s |url=https://www.in.gr/2022/11/26/go-fun/fizz/mpella-adamopoulou-penthos-gia-proin-montelo-ton-80s/ |access-date=5 Abril 2024 |website=In.gr |language=el}}</ref> |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Dora Camacho |20 |Agana |- |{{Flagicon image|Flag of Guernsey (1936).svg}} [[Guernsey]] |Carol Le Billon<ref name=":2">{{Cite news |date=12 Nobyembre 1975 |title=Missen dansen door Londen |language=nl |pages=3 |work=Nieuwsblad van het Noorden |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017394:mpeg21:p003 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |17 |Saint Peter Port |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Chiharu Fujiwara<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1975 |title=Asian beauties show their form |language=en |pages=26 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19751118-1.1.26 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |20 |[[Prepektura ng Toyama|Toyama]] |- |{{Flagicon image|Flag of Haiti (1964–1986).svg}} [[Haiti|Hayti]] |Joelle Apollon |20 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagicon|GIB|ensign}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Lillian Anne Lara<ref>{{Cite web |date=30 Nobyembre 2015 |title=The evolution of the model: How has the face of fashion changed over the years? |url=https://www.itv.com/news/2015-11-30/how-have-fashion-models-changed-over-the-years |access-date=6 Abril 2024 |website=ITVX |language=en}}</ref> |23 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Etelinda Mejía<ref>{{Cite web |last=Gámez |first=Sabino |date=25 Abril 2008 |title=El Miss Honduras, una historia que contar |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/el-miss-honduras-una-historia-que-contar-ATLP695720 |access-date=8 Disyembre 2022 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |19 |Yoro |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Teresa Chu |22 |Hong Kong |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Anjana Sood |19 |Shimla |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Elaine Rosemary O'Hara<ref name=":2" /> |20 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |Atida Mor<ref name=":2" /> |19 |– |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Vanna Bortolini<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1975 |title=Ecco l'italiana per Miss Mondo |language=it |pages=3 |work=La Stampa |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1110_02_1975_0256_0003_23976817/ |access-date=6 Abril 2024}}</ref> |22 |– |- |{{Flag|Jersey|old}} |Susan Maxwell de Gruchy |21 |Saint Helier |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Normande Jacques<ref>{{Cite news |date=20 Agosto 1975 |title=Miss Dominion at fair |language=en |pages=2 |work=The Sun and the Erie County Independent |url=https://www.newspapers.com/clip/116422465/the-sun-and-the-erie-county-independent/ |access-date=14 Enero 2023 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Blind River |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Amanda Correa |21 |Guajira |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |María Mayela Bolaños |17 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |Maricela Clark<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1975 |title=Miss 'Free Cuba' debunks protest |language=en |pages=40 |work=St. Petersburg Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=D9BQAAAAIBAJ&sjid=UF8DAAAAIBAJ&pg=6833%2C3983995 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |Santiago de Cuba |- |{{flagicon|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |Ramona Karam<ref>{{Cite web |last=Maroun |first=Bechara |date=2 Setyembre 2022 |title=Yasmina Zaytoun, une Miss Liban qui veut tracer son propre chemin |trans-title=Yasmina Zaytoun, a Miss Lebanon who wants to chart her own path |url=https://www.lorientlejour.com/article/1310192/yasmina-zaytoun-une-miss-qui-veut-tracer-son-propre-chemin.html |access-date=5 Abril 2024 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> |20 |[[Beirut]] |- |{{flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |Marie Therese Manderschied<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1975 |title=Puerto Rico beauty reigns as Miss World |language=en |pages=26 |work=The Leader-Post |url=https://news.google.com/newspapers?id=QT5VAAAAIBAJ&sjid=Pj4NAAAAIBAJ&pg=3815%2C1814237 |access-date=6 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |Tétange |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Halldóra Björk Jónsdóttir<ref>{{Cite news |date=11 Hunyo 1978 |title="Eg vil alltaf troða öllu á stundatöfluna í einu |language=is |pages=54 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1500276?iabr=on |access-date=1 Pebrero 2023 |via=Tímarit.is}}</ref> |22 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Siti Fauziah Haron<ref>{{Cite web |title=JOHORE GIRL CROWNED MISS MALAYSIA |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19751013-1.2.69.3?qt=miss,%20international,%20malaysia&q=miss%20international%20malaysia |access-date=2023-11-11 |website=eresources.nlb.gov.sg}}</ref> |19 |[[Johor]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Marie Grace Ciantar |18 |Kalkara |- |{{flagicon|MUS}} [[Mawrisyo]] |Marielle Tse Sik-Sun<ref>{{Cite web |date=11 Hunyo 2004 |title=Maria Allard, Miss Mauritius d?un décevant concours |trans-title=Maria Allard, Miss Mauritius in a disappointing competition |url=https://lexpress.mu/node/129868 |access-date=24 Marso 2024 |website=L'express |language=fr}}</ref> |23 |[[Port Louis]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Blanca Patricia López |19 |Jalisco |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |María Auxiliadora Paguaga Mantilla |19 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Sissel Gulbrandsen<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1975 |title=Some nice camer work |language=en |pages=36 |work=Daily News |url=https://www.newspapers.com/article/daily-news/58344957/ |access-date=6 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |– |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Barbara Ann Neefs<ref>{{Cite news |date=13 Agosto 1975 |title=OP NAAR DE WERELDTITEL |language=nl |pages=4 |work=De Telegraaf |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011198872:mpeg21:p004 |access-date=6 Abril 2024 |via=Delpher}}</ref> |17 |[[Utrecht]] |- |{{PER}} |Mary Orfanides<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1975 |title=World of fun |language=en |pages=35 |work=The Spokesman-Review |url=https://news.google.com/newspapers?id=7u9LAAAAIBAJ&sjid=be0DAAAAIBAJ&pg=7293%2C4864346 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Pilipinas]] |Suzanne Gonzalez<ref>{{Cite web |last=Burton-Titular |first=Joyce |date=1 Oktubre 2013 |title=From Vivien to Megan: The PH in Miss World history |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/40304-philippines-miss-world-history/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |17 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Leena Vainio<ref>{{Cite web |date=14 Pebrero 2024 |title=Suomen kaunein toivoi maailmanrauhaa, ja kirkossa riehuneille langetettiin kuritushuonetta ja vankeutta |trans-title=The most beautiful of Finland wished for world peace, and those who rioted in the church were sentenced to punishment room and imprisonment |url=https://www.aamulehti.fi/hyvaelama/art-2000010195190.html |access-date=6 Abril 2024 |website=Aamulehti |language=fi}}</ref> |23 |[[Helsinki]] |- |'''{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]''' |'''[[Wilnelia Merced]]'''<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2024 |title=Inside the life of the late Bruce Forsyth's wife Wilnelia Merced |url=https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/2135834/wilnelia-merced-bruce-forsyth-wife-widow/ |access-date=5 Abril 2024 |website=The Sun |language=en-gb}}</ref> |18 |Caguas |- |{{Flagicon image|Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg}} [[Pransiya]] |[[Sophie Perin]]<ref>{{Cite web |last=Dematte |first=Delphine |date=18 Nobyembre 2021 |title=Metz. Savez-vous qui a été élue Miss France puis Miss International ? |url=https://www.republicain-lorrain.fr/insolite/2021/11/18/savez-vous-qui-a-ete-elu-miss-france-puis-miss-international |access-date=14 Enero 2023 |website=Le Républicain Lorrain |language=FR-fr}}</ref> |18 |Talange |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Carmen Rosa Arredondo |19 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Vicki Ann Harris<ref>{{Cite news |date=15 Nobyembre 1975 |title=Competing |pages=1 |work=Gazette News-Current |url=https://www.newspapers.com/article/gazette-news-current/144819617/ |access-date=6 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Londres]] |- |{{Flagicon image|Flag of Saint Lucia (1967–1979).svg}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Sophia St. Omer |19 |[[Castries]] |- |{{Flagicon image|Flag of Seychelles (1961–1976).svg}} [[Seychelles|Seykelas]] |Amelie Michel<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 1975 |title=Enchanting piper... |language=en |pages=5 |work=Evening Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=WINAAAAAIBAJ&sjid=xqcMAAAAIBAJ&pg=5589%2C521223 |access-date=5 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |17 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |Maggie Siew<ref>{{Cite news |date=27 Setyembre 1975 |title=It's real estate girl Maggie's crown |language=en |pages=30 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19750927-1.2.125 |access-date=6 Abril 2024 |via=Google News Archive}}</ref> |21 |Singapura |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |Angela Seneviratne<ref>{{Cite web |last=Indrakumar |first=Menaka |date=22 Oktubre 2021 |title=Down Memory Lane with Angela |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2021/10/24/down-memory-lane-angela |access-date=6 Abril 2024 |website=Sunday Observer |language=en}}</ref> |17 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWZ}} [[Eswatini|Suwasilandiya]] |Vinah Thembi Mamba<ref>{{Cite news |date=12 Nobyembre 1975 |title=Six of the best |language=en |pages=1 |work=Daily Post |url=https://www.newspapers.com/article/daily-post-merseyside-ed-miss-sa-as/141084131/ |access-date=6 Abril 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> |25 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Agneta Magnusson |20 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Franziska Angst |20 |[[Bern]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Raevadee Pattamaphong<ref>{{Cite news |date=14 Nobyembre 1975 |title=A slight flutter over two Miss World contestants |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19751114-1.1.3 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Bangkok]] |- | rowspan="2" |{{flagicon|ZAF|1928}} [[Timog Aprika]] |Lydia Gloria Johnstone |21 |– |- |Rhoda Rademeyer<ref name=":0" /> |20 |[[Pretoria]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lee Sung-hee<ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1975 |title=Beauties get together |language=en |pages=6 |work=New Nation |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newnation19751111-1.1.6 |access-date=6 Abril 2024 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Donna Sandra Dalrymple |19 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|TUN}} [[Tunisya]] |Monia Dida<ref>{{Cite news |last=Ben Khalifa |first=Lotfi |date=14 Pebrero 2019 |title=Voyage avec les nymphes tunisiennes |language=fr |work=Le Temps |url=https://www.pressreader.com/tunisia/le-temps-tunisia/20190214/281801400224502 |access-date=30 Enero 2023 |via=PressReader}}</ref> |20 |[[Tunis]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |Harika Degirmenci<ref>{{Cite web |last= |date=22 Setyembre 2017 |title=Miss Turkey listesi, geçmişten günümüze Miss Turkey birincileri |trans-title=All past Miss Turkey winners |url=https://www.haberturk.com/miss-turkey-listesi-gecmisten-gunumuze-miss-turkey-birincileri-1642708 |access-date=12 Marso 2024 |website=Habertürk |language=tr}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]] |Carmen Abal |22 |[[Montevideo]] |- |{{Flagicon image|Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg}} [[Yugoslavia]] |Lidija Velkovska<ref>{{Cite news |last=Hernandez Mercado |first=Damaris |date=19 Disyembre 2016 |title=Ella fue nuestra PRIMERA CORONA Wilnelia Merced Miss Mundo |language=es |work=Primera Hora |url=https://www.pressreader.com/puerto-rico/primera-hora/20161219/281797103642578 |access-date=6 Abril 2024 |via=PressReader}}</ref> |19 |[[Skopje]] |} ==  Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [http://www.missworld.com/ Opisyal na website] {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] rdd3jofct8z566dhu9u3uua0252masi Miss World 1993 0 326869 2205500 2199919 2026-04-30T14:23:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205500 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Lisa Hanna (Miss World 1993).jpg|caption=Lisa Hanna|winner='''[[Lisa Hanna]]'''|represented='''{{flagicon|Jamaica}} Hamayka'''|best national costume=Karminder Kaur-Virk<br>{{flagicon|IND}} Indiya|personality=Charlotte Als<br>{{flagicon|Denmark}} Dinamarka|photogenic=Barbara Chiappini<br>{{flagu|Italya}}|date=27 Nobyembre 1993|presenters={{Hlist|Pierce Brosnan|Doreen Morris|Gina Tolleson|Kim Alexis}}|venue=Sun City Entertainment Center, Sun City, [[Timog Aprika]]|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|SABC}}|entrants=81|placements=10|debuts={{Hlist|Eslobakya|Litwanya|Republikang Tseko}}|returns={{Hlist|Honduras|Simbabwe}}|withdraws={{Hlist|Czechoslovakia|Lupanglunti|Peru|Rumanya|Sambia|Seykelas|Ukranya|Unggarya}}|before=[[Miss World 1992|1992]]|next=[[Miss World 1994|1994]]}} Ang '''Miss World 1993''' ang ika-43 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap noong 27 Nobyembre 1993 sa Sun City Entertainment Center sa Sun City, [[South Africa|Timog Aprika]].<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica named Miss World |language=en |pages=9 |work=Lewiston Morning Tribune |url=https://books.google.com.ph/books?id=87ReAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |last=Stone |first=Chuck |date=29 Setyembre 1993 |title=Small signs of improving racial equality |language=en |pages=4 |work=The Telegraph |url=https://books.google.com.ph/books?id=rY5KAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Julia Kourotchkina ng [[Rusya]] si Lisa Hanna bilang Miss World 1993.<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica selected Miss World |language=en |pages=2 |work=Daily Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=XtRFAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 1993 |title=Jamaican TV announcer wins Miss World crown |language=en |pages=51 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=JE8yAAAAIBAJ&lpg=PA51&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA51#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Jamaican named Miss World |language=en |pages=9 |work=The Albany Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=MNxEAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang ikatlong beses na nanalo ang Hamayka bilang Miss World.<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2021 |orig-date=28 Nobyembre 1993 |title=Father of Miss World 1993 Lisa Hanna could hardly wait for her return |url=https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20211126/father-miss-world-1993-lisa-hanna-could-hardly-wait-her-return |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323173851/https://jamaica-gleaner.com/article/esponsored/20211126/father-miss-world-1993-lisa-hanna-could-hardly-wait-her-return |archive-date=23 Marso 2025 |access-date=23 Marso 2025 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Palesa Mofokeng ng Timog Aprika, habang nagtapos bilang second runner-up si [[Ruffa Gutierrez]] ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica wins Miss World title |language=en |pages=39 |work=The News |url=https://books.google.com.ph/books?id=G_9TAAAAIBAJ&lpg=PA39&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA39#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica wins Miss World |language=en |pages=3 |work=Record-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=5A1IAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica named Miss World |language=en |pages=57 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=8_ggAAAAIBAJ&lpg=PA57&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA57#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Tom |date=27 Nobyembre 1993 |title=Jamaican crowned Miss World |language=en |pages=30 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=VTcfAAAAIBAJ&lpg=PA30&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA30#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Pinangunahan nina Pierce Brosnan at Doreen Morris ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss World 1990]] Gina Tolleson at Kim Alexis ang nagbigay ng komentaryo sa buong kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica wins Miss World |language=en |pages=5 |work=Kingman Daily Miner |url=https://books.google.com.ph/books?id=EOIuAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 1993 |title=Jamaican TV announcer is Miss World |language=en |pages=8 |work=Beaver Country Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=O7siAAAAIBAJ&lpg=PA8&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA8#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtanghal sina George Benson, PJ Powers, Chrissy Caine at Vicky Sampson sa edisyong ito.<ref name=":0">{{Cite news |date=29 Nobyembre 1993 |title=Ruffa is 2nd runner-up in Miss World competition |language=en |pages=2 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=72FhAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Sun_City_Casino,_Sun_City,_North_West,_South_Africa_(20530983455).jpg|thumb|250x250px|Sun City, ang lokasyon ng Miss World 1993]] === Lokasyon at petsa === Matapos maganap ang Miss World 1992 sa Sun City, nilagdaan ng mga Morley ang isang kontrata sa Sun International upang idaos muli ang kompetisyon sa Palace of the Lost City sa Sun City sa susunod na tatlong taon. Dahil dito, magaganap muli sa Sun City ang kompetisyon hanggang sa taong 1995. === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-isang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Silvia Lakatošová ng Eslobakya sa edisyong ito ngunit dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, siya ay pinalitan ni Dana Vojtechovska. Hindi rin lumahok si Miss Iceland 1993 Svala Björk Arnardóttir dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, at siya ay pinalitan ng kanyang ''runner-up'' na si Guðrún Rut Hreiðarsdóttir. Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Russia 1993 na si Olga Syssoeva dahil hindi umabot sa ''age requirement'' ang nagwagi na si Anna Baychik. Si Baychik ay labing-anim na taong-gulang pa lamang.<ref>{{Cite web |last=Gransden |first=Gregory |date=10 Setyembre 1993 |title=Russian beauty queen unable to compete internationally |url=https://www.upi.com/Archives/1993/09/10/Russian-beauty-queen-unable-to-compete-internationally/8304307697561/ |access-date=23 Marso 2025 |website=UPI Archives |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Turkey 1993 Arzum Onan sa edisyong ito. Gayunpaman, dahil nanalo na ito bilang Miss Europe 1993, hindi na ito maaaring sumali sa Miss World, at siya ay pinalitan ng kanyang ''runner-up'' na si Emel Yıldırım.<ref>{{Cite web |date=20 Pebrero 2025 |title=Arzum Onan |url=https://www.hurriyet.com.tr/haberleri/arzum-onan |access-date=23 Marso 2025 |website=Hürriyet |language=tr}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eslobakya, Litwanya, at Republikang Tseko sa edisyong ito. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Simbabwe na huling sumali noong [[Miss World 1982|1982]], at Honduras na huling sumali noong [[Miss World 1991|1991]]. Hindi sumali ang mga bansang Czechoslovakia, Lupanglunti, Peru, Rumanya, Sambia, Seykelas, Ukranya, at Unggarya sa edisyong ito. Hindi sumali ang Czechoslovakia matapos itong mahati sa dalawang bansang Eslobaya at Republikang Tseko. Hindi lumahok si Mónika Patricia Sáez ng Peru sa edisyong ulit dahil sa problema sa pananalapi. Hindi sumali sina Rita Onisca Muresan ng Rumanya<ref>{{Cite web |last= |date=6 Hulyo 2013 |title=Adevarul despre participarea Ritei Muresan la Miss Romania! Uite cum s-a prezentat in fata juriului si cu ce a plecat acasa! |url=https://www.cancan.ro/adevarul-despre-participarea-ritei-muresan-la-miss-romania-uite-cum-s-a-prezentat-in-fata-juriului-si-cu-ce-a-plecat-acasa-14981160 |access-date=24 Marso 2025 |website=Cancan |language=ro}}</ref> at Irina Barabash ng Ukranya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Kalaunan ay natuklasan na si Barabash ay kasal na at buntis.<ref>{{Cite web |date=23 Disyembre 2010 |title="Мисс Украина": 7 победительниц — с олигархами, 4 — не у дел |trans-title="Miss Ukraine": 7 Winners Are With Oligarchs, 4 Are Out of Work |url=http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/micc-ukraina-7-pobeditelnits-%E2%80%94-c-oliharkhami-4-%E2%80%94-ne-u-del.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170608222116/http://www.segodnya.ua/culture/showbiz/micc-ukraina-7-pobeditelnits-%E2%80%94-c-oliharkhami-4-%E2%80%94-ne-u-del.html |archive-date=8 Hunyo 2017 |access-date=23 Marso 2025 |website=Segodnya}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Lupanglunti, Sambia, Seykelas, at Unggarya sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Dapat sanang lalahok ang Tsina sa unang pagkakataon sa edisyong ito sa katauhan ni Pan Tao Wang-Yin,<ref>{{Cite web |date=11 Mayo 1993 |title=Anhui beauty to represent China in Miss World pageant |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19930511-1.1.6 |access-date=23 Marso 2025 |website=The Straits Times |language=en |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Mayo 1993 |title=Meet China's Ms World hope |pages=2 |work=The New PaperThe |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19930510-1.1.2 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Marso 1993 |title=China to hold first national beauty pageant in May |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19930327-1.1.11 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref> ngunit hindi ito nagpatuloy dahil sa problema sa kanyang visa. Lumahok si Wang-Yin sa susunod na edisyon. Hindi nagpatuloy sa kompetisyon sina Miss Besieged Sarajevo Imela Nogic upang katawanin ang Bosnya at Hersegobina,<ref>{{Cite news |last=Reid |first=Robert H. |date=30 Mayo 1993 |title=Amid war, Sarajevo beauties vie for title |language=en |pages=6 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=bX1OAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 Mayo 1993 |title=...As Sarajevo hosts a bittersweet beauty pageant |language=en |pages=2 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=cjJHAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> Sidorela Kola ng Albanya,<ref>{{Cite news |date=19 Abril 1993 |title=Eligen a "Miss Albania" |language=es |trans-title=They chose "Miss Albania" |pages=21 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=F3REAAAAIBAJ&lpg=PA21&dq=Miss%20Albania&pg=PA21#v=onepage&q=Miss%20Albania&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> at Lilia Uksvarav ng Estonya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Veidemann-Makko |first=Anna-Maria |date=13 Hunyo 2024 |title=HÕISSA, PULMAD! Miss Estonia 1993 abiellus Itaalia päikese all |trans-title=HAPPY WEDDING! Miss Estonia 1993 got married under the Italian sun |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1108832/hoissa-pulmad-miss-estonia-1993-abiellus-itaalia-paikese-all |access-date=23 Marso 2025 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1993 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1993 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1993''' | * {{Flagicon|JAM}} '''[[Hamayka]]''' – '''Lisa Hanna'''<ref name=":1">{{Cite web |date=27 Nobyembre 1993 |title=Miss Jamaica crowned Miss World in South Africa |url=https://www.upi.com/Archives/1993/11/27/Miss-Jamaica-crowned-Miss-World-in-South-Africa/2638754376400/ |access-date=23 Marso 2025 |website=UPI Archives |language=en}}</ref> |- | 1st runner-up | * '''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] – Palesa Jacqueline Mofokeng<ref name=":1" /> |- | 2nd runner-up | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] – [[Ruffa Gutierrez]]<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=23 Nobyembre 2021 |title=Ruffa Gutierrez relives winning moment at 43rd Miss World pageant in Sun City, South Africa |url=https://mb.com.ph/2021/11/22/ruffa-gutierrez-relives-winning-moment-at-43rd-miss-world-pageant-in-sun-city-south-africa |access-date=14 Enero 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- | Top 5 | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mónica Lei<ref name=":3">{{Cite news |date=29 Nobyembre 1993 |title=Jamaicaanse wordt Miss World 1993 |language=nl |trans-title=Jamaican becomes Miss World 1993 |pages=18 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645319:mpeg21:p018 |access-date=24 Marso 2025 |via=Delpher}}</ref> * '''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] – Fani Čapalija<ref name=":3" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Maribeth Brown * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Janina Frostell<ref name=":02">{{Cite web |last=Kirssi |first=Elina |date=3 Setyembre 2020 |title=Vanhempien menetys ja oma syöpäkasvainleikkaus takana – Janina Fry, 46, oppi ottamaan tilaa itselleen: ”Minulla on nyt vahva elämänjano” |url=https://seura.fi/viihde/julkkikset/janina-fry-vanhempien-menetys-ja-syopakasvainleikkaus-opettivat-ottamaan-omaa-tilaa/ |access-date=24 Marso 2025 |website=Seura.fi |language=fi}}</ref> * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Véronique de la Cruz * {{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] – Victoria Silvstedt<ref>{{Cite web |last=Ham |first=Michael |date=11 Enero 2025 |title=Miss World and Playboy bombshell couldn't live up to Portsmouth star's standards |url=https://www.dailystar.co.uk/sport/football/victoria-silvstedt-john-utaka-portsmouth-34442240 |access-date=24 Marso 2025 |website=Daily Star |language=en}}</ref> * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Lee Seung-yeon |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] – Palesa Jacqueline Mofokeng |- |Asya at Oseaniya | * {{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] – [[Ruffa Gutierrez]] |- |Europa | * '''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] – Fani Čapalija<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2023 |title=SAMOTNI ŽIVOT FANI ČAPALIJE NA DALMATINSKOM OTOKU: 'Ne žalim ni zbog čega u životu...' |trans-title=FANI ČAPALIJA'S LONELY LIFE ON A DALMATIAN ISLAND: 'I don't regret anything in my life...' |url=https://story.hr/Celebrity/a273332/Zivotna-prica-Fani-Capalije.html |access-date=24 Marso 2025 |website=Story |language=hr}}</ref> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Mónica Lei |- |Karibe | * {{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] – Lisa Hanna |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * {{Flagicon|ITA}} [[Italya]] – Barbara Chiappini<ref>{{Cite web |last=Ascione |first=Arianna |date=2 Nobyembre 2024 |title=Barbara Chiappini compie 50 anni: i fotoromanzi a inizio carriera, ha partecipato a Miss Mondo, 7 segreti |trans-title=Barbara Chiappini turns 50: photo stories at the beginning of her career, she participated in Miss World, 7 secrets |url=https://www.corriere.it/spettacoli/cards/barbara-chiappini-compie-50-anni-i-fotoromanzi-a-inizio-carriera-ha-partecipato-a-miss-mondo-7-segreti/ha-partecipato-a-miss-mondo.shtml |access-date=24 Marso 2025 |website=Corriere della Sera |language=it-IT}}</ref> |- |Miss Personality | * {{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] – Charlotte Als |- |Best National Costume | * '''{{flagicon|IND}}''' [[Indiya]] – Karminder Kaur-Virk<ref name=":3" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1988|1988]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng mga paunang aktibidad at mga ''personal interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist.'' Pagkatapos nito ay pinili ang limang pinalista, at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview''. === Komite sa pagpili === ==== Final telecast ==== * Christie Brinkley – Amerikanang modelo<ref name=":0" /> * [[Jackie Chan]] – Aktor, at direktor mula sa Hong Kong<ref name=":0" /> * Frederick Forsyth – Ingles na manunulat<ref name=":0" /> * Louis Gossett Jr. – Amerikanong aktres<ref name=":0" /> * Grace Jones – Hamaykano-Amerikanong modelo at mang-aawit * Twiggy – Ingles na modelo at aktres<ref name=":0" /> * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Juliet Prowse – Mananayaw mula sa Timog Aprika<ref name=":0" /> * John Ratcliffe – Pangulo ng Variety Club International * Dali Tambo – Personalidad mula sa Timog Aprika * [[Vanessa L. Williams|Vanessa Williams]] – Amerikanang aktres, mang-aawit, at modelo<ref name=":3" /> == Mga kandidata == Walumpu't-isang kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Petra Klein<ref>{{Cite web |date=1 Nobyembre 1993 |title=Petra Klein Miss Germany 1993 11 93 mapo quer ganz sitzend See Wasserfall leger Hosenanzug orange... |trans-title=Petra Klein Miss Germany 1993 11 93 mapo horizontal full sitting lake waterfall casual pants suit orange ... |url=https://www.imago-images.de/st/0056779167 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=Imago |language=de}}</ref> |19 |Ludwigsburg |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Viviana Carcereri<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2010 |title=Ex reina quiere ser Miss Universo |trans-title=Former queen wants to be Miss Universe |url=https://www.diariouno.com.ar/mendoza/ex-reina-quiere-ser-miss-universo-03062010_r1_NcH8frQ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207052537/https://www.diariouno.com.ar/mendoza/ex-reina-quiere-ser-miss-universo-03062010_r1_NcH8frQ |archive-date=7 Pebrero 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=Diario Uno |language=es-AR}}</ref> |19 |[[Mendoza, Arhentina|Mendoza]] |- |{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]] |Christina van der Berg<ref>{{Cite news |date=12 Oktubre 1993 |title=Chrisna naar Zuid Afrika |language=nl |trans-title=Chrisna to South Africa |pages=5 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645267:mpeg21:p005 |access-date=23 Marso 2025 |via=Delpher}}</ref> |18 |Noord |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Karen Carwin<ref>{{Cite web |last=Hornery |first=Andrew |date=3 Hulyo 2010 |title=Fun and games at colosseum |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fun-and-games-at-colosseum-20100705-zx3y.html |access-date=23 Marso 2025 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> |23 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Jutta Ellinger |23 |[[Viena]] |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Jacinda Francis<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |18 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Stephanie Meire<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2020 |title=Ex-miss België Stéphanie Meire gaat opnieuw scheiden: “Als het op is, is het op” |trans-title=Former Miss Belgium Stéphanie Meire is getting divorced again: “When it's over, it's over” |url=https://www.hln.be/showbizz/ex-miss-belgie-stephanie-meire-gaat-opnieuw-scheiden-als-het-op-is-is-het-op~adbb490b/ |access-date=7 Pebrero 2025 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |23 |[[Brujas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Mónica Lei<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1993 |title=Beautiful people in an ugly city |language=en |pages=39 |work=Daily Express |url=https://www.newspapers.com/article/daily-express/141654311/ |access-date=23 Marso 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Caracas]] |- |'''{{Flagicon|BER}}''' [[Bermuda]] |Kellie Hall<ref>{{Cite web |last= |first= |date=31 Agosto 1993 |title=Brains help Kellie take beauty title |url=https://www.royalgazette.com/other/lifestyle/article/20110209/brains-help-kellie-take-beauty-title/ |access-date=7 Pebrero 2025 |website=Royal Gazette |language=en-US}}</ref> |22 |Southampton |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Lyliá Virna<ref>{{Cite web |last=Saccomandi |first=Humberto |date=9 Mayo 1994 |title=Teen de 18 anos é namorada do empresário Olacyr de Moraes |trans-title=18-year-old teen is the girlfriend of businessman Olacyr de Moraes |url=https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1994/5/09/folhateen/5.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702185252/https://www1.folha.uol.com.br/fsp/1994/5/09/folhateen/5.html |archive-date=2 Hulyo 2017 |access-date=23 Marso 2025 |website=Folha de S.Paulo}}</ref> |18 |Maceió |- |'''{{flagicon|BUL}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Vera Roussinova<ref>{{Cite web |date=27 Mayo 2010 |title=5 Miss Bulgaria Winners with Joint Photo Session |url=https://www.novinite.com/articles/116591/5+Miss+Bulgaria+Winners+with+Joint+Photo+Session |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207004853/https://www.novinite.com/articles/116591/5+Miss+Bulgaria+Winners+with+Joint+Photo+Session |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=22 Marso 2025 |website=Novinite |language=en}}</ref> |17 |[[Sofia|Sopiya]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Claudia Arrieta<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 1993 |title=Sonreír a la esperanza |language=es |trans-title=Smile at hope |pages=18 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=w4lEAAAAIBAJ&pg=PA18&dq=%22Miss+Mundo%22&article_id=1019,7751716&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiY1fW6vZ6MAxXpr1YBHbynHyIQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=23 Marso 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |'''{{flagicon|CUR}}''' [[Curaçao]] |Sally Daflaar<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 1993 |title=Miss Sally naar Johannesburg |language=nl |trans-title=Miss Sally to Johannesburg |pages=11 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645300:mpeg21:p011 |access-date=24 Marso 2025 |via=Delpher}}</ref> |19 |Willemstad |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |Charlotte Als |22 |[[Copenhague]] |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Danna Saab |19 |Guayaquil |- |'''{{flagicon|ESA}}''' [[El Salvador]] |Beatriz Henríquez |21 |[[San Salvador]] |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Dana Vojtechovská |20 |Košice |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Metka Albreht<ref>{{Cite web |date=23 Marso 2021 |title=Metka Albreht nekoč Miss Slovenije, takšna je danes brez ličil in od blizu |trans-title=Metka Albreht, once Miss Slovenia, this is what she looks like today without makeup and up close |url=https://govorise.metropolitan.si/traci/domaci-traci/metka-albreht-nekoc-miss-slovenije-taksna-je-danes-brez-licil-in-od-blizu/ |access-date=22 Marso 2025 |website=Govori.se |language=sl-SI}}</ref> |18 |Postojna |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Araceli García |23 |[[Madrid]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Maribeth Brown |23 |Holliston |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Mania Delou<ref>{{Cite web |last= |date=10 Oktubre 2019 |title=Μάνια Ντέλου: Πως είναι σήμερα η Μις Ελλάς 1993? |trans-title=Mania Delou: How is Miss Greece 1993 today? |url=https://www.marieclaire.gr/celebrities/mania-ntelou-pos-ine-simera-mis-ellas-1993/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322192410/https://www.marieclaire.gr/celebrities/mania-ntelou-pos-ine-simera-mis-ellas-1993/ |archive-date=22 Marso 2025 |access-date=22 Marso 2025 |website=Marie Claire |language=el}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Gina Burkhart |18 |Sinajana |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |María Lucrecia Flores |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |'''{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]]''' |'''Lisa Hanna'''<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2023 |title=30th anniversary of the crowning of Lisa Hanna as Miss World 1993 |url=https://www.jamaicaobserver.com/2023/11/28/30th-anniversary-of-the-crowning-of-lisa-hanna-as-miss-world-1993/ |access-date=22 Marso 2025 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |18 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Yoko Miyasaka |22 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Jennifer Ainsworth |18 |Hibraltar |- |'''{{Flagicon|HON|1949}}''' [[Honduras]] |Tania Brüchmann |18 |[[Tegucigalpa]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |May Lam<ref>{{Cite web |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |archive-url=https://web.archive.org/web/20241116003549/https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |archive-date=16 Nobyembre 2024 |access-date=22 Marso 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |20 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}}''' [[Indiya]] |Karminder Kaur-Virk<ref>{{Cite web |last=Basu |first=Nilanjana |date=4 Pebrero 2021 |title=Pooja Batra's Miss India Memories - A Throwback To What Made 1993 Special |url=https://www.ndtv.com/entertainment/pooja-batras-miss-india-memories-a-throwback-to-what-made-1993-special-2362789 |access-date=22 Marso 2025 |website=NDTV |language=en}}</ref> |20 |[[Chandigarh]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Pamela Flood<ref>{{Cite web |date=20 Abril 2018 |title=Pamela Flood comes out of retirement: 'My family makes me happy - there's more longevity in that than any tv show' |url=https://www.independent.ie/style/celebrity/celebrity-news/pamela-flood-comes-out-of-retirement-my-family-makes-me-happy-theres-more-longevity-in-that-than-any-tv-show/36826003.html |access-date=22 Marso 2025 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |22 |[[Dublin]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Tamara Porat<ref>{{Cite web |date=12 Nobyembre 1993 |title=Beastly threat to beauty |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/beastly-threat-to-beauty-1503692.html |access-date=23 Marso 2025 |website=The Times |language=en}}</ref> |18 |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Barbara Chiappini<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Hunyo 2017 |title=Barbara Chiappini presenta la seconda tappa di Miss Mondo Campania a Castello di Cisterna |trans-title=Barbara Chiappini presents the second stage of Miss Mondo Campania at Castello di Cisterna |url=https://napolitan.it/2017/06/22/65799/barbara-chiappini-presenta-la-seconda-tappa-miss-mondo-campania-castello-cisterna/ |access-date=23 Marso 2025 |website=Napolitan |language=it-IT}}</ref> |18 |[[Plasencia]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Tanya Memme<ref>{{Cite web |date=28 Mayo 2024 |title=eXp Realty Welcomes Renowned TV Host and Real Estate Expert Tanya Memme |url=https://financialpost.com/globe-newswire/exp-realty-welcomes-renowned-tv-host-and-real-estate-expert-tanya-memme |access-date=23 Marso 2025 |website=Financial Post |language=en}}</ref> |22 |[[Toronto]] |- |'''{{flagicon|IVB}}''' [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Kaida Donovan |18 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Suzanne Palermo |21 |St. Thomas |- |'''{{flagicon|CAY|old}}''' [[Kapuluang Kayman]] |Audry Ebanks |20 |Grand Cayman |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Silvia Durán<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Hulyo 1993 |title=Colombia vía Sudafrica |trans-title=Colombia via South Africa |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-176243 |access-date=23 Marso 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |23 |[[Bucaramanga]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Laura Odio |19 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Fani Čapalija<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2023 |title=NAJLJEPŠA MISS HRVATSKE: Danas izgleda bolje nego na početku krijere, a njezinu kultnu izjavu pamti cijeli svijet |trans-title=THE MOST BEAUTIFUL MISS CROATIA: She looks better today than at the beginning of her career, and her iconic statement is remembered by the whole world |url=https://story.hr/Celebrity/a266629/Zivotna-prica-Fani-Capalije.html |access-date=23 Marso 2025 |website=Story |language=hr}}</ref> |18 |Split |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Sigita Rude<ref>{{Cite web |date=5 Marso 2011 |title=Ko tagad dara bijušās skaistumkaralienes. 2. sērija |trans-title=What are former beauty queens doing now? Episode 2 |url=https://jauns.lv/raksts/sievietem/195665-ko-tagad-dara-bijusas-skaistumkaralienes-2-serija |access-date=23 Marso 2025 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> |19 |Liepāja |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Ghada El Turk<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 1993 |title=Picture a Problem for Beauty Queen |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-11-12-mn-56152-story.html |access-date=23 Marso 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> |21 |Keserwan |- |'''{{Flagicon|LTU}}''' [[Litwanya]] |Jurate Mikutaitė<ref>{{Cite web |last=Juocevičiūtė |first=Goda |date=17 Agosto 2013 |title=„Mis Lietuva 1993” nugalėtojos J.Brazienės pašaukimas |url=https://www.lrytas.lt/zmones/veidai-ir-vardai/2013/08/17/news/-mis-lietuva-1993-nugaletojos-j-brazienes-pasaukimas---medicina-4933209 |access-date=23 Marso 2025 |website=Lrytas |language=lt}}</ref> |21 |Kaunas |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |Guðrún Rut Hreiðarsdóttir<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 1993 |title=Guðrún Rut er fulltrúi Islands |language=is |trans-title=Guðrún Rut represents Iceland |pages=5 |work=Morgunblaðið |url=https://timarit.is/page/1796348?iabr=on |access-date=2 Abril 2025 |via=Timarit.is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Isabela Pedruco<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=27 Nobyembre 2007 |title=Juicy trivia on the Miss World pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/11/27/29836/juicy-trivia-miss-world-pageant |access-date=29 Disyembre 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |Macau |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Jacqueline Ngu<ref>{{Cite news |date=17 Agosto 1993 |title=Student is Miss Malaysia |language=en |pages=17 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19930817-1.2.27.7 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{Flagicon|MLT}} [[Malta]] |Susanne-Mary Borg |17 |Mosta |- |'''{{Flagicon|MRI}}''' [[Mawrisyo]] |Viveka Babajee<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=29 Hunyo 2010 |title=Miss Mauritius: I'm also a victim |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/06/29/588276/miss-mauritius-im-also-victim |access-date=10 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |Beau Bassin |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Elizabeth Margain |22 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |'''{{Flagicon|NAM}}''' [[Namibia|Namibya]] |Barbara Kahatjipara<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2014 |title=Charges against Barbara Kahatjipara withdrawn |url=https://neweralive.na/posts/charges-barbara-kahatjipara-withdrawn |access-date=4 Setyembre 2023 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |20 |[[Windhoek]] |- |'''{{flagicon|NGR}}''' [[Nigeria|Niherya]] |Helen Ntukidem<ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2023 |title=Helen Olowo's Success Story In Business & Fashion Revealed |url=https://www.citypeopleparties.com/2023/11/helen-olowos-success-story-in-business.html |access-date=24 Marso 2025 |website=City People |language=en}}</ref> |22 |[[Lagos]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Rita Omvik<ref>{{Cite web |last=Sønsteli |first=Pål |date=17 Abril 2021 |title=Endelig har Rita funnet sin ro med egen klinikk |trans-title=Finally, Rita has found peace with her own clinic. |url=https://www.mittkongsvinger.no/rita-omvik/endelig-har-rita-funnet-sin-ro-med-egen-klinikk/693912 |access-date=23 Marso 2025 |website=Mitt Kongsvinger |language=nb-NO}}</ref> |21 |Kongsvinger |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Nicola Brighty<ref name=":6">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=31 Enero 2017 |title=And the winner is… Steve Harvey! |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/01/31/1666994/and-winner-is-steve-harvey |access-date=1 Setyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Hilda van der Meulen<ref>{{Cite news |date=10 Setyembre 1993 |title=Friezin mooiste van Nederland |language=nl |trans-title=Frisian most beautiful in the Netherlands |pages=5 |work=Nieuwsblad van het Noorden |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011020359:mpeg21:p005 |access-date=24 Marso 2025 |via=Delpher}}</ref> |22 |Oudeschoot |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Aracelys Cogley |23 |Colón |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Claudia Florentín |19 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{Flagicon|PHI|1936}} [[Mutya ng Pilipinas|Pilipinas]] |[[Ruffa Gutierrez]]<ref name=":2">{{Cite news |date=23 Marso 1993 |title=And the winners are... |language=en |pages=1 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=YLgmAAAAIBAJ&sjid=XgsEAAAAIBAJ&pg=2379%2C3161513 |access-date=1 Hunyo 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |19 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Janina Frostell<ref>{{Cite web |last=Myllymäki |first=Iiro |date=12 Nobyembre 2023 |title=Janina Fry täyttää 50 vuotta – kuvat näyttävät, miten hän on muuttunut |trans-title=Janina Fry turns 50 – pictures show how she has changed |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009979915.html |access-date=23 Marso 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Kuhmo |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Aleksandra Spieczyńska<ref>{{Cite web |last=Szczyrba |first=Mariola |date=27 Hulyo 2020 |title=Miss Polonia. One nosiły koronę! Są też piękne Dolnoślązaczki! |trans-title=Miss Polonia. They wore the crown! There are also beautiful Lower Silesian women! |url=https://glogow.naszemiasto.pl/miss-polonia-one-nosily-korone-sa-tez-piekne-dolnoslazaczki/ar/c13-7814656 |access-date=23 Marso 2025 |website=Głogów Nasze Miasto |language=pl-PL}}</ref> |19 |[[Breslavia]] |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Ana Rosa Brito<ref>{{Cite web |last=Colón |first=Héctor Joaquín |date=21 Setyembre 2018 |title=Misses marcadas por la corona |trans-title=Misses marked by the crown |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/misses-marcadas-por-la-corona/ |access-date=23 Marso 2025 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |23 |San Juan |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Luísa Barbosa Moreira |20 |[[Oporto|Porto]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Véronique de la Cruz<ref>{{Cite web |title=Véronique de la Cruz : Biographie et actualités |trans-title=Véronique de la Cruz: Biography and news |url=https://www.gala.fr/stars_et_gotha/veronique_de_la_cruz |access-date=23 Marso 2025 |website=Gala |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323090956/https://www.gala.fr/stars_et_got|archive-date=23 Marso 2025}}</ref> |19 |[[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Lynn Marie Álvarez |21 |Concepción de La Vega |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Simona Smejkalová<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2018 |title=#25Cesko /3.4.1993/ Silvia Lakatošová se stala Miss '93 |trans-title=#25Czech Republic /April 3, 1993/ Silvia Lakatošová became Miss '93 |url=https://www.ceskenoviny.cz/zpravy/1604890 |access-date=23 Marso 2025 |website=České Noviny |language=cs |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326142326/https://www.ceskenoviny.cz/zpravy/1604890|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> |19 |[[Praga]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Republika ng Tsina]] |Virginia Long<ref>{{Cite news |date=31 Oktubre 1993 |title=Student to represent Taiwan |language=en |pages=12 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19931031-1.1.12 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Taipei]] |- |'''{{flagicon|GBR}}''' [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Amanda Johnson<ref>{{Cite news |date=5 Oktubre 1993 |title=Date in Bophuthatswana |language=en |pages=2 |work=Coventry Evening Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/coventry-evening-telegraph-miss-uk-93/127205697/ |access-date=23 Marso 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |19 |[[Nottingham]] |- |{{Flagicon|RUS|1991}} [[Rusya]] |Olga Syssoeva |19 |[[Mosku]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Karen Stally<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2012 |title=Miss Zimbabwe 1993 Karen Stally: Then and Now |url=https://nehandaradio.com/2012/11/12/miss-zimbabwe-1993-karen-stally-then-and-now/ |access-date=23 Marso 2025 |website=Nehanda Radio |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413150718/https://nehandaradio.com/2012/11/12/miss-zimbabwe-1993-karen-stally-then-and-now/|archive-date=13 Abril 2025}}</ref> |19 |[[Harare]] |- |'''{{flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Desiree Chan<ref>{{Cite news |date=5 Setyembre 1993 |title=Undergrad walks away with title |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19930905-1.2.8.10 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref> |20 |Singapura |- |'''{{Flagicon|SRI}}''' [[Sri Lanka]] |Chamila Wickremesinghe |22 |[[Colombo]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Sharon Richards<ref>{{Cite web |last=Motau |first=Phephile |date=19 Enero 2010 |title=Mathokoza Sibiya, Thulani Matsebula to probe Miss SD |url=http://www.times.co.sz/News/12478.html |access-date=23 Marso 2025 |website=Times of Swaziland |language=en |archive-date=23 Marso 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323092501/http://www.times.co.sz/News/12478.html |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Victoria Silvstedt<ref>{{Cite web |last=Rusk |first=Connie |date=27 Nobyembre 2024 |title=Victoria Silvstedt going to compete to be Eurovision's Swedish entry |url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-14131591/Victoria-Silvstedt-Eurovision-Swedish-entry-2025.html |access-date=23 Marso 2025 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |19 |Bollnäs |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Patricia Fässler<ref>{{Cite web |last=Thommen |first=Ramona |date=3 Pebrero 2011 |title=Patricia Fässler: «Ich bin froh, nicht normal zu sein. Die Normalen ticken alle nicht richtig» |trans-title=Patricia Fässler: 'I'm glad I'm not normal. The normal ones don't all tick right' |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/ich-bin-froh-nicht-normal-zu-sein-die-normalen-ticken-alle-nicht-richtig |access-date=4 Setyembre 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Maturose Leaudsakda |18 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|RSA|1928}}''' [[Timog Aprika]] |Palesa Jacqueline Mofokeng<ref>{{Cite news |date=9 Agosto 1993 |title=First black Miss S. Africa |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19930809-1.1.11 |access-date=23 Marso 2025 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Soweto |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Lee Seung-yeon<ref>{{Cite web |date=28 Disyembre 2007 |title=Actress Lee Seung-yeon Weds Businessman |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2025/03/398_16369.html |access-date=23 Marso 2025 |website=The Korea Times |language=en}}</ref> |24 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Denyse Paul |23 |San Fernando |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Jéssica Eterovic |20 |Punta Arenas |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Maria Magdalini Valianti |19 |Larnaca |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Emel Yıldırım<ref>{{Cite web |date=4 Pebrero 2020 |title=Emel Yıldırım'dan yıllar sonra gelen itiraf: 2 yıl aynalara küstüm! |trans-title=Confession from Emel Yıldırım after many years: I was mad at mirrors for 2 years! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-emel-yildirimdan-yillar-sonra-gelen-itiraf-2-yil-aynalara-kustum-41438150 |access-date=23 Marso 2025 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|UGA}} [[Uganda]] |Linda Bazalaki<ref>{{Cite web |last=Salasya |first=Bill Cyril |date=25 Hulyo 2023 |title=Linda Bazalaki and Curtis relationship: Are they still together? |url=https://www.tuko.co.ke/facts-lifehacks/celebrity-biographies/515073-linda-bazalaki-curtis-relationship/ |access-date=23 Marso 2025 |website=Tuko |language=en}}</ref> |20 |[[Kampala]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |María Fernanda Navarro<ref>{{Cite web |date=24 Hulyo 2013 |title=De modelo a arquitecta y de arquitecta a editora |trans-title=From model to architect and from architect to editor |url=https://www.ort.edu.uy/novedades/de-modelo-a-arquitecta-y-de-arquitecta-a-editora |access-date=23 Marso 2025 |website=Universidad ORT Uruguay}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 4avjhtgyeamvi229swv4dz9k9cd4ljy Tagapangulo ng Pamahalaan ng Rusya 0 326891 2205733 2148044 2026-05-01T07:50:13Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205733 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Enero 2024}} {{cleanup|date=Enero 2024|reason=Kailangan ayusin ang balarila at pagkakasulat. Kailangan isalin din ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox official post | post = Chairman of the Government<br> | body = the Russian Federation | native_name = {{native name|ru|Председатель Правительства Российской Федерации}} | insignia = Government.ru logo.svg | insigniasize = | insigniacaption = Logo of the Government of Russia | insigniaalt = | flag = Flag of Russia.svg | flagsize = | flagalt = | flagborder = yes | flagcaption = [[Flag of Russia]] | image = Михаил Мишустин (30-03-2022) (cropped).jpg | imagesize = | alt = | imagecaption = | incumbent = [[Mikhail Mishustin]] | acting = | incumbentsince = 16 January 2020 | department = [[Council of Ministers of Russia]]<br>[[Government of Russia]] | style = {{ubl|[[Excellency|His Excellency]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120927014351/http://www.un.int/protocol/documents/Hspmfm.pdf United Nations Heads of State Heads of Government Ministers for Foreign Affairs Protocol and Liaison Service]</ref> (diplomatic)|Mr. Chairman (informal)}} | type = [[Head of government]] | status = | abbreviation = PMOR, PMORF | member_of = {{ubl|[[Government of Russia]]|[[Security Council of Russia|Security Council]]|[[State Council (Russia)|State Council]]}} | reports_to = {{ubl|[[President of Russia|President]]|[[State Duma]]}} | residence = | seat = [[White House, Moscow|White House]], [[Moscow]] | nominator = [[President of Russia|President]] | appointer = President | appointer_qualified = (with the approval of the State Duma) | termlength = No fixed term | termlength_qualified = | constituting_instrument = [[Constitution of Russia]] | precursor = [[Premier of the Soviet Union|Chairman of the Council of Ministers of the Soviet Union]] (1923–1991) | formation = {{ubl|{{start date and age|df=yes|1905|11|6}} (original)|{{start date and age|df=yes|1993|12|12}} (current form)}} | first = [[Sergei Witte]] | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = Prime Minister | deputy = {{ubl|[[First Deputy Prime Minister of Russia|First Deputy Prime Minister]]|[[Deputy Prime Minister of Russia|Deputy Prime Minister]]}} | salary = US$105,000 annually<ref name="news.tj">{{cite web|url=https://news.tj/ru/node/187868|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603224150/https://news.tj/ru/node/187868|url-status=dead|archive-date=2019-06-03|title=Зарплаты президентов - Новости Таджикистана ASIA-Plus|website=news.tj}}</ref> | website = {{Official URL}} | footnotes = }} Ang '''tagapangulo ng pamahalaan''',{{efn|{{lang-ru|Председатель Правительства Российской Федерации}}}} na hindi pormal na kilala bilang '''prime minister''',{{ efn|{{lang-ru|Премьер-министр}}}} ay ang [[pinuno ng pamahalaan]] ng [[Russia]]. Bagama't ang post ay nagsimula noong 1905, ang kasalukuyang anyo nito ay itinatag noong 12 Disyembre 1993 kasunod ng pagpapakilala ng bagong [[Konstitusyon ng Russia|konstitusyon]]. Dahil sa sentral na papel ng [[presidente ng Russia]] sa sistemang pampulitika, ang mga aktibidad ng ehekutibong sangay (kabilang ang punong ministro) ay lubos na naiimpluwensyahan ng pinuno ng estado (halimbawa, ang pangulo ang nagtatalaga at pinatalsik ang punong ministro at iba pang miyembro ng pamahalaan; maaaring pamunuan ng pangulo ang mga pagpupulong ng gabinete at magbigay ng mga obligadong utos sa punong ministro at iba pang miyembro ng gobyerno; maaari ring bawiin ng pangulo ang anumang pagkilos ng pamahalaan). Ang paggamit ng terminong ''prime minister'' ay mahigpit na impormal at hindi kailanman ginagamit sa konstitusyon. [[Mikhail Mishustin]] ang kasalukuyang punong ministro. Siya ay hinirang noong 16 Enero 2020 pagkatapos [[Dmitry Medvedev]] at ang natitirang bahagi ng gobyerno [[Dmitry Medvedev's Second Cabinet#Resignation|resigned the previous day]]. == Makasaysayang background == {{further|Premier of the Soviet Union|Listahan ng mga pinuno ng Russian SFSR}} === Panahon ng imperyal === ==== Mga unang punong ministro ng Russia ==== {{kailangan pang mga pagsipi|section|petsa=Agosto 2020}} Hanggang 1905, ang pinuno ng pamahalaan ay ang [[Emperor of Russia|emperor]]. Sa kawalan ng emperador, ang mga ministro ay isa-isa, simula sa pinakamatanda sa ranggo, bawat isa ay kumilos bilang pinuno ng pamahalaan para sa apat na sesyon. Noong 1810, ipinagkaloob ang chairmanship sa state chancellor, [[Count]] [[Nikolay Rumyantsev]], ang dating chairman noon ng [[State Council of Imperial Russia|State Council]]. Mula noong 1812, bilang chairman ng komite ay umunlad sa isang malayang posisyon, na hanggang 1865 ay kinakailangang tumutugma sa pagkapangulo ng Konseho ng Estado. Ayon sa kaugalian, ang pagiging tagapangulo ng komite ay huling sa pampublikong serbisyo honorary posisyon na itinalaga ng mga dignitaryo na naging masyadong matanda para sa pagpapatupad ng mga tungkulin ng ministro. Ang isang bilang ng mga chairman ng komite (lalo na ang duke [[Alexander Chernyshyov]], bilang [[Alexey Fyodorovich Orlov|Alexey F. Orlov]], bilang [[Dmitry Bludov]]) ay nailalarawan ng mga kontemporaryo bilang "halos buhay", "kaawa-awa" . Pabirong isinulat ni Count Modest Korf tungkol kay count Chernyshov: "Tingnan mo, mabuhay ka lang!" Si Duke [[Pavel Gagarin]] ay namatay sa panunungkulan sa edad na 83 taon. ==== 1905–1917 ==== [[File:SergeiWitte01548v.jpg|thumb|left|150px|[[Count]] [[Sergei Witte]], ang unang punong ministro ng Russia]] Ang makabagong posisyon ng punong ministro ay lumitaw noong 1905. Isang utos ng Emperador [[Nicholas II ng Russia|Nicholas II]] noong 19 Oktubre 1905 ang nagtatag ng [[Council of Ministers of the Russian Empire]], na pinagsasama-sama ang mga Ministro sa isang Gabinete (dati ang bawat Ministro ay direktang nag-ulat sa Emperador tungkol sa mga gawain ng kanyang departamento). Ang Tagapangulo ng Konseho ng mga Ministro ay opisyal na naging isang ganap na pinuno ng pamahalaan. Hinirang ni Nicholas si [[Count|Graf]] [[Sergei Witte]] bilang kanyang unang "prime minister".<ref>{{Cite web |url=http://rusplt.ru/sub/ratings/vitte.html |title=7 царских председателей Совета министров |access-date=2017-08-28 |archive-date=2018-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410164834/http://rusplt/ |url-status=dead }}</ref> Mula 1905 ang punong ministro ay nakatanggap ng malawak na kapangyarihan, na may pagkakataon na ituloy ang kanyang sariling mga patakaran at mga reporma. Si [[Pyotr Stolypin]] (nanunungkulan: 1906–1911) ay nakakuha ng reputasyon bilang isa sa pinakamalakas na punong ministro - sa kanyang panunungkulan ay gumawa siya ng ilang malalaking (bagaman kontrobersyal) na mga reporma. Bagama't itinatag ng [[Konstitusyon ng Russia ng 1906]] ang [[State Duma (Russian Empire)|State Duma]] (isang kinatawan ng kapulungan ng parlamento), ang Pamahalaan ay walang pananagutan dito. Bagama't sinubukan nina Sergei Witte at Pyotr Stolypin (sa simula ng kanyang Premiership) na bumuo ng isang [[coalition government]] ng mga pinakamalaking organisasyong pampulitika, hindi sila nagtagumpay. Gayunpaman, sinubukan ng State Duma na makakuha ng impluwensya sa gobyerno. Ang salungatan sa pagitan ng State Duma at ng pamahalaan ay naging partikular na maliwanag noong unang Premiership ni [[Ivan Goremykin]] noong 1906.<ref>{{Cite web |url=http://www.historichka.ru/istoshniki/gurko/4_3.html |title=Первое министерство И. Л. Горемыкина и Государственная дума первого созыва |access-date=2024-01-14 |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027023007/http://www.historichka.ru/istoshniki/gurko/4_3.html |url-status=dead }}</ref> Ang posisyon ng Tagapangulo ng Konseho ng mga Ministro ng Imperyo ng Russia ay tumagal ng 12 taon; sa panahong ito pitong tao ang kumuha ng post na ito (isa nang dalawang beses). Ang posisyon ay lumipas pagkatapos ng [[Pebrero Rebolusyon]] ng Marso 1917, kasunod ng [[Pagtatanggal kay Nicholas II|pag-aalis]] ni Nicholas II mula sa trono noong {{OldStyleDate|15 Marso|1917|2 Marso}} at ang pagbuo sa araw ding iyon ng [[Russian Provisional Government|Provisional Government]]. === Pansamantalang Pamahalaan === [[File:Georgy Lvov 1917.jpg|thumb|150px|[[Georgy Lvov]], ang ika-8 punong ministro ng Russia (1st Minister-Chairman ng Russian Provisional Government)]] Sa panahon ng [[Russian Provisional Government]], ang punong ministro de facto ang namuno sa estado ng Russia at opisyal na tinawag na "Minister-Chairman ng Russian Provisional Government". Ang posisyon na ito ay hawak ng dalawang tao lamang, [[Georgy Lvov]] at [[Alexander Kerensky]]. Ang posisyon ay tumagal ng humigit-kumulang anim na buwan, at pagkatapos ng [[Oktubre Revolution]], ay pinalitan ng Chairman ng Council of People's Commissars ng [[Russian SFSR]]. === Panahon ng Sobyet === Sa panahon ng paghahari ni [[Vladimir Lenin]], ang Tagapangulo ng [[Council of People's Commissars]] ay ang de facto na pinuno ng [[Russian Soviet Federative Socialist Republic|RSFSR]] (mula 1922 hanggang 1991). Noong 1946, ang posisyon ng pinuno ng pamahalaan ay pinalitan ng pangalan na Tagapangulo ng [[Pamahalaan ng Unyong Sobyet|Konseho ng mga Ministro]]. Ang mga taong humawak sa mga posisyong iyon ay minsang tinutukoy bilang mga punong ministro. Maaaring tinukoy din sila bilang premier ng mga ministro, o simpleng [[premier]]. === Panahon ng Post-Sobyet === [[File:ЧЕРНОМЫРДИН Виктор Степанович.jpg|thumb|150px|[[Viktor Chernomyrdin]], ang ika-29 na punong ministro ng Russia (1st chairman ng Gobyerno ng Russian Federation)]] Sa kasalukuyan, ang pormal na titulo ng punong ministro ay "Tagapangulo ng [[Pamahalaan ng Russian Federation]]". Sa modernong Russia, ang punong ministro ay hinirang ng [[Pangulo ng Russia|presidente]], na may pahintulot ng [[State Duma]]. Ang punong ministro ay may pananagutan sa pangulo at regular na nag-uulat sa kanya, gayunpaman, siya ay nag-uulat lamang sa Estado Duma isang beses sa isang taon. Pagkatapos ng halalan ni [[Boris Yeltsin]], [[Pangulo ng Russia]], ang pinuno ng pamahalaan ay si Yeltsin mismo. Pinamunuan niya ang Pamahalaan ng SFSR ng Russia (Mayo 16, 1992, ang Pamahalaan ng Russian Federation) sa loob ng halos anim na buwan. Sa katunayan, si Yeltsin ang unang Pinuno ng Pamahalaan ng Russia pagkatapos ng [[pagbuwag ng Unyong Sobyet]]; gayunpaman, hindi siya ang punong ministro. Pagkatapos ni Yeltsin, si [[Yegor Gaidar]] ay naging gumaganap na punong ministro, ngunit tumanggi ang Kataas-taasang Sobyet ng Russia na aprubahan siya bilang punong ministro. Noong 14 Disyembre 1992, ang hinirang na punong ministro ay si [[Viktor Chernomyrdin]]. Ang sistemang pampulitika ng Russia ay katulad ng modernong sistemang Pranses. Para sa paghirang ng punong ministro, kailangan ng pangulo ng mayorya sa estadong Duma. Kung ang presidente ng partido ay walang mayorya at nabigong bumuo ng isang koalisyon, maaaring kailanganin ng pangulo na magtalaga ng isang loyalista sa posisyon ng punong ministro. Halimbawa, nangyari ito noong 1998 nang ang Duma ng estado (na karamihan sa mga oposisyon sa pangulo ng partido) ay dalawang beses na tumanggi na humirang ng Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin, at hinirang ni Boris Yeltsin ang Punong Ministro [[Yevgeny Primakov]], na sumuporta sa iniwan ang oposisyon. Noong kalagitnaan ng 1990s sa Russia mayroong isang terminong "teknikal na punong ministro". Ang terminong ito ay tumutukoy sa punong ministro, na hindi isang independiyenteng politikal na pigura, ay nominal lamang na pinuno ng pamahalaan, at sa katunayan ang mga aktibidad ng pamahalaan ay pinamumunuan ng pangulo.<ref>{{Cite web |url=http://politike.ru/ |title=termin/tehnicheskii-premer.html НАЦИОНАЛЬНАЯ ПОЛИТИЧЕСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ. ТЕХНИЧЕСКИЙ ПРЕМЬЕР |access-date=2024-01-14 |archive-date=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322164348/http://politike.ru/ |url-status=dead }}</ref> ==Mga tungkulin at kakayahan== [[File:Count Kokovtsov's speech in Duma.jpeg|thumb|300px|Punong Ministro [[Vladimir Kokovtsov]] na nagbabasa ng ulat ng pamahalaan sa [[State Duma (Russian Empire)|State Duma]]. 5 Disyembre 1912]] Sa pangkalahatan, ang punong ministro ay nagsisilbi nang higit pa sa isang tungkuling administratibo, nagmumungkahi ng mga miyembro ng Gabinete at nangunguna sa ganap na pagpapatupad ng domestic at foreign policy gaya ng binuo ng pangulo. Alinsunod sa pederal na batas sa konstitusyon na "Sa Pamahalaan ng Russian Federation" ang punong ministro ay nagsasagawa ng mga sumusunod na tungkulin: * tinutukoy ang mga priyoridad sa pagpapatakbo ng pamahalaan at inaayos ang gawain nito alinsunod sa Konstitusyon, mga pederal na batas sa konstitusyon, mga pederal na batas at [[Decree of the President of Russia|presidential decrees]], bukod sa pagpapatakbo ng pang-araw-araw na gawain ng pamahalaan, sa pangkalahatan. * nagsusumite sa pangulo ng mga panukala sa istruktura at mga tungkulin ng mga sentral na institusyon ng sangay na tagapagpaganap (hal. mga ministri at ahensya ng pederal);<ref>{{cite web|url=http://www.departments.bucknell.edu/russian /const/ch6.html|title=The Constitution of the Russian Federation: Section One, Chapter 6. – The Government of the Russian Federation|publisher=Bucknell University|access-date=2014-07-14}}</ref> * nagmungkahi ng mga pangalawang punong ministro, mga pederal na ministro at iba pang mga opisyal at iniharap sila sa pangulo; * nagsusumite sa pangulo ng mga panukala sa parusa at gantimpala ng mga miyembro ng gobyerno; * kumakatawan sa pamahalaan bilang isang institusyon sa ugnayang panlabas at sa loob ng bansa; * pinamumunuan ang mga sesyon ng gobyerno at ang Presidium nito kung saan siya ang may mapagpasyang boto; * nilagdaan ang [[Order of the Government of Russia|acts of the government]]; * mag-ulat taun-taon sa State Duma tungkol sa mga aktibidad ng pamahalaan; * namamahagi ng mga tungkulin sa mga miyembro ng pamahalaan; * sistematikong nagpapaalam sa pangulo tungkol sa mga aktibidad ng pamahalaan; Ang punong ministro ay ''[[ex officio]]'' isang miyembro ng: * Ang [[Security Council of Russia|Security Council of the Russian Federation]]; * Ang Konseho ng mga Pinuno ng Pamahalaan ng [[Commonwealth of Independent States]]; * Ang Supreme State Council ng [[Union of Russia and Belarus|Union State of Russia and Belarus]]; * Ang Konseho ng mga Pinuno ng Pamahalaan ng [[Shanghai Cooperation Organization|Shanghai Cooperation Organization]]; * Ang Interstate Council ng [[Eurasian Economic Community]] (EurAsEC); ==Paghirang == [[File:Dmitry Medvedev sa State Duma 2018-05-08.jpg|thumb|300px|Dmitry Medvedev sa kanyang pagdinig sa kumpirmasyon noong 8 Mayo 2018]] Sa una, ang punong ministro ay hinirang ng [[Emperor of Russia]], nang walang pahintulot ng kandidato sa [[State Duma of the Russian Empire|State Duma]]. Noong panahon ng Sobyet, ang punong ministro ng [[Russian SFSR]] ay hinirang ng [[Supreme Council of Russia|Supreme Council]] pagkatapos ng bawat halalan.<ref>[http://constitution.garant.ru/history/ ussr-rsfsr/1937/red_1937/3959896/chapter/3/#block_300 Конституция (Основной Закон) Российской Советской Советской Соч лицед блики (утверждена постановлением Чрезвычайного XVII Всероссийского Съезда Советов от 21 января 1937 г.) Глава III Высшие органы государственной власти Российской Советской Федеративной Социалистической Республикой Российской Советской Федеративной Социалистической Республикикой Республикирский. 78/red_1978/5478721/chapter/14/#block_5400 Конституция (Основной закон ) Российской Советской Федеративной Социалистической Республики от 12 апреля 1978 г. Глава 14. Совет Министров РСФСР]</ref> ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{uncategorized}} 1fska6emjf16h7d0myoalgj4wvf6t3k Miss World 1996 0 327125 2205501 2158865 2026-04-30T14:24:19Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205501 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Irene Skliva]]'''|personality=[[Daisy Reyes]] <br /> {{flagu|Pilipinas}}|best national costume=Anuska Prado <br /> {{flagu|Brasil}}|photogenic=Ana Cepinska <br /> {{flagicon|Venezuela|1954}} Beneswela|date=23 Nobyembre 1996|presenters={{Hlist|Richard Steinmetz|Ruby Bhatia}}|venue=M. Chinnaswamy Stadium, [[Bangalore]], [[Indiya]]|broadcaster={{Hlist|E!|Zee TV}}|entrants=88|placements=10|debuts={{Hlist|Bonaire|Bosnya at Hersegobina|Masedonya}}|returns={{Hlist|Grenada|Kenya|Uganda|Urugway|Yugoslavia}}|withdraws={{Hlist|Bahamas|Barbados|Bermuda|Kapuluang Kayman|Dinamarka}}|before=[[Miss World 1995|1995]]|next=[[Miss World 1997|1997]]|represented='''{{flagu|Gresya}}'''}} Ang '''Miss World 1996''' ay ang ika-46 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa M. Chinnaswamy Stadium, [[Bangalore]], [[Indiya]] noong 23 Nobyembre 1996.<ref name="google.com">{{Cite web |last=Talwar |first=Ramola |date=24 Nobyembre 1996 |title=Hundreds protest Miss World contest in India |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1696&dat=19961124&id=BfoaAAAAIBAJ&pg=6843,2624618&hl=en |access-date=28 Enero 2024 |website=Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Prasad |first=Srinivasa |date=20 Nobyembre 1996 |title=Group threatens Miss World pageant |language=en |pages=17A |work=Ocala Star-Banner |url=https://news.google.com/newspapers?id=7aRAAAAAIBAJ&sjid=lwcEAAAAIBAJ&pg=5835%2C2883974 |access-date=28 Enero 2024 |via=Google News Archive}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Jacqueline Aguilera ng Beneswela si Irene Skliva ng Gresya bilang Miss World 1996.<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Hema |date=23 Nobyembre 1996 |title=Miss Greece crowned Miss World in India |url=https://www.upi.com/Archives/1996/11/23/Miss-Greece-crowned-Miss-World-in-India/7155848725200/ |access-date=15 Abril 2025 |website=UPI |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1996 |title=Queen picked amid bullets, barricades |language=en |pages=3 |work=The Robesonian |url=https://books.google.com.ph/books?id=iyRfAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Miss World 1996 |language=en |pages=2 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=D2hSAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang unang beses na nanalo ang Gresya bilang Miss World. Nagtapos bilang first runner-up si Carolina Arango ng Kolombya, habang nagtapos bilang second runner-up si Anuska Prado ng Brasil.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=New Miss World |language=en |pages=9 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=XqpGAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Miss Mundo |language=es |trans-title=Miss World |pages=4 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=PKNEAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1996 |title=Miss World pageant ends without threatened violence |language=en |pages=2 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19961125-1.1.2 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-walong bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Richard Steinmetz at Ruby Bhatia ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Chinnaswamy Stadium.jpg|thumb|250x250px|M. Chinnaswamy Stadium, ang lokasyon ng Miss World 1996]] === Lokasyon at petsa === Nagkaroon ng kasunduan sina Amitabh Bachchan ang mga Morley upang idaos ang sa Indiya ang Miss World para sa susunod na tatlong taon noong Agosto 1996, tatlong buwan bago ang kompetisyon, matapos malaman ng Morley na mayroong kompanya si Bachchan na ''Amitabh Bachchan Corporation Limited'' o ABCL.<ref>{{Cite news |date=10 Oktubre 1996 |title=Mega star Bachchan backs Miss World pageant in India |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19961010-1.2.81.5.1 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 Oktubre 1996 |title='Still in India' |language=en |pages=2 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19961026-1.1.2 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Noong 27 Agosto, inanunsyo ng ABCL na magaganap ang kompetisyon sa Bangalore sa 23 Nobyembre.<ref>{{Cite news |date=28 Agosto 1996 |title=India to host Miss World |language=en |pages=38 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19960828-1.1.38 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Nobyembre 1996 |title=Guns and roses greet pageant beauties |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19961113-1.1.10 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 1996 |title=Miss World show will go on despite suicide |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19961116-1.2.10.11 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Magsisimula ang kompetisyon sa 3 Nobyembre kung saan darating ang lahat ng mga kandidata sa New Delhi, at mahahati ang mga kandidata sa limang grupo upang libutin ang buong Indiya hanggang sa 11 Nobyembre kung saan magtitipon-tipon muli ang mga kandidata sa lungsod ng Bangalore. Ginanap ang ''parade of'' ''nations'' sa New Delhi sa Indiya at sa pulo ng Mahe sa [[Seychelles|Seykelas]],<ref>{{Cite news |date=12 Oktubre 1996 |title=Swimsuit parade in Seychelles, not India |language=en |pages=14 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19961012-1.1.14 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 Oktubre 1996 |title=Pageant move |language=en |pages=6 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19961013-1.1.6 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> kung saan din ginanap ang ''swimsuit round'' upang mabawasan ang mga pagprotesta sa Indiya.<ref>{{Cite news |date=13 Oktubre 1996 |title=Miss World swimsuit round to be held outside India |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=hLFOAAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22miss%20world%22%20seychelles&pg=PA11#v=onepage&q=%22miss%20world%22%20seychelles&f=false |access-date=28 Hunyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Violent protests greet Miss World finals |language=en |pages=9 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=wC8jAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1996 |title=35 arrested as pageant protest continue; opponents rally |language=en |pages=14 |work=The Facts |url=https://www.newspapers.com/article/the-facts-23november1996thefactsclu/377440/ |access-date=15 Abril 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Oktubre 1996 |title=Bachchan on |language=en |pages=3 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19961015-1.2.3.8 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Nang malaman na magaganap ang edisyong ito sa Indiya, nagsimula ang mga demonstrasyon laban sa pagdaos ng kompetisyon at isang banta ng mga peminista na pumasok sa lokasyon ng kompetisyon at sunugin ang kanilang mga sarili bilang protesta sa kaganapan.<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1996 |title=Miss World contestants rehearse under police guard |language=en |pages=39 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=XapGAAAAIBAJ&lpg=PA39&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA39#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1996 |title=Miss World beauty contest site hit by explosion |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19961103-1.2.10.10 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Oktubre 1996 |title=India smash |language=en |pages=2 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19961028-1.2.3.1 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Nagkaroon din ng mga demonstrasyon laban sa pagdaos ng kompetisyon dahil sa pagsalungat nito sa kultura ng Indiya,<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1996 |title=Critics making sure Miss World show is last one in India |language=en |pages=7 |work=The Daily Gazette |url=https://books.google.com.ph/books?id=GYhGAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1996 |title=Police arrest hundreds protesting pageant |language=en |pages=7 |work=The Times |url=https://www.newspapers.com/article/the-times-br/147904807/ |access-date=15 Abril 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> at dahil sa hindi pagiging makatao nito diumano.<ref>{{Cite web |last=Pratap |first=Anita |date=22 Nobyembre 1996 |title=Indian police prepare for worst in beauty pageant clash |url=http://edition.cnn.com/WORLD/9611/22/india.miss.world/ |access-date=21 Hunyo 2024 |website=CNN |archive-date=14 Hulyo 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714161341/http://edition.cnn.com/WORLD/9611/22/india.miss.world/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=31 Oktubre 1996 |title=Miss World contest draws flak in Bangalore |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19961031-miss-world-contest-draws-flak-in-bangalore-834023-1996-10-30 |access-date=21 Hunyo 2024 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1996 |title=Inflamed foes unite against beauty pageant |language=en |pages=34 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=DmhSAAAAIBAJ&lpg=PA34&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA34#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> Isang lalaki na rin ang nagpakamatay bilang protesta laban sa pagdaos ng kompetisyon sa Indiya.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Out of this world |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19961124-1.2.59.4.5.6 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Gayunpaman, dahil sa suporta ng lokal na pamahalaan ng Bangalore, matagumpay na naisagawa ang kaganapan.<ref>{{Cite news |last=Talwar |first=Ramola |date=22 Nobyembre 1996 |title=Miss World pageant goes on in India |language=en |pages=2 |work=Record-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=4XFIAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1996 |title=Miss World show goes on despite opposition |language=en |pages=7 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=vi8jAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> Sa araw ng kompetisyon, 10,000 pulis ang ipinakalat upang maiwasan ang karahasan sa kasagsagan ng kompetisyon. Inihagis ng mga pulis ang mga baston na gawa sa kawayan at nagpaputok ng mga bala ng goma sa mga nagpoprotesta at bilang ganti,<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1996 |title=WAR outside |language=en |pages=5 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19961125-1.2.8.1 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> binatuhan ng mga nagpoprotesta ang mga pulis ng sili at bato, na nag-iwan ng hindi bababa sa 50 nasugatan at 1,650 na arestado.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Miss Greece gets world title; violent protests greet finals |language=en |pages=7 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=kWoyAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Baton rounds fired at Miss World protest |language=en |pages=1 |work=The Nation |url=https://books.google.com.ph/books?id=07gpAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA1#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 1996 |title=Indian police release most Miss World protesters |language=en |pages=1 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=3EdTAAAAIBAJ&lpg=PA1&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA1#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-walong bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ===== Mga pagpalit ===== Dapat sanang lalahok si Karina Guerra Manzo ng Ekwador sa edisyong ito. Gayunpaman. siya ay pinalitan ni Jennifer Graham dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss Estonia 1996 Maie Jogar sa edisyong ito, ngunit dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, siya ay pinalitan ni Mari-Liis Kapustin, isa sa mga pinalista. Dapat sanang lalahok si Lilly Sein Martorell ng Porto Riko sa edisyong ito, ngunit pinalitan siya ni Marissa de la Caridad Hernández dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat din sanang lalahok si Claudia Teixeira ng Portugal sa edisyong ito, ngunit pinalitan siya ni Ana Mafalda Schaefer de Almeida dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Dapat sanang lalahok si Miss Turkey 1996 Pinar Tezcan sa edisyon, ngunit dahil napagdesisyunan niyang hindi sumali sa kahit anong internasyonal na komeptisyon, siya ay pinalitan ni Serpil Sevilay Öztürk. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Bonaire, Bosnya at Hersegobina, at Masedonya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Grenada na huling sumali noong [[Miss World 1970|1970]]; Yugoslavia na huling sumali noong [[Miss World 1991|1991]]; Uganda at Urugway na huling sumali noong [[Miss World 1993|1993]]; at Kenya na huling sumali noong [[Miss World 1994|1994]]. Hindi sumali sina Nicole Symonette ng Bahamas<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329053057/http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-date=29 Marso 2025 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> at Renee Rawlins ng Barbados dahil sa problema sa pananalapi.<ref>{{Cite web |last=Crawford |first=Trish |date=22 Nobyembre 2007 |title=Black Pearls offer inspiration |url=https://www.thestar.com/life/black-pearls-offer-inspiration/article_f7087263-4e69-507a-a909-a45d22e02d00.html |access-date=14 Abril 2025 |website=Toronto Star |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Bermuda, Kapuluang Kayman, at Dinamarka matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1996 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1996 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 1996''' | * '''{{Flagicon|GRE}}''' '''[[Gresya]]''' – '''Irene Skliva''' |- |1st runner-up | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Carolina Arango |- |2nd runner-up | * '''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] – Anuska Prado |- |Top 5 | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1954}}''' [[Venezuela|Beneswela]] – Ana Cepinska * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Rani Jeyraj |- |Top 10 | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Afranina Henriquez * {{flagicon|BEL}} [[Belhika]] – Laurence Borremans * {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Yessica Salazar * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Idelsa Núñez * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Peggy-Sue Khumalo |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Peggy-Sue Khumalo |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Rani Jeyraj |- |Europa | * {{Flagicon|GRE}} [[Gresya]] – Irene Skliva |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Carolina Arango |- |Karibe | * '''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] – Afranina Henriquez |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | * '''{{flagicon|Venezuela|variant=1954}}''' [[Venezuela|Beneswela]] – Ana Cepinska |- |Miss Personality | * '''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] – [[Daisy Reyes]] |- |Best National Costume | * '''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] – Anuska Prado |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss World 1988|1988]], sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng mga paunang aktibidad at mga ''personal interview''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' at ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist.'' Pagkatapos nito ay pinili ang limang pinalista, at kalaunan ay napili ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview''.<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1996 |title=Dream ends in 90 seconds |language=en |pages=6 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19961125-1.2.9.2 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> === Komite sa pagpili === * Marlene Cardin – Pangulo at tagapagtatag ng Video Fashion * Parmeshwar Godrej – Pilantropong Indiyano, asawa ng Pangulo ng Godrej Group<ref>{{Cite news |last=Talwar |first=Ramola |date=24 Nobyembre 1996 |title=Miss Greece crowned Miss World; violent protests greet finals |language=en |pages=A9 |work=The Daily Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?id=G4hGAAAAIBAJ&sjid=NekMAAAAIBAJ&pg=1084%2C5623117 |access-date=13 Abril 2025 |via=Google News Archive}}</ref> * Sanath Jayasurya – Tanyag na ''cricketer'' mula sa Sri Lanka * Aamir Khan – Indiyanong aktor * Ninibeth Leal – [[Miss World 1991]] mula sa Beneswela * Vijay Mallya – Negosyanteng Indiyano * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Tom Nuyens – Mister World 1996 mula sa Belhika * Linda Pettursdóttir – [[Miss World 1985]] mula sa Lupangyelo * [[Aishwarya Rai]] – [[Miss World 1994]] mula sa Indiya * Andre Sekulic – Ikalawang pangulo at direktor ng Mastercard sa Asya == Mga kandidata == Walumpu't-walong kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Melanie Ernst |18 |[[Baden-Wurtemberg|Baden-Württemberg]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Fernanda Fernández |18 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Afranina Henriquez<ref>{{Cite web |last= |date=30 Setyembre 2019 |title=Afra Henriquez |url=https://xclusivomagazine.com/afra-henriquez-cambio-di-e-bida-di-farandula-pa-un-bida-cu-dios/ |access-date=13 Abril 2025 |website=Xclusivo |language=en-US}}</ref> |20 |San Nicolaas |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Nicole Smith |24 |– |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Bettina Buxbaumer |23 |– |- |'''{{Flagicon|BAN}}''' [[Bangladesh|Bangglades]] |Rehnuma Dilruba Chitra<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2018 |title=Search for Miss World Bangladesh will start from September 16 |url=https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-url=https://web.archive.org/web/20240624094501/https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-date=24 Hunyo 2024 |access-date=27 Enero 2024 |website=Dhaka Tribune |language=en}}</ref> |20 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Laurence Borremans<ref>{{Cite web |last=Nizet |first=Pierre |date=26 Setyembre 2022 |title=Que sont devenues les anciennes Miss Belgique? |trans-title=What happened to the former Miss Belgium? |url=https://www.sudinfo.be/id503548/article/2022-09-26/que-sont-devenues-les-anciennes-miss-belgique |access-date=13 Abril 2025 |website=Sudinfo |language=fr}}</ref> |18 |Waver |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Ana Cepinska<ref>{{Cite news |date=10 Setyembre 1996 |title=Entre las bellas |language=es |trans-title=Among the beautiful |pages=6 |work=La Opinion |url=https://books.google.com.ph/books?id=dZlEAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20Mundo%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20Mundo%22&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> |18 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |Jhane-Louise Landwier |18 |Kralendijk |- |{{flagicon|Bosnia & Herzegovina|variant=1992}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Belma Zvrko<ref>{{Cite web |date=27 Disyembre 2018 |title=Stela Zubak-Jovanović: Izbor za Miss BiH od poslijeratne 1996. godine ima svrhu i cilj |trans-title=Stela Zubak-Jovanović: The Miss BiH pageant since post-war 1996 has had a purpose and goal |url=https://www.klix.ba/lifestyle/modailjepota/stela-zubak-jovanovic-izbor-za-miss-bih-od-poslijeratne-1996-godine-ima-svrhu-i-cilj/181206074 |access-date=13 Abril 2025 |website=Klix.ba |language=hr}}</ref> |18 |[[Sarajevo]] |- |'''{{Flagicon|BOT}}''' [[Botswana]] |Joyce Manase<ref>{{Cite web |last= |first= |date=6 Mayo 2013 |title=Beauty queen bashes 2013 Miss Botswana show |url=https://www.mmegi.bw/news/beauty-queen-bashes-2013-miss-botswana-show/news |access-date=13 Abril 2025 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |20 |[[Gaborone]] |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Anuska Prado<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2014 |title=Miss revela que sofreu com professora invejosa |trans-title=Miss reveals that she suffered with an envious teacher |url=https://entretenimento.r7.com/vivaavida/moda/videos/miss-revela-que-sofreu-com-professora-invejosa-20012024/ |access-date=13 Abril 2025 |website=R7 Entretenimento |language=pt-BR}}</ref> |20 |Governador Valadares |- |'''{{flagicon|BUL}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Viara Kamenova |21 |[[Sofia]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Andrea Forti |19 |Tarija |- |'''{{flagicon|CUR}}''' [[Curaçao]] |Yandra Faulborn |19 |Willemstad |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Jennifer Graham<ref>{{Cite web |title=Décadas de estilo {{!}} La Revista {{!}} EL UNIVERSO |url=http://www.larevista.ec/moda/moda-y-belleza/decadas-de-estilo |access-date=2025-04-13 |website=www.larevista.ec |language=es}}</ref> |19 |Guayaquil |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Linda Lenčová<ref>{{Cite web |last=Kizek |first=Marian |date=18 Enero 2001 |title=Z bývalej Miss World Slovensko sa stala mamička šesťtýždňovej Victorie |trans-title=Former Miss World Slovakia becomes mother to six-week-old Victoria |url=https://korzar.sme.sk/c/4709808/z-byvalej-miss-world-slovensko-sa-stala-mamicka-sesttyzdnovej-victorie.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Korzar |language=sk}}</ref> |18 |Malacky |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Alenka Vindiš<ref>{{Cite web |date=12 Pebrero 2017 |title=Nekdanja miss Alenka Vindiš: “Kljub ločitvi nisem obupala nad ljubeznijo!” |trans-title=Former Miss Alenka Vindiš: "Despite the divorce, I didn't give up on love!" |url=https://govorise.metropolitan.si/traci/domaci-traci/nekdanja-miss-alenka-vindis-kljub-locitvi-nisem-obupala-nad-ljubeznijo/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Govori.se |language=sl-SI}}</ref> |18 |Kicar |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Patricia Ruiz Fernández<ref>{{Cite web |date=29 Abril 2019 |title=Una pasarela de moda cántabra fuera de los focos |trans-title=A Cantabrian fashion catwalk away from the spotlight |url=https://www.eldiariomontanes.es/cantabria-dmoda/moda/pasarela-moda-cantabra-fuera-focos-20190429191837-ga.html |access-date=15 Abril 2025 |website=El Diario Montañés |language=es}}</ref> |19 |[[Cantabria]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Kelly Webber |20 |[[El Paso]] |- |'''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] |Mari-Liis Kapustin |18 |Paide |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Sheila Azuntaba<ref>{{Cite web |date=5 Abril 2025 |title=Sheila Azuntaba appointed as Deputy Managing Director of Consolidated Bank Ghana |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/Sheila-Azuntaba-appointed-as-Deputy-Managing-Director-of-Consolidated-Bank-Ghana-1978585 |access-date=15 Abril 2025 |website=GhanaWeb |language=en}}</ref> |19 |[[Accra]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |'''Irene Skliva'''<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Pebrero 2024 |title=Looking back at Miss World 1996, held in India |url=https://www.missworld.com/news/looking-back-at-miss-world-1996-held-in-india |access-date=15 Abril 2025 |website=[[Miss World]] |language=en}}</ref> |18 |[[Atenas]] |- |{{Flag|Grenada}} |Aria Johnson<ref>{{Cite web |last=Phillip |first=Crispin |date=30 Setyembre 2007 |title=Miss World Grenada |url=https://socanews.com/news/feature/miss-world-grenada/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Soca News |language=en-GB}}</ref> |25 |[[San Jorge, Grenada|St. George's]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |Aileen Maravilla |23 |Agana |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |María Gabriela Rosales<ref>{{Cite web |last=Mejía |first=Selene |date=15 Enero 2023 |title=Gabriela Rosales, la guatemalteca ganadora del Emmy que brilla en EE. UU. |trans-title=Gabriela Rosales, the Guatemalan Emmy winner who shines in the US. |url=https://www.soy502.com/articulo/gabriela-rosales-guatemalteca-ganadora |access-date=15 Abril 2025 |website=Soy502 |language=es}}</ref> |19 |Zacapa |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Selena Delgado<ref>{{Cite web |date=23 Disyembre 2001 |title=Eyes wide open |url=http://jamaicagleaner.com/gleaner/20011223/ent/ent3.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Jamaica Gleaner |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Miyuki Fujii |21 |[[Prepektura ng Fukuoka|Fukuoka]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Samantha Lane |17 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |Chillie Poon<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=15 Abril 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |24 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Rani Jeyraj<ref>{{Cite web |date=16 Enero 2016 |title=A beautiful journey |url=https://www.deccanherald.com/content/523254/a-journey.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> |21 |[[Bangalore]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Niamh Redmond<ref>{{Cite web |last=Ingle |first=Roisin |date=19 Abril 1997 |title=Trouble as business and beauty collide |url=https://www.irishtimes.com/culture/trouble-as-business-and-beauty-collide-1.63952 |access-date=15 Abril 2025 |website=The Irish Times |language=en}}</ref> |19 |Drimnagh |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Talia Lewenthal |18 |[[Haifa]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Mara de Gennaro<ref>{{Cite web |last=Ascione |first=Arianna |date=27 Abril 2023 |title=Vittorio Cecchi Gori compie 81 anni: il matrimonio con Rita Rusic, l’amore con Valeria Marini, 7 segreti |trans-title=Vittorio Cecchi Gori turns 81: his marriage with Rita Rusic, his love with Valeria Marini, 7 secrets |url=https://www.corriere.it/spettacoli/cinema-serie-tv/cards/vittorio-cecchi-gori-compie-81-anni-matrimonio-rita-rusic-l-amore-valeria-marini-7-segreti/con-mara-meis.shtml |access-date=15 Abril 2025 |website=Corriere della Sera |language=it-IT}}</ref> |24 |[[San Severo]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Michelle Weswaldi<ref>{{Cite news |last=Katawazi |first=Miriam |date=21 Hulyo 2017 |title=Human rights activism is Miss World Canada Anastasia Lin’s crowning achievement |language=en-CA |work=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/as-her-pageant-career-closes-human-rights-activism-is-anastasia-lins-crowning-achievement/article35775764/ |access-date=15 Abril 2025}}</ref> |19 |[[Ontario]] |- |'''{{flagicon|IVB}}''' [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Ayana Glasgow |21 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Emoliere Williams |18 |Charlotte Amalie |- |{{Flag|Kenya}} |Pritpal Kulwant Dhamu |18 |[[Mombasa]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Carolina Arango<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Nobyembre 1996 |title=NO ME IMAGINÉ QUE LLEGARÍA TAN LEJOS |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-600663 |access-date=15 Abril 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |19 |[[Pereira, Colombia|Pereira]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Natalia Carvajal |21 |Cartago |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Vanja Rupena<ref>{{Cite web |last= |date=7 Marso 2023 |title=Miss Croatia for Miss World returns – 30th jubilee |url=https://www.croatiaweek.com/miss-croatia-for-miss-world-returns-30th-jubilee/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Croatia Week |language=en}}</ref> |18 |[[Zagreb]] |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Anta Dukure<ref>{{Cite web |last=Tiļļa |first=Andris |date=21 Abril 2018 |title=30 gadi kopš skaistumkonkursā “Mis Rīga”. Latvijas šovbiznesa balvas, skandāli, izaicinājumi, etaloni |trans-title=30 years since the beauty contest "Miss Riga". Latvian show business awards, scandals, challenges, benchmarks |url=https://www.la.lv/skaistums-uz-izkersanu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123045140/https://www.la.lv/skaistums-uz-izkersanu |archive-date=23 Enero 2023 |access-date=2 Abril 2025 |website=Latvijas Avīze |language=lv}}</ref> |22 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Nisrine Sami Nasser |22 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LIT}}''' [[Litwanya]] |Daiva Anuzyte<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2016 |title=Vilniuje susituokė „Mis Lietuva 1996“ Daiva Anužytė ir Vitalijus Baronas |trans-title=Miss Lithuania 1996 Daiva Anužytė and Vitalijus Baronas got married in Vilnius |url=https://zmones.15min.lt/naujiena/vilniuje-susituoke-mis-lietuva-1996-daiva-anuzyte-ir-vitalijus-baronas-pNVjE4yNQmK |access-date=15 Abril 2025 |website=Zmones.lt |language=lt}}</ref> |18 |[[Lungsod ng Klaipėda|Klaipėda]] |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Guiomar Pedruco<ref>{{Cite web |last=Song |first=Meimei |date=18 Agosto 2011 |title=Macau Tatler: Behind-the-Scenes With Guiomar Pedruco |url=https://www.tatlerasia.com/the-scene/people-parties/macau-tatler-behind-the-scenes-with-guiomar-pedruco |access-date=15 Abril 2025 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref> |21 |[[Macau|Makaw]] |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Qu-an How Cheok Kuan<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1997 |title=Models bag top prizes in beauty pageant |language=en |pages=4 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=4QEzAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=Arianna%20Teoh&pg=PA4#v=onepage&q=Arianna%20Teoh&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> |20 |[[Kuala Lumpur]] |- |'''{{Flagicon|Macedonia}}''' [[Hilagang Masedonya|Masedonya]] |Vera Mesterovic<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1996 |title=Weeping beauties |language=en |pages=2 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19961123-1.1.2 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |17 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Yessica Salazar |22 |[[Jalisco]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Emma Komlosy<ref>{{Cite web |last= |date=28 Abril 2013 |title='You look better than you sound': Patti Boulaye's sultry daughter Aret Kapetanovic hits the wrong note on The Voice |url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2315913/The-Voice-2013-Aret-Kapetanovic-got-The-Voice-got-mum-Patti-Boulayes-star-quality.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |19 |[[Abuja]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Eva Sjøholt<ref>{{Cite web |last=Jensen |first=Ivar |date=29 Disyembre 2004 |title=Skjønnhetsdronning blir lensmann |trans-title=Beauty queen becomes sheriff |url=https://www.nrk.no/nordland/skjonnhetsdronning-blir-lensmann-1.95866 |access-date=15 Abril 2025 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> |24 |Trøms |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Kelly-Rose Mischiewski<ref>{{Cite web |last=Cumming |first=Geoff |date=20 Setyembre 2002 |title=Driving Miss World |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/driving-miss-world/GW6VA4UCBOA44RXGIGASCIGRAE/ |access-date=13 Abril 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |21 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Petra Hoost<ref>{{Cite news |date=12 Abril 1996 |title=Nog even snel op de kattenbak |language=nl |trans-title=Just a quick trip to the litterbox |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003136003:mpeg21:p00002 |access-date=15 Abril 2025 |via=Delpher}}</ref> |20 |Hilagang Olanda |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Norma Élida Pérez |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |María Ingrid Götze |22 |[[Asuncion]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Mónica Chacón<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 2013 |title=Mónica Chacón presentó a Emilia, su primera hija |language=es-PE |trans-title=Mónica Chacón introduced Emilia, her first daughter |work=El Comercio |url=https://elcomercio.pe/tvmas/fotos-monica-chacon-presento-emilia-su-primera-hija-noticia-1571437/ |access-date=15 Abril 2025 |issn=1605-3052}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Lima]] |- |'''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |[[Daisy Reyes]]'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=5 Marso 2005 |title=Exciting 'firsts' in the Bb. Pilipinas Pageant |url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/03/05/268993/exciting-145firsts146-bb-pilipinas-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210914051756/https://www.philstar.com/entertainment/2005/03/05/268993/exciting-145firsts146-bb-pilipinas-pageant |archive-date=14 Setyembre 2021 |access-date=15 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref>''' |20 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Hanna Hirvonen<ref>{{Cite web |last= |date=29 Agosto 1996 |title=Hanna Hirvosesta Suomen neito |trans-title=Hanna from Hirvose, Miss Finland |url=https://www.hs.fi/ihmiset/art-2000003557082.html |access-date=28 Enero 2024 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref> |20 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Agnieszka Zielińska<ref>{{Cite web |last=Polewska-Wiancka |first=Aleksandra |date=14 Pebrero 2020 |title=Agnieszka Zielińska-Richter. Jedna Miss Polonia na sto lat |trans-title=Agnieszka Zielińska-Richter. One Miss Polonia for a Hundred Years |url=https://uniwersyteckie.pl/rozmowy/agnieszka-zielinska-richter-jedna-miss-polonia-na-sto-lat |access-date=15 Abril 2025 |website=Życie Uniwersyteckie |language=pl}}</ref> |20 |Poznań |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Marissa de la Caridad Hernández |21 |Guaynabo |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Ana Mafalda Schaefer de Almeida |21 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Séverine Derouallé |22 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Idelsa Núñez<ref>{{Cite web |date=17 Pebrero 2004 |title=Idelsa Núñez, una persona abierta totalmente |trans-title=Idelsa Núñez, a totally open person |url=https://hoy.com.do/idelsa-nunez-una-persona-abierta-totalmente/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Hoy Digital |language=es}}</ref> |21 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Petra Minářová<ref>{{Cite web |date=4 Marso 2025 |title=Krásnou Miss Minářovou obral exmanžel o miliony. Štěstí našla v Africe po boku boháče |trans-title=Beautiful Miss Minářová was robbed of millions by her ex-husband. She found happiness in Africa with a rich man |url=https://medium.seznam.cz/clanek/honky-tonky-krasnou-miss-minarovou-obral-exmanzel-o-miliony-stesti-nasla-v-africe-po-boku-bohace-126222 |access-date=15 Abril 2025 |website=Seznam |language=cs}}</ref> |18 |[[Praga]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Rachael Warner |22 |[[Sheffield]] |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Carmen Radoi<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unpublished photos! What the first Miss Romania looked like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114132617/https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |archive-date=14 Enero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |21 |[[Bukarest|Bucharest]] |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Viktoriya Tsapitsina |17 |[[Mosku|Moscow]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Alice Banda |21 |Kalulushi |- |{{Flagicon|SEY}} [[Seychelles|Seykelas]] |Christina Pillay<ref>{{Cite web |last=Ladouceur |first=Jean |date=31 Mayo 2011 |title=Up Close … with former Miss Seychelles Marquise David-‘When I was abroad my dream was to come back home’ |url=https://www.nation.sc/archive/230804/up-close-?-with-former-miss-seychelles-marquise-david-when-i-was-abroad-my-dream-was-to-come-back-home |access-date=6 Abril 2025 |website=Seychelles Nation}}</ref> |22 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Nomsa Ndiweni<ref>{{Cite web |date=14 Hunyo 2014 |title=From ramp to divination |url=https://www.herald.co.zw/from-ramp-to-divination/ |access-date=15 Abril 2025 |website=The Herald |language=en}}</ref> |19 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Carol Tan<ref>{{Cite news |date=6 Nobyembre 1996 |title=Dying for a breath of fresh air |pages=19 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19961106-1.1.19 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |19 |[[Singapore|Singapura]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Olive Healy<ref>{{Cite web |last=Nkosi |first=Slindelo |date=18 Hunyo 2010 |title=Purpose of Miss SD title has been lost, says Olive |url=http://www.times.co.sz/news/16293-purpose-of-miss-sd-title-has-been-lost-says-olive.html |archive-url=https://archive.today/20250414173502/http://www.times.co.sz/news/16293-purpose-of-miss-sd-title-has-been-lost-says-olive.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Times of Swaziland |language=en}}</ref> |22 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Åsa Johansson |20 |Gothenburg |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Melanie Winiger<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=25 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225234138/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |17 |Locarno |- |{{Flagicon|PYF|state}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Hinerava Hiro<ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=25 Mayo 2021 |title=Hinerava Hiro, miss Tahiti 1996 |url=https://www.tahiti-infos.com/Hinerava-Hiro-miss-Tahiti-1996_a200905.html |access-date=14 Abril 2025 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> |18 |Papeete |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Shose Sinare<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2021 |title=Shose Sinare gets reprieve in Sh69 billion lawsuit against Stanbic Bank |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/court-news/shose-sinare-gets-reprieve-in-sh69-billion-lawsuit-against-stanbic-bank-3558626 |access-date=14 Abril 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |20 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Sirinya Burbridge<ref>{{Cite news |last=Pichitmarn |first=Parisa |date=2 Nobyembre 2013 |title=Mum's the word |language=en |work=Bangkok Post |url=https://www.bangkokpost.com/life/social-and-lifestyle/377669/mum-the-word |access-date=14 Abril 2025}}</ref> |17 |Pattaya |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Republika ng Tsina|Taywan]] |Chen Hsiao-Fen<ref name=":2">{{Cite news |date=26 Mayo 1996 |title=It's a beautiful world... |language=en |pages=5 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=eXpaAAAAIBAJ&sjid=rR4EAAAAIBAJ&pg=4001%2C3001834 |access-date=24 Oktubre 2023 |via=Google News Archive}}</ref> |23 |[[Taipei]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Peggy-Sue Khumalo<ref>{{Cite web |last=Mbude |first=Phelokazi |date=30 Nobyembre 2018 |title=Peggy-Sue Khumalo is CEO of Standard Bank's wealth division - 5 things to know about her |url=https://www.news24.com/life/peggy-sue-khumalo-is-ceo-of-standard-banks-wealth-division-5-things-to-know-about-her-20181130 |access-date=14 Abril 2025 |website=News24 Life |language=en-US}}</ref> |21 |Newcastle |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Seol Soo-jin<ref>{{Cite web |date=13 Agosto 2024 |title=Seol Soo-jin, a broadcaster from Miss Korea, reveals her diet secret.TV CHOSUN's "Perfect Life," |url=https://www.mk.co.kr/en/broadcasting-service/11091962 |access-date=14 Abril 2025 |website=Maeil Business Newspaper |language=en}}</ref> |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Sharda Ramlogan |23 |[[Puerto Espanya|Port of Spain]] |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Luz Francisca Valenzuela<ref>{{Cite web |last=Riano |first=Cecilia |date=19 Hulyo 2011 |title=Hablaron los hermanos de Juana Viale y Gonzalo Valenzuela sobre las fotos prohibidas |trans-title=Juana Viale and Gonzalo Valenzuela's siblings spoke about the banned photos. |url=https://www.ciudad.com.ar/espectaculos/82174/hablaron-los-hermanos-de-juana-viale-y-gonzalo-valenzuela-sobre-las-fotos-prohibi/ |access-date=14 Abril 2025 |website=Ciudad Magazine |language=es}}</ref> |20 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Maria Papaprodromou |19 |[[Nikosya|Nicosia]] |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Serpil Sevilay Öztürk<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2017 |title=Sevilay Öztürk kimdir? |trans-title=Who is Sevilay Öztürk? |url=https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/magazin/sevilay-ozturk-kimdir-40568333 |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |19 |[[Istanbul]] |- |{{Flag|Uganda}} |Sheba Kerere<ref>{{Cite web |title=Kalungi's Lens: The bashing of Miss Uganda through the years |url=https://www.newvision.co.ug/news/1513748/kalungi-lens-bashing-miss-uganda |access-date=14 Abril 2025 |website=New Vision |language=en}}</ref> |19 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Natalie Shvachko<ref>{{Cite web |last=Boniello |first=Kathianne |date=8 Hulyo 2017 |title=CEO’s long battle with beauty queen step-mom over $2M suite |url=https://nypost.com/2017/07/08/ceos-long-battle-with-beauty-queen-step-mom-over-2m-suite/ |access-date=14 Abril 2025 |website=New York Post |language=en-US}}</ref> |20 |Dnipropetrovsk |- |'''{{Flagicon|HUN}}''' [[Unggarya]] |Andrea Deak<ref>{{Cite web |date=31 Disyembre 2015 |orig-date=7 Setyembre 2011 |title=Könyvben teregeti ki a szennyest Fásy Ádám |trans-title=Ádám Fásy airs his laundry in a book |url=https://www.blikk.hu/sztarvilag/konyvben-teregeti-ki-a-szennyest-fasy-adam/xvx1ft7 |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |19 |[[Budapest]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Claudia Gallaretta |19 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Slavica Krivokuća<ref>{{Cite web |last= |date=15 Marso 2021 |title=Bila je Mis Jugoslavije, zabavljala se sa sinom folkera, a već godinama je nema u javnosti! Evo kako Slavica Krivokuća izgleda danas |trans-title=She was Miss Yugoslavia, had fun with the son of a folk singer, and has not been in public for years! Here is how Slavica Krivokuća looks like today |url=https://www.blic.rs/zabava/slavica-krivokuca-mis-jugoslavije/64g2yy5 |access-date=14 Abril 2025 |website=Blic.rs |language=sr}}</ref> |18 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] miikdbgwrqp6wdd55seeboh0tmqhnax Miss World 1997 0 327302 2205502 2168117 2026-04-30T14:31:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205502 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Diana Hayden (Miss World 1997).jpg|caption=Diana Hayden|winner='''[[Diana Hayden]]'''|represented='''{{flagu|Indiya}}'''|personality=Tanya Suesuntisook <br> {{flagu|Taylandiya}}|best national costume=Lauralee Martinovich <br> {{flagicon|New Zealand}} Bagong Silandiya|photogenic=[[Diana Hayden]] <br> {{flagu|Indiya}}|date=22 Nobyembre 1997|presenters={{Hlist|Richard Steinmetz|Khanyi Dhlomo|Khanyi Dhlomo-Mkhize}}|venue=Plantation Club Seychelles, Baie Lazare, Seykelas|broadcaster=<small>'''Internasyonal''':</small><br>{{Hlist|[[Star World]]|[[E!]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br>{{Hlist|SBC}}|entrants=86|placements=10|debuts={{Hlist|Kabo Berde|Nepal}}|returns={{Hlist|Bahamas|Ehipto|Honduras|Kapuluang Kayman|Malta|Namibia}}|withdraws={{Hlist|Bangglades|Bonaire|Curaçao|Grenada|Guam|Kenya|Masedonya|Niherya|Rumanya|Tahiti}}|before=[[Miss World 1996|1996]]|next=[[Miss World 1998|1998]]}} Ang '''Miss World 1997''', ang ika-47 edisyon ng [[Miss World]] ''pageant'', na ginanap sa Plantation Club Seychelles sa Baie Lazare, Seykelas noong 22 Nobyembre 1997.<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 1997 |title=Miss World hopefuls arrive in Seychelles |language=en |pages=2 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=aYJTAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22miss%20world%22%20seychelles&pg=PA2#v=onepage&q=%22miss%20world%22%20seychelles&f=false |access-date=28 Hunyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1997 |title=Miss World contest to make Seychelles its base |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19971123-1.2.10.17 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 Oktubre 1996 |title=Pageant picks new venue for '97 after uproar in India |url=https://www.deseret.com/1996/10/16/19271980/pageant-picks-new-venue-for-97-after-uproar-in-india/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Deseret News |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Irene Skliva ng Gresya si Diana Hayden ng Indiya bilang Miss World 1997. Ito ang ikatlong beses na nanalo ang Indiya bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 1997 |title='I won fair and square' |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19971125-1.1.9 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1997 |title=India tops the world — again |language=en |pages=3 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19971124-1.1.3 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Lauralee Martinovich ng Nuweba Selandiya, habang nagtapos bilang second runner-up si Jessica Motaung ng Timog Aprika.<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1997 |title=A bit of the traditional |language=en |pages=11 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19971124-1.1.11 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=23 Nobyembre 1997 |title=Miss India, 24, Crowned New Miss World |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-nov-23-mn-56983-story.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last= |first= |date=23 Nobyembre 1997 |title=Miss World crowned in Seychelles |language=en-US |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/national/1997/11/23/miss-world-crowned-in-seychelles/69a879c4-0b71-4b41-902c-14e415a1fc9a/ |access-date=15 Abril 2025 |issn=0190-8286}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-anim na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1997 |title=Miss India wins Miss World |language=en |pages=7 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=IboyAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> Pinangunahan nina Richard Steinmetz at Khanyi Dhlomo ang kompetisyon. == Kasaysayan == [[Talaksan:Seychelles - Mahé - Baie Lazare (4271940067).jpg|thumb|250x250px|Baie Lazare, Mahé, ang lokasyon ng Miss World 1997]] === Lokasyon at petsa === Noong 24 Marso 1997, opisyal na inimbitahan ni Eric Morley ang kapuluan ng Seykelas upang pagdausan ng Miss World 1997, at sa susunod na tatlong taon. Ito ay matapos na maging parte ng kompetisyon noong 1996 ang kapuluan ng Seykelas.<ref>{{Cite news |date=13 Oktubre 1996 |title=Miss World swimsuit round to be held outside India |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=hLFOAAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22miss%20world%22%20seychelles&pg=PA11#v=onepage&q=%22miss%20world%22%20seychelles&f=false |access-date=28 Hunyo 2024 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1996 |title=Violent protests greet Miss World finals |language=en |pages=9 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=wC8jAAAAIBAJ&lpg=PA9&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA9#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=13 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 Nobyembre 1996 |title=35 arrested as pageant protest continue; opponents rally |language=en |pages=14 |work=The Facts |url=https://www.newspapers.com/article/the-facts-23november1996thefactsclu/377440/ |access-date=15 Abril 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=15 Oktubre 1996 |title=Bachchan on |language=en |pages=3 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19961015-1.2.3.8 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> Nakipagsundo ang ''IDEAS'', isang dibisyon ng Ministry of Finance and Communications ng Seykelas sa kontrata upang idaos ang Miss World. Pinagsama-sama ng ''IDEAS'' ang isang grupo ng mga mamumuhunan, kabilang ang isang pangunahing bangko sa pamumuhunan sa Estados Unidos na dalubhasa sa pagpopondo sa industriya ng libangan, upang bigyan ng subsidyo ang lahat ng gastos para sa paligsahan. Sinabi ni Kumar De, direktor ng IDEAS, na inaalok ng pamahalaan ng Seykelas ang bansa bilang pagdarausan ng kaganapan, ngunit hindi ito gagastos ng pampublikong pera para dito. Noong 2 Oktubre, sa isang maikling tatlong araw na paglalakbay papuntang Seykelas, inaprubahan na ni Eric Morley ang mga paghahanda para sa kaganapan na magaganap sa Plantation Club Hotel & Casino sa Valmer Beach, Baie Lazare.<ref>{{Cite web |date=15 Agosto 2008 |title=Seychelles in first Miss World pageant in 10 years |url=http://www.seychellesweekly.com/August%2015,%202008/page4.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Seychelles Weekly |language=en |archive-date=6 Septiyembre 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906220825/http://www.seychellesweekly.com/August%2015,%202008/page4.html |url-status=dead }}</ref> Dumating ang mga kandidata sa bansa noong 2 Nobyembre, at ang pinal na komeptisyon ay ginanap noong 22 Nobyembre. === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-anim na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ===== Mga pagpalit ===== Dapat sanang lalahok si Miss Canada International 1997 Emily Ryan sa edisyong ito, ngunit pinili nitong hindi sumali sa Miss World.<ref>{{Cite web |last=By |date=21 Enero 1998 |title=For 2nd year, Canadian beauty queen dethroned |url=https://www.orlandosentinel.com/1998/01/21/for-2nd-year-canadian-beauty-queen-dethroned/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Orlando Sentinel |language=en-US}}</ref> Dahil dito, pinalitan siya ng kanyang ''first runner-up'' na si Keri-Lynn Power. Kalaunan ay tinanggalan ng titulo bilang Miss Canada International si Ryan noong Enero 1998 dahil sa hindi paggawa nito ng kanyang mga obligasyon. Dapat sanang lalahok si Miss South Africa 1997 Kerishnie Naicker sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Ramalepe |first=Phumi |date=19 Oktubre 2024 |title=Former Miss SA Kerishnie Naiker details 'selfie' freak accident that left her wheelchair-bound |url=https://www.news24.com/life/arts-and-entertainment/celebrities/former-miss-sa-kerishnie-naiker-details-selfie-freak-accident-that-left-her-wheelchair-bound-20241019 |access-date=15 Abril 2025 |website=News24 Life |language=en-US}}</ref> ngunit napagdesisyunan ng Miss South Africa organization na ipadala na lamang si Naicker sa Miss Universe matapos nila makuha ang prangkisa nito, at ipadala na lamang ang kanilang ''first runner-up'' na si Jessica Motaung sa Miss World. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Kabo Berde at Nepal. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Ehipto na huling sumali noong [[Miss World 1990|1990]]; Honduras, Malta, at Namibya na huling sumali noong [[Miss World 1993|1993]]; at Bahamas at Kapuluang Kayman na huling sumali noong [[Miss World 1995|1995]]. Hindi sumali si Jeameane Colastica ng [[Curaçao]] dahil sa kakulangan sa oras para sa preparasyon. Lumahok si Colastica sa [[Miss World 1998|sumunod na edisyon]]. Hindi sumali si Harpa Lind Hardardottir ng Lupangyelo dahil sa problema sa pananalapi. Hindi sumali si Adrijana Acevska ng Masedonya dahil sa personal na dahilan. Hindi sumali si Adanma Evoh ng Niherya dahil sa dahilang pampolitikal. Hindi sumali si Hinano Teanotoga ng Tahiti matapos mapagdesisyunan na lalahok na lamang siya sa Miss France.<ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=26 Mayo 2021 |title=Hinano Teanotoga, Miss Tahiti 1997 |url=https://www.tahiti-infos.com/Hinano-Teanotoga-Miss-Tahiti-1997_a200944.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Bangglades, Bonaire, Grenada, Guam, Kenya, at Rumanya matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. == Mga resulta == [[Talaksan:Miss World 1997 Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1997 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 1997''' | * {{flagicon|IND}} '''[[Indiya]]''' – '''Diana Hayden<ref name="google.com">{{Cite news |title=Miss India, quoting Irish poet, wins Miss World contest |language=en |pages=12 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19971124&id=Fv1OAAAAIBAJ&pg=4649,1471039&hl=en |access-date=26 January 2016}}</ref>'''<ref name=":2">{{Cite web |date=24 Nobyembre 1997 |title=India wins Miss World |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/33931.stm |access-date=15 Abril 2025 |website=[[BBC]] |language=en}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Lauralee Martinovich<ref name=":2" /> |- | 2nd runner-up | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Jessica Motaung<ref name=":2" /> |- | Top 5 | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Tanya Suesuntisook * '''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] – Çağla Şıkel |- | Top 10 | * {{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] – Laura Csortan<ref>{{Cite web |last=Field |first=Melissa |date=17 Setyembre 2006 |title=The good life |url=http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/sunday-magazine/the-good-life/story-e6frf039-1111112217555 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811203043/http://www.dailytelegraph.com.au/lifestyle/sunday-magazine/the-good-life/story-e6frf039-1111112217555 |archive-date=11 Agosto 2011 |access-date=15 Abril 2025 |website=The Sunday Telegraph |language=en}}</ref> * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Sallie Toussaint * '''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] – Joëlle Behlock * '''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] – Arianna Teoh<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=4 Oktubre 2010 |title=India, China only Asian countries with Misses World |url=https://www.philstar.com/entertainment/2010/10/04/617416/india-china-only-asian-countries-misses-world |access-date=15 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] – Vicki-Lee Walberg |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente ! Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Jessica Motaung |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Diana Hayden |- | Europa | * '''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] – Çağla Şıkel |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Sallie Toussaint |- |Karibe | * {{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]]– Michell Moodie<ref name=":1" /> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Miss Photogenic | rowspan="2" | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – [[Diana Hayden]]<ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 1997 |title=Swimsuit controversy |language=en |pages=11 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/newpaper19971124-1.2.18 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 Nobyembre 2020 |title=Miss World 1997 Diana Hayden’s Contribution To Society |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/miss-world-1997-diana-haydens-contribution-to-society/eventshow/79084522.cms |access-date=15 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |- |Total Look in Beach Wear |- |Miss Personality | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Tanya Suesuntisook |- |Best Spectacular Costume | * {{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] – Lauralee Martinovich |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang pagbabago ang ipinatupad sa edisyong ito, sampung ''semi-finalist'' ang napili sa pamamagitan ng mga paunang aktibidad at mga ''personal interview''. Lumahok lamang sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'', at tinanggal ang ''beach wear competition.'' Pagkatapos nito ay pinili ang limang pinalista base sa kanilang ''evening gown'' at maikling talumpati. Hindi sumabak ang limang pinalista na sumabak sa ''final interview'' at kalaunan ay inanunsyo ang dalawang ''runner-up'' at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Gian-Paolo Barbieri – Italyanong ''fashion photographer'' para sa Dior, Ferré, at Yves Saint Laurent * Yves de Bohan – ''International Marketing President'' ng Champagne Laurent-Perrier * Lou Gossett Jr. – Amerikanong aktor<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Nobyembre 1997 |title=Miss India takes crown as new Miss World |language=en |pages=20 |work=The Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=P9FaAAAAIBAJ&lpg=PA20&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA20#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> * James Mancham – Dating Pangulo ng Seykelas<ref name=":3" /> * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Kimberley Santos – [[Miss World 1980]] mula sa Guam * Ketan Somaia – CEO ng The Dolphin Group * Leigh Toselli – ''Editor'' ng Elle Magazine mula sa Timog Aprika * Amanda Wakeley – Taga-disenyong Ingles == Mga kandidata == Walumpu't-anim na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=2 Nobyembre 1997 |title=Up-lifting sight |language=en |pages=9 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19971102-1.1.9 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Kanlurang Alemanya|Alemanya]] |Katja Glawe<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 October 1997 |title=19 years old Katja Glawe from Berlin is elected "Miss World Germany" at the beauty contest in Berlin, Oct. 26, 1997. |url=https://www.alamy.com/19-years-old-katja-glawe-from-berlin-is-elected-miss-world-germany-at-the-beauty-contest-in-berlin-oct-26-1997-ap-photohans-edinger-image543046757.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126132634/https://www.alamy.com/19-years-old-katja-glawe-from-berlin-is-elected-miss-world-germany-at-the-beauty-contest-in-berlin-oct-26-1997-ap-photohans-edinger-image543046757.html |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=28 June 2024 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |19 |[[Berlin]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Natalia Pombo<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Natalia Pombo Miss Argentina a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-natalia-pombo-miss-argentina-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-01-image17560259.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415050911/https://www.diomedia.com/stock-photo-natalia-pombo-miss-argentina-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-01-image17560259.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Michella Laclé-Croes<ref>{{Cite web |title=Michella Lacle-Croes Miss Aruba a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-michella-lacle-croes-miss-aruba-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-image17560260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415054914/https://www.diomedia.com/stock-photo-michella-lacle-croes-miss-aruba-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-image17560260.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |20 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Laura Csortan<ref>{{Cite web |last=Croffey |first=Amy |date=23 Abril 2015 |title=Laura Csortan in unrecognisable throwback snap |url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3051761/Laura-Csortan-unrecognisable-throwback-snap-age-20-wins-Miss-Universe-Miss-World-Australia-confused-title.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203153355/https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3051761/Laura-Csortan-unrecognisable-throwback-snap-age-20-wins-Miss-Universe-Miss-World-Australia-confused-title.html |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=18 Disyembre 2023 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |21 |[[Brisbane]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Susanne Nagele<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Susanne Nagele Miss Austria a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-susanne-nagele-miss-austria-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013-image17560255.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415051640/https://www.diomedia.com/stock-photo-susanne-nagele-miss-austria-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013-image17560255.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |17 |[[Viena|Vienna]] |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Alveta Adderley<ref>{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329053057/http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-date=29 Marso 2025 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |23 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Sandrine Corman<ref>{{Cite web |last=Vanbever |first=Charlotte |date=26 Disyembre 2020 |title=Sandrine Corman: «J’avais pensé faire un concours entre anciennes Miss» |trans-title=Sandrine Corman: “I had thought of doing a competition between former Misses” |url=https://www.sudinfo.be/id300552/article/2020-12-26/sandrine-corman-javais-pense-faire-un-concours-entre-anciennes-miss |access-date=26 Disyembre 2023 |website=Sudinfo |language=fr}}</ref> |17 |Verviers |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Christina Dieckmann<ref>{{Cite web |last=Manzanilla |first=Haroldo |date=30 Nobyembre 2023 |title=Christina Dieckmann con 46 ta igualita que cuando ganó Miss Word Venezuela en el 97 |trans-title=Christina Dieckmann, at 46, is exactly the same as when she won Miss World Venezuela in 1997 |url=https://noticialdia.com/entretenimiento/farandula/christina-dieckmann-con-46-ta-igualita-que-cuando-gano-miss-word-venezuela-en-el-97-video/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229161539/https://noticialdia.com/entretenimiento/farandula/christina-dieckmann-con-46-ta-igualita-que-cuando-gano-miss-word-venezuela-en-el-97-video/ |archive-date=29 Pebrero 2024 |access-date=15 Abril 2025 |website=Noticia al Dia |language=es}}</ref> |20 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|Bosnia & Herzegovina|variant=1992}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Elma Terzić<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2016 |title=Miss BiH za 2016. godinu je Halida Krajišnik iz Živinica |trans-title=Miss BiH for 2016 is Halida Krajišnik from Živinice |url=https://www.vecernji.ba/vijesti/miss-bih-za-2016-godinu-je-halida-krajisnik-iz-zivinica-1119860 |access-date=15 Abril 2025 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |17 |[[Sarajevo]] |- |'''{{Flagicon|BOT}}''' [[Botswana]] |[[Mpule Kwelagobe]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=25 Marso 2018 |title=From World to Universe Success |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198613-miss-world-miss-universe-crossovers/ |access-date=15 Abril 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |18 |[[Gaborone]] |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Fernanda Agnes<ref>{{Cite web |last= |date=23 Agosto 2010 |title='Hipertensão' tem ex-Miss Brasil Mundo entre os participantes |trans-title='Hypertension' has former Miss Brazil World among the participants |url=https://www.terra.com.br/diversao/tv/hipertensao-tem-ex-miss-brasil-mundo-entre-os-participantes,4fb6f001fdc7a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220192914/https://www.terra.com.br/diversao/tv/hipertensao-tem-ex-miss-brasil-mundo-entre-os-participantes,4fb6f001fdc7a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html |archive-date=20 Pebrero 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Terra |language=pt-BR}}</ref> |18 |Santa Cruz do Sul |- |'''{{flagicon|BUL}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Simona Velitchkova<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Simona Velitchkova Miss Bulgaria a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-simona-velitchkova-miss-bulgaria-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-ur-image17560299.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415054339/https://www.diomedia.com/stock-photo-simona-velitchkova-miss-bulgaria-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-ur-image17560299.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |17 |[[Sofia]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Mitzy Suárez<ref>{{Cite web |last=Perdriel |first=Gabriela Arandia |date=25 Marso 2015 |title=Promociones Gloria festeja 36 años de promover belleza |trans-title=Gloria Promotions celebrates 36 years of promoting beauty |url=https://eju.tv/2015/03/promociones-gloria-festeja-36-aos-de-promover-belleza/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> |21 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |'''{{Flagicon|CPV}}''' [[Cabo Verde]] |Carmelinda Gonçalves<ref>{{Cite web |last=Mendes |first=Dulcina |date=16 Disyembre 2013 |title=Cristy Spencer eleita Miss CEDEAO 2013 |trans-title=Cristy Spencer elected Miss ECOWAS 2013 |url=https://expressodasilhas.cv/cultura/2013/12/16/cristy-spencer-eleita-miss-cedeao-2013/41008 |access-date=15 Abril 2025 |website=Expresso das Ilhas |language=pt}}</ref> |22 |[[Praia]] |- |'''{{Flagicon|EGY}}''' [[Ehipto]] |Amel Shawky |20 |[[Cairo]] |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Clío Olaya<ref>{{Cite news |date=5 Enero 2016 |title=Clío Olaya: “Soy audaz y perseverante” |language=es |trans-title=Clío Olaya: “I am bold and persevering.” |work=El Diario |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/377972-clio-olaya-soy-audaz-y-perseverante/ |access-date=15 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023053250/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/377972-clio-olaya-soy-audaz-y-perseverante/ |archive-date=23 Oktubre 2021}}</ref> |19 |Esmeraldas |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Marietta Senkacová<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Marietta Sencakova Miss Slovakia a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-marietta-sencakova-miss-slovakia-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-ur-image17560304.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415060942/https://www.diomedia.com/stock-photo-marietta-sencakova-miss-slovakia-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-ur-image17560304.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |21 |[[Bratislava]] |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Maja Šimec<ref>{{Cite web |date=7 Disyembre 2010 |title=Maja Šimec, miss Slovenije 1997, o svoji zgodbi |trans-title=Maja Šimec, Miss Slovenia 1997, about her story |url=https://lokalno.svet24.si/novice/kultura/maja-simec-miss-slovenije-1997-o-svoji-zgodbi-59983-1535621 |access-date=15 Abril 2025 |website=Lokalno.si |language=sl}}</ref> |18 |Crnomelj |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Nuria Avellaneda<ref>{{Cite web |last=Aguirre |first=Julián |date=10 Setyembre 1999 |title=Misses de una década |trans-title=Misses of a decade |url=https://www.ultimahora.es/noticias/local/1999/09/10/947869/misses-de-una-decada.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Ultima Hora |language=es}}</ref> |19 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Sallie Toussaint<ref>{{Cite web |last= |date=29 Nobyembre 1999 |title=Weaver High almuna is new Miss Connecticut |url=https://www.courant.com/1999/11/29/weaver-high-alumna-is-new-miss-connecticut/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Hartford Courant |language=en-US}}</ref> |23 |[[Lungsod ng New York]] |- |'''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] |Mairit Roonsar |19 |[[Tallinn]] |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Benita Sena Golomeke<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2011 |title=Woman Flogs MP |url=https://www.modernghana.com/news/366518/woman-flogs-mp.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Modern Ghana |language=en}}</ref> |21 |[[Accra]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Eugenia Limantzaki<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Eugenia Limantzaki Miss Greece a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-eugenia-limantzaki-miss-greece-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm--image17560263.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415061550/https://www.diomedia.com/stock-photo-eugenia-limantzaki-miss-greece-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm--image17560263.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |20 |[[Crete]] |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Lourdes Mabel Valencia |20 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Michelle Moodie<ref name=":1">{{Cite web |last=Johnson |first=Richard |date=21 Nobyembre 2017 |title=Spartan praises Queen Solange |url=https://www.jamaicaobserver.com/2017/11/20/spartan-praises-queen-solange/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Shinobu Saraie<ref name=":0">{{Cite news |date=12 Nobyembre 1997 |title=Tuned to the sound of Seychelles |language=en |pages=21 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19971112-1.2.10.29 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Osaka]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Rosanna Ressa<ref>{{Cite news |last=Cartwright |first=Francesca |date=16 Abril 2016 |title=Dream Girl of the Year 2016 |language=en |pages=68–69 |work=Globe Magazine |url=https://issuu.com/globemagazineonline/docs/globe_april_2016 |access-date=15 Abril 2025 |via=Issuu |archive-date=15 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415071718/https://issuu.com/globemagazineonline/docs/globe_april_2016 |url-status=dead }}</ref> |18 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Hansel Cristina Cáceres<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2020 |title=Chicha y Limón martes 28 de julio de 2020 |trans-title=Chicha and Lemon Tuesday, July 28, 2020 |url=https://www.eldiario.hn/chicha-y-limon-martes-28-de-julio-de-2020/ |access-date=15 Abril 2025 |website=El Diario}}</ref> |17 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Vivian Lee<ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Norman |date=6 Disyembre 2022 |title=10 Miss Hong Kongs from the 1990s – where are they now? |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3202248/10-miss-hong-kongs-1990s-where-are-they-now-anita-yuen-who-worked-leslie-cheung-and-stephen-chow-and |access-date=15 Abril 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |21 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''[[Diana Hayden]]'''<ref>{{Cite news |date=14 Disyembre 1997 |title=Life is not pretty for many women in India |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19971214-1.2.67.4.2 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |24 |[[Hyderabad, India|Hyderabad]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Andrea Roche<ref>{{Cite web |last=Shortall |first=Holly |date=2 Hulyo 2015 |title=Top 10 Miss Ireland winners: Where are they now? |url=https://www.independent.ie/style/fashion/style-talk/top-10-miss-ireland-winners-where-are-they-now/31344515.html |access-date=12 Abril 2025 |website=Irish Independent |language=en}}</ref> |21 |Clonmel |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Mirit Greenberg<ref name=":0" /> |19 |[[Berseba]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Irene Lippi<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Irene Lippi Miss Italy a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-irene-lippi-miss-italy-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013932c-image17560284.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415064336/https://www.diomedia.com/stock-photo-irene-lippi-miss-italy-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013932c-image17560284.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |18 |[[Lucca]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Keri-Lynn Power<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Keri-Lynn Power Miss Canada a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-keri-lynn-power-miss-canada-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013-image17560300.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415064937/https://www.diomedia.com/stock-photo-keri-lynn-power-miss-canada-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013-image17560300.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |23 |St. John's |- |'''{{flagicon|IVB}}''' [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Zoe Jennifer Walcott<ref>{{Cite web |date=2 Disyembre 2018 |title=BVI finishes Top 10 in Mrs Globe 2018/19 Finals |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/bvi-finishes-top-10-in-mrs-globe-2018-19-finals |access-date=15 Abril 2025 |website=Virgin Islands News Online |language=en}}</ref> |21 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Taisha Regina Gomes |17 |Saint Thomas |- |'''{{flagicon|CAY|old}}''' [[Kapuluang Kayman]] |Cassandra Powell<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Cassandra Powell Miss Cayman Islands a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-cassandra-powell-miss-cayman-islands-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-image17560297.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415065344/https://www.diomedia.com/stock-photo-cassandra-powell-miss-cayman-islands-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-image17560297.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |23 |George Town |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Gladys Buitrago<ref>{{Cite web |last=Torres |first=Tania Alejandra Hernández |date=23 Enero 2024 |title=¿Quién es la presentadora de la Lotería Astro Sol y Astro Luna? Fue reina de belleza |trans-title=Who is the host of the Astro Sol and Astro Luna Lottery? She was a beauty queen. |url=https://www.eltiempo.com/cultura/gente/quien-es-la-presentadora-de-la-loteria-astro-sol-y-astro-luna-fue-reina-de-belleza-847660 |access-date=15 Abril 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |23 |Caldas |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Rebeca Escalante<ref>{{Cite web |date=19 Marso 1997 |title=Miss Universo |trans-title=Miss Universe |url=https://www.nacion.com/archivo/miss-universo/4NKMP2KPCBECZIWK2E2CZSZCP4/story/ |access-date=15 Abril 2025 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Martina Novosel<ref>{{Cite web |date=29 Disyembre 2024 |title=Nakon razvoda od Ante Todorića, bivša Miss Hrvatske povukla se iz javnosti: evo kako danas izgleda... |trans-title=After her divorce from Ante Todorić, the former Miss Croatia withdrew from the public eye: here's what she looks like today... |url=https://slobodnadalmacija.hr/mozaik/zivot/nakon-razvoda-od-ante-todorica-bivsa-miss-hrvatske-povukla-se-iz-javnosti-evo-kako-danas-izgleda-1443406 |access-date=15 Abril 2025 |website=Slobodna Dalmacija |language=hr}}</ref> |18 |[[Zagreb]] |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Liga Graudumniece<ref>{{Cite web |last=Tiļļa |first=Andris |date=21 Abril 2018 |title=30 gadi kopš skaistumkonkursā “Mis Rīga”. Latvijas šovbiznesa balvas, skandāli, izaicinājumi, etaloni |trans-title=30 years since the beauty contest "Miss Riga". Latvian show business awards, scandals, challenges, benchmarks |url=https://www.la.lv/skaistums-uz-izkersanu |archive-url=https://web.archive.org/web/20230123045140/https://www.la.lv/skaistums-uz-izkersanu |archive-date=23 Enero 2023 |access-date=2 Abril 2025 |website=Latvijas Avīze |language=lv}}</ref> |18 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Joëlle Behlock<ref>{{Cite web |last=Semlali |first=Amina |date=28 Pebrero 2013 |title=Fighting poverty in the Arab world: With soap operas? |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2013/2/28/fighting-poverty-in-the-arab-world-with-soap-operas/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LIT}}''' [[Litwanya]] |Asta Vyšniauskaitė<ref>{{Cite web |last=Bulvydė |first=Laura |date=18 Disyembre 2024 |title=„Mis Lietuva 1997“ A.Dumbliauskienė namuose karūnos nenešioja |trans-title="Miss Lithuania 1997" A.Dumbliauskienė does not wear the crown at home |url=https://www.lrytas.lt/zmones/veidai-ir-vardai/2014/12/18/news/-mis-lietuva-1997-a-dumbliauskiene-namuose-karunos-nenesioja-4306418 |access-date=15 Abril 2025 |website=Lrytas |language=lt}}</ref> |20 |Kaunas |- |'''{{Flagicon image|Bandeira do Leal Senado.svg}}''' [[Makaw]] |Agnes Lo<ref>{{Cite web |last=Yi Hu |first=Fox |date=13 Marso 2008 |title=Miss Macau to pass on crown, end 11-year reign |url=https://www.scmp.com/article/629725/miss-macau-pass-crown-end-11-year-reign |access-date=15 April 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |23 |Makaw |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Arianna Teoh<ref>{{Cite news |date=29 Hunyo 1997 |title=Models bag top prizes in beauty pageant |language=en |pages=4 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=4QEzAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=Arianna%20Teoh&pg=PA4#v=onepage&q=Arianna%20Teoh&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> |24 |[[Penang]] |- |'''{{Flagicon|MLT}}''' [[Malta]] |Sarah Vella<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Sarah Vella Miss Malta a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-sarah-vella-miss-malta-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013932e-image17560319.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415071544/https://www.diomedia.com/stock-photo-sarah-vella-miss-malta-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-urm-013932e-image17560319.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |23 |Valletta |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Blanca Soto<ref>{{Cite news |last=Chozick |first=Amy |date=9 Marso 2012 |title=Spanish-Language TV Dramas Heat Up Miami |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2012/03/09/business/media/telenovelas-popularity-brings-business-to-florida.html |access-date=15 Abril 2025 |issn=0362-4331}}</ref> |18 |Morelos |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Sheya Shipanga<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Mayo 2014 |title=Miss Namibia 101- Making Your Application Memorable |url=https://www.namibian.com.na/miss-namibia-101-making-your-application-memorable/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126214232/https://www.namibian.com.na/miss-namibia-101-making-your-application-memorable/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=The Namibian |language=en-GB}}</ref> |22 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |Jharana Bajracharya<ref>{{Cite web |date=7 Enero 2014 |title=Beauty, creativity,spirituality |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2014/01/07/beauty-creativityspirituality |access-date=15 Abril 2025 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref> |16 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Charlotte Høiåsen<ref>{{Cite web |last=Os |first=Anette |date=31 Oktubre 2020 |title=Sunniva ble Miss Norway: - Det er helt utrolig |trans-title=Sunniva became Miss Norway: - It's absolutely incredible |url=https://www.fvn.no/nyheter/lokalt/i/399VnA/sunniva-ble-miss-norway |access-date=15 Abril 2025 |website=Fædrelandsvennen |language=nb}}</ref> |18 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Lauralee Martinovich<ref name=":2" /> |18 |Christchurch |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Sonja Silva<ref>{{Cite web |last=Verhoeven |first=Eymeke |date=28 Hulyo 2018 |title=Sonja Silva: tot rust gekomen nomade |trans-title=Sonja Silva: Nomad at rest |url=https://www.nd.nl/leven/leven/559418/sonja-silva-tot-rust-gekomen-nomade |access-date=15 Abril 2025 |website=Nederlands Dagblad |language=nl}}</ref> |20 |Rotterdam |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Patricia Bremner<ref>{{Cite web |last=Trujillo |first=Luis |date=10 Oktubre 2020 |title=Krysthelle Barretto Reichlin es coronada Miss Mundo Panamá |trans-title=Krysthelle Barretto Reichlin is crowned Miss World Panama |url=https://www.critica.com.pa/show/krysthelle-barretto-reichlin-es-coronada-miss-mundo-panama-389932 |access-date=15 Abril 2025 |website=Critica |language=es}}</ref> |21 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Mariela Quiñónez<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Mariela Quinones Garcia Miss Paraguay a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-mariela-quinones-garcia-miss-paraguay-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-phot-image17560313.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415073030/https://www.diomedia.com/stock-photo-mariela-quinones-garcia-miss-paraguay-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-phot-image17560313.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |19 |[[Asuncion]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Claudia María Luque<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Claudia Luque Barrantes Miss Peru a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on Nove |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-claudia-luque-barrantes-miss-peru-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-u-image17560312.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415073352/https://www.diomedia.com/stock-photo-claudia-luque-barrantes-miss-peru-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-u-image17560312.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |21 |Amazonas |- |'''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Kristine Florendo<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=29 Abril 2004 |title=Kristine graduates magna cum laude from UP |url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/04/29/248056/kristine-graduates-magna-cum-laude-up |access-date=15 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |21 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Minna Lehtinen<ref>{{Cite web |date=21 Setyembre 2000 |title=Minna Lehtinen Miss Libanon -kilpailuun |trans-title=Minna Lehtinen to compete in Miss Lebanon |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000116690.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |19 |Pori |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Roksana Jonek<ref>{{Cite web |last=Siwik |first=Nikola |date=14 Abril 2022 |title=Roksana Jonek wygrała tytuł Miss Polonia 97. Teraz prowadzi słodki biznes |trans-title=In 1997, she won the title of Miss Polonia. Roksana Jonek has a head for business. Together with her husband, she runs a sweet business |url=https://www.plotek.pl/plotek/7,154063,28339676,w-1997-roku-zdobyla-tytul-miss-polonia-roksana-jonek-ma-glowe.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Plotek.pl |language=pl}}</ref> |19 |Mikołów |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Aurea Marrero<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Aurea Marrero Nieves Miss Puerto Rico a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-aurea-marrero-nieves-miss-puerto-rico-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-phot-image17560308.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415073822/https://www.diomedia.com/stock-photo-aurea-marrero-nieves-miss-puerto-rico-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-phot-image17560308.html |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia}}</ref> |22 |Dorado |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Icilia Berenguel<ref>{{Cite web |last=Morais |first=Carolina |date=21 Disyembre 2015 |title=Troca de Misses também já aconteceu em Portugal |trans-title=Exchange of Misses has also taken place in Portugal |url=https://www.dn.pt/pessoas/troca-de-misses-tambem-ja-aconteceu-em-portugal-4947818.html |access-date=29 Disyembre 2023 |website=Diario de Noticias |language=pt-PT}}</ref> |21 |Póvoa de Varzim |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Laure Belleville<ref>{{Cite web |last=Trocellier |first=Mathilde |date=14 Disyembre 2024 |title=Laure Belleville, première Miss France sacrée par Jean-Pierre Foucault : qu’est-elle devenue ? |trans-title=Laure Belleville, the first Miss France crowned by Jean-Pierre Foucault: what has become of her? |url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/laure-belleville-premiere-miss-france-sacree-par-jean-pierre-foucault-qu-est-elle-devenue-20241214 |access-date=15 Abril 2025 |website=Gala |language=fr}}</ref> |21 |Lathuile |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Carolina Estrella Peña<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Carolina Estrella Pena Miss Dominican Republic a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-carolina-estrella-pena-miss-dominican-republic-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphoto-image17560292.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |21 |Puerto Plata |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Terezie Dobrovolná<ref>{{Cite web |last=Hořejší |first=Nela |date=17 Disyembre 2024 |title=Terezie Dobrovolná a David Beran se rozešli po 27 letech |trans-title=Terezie Dobrovolná broke up with billionaire David Beran after 27 years |url=https://www.idnes.cz/nastaveni-souhlasu?url=https%3a%2f%2fwww.idnes.cz%2fzpravy%2frevue%2fspolecnost%2fterezie-dobrovolna-david-beran-rozchod.A241217_124907_lidicky_nh |access-date=15 Abril 2025 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |22 |Brno |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Vicki-Lee Walberg<ref>{{Cite news |date=22 Nobyembre 1997 |title=Beauties in a row |language=en |pages=10 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=FP1OAAAAIBAJ&lpg=PA10&dq=Vicki-Lee%20Walberg&pg=PA10#v=onepage&q=Vicki-Lee%20Walberg&f=false |access-date=15 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> |22 |Blackpool |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Liudmila Popova |17 |[[Yekaterinburg]] |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Tukuza Tembo |21 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|SEY}} [[Seychelles|Seykelas]] |Michelle Lane<ref>{{Cite web |date=3 Hunyo 2012 |title=Concours: Sherlyn Furneau élue Miss Seychelles 2012 |trans-title=Competition: Sherlyn Furneau elected Miss Seychelles 2012 |url=https://www.lemauricien.com/le-mauricien/concours-sherlyn-furneau-elue-miss-seychelles-2012/121557/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |23 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Una Patel<ref>{{Cite web |last=Chijongwe |first=Cardnus |date=5 Setyembre 2012 |title=The most beautiful Miss Zimbabwes since 1980 |url=https://nehandaradio.com/2012/09/05/the-most-beautiful-miss-zimbabwes-since-1980/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Nehanda Radio |language=en-US}}</ref> |20 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Jasmine Wong<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1997 |title=Smile, Miss Singapore |language=en |pages=3 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19971110-1.1.3 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |21 |Singapura |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Xoliswa Mkhonta<ref>{{Cite web |last=Dube |first=Velile |date=8 Marso 2011 |title=Vinah snubbed at Miss Swaziland launch |url=http://www.times.co.sz/entertainment/62584-vinah-snubbed-at-miss-swaziland-launch.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Times of Swaziland |language=en |archive-date=15 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415091151/http://www.times.co.sz/entertainment/62584-vinah-snubbed-at-miss-swaziland-launch.html |url-status=dead }}</ref> |– |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Sofia Joelsson<ref>{{Cite web |date=8 Agosto 2019 |title=Beauty queen caught committing interior design fraud |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/beauty-queen-caught-committing-interior-design-fraud/eventshow/70585210.cms |access-date=15 Abril 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Skövde |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Tanja Gutmann<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=25 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230225234138/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Zürich]] |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Saida Joy Kessys Sashays<ref>{{Cite news |date=30 Nobyembre 1997 |title=Plan, and we won't Miss out next time |language=en |pages=4 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/straitstimes19971130-1.2.63.2.7 |access-date=15 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |22 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Tanya Suesuntisook<ref>{{Cite web |last= |first= |date=20 Nobyembre 1997 |title=Miss Thailand's route takes her long way from Deerfield High |url=https://www.chicagotribune.com/1997/11/20/miss-thailands-route-takes-her-long-way-from-deerfield-high/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Chicago Tribune |language=en-US}}</ref> |24 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Republika ng Tsina|Taywan]] |Fang Su-Ling |21 |[[Taipei]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Jessica Motaung<ref>{{Cite web |last=Seleme |first=Rae |date=14 Nobyembre 2022 |title=Jessica Motaung shares challenges of working with siblings, father |url=https://www.thesouthafrican.com/lifestyle/celeb-news/breaking-kaizer-chiefs-jessica-motaung-miss-south-africa-mzansi-icons-13-november-2022/ |access-date=15 Abril 2025 |website=The South African |language=en-ZA}}</ref> |24 |Gauteng |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Kim Jin-ah |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Mandy Jagdeo<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Mandy Jagdeo Miss Trinidad & Tobago a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-mandy-jagdeo-miss-trinidad-tobago-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo--image17560274.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |21 |[[Puerto Espanya]] |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Paulina Mladinic<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Paulina Mladinic Zorzano Miss Chile a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-paulina-mladinic-zorzano-miss-chile-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo--image17560296.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia |language=en}}</ref> |17 |Viña del Mar |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Galatia Charalambidou |18 |[[Nicosia]] |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Çağla Şıkel<ref>{{Cite web |date=2 Oktubre 2019 |title=Çağla Şıkel'den Miss Turkey itirafı! |trans-title=Miss Turkey confession from Çağla Şıkel! |url=https://www.hurriyet.com.tr/galeri-cagla-sikelden-miss-turkey-itirafi-40181110 |access-date=15 Abril 2025 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> |18 |[[Istanbul]] |- |{{Flag|Uganda}} |Lillian Acom<ref>{{Cite web |title=Achom holds the crown |url=https://www.newvision.co.ug/news/1029356/achom-holds-crown |access-date=15 Abril 2025 |website=New Vision |language=en}}</ref> |22 |[[Kampala]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Kseniya Kuz'menko<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Setyembre 2010 |title=Miss Ukraine beauty pageant |url=https://www.kyivpost.com/post/8927 |access-date=15 Abril 2025 |website=Kyiv Post |language=en}}</ref> |18 |Kharkiv |- |'''{{Flagicon|HUN}}''' [[Unggarya]] |Beáta Petes<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2002 |title=Az 1997-es királynő: Petes Beáta |trans-title=The 1997 Queen: Beáta Petes |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/1997/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |20 |[[Budapest]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Ana González<ref>{{Cite web |date=30 Oktubre 1997 |title=Ana Gonzalez Kwasny Miss Uruguay a contestant in the Miss World 1997 Competition, to be held in the Seychelles on November 22nd and shown on Sky One. |url=https://www.diomedia.com/stock-photo-ana-gonzalez-kwasny-miss-uruguay-a-contestant-in-the-miss-world-1997-competition-to-be-held-in-the-seychelles-on-november-22nd-and-shown-on-sky-one-compulsory-credit-uppaphotoshot-photo-ur-image17560268.html |access-date=15 Abril 2025 |website=Diomedia}}</ref> |20 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Tamara Šaponjić<ref>{{Cite web |date=26 Setyembre 1997 |title=Caption only: And the winner is . . . |url=https://www.deseret.com/1997/9/26/19336216/caption-only-and-the-winner-is/ |access-date=15 Abril 2025 |website=Deseret News |language=en}}</ref> |18 |Pancevo |} == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] [[Kategorya:1997]] [[Kategorya:Patimpalak ng kagandahan]] 2is176w3ywz91n375v5lylf27z3pvtf Miss World 1999 0 327607 2205503 2197844 2026-04-30T14:34:11Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205503 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Yukta Mookhey.jpg|caption=Yukta Mookhey|winner='''[[Yukta Mookhey]]'''|represented={{flagu|Indiya}}|placements=10|date=4 Disyembre 1999|presenters={{Hlist|Ulrika Jonsson|Melanie Sykes}}|venue=Olympia Hall, Londres, Reyno Unido|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|Channel 5}}|entrants=94|debuts={{Hlist|Eskosya|Gales}}|withdraws={{Hlist|Curaçao|Kapuluang Birheng Britaniko|Mawrisyo|Nikaragwa|Republika ng Tsina}}|returns={{Hlist|Bangglades|Guyana|Honduras|Kenya|Letonya|Lupangyelo|Madagaskar|Rumanya|Sri Lanka|Tahiti|Taylandiya}}|before=[[Miss World 1998|1998]]|next=[[Miss World 2000|2000]]}} Ang '''Miss World 1999''' ay ang ika-49 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Olympia Hall sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 4 Disyembre 1999.<ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman crowned as Miss World '99 |language=en |pages=5 |work=The Free Lance-Star |url=https://books.google.com.ph/books?id=QDIzAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Een Skoda met airco |language=nl |trans-title=A Skoda with air conditioning |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003182005:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Linor Abargil ng Israel si Yukta Mookhey ng Indiya bilang Miss World 1999. Ito ang ikaapat na beses na nanalo ang Indiya bilang Miss World.<ref>{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Fourth beauty from India |language=en |pages=1 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991206-1.1.1 |access-date=14 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins Miss World |language=en |pages=7 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=B1hIAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Miss India takes world crown |language=en |pages=2 |work=Gainesville Sun |url=https://books.google.com.ph/books?id=buJWAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Martina Thorogood ng Beneswela, habang nagtapos bilang second-runner-up si Sonia Raciti ng Timog Aprika.<ref name="google.com1">{{Cite web |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1309&dat=19991206&id=a_1OAAAAIBAJ&pg=4767,4115213&hl=en |access-date=3 Marso 2024 |website=New Straits Times |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref name="google.com">{{cite web |date=6 Disyembre 1999 |title=Miss India crowned Miss World amid feminist demonstrations |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19991206&id=gRQyAAAAIBAJ&pg=1431,5037389&hl=en |access-date=3 Marso 2024 |website=Reading Eagle |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins World title |language=en |pages=2 |work=Times Daily |url=https://books.google.com.ph/books?id=-EsgAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Mga kandidata mula sa siyamnapu't-apat na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=18 Nobyembre 1999 |title=Recordaantal inschrijvingen Miss-World |language=nl |trans-title=Record number of Miss World entries |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003181016:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> Pinangunahan nina Ulrika Jonsson at modelong si Melanie Sykes ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Jordan |first=Paul |date=18 Disyembre 2016 |title=Blurred Lines: The World of Eurovision and Miss World |language=en |work=Eurovision |url=https://eurovision.tv/story/blurred-lines-the-world-of-eurovision-and-miss-world |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513230256/https://eurovision.tv/story/blurred-lines-the-world-of-eurovision-and-miss-world |archive-date=13 Mayo 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wares |first=Alan |date=22 Abril 2022 |title=Melanie Sykes: illuminating autism |url=https://www.platinummediagroup.co.uk/dynamic/2023/08/melanie-sykes-illuminating-autism/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619172846/https://www.platinummediagroup.co.uk/dynamic/2023/08/melanie-sykes-illuminating-autism/ |archive-date=19 Hunyo 2024 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Platinum Media Group |language=en}}</ref> [[Talaksan:Kensington Olympia exhibition centre from station.jpg|thumb|250x250px|Olympia Hall, ang lokasyon ng Miss World 1999]] == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa === Dahil hindi na interesado ang pamahalaan ng Seykelas na pangunahan ang Miss World, naghanap ang mga Morley ng ibang lokasyon upang pagdausan ng kompetisyon.<ref>{{Cite news |date=18 Hunyo 1999 |title=No more Miss World... |language=en |pages=13; 21 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=TJQVAAAAIBAJ&lpg=PA45&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA45#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Hindi umusbong ang negosasyon sa pagitan ng mga Morley at ng Israel, na siyang interesadong pangunahan ang Miss World sa nakaraang taon, dahil sa suliranin sa seguridad. Nagkaroon din ng negosasyon ang mga Morley na idaos sa Las Vegas, Nevada ang kompetisyon, ngunit hindi ito umusbong dahil hindi sila interesadong pangunahan ang kompetisyon. Nakipag-usap rin ang mga Morley sa Irlanda na interesadong pangunahan ang kompetisyon sa 2001, ngunit hindi rin nila tinaggap ang alok na pangunahan ang kompetisyon sa taong ito dahil sa suliranin sa pagpopondo. Dahil walang bansa ang gustong pangunahan ang Miss World, nakipag-ugnayan si Eric Morley sa mga direktor ng Channel 5 sa Londres, na nagsahimpapawid ng kompetisyon noong nakaraang taon, na pondohan ang edisyong ito na gaganapin sa Londres.<ref>{{Cite news |date=7 Disyembre 1999 |title=Beauty queen dismisses protests |language=en |pages=8 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991207-1.1.8 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Sumang-ayon noong Agosto ang mga tagapamahala ng Channel 5 na pangunahan ang Miss World 1999 sa Olympia Hall sa 4 Disyembre 1999. Dahil sa klima ng Londres sa buwan ng Agosto, ang mga ''pre-recorded segments'' ng Miss World ay ginanap sa Malta.<ref>{{Cite news |last=Pile |first=Stephen |date=11 Disyembre 1999 |title=Miss World gets a millennial makeover |language=en |pages=72 |work=The Daily Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/the-daily-telegraph/148913114/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian crowned new Miss World |language=en |pages=6 |work=Lawrence Journal-World |url=https://books.google.com.ph/books?id=ppcyAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA6#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa siyamnapu't-apat na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kalahok. ===== Mga pagpalit ===== Dapat sanang lalahok si Miss Bosnia and Herzegovina 1999 Alisa Sisic sa edisyong ito, ngunit dahil sa mga naglipanang mga litrato niyang nakahubad,<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=She drops her clothes and loses crown |language=en |pages=19 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991110-1.1.19 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=Miss Bosnia nixed over nude photos |language=en |pages=3 |work=Daily News |url=https://books.google.com.ph/books?id=ImpTAAAAIBAJ&lpg=PA3&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA3#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> siya ay tinanggalan ng titulo at siya ay pinalitan ni Samra Begović.<ref>{{Cite news |date=10 Nobyembre 1999 |title=Photo cause fall of Miss Bosnia |language=en |pages=2 |work=Eugene Register-Guard |url=https://news.google.com/newspapers?id=_0xWAAAAIBAJ&sjid=9esDAAAAIBAJ&pg=3737%2C2439204 |access-date=3 Hulyo 2024 |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 1999 |title=Nude photos dethrone Miss Bosnia |language=en |pages=20 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19991111-1.1.20 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> Dapat sanang ipapadala ng Miss Israel Organization si Miss Israel 1999 Rana Raslan sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |last=Kampeas |first=Ron |date=9 Marso 1999 |title=Israeli Arab wins Miss Israel contest |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/raslan11.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216021523/https://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/daily/march99/raslan11.htm |archive-date=16 Disyembre 2024 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Washington Post |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Marso 1999 |title=She's Arab... and she is Miss Israel |language=en |pages=10 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19990311-1.1.10 |access-date=14 May 2025 |via=National Library Board}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 Marso 1999 |title=Arab beauty wins Miss Israel pageant |language=en |pages=4 |work=Herald-Journal |url=https://books.google.com.ph/books?id=zTUfAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> ngunit ipanadala na lamang si Raslan sa Miss Universe at ipinadala si Genny Chervoney sa Miss World. Tinanggalan ng titulo si Miss Peru World 1999 Rosa Elvira Cartagena dahil sa pagsisinungaling tungkol sa pagkapanalo niya sa Miss Amber World, at siya ay pinalitan ni Wendy Monteverde.<ref>{{Cite news |last=McGirk |first=Jan |date=30 Agosto 1999 |title=Crown of tears for Miss Peru |language=en-GB |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/crown-of-tears-for-miss-peru-1118548.html |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706092726/http://www.independent.co.uk/news/world/crown-of-tears-for-miss-peru-1118548.html |archive-date=6 Hulyo 2022}}</ref> Pinalitan ni Binibining Pilipinas-International 1999 Lalaine Edson si [[Miriam Quiambao]] bilang Binibining Pilipinas-World 1999 matapos palitan ni Quiambao si Binibining Pilipinas-Universe 1999 Janelle Bautista dahil sa suliranin sa kaniyang pagkamamamayan.<ref name=":12">{{Cite news |last=Cueto |first=Francis Earl |date=25 Marso 1999 |title=Reigning Bb. RP stripped of title |language=en |pages=1-2 |work=Manila Standard |url=https://news.google.com/newspapers?id=RJQVAAAAIBAJ&sjid=_QoEAAAAIBAJ&pg=2241%2C2645082 |access-date=9 Enero 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=19 Marso 2015 |title=What Miriam withholds in her ‘tell all’ book |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505163120/https://www.philstar.com/entertainment/2015/03/19/1435013/what-miriam-withholds-her-tell-all-book |archive-date=5 Mayo 2025 |access-date=9 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok ang ''first runner-up'' ng Miss Dominican Republic 1999 na si Lucy Ceballos sa edisyong ito, ngunit siya ay pinalitan ni Luz Cecilia García dahil sa kaniyang ugali. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eskosya at Gales sa edisyong ito, matapos makilala ang pagtatag ng Asembleya sa Parlyamento ng Gales at Eskosya.<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1999 |title=Miss Devolution |language=en |pages=3 |work=Daily Mirror |url=https://www.newspapers.com/article/daily-mirror-miss-uk-1999/136256907/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1999 |title=World hopefuls |language=en |pages=1 |work=Coventry Evening Telegraph |url=https://www.newspapers.com/article/coventry-evening-telegraph-miss-uk-99/136261498/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Guyana na huling sumali noong [[Miss World 1989|1989]]; Madagaskar na huling sumali noong [[Miss World 1990|1990]]; Lupangyelo at Sri Lanka na huling sumali noong [[Miss World 1994|1994]]; Bangglades, Rumanya, at Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 1996|1996]]; at Honduras, Letonya, at Taylandiya na huling sumali noong [[Miss World 1997|1997]]. Hindi sumali si Micaella L'Hortalle ng [[Mauritius|Mawrisyo]] dahil sa kakulangan sa pagpopondo.<ref>{{Cite web |last=Jaddoo |first=Jameela |date=20 Setyembre 2019 |title=Finale of Miss Universe Mauritius: a stunning and glamorous show |url=https://defimedia.info/finale-miss-universe-mauritius-stunning-and-glamorous-show |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126225744/https://defimedia.info/finale-miss-universe-mauritius-stunning-and-glamorous-show |archive-date=26 Enero 2022 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Le Defi Media Group |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Floch |first=Fabrice |date=3 Setyembre 2021 |title=Maurice : 14 candidates pour souffler les 50 bougies de Miss Mauritius |trans-title=Mauritius: 14 candidates to celebrate the 50th anniversary of Miss Mauritius |url=https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/maurice-14-candidates-pour-souffler-les-50-bougies-de-miss-mauritius-1094332.html |archive-url=https://archive.today/20250528041537/https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/maurice-14-candidates-pour-souffler-les-50-bougies-de-miss-mauritius-1094332.html |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Réunion la 1ère |language=fr-FR}}</ref> Hindi sumali sina Dayanarah Roozendaal ng [[Curaçao]] at Lillianna Pilarte ng [[Nicaragua|Nikaragwa]] dahil sa suliranin sa pananalapi.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2000 |title=Ex reinas de belleza felices de ser madres |trans-title=Former beauty queens happy to be mothers |url=https://www.laprensani.com/2000/09/01/suplemento/aqui-entre-nos/1718634-ex-reinas-de-belleza-felices-de-ser-madres |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230020849/https://www.laprensani.com/2000/09/01/suplemento/aqui-entre-nos/1718634-ex-reinas-de-belleza-felices-de-ser-madres |archive-date=30 Disyembre 2023 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=La Prensa |language=es}}</ref> Hindi sumali ang Kapuluang Birheng Britaniko matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok. Hindi sumali si Zahide Bayram ng [[Dinamarka]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 1999 |title=Zahide, Danimarka'nın en güzeli |trans-title=Zahide, the most beautiful of Denmark |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/zahide-danimarkanin-en-guzeli-39114726 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125064414/https://www.hurriyet.com.tr/gundem/zahide-danimarkanin-en-guzeli-39114726 |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Hurriyet |language=tr}}</ref> Hindi sumali si Vaanda Katjiuongua ng [[Namibia|Namibya]] dahil sa kakulangan sa pagpopondo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 Agosto 2013 |title=Gossip |url=https://www.namibiansun.com/news/gossip-85 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230020849/https://www.namibiansun.com/news/gossip-85 |archive-date=30 Disyembre 2023 |access-date=30 Disyembre 2023 |website=Namibian Sun |language=en}}</ref> Bumitaw rin sa huling minuto si Miss Northern Ireland 1999 Zöe Salmon sa kompetisyon dahil hindi pa nagkapagbigay ng aplikasyon ang kaniyang organisasyon para sa isang hiwalay na kandidata sa tamang oras dahil wala pang sariling parlyamento ang [[Hilagang Irlanda]].<ref>{{Cite web |date=15 Oktubre 1999 |title=NI loses out on Miss World entry |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/476321.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125063327/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/476321.stm |archive-date=25 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=BBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=19 Oktubre 1999 |title=Geen miss Noord-lerland |language=nl |trans-title=No Miss Northern Ireland |pages=7 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003179016:mpeg21:p00007 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> == Mga resulta == [[File:Miss_World_1999_Map.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_World_1999_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 1999 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay ! Kandidata |- | '''Miss World 1999''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''Yukta Mookhey<ref name=":1">{{Cite web |date=5 Disyembre 1999 |title=Miss India takes World Crown |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/550306.stm |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127193444/http://news.bbc.co.uk/2/hi/550306.stm |archive-date=27 Nobyembre 2024 |access-date=28 Abril 2025 |website=[[BBC]] |language=en}}</ref>'''<ref>{{Cite news |date=5 Disyembre 1999 |title=Indian woman wins Miss World title |language=en |pages=11 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=1LRjAAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA11#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Martina Thorogood'''<ref name=":1" />''' |- | 2nd runner-up | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Sonia Raciti'''<ref name=":1" />''' |- | Top 5 | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney * '''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberia|Liberya]] – Sebah Tubman |- | Top 10 | * {{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Lorena Bernal * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Natasha Allas * '''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] – Karin Laasmäe * '''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] – Ivana Petković * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Anette Haukaas |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] – Sonia Raciti |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Yukta Mookhey |- | Europa | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] – Martina Thorogood |- |Karibe | * {{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] – Desiree Depass<ref name=":4">{{Cite news |last=Thomas |first=Marcia |date=7 Enero 2020 |title=Jamaica at Miss World: A 60-year success story |language=en |work=Jamaica Gleaner |url=https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20200107/281668256907513 |access-date=13 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325192106/https://www.pressreader.com/jamaica/jamaica-gleaner/20200107/281668256907513 |archive-date=25 Marso 2023 |via=PressReader}}</ref> |} === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Nagwagi |- |Best Evening Wear | * '''{{Flagicon|ISR}}''' [[Israel]] – Genny Chervoney'''<ref name=":1" />''' |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga ''evening gown'' na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa, kasabay ng kanilang ''pre-recorded swimwear segment'' na ginawa sa Malta. Pagkatapos nito, sampung ''semi-finalist'' ang napili para sa ''personal interview round'', at kalaunan ay inanunsyo ang dalawang runner-up at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Dean Cain – Amerikanong aktor * Louis Grech – Tagapangulo ng Air Malta * Eddie Irvine – Formula One ''driver'' mula sa Hilagang Irlanda<ref name=":0">{{Cite news |date=6 Disyembre 1999 |title=Indian beauty crowned Miss World 1999 amid protest |language=en |pages=13 |work=New Straits Times |url=https://news.google.com/newspapers?id=a_1OAAAAIBAJ&sjid=fRQEAAAAIBAJ&pg=4767%2C4115213 |access-date=14 Mayo 2025 |via=Google News Archive}}</ref> * Lennox Lewis – Ingles na boksingero<ref name=":0" /> * [[Wilnelia Merced]] – [[Miss World 1975]] mula sa Porto Riko * Luciana Morad – Brasilenyang supermodelo * Eric Morley – Tagapagtatag ng Miss World * Terry O’Neill – Ingles na litratista * Linda Petursdóttir – [[Miss World 1988]] mula sa Lupangyelo == Mga kandidata ==  Siyamnapu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Susan Hoecke<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2019 |title=„Inga Lindström“-Star Susan Hoecke: „Ich bin ein totales Mitte-Kind“ |trans-title=“Inga Lindström” star Susan Hoecke: “I am a total middle child” |url=https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/inga-lindstroem-star-susan-hoecke-ich-bin-ein-totales-mitte-kind |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002175559/https://www.bz-berlin.de/archiv-artikel/inga-lindstroem-star-susan-hoecke-ich-bin-ein-totales-mitte-kind |archive-date=2 Oktubre 2023 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=B.Z. |language=de-DE}}</ref> |18 |[[Berlin]] |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Lorena Silva |21 |Moçâmedes |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Verónica Barrionuevo |20 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Cindy Vanessa Cam Tin Martinus |19 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Nalishebo Gaskell<ref>{{Cite web |date=24 Nobyembre 2000 |title=Tanzania: Beauty Queens For Dar es Salaam To Promote Telefood Program |url=https://allafrica.com/stories/200011270184.html |archive-url=https://archive.today/20250528043116/https://allafrica.com/stories/200011270184.html |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=TOMRIC News Agency |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |21 |Darwin |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Sandra Kolbl<ref>{{Cite web |last= |date=2 Abril 2012 |title=Elfter Miss-Austria-Titel im Ländle |trans-title=Eleventh Miss Austria title in the Ländle |url=https://www.vol.at/elfter-miss-austria-titel-im-laendle/3211765 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123155657/https://www.vol.at/elfter-miss-austria-titel-im-laendle/3211765 |archive-date=23 Enero 2025 |access-date=2 Hulyo 2024 |website=Vorarlberger Nachrichten |language=de}}</ref> |20 |Vorarlberg |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Mary Watkins<ref name=":2">{{Cite web |last=Craig |first=Neil Alan |date=7 Oktubre 2010 |title=Remembering Bahamas' Queens at Miss World (1966 - 2010) on Miss World 60th Anniversary |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329053057/http://www.thebahamasweekly.com/publish/news/Bahamas_Queens_at_Miss_World_1966_-_2010_-_Miss_World_60th_Anniversary12663.shtml |archive-date=29 Marso 2025 |access-date=5 Pebrero 2025 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |17 |[[Nassau]] |- |'''{{Flagicon|BAN}}''' [[Bangladesh|Bangglades]] |Tania Rahman Tonni<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2018 |title=Search for Miss World Bangladesh will start from September 16 |url=https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411033451/https://www.dhakatribune.com/feature/155524/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from |archive-date=11 Abril 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Dhaka Tribune |language=en}}</ref> |19 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Brigitta Callens<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2011 |title=Brigitta Callens a vu son mari la tromper avec un homme |trans-title=Brigitta Callens saw her husband cheat on her with a man |url=https://www.7sur7.be/people/brigitta-callens-a-vu-son-mari-la-tromper-avec-un-homme~aa7a3fc8/ |archive-url=https://archive.today/20250528043841/https://www.7sur7.be/people/brigitta-callens-a-vu-son-mari-la-tromper-avec-un-homme~aa7a3fc8/ |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=7sur7 |language=fr}}</ref> |18 |Oudenaarde |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Martina Thorogood<ref>{{cite web |title=Miranda ganó el Miss Venezuela |trans-title=Miranda won Miss Venezuela |url=http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903120511/http://buscador.eluniversal.com/1999/09/11/cul_art_11312ZZ.shtml |archive-date=3 Setyembre 2009 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Valencia |- |{{flagicon|Bosnia & Herzegovina}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Samra Begović<ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 1999 |title=Beauty loses her clothes, cool and crown |url=https://www.iol.co.za/news/eish/beauty-loses-her-clothes-cool-and-crown-19028 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250112223939/https://www.iol.co.za/news/eish/beauty-loses-her-clothes-cool-and-crown-19028 |archive-date=12 Enero 2025 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |19 |Zenica |- |'''{{Flagicon|BOT}}''' [[Botswana]] |Alimah Isaacs<ref>{{Cite web |date=20 Abril 2008 |title=Lawyer deserts former Miss Botswana in court |url=https://www.sundaystandard.info/lawyer-deserts-former-miss-botswana-in-court/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240809125317/https://www.sundaystandard.info/lawyer-deserts-former-miss-botswana-in-court/ |archive-date=9 Agosto 2024 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Sunday Standard |language=en}}</ref> |20 |[[Gaborone]] |- |'''{{flagicon|BRA|1968}}''' [[Brazil|Brasil]] |Paula de Souza Carvalho |18 |[[Rio de Janeiro]] |- |'''{{flagicon|BUL}}''' [[Bulgaria|Bulgarya]] |Violeta Zdravkova<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2006 |title=Bulgarian 'Big Brother' shocks with toddler |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/bulgarian-big-brother-shocks-with-toddler/2LONVFEAZN64YLMJRMV7Q3272A/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528051038/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/bulgarian-big-brother-shocks-with-toddler/2LONVFEAZN64YLMJRMV7Q3272A/ |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=28 Abril 2025 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |22 |[[Sofia]] |- |'''{{flagicon|BOL}}''' [[Bolivia|Bulibya]] |Ana Raquel Rivera |21 |Tarija |- |'''{{Flagicon|ECU}}''' [[Ecuador|Ekwador]] |Sofía Morán<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Marso 2009 |title=Manabitas y su paso por el Miss Ecuador |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211063751/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=4 Hulyo 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es}}</ref> |19 |Manabi |- |'''{{Flagicon|SCO}}''' [[Scotland|Eskosya]] |Stephanie Norrie<ref>{{Cite news |date=9 Setyembre 1999 |title=Queen without a crown: tears but no |language=en |pages=20 |work=Daily Record |url=https://www.newspapers.com/article/daily-record-miss-scotland-1999/107193936/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |20 |[[Glasgow]] |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Andrea Verešová<ref>{{Cite web |last=Snellgrove |first=Karolína |date=27 Hunyo 2020 |title=Kdysi randila s Jágrem. Modelka s pronikavým pohledem slaví kulatiny |trans-title=She once dated Jágr. The model with a piercing gaze celebrates the logs |url=https://www.idnes.cz/nastaveni-souhlasu?url=https%3a%2f%2fwww.idnes.cz%2fonadnes%2fmoda%2fandrea-veresova-narozeniny-modelka.A200626_101146_modni-trendy_syk |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528052549/https://www.idnes.cz/onadnes/moda/andrea-veresova-narozeniny-modelka.A200626_101146_modni-trendy_syk |archive-date=28 Mayo 2025 |access-date=28 Abril 2025 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |19 |Žilina |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Neda Gačnik<ref>{{Cite web |date=14 Nobyembre 2023 |title=Tako je danes videti miss Slovenije leta 1999 |trans-title=This is what Miss Slovenia 1999 looks like today |url=https://www.moskisvet.com/erotika/seksi/neda-gacnik.html#:~:text=Neda%20Ga%C4%8Dnik%20je%20%C5%A1e%20kot,je%20poro%C4%8Dila%20%C5%A1e%20zelo%20mlada. |archive-url=https://web.archive.org/web/20240810222948/https://www.moskisvet.com/erotika/seksi/neda-gacnik.html#:~:text=Neda%20Ga%C4%8Dnik%20je%20%C5%A1e%20kot,je%20poro%C4%8Dila%20%C5%A1e%20zelo%20mlada. |archive-date=10 Agosto 2024 |access-date=28 Abril 2025 |website=Moskisvet |language=sl}}</ref> |19 |[[Liubliana]] |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Lorena Bernal<ref>{{Cite web |date=26 Oktubre 2022 |title=Lorena Bernal: así ha cambiado de Miss España 1999 a primera dama de la Premier League |trans-title=This is how Lorena Bernal has changed: from Miss Spain 1999 to first lady of the Premier League |url=https://www.lavanguardia.com/television/20221026/8582003/asi-cambiado-lorena-bernal-miss-espana-1999-primera-dama-premiere-league-asc-pst-mmn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214112830/https://www.lavanguardia.com/television/20221026/85820 |archive-date=14 Disyembre 2024 |access-date=9 Enero 2024 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> |18 |San Sebastian |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Natasha Allas<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |orig-date=30 Nobyembre 1999 |title=Miss United States of America, Natasha Allas, at the Miss World... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/miss-united-states-of-america-natasha-allas-at-the-miss-news-photo/830293122 |access-date=28 Abril 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |25 |[[Los Angeles]] |- |'''{{Flagicon|EST}}''' [[Estonya]] |Karin Laasmäe<ref>{{Cite web |last=Leivak |first=Verni |date=16 Nobyembre 1999 |title=Karin Laasmäe sõitis Miss Worldile |trans-title=Karin Laasmäe traveled to Miss World |url=https://www.ohtuleht.ee/85867/karin-laasmae-soitis-miss-worldile |archive-url=https://web.archive.org/web/20250425231039/https://www.ohtuleht.ee/85867/karin-laasmae-soitis-miss-worldile |archive-date=25 Abril 2025 |access-date=2 Hulyo 2024 |website=Ohtuleht |language=Estonian}}</ref> |19 |[[Tallin|Tallinn]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Clare Marie Daniels<ref>{{Cite web |last=Stuart |first=Julia |date=6 Oktubre 2000 |title=There's a girl who works down the chip shop who swears she's Miss Wales |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/there-s-a-girl-who-works-down-the-chip-shop-who-swears-she-s-miss-wales-634422.html |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The Independent |language=en}}</ref> |20 |Swansea |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Mariam Sugru Bugri<ref>{{Cite news |date=23 Setyembre 2001 |title=Miss Ghana 1999 getting prepared to go Airborne |language=en-US |work=GhanaWeb |url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Miss-Ghana-1999-getting-prepared-to-go-Airborne-18276 |access-date=28 Abril 2025}}</ref> |19 |Brong Ahafo |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Evangelia Vatidou<ref name=":3">{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |orig-date=3 Disyembre 1999 |title=Singer Robert Palmer, who will be performing at the Miss World Finals... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/singer-robert-palmer-who-will-be-performing-at-the-miss-news-photo/830293790 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |23 |[[Atenas]] |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Ana Beatriz González |20 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |'''{{Flagicon|GUY}}''' [[Guyana]] |Indra Changa<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 Marso 2013 |title=Women in Business...Indra Mekdeci: Committed to finding success in the world of business |url=https://www.stabroeknews.com/2013/03/22/business/women-in-business-indra-mekdeci-committed-to-finding-success-in-the-world-of-business/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> |20 |[[Georgetown]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Desiree Depass<ref name=":4" /> |20 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Aya Mitsubori |23 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Abigail Garcia |22 |Hibraltar |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Irma Waleska Quijada<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Hunyo 2021 |title=Chicha y Limón martes 8 de junio de 2021 |trans-title=Chicha and Lemon Tuesday, June 8, 2021 |url=https://www.eldiario.hn/chicha-y-limon-martes-8-de-junio-de-2021/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=El Diario |language=es}}</ref> |23 |Cortés |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Marsha Yuan<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ainslyn |date=23 Mayo 2022 |title=Myolie Wu Came In 3rd In The 1999 Miss Hong Kong Pageant And Sally Yeh Had A Lot To Do With It |url=https://www.todayonline.com/8days/myolie-wu-came-3rd-1999-miss-hong-kong-pageant-and-sally-yeh-had-lot-do-it-1904836 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Today Online |language=en}}</ref> |21 |Hong Kong |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''[[Yukta Mookhey]]'''<ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jinta |date=11 Marso 2024 |title=A decade in discussion with Yukta Mookhey: 'The title allowed me to further my cause' |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/a-decade-in-discussion-with-yukta-mookhey-the-title-allowed-me-to-further-my-cause/articleshow/108392684.cms |access-date=13 Mayo 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Mumbai]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Emir-Maria Holohan Doyle<ref>{{Cite news |date=17 Nobyembre 1999 |title=Miss Ireland all set to take on the world |language=en-GB |work=Belfast Telegraph |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-ireland-all-set-to-take-on-the-world/28364954.html |access-date=13 Mayo 2025 |issn=0307-1235}}</ref> |19 |[[Dublin]] |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Genny Chervoney |18 |[[Talaan ng mga lungsod sa Israel|Ashdod]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Gloria Nicoletti<ref>{{Cite web |last=Dibenedetto |first=Stella |date=24 Marso 2025 |title=Chi è Gloria Nicoletti, dama di Uomini e Donne/ Lire con Damiano: "Ora voglio che sia tu a corteggiare me" |trans-title=Who is Gloria Nicoletti, lady of Uomini e Donne/ Lire with Damiano: "Now I want you to court me" |url=https://www.ilsussidiario.net/news/chi-e-gloria-nicoletti-dama-di-uomini-e-donne-lire-con-damiano-ora-voglio-che-sia-tu-a-corteggiare-me/2815894/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Il Sussidiatio |language=it-IT}}</ref> |19 |[[Roma]] |- |'''{{Flagicon|CAN}}''' [[Canada|Kanada]] |Mireille Eid |23 |[[Ottawa]] |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Shari Afua Smith |17 |Charlotte Amalie |- |'''{{flagicon|CAY|old}}''' [[Kapuluang Kayman]] |Mona Lisa Tatum<ref>{{Cite web |last=Whittaker |first=James |date=6 Hunyo 2013 |title=News anchor heads to CNN |url=https://www.caymancompass.com/2013/06/06/news-anchor-heads-to-cnn/ |access-date=10 Enero 2024 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |22 |Cayman Brac |- |'''{{flagicon|KAZ}}''' [[Kasakistan]] |Assel Issabayeva |19 |[[Almaty]] |- |'''{{Flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] |Esther Muthoni Muthee<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Mayo 2016 |title=Model Shows How Beauty Trends in Kenya Evolved |url=https://diasporamessenger.com/2016/05/model-shows-how-beauty-trends-in-kenya-evolved/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=Diaspora Messenger |language=en-US}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Mónica Escolar<ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 Hulyo 1999 |title=Mónica Escolar Danko Feliz de ver a su gente |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-889752 |access-date=13 Mayo 2025 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |21 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Barranquilla]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Fiorella Martínez<ref>{{Cite web |date=9 Nobyembre 1999 |title=La comunicación es lo suyo |trans-title=Communication is her thing |url=https://www.nacion.com/archivo/la-comunicacion-es-lo-suyo/7S6KGTDIW5FLJBIMJ633QTTEGA/story/ |access-date=13 Mayo 2025 |website=La Nación |language=es}}</ref> |23 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Ivana Petković<ref>{{Cite news |date=29 Oktubre 1998 |title=Dumped beauty to represent Croatia |language=en |pages=13 |work=The Straits Times |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/straitstimes19981029-1.1.13 |access-date=16 Abril 2025 |via=National Library Board}}</ref> |18 |[[Zagreb]] |- |'''{{Flagicon|LAT}}''' [[Letonya]] |Evija Ručevska<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2016 |title="Mis Latvija 98" Evija Ručevska ar vīru laimīgi dzīvo Amerikā |trans-title="Miss Latvia 98" Evija Ručevska lives happily in America with her husband |url=https://jauns.lv/raksts/sievietem/26513-mis-latvija-98-evija-rucevska-ar-viru-laimigi-dzivo-amerika |access-date=28 Abril 2025 |website=Jauns.lv |language=lv}}</ref> |20 |[[Riga]] |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Norma Naoum<ref>{{Cite web |last=Diala |first=Gemayel |date=25 Oktubre 1999 |title=Norma Naoum, Miss Liban 99 La raison plutôt que le coeur |trans-title=Norma Naoum, Miss Lebanon 99 Reason rather than heart |url=https://www.lorientlejour.com/article/300109/Beaute_-_Norma_Naoum%2C_Miss_Liban_99_La_raison_plutot_que_le_coeur%28photos%29.html |access-date=13 Mayo 2025 |website=L'Orient-Le Jour |language=fr}}</ref> |22 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LBR}}''' [[Liberia|Liberya]] |Sebah Esther Tubman<ref>{{Cite news |last=Dopoe |first=Robin |date=25 Oktubre 2017 |title=Liberia: Miss Liberia Finally in China for Miss World |language=en |work=Daily Observer |url=https://allafrica.com/stories/201710250834.html |access-date=13 Mayo 2025 |via=AllAfrica}}</ref> |21 |[[Monrovia]] |- |'''{{Flagicon|LIT}}''' [[Litwanya]] |Renata Mackevičiūtė<ref>{{Cite web |title=„Mis Lietuva“: prisiminkime visų laikų gražiausias Lietuvos merginas |trans-title="Miss Lithuania": let's remember the most beautiful Lithuanian girls of all time |url=https://www.lrytas.lt/zmones/veidai-ir-vardai/2012/04/09/news/-mis-lietuva-prisiminkime-visu-laiku-graziausias-lietuvos-merginas-546134 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Lrytas |language=lt}}</ref> |19 |Šiauliai |- |{{Flagicon|ISL}} [[Lupangyelo]] |Katrín Rós Baldursdóttir |18 |Akranes |- |{{flagicon|MDG}} [[Madagascar|Madagaskar]] |Tantely Naina Ramonjy |19 |[[Antananarivo]] |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Jaclyn Lee |24 |Kedah |- |'''{{Flagicon|MLT}}''' [[Malta]] |Catharine Attard<ref>{{Cite web |title=Nicole Vella għall-Miss World; tirrappreżenta lil Malta fit-Tajlandja fid-19 ta' Diċembru |trans-title=Nicole Vella for Miss World; represents Malta in Thailand on 19th December |url=https://newsbook.com.mt/nicole-vella-ghall-miss-world-tirrapprezenta-lil-malta-fit-tajlandja-fid-19-ta-dicembru/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203140654/https://newsbook.com.mt/nicole-vella-ghall-miss-world-tirrapprezenta-lil-malta-fit-tajlandja-fid-19-ta-dicembru/ |archive-date=3 Disyembre 2020 |access-date=13 Mayo 2025 |website=Newsbook |language=mt}}</ref> |21 |Żejtun |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Danette Velasco |21 |[[Lungsod ng Mehiko]] |- |{{NPL}} |Shweta Singh<ref>{{Cite web |last=Shrestha |first=Malvika Biswas |date=1 Mayo 2017 |title=Raising Boys |url=https://smartfamily.com.np/people/raising-boys |access-date=13 Mayo 2025 |website=Smart Family |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |19 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Augustine Iruviere |22 |[[Abuja]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Annette Haukaas<ref>{{Cite web |last=Dahl |first=Ingvill Dybfest |last2=Hatlen |first2=Trine Saugestad |date=3 Pebrero 2010 |title=Her er de norske Hollywood-fruene |url=https://www.vg.no/rampelys/i/XK2Eo/her-er-de-norske-hollywood-fruene#:~:text=30-%C3%A5ringen%20fra%20Molde%20bar,ogs%C3%A5%20kj%C3%A6reste%20med%20Ole%20Klemetsen. |access-date=13 Mayo 2025 |website=Verdens Gang |language=Norwegian}}</ref> |20 |Trondheim |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Coralie Ann Warburton<ref>{{Cite web |date=30 Hunyo 2000 |title=Motorsport: Beauty queen smitten by single-seater race fever |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/motorsport-beauty-queen-smitten-by-single-seater-race-fever/GYQWN3XKPEL7PNJDJSUVKNQF3E/ |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |20 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |Ilona Marilyn van Veldhuisen<ref>{{Cite news |date=4 Disyembre 1999 |title=‘Oppervlakkig: So What?’ |language=nl |trans-title='Superficial: So What?' |pages=2 |work=Algemeen Dagblad |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBPERS01:003182004:mpeg21:p00002 |access-date=16 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> |22 |[[Amsterdam]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Jessenia Casanova |24 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Mariela Candia Ramos<ref name=":3" /> |18 |[[Asuncion]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Wendy Monteverde<ref>{{Cite web |date=15 Hunyo 2022 |title=Miss Perú: reinas de belleza que generaron polémicas tras su coronación |trans-title=Miss Peru: Beauty queens who sparked controversy after their coronation |url=https://www.infobae.com/america/peru/2022/06/16/miss-peru-reinas-de-belleza-que-generaron-polemicas-tra |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616005053/https://www.infobae.com/america/peru/2022/06/16/miss-peru-reinas-de-belleza-que-generaron-polemicas-tras-su-coronacion/ |archive-date=16 Hunyo 2022 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Infobae |language=es}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |'''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Lalaine Edson<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=7 Disyembre 2002 |title=Lalaine Edson OK in UK |url=https://www.philstar.com/entertainment/2002/12/07/186878/lalaine-edson-ok-uk |access-date=15 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |22 |[[Maynila]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Maria Laamanen<ref>{{Cite web |last=Kerttula |first=Suvi |date=26 Mayo 2018 |title=Takavuosien suosikkimissi Miia Nikunen, 37, selätti vaikean sairauden – heräsi outoihin oireisiin: ”Epätietoisuus oli pahinta” |trans-title=Miia Nikunen, 37, the favorite Miss Finland of the past years, overcame a serious illness - woke up with strange symptoms: "The uncertainty was the worst" |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000005694538.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |18 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Marta Kwiecień<ref>{{Cite web |last= |date=27 Setyembre 1999 |title=Miss Marta Kwiecień |url=https://dziennikpolski24.pl/miss-marta-kwiecien/ar/2225872 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Dziennik Polski |language=pl-PL}}</ref> |20 |Lublin |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Arlene Torres |21 |Bayamón |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Joana Ines Texeira |20 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Sandra Bretones<ref>{{Cite web |date=4 Mayo 2000 |title=Sandra Bretones Miss France, c'est elle |trans-title=Sandra Bretones Miss France, it's her |url=https://www.humanite.fr/societe/-/sandra-bretones-miss-france-cest-elle |access-date=16 Mayo 2025 |website=L'Humanité |language=fr-FR}}</ref> |18 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Luz García<ref>{{Cite web |last=de León |first=Samuel Mujica |date=12 Agosto 2017 |title=Luz García está de vuelta en la pantalla local |trans-title=Luz García is back on the local screen |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/cine-tv/notas/luz-garcia-esta-de-vuelta-en-la-pantalla-local/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |22 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Helena Houdová<ref>{{Cite web |date=7 Mayo 2008 |title=Helena Houdová – bridging the worlds of humanitarian aid and modelling |url=https://english.radio.cz/helena-houdova-bridging-worlds-humanitarian-aid-and-modelling-8596372 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Radio Prague International |language=en}}</ref> |19 |Pilsen |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |Nicola Willoughby<ref>{{Cite news |date=3 Disyembre 1999 |title=Topless Miss UK gets the nod |language=en |pages=50 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991203-1.1.50 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> |18 |Lincoln |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Nicoleta Luciu<ref>{{Cite web |last=Aramă |first=Dana |date=1 Agosto 2014 |title=Nicoleta Luciu, în vremuri de mult apuse! cum arăta când concura la Miss România! |trans-title=Nicoleta Luciu, in the days of long gone! How she looked when she competed at Miss Romania! |url=https://www.libertatea.ro/entertainment/nicoleta-luciu-in-vremuri-de-mult-apuse-cum-arata-cand-concura-la-miss-romania-foto-1054189 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Libertatea |language=ro}}</ref> |21 |[[Bukarest|Bucharest]] |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Elena Efimova |23 |Novosibirsk |- |{{Flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |Cynthia Chikwanda<ref>{{Cite web |last=Mbewe |first=Zondiwe |date=6 Pebrero 2019 |title=Former Miss Zambia denies being in possession of stolen property |url=https://diggers.news/courts/2019/02/06/former-miss-zambia-denies-being-in-possession-of-stolen-property/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Zambia: News Diggers! |language=en-GB}}</ref> |21 |[[Lusaka]] |- |{{Flagicon|SEY}} [[Seychelles|Seykelas]] |Anne-Mary Jorre<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2012 |title=Jouel reveals ‘Miss Seychelles ... another world’ crown |url=https://www.nation.sc/archive/234589/jouel-reveals-miss-seychelles-another-world-crown |access-date=16 Mayo 2025 |website=Seychelles Nation |language=en}}</ref> |18 |[[Victoria, Seychelles|Victoria]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Brita Maseluthini<ref>{{Cite web |last= |date=6 Marso 2020 |title=20 years on. . . Brita still sparkles |url=https://www.heraldonline.co.zw/20-years-on-brita-still-sparkles/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=The Herald |language=en-US}}</ref> |21 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Audrey Quek<ref>{{Cite news |date=25 Oktubre 1999 |title=No need to be gorgeous but must respect me |language=en |pages=3 |work=The New Paper |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/page/newpaper19991025-1.1.3 |access-date=14 Mayo 2025 |via=National Library Board}}</ref> |24 |Singapura |- |{{Flagicon|SXM}} [[Sint Maarten]] |Ifelola Badejo |18 |Philipsburg |- |'''{{Flagicon|SRI}}''' [[Sri Lanka]] |Dilumini de Alwis Jayasinghe |22 |[[Colombo]] |- |'''{{Flagicon|SWZ}}''' [[Suwasilandiya]] |Colleen Tullonen<ref>{{Cite news |last=Dlamini |first=Mxolisi |date=19 Oktubre 2023 |title=Remove govt from Miss Eswatini |language=en |work=Times of Eswatini |url=https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |access-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516025736/https://www.pressreader.com/eswatini/times-of-eswatini/20231019/282273850035946?srsltid=AfmBOoq-F3q9TkvUAmhTG2KoJvP5ZH9TWRD2MZFaL0wV7I0Tn_VQ-NHO |archive-date=16 Mayo 2025 |via=PressReader}}</ref> |18 |[[Mbabane]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Jenny Torsvik<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Jenny Torvik, Miss Sweden, at the Miss World Charity lunch held at the Grosvenor House Hotel in central London. The Miss World final is being held on Saturday 4th December 1999 at Olympia in West London |url=https://www.alamy.com/stock-photo-jenny-torvik-miss-sweden-at-the-miss-world-charity-lunch-held-at-the-106260500.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |23 |Skurup |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Anita Buri<ref>{{Cite web |title=40 Jahre Anita Buri - ihre Karriere, ihre Männer |trans-title=40 years of Anita Buri - her career, her men |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/schweiz/anita-buri-maenner-familie-karriere-fotos?srsltid=AfmBOoqwIY0I50ShdjhW9rXd0XPjVcBJrZE_98vICdLcGHDachI8EFPF |access-date=16 Mayo 2025 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |21 |Berg |- |{{Flagicon|PYF|state}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Manoa Froge |19 |Papeete |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Hoyce Temu<ref>{{Cite web |date=2 Abril 2021 |orig-date=20 Oktubre 2017 |title=Hoyce temu looks at her reign as Miss Tz |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/hoyce-temu-looks-at-her-reign-as-miss-tz-2609554 |access-date=16 Mayo 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |21 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Kamala Kumpu Na Ayutthaya |21 |[[Bangkok]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Sonia Raciti<ref>{{Cite web |last=Nkosi |first=Nomaswazi |date=20 Agosto 2012 |title=Countdown to the Miss SA pageant |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/2012-08-20-countdown-to-the-miss-sa-pageant/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Sowetan Live |language=en-ZA}}</ref> |21 |[[Johannesburgo]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Han Na-na<ref>{{Cite web |last=Seo |first=Bo-hyun |date=9 Agosto 2008 |title=미스코리아 꼬리표 독이냐 약이냐? 역대 미코 연예인 지금 어디에... |trans-title=Is the Miss Korea label poison or medicine? Where are all the Miss Korea celebrities now... |url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=200808091708231001 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Newsen |language=ko}}</ref> |21 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Sacha Anton |24 |[[Puerto Espanya]] |- |'''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] |Lissette Sierra<ref>{{Cite web |last=Ramirez |first=Daniela |date=19 Oktubre 2024 |title=¿Recuerdas a Lissette Sierra? El presente de la ex Miss Chile y antigua enemiga de Pamela Díaz |trans-title=Remember Lissette Sierra? The present of the former Miss Chile and former enemy of Pamela Díaz |url=https://www.pagina7.cl/noticias/redes-sociales/2024/10/18/recuerdas-a-lissette-sierra-el-presente-de-la-ex-miss-chile-y-antigua-enemiga-de-pamela-diaz |access-date=16 Mayo 2025 |website=Página 7 |language=es}}</ref> |24 |Arica |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Sofia Georgiou<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Nobyembre 1999 |title=Miss World 1999/Miss Cyprus |url=https://www.alamy.com/stock-photo-miss-world-1999miss-cyprus-106260495.html |access-date=16 Mayo 2025 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |18 |[[Nikosya]] |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Ayşe Hatun Önal<ref>{{Cite web |date=6 Oktubre 2022 |title=Ayşe Hatun Önal'ın son hali şaşırttı |trans-title=Ayşe Hatun Önal's latest state is surprising |url=https://www.cnnturk.com/magazin/ayse-hatun-onalin-son-hali-sasirtti-1844930 |access-date=16 Mayo 2025 |website=CNN Turk |language=tr}}</ref> |23 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Olga Savinskaya |20 |Kharkiv |- |'''{{Flagicon|HUN}}''' [[Unggarya]] |Erika Dankai<ref>{{Cite web |date=1 Agosto 2002 |title=Az 1999-os királynő: Dankai Erika |trans-title=The 1999 Queen: Erika Dankai |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/1999/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |22 |[[Budapest]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Katherine Gonzalves<ref>{{Cite web |last= |date=13 Pebrero 2014 |title=Katherine Gonzalves: de la vida no espero nada porque me da mucho... |url=https://neturuguay.com/2014/02/13/katherine-gonzalves-de-la-vida-no-espero-nada-porque-me-da-mucho/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=NetUruguay |language=es}}</ref> |21 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Lana Marić<ref>{{Cite web |last=Stojičević |first=Mila |date=23 Pebrero 2025 |title=Bila je mis Jugoslavije 1999. koja je izgovorila zabranjene reči. Posle šoka modnog sveta potpuno je promenila svoj život |trans-title=Where is the former miss Lana Marić today, who was in the race for the most beautiful woman in the world, and then she disappeared |url=https://zadovoljna.nova.rs/poznati/lana-maric-bivsa-mis-jugoslavije-danas-je-arhitekta-u-kanadi/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Zadovoljna |language=sr-RS}}</ref> |18 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] m5kxs7sio27wujwig8ygy529wq4u2bh Miss World 2000 0 327615 2205504 2197845 2026-04-30T14:37:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205504 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|photo=Priyanka At Nikon Camera Launch.jpg|caption=Priyanka Chopra|winner='''[[Priyanka Chopra]]'''|represented='''{{flagu|Indiya}}'''|date=30 Nobyembre 2000|placements=10|presenters={{Hlist|[[Jerry Springer]]|Rebecca de Alba}}|acts={{Hlist|Bryan Ferry|Bond|S Club 7}}|venue=Millennium Dome, Londres, Reyno Unido|broadcaster={{Hlist|[[E!]]|Channel 5}}|entrants=95|debuts={{Hlist|Biyelorusya|Hilagang Irlanda|Inglatera|Moldoba}}|returns={{Hlist|Barbados|Curaçao|Dinamarka|Kapuluang Birheng Britaniko|Namibya|Taywan}}|withdraws={{Hlist|Guyana|Letonya|Reyno Unido|Sambia|Sint Maarten|Seykelas|Suwasilandiya|Taylandiya}}|before=[[Miss World 1999|1999]]|next=[[Miss World 2001|2001]]}} Ang '''Miss World 2000''' ay ang ika-50 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Millennium Dome sa [[Londres]], [[United Kingdom|Reyno Unido]] noong 30 Nobyembre 2000.<ref>{{Cite web |date=28 Nobyembre 2000 |title=Miss World fights to keep beauty queen crown |url=https://www.iol.co.za/news/world/miss-world-fights-to-keep-beauty-queen-crown-54059 |access-date=4 Hulyo 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 Nobyembre 2000 |title=Miss World struggles on |language=en |pages=2 |work=Star-News |url=https://books.google.com.ph/books?id=k4pOAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=17 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Ito ang kauna-unahang edisyon ng Miss World mula nang mamatay ang may-ari ng kompetisyon na si Eric Morley, na siyang pinalitan ng kaniyang biyudang si Julia Morley.<ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2000 |title=Eric Morley, 82 |language=en |pages=64 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=VQchAAAAIBAJ&lpg=PA64&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA64#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 2000 |title=Miss World creator dies |language=en |pages=7 |work=The Item |url=https://books.google.com.ph/books?id=1X8iAAAAIBAJ&lpg=PA7&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA7#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=17 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 2000 |title=Deaths elsewhere |language=en |pages=4 |work=The Victoria Advocate |url=https://books.google.com.ph/books?id=M8laAAAAIBAJ&lpg=PA4&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA4#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=17 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Yukta Mookhey ng Indiya si [[Priyanka Chopra]] ng Indiya bilang Miss World 2000. Ito ang panlimang beses na nanalo ang Indiya bilang Miss World,<ref name="google.com">{{cite web |date=22 Disyembre 2000 |title=Miss World - gaffes behind her, Bollywood ahead? |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1241&dat=20001222&id=g29TAAAAIBAJ&pg=6428,6033457&hl=en |access-date=3 Marso 2024 |website=Daily News |language=en |via=Google News Archive}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 Disyembre 2000 |title=India's Chopra is new Miss World |language=en |pages=11 |work=New Straits Times |agency=Agence France-Presse |url=https://news.google.com/newspapers?id=NgNPAAAAIBAJ&sjid=cSEEAAAAIBAJ&pg=4361%2C3200718 |access-date=3 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> at ang pangatlong beses na dalawang magkasunod na kandidata mula sa iisang bansa ang nagwagi bilang Miss World. Nagtapos bilang first runner-up si Giorgia Palmas ng Italya, habang nagtapos bilang second-runner-up si Yüksel Ak ng Turkiya. Mga kandidata mula sa siyamnapu't-limang mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 2000 |title=Miss India chosen Miss World |language=en |pages=2 |work=The Day |url=https://books.google.com.ph/books?id=yJ5GAAAAIBAJ&lpg=PA2&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA2#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Pinangunahan nina Jerry Springer at Rebecca de Alba ang kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Lawless |first=Jill |date=28 Nobyembre 2000 |title=Pageant fights for respect |language=en |pages=5 |work=Rome News-Tribune |url=https://books.google.com.ph/books?id=0t4vAAAAIBAJ&lpg=PA5&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=17 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 Nobyembre 2000 |title=Miss World contest struggles for status |language=en |pages=95 |work=The Tuscaloosa News |url=https://books.google.com.ph/books?id=XiAfAAAAIBAJ&lpg=PA95&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA95#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=17 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Nagtanghal sina Bryan Ferry, ''musical quartet'' na Bond, at ang S Club 7 sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |date=18 Hulyo 2000 |title=Returning |language=en |pages=29 |work=The Age |location=Melbourne, Victoria |url=https://www.newspapers.com/article/the-age/75895642/ |access-date=3 Marso 2024 |via=Newspapers.com}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:London MMB «U2 River Thames and Millennium Dome.jpg|thumb|250x250px|Millennium Dome, ang lokasyon ng Miss World 2000]] === Lokasyon at petsa === Noong 13 Hulyo 2000, inanunsyo ni Eric Morley sa isang ''press conference'' na gaganapin ang edisyong ito sa Millennium Dome, Londres sa 30 Nobyembre 2000. Ang mga ''pre-recorded swimwear segment'' naman ay ginanap sa kapuluan ng [[Maldives|Maldibas]].<ref>{{Cite web |date=16 Nobyembre 2000 |title=Do you come here often? |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,398286,00.html |access-date=17 Mayo 2025 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chaubey |first=Pranita |date=10 Hunyo 2022 |title=Priyanka Chopra Shares A Major Maldives Throwback. Circa 2000 |url=https://www.ndtv.com/entertainment/priyanka-chopra-shares-a-major-maldives-throwback-circa-2000-3054568 |access-date=17 Mayo 2025 |website=NDTV |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa siyamnapu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Pitong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Miss Belarus 2000 Anna Stychinskaya sa edisyong ito, ngunit dahil sa hindi isiniwalat na dahilan, siya ay pinalitan ni Miss Belarus 1998 Sviatlana Kruk bilang kinatawan ng Biyelorusya. Dapat din sanang lalahok sa edisyong ito si Canika-Chisa George bilang kinatawan ng Kapuluang Birhen ng Estados Unidos,<ref>{{Cite web |date=23 Abril 2000 |title=CANIKA-CHISA GEORGE TO REIGN OVER CARNIVAL 2000 |url=https://stthomassource.com/content/2000/04/23/canika-chisa-george-reign-over-carnival-2000/ |access-date=25 Hulyo 2024 |website=St. Thomas Source |language=en-US}}</ref> ngunit siya ay pinalitan ni Luciah Hedrington. Nagwagi bilang Nuestra Belleza Mundo Mexico 2000 si Jacqueline Bracamontes. Gayunpaman, dahil nagwagi rin siya bilang Nuestra Belleza Mexico 2000 na ipapadala sa Miss Universe,<ref>{{Cite web |date=14 Enero 2023 |title=Jacky Bracamontes: "Lloré mucho por no haber sido Miss Universo" |url=https://www.diariolasamericas.com/cultura/jacky-bracamontes-llore-mucho-no-haber-sido-miss-universo-n5328446 |access-date=21 Marso 2023 |website=Diario Las Américas |language=es-US}}</ref> humalili ang kaniyang ''first runner-up'' na si Paulina Flores bilang Nuestra Belleza Mundo Mexico 2000. Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Moldova 2000 Mariana Moraru si Miss Moldova 2000 Irina Babusenco bilang kandidata ng Moldoba dahil hindi umabot sa ''age requirement''.<ref>{{Cite web |last= |date=10 Hulyo 2014 |title=Irina Babusenco: Chiar și cea mai frumoasă femeie a țării a luptat cu kg în plus! |trans-title=Irina Babusenco: Even the most beautiful woman in the country struggled with extra kg! |url=https://unica.md/succes-la-feminin/irina-babusenco-chiar-si-cea-mai-frumoasa-femeie-a-tarii-lupta-cu-kg-in-plus/ |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Unica.md |language=ro-RO |archive-date=25 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725030111/https://unica.md/succes-la-feminin/irina-babusenco-chiar-si-cea-mai-frumoasa-femeie-a-tarii-lupta-cu-kg-in-plus/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2011 |title=Modelul moldovean Mariana Baciu a decedat într-un accident rutier |trans-title=The Moldovan model Mariana Baciu died in a road accident |url=https://www.publika.press/modelul-moldovean-mariana-baciu-a-decedat-intr-un-accident-rutier-_468811.html |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Publika |language=ro |archive-date=25 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725030112/https://www.publika.press/modelul-moldovean-mariana-baciu-a-decedat-intr-un-accident-rutier-_468811.html |url-status=dead }}</ref> Dapat sanang lalahok si Miss Mundo Republica Dominicana 2000 Claudia Santaella sa edisyong ito,<ref name=":1">{{Cite web |last=Vicioso |first=Dolores |date=26 Marso 2000 |title=Reps to Miss Universe and Miss World chosen |url=https://dr1.com/news/2000/03/27/reps-to-miss-universe-and-miss-world-chosen/ |access-date=25 Hulyo 2024 |website=DR1.com |language=en-US}}</ref> ngunit dahil matapos matuklasan ang kaniyang diumano'y pagkalulong sa droga, siya ay pinalitan ni Miss Universo Republica Dominicana 2000 Gilda Jovine bilang kinatawan ng Republikang Dominikano sa edisyong ito. Dapat sanang lalahok si Beauty of Russia 2000 Ekaterina Izmail sa edisyong ito,<ref>{{Cite web |date=8 Hunyo 2002 |orig-date=12 Hulyo 2000 |title=Winner of Miss Moscow 2000 Ekaterina Izmail laughs with joy July 12,... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/winner-of-miss-moscow-2000-ekaterina-izmail-laughs-with-joy-news-photo/668525#:~:text=Winner%20of%20Miss%20Moscow%202000%20Ekaterina%20Izmail,joy%20July%2012,%202000%20in%20Moscow,%20Russia. |access-date=17 Mayo 2025 |website=Getty Images |language=en-us }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ngunit siya ay pinalitan ng kaniyang ''first runner-up'' na si Anna Bodareva matapos nitong bumitiw sa titulo dahil ito ay kasal na. Dapat din sanang lalahok si Miss Ukraine 2000 Yuliya Linova sa edisyong ito, ngunit pinalitan siya ng kaniyang ''first runner-up'' na si Olena Shcherban dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Lumahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Biyelorusya, Hilagang Irlanda, Inglatera, at Moldoba sa edisyong ito. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Barbados at Dinamarka na huling sumali noong [[Miss World 1995|1995]]; Namibya na huling sumali noong [[Miss World 1997|1997]]; at Curaçao, Kapuluang Birheng Britaniko, at Taywan na huling sumali noong [[Miss World 1998|1998]]. Hindi sumali sa edisyong ito ang mga bansang Guyana, Sambia, Seykelas, Sint Maarten, Suwasilandiya, at Taylandiya sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata. Hindi sumali si Dina Kalandarova ng Letonya dahil sa problema sa kaniyang kalusugan. Hindi na sumali ang Reyno Unido dahil ang lalahok na para sa bansang ito ay ang mga bansang bumubuo nito na kinabibilangan ng Eskosya, Gales, Inglatera, at Hilagang Irlanda. Pinaparangalan na lang ang titulong Miss United Kingdom pagkatapos ng Miss World. Dapat sanang lalahok sa edisyong ito sina Gentiana Ramadani ng Albanya at Gohar Hartunyan ng Armenya,<ref>{{Cite web |date=21 Mayo 2000 |title=Rozafa shkodrane Gentiana Ramadani, |trans-title=Rozafa from Shkodra Gentiana Ramadani, "Miss Albania 2000" |url=https://shqiptarja.com/lajm/Rozafa-shkodrane-Gentiana-Ramadani-Miss-Albania-2000- |access-date=15 Agosto 2024 |website=Shqiptarja.com |language=sq}}</ref> ngunit hindi sumali ang mga ito dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. == Mga resulta == [[File:Miss_World_2000_Map.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Miss_World_2000_Map.PNG|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss World 2000 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- | '''Miss World 2000''' | * '''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' – '''[[Priyanka Chopra]]'''<ref name=":3">{{Cite news |date=14 Disyembre 2000 |title=Beauty pageants stir mix of derision and pride |language=en |pages=21 |work=The Vindicator |url=https://books.google.com.ph/books?id=p3VIAAAAIBAJ&lpg=PA21&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA21#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> |- | 1st runner-up | * {{Flagicon|ITA}} [[Italya]] – Giorgia Palmas<ref name=":3" /> |- | 2nd runner-up | * '''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] – Yüksel Ak<ref name=":3" /> |- | Top 5 | * '''{{flagicon|KAZ}}''' [[Kasakistan]] – Margarita Kravtsova<ref name=":3" /> * '''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] – Katja Thomsen<ref name=":3" /> |- | Top 10 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – Angelique Breaux * '''{{Flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] – Yolande Masinde<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2020 |orig-date=26 Hunyo 2010 |title=Can Kenya win the Miss World crown? |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/buzz/can-kenya-win-the-miss-world-crown--638932#google_vignette |access-date=16 Mayo 2025 |website=Daily Nation |language=en}}</ref> * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Andrea Durán * '''{{flagicon|CHI}}''' [[Chile|Tsile]] – Isabel Bawlitza * {{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] – Olena Scherban |} === Mga ''Continental Queens of Beauty'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Kontinente !Kandidata |- |Aprika | * '''{{Flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] – Yolande Masinde<ref>{{Cite web |last=Muendo |first=Stevens |title=Getting back the glamour |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2000058728/getting-back-the-glamour |access-date=16 Mayo 2025 |website=The Standard |language=en}}</ref> |- | Asya | * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Priyanka Chopra |- | Europa | * {{Flagicon|ITA}} [[Italya]] – Giorgia Palmas |- |Kaamerikahan | * '''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] – Katja Thomsen<ref>{{Cite web |date=23 Setyembre 2017 |title=Melina Carballo Fagúndez crowned Miss World Uruguay 2017 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/beauty-pageants/foreign-pageants/melina-carballo-fagndez-crowned-miss-world-uruguay-2017/videoshow/60824919.cms |access-date=17 Mayo 2025 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |Karibe | * {{Flagicon|CUR}} [[Curaçao]]– Jozaine Wall |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ipinarada ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga ''evening gown'' na gawa ng isang taga-disenyo sa kanilang bansa, kasabay ng kanilang ''pre-recorded swimwear segment'' na ginawa sa Maldibas. Pagkatapos nito, sampung ''semi-finalist'' ang napili para sa ''personal interview round'', at limang pinalista ang napili para sa ''question-and-answer round''. Pagkatapos nito ay inanunsyo ang dalawang runner-up at ang bagong Miss World. === Komite sa pagpili === * Stephanie Beacham – Ingles na aktres sa pelikula, teatro, at telebisyon * Ozwald Boateng – Ingles na taga-disenyong nanggaling sa Gana * Errol Brown – Ingles na taga-disenyong nanggaling sa Hamayka * Lulu Kennedy-Cairns – Mang-aawit mula sa Eskosya * Julia Morley – Tagapangulo ng Miss World * Lucy Sykes – ''Fashion editor'' ng magasing Marie Claire * Terry O’Neill – Ingles na litratista * Hemant Trivedi – Indiyanong taga-disenyo<ref>{{Cite news |date=3 Disyembre 2000 |title=Brickbats, derision greet India's Miss World triumph |language=en |pages=11 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://books.google.com.ph/books?id=d1M1AAAAIBAJ&lpg=PA11&dq=%22Miss%20World%22&pg=PA11#v=onepage&q=%22Miss%20World%22&f=false |access-date=16 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> * Amanda Wakeley –Ingles na taga-disenyo == Mga kandidata == Siyamnapu't-limang kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 2000 |title=A world of a prize |language=en |pages=1A |work=Toledo Blade |location=Toledo, Ohio |url=https://news.google.com/newspapers?id=08wpAAAAIBAJ&sjid=wQMEAAAAIBAJ&pg=5591%2C29467 |access-date=3 Marso 2024 |via=Google News Archive}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Natascha Berg<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 2000 |title=Panorama: Miss World 2000: Die schönen Kinder der Inder |language=de-DE |trans-title=Panorama: Miss World 2000: The beautiful children of the Indians |work=Der Tagesspiegel Online |url=https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/panorama/miss-world-2000-die-schonen-kinder-der-inder-736420.html |access-date=8 Marso 2024 |issn=1865-2263}}</ref> |20 |Mannheim |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |Deolinda Vilela |23 |[[Luanda]] |- |'''{{flagicon|ARG}}''' [[Arhentina]] |Daniela Stucan<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 April 2007 |title=Representará a la Argentina en Miss Universo |url=https://www.infobae.com/2007/04/30/314064-representara-la-argentina-miss-universo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719133433/https://www.infobae.com/2007/04/30/314064-representara-la-argentina-miss-universo/ |archive-date=19 July 2022 |access-date=19 July 2022 |website=[[Infobae]] |language=es-ES}}</ref> |19 |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{flagicon|ARU}}''' [[Aruba]] |Monique van der Horn |21 |Oranjestad |- |{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]] |Renee Henderson<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2004 |orig-date=30 Nobyembre 2000 |title=23 year old Renee Henderson of Australia enters the stage contending... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/year-old-renee-henderson-of-australia-enters-the-stage-news-photo/51506141 |access-date=17 Mayo 2025 |website=Getty Images |language=en-us |archive-date=16 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516223651/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/year-old-renee-henderson-of-australia-enters-the-stage-news-photo/51506141 |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Melbourne]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |Patricia Kaiser<ref>{{Cite web |last=Netopilik |first=Thomas |date=14 Oktubre 2016 |title=Patricia Kaiser: "Mein Schicksal hat mir auch geholfen" (mit Video) |trans-title=Patricia Kaiser: "My fate also helped me" (with video) |url=https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-leute/patricia-kaiser-mein-schicksal-hat-mir-auch-geholfen-mit-video_a1861857 |access-date=3 Marso 2024 |website=MeinBezirk.at |language=de |archive-date=30 Nobiyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130191050/https://www.meinbezirk.at/alsergrund/c-leute/patricia-kaiser-mein-schicksal-hat-mir-auch-geholfen-mit-video_a1861857 |url-status=dead }}</ref> |16 |Linz |- |'''{{flagicon|BAH}}''' [[Bahamas]] |Latia Bowe<ref>{{Cite web |last=Whachell |first=Robbin |date=25 Nobyembre 2011 |title=Pageantry in The Bahamas: Does The Bahamas have too many pageants? |url=http://www.thebahamasweekly.com/publish/robbins-nest/Pageantry_in_The_Bahamas_Does_The_Bahamas_have_too_many_pageants_printer.shtml |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The Bahamas Weekly |language=en}}</ref> |23 |[[Nassau]] |- |'''{{Flagicon|BAN}}''' [[Bangladesh|Bangglades]] |Sonia Gazi<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2018 |title=Search for Miss World Bangladesh will start from September 16 |url=https://www.dhakatribune.com/feature/2018/09/13/search-for-miss-world-bangladesh-will-start-from-september-16 |access-date=3 Marso 2024 |website=Dhaka Tribune}}</ref> |21 |[[Dhaka]] |- |{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] |Leilani McConney<ref>{{Cite news |date=3 Nobyembre 2022 |title=‘She was absolutely unlikeable.' Former Miss Barbados claims that Miss World 2000 was ‘rigged’ in Priyanka Chopra’s favour |language=en |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/she-was-absolutely-unlikeable-former-miss-barbados-claims-that-miss-world-2000-was-rigged-in-priyanka-chopras-favour/articleshow/95281808.cms?from=mdr |access-date=3 Hulyo 2024 |issn=0013-0389}}</ref> |19 |[[Bridgetown]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Joke van de Velde<ref>{{Cite web |date=19 Nobyembre 2020 |title=Ex-Miss België Joke Van De Velde in verwachting van eerste kindje |trans-title=Ex-Miss Belgium Joke Van De Velde expecting first child |url=https://www.hln.be/showbizz/ex-miss-belgie-joke-van-de-velde-in-verwachting-van-eerste-kindje~a0d64133/ |access-date=3 Marso 2024 |website=Het Laatste Nieuws |language=nl}}</ref> |20 |Melle |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1954}} [[Venezuela|Beneswela]] |Vanessa Cárdenas<ref>{{Cite news |date=16 Nobyembre 2000 |title=Enchanting smiles |language=en |pages=14 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=fVNIAAAAIBAJ&lpg=PA14&dq=%22Vanessa%20Cardenas%22&pg=PA14#v=onepage&q=%22Vanessa%20Cardenas%22&f=false |access-date=30 Hulyo 2024}}</ref> |19 |Maracaibo |- |{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]] |Sviatlana Kruk<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2013 |title=Miss Belarus 1998 to partake in Mrs. Universe 2013 |url=https://www.belarus.by/en/press-center/press-release/miss-belarus-1998-to-partake-in-mrs-universe-2013_i_5514.html |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Belarus.by |language=en}}</ref> |21 |Grodno |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |Jasmina Mahmutović<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2016 |title=Miss BiH za 2016. godinu je Halida Krajišnik iz Živinica |trans-title=Miss BiH for 2016 is Halida Krajišnik from Živinice |url=https://www.vecernji.ba/vijesti/miss-bih-za-2016-godinu-je-halida-krajisnik-iz-zivinica-1119860 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=Vecernji list |language=hr}}</ref> |19 |Bihać |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |Puna Keleabetswe Serati |21 |Mochudi |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Francine Eickemberg<ref>{{Cite web |last=Cardoso |first=Marcos |date=5 Setyembre 2022 |title=VÍDEO: Juliana Rosa, de Ituporanga, vence o concurso Miss Santa Catarina Terra 2022 |trans-title=VIDEO: Juliana Rosa, from Ituporanga, wins the Miss Santa Catarina Terra 2022 contest |url=https://ndmais.com.br/moda/video-juliana-rosa-de-ituporanga-vence-o-concurso-miss-santa-catarina-terra-2022/ |access-date=3 Hulyo 2024 |website=ND Mais |language=pt-BR}}</ref> |18 |Camboriú |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |Ivanka Peytcheva |19 |Pasardzhik |- |{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] |Jimena Rico<ref>{{Cite web |last=Chavez |first=Kathryn |date=29 Oktubre 2023 |title=Jimena Rico Toro: “No me gustó la época de miss, no tengo ni una foto en casa de aquellos tiempos” |trans-title=Jimena Rico Toro: “I didn’t like the Miss Universe era, I don’t even have a photo at home from those times” |url=https://eldeber.com.bo/sociales/jimena-rico-toro-no-me-gusto-la-epoca-de-miss-no-tengo-ni-una-foto-en-casa-de-aquellos-tiempos_345098 |access-date=3 Hulyo 2024 |website=El Deber |language=es-ES |archive-date=22 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722180455/https://eldeber.com.bo/sociales/jimena-rico-toro-no-me-gusto-la-epoca-de-miss-no-tengo-ni-una-foto-en-casa-de-aquellos-tiempos_345098 |url-status=dead }}</ref> |22 |Cochabamba |- |'''{{Flagicon|Curaçao}}''' [[Curaçao]] |Jozaine Wall |18 |Willemstad |- |{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Anne Katrin Vrang |23 |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Ana Dolores Murillo<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Marso 2009 |title=Manabitas y su paso por el Miss Ecuador |url=https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |access-date=4 Hulyo 2024 |website=El Diario Ecuador |language=es |archive-date=11 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211063751/https://www.eldiario.ec/noticias-manabi-ecuador/111741-manabitas-y-su-paso-por-el-miss-ecuador/ |url-status=dead }}</ref> |20 |Portoviejo |- |'''{{Flagicon|SCO}}''' [[Scotland|Eskosya]] |Michelle Watson<ref>{{Cite web |last=McPherson |first=Lynn |last2=Lavery |first2=Charles |date=14 Enero 2007 |title=Boxing tycoon cheats on his wife with former Miss Scotland |url=http://www.dailyrecord.co.uk/news/scottish-news/boxing-tycoon-cheats-wife-former-3141932 |access-date=4 Hulyo 2024 |website=Daily Record |language=en}}</ref> |19 |Motherwell |- |'''{{Flagicon|SVK}}''' [[Slovakia|Eslobakya]] |Janka Horečná<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2000 |title=Na trón MISS 2000 zasadla Janka Horečná |url=https://korzar.sme.sk/c/4722780/na-tron-miss-2000-zasadla-janka-horecna.html |access-date=4 Hulyo 2024 |website=Korzar |language=sk |via=SME}}</ref> |20 |Žilina |- |'''{{Flagicon|SLO}}''' [[Eslobenya]] |Maša Merc<ref>{{Cite web |date=24 Setyembre 2000 |title=Miss Slovenije je Maša Merc |url=https://www.24ur.com/miss-slovenije-je-masa-merc.html |access-date=4 Hulyo 2024 |website=24UR |language=sl}}</ref> |22 |Maribor |- |{{Flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Verónica García<ref>{{Cite web |last=Aguirre |first=Julián |date=27 Hulyo 2001 |title=Primera dama de Miss España 2000, Verónica García destacó en Miss Mundo 2000 |url=https://www.ultimahora.es/noticias/local/2001/07/27/838121/primera-dama-de-miss-espana-2000-veronica-garcia-destaco-en-miss-mundo-2000.html |access-date=4 Hulyo 2024 |website=Ultima Hora |language=es}}</ref> |20 |[[Madrid]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |Angelique Breaux<ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2000 |title=Vista beauty vies for Miss World |language=en |pages=31 |work=North County Times |url=https://www.newspapers.com/article/north-county-times-vista-beauty-vies-for/164022404/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |[[Los Angeles]] |- |{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]] |Irina Ovtchinnikova<ref name=":2">{{Cite web |date=16 Nobyembre 2000 |title=50th Miss World contest |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,398286,00.html |access-date=4 Hulyo 2024 |website=The Guardian |language=en}}</ref> |21 |[[Tallin|Tallinn]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |Sophie-Kate Cahill<ref>{{Cite news |date=2 Enero 2003 |title=Ex Miss Wales on assault charge |language=en-GB |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/2622233.stm |access-date=4 Hulyo 2024}}</ref> |17 |[[Cardiff]] |- |'''{{Flagicon|GHA}}''' [[Ghana|Gana]] |Maame Ewarfaah Hawkson<ref>{{Cite web |date=1 Oktubre 2000 |title=Ewurafua Hawkson is Miss Ghana |url=https://www.modernghana.com/entertainment/7/ewurafua-hawkson-is-miss-ghana.html |access-date=4 Hulyo 2024 |website=ModernGhana |language=en}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |Athanasia Tzoulaki<ref>{{Cite web |last= |date=2 Mayo 2000 |title=30 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΝΑΝΣΥ ΤΖΟΥΛΑΚΗ |trans-title=30 questions Nancy Tzoulaki |url=https://www.tanea.gr/2000/05/02/greece/30-erwtiseis-nansy-tzoylaki/ |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Ta Nea |language=el}}</ref> |18 |Peloponnese |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |Cindy Ramírez |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{Flagicon|JAM}} [[Hamayka]] |Ayisha Richards<ref>{{Cite web |date=7 Hunyo 2010 |title=Two times the charm! |url=https://jamaica-gleaner.com/gleaner/20100607/flair/flair2.html |access-date=16 Hulyo 2024 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |24 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |Mariko Sugai<ref>{{Cite news |last=Veloo |first=Ravi |date=25 Nobyembre 2000 |title=Body or brains, that's the question |language=en |pages=16 |work=Today |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/digitised/article/today20001125-1.2.19.1 |access-date=30 Hulyo 2024 |via=National Library Board}}</ref> |23 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |Tessa Sacramento<ref>{{Cite web |last=Stringer |first=Megan |date=17 Enero 2022 |title=Miss Gibraltar |url=http://www.gibraltarpanorama.gi/177562 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Gibraltar Panorama |language=en |archive-date=16 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240716002742/http://www.gibraltarpanorama.gi/177562 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |Julie Lee-Ann Martin<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2000 |title=Miss India crowned Miss World |url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-7554/Miss-India-crowned-Miss-World.html |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Mail Online |language=en}}</ref> |20 |[[Belfast]] |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |Verónica Rivera<ref>{{Cite web |last= |date=15 Nobyembre 2014 |title=Miss Honduras Mundo es reportada como desaparecida |url=https://www.laprensa.hn/sucesos/miss-honduras-mundo-es-reportada-como-desaparecida-LELP768157 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |17 |Cortés |- |{{Flagicon|HKG}} [[Hong Kong]] |Margaret Kan<ref>{{Cite web |date=15 Agosto 2009 |title='No regrets' glamor queen moves on to a new career |url=https://archive.shine.cn/sunday/No-regrets-glamor-queen-moves-on-to-a-new-career/shdaily.shtml |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Shanghai Daily |language=en}}</ref> |20 |[[Hong Kong]] |- |'''{{flagicon|IND}} [[Indiya]]''' |'''[[Priyanka Chopra]]'''<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2020 |title=The thought-provoking answer that made Priyanka Chopra win Miss India 2000; watch |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/priyanka-chopra-miss-india-2000-question-answer-6706651/ |access-date=8 Marso 2024 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |18 |[[Jharkhand]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Yvonne Ellard<ref>{{Cite journal |date=30 Enero 2009 |orig-date=30 Agosto 2000 |title=Hotel Management Student New Miss Ireland |url=https://www.rte.ie/entertainment/2000/0830/392565-missireland/ |journal=RTE |language=en}}</ref> |21 |Tipperary |- |{{Flagicon|ISR}} [[Israel]] |Dana Dantes<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2004 |orig-date=30 Nobyembre 2000 |title=19 year old Dana Dantes of Israel and 24 year old Su Wei Tan of... |url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/year-old-dana-dantes-of-israel-and-24-year-old-su-wei-tan-news-photo/51505168 |access-date=16 Mayo 2025 |website=Getty Images |language=en-us |archive-date=22 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522224015/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/year-old-dana-dantes-of-israel-and-24-year-old-su-wei-tan-news-photo/51505168 |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |Giorgia Palmas<ref>{{Cite web |last=Ascione |first=Arianna |date=3 Mayo 2022 |title=Giorgia Palmas ha 40 anni, esordia Miss Mondo e travagliata storia con Brumotti:9 cose che non sapete |trans-title=Giorgia Palmas turns 40: her success on Striscia (and on Instagram), her love affairs in all sports and 7 other secrets about her |url=https://www.corriere.it/spettacoli/cards/giorgia-palmas-compie-40-anni-successo-striscia-instagram-amori-tutto-sport-altri-7-segreti-di-lei/esordio-tv-miss-mondo-2000_principale.shtml |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Corriere della Sera |language=it-IT}}</ref> |18 |[[Cagliari]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |Michelle Walker<ref>{{Cite web |last=Aldrick |first=Philip |date=9 Nobyembre 2000 |title=Beauty queens steal show at the Dome |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1373748/Beauty-queens-steal-show-at-the-Dome.html |access-date=16 Hulyo 2024 |website=The Telegraph |language=en}}</ref> |19 |[[Liverpool]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Christine Cho<ref>{{Cite news |last=Tenenbaum |first=Judith |date=8 Hulyo 2006 |title=MATCH: Christine Cho and Jamie Park |language=en-CA |work=The Globe and Mail |location=Toronto, Ontario |url=https://www.theglobeandmail.com/news/national/match-christine-cho-and-jamie-park/article712805/ |access-date=3 Marso 2024}}</ref> |21 |[[Toronto]] |- |{{Flagicon|IVB}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Nadia Harrigan Ubinas |23 |Tortola |- |'''{{Flagicon|ISV}}''' [[US Virgin Islands|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos]] |Luciah Hedrington |20 |Saint Thomas |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Jacqueline Bush |25 |George Town |- |'''{{flagicon|KAZ}}''' [[Kasakistan]] |Margarita Kravtsova<ref>{{Cite web |last= |date=20 Pebrero 2013 |title=List of the most successful Miss Kazakhstan beauties made in Kazakhstan |url=https://en.tengrinews.kz/show_and_style/list-of-the-most-successful-miss-kazakhstan-beauties-made-in-17056/ |access-date=16 Hulyo 2024 |website=Tengrinews.kz |language=en}}</ref> |19 |[[Almaty]] |- |'''{{Flagicon|KEN}}''' [[Kenya]] |Yolanda Masinde<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2020 |title=Why do Kenyan beauties flunk at the world stage? |url=https://nation.africa/kenya/life-and-style/buzz/why-do-kenyan-beauties-flunk-at-the-world-stage--826590 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=The Nation |language=en}}</ref> |21 |[[Nairobi]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Andrea Durán<ref>{{Cite web |last= |first= |date=14 Agosto 2000 |title=Andrea Durán, Miss Mundo Colombia 2000 |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-1226110 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=El Tiempo |language=es}}</ref> |24 |[[Bogotá]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Cristine de Mezerville<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2016 |title=Miss Costa Rica, Cristine de Mezerville Ferreto, and Miss Honduras, Veronica Rivera Castellon. |url=https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/miss-costa-rica-cristine-de-mezerville-ferreto-and-miss-news-photo/541325258 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Getty Images |language=en-gb}}</ref> |22 |Heredia |- |'''{{Flagicon|CRO}}''' [[Croatia|Kroasya]] |Andreja Čupor<ref>{{Cite web |title=Bivšoj Miss Hrvatske 40. rođendan prošao u sjeni skandala: Zbog suprugovih prijetnji nije reagirala na... |trans-title=The former Miss Croatia's 40th birthday passed in the shadow of a scandal: Due to her husband's threats, she did not react to... |url=https://www.rtl.hr/show/domace-zvijezde/bivsoj-miss-hrvatske-40-rodjendan-prosao-u-sjeni-skandala-zbog-suprugovih-prijetnji-nije-reagirala-na-brojne-cestitke-60e5df8e-b9f3-11ec-8f92-0242ac120030 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=RTL |language=hr-HR}}</ref> |18 |Ozalj |- |'''{{Flagicon|LIB}}''' [[Libano]] |Sandra Rizk<ref>{{Cite web |last=Raha |first=Sonali |date=1 Hulyo 2001 |title=Sandra Rizk - Miss Lebanon 2000 |url=https://gulfnews.com/uae/sandra-rizk---miss-lebanon-2000-1.420094 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Gulf News |language=en |archive-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101164350/http://gulfnews.com/news/uae/general/sandra-rizk-miss-lebanon-2000-1.420094 |url-status=dead }}</ref> |18 |[[Beirut]] |- |'''{{Flagicon|LIT}}''' [[Litwanya]] |Martyna Bimbaite<ref>{{Cite web |title=„Mis Lietuva 2000“ laimę atrado iš antro karto: „Gal gyvenime daugiau tokių emocijų ir nepatyriau“ |url=https://www.lrytas.lt/stilius/atvirai/2020/06/29/news/-mis-lietuva-2000-laime-atrado-is-antro-karto-gal-gyvenime-daugiau-tokiu-emociju-ir-nepatyriau--15369992 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Lrytas.lt |language=lt}}</ref> |16 |[[Vilna|Vilnius]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Elva Dögg Melsteð<ref>{{Cite web |date=26 Marso 2000 |title=Elva Dögg Melsted valin Ungfrú Ísland.is |trans-title=Elva Dögg Melsted chosen Miss Ísland.is |url=https://www.mbl.is/frettir/innlent/2000/03/26/elva_dogg_melsted_valin_ungfru_island_is/ |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Morgunblaðið |language=is}}</ref> |21 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flagicon|MDG}} [[Madagascar|Madagaskar]] |Julianna Todimarina<ref>{{Cite web |last=Rivelo |first=Hernan |date=12 Pebrero 2010 |title=Madagascar: “Miss Madagascar 2010” is launched |url=https://fr.allafrica.com/stories/201002120485.html |url-access=subscription |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Madagascar Express |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |17 |[[Toamasina]] |- |'''{{Flagicon|MAS}}''' [[Malaysia]] |Tan Sun Wei<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |title=Miss Malaysia, Su Wei Tan, 24, during the Miss World contest at The Millennium Dome in Greenwich |url=https://www.gettyimages.no/detail/news-photo/miss-malaysia-su-wei-tan-during-the-miss-world-contest-at-news-photo/830504190 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Getty Images |language=en-us |archive-date=25 Hulyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725030112/https://www.gettyimages.no/detail/news-photo/miss-malaysia-su-wei-tan-during-the-miss-world-contest-at-news-photo/830504190 |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |'''{{Flagicon|MLT}}''' [[Malta]] |Katia Grima<ref>{{Cite web |date=20 Oktubre 2004 |title=19 year old Katia Grima of Malta poses on stage during the Miss World... |url=https://www.gettyimages.ie/detail/news-photo/year-old-katia-grima-of-malta-poses-on-stage-during-the-news-photo/51506152 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Getty Images |language=en-gb}}</ref> |19 |[[Valeta|Valletta]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Paulina Flores<ref>{{Cite web |date=4 Marso 2021 |title="Sinaloa, tierra de mujeres bellas" |trans-title="Sinaloa, land of beautiful women" |url=https://www.noroeste.com.mx/entretenimiento/espectaculos/sinaloa-tierra-de-mujeres-bellas-EHNO171984 |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Noroeste |language=es-MX}}</ref> |20 |[[Culiacán]] |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Moldoba]] |Mariana Moraru<ref name=":0" /> |16 |[[Chișinău]] |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Mia de Klerk<ref>{{Cite web |date=17 Hunyo 2016 |title=Zoom In: Life after the Miss Namibia Crown |url=https://neweralive.na/posts/zoom-in-life-namibia-crown |access-date=10 Enero 2024 |website=New Era Live |language=en}}</ref> |21 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |Usha Khadgi<ref>{{Cite web |date=26 Abril 2020 |title=In Pictures: Former Miss Nepal 'Usha Khadgi' |url=https://www.nepalisansar.com/entertainment/in-pictures-former-miss-nepal-usha-khadgi/ |access-date=25 Hulyo 2024 |website=Nepali Sansar |language=en-US}}</ref> |21 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |Matilda Kerry<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2014 |title=Matilda Kerry weds |url=https://thenationonlineng.net/matilda-kerry-weds/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=The Nation |language=en}}</ref> |19 |Lungsod ng Benin |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Stine Pedersen<ref>{{Cite web |last=Mydland |first=Randi |date=3 Nobyembre 2000 |title=Jentene fra Karmøy |trans-title=The girls from Karmøy |url=https://www.aftenbladet.no/i/pGEXV |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Aftenbladet |language=nb}}</ref> |21 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |Katherine Allsopp-Smith<ref>{{Cite web |last=Collins |first=Simon |date=2 Hulyo 2019 |title=Best of 2019: Rich-listers spend $10m on school to suit son's needs |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/rich-list-couple-unveil-plans-for-radical-green-school-in-takapuna/JK3GMPMUPR2ZTYYKXXZGAILLA4/ |access-date=3 Hulyo 2024 |website=The New Zealand Herald |language=en-NZ}}</ref> |21 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |Raja Moussaoui<ref>{{Cite web |date=10 Abril 2010 |title=Zaterdag: De week van...Raja Moussaoui. |url=https://eenvandaag.avrotros.nl/item/zaterdag-de-week-vanraja-moussaoui/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=EenVandaag |language=nl}}</ref> |24 |Roermond |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |Ana Raquel Ochy<ref>{{Cite web |date=2 Setyembre 2000 |title=Señorita Panamá 2000 "Dejando huellas" |trans-title=Miss Panama 2000 "Leaving footprints" |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/senorita-panama-2000-dejando-huellas-48104 |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Panamá América |language=es}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Panama]] |- |'''{{Flagicon|PAR|1954}}''' [[Paraguay|Paragway]] |Patricia Villanueva |17 |[[Asuncion|Asunción]] |- |'''{{Flagicon|PER|state}}''' [[Peru]] |Tatiana Angulo<ref>{{Cite web |title=¿Dónde están ahora las ganadoras de Miss Perú Mundo? |trans-title=Where are the Miss Peru World winners now? |url=https://www.msn.com/en-us/entertainment/celebrity/%C2%BFd%C3%B3nde-est%C3%A1n-ahora-las-ganadoras-de-miss-per%C3%BA-mundo/ar-AABlONy?li=AA5a2s&apiversion=v2&noservercache=1&domshim=1&renderwebcomponents=1&wcseo=1&batchservertelemetry=1&noservertelemetry=1 |access-date=30 Hulyo 2024 |website=MSN |language=es}}</ref> |23 |Trujillo |- |'''{{Flagicon|PHI|variant=1945}}''' [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |Katherine de Guzman<ref>{{Cite web |last=Lo |first=Ricky |date=28 Nobyembre 2000 |title=Miss World tilt: 50 and going strong |url=https://www.philstar.com/entertainment/2000/11/28/92232/miss-world-tilt-50-and-going-strong-funfare-ricardo-f-lo |access-date=3 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |20 |[[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Salima Peippo<ref>{{Cite web |last=Kantola |first=Iida |date=23 Setyembre 2021 |title=Kirja: Parikymppinen missi Salima Peippo jätti Suomen toteuttaakseen suuren unelmansa – perillä hän kohtasi uskomattoman karun todellisuuden |trans-title=Book: Miss Salima Peippo in her twenties left Finland to realize her big dream - on the way she faced an incredibly harsh reality |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000008278107.html |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |18 |Turku |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Justyna Bergmann<ref>{{Cite web |last= |first= |date=15 Oktubre 2000 |title=Justyna Bergmann - Miss Polonia 2000 |url=https://wiadomosci.wp.pl/justyna-bergmann-miss-polonia-2000-6109404927960193a |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Wirtualna Polska |language=pl}}</ref> |18 |[[Varsovia]] |- |{{Flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Sarybel Velilla<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2024 |title=La noche en que Miss Mundo de Puerto Rico coronó a la reina equivocada |trans-title=The night Miss World Puerto Rico crowned the wrong queen |url=https://www.primerahora.com/entretenimiento/reinas-belleza/notas/la-noche-en-que-miss-mundo-de-puerto-rico-corono-a-la-reina-equivocada/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Primera Hora |language=es}}</ref> |24 |Toa Alta |- |{{Flagicon|POR}} [[Portugal]] |Gilda Dias Pe-Curto<ref>{{Cite web |date=11 Agosto 2017 |title=Miss Portugal, Gilda Dias Pe-Curto during the Miss World contest at... |url=https://www.gettyimages.ie/detail/news-photo/miss-portugal-gilda-dias-pe-curto-during-the-miss-world-news-photo/830504216 |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Getty Images |language=en-gb}}</ref> |21 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Karine Meier<ref>{{Cite web |date=8 Marso 2024 |title=Miss France Karine Meier graces the stage of the Millenium Dome at... |url=https://www.gettyimages.co.uk/detail/news-photo/miss-france-karine-meier-graces-the-stage-of-the-millenium-news-photo/2061700737 |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Getty Images |language=en-gb}}</ref> |20 |Meurthe-et-Moselle |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Gilda Jovine<ref name=":1" /> |20 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |'''{{Flagicon|CZE}}''' [[Republikang Tseko]] |Michaela Salačová<ref>{{Cite web |last=Hykl |first=Martina |date=30 Oktubre 2022 |title=OBRAZEM: Před lety bodovaly v soutěži krásy, tak vypadají miss dnes |trans-title=PICTURE: Years ago they scored points in the beauty contest, this is what misses look like today |url=https://www.idnes.cz/onadnes/moda/miss-ceske-republiky-krasky-vzhled-vip-slava.A221028_124025_modni-trendy_bib |access-date=30 Hulyo 2024 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |18 |Moravské Budějovice |- |'''{{Flagicon|ROM}}''' [[Romania|Rumanya]] |Aleksandra Cosmoiu<ref>{{Cite web |last=Voicu |first=Andreea |date=5 Pebrero 2020 |title=Poze inedite! Cum arătau primele Miss România! Mărioara a fost prima câștigătoare a concursului, în 1928 |trans-title=Unique pictures! What did the first Miss Romania look like! Mărioara was the first winner of the contest, in 1928 |url=https://ciao.ro/cum-aratau-primele-miss-romania-marioara-a-fost-prima-castigatoare-a-concursului-in-1928/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Ciao.ro |language=ro}}</ref> |20 |[[Bukarest|Bucharest]] |- |'''{{Flagicon|RUS}}''' [[Rusya]] |Anna Bodareva |19 |[[Mosku|Moscow]] |- |'''{{Flagicon|ZIM}}''' [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Victoria Moyo<ref>{{Cite web |last=Mavunga |first=Peter |date=7 Disyembre 2000 |title=Zimbabwe: Victoria Moyo: The New Zimbabwe Envoy |url=https://allafrica.com/stories/200012070098.html |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Financial Gazette |language=en |via=AllAfrica}}</ref> |21 |[[Harare]] |- |'''{{Flagicon|SIN}}''' [[Singapore|Singapura]] |Charlyn Ding<ref>{{Cite web |last=Molok |first=Natalya |date=12 Oktubre 2019 |title=Blast From The Past! We Tracked Down People From The Weekly's Archives |url=https://www.womensweekly.com.sg/gallery/great-women/real-life/22-birthday-blast-from-the-past/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=The Singapore Women's Weekly |language=en}}</ref> |19 |[[Singapore|Singapura]] |- |'''{{Flagicon|SRI}}''' [[Sri Lanka]] |Ganga Gunasekera<ref name=":2" /> |25 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |Ida Sofia Manneh<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2000 |title=Beautiful girls |language=en |pages=119 |work=The Age |url=https://www.newspapers.com/article/the-age-beautiful-girls/161533084/ |access-date=16 Mayo 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |23 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |Mahara McKay<ref>{{Cite web |title=Solche Missen vermissen wir |url=https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |access-date=31 Enero 2023 |website=Schweizer Illustrierte |language=de-CH |archive-date=14 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414184236/https://www.schweizer-illustrierte.ch/stars/wir-vermissen-die-missen |url-status=dead }}</ref> |19 |[[Zürich]] |- |{{Flagicon|PYF|state}} [[French Polynesia|Tahiti]] |Vanina Bea<ref>{{Cite web |last=Barrais |first=Delphine |date=31 Mayo 2021 |title=Vanina Bea, Miss Tahiti 2000 |url=https://www.tahiti-infos.com/Vanina-Bea-Miss-Tahiti-2000_a201046.html |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Tahiti Infos |language=fr}}</ref> |19 |Papeete |- |{{Flagicon|TAN}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Jacqueline Ntuyabelikwe<ref>{{Cite web |last=Nsehe |first=Mfonobong |date=20 Marso 2017 |title=Meet Jacqueline Ntuyabaliwe,The Beauty Queen From Tanzania Who Is Building A Furniture Empire |url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2017/02/23/the-beauty-queen-from-tanzania-who-is-building-a-furniture-empire/ |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Forbes |language=en}}</ref> |21 |[[Dar es Salaam]] |- |'''{{Flagicon|TWN}}''' [[Republika ng Tsina|Taywan]] |Shu-Ting Hao<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Miss Chinese Taipei, Shu-Ting Hao, 22, during the Miss World contest at The Millennium Dome in Greenwich |url=https://www.alamy.com/stock-photo-miss-chinese-taipei-shu-ting-hao-22-during-the-miss-world-contest-106492005.html |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Alamy Limited |language=en}}</ref> |22 |[[Taipei]] |- |'''{{Flagicon|RSA}}''' [[Timog Aprika]] |Heather Joy Hamilton<ref>{{Cite web |last=Kast |first=Gaynor |date=13 Disyembre 1999 |title=Miss SA brings a breath of fresh air |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/miss-sa-brings-a-breath-of-fresh-air-22803 |access-date=11 Enero 2024 |website=Independent Online |language=en}}</ref> |23 |Durban |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |Jung-sun Shin |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |Rhonda Rosemin<ref>{{Cite web |date=13 Hunyo 2024 |title=Two cheers for Nadine Sutherland! |url=https://jamaica.loopnews.com/index.php/content/two-cheers-nadine-sutherland |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Loop News |language=en}}</ref> |23 |[[Puerto Espanya]] |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Isabel Bawlitza<ref>{{Cite web |last= |date=9 Nobyembre 2018 |title=Representante chilena para Miss Mundo 2018 es escogida como una de las favoritas |trans-title=Chilean representative for Miss World 2018 is chosen as one of the favorites |url=https://www.t13.cl/noticia/tendencias/representante-chilena-miss-mundo-2018-es-escogida-como-favoritas |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Teletrece |language=es}}</ref> |24 |Linares |- |'''{{flagicon|CYP|1960}}''' [[Tsipre]] |Ifigenia Papaioannou |19 |Limassol |- |'''{{flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |Yüksel Ak<ref>{{Cite web |date=15 Enero 2024 |title=Türkiye güzelleri şimdi ne yapıyor? Jülide Ateş, Deniz Pulaş,Yüksel Ak, Defne Samyeli, Arzum Onan... |trans-title=What are the Turkish beauties doing now? Jülide Ateş, Deniz Pulaş, Yüksel Ak, Defne Samyeli, Arzum Onan... |url=https://www.cnnturk.com/magazin/turkiye-guzelleri-simdi-ne-yapiyor-julide-ates-deniz-pulas-yuksel-ak-defne-samyeli-arzum-onan |access-date=30 Hulyo 2024 |website=CNN Turk |language=tr}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Olena Shcherban |17 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Judit Kuchta<ref>{{Cite web |title=A 2000-es királynő: Kutcha Judit |trans-title=The queen of 2000: Judit Kutcha |url=https://index.hu/politika/bulvar/missworld/2000/?print |access-date=30 Hulyo 2024 |website=Index.hu |language=hu}}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |'''{{flagicon|URU}}''' [[Uruguay|Urugway]] |Katja Thomsen<ref>{{Cite web |date=28 Enero 2022 |title=La modelo Katja Thomsen se reinventa a los 40: "Mi edad mental es otra" |url=https://www.elpais.com.uy/sabado-show/la-modelo-katja-thomsen-se-reinventa-a-los-40-mi-edad-mental-es-otra |access-date=30 Hulyo 2024 |website=El Pais |language=en}}</ref> |18 |[[Montevideo]] |- |{{Flag|FR Yugoslavia|name=Yugoslavia}} |Iva Milivojević<ref>{{Cite web |last=Dimitrijević |first=Nevena |date=27 Setyembre 2024 |title=Bila je Mis Jugoslavije pre 24 godine. Od tada se udala za košarkaša, dobila dva doktorata i rodila četvoro dece |trans-title=She was Miss Yugoslavia 24 years ago. Since then, she has married a basketball player, received two doctorates and given birth to four children. |url=https://zadovoljna.nova.rs/poznati/iva-milivojevic-gde-je-danas-nekadasnja-mis-jugoslavije/ |access-date=16 Mayo 2025 |website=Zadovoljna |language=sr-RS}}</ref> |19 |[[Belgrado]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{official website|http://www.missworld.com}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] msd5dufcm3gqxlw8t1qfcwcez66xq5n Oleksandr Polozhynskyi 0 327954 2205599 2200498 2026-04-30T18:10:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205599 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }} {{Infobox person/Wikidata|name=Oleksandr Polozhynskyi|image=Sashko Polozhynskyi.jpg|caption=Polozhynskyi in 2007}} Si '''Oleksandr Yevhenovych Polozhynskyi''' (na ipinanganak 28 Mayo 1972) ay isang Ukrainian manunulat at tagapanguna na naging pangunahing tagasunod ng Tartak music band, at ang tagapamahala ng Radio NV. Siya mamaya ay naging isang sundalo sa 47th Mekanized Brigade ng Armed Forces ng [[Ukranya|Ukraine]]. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський розповів, чому не стане офіцером |url=https://ua.korrespondent.net/lifestyle/4553437-sashko-polozhynskyi-rozpoviv-chomu-ne-stane-ofitserom |access-date=2024-03-11 |website=ua.korrespondent.net |language=ru}}</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Namatay sa 28 Mayo 1972, sa Ukrainian lungsod ng Lutsk. Sa isang maagang edad, Polozhynskyi nagsimulang mag-sange at ibinigay ng mga performance sa kapistahan matinees. Matapos ang kanyang pag-aaral sa Lutsk School No.15, siya ang nagpatuloy sa Lviv militar boarding paaralan sa kanyang walong-grade graduation. Siya pumasok sa Lutsk National Technical University's Faculty of Economics upang patuloy ang kanyang pag-aaral sa ekonomiya. <ref name=":0">{{Cite web |title=Polozhynskyi Oleksandr Evgenovich - Ukrainian Musical World |url=https://musical-world.com.ua/en/artists/polozhynskyi-oleksandr-evgenovich/ |access-date=2024-03-11 |language=en-GB |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521185945/https://musical-world.com.ua/en/artists/polozhynskyi-oleksandr-evgenovich/ |url-status=dead }}</ref> == Karera sa musika == Naglalaro sa Lutsk band Flies sa Tea, Polozhynskyi nagsimula ang kanyang karera sa musika. Matapos, siya ay naging isang showman para sa punk grupo [[Makarov]] & Peterson. <ref name=":3">{{Cite web |date=2019-05-23 |title=music.com.ua - ТАРТАК: 'Ми лишаємося чесними з собою' |url=http://music.com.ua/interviews/2011/12/03/34288.html |access-date=2024-03-11 |website=music.com.ua |language=uk |archive-date=2019-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523191557/http://music.com.ua/interviews/2011/12/03/34288.html |url-status=dead }}</ref>Siya ay itinatag ang mga band ng Tartak upang makipag-ugnayan sa Chervona Ruta festival pagkatapos ng pag-aaral tungkol sa mga ito sa 1996. Siya ay nilalaro ng isang bilang ng mga makabuluhang mga papel sa Tartak, kabilang ang creative direktor, co-producer, singer, tagapanguna, at songwriter. Siya ay nagtrabaho sa Gulyaihorod folk ensemble upang isama ang mga aspeto ng Ukrainian tradisyonal na musika sa kontemporaryong musika. [[Talaksan:ТарТак.jpg|left|thumb| Polozhynskyi kasama si Tartak noong 2008]] Polozhynskyi nagtrabaho bilang isang radio at telebisyon tagapamahagi sa bahagi ng oras sa karagdagan sa kanyang karera sa musika. Siya ay ang tagapangasiwa ng mga programa sa radyo Sounds tungkol sa Radio NV at Chipboard Show sa Europa Plus. Mula sa 1 Oktubre 2007, siya co-hosted ang umaga DSP Show sa Europe Plus kasama Andriy Kuzmenko, at Igor Pelykh (until May 2009). Siya ay may mga headings Sleep in the Hand, Safe, Morning Star, With His Samovar, Pure Song, Shvyryay-Show, at Call to the Friend sa partikular na, kasama ang Kuzma. <ref>{{Cite web |last=vova_forever |date=2007-11-28 |title=Европа Плюс Украина - Новое утреннее шоу на Европе Плюс! |url=https://vova-forever.livejournal.com/26416.html |access-date=2024-03-11 |website=Сегодня неважно, что скажет каждый, и не хочется знать, что будет дальше, что было раньше... |archive-date=2025-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516210640/https://vova-forever.livejournal.com/26416.html |url-status=dead }}</ref> Siya ang tagapangasiwa ng show Sounds of Pro sa Radio NV mula 2018 hanggang 27 Mayo 2020. <ref>{{Cite web |date=2023-02-02 |title=Радіо NV: програма Звуки про |url=https://radio.nv.ua/zvuki-pro |access-date=2024-03-11 |website=radio.nv.ua |language=uk |archive-date=2023-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202210749/https://radio.nv.ua/zvuki-pro |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Новини радіо за травень 2020 {{!}} ProRadio.Org.Ua |url=http://www.proradio.org.ua/news/2020may.php |access-date=2024-03-11 |website=www.proradio.org.ua |language=uk}}</ref> Siya ay nagsimula ang solong proyekto SP sa 2009, producing dalawang mga lyrics: Tsytsydup (2010) at Choose Me! (2009), na kung saan ay nai-publish sa umaga ng presidential election. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський презентував новий трек «ЦиціДупа» {{!}} Все о музыке - исполнители, группы, авторы. |url=http://quroq.ru/muzykalnye-novosti/sashko-polozhinskij-prezentuvav-novij-trek.html |access-date=2024-03-11 |website=quroq.ru |language=ru}}</ref> Siya ay nagsimulang magtrabaho bilang isang producer sa 2011 at pinili ng mga lyrics para sa kontemporaryong Ukrainian poetic album Po-Vilno, na inilabas sa pamamagitan ng studio Coffeine. <ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський. По-Вільно. /digi-pack/. |url=http://umka.com/ukr/catalogue/lyrical-underground/sashko-polozhynsky-po-vilno-digi-pack-s-low.html |access-date=2024-03-11 |website=UMKA |language=uk}}</ref> Sa musika video para sa Moral Sex (2012) ng Tartak, siya rin ay ginawa ang kanyang paghahari debut. Sa 2014, siya itinatag ang Bouvier proyekto, na kung saan siya nai-release ng dalawang album sa 2015 at 2019. Upang sumusuporta sa pambansang koponan ng football ng Ukraine kasama ang TV channel Football 1/2 na-record ng isang video para sa song Here's My Hand.<ref>{{Cite web |date=2018-09-06 |title=Група "Був’є" зняла кліп у підтримку збірної України з футболу: відео |url=https://showbiz.24tv.ua/grupa_buvye_znyala_klip_u_pidtrimku_zbirnoyi_ukrayini_video_n1027757 |access-date=2024-03-11 |website=24 Канал |language=uk }}</re Kasama sa Ivan Marunych sa 2019, siya na binuo ng duet Ol. Iv.'E at inilunsad ang Bouvier proyekto. Siya rin ang nagtatrabaho sa iba pang mga musika. Siya rin ay kasangkot sa volunteer camp sa Tartakiv & Tartak. Siya rin ay kasangkot sa paglikha ng mga volunteer kampo Tartakiv & Tartak na taon na iyon, na naglalayong muling i-restore ang Tartuqiv Palace, isang ika-19 siglo architectural landmark ng pambansang kahalagahan.<ref>{{Cite web |date=2020-04-28 |title=Якщо купити собі замок...Як працює формат концесії в Україні - Україна + : історії - ВІККА - замок - новини - Україна + {{!}} Телерадіокомпанія ВІККА |url=http://vikka.ua/novini/04186-yakscho-kupiti-sobi-zamok---yak-pratsyue-format-kontsesii-v-ukraini.htm |access-date=2024-03-11 |website=vikka.ua |language=uk |archive-date=2020-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428185113/http://vikka.ua/novini/04186-yakscho-kupiti-sobi-zamok---yak-pratsyue-format-kontsesii-v-ukraini.htm |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{Cite web |last=Гаврилюк |first=Андрій |date=2019-08-06 |title=У Тартакові відбулось урочисте закриття волонтерського табору «Тартаків&Тартак» |url=https://golossokal.com.ua/lysty/y-tartakovi-vidbylos-yrochiste-zakrittia-volonterskogo-tabory-tartakiv-tartak.html |access-date=2024-03-11 |website=Голос Сокальщини - новини Сокаля, Червонограда |language=uk}}</ref> Pagkatapos ng isang court battle, Polozhynskyi inihayag ang kanyang paghiwalay mula sa mga band Tartak at Bouvier sa Pebrero 5 2020. <ref>{{Cite web |last=Морі |first=Євгеній |date=2022-01-21 |title=Антологія українського альбому. Тартак і "Демографічний вибух" |url=https://suspilne.media/culture/19362-antologia-ukrainskogo-albomu-tartak/ |access-date=2023-03-11 |website=suspilne.media}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-06 |title=Положинський вийшов із суду над Riffmaster-ом і заявив, що припиняє виступати (ФОТО/ВІДЕО) |url=https://radiotrek.rv.ua/articles/oleksandr_polozhynskyy_zayavyv_shcho_prypynyaie_vystupy_z_gurtamy_tartak_i_buvie_245339.html |access-date=2024-03-11 |website=Радіо ТРЕК |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Сашко Положинський йде з "Тартака" та "Був’є" (відео) |url=https://konkurent.ua/publication/52396/sashko-polozhinskiy-yde-z-tartaka-ta-buve-video/ |access-date=2024-03-11 |website=konkurent.ua |language=uk}}</ref> Sa parehong taon ay nakita ang paglulunsad ng kanyang bagong pagsisikap, Olexander Polozhinsky at ang Three Roses, na naglalaman ng isang konsertong programa dubbed Lyrics na kasama reworked bersyon ng mga lyrics Tartak, Bouvier, at Ol. IV. E. <ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський представить новий музичний проєкт {{!}} Новини {{!}} Українське радіо |url=https://ukr.radio/news.html?newsID=94157 |access-date=2024-03-11 |website=ukr.radio |language=uk }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський та Три троянди: Концерт - {{!}} Афіша - Афіша у Львові - 032.ua |url=https://www.032.ua/afisha/50033/oleksandr-polozinskij-ta-tri-troandi |access-date=2024-03-11 |website=032.ua - Сайт міста Львова |language=uk-UA}}</ref> Mga kamakailan-lamang tagumpay para sa kanya kabilang ang kanyang bahagi sa Banderstadt festival sa 2021, <ref>{{Cite web |date=2021-06-16 |title=Ювілейний «Бандерштат» присвятять 30-й річниці Незалежності України {{!}} Бандерштат 2022 - фестиваль українського духу. 5-7 серпня - Луцьк. Купити квитки на Бандерштат. |url=http://bandershtat.org.ua/bandershtat-2021-anons/ |access-date=2024-03-11 |website=Бандерштат 2022 - фестиваль українського духу |language=uk |archive-date=2025-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121085136/http://bandershtat.org.ua/bandershtat-2021-anons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський: Я презентую себе не як "Тартак", "Був’є" чи "ОлІв’Є", а як Олександр Положинський {{!}} Новини {{!}} Українське радіо |url=http://nrcu.gov.ua/news.html?newsID=96414 |access-date=2024-03-11 |website=nrcu.gov.ua |language=uk}}</ref> at ang pag-publish ng kanyang 12-song solo album Despite Everything sa Abril 2023. Siya performed duets sa isang October Palace kaganapan sa 5 Setyembre 2023, na may iba pang mga artist at mga band na siya ay nagtrabaho sa pamamagitan ng mga taon.<ref>{{Cite web |last=muzvarua |date=2023-08-07 |title=Олександр Положинський - концерт дуетів, створених з колегами за 20 років |url=http://muzvar.com.ua/oleksandr-polozhynskyi-kontsert-duetiv-stvorenykh-z-kolehamy-za-20-rokiv/ |access-date=2024-03-11 |website=МУЗВАР |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-26 |title=анонс. Сашко Положинський проведе в Києві «концерт дуетів», де заспіває пісні з іншими музикантами |url=https://www.village.com.ua/village/culture/culture-news/342809-sashko-polozhinskiy-provede-v-kievi-kontsert-duetiv-de-zaspivae-pisni-z-inshimi-muzikantami |access-date=2024-03-11 |website=The Village Україна |language=uk}}</ref> == Karera sa militar == Polozhynskyi inlisted sa reserve Ukrainian Armed Forces sa Pebrero 2022, <ref>{{Cite web |title=Олександр Положинський уклав контракт із ЗСУ (фото) |url=https://www.unian.ua/society/oleksandr-polozhinskiy-uklav-kontrakt-iz-zsu-foto-novini-ukrajini-11705950.html |access-date=2024-03-11 |website=www.unian.ua |language=uk}}</ref> nagsilbi sa 47th Batalyon (which subsequently became the 47th Assault Regiment and the 47th Mechanized Brigade). <ref>{{Cite web |title=«Я – солдат ЗСУ, стрілець 47-го окремого батальйону»: співак з Луцька святкує ювілей |url=https://volyn.tabloyid.com/privatnezhittia/ia-soldat-zsu-strilets-47-go-okremogo-batalionu-spivak-z-lutska-sviatkue-iuvilei |access-date=2024-03-11 |website=volyn.tabloyid.com}}</ref> Kapag siya ay nagsilbi sa hukbo, siya na-record ng isang song paggalang sa mga volunteers. Sinabi niya na ang kanyang walong buwan sa hukbo ay nagkaroon ng isang pisikal at moral na epekto sa kanya, at mga isyu sa kalusugan ay naging kapansin-pansin <ref>{{Cite web |title="Нет шансов стать офицером": Положинский пожаловался на проблемы со здоровьем |url=https://www.rbc.ua/ukr/styler/nemae-shansiv-stati-ofitserom-polozhinskiy-1673946262.html |access-date=2024-03-11 |website=РБК-Украина |language=ru}}</ref> Si Polozhynskyi hindi inaasahang inihayag ang kanyang mga aktibong tungkulin sa 6 Disyembre 2022, ang Araw ng Armed Forces ng Ukraine. Sinabi niya na hindi niya nakikita ang kanyang sarili bilang isang hero at hindi niya patayin ang isang opponent sa higit sa anim na buwan ng ganap na pakikibaka. <ref>{{Cite web |date=2023-05-09 |title=Oleksandr Polozhynskyi |url=https://before-war-after.com/en/news/oleksandr-polozhynskyi |access-date=2024-03-11 |website=before-war-after.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Певец Саша Положинский ответил, убивал ли он оккупантов |url=https://www.unian.net/lite/stars/pevec-sasha-polozhinskiy-otvetil-ubival-li-on-okkupantov-12069429.html |access-date=2024-03-11 |website=www.unian.net |language=ru}}</ref> Siya ay sa Kiev sa negosyo mula noong Pebrero 2023, na nagbibigay ng remote suporta sa mga sundalo ng brigada. Noong Nobyembre ng taong yaon, siya sa wakas inilipat sa ibang militar na yunit.. <ref>{{Cite web |date=2023-11-13 |title=Олександр Положинський заявив, що переводиться до іншого підрозділу ЗСУ, та пояснив чому |url=https://tsn.ua/ato/oleksandr-polozhinskiy-zayaviv-scho-perevoditsya-do-inshogo-pidrozdilu-zsu-ta-poyasniv-chomu-2449777.html |access-date=2024-03-11 |website=ТСН.ua |language=uk}}</ref> == Mga posisyong pampulitika == [[Talaksan:Сашко_Положинський_на_Зашкові_2011_(2).jpg|thumb| Si Polozhynskyi ay gumaganap sa Zashkiv Festival 2011]] Polozhynskyi ay advocated para sa preservation ng Svydovets bundok at sumusuporta sa mga kampanya laban sa pag-unlad mga proposal. Siya ay gumawa ng isang video mensahe sa Mayo 2018 upang ipakita ang solidaridad para sa Ukrainian filmmaker Oleh Sentsov, na inilipat sa Russia. Sinabi niya sa Facebook na gusto niya na maging independiyenteng at hinihingi ng mga reporter na patunayan ang impormasyon mula sa orihinal na mga pinagmulan, sa kabila ng mga spekulasyon sa media na siya ay humantong para sa mayor ng Lutsk sa 2020.. === Ukrainian Patriotism === Sa isang pagsisikap sa pag-promote ng Ukrainian wika at kultura, Polozhynskyi ay aktibong kasangkot sa isang bilang ng mga pampublikong proyekto at mga gawain. Sa ilalim ng banner ng Don't Be Indifferent, siya co-organized 14 interactive at musika performance sa mga lungsod sa Central Ukraine, lahat ng mga pagpapalawak ng Ukrainian wika. Siya rin ay kasangkot sa programa ng radyo sa Lutsk na tinatawag na Talak Ukrainian at Feel Like a European! Ang kanyang mga kanta at pampublikong remarks, siya ay nagpakita ng kanyang suporta para sa Ukrainian cause sa kanyang mga lyrics I don't want came sa simbolo ng Orange Revolution. === Suporta para sa Militar === Noong 2015, siya ay nagbibigay ng mga performance para sa 72nd Separate Mekanized Brigade at ang 3rd Separated Special Forces Regiment na kasama ang mga musika ng Riffmaster. <ref>{{Cite web |title=Руслана, Вакарчук і Положинський удостоєні премії ім. Василя Стуса |url=https://zn.ua/ukr/UKRAINE/ruslana-vakarchuk-i-polozhinskiy-udostoyeni-premiyi-im-vasilya-stusa-135454_.html |access-date=2024-03-11 |website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2015-05-24 |title=Лідери гуртів “Тартак” та “Riffmaster” виступили для кіровоградських кіборгів (ФОТО) {{!}} Перша електронна газета |url=https://persha.kr.ua/news/45172-lideri-gurtiv-tartak-ta-riffmaster-vistupili-dlya-kirovogradskix-kiborgiv-foto/ |access-date=2024-03-11 |language=uk}}</ref> Siya kasama ang isa pang kasapi sa Ol. IV.'E band, ginaganap para sa mga tropa sa Volnovakha.<ref>{{Cite web |date=2019-06-27 |title=Положинський запустив новий проект «Ол.Ів.'Є» |url=https://pershyj.com/p-polozhinskii-zapustiv-novii-proekt-olivye-38054 |access-date=2024-03-11 |website=Перший канал соціальних новин |language=uk}}</ref> Kasama kay Arsen Mirzoyan, ang mga militar ng 128th Mountain Assault Brigade, pati na rin ang National Guard unit na kilala bilang Ukiez. <ref>{{Cite web |date=2020-01-01 |title=Як відомі українські виконавці 128-у ОГШБр з Новим роком вітали (Фото, відео) — ПроЗахід новини |url=https://prozahid.com/iak-vidomi-ukrainski-vykonavtsi-128-u-ohshbr-z-novym-rokom-vitaly-foto-video/ |access-date=2024-03-11 |website=Про Захід |language=uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Українські співаки провели різдвяний тур для військових з ООС |url=https://espreso.tv/news/2020/01/07/ukrayinski_spivaky_provely_rizdvyanyy_tur_dlya_viyskovykh_z_oos |access-date=2024-03-11 |website=espreso.tv |language=uk}}</ref> Noong Hulyo 2020, isang grupo ng mga perpektong kasama ang Ukrainian vocalists Polozhynskyi, Zlata Ognevich, Oleksandr Lozovsky, Ivan Marunych, at Anton Tilis ay gaganapin sa mga lokasyon ng State Border Guard Service ng Ukraine. <ref>{{Cite web |title=UKRAINIAN MUSICIANS VISITED BORDER GUARDS SERVING IN JOINT FORCES OPERATIONS AREA |url=http://dpsu.gov.ua/en/news/ukrainian-musicians-visited-border-guards-serving-in-joint-forces-operations-area/ |access-date=2024-03-11 |website=dpsu.gov.ua |language=en}}</ref> Siya ay isang miyembro ng Maidan People's Union at madalas ay gumagawa ng mga konserto para sa iba't-ibang mga militar na yunit sa suporta ng Ukrainian mga sundalo. == Personal na buhay == Ang kanyang ama ay isang pet store manager. <ref name=":2">{{Cite web |last=ukrainer.net |date=2019-10-28 |title=Lutsk as seen by Oleksandr Polozhynskyi • Ukraїner |url=https://www.ukrainer.net/lutsk-as-seen-by-oleksandr-polozhynskyi/ |access-date=2024-03-11 |website=Ukraїner}}</ref> Si Polozhynskyi ay nais gumawa ng mga makabuluhang bagay sa kanyang libreng oras, tulad ng football at snowboarding. Siya ay tumatahan sa Lutsk, may-ari ng isang apartment sa Kiev, at single. Ang kanyang mga paboritong band ay Tartak, Papa Roach, at Bush. Ang nobela ni Paulo Coelho na The Alchemist ay ang kaniyang pinakamalaking impluwensiya. Siya rin ang itinuturing Vyacheslav Lypynsky na isa sa mga pinaka-makabuluhang mga tao sa kasaysayan ng Ukraine. == Discography == {| class="wikitable plainrowheaders" border="1" style="text-align:center;" ! scope="col" style="width:5em;" |taon ! scope="col" style="width:16em;" | Pangalan ! scope="col" style="width:7em;" | Album ! scope="col" style="width:16em;" | Mga Tala |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''Партія снайперів'' ( ''Sniper Party'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Партія снайперів (Sniper Party) |url=https://genius.com/Kozak-system-sniper-party-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | rowspan="17" {{N/A|Single non-album}} | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2012 ! scope="row" | ''Брат за брата'' ( ''Brother for Brother'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Брат за брата (Brother for Brother) |url=https://genius.com/Kozak-system-brother-for-brother-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2013 ! scope="row" | ''Вагомі слова'' | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2014 ! scope="row" | ''Brat za brata <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Enej & Maleo Reggae Rockers) – Brat za brata |url=https://genius.com/Kozak-system-brat-za-brata-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref>'' | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2014 ! scope="row" | ''Битим склом'' ( ''Basag na Salamin'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Ельвіра Сарихаліл (Elvira Sarykhalil)) – Битим склом (Broken Glass) |url=https://genius.com/Kozak-system-broken-glass-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''Не моя'' ( ''Not mine'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) – Не моя (Not Mine) |url=https://genius.com/Kozak-system-not-mine-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | kasama ang Violet band |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2016 ! scope="row" | ''Вокзали'' | kasama sina Alexjazz & The Cancel at Ira Shvaidak |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2017 ! scope="row" | ''Мій друг'' ( ''Aking Kaibigan'' ) <ref>{{Citation |title=Козак Систем (Kozak System) (Ft. Ярмак (YARMAK)) – Мій друг (My Friend) |url=https://genius.com/Kozak-system-my-friend-lyrics |access-date=2024-03-11}}</ref> | para sa Kozak System |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2019 ! scope="row" | ''Тобі'' <ref>{{Cite web |date=2019-05-31 |title=Double Life & О. Положинський – Тобі (Сингл) |url=https://notatky.com.ua/double-life-polozhynskyy-tobi/ |access-date=2024-03-11 |website=Нотатки про українську музику |language=uk}}</ref> | kasama ang bandang Double Life |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2020 ! scope="row" | ''Ми трава'' | kasama ang Entree (N.Try) band |- | rowspan="1" style="text-align:center;" | 2022 ! scope="row" | ''Як Ти Там'' | kasama si ASILIA |} == Mga parangal at pagkilala == Vasyl Stus Award tagumpay sa 2013. Noong 2020, tinanggihan ni Polozhynskyi ang Order of Merit III degree, sa argumento na ang Presidente [[Volodymyr Zelenskyy]] ay dapat na ipagdiwang ang musika Andriy Antonenko, doktor Yuliia Kuzmenko, at nurse Yana Duhar. (who is charged with killing journalist Pavel Sheremet). == Mga Tala == Ukrainian: Oleksandr Yevhenovych Polozhynskyi{{Notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1972]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] boa6g6jtev3u883t1pia66738lko8ku Nestor ang Kronista 0 327965 2205587 2104844 2026-04-30T17:10:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205587 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox saint |honorific_prefix= [[Saint]] | name = Nestor ang Kronista | image = Нестор-летописец.jpg | alt = | caption = [[Icon|Iconographic]] depiction of St. Nestor the Chronicler, 1919, [[Viktor Vasnetsov]] ([[St Volodymyr's Cathedral]], Kyiv). | birth_date = {{circa}} 1056 | birth_place = [[Kiev]], [[Kievan Rus’]] | death_date = {{circa}} 1114 | death_place = [[Kyiv Pechersk Lavra]], [[Kiev]] | nationality = | other_names = }} Si '''Nestor ang Kronista''' o '''Nestor Ang Hagiographer''' ([[Old Slavonic]]: Нeстор Летописец; c. 1056 – c. 1114) ay isang [[monghe]] mula sa [[Kievan Rus']] na kilala na may nakasulat ng dalawang buhay ng mga banal: ang buhay ng Venerable Theodosius ng Kiev Caves at ang account tungkol sa ang buhay at pag-uugali ng mga Banal na Passion Bearers Boris at Gleb. Tradisyonal na historiography ay nagkakahalaga rin sa kanya ang Primary Chronicle (PVL), ang pinaka-mahalaga chronicle ng Kievan Rus', na nagkamit sa kanya ng tinatawag na "ang Kronista". Ngunit ang ilang mga modernong scholars ay konklusyon siya ay hindi ang may-akda, dahil ang Chronicle at kilala ng mga gawa ng Nestor barely align, at madalas contradict ang bawat isa sa mga tuntunin ng estilo at nilalaman. Given ang mga may-akda polemika, ang ilan sa mga iskolar gusto na tinawag sa kanya Nestor "ang Hagiographer", upang maging nakikilala sa dalawang hagiographies na kung saan sila ay sumang-ayon na siya ay nakasulat. == Talambuhay == Sa 1073 AD, Nestor ay isang monk ng Monasteryo ng Caves sa Kiev. <ref>{{Cite journal |last=Ostrowski |first=Donald |date= |title=The Povest' vremennyx let (PVL): ends and means: Russian Linguistics |url= |journal=Russian Linguistics |volume=46 |issue=1 |pages=3–24 |doi=10.1007/s11185-021-09249-y}}</ref> Ang tanging iba pang mga detalye ng kanyang buhay na kung saan ay reliably kilala ay na siya ay commissioned kasama ang dalawang iba pang monks upang mahanap ang mga relics ng St. Theodosius ng Kiev, isang misyon kung saan siya nakumpleto ng tagumpay. Si Nestor ay namatay sa paligid ng 1114 at inilibing sa Near Caves. Siya ay pinuri (canonized) bilang isang santo sa pamamagitan ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan]]. Ang katawan ng St. Nestor ay kabilang sa mga relikvio na pinapanatili sa Kiev Pechersk Lavra. Kanyang kapistahan araw ay gaganapin sa Oktubre 27. Siya rin ay inanyayahan na kasama ang iba pang mga santo ng Kiev Caves Lavra sa Setyembre 28 (Synaxis ng Venerable Fathers ng mga Kiev caves) at sa Ikalawang Linggo ng Great Pasko. == Pagpupuri == [[Talaksan:Stamp_of_USSR_1935.jpg|thumb| Ginunita ni Nestor sa isang selyong Sobyet noong 1956]] Nestor ang Kronista ay canonized sa pamamagitan ng pagdaragdag ng kanyang pangalan sa Synaxis ng lahat ng Venerable Fathers ng Kiev Caves. <ref>{{Cite web |title=НЕСТОР |url=https://www.pravenc.ru/text/2565114.html |access-date=2022-07-25 |website=www.pravenc.ru}}</ref> === Piyesta === * 27 Oktubre – pangunahing pagdiriwang, (with: Nestor of Thessaloniki and Nestor of the Far Kiev Caves) === Fixed Feast Day ( Synaxes ) === * 25 Mayo – Synaxis of Saints of Volhynia ( [[Russian Orthodox Church]] sa Labas ng Russia at [[Simbahang Griyegong Ortodokso]] ) * 15 Hulyo – Synaxis ng All Saints of Kiev ( Russian Orthodox Church - ROC ) * Setyembre 28 - Synaxis ng mga Kagalang-galang na Ama ng Kiev Near Caves * 10 Oktubre – Synaxis of Saints of Volhynia ( ROC ) * 27 Oktubre – Synaxis of All Saints of Kiev Theological Academy at Kiev Theological Seminary [[Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)]] === Moveable Feast Day (Synaxes) === * '''Synaxis ng lahat ng Venerable Fathers ng Kiev Caves''' – movable holiday sa ika-2 Linggo ng Great Lent * '''Synaxis of the Saints of the Kievan Caves Monastery, venerated sa malapit na kuweba ng Venerable Anthony''' – movable holiday sa ika-1 ng Sabado pagkatapos ng Leavetaking of the Elevation of the Cross (21 September) <ref>{{Cite web |title=СОБОР ПРЕПОДОБНЫХ ОТЦОВ КИЕВО-ПЕЧЕРСКИХ БЛИЖНИХ ПЕЩЕР - Древо |url=http://drevo-info.ru/articles/4250.html |access-date=2022-07-25 |website=drevo-info.ru |language=ru |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211182227/https://drevo-info.ru/articles/4250.html |url-status=dead }}</ref> == Liturgical hymns == [[Talaksan:Nestor_03.jpg|right|thumb| Soviet forensic facial reconstruction ni Sergei Nikitin (1985)]] Troparion St. Nestor — Tono 4<blockquote>Ipinapahayag ng mga magulang at mga kababalaghan ng mga taong nakakaalam sa buhay ng mga tao. Ipinahayag sa kanila ang mga bagay na nangyayari sa ating buhay.</blockquote><blockquote>Nag-aalala ako sa kanya. I'm sorry. I don't know what you're gonna do. I know how you can do it.</blockquote>Karaniwang Troparion St. Nestor — Tono 4<blockquote>Ang panahon at ang panahon ng mga kamangha-mangha na mga gawa, / pag-uugali at gawain ng mga Ama ng Dios, / Nostore premudre, napisyu, / lovey возгоре́лся эси́ после́довати стопа́м первонача́льных, / с ни́миже не переста́й моли́тися Христу́ Богу, / sa pagliligtas ng ating mga kaluluwa.</blockquote><blockquote>Pumunta ako sa bahay, nag-aalala ako ng pag-aasawa sa Dios, magpapasalamat ako sa iyo, magpapatuloy ako sa pagdiriwang ng Diyos, magpasalamat ako.</blockquote>Kontakion St. Nestor — Tono 2<blockquote>Kung ang mga alagad ng Dios na si Feodosia ay nagkaroon ng tunay na buhay, ang mga matuwid na kapangyarihan ng kanyang sarili ay nagbibigay-kasiyahan sa iyo, at sa iba't ibang mga katotohanan ay ipinapahayag, ay nagpatirapa ang mga ito mula sa kaharian ng langit, upang makakuha ng mga ito sa atin, na nakikinig ng Panginoon.</blockquote> == Mga kilalang gawa == * Ang buhay ng Venerable Theodosius ng Kiev Caves (1080s)<ref>{{cite web|title=Saint Nestor the Chronicler|url=https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf|website=St. Luke Greek Orthodox Church|access-date=19 March 2017|archive-date=20 Marso 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320144158/https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf|url-status=dead}}</ref> * Aklat tungkol sa Buhay at pagpatay ng mga Banal na Tagapamahala ng Pasyon Boris at Gleb (1080s) <ref>{{cite web|title=Venerable Nestor the Chronicler of the Kiev Caves|url=https://oca.org/saints/lives/2000/10/27/103067-venerable-nestor-the-chronicler-of-the-kiev-caves|website=Orthodox Church in America|access-date=19 March 2017}}</ref> * (disputed) Primary Chronicle, o Ang Tala ng Bygone taon (ca. 1113) == Mga sanggunian == # {{Cite journal |last=Ostrowski |first=Donald |date= |title=The Povest' vremennyx let (PVL): ends and means: Russian Linguistics |url= |journal=Russian Linguistics |volume=46 |issue=1 |pages=3–24 |doi=10.1007/s11185-021-09249-y}} # {{Cite web |title=НЕСТОР |url=https://www.pravenc.ru/text/2565114.html |access-date=2022-07-25 |website=www.pravenc.ru}} # {{Cite web |title=СОБОР ПРЕПОДОБНЫХ ОТЦОВ КИЕВО-ПЕЧЕРСКИХ БЛИЖНИХ ПЕЩЕР - Древо |url=http://drevo-info.ru/articles/4250.html |access-date=2022-07-25 |website=drevo-info.ru |language=ru |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211182227/https://drevo-info.ru/articles/4250.html |url-status=dead }} # {{cite web |title=Saint Nestor the Chronicler |url=https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf |access-date=19 March 2017 |website=St. Luke Greek Orthodox Church |archive-date=20 Marso 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320144158/https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf |url-status=dead }} # {{cite web |title=Saint Nestor the Chronicler |url=https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf |access-date=19 March 2017 |website=St. Luke Greek Orthodox Church |archive-date=20 Marso 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320144158/https://static1.squarespace.com/static/510dd36fe4b072208fa1352e/t/526c0112e4b082c85febb34f/1382809874261/October_27_2013.pdf |url-status=dead }}{{Reflist}} == Bibliograpiya == * {{EB1911|wstitle=Nestor (author)|volume=19|page=406, 407}} * {{Cite book |last1=Cross |first1=Samuel Hazzard |last2=Sherbowitz-Wetzor |first2=Olgerd P. |date=1953 |title=The Russian Primary Chronicle, Laurentian Text. Translated and edited by Samuel Hazzard Cross and Olgerd P. Sherbowitz-Wetzor |url=https://www.mgh-bibliothek.de/dokumente/a/a011458.pdf |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=The Mediaeval Academy of America |pages=325 |isbn= |access-date=26 January 2023}} (First edition published in 1930. The first 50 pages are a scholarly introduction.) * {{Cite journal |last1=Maiorov |first1=Alexander V. |date=November 2018 |title=“I Would Sacrifice Myself for my Academy and its Glory!” August Ludwig von Schlözer and the Discovery of the ''Hypatian Chronicle'' |url=https://www.jstor.org/stable/27072372 |journal=[[Russian History (Brill journal)|Russian History]] |publisher=Brill |volume=45 |issue=4 |pages=319–340 |doi= |access-date=19 May 2023}} * {{Cite journal |last=Ostrowski |first=Donald |authorlink1=Donald Ostrowski |date=March 1981 |title=Textual Criticism and the Povest' vremennykh let: Some Theoretical Considerations |url=https://www.jstor.org/stable/41035890 |journal=Harvard Ukrainian Studies |publisher=Harvard Ukrainian Research Institute |volume=5 |issue=1 |pages=11–31 |doi= |access-date=6 May 2023}} * {{cite book | editor-first = Donald | editor-last = Ostrowski | url = http://hudce7.harvard.edu/~ostrowski/pvl/ | title=The Povest' vremennykh let: An Interlinear Collation and Paradosis. 3 volumes. |date=2003 |location=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |language=ru, en | access-date = 2002-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050309022812/http://hudce7.harvard.edu/~ostrowski/pvl/ | archive-date = 2005-03-09 | url-status = dead }} (assoc. ed. David J. Birnbaum (Harvard Library of Early Ukrainian Literature, vol. 10, parts 1–3) – This 2003 Ostrowski et al. edition includes an ''interlinear collation'' including the ''five main manuscript witnesses'', as well as a new ''paradosis'' ("a proposed best reading"). ** {{Cite web |url=http://pvl.obdurodon.org/pvl.html |title=Rus' primary chronicle critical edition – Interlinear line-level collation |last1=Ostrowski |first1=Donald |last2=Birnbaum |first2=David J. |work=pvl.obdurodon.org |date=7 December 2014 |access-date=17 May 2023 |lang=cu}} – A 2014 improved digitised version of the 2002/2003 Ostrowski et al. edition. * {{Cite journal |last1=Ostrowski |first1=Donald |date=2018 |title=Was There a Riurikid Dynasty in Early Rus'?  |url=https://brill.com/view/journals/css/52/1/article-p30_2.xml |journal=Canadian-American Slavic Studies |publisher= |volume=52 |issue=1 |pages=30–49 |doi=10.1163/22102396-05201009}} *{{cite book |title=The Origins of the Slavic Nations: Premodern Identities in Russia, Ukraine, and Belarus |last=Plokhy |first=Serhii |authorlink=Serhii Plokhy |year=2006 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-86403-9 |pages=10–15 |url=http://assets.cambridge.org/97805218/64039/excerpt/9780521864039_excerpt.pdf |access-date=27 April 2010 |archive-date=6 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606203420/http://assets.cambridge.org/97805218/64039/excerpt/9780521864039_excerpt.pdf |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Tolochko |first1=Oleksiy |date=2005 |title="История Российская" Василия Татищева: источники и известия "Istoriia Rossiiskaia" Vasiliia Tatishcheva: istochniki i izvestiia |trans-title=Vasily Tatishchev's "History of Russia": Sources and Information |url=https://books.google.com/books?id=ArhpAAAAMAAJ |location=Moscow |publisher=Новое литературное обозрение Novoe literaturnoe obozrenie |pages=543 |isbn=9795867933462 |access-date=17 May 2023}} (also published at Kritika, Kyiv, 2005) * {{Cite journal |last=Tolochko |first=Oleksiy |date=2007 |title=On "Nestor the Chronicler" |url=https://www.jstor.org/stable/41304501 |journal=[[Harvard Ukrainian Studies]] |publisher=Harvard University |volume=29 |issue=1 |pages=31–59 |doi= |access-date=30 September 2022}} == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Nestor the Chronicler}} * [http://oca.org/saints/lives/2014/10/27/103067-venerable-nestor-the-chronicler-of-the-kiev-caves Venerable Nestor the Chronicler of the Kiev Near Caves] Orthodox [[Imahen|icon]] and synaxarion * [https://www.lonelyplanet.com/ukraine/kyiv/attractions/kyevo-pecherska-lavra/a/poi-sig/421329/360928 Visitor information for Kyiv Pechersk Lavra] [[Kategorya:Mga siyentipiko mula sa Russia]] [[Kategorya:Ipinanganak noong Dekada 1050]] a41023vecsrx473ebralsawrw4b4eob Pierogi 0 327977 2205631 2172266 2026-05-01T00:09:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205631 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Marso 2024}} {{cleanup|date=Marso 2024|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.}} }}{{Infobox food|name=Pierogi|image=Pierogi z masłem - 2023.03.31.jpg|caption=Pierogi with butter|region=[[Poland]], [[Central Europe]], [[Eastern Europe]], [[Southeastern Europe]]|country={{ubl|[[Asia]] (historically)<ref name=Minrol />|[[Europe]] (contemporary)}}|course=Appetizer, main, dessert|served=|type=[[Dumplings]]|main_ingredient={{ubl|Dough: flour, eggs, water|Filling: various}}|variations={{ubl|'''savory''': {{lang|sk|bryndzové pirohy}} or {{lang|pl|pierogi z mięsem}}), {{lang|pl|pierogi z kapustą i grzybami}} and {{lang|pl|pierogi ruskie}} from [[Poland]] |'''sweet''': with fruit, often accompanied by pastry sauces or breadcrumbs mixed in butter}}|associated_cuisine=[[Poland]] (as pierogi)}} Ang '''Pierogi''' o '''Pierogies''' ay filled [[dumpling]]s, na ginawa sa pamamagitan ng pagbabalot ng [[tapay]] na walang [[pampaalsa]] sa paligid ng isang palaman, at paminsan-minsan ay may lasa na may masarap o matamis na palamuti, sa wakas ay niluto sa kumukulong tubig. Ang Pierogi o ang kanilang mga varieties ay nauugnay sa mga lutuin ng Central, Eastern at [[Timog-silangang Europa]]. Ang mga dumpling ay malamang na nagmula sa [[Asya]] at dumating sa Europa sa pamamagitan ng kalakalan noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref name="Minrol">{{Cite web |date=n.d. |title=Pierogi z kaszą gryczaną |url=http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |archive-date=19 May 2017 |access-date=30 December 2021 |website=minrol.gov.pl |publisher=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Ministry of Agriculture and Rural Development) |language=pl}}</ref> Ang malawakang ginagamit na pangalang Ingles na '''pierogi''' ay nagmula sa [[wikang Polako]]. Sa Silangang Europa at mga bahagi ng Canada sila ay kilala bilang '''varenyky''' '', <ref name="COD varenyky">{{Cite encyclopedia |year=2005 |title=varenyky |encyclopedia=Canadian Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195418163.001.0001/m_en_ca0075754?rskey=lUHqHM&result=1 |isbn=9780191735219}}</ref>'' o, sa ilang dialekto, '''pyrohy''' . Ang Pierogi ay sikat din sa modernong panahon [[lutuing Amerikano]] kung saan kung minsan ay kilala sila sa ilalim ng iba't ibang lokal na pangalan. Kasama sa mga karaniwang palaman ang [[patatas]], [[keso]], quark, [[sauerkraut]], giniling na karne, mushroom, prutas, at/o berry. Ang masarap na pierogi ay kadalasang inihahain na may kasamang topping ng kulay-gatas, pritong sibuyas, o pareho.<ref>{{Cite news |last=Severson |first=Kim |date=2018-06-26 |title=A Guide to Soft Fresh Cheeses: Cottage Cheese, Mascarpone and More (Published 2018) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/dining/types-of-soft-cheese.html |access-date=2020-11-06 |issn=0362-4331}}</ref> [[Talaksan:Rogsss.jpg|thumb]] == Terminolohiya == [[Talaksan:04565_Christmas_dumplings_with_dried_plums.JPG|thumb| Tradisyunal [[Noche Buena|na Bisperas ng Pasko]] pierogi, na ang pangalan ay nagmula sa salitang-ugat na nangangahulugang 'festival']] Ang salitang Ingles na "pierogi" ay nagmula sa salitang Polako ''{{Lang|pl|pierogi}}'' ({{IPA-pl|pʲɛˈrɔgʲi|}}), na pangmaramihang anyo ng ''{{Lang|pl|pieróg}}' ({{IPA-pl|ˈpʲɛruk|}}), isang generic na termino para sa isang punong dumpling. Nagmula ito sa Old East Slavic {{Lang|orv|[[wikt:пиръ|пиръ]]}}</link> ( ''{{Transl|orv|pirŭ}}'' ) at higit pa mula sa Proto-Slavic *pirъ, "kapistahan". <ref>''Food Culture in Russia and Central Asia'', 2005, p 75, By Glenn Randall Mack, Asele Surina</ref> Habang ang mga dumpling ay matatagpuan sa buong [[Eurasya]], ang partikular na pangalang ''pierogi'', kasama ang Proto-Slavic na ugat nito at ang mga kaugnay nito sa Kanluran at Silangang Slavic na mga wika, kabilang ang Russian {{Lang|ru|пирог}} ( ''{{Transl|ru|[[pirog]]}}'', "pie") at {{Lang|ru|пирожки}} ( ''{{Transl|ru|[[pirozhki]]}}'', "maliit na pie"), ay nagpapakita ng mga karaniwang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo na pinagmulan]] ng pangalan, na sinusunod ang mga modernong estado ng bansa at ang kanilang mga standardized na wika . Sa karamihan ng mga wikang ito ang salita ay nangangahulugang "pie". Gayunpaman, ang isang kamakailang teorya ay nag-isip na ang mga salitang ''bierock'', ''pierogi'' o ''pirog'' ay maaaring hango sa Turkic ''bureg'' . <ref>{{Cite web |date=25 June 1997 |title=You Say Purek, I Say Beerock |url=http://articles.latimes.com/1997-06-25/food/fo-6599_1_borek |access-date=15 April 2023 |website=Los Angeles Times}}</ref> Sa mga Ukrainians, Russian at kanilang mga diasporas, kilala sila bilang ''varenyky'' ( [[wiktionary:вареники|вареники]] ). <ref name="COD varenyky"/> <ref>{{Cite news |last=Ellick |first=Adam B. |date=2007-09-30 |title=Dumplings for the Lord |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/nyregion/thecity/30ukra.html |access-date=2022-04-09 |issn=0362-4331}}</ref> Ang salita ay ang pangmaramihang anyo ng {{Lang|uk|вареник}}</link> ( ''{{Transl|uk|varenyk}}'' ), na nagmula sa Ukrainian {{Lang|uk|вар}}</link> ( ''{{Transl|uk|var}}'' ) "boiling liquid", na nagpapahiwatig ng pagkulo bilang pangunahing paraan ng pagluluto para sa ganitong uri ng dumpling. <ref>{{Cite magazine|magazine=The New Yorker}}</ref> Ang parehong termino ay ginagamit sa komunidad ng Mennonite, kung minsan ay binabaybay na ''varenikie'' o ''wareniki'' ; at ''vareniki'' sa mga Canadian Doukhobors <ref>{{Cite web |last=Popoff |first=D. E. (Jim) Popoff |title=A Glossary of Traditional Doukhobor Cuisine |url=https://www.usccdoukhobors.org/cuisine/aboutcuisine.htm |access-date=31 July 2023 |website=USCC Doukhobors |publisher=Union of Spiritual Communities of Christ |quote=With permission from 'Hospitality, Cooking the Doukhobor Way' (1995)}}</ref> ''Ang Bryndzové pirohy'' ay ang Slovak na termino para sa mga dumpling na puno ng keso ng gatas ng tupa.<ref>{{Cite web |title=Bryndza Pierogi (Bryndzové Pirohy) recipe – Slovak Cooking |url=http://www.slovakcooking.com/2010/recipes/pierogi/ |access-date=2016-07-27 |website=www.slovakcooking.com}}</ref> ''Ang Colțunași'' ay ang terminong [[Wikang Rumano|Rumano]] para sa mga punong dumplings. <ref name="coltunas">{{Cite web |title=COLŢUNÁŞ |url=http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224163723/http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |archive-date=2021-02-24 |access-date=2012-03-05 |publisher=DEX on line |language=ro}}</ref> Ito ay nagmula sa Greek {{Lang|el|καλτσούνι}}, ''kaltsúni'', mismong isang paghiram mula sa Italian calzoni . Ang isang katulad na pinangalanang uri ng dumpling na nauugnay sa, o itinuturing na iba't ibang, pierogi, ay kilala sa Belarus bilang ''калдуны́'', sa Lithuania bilang ''koldūnai'', at sa Poland bilang ''kołduny'' . Ang Pierogi ay may lokal na variant sa Poland na kilala bilang pierogi ng Saint Peter o ''pierogi Świętego Piotra'' . == Pinagmulan == Habang ang pinagmulan ng pierogi ay madalas na pinagtatalunan, ang eksaktong pinanggalingan ng ulam ay hindi alam at hindi mabe-verify. Ang mga dumpling ay malamang na nagmula sa [[Tsina]] at naging laganap sa Europa noong [[Gitnang Kapanahunan]] o mas huling mga panahon. <ref name="Minrol"/> Sinasabi ng ilan na ang pierogi ay ikinalat ng mga ekspedisyon ni [[Marco Polo]] sa pamamagitan ng [[Daang Seda]], kaya nagmumungkahi ng koneksyon sa Chinese mantou . <ref>{{Cite news |last=Shelby Pope |title=The dumpling that comforts Poland |language=en |url=http://www.bbc.com/travel/gallery/20181218-the-dumpling-that-comforts-poland |access-date=2020-12-26}}</ref> May teorya ang iba pang mga pinagkukunan na noong ika-13 siglo, ang pierogi ay dinala ni Saint Hyacinth ng Poland mula sa [[Asya|Malayong Silangan (Asya)]] sa pamamagitan ng kung ano noon ang [[Kievan Rus']]. <ref name=":5">{{Cite web |last=Kasprzyk-Chevriaux |first=Magdalena |date=May 22, 2014 |title=Polish Food 101 ‒ Pierogi {{!}} Artykuł {{!}} Culture.pl |url=http://culture.pl/en/article/polish-food-101-pierogi |access-date=2016-07-27}}</ref> Naging katangian ang mga ito sa mga lutuing Central at East European, kung saan naimbento ang iba't ibang uri (paraan ng paghahanda, sangkap, pagpuno). == Mga sangkap at paghahanda == === Mga pagpupuno === Ang Pierogi ay maaaring palaman (singularly o sa mga kumbinasyon) na may niligis na patatas, pritong sibuyas, quark o farmer cheese, [[repolyo]], [[sauerkraut]], giniling na karne, mushroom, [[espinaka]], o iba pang sangkap depende sa kagustuhan ng magluto. Ang mga bersyon ng dessert ng dumpling ay maaaring lagyan ng matamis na quark o ng sariwang prutas na palaman tulad ng [[seresa]], strawberry, [[prambuwesas]], bilberry, blueberry, [[mansanas]], o plum ; minsan ginagamit ang mga stoned [[pruno]], pati na rin ang jam . Para sa higit pang lasa, maaaring idagdag ang kulay-gatas sa pinaghalong kuwarta, at ito ay may posibilidad na gumaan ang kuwarta. === Paghahanda === Ang kuwarta, na ginawa sa pamamagitan ng paghahalo ng harina at maligamgam na tubig, kung minsan ay may itlog, ay iginugulong patag at pagkatapos ay gupitin sa mga parisukat gamit ang isang kutsilyo o mga bilog gamit ang isang [[tasa]] o inuming baso . Ang kuwarta ay maaaring gawin gamit ang ilang mashed patatas, na lumilikha ng mas makinis na texture. Ang isa pang variation, na tanyag sa Slovakia, ay gumagamit ng masa na gawa sa harina at curd na may mga itlog, asin, at tubig. Ang pagpuno ay inilalagay sa gitna at ang kuwarta ay nakatiklop upang bumuo ng kalahating bilog o parihaba o tatsulok (kung ang kuwarta ay hiwa nang parisukat). Pinagsasama-sama ang mga tahi upang ma-seal ang pierogi upang manatili ang laman sa loob kapag ito ay luto na. Ang pierogi ay kumukulo hanggang sa lumutang, matuyo, at kung minsan ay pinirito o iluluto sa mantikilya bago ihain o iprito bilang mga tira. Maaari silang ihain ng tinunaw na mantikilya o kulay gatas, o palamutihan ng maliliit na piraso ng pritong [[bacon]], sibuyas, at mushroom. Maaaring lagyan ng sarsa ng mansanas, jam, o ''varenye'' ang mga uri ng dessert.<gallery widths="170px" heights="140px"> Talaksan:Pierogi_preparation_07.JPG|alt=Cutting the dough into circles|Pagputol ng kuwarta sa mga bilog Talaksan:Pierogi_preparation_09.JPG|alt=Placing the filling into a dough pocket|Inilalagay ang pagpuno sa isang bulsa ng kuwarta Talaksan:Pierogi_preparation_10.JPG|alt=Closing the dough pocket|Isinasara ang bulsa ng kuwarta Talaksan:Pierogi_preparation_11.JPG|alt=Sealing the pierogi|Tinatakan ang pierogi </gallery> == Mga bansa == === Poland === [[Talaksan:Pierogi_6.jpg|thumb| ''Pierogi'' festival sa [[Cracovia]], [[Polonya]], na nangyayari sa Araw ng St. Hyacinth]] Tradisyonal na itinuturing na pagkain ng mga magsasaka, ang pierogi sa kalaunan ay nakakuha ng katanyagan at kumalat sa lahat ng mga uri ng lipunan, kabilang ang mga maharlika . Inilalarawan ng mga cookbook mula sa ika-17 siglo kung paano noong panahong iyon, ang pierogi ay itinuturing na pangunahing pagkain ng Polish, at bawat holiday ay may sariling espesyal na uri ng pierogi na nilikha. Mayroon silang iba't ibang mga hugis, pagpuno at paraan ng pagluluto. Ang mga mahahalagang kaganapan tulad ng mga kasalan ay may sariling espesyal na uri ng pierogi kurniki - inihurnong pie na puno ng [[Manok (pagkain)|manok]] . Gayundin, ang pierogi ay ginawa lalo na para sa mga pagluluksa o wakes, at ang ilan ay para sa caroling season noong Enero. Sa silangan ang inihurnong pierogi ay isang pangkaraniwan at gustung-gustong ulam ng Pasko. Sila ay pinalamanan ng patatas, keso, repolyo, mushroom, bakwit, o dawa. Ang pinakasikat ay ang Biłgoraj pierogi na pinalamanan ng bakwit, patatas, at keso at pagkatapos ay inihurnong sa oven. <ref>{{Cite web |title=Pierogi nowodworskie |url=http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628235235/http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-date=2018-06-28}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Baked pierogi |url=https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |access-date=2024-03-24 |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621193805/https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |url-status=dead }}</ref> Ang Pierogi ay isang mahalagang bahagi ng Polish festive seasons, partikular na ang [[Noche Buena|Bisperas ng Pasko]] ( Hapunan ng Wigilia ) at Christmastide . Hinahain din ang mga ito sa mga pampublikong kaganapan, palengke o pagdiriwang sa iba't ibang anyo at panlasa, mula sa matamis hanggang sa maalat at maanghang. Sa 2007 Pierogi Festival sa Kraków, 30,000 pierogi ang kinakain araw-araw. <ref>{{Cite web |title=Pierogi Festival |url=https://rove.me/to/krakow/pierogi-festival |publisher=rove.me}}</ref> Ang Polish pierogi ay kadalasang puno ng sariwang quark, pinakuluang at tinadtad na patatas, at piniritong sibuyas. Ang uri na ito ay kilala sa Polish bilang ''pierogi ruskie'' (" Ruthenian pierogi"). Ang iba pang tanyag na pierogi sa Poland ay puno ng giniling na karne, mushroom at repolyo, o para sa dessert ng iba't ibang prutas (mga berry, na may mga strawberry o blueberry ang pinakakaraniwan). Ang matamis na pierogi ay karaniwang inihahain na may kulay-gatas na may halong asukal, at masarap na pierogi na may taba ng bacon at mga piraso ng bacon. Ang mga pole ay tradisyonal na naghahain ng dalawang uri ng pierogi para sa hapunan sa [[Noche Buena|Bisperas ng Pasko]] . Ang isang uri ay puno ng pinaasim na repolyo at pinatuyong mushroom, isa pa{{Spaced en dash}}maliit ''na uszka'' na puno lamang ng mga tuyong ligaw na mushroom{{Spaced en dash}}hinahain sa malinaw na ''[[barszcz]]'' . <ref name="pierogifest">{{Cite web |title=Annual Pierogi Festival in Whiting, Indiana |url=http://www.pierogifest.net/ |publisher=[[Pierogi Fest]]}}</ref> ''Ang Leniwe pierogi'' ("lazy pierogi") ay ibang uri ng pagkain, katulad ng lazy vareniki (tingnan sa ibaba), ''kopytka'', o ''halušky'' . === Ukraine === Ang Varenyky sa Ukraine ay isang sikat na pambansang ulam, na inihahain kapwa bilang pang-araw-araw na pagkain at bilang bahagi ng ilang tradisyonal na pagdiriwang, gaya ng Hapunan sa Bisperas ng pasko ( {{Lang-uk|Свята Вечеря|lit=Holy Supper|translit=Sviata Vecheria}}). Sa ilang rehiyon sa o karatig ng modernong-panahong Kanlurang Ukraine, partikular sa Carpathian Ruthenia at Galicia, ang mga terminong varenyky at pyrohy ay ginagamit upang tukuyin ang parehong ulam. Gayunpaman, ang Ukrainian varenyky ay madalas na hindi pinirito. [[Talaksan:Varenyky_Ukrainian.jpg|thumb| Tradisyunal na Ukrainian {{Lang|uk|varenyky}}</link> , bago lutuin at may crimped na mga gilid]] Ang Varenyky ay itinuturing ng mga Ukrainians bilang isa sa kanilang mga pambansang pagkain at gumaganap ng isang pangunahing papel sa kultura ng Ukrainian. Taliwas sa maraming iba pang mga bansa na nagbabahagi ng mga dumpling na ito, ang mga Ukrainians ay madalas na gumamit ng mga produktong fermented milk( sored milk o ryazhanka ) upang itali ang masa; gayunpaman, ngayon ang mga itlog ay kadalasang ginagamit sa halip. Kasama sa karaniwang Ukrainian fillings para sa varenyky ang curd cheese, patatas, pinakuluang beans, repolyo, mushy peas, plum, currants, sour cherries (at iba pang prutas), karne, isda, at bakwit. Sa Ukraine, ang varenyky ay tradisyonal na nilagyan ng sour cream ( {{Lang-uk|сметана|translit=smetana}}) at mantikilya, pati na rin ang piniritong sibuyas, at piniritong piraso ng salo ( {{Lang-uk|шкварки|translit=shkvarky}} ). Bagama't tradisyonal na masarap, maaari ding ihain ang varenyky bilang panghimagas sa pamamagitan lamang ng pagpapalit ng laman ng dumpling sa matamis. Kasama sa dessert na varenyky fillings ang maasim na seresa, bilberry, sweet quark, at iba't ibang prutas. Ang mga gitnang rehiyon ng Ukraine ay kilala para sa kanilang mas hindi pangkaraniwang varenyky, ang Poltava ay kilala sa pagpuno ng harina na varenyky, kung saan ang mga dumpling ay puno ng pinaghalong harina, mantika at pinirito na piraso ng bacon. Gayunpaman, ang hindi pangkaraniwang pagpuno ay matatagpuan din sa ibang mga rehiyon, tulad ng hempseed varenyky mula sa Polissia at Galicia . <ref>{{Cite web |title=Фуд-гід Україною |url=https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |access-date=2023-06-25 |website=platfor.ma |language=uk |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625153328/https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |url-status=dead }}</ref> Mahal na mahal si Varenyky sa Ukranya kaya ang taunang pagdiriwang sa paggunita sa kanila ay ginaganap sa Ukrainian ski resort town ng Bukovel sa Carpathian Mountains. Noong 2013, isang snow monument sa varenyky ang ginawa sa Bukovel, at isinumite sa Guinness Book of Records bilang pinakamalaking snow varenyk sa mundo. Sa Ukraine, ang varenyky ay hindi lamang isang pambansang ulam, ngunit gumaganap din ng isang simboliko at ritwal na papel. Ang mga ninuno ng Ukraine ay tinutumbas ang varenyky sa isang batang buwan dahil sa magkatulad na hugis, at ginamit ang mga dumplings bilang bahagi ng pagano at mga ritwal ng pagsasakripisyo. Halimbawa, ang keso na varenyky ay isinakripisyo malapit sa mga bukal ng tubig, at maraming taon na ang nakalilipas ay naniniwala rin ang mga magsasaka na ang varenyky ay nakatulong sa pagdadala ng masaganang ani, kaya nagdala sila ng mga lutong bahay na dumpling sa mga bukid. <ref name=":0">{{Cite web |date=11 January 2018 |title=Ten Astonishing Facts About Ukrainian Varenyky |url=https://ukrainian-recipes.com/10-astonishing-facts-about-ukrainian-varenyky.html}}</ref> === Mga rehiyong nagsasalita ng Aleman === [[Talaksan:Schlutzkrapfen_South_Tyrol_(3).JPG|thumb| ''Schlutzkrapfen'' na may spinach at ricotta, [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano|South Tyrol]]]] Ang karaniwang terminong Pirogge (pl. Piroggen) ay naglalarawan sa lahat ng uri ng Eastern European filled dumplings at buns, <ref name=":1">{{Cite encyclopedia |title=Pirogge |encyclopedia=Duden Wörterbuch |publisher=Dudenverlag |url=http://www.duden.de/rechtschreibung/Pirogge}}</ref> kabilang ang pierogi, pirozhki at pirogs . Ang ilang uri ng piroggen, parehong pinakuluan at inihurnong, ay karaniwang pamasahe para sa mga Aleman na naninirahan sa Silangang Europa at ang Baltic ay inihahanda pa rin ng kanilang mga inapo na naninirahan doon at sa Alemanya. Sa partikular, ang inihurnong pīrādziņi ay kilala bilang pīrādziņi ay kilala bilang ''Kurländer Speckkuchen'' (" Courland bacon/speck pie") sa lutuin ng mga Baltic German . ''Ang Schlutzkrapfen'' ay malapit na kahawig ng pierogi; karaniwan ang mga ito sa Tirol at rehiyon ng [[Lalawigang Awtonomo ng Bolzano|South Tyrol]] na nagsasalita ng Aleman sa hilagang Italya, at paminsan-minsan ay matatagpuan sa [[Baviera]]. Maaaring kabilang sa mga palaman ang karne o patatas, ngunit ang pinakalaganap na palaman ay isang kumbinasyon ng spinach at quark ( ''Topfen'' ) o ricotta . Ang isa pang katulad na pagkaing Austrian, na kilala bilang ''Kärntner Nudel'' ( [[Carinthia (estado)|Carinthian]] noodles), ay ginawa gamit ang malawak na hanay ng mga palaman, mula sa karne, mushroom, patatas o quark hanggang sa mansanas, peras o [[Malipukon|mint]] . Malaki ang pagkakaiba ng mga rehiyonal na specialty na ito sa mga pinakakaraniwang Swabian filled dumpling na kilala bilang ''Maultaschen'' . === Hungary === Sa lutuing Hungarian, ang ''derelye'' ay katulad ng pierogi, na binubuo ng mga bulsa ng pasta na puno ng jam, cottage cheese, o kung minsan ay karne. <ref>[https://web.archive.org/web/20120214104349/http://www.chew.hu/derelye_lekvaros_sonkas_vagy_h/ Derelye recipe] from chew.hu</ref> Ang derelye ay pangunahing ginagamit bilang isang maligaya na pagkain para sa mga espesyal na okasyon tulad ng mga kasalan; ito ay kinakain din para sa mga regular na pagkain, ngunit ang tradisyon na ito ay naging bihira.{{Fact|date=August 2008}} === Romania at Moldova === Sa [[Romania]] at [[Moldabya|Moldova]], ang isang katulad na recipe ay tinatawag na ''colțunași'', <ref name="coltunas"/> na may mga rehiyonal na varieties tulad ng ''piroști'' sa [[Transylvania]] at Bukovina na mga rehiyon at ''chiroște'' sa rehiyon ng Moldavia . <ref>{{Cite web |last=Ensinger |first=David |date=June 14, 2013 |title=Recipes from Abroad // A Special Sunday Dinner in Moldova |url=http://www.thescoutproject.org/journal/field-guide/food-and-drink/recipes-from-abroad-sunday-dinner-in-moldova |access-date=2023-04-06 |website=The Scout Project |language=en-US}}</ref> Ang Colțunași ay alinman sa isang dessert na puno ng jam (karaniwan ay plum), sariwang maasim na seresa, o cottage cheese, o masarap, na puno ng dill seasoned cheese (telemea o urdă), mashed patatas, o tinadtad na karne. Ang kuwarta ay ginawa gamit ang harina ng trigo at ang colțunași ay pinakuluan sa inasnan na tubig, <ref>{{Cite web |date=7 October 2009 |title=Hai la masa!: Coltunasi |url=https://kathrynannew.wordpress.com/2009/10/07/hai-la-masa-coltunasi/ |access-date=24 August 2016}}</ref> pinirito sa mantika, o inihurnong sa oven. Ang salita ay kaugnay ng Slavic ''kalduny'',isang uri ng dumplings. Sa parehong Bukovina at Transylvania, ang pangalang piroști ay ginagamit sa mga Romanian na pamilya ng German o Slavic na pinagmulan at ang pagpuno ay maaari ding isang buo, sariwa, walang binhing plum. Ang terminong colțunaș ay ginagamit ng mga katutubong Romanian na pamilya at kadalasang puno ng cottage cheese o quark at inihahain sa ibabaw ng [[Smetana (produktong gatas)|sour cream smântână]], tradisyonal na tinatawag na ''colțunași cu smântână'' . === Russia at Belarus === [[Talaksan:Singer_Café_-_Pierogi_IMG_3425.JPG|thumb| Naglingkod si Vareniki sa [[San Petersburgo|Saint Petersburg]]]] ''Ang Vareniki'' ay kadalasang puno ng patatas (minsan ay may halong mushroom), quark cheese, repolyo, beef, at berries. <ref>{{Cite news |last=Kharzeeva |first=Anna |year=2014 |title=Vareniki: A blessing for vegetarians |url=https://www.rbth.com/arts/2014/05/08/vareniki_a_blessing_for_vegetarians_35095}}</ref> Maaari silang lagyan ng pritong sibuyas at bacon, o mantikilya, at ihain na may kulay-gatas. Ang pagkaing Ukrainian na ito ay naging lalong popular sa Russia noong panahon ng Sobyet, nang ito ay naging bahagi ng menu ng pampublikong pagtutustos ng pagkain at internasyonal na lutuing Sobyet . [[Pelmeni]] ay makabuluhang naiiba; ang mga ito ay mas maliit, iba ang hugis at kadalasang puno ng giniling na karne (baboy, tupa, karne ng baka, isda) o mushroom pati na rin ang asin, paminta, at kung minsan ay mga halamang gamot at sibuyas. Sa modernong Ruso, ang pirozhki palaging nangangahulugang isang inihurnong, sa oven, o minsan sa isang kawali, kadalasan sa ilalim ng takip, masa na may laman. Para sa masa na may mga palaman, niluto sa tubig na kumukulo, ang eksaktong pagpapangalan ay ginagamit - vareniki, pelmeni, pozy (steamed), atbp. Sa Belarus, ang kalapitan nito sa Poland, Ukraine, at Russia ay nakakatulong na lumikha ng kakaibang timpla na sumasakop sa tatlo. Kalduny ang resulta, at isa sa mga pinakakilalang pagkain mula sa Belarus. ==== Russian Mennonite cuisine ==== Dahil sa mga siglo ng malapit na komunidad at malawakang paglipat mula sa [[Netherlands]], hilagang [[Prusya]], [[Imperyong Ruso]], at Americas, nakabuo ang mga Russian Mennonites ng kakaibang etnisidad at lutuin. Sa Russian Mennonite cuisine ang pierogi ay mas karaniwang tinatawag na ''vereniki'' at halos palaging pinalamanan ng cottage cheese at hinahain ng makapal na puting cream gravy na tinatawag na ''schmaunt fat'' . <ref>{{Cite news |last=Fbcadminb3Bnw5 |date=29 July 2015 |title=Steinbach museum exhibit looks at the Mennonite menu |work=Manitoba Co-operator |url=https://www.manitobacooperator.ca/country-crossroads/a-global-recipe-swap/ |access-date=May 15, 2021}}</ref> Lalagyan din ng mga Russian Mennonites ang ''vereniki'' ng prutas tulad ng Saskatoon berries o blueberries . Madalas itong sinasamahan ng farmer sausage ( ''formavorscht'' ) o ham. Hindi na karaniwan ang Mennonite-style ''vereniki'' sa Poland, Russia, o Ukraine, ngunit napakakaraniwan na sa Canadian prairies, [[Chihuahua|Chihuahua, Mexico]], [[Paraguay]], [[Bolivia]], at iba pang mga lugar kung saan nanirahan ang mga Russian Mennonites. === Slovakia === [[Talaksan:Bryndzove_pirohy.jpg|thumb|{{Lang|sk|Bryndzové pirohy}}]] Ang isang tradisyonal na pagkain sa lutuing Slovak ay {{Lang|sk|bryndzové pirohy}} , dumplings na puno ng maalat {{Lang|sk|[[bryndza]]}} keso na hinaluan ng niligis na patatas. {{Lang|sk|Bryndzové pirohy}} ay inihahain kasama ng ilan pang {{Lang|sk|bryndza}}(halo-halong gatas o kulay-gatas, kaya ito ay may likidong pare-pareho at nagsisilbing sawsaw) at nilagyan ng bacon o pritong sibuyas. Sa Slovakia, {{Lang|sk|pirohy}} ay kalahating bilog ang hugis. Kasama ng {{Lang|sk|[[bryndzové halušky]]}}, {{Lang|sk|bryndzové pirohy}} ay isa sa mga pambansang pagkain ng Slovakia . Ang ilang iba pang mga varieties ay kinabibilangan ng ''pirohy'' na puno ng mashed patatas, mansanas, jam, o quark . === Bosnia at Herzegovina === Sikat ang Klepe sa Sarajevo, puno ng tinadtad na karne, at nilagyan ng sour cream, bawang, at paprika. === Slovenia === Ang "Ajdovi krapi" (literal na "buckwheat carps") ay isang putahe na sikat sa hilagang-silangang at Alpine rehiyon ng Slovenia. Ginagawa ito gamit ang harina ng buckwheat sa halip na trigo at puno ng isang halo ng cottage cheese (skuta), millet, at pritong sibuyas. Karaniwang nilalagyan ito ng mga pampasarap tulad ng pork fat crisps, pritong bacon, o pritong sibuyas, ngunit ngayon ay kadalasang nilalagyan ng tinunaw na mantikilya at breadcrumbs. Kasama ng žganci at štruklji, sila ay bumubuo ng isang trio ng mga putahe na batay sa buckwheat na tipikal sa lutuing Slovenian . === Turkey === Ang "Piruhi" ay isang tradisyonal na putahe na ginagawa sa ilang bahagi ng Anatolia na may kasaysayan din sa kusinang Ottoman. Karaniwan itong ginagawa gamit ang harina ng trigo at itlog at puno ng halo ng Tulum cheese, perehil, at sibuyas. Karaniwang inihahain ito kasama ang tinostang mga walnut sa mantikilya. === Estados Unidos at Canada === [[Talaksan:Pierogi_StLawrenceMarket_Toronto.jpg|left|thumb| Espesyal ang Pierogi sa isang fast-food stall sa St. Lawrence Market, Toronto]] [[Talaksan:World's_Largest_Perogy.jpg|left|thumb| Pierogi sculpture sa Glendon, Alberta]] Ang "Pierogi" ay dinala sa Estados Unidos at Canada ng mga imigrante mula sa Gitnang at Silangang Europa. Ito ay partikular na karaniwan sa mga lugar na may malalaking populasyon ng mga Polish o Ukrainian, tulad ng Lalawigan ng Alberta, Pittsburgh, Chicago, at New York City (partikular sa East Village ng Manhattan at Greenpoint sa Brooklyn) kasama ang mga suburban na lugar nito sa New Jersey. Ang pierogi sa Amerika ay una naging isang pagkain ng pamilya sa mga imigrante pati na rin sa mga ethnic restaurant. Ang pierogi sa America ay una nanggaling sa Cleveland, Ohio, nang ang unang dokumentadong pagbebenta ng pierogi ay naganap sa Marton House Tavern sa Cleveland noong 1928. Sa panahon ng post-World War II, ang mga bagong luto na pierogi ay naging pangunahing produkto sa mga pondo ng mga ethnic na simbahan. Sa pamamagitan ng dekada ng 1960, ang pierogi ay isang karaniwang item sa mga supermarket sa mga pampalamig na aisle sa maraming bahagi ng Estados Unidos at Canada, at maaari pa ring mahanap sa mga tindahan ng grocery ngayon. Maraming bayan na may pinagmulan sa Gitnang at Silangang Europa ang nagdiriwang ng pierogi. Sila ay naging simbolo ng Polish-American cultural identity. Maraming pamilya ang gumagawa nito kapag Pasko. Ang lungsod ng Whiting, Indiana, ay nagdiriwang ng pagkain sa kanilang Pierogi Fest tuwing Hulyo. Karaniwan din na iniuugnay ang pierogi sa Cleveland, kung saan may taunang mga kaganapan tulad ng Slavic Village Pierogi Dash at ang Parma Run-Walk for Pierogies. Nagdiriwang din ng pierogi ang Pittsburgh, Pennsylvania. Mayroong "pierogi race" sa bawat laro ng Pittsburgh Pirates baseball sa kanilang tahanan. Sa palaro, anim na mananakbo na nakasuot ng mga costume ng pierogi ay nagtatakbuhan patungo sa finish line. Noong 1993, ang bayan ng Glendon, Alberta, ay nagtayo ng isang roadside tribute sa culinary creation na ito: isang 25-foot (7.6 m) fiberglass perogy (pinipili na lokal na pagbaybay), kasama ang tinidor. Ang Estados Unidos ay may malaking merkado para sa pierogi dahil sa malalaking komunidad ng mga imigrante mula sa Gitnang at Silangang Europa. Sa kaibahan sa ibang mga bansa na may mas bago pang mga populasyon ng mga Europeong namumuhunan, ang mga modernong pierogi sa Estados Unidos ay makikita sa iba't ibang lasa sa mga tindahan ng grocery. Marami sa mga komersyal na tatak ng pierogi na ito ay naglalaman ng mga hindi-tradisyonal na sangkap upang magustuhan ang mga panlasang Amerikano, tulad ng spinach, jalapeño, at manok. [citation needed] Ang Pierogi ay naging pansamantalang popular bilang isang pagkain sa sports nang piliin ito ni Paula Newby-Fraser bilang kanyang paboritong pagkain para sa bahaging pagbibisikleta ng 1989 Hawaii Ironman Triathlon. Matapos ito, si Mrs. T's, ang pinakamalaking tagagawa ng pierogi sa Amerika, ay nag-sponsor ng mga triathlon, propesyonal na mga triathlete, at "fun runs" sa buong bansa nang mahigit isang dekada. Para sa maraming triathlete, ang pierogi ay naging isang alternatibo sa pasta para sa pagtaas ng kanilang pagtanggap ng carbohydrates. Ayon sa tagagawa ng pierogi na si Mrs. T's, na nakabase sa Shenandoah, Pennsylvania, ang pagkonsumo ng pierogi sa Estados Unidos ay higit na nakakonsentra sa isang heograpikal na rehiyon na tinatawag na "Pierogi Pocket", isang lugar kabilang ang New York, New Jersey, Pennsylvania, Ohio, Indiana, Chicago, Detroit, mga bahagi ng hilagang Midwest at katimugang New England na bumubuo ng 68 porsiyento ng taunang pagkonsumo ng US pierogi. <ref>{{Cite web |title=Mrs T's Pierogy Pocket Capital of America |url=http://www.pierogypocket.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234630/http://www.pierogypocket.com/ |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2016}}</ref>   Ang [[Canada]] ay may malaking populasyon ng Poland, gayundin ang mga populasyon ng Ukrainian, at ang pierogi (kilala sa lokal bilang mga perogies) ay karaniwan sa buong bansa. Ang Canadian market para sa pierogi ay pangalawa lamang sa US market, ang huli ay naging destinasyon ng pagpili para sa karamihan ng Central at Eastern European immigrant bago at noong World War II. Matatagpuan ang naka-pack na frozen na pierogi saanman umiiral ang Central at Eastern European immigrant na mga komunidad at sa pangkalahatan ay nasa lahat ng dako sa buong Canada, kahit na sa malalaking chain store. Ang karaniwang mga frozen na lasa ay kinabibilangan ng mga analog ng ruskie pierogi na puno ng patatas at alinman Cheddar cheese, sibuyas, bacon, cottage cheese, o mixed cheese. Ang mga homemade na bersyon ay karaniwang puno ng alinman sa niligis na patatas (tinimplahan ng asin at paminta at kadalasang hinahalo sa dry curd cottage cheese o cheddar cheese), sauerkraut, o prutas. Ang mga ito ay pagkatapos ay pinakuluan, at maaaring ihain kaagad, ilagay sa mga hurno at pinananatiling mainit, o pinirito sa mantika o mantikilya. Kabilang sa mga sikat na uri ng prutas ang strawberry, blueberry, at saskatoon berry . Ang mga bersyon ng patatas at keso o sauerkraut ay kadalasang inihahain kasama ng ilan o lahat ng sumusunod: mantikilya o mantika, kulay-gatas (karaniwan), piniritong sibuyas, pritong bacon okielbasa (sausage), at isang creamy mushroom sauce (hindi gaanong karaniwan). Ang ilang mga etnikong kusina ay magprito ng mga perogies; Maaaring ihain sa ganitong paraan ang mga dessert at main course dish. Ang mga frozen na varieties ay minsan ay inihahain sa istilong casserole na may pinaghalong tinadtad na hamon, sibuyas, paminta, at cheddar na keso o may istilong Italyano na pinaghalong giniling na karne ng baka, sibuyas, at tomato sauce. Itinatampok ng mga pambansang chain restaurant sa Canada ang ulam o mga variation. Ang Boston Pizza ay may sandwich at pizza na may lasa na parang pierogies, habang ang Smitty's ay nagsisilbi sa kanila bilang isang appetizer na pinirito na may bahagi ng salsa . == Lazy pie at lazy dumplings == [[Talaksan:Pierogi_leniwe_3538.jpg|thumb| ''Pierogi leniwe'' Polish style, pinalamutian ng cinnamon]] ''Lazy varenyky'' ( {{Lang-uk|книдлі, ліниві вареники}}, {{Lang-ru|ленивые вареники}}) sa Ukrainian at Russian cuisine o ''leniwe pyrohy'' sa Rusyn ay [[Niyoki|gnocchi]] -shaped dumplings na ginawa sa pamamagitan ng paghahalo ng domashniy sir (curd cheese) na may itlog at harina sa mabilis na masa. Ang cheese-based dough ay binubuo ng isang mahabang sausage na humigit-kumulang 2 sentimetro (3⁄4 in) ang kapal, pagkatapos ay hinihiwa nang pahilis sa gnocchi, na tinatawag na halushky sa [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]] at Rusyn at ''galushki'' sa [[Wikang Ruso|Russian]] . Ang mga dumpling ay pagkatapos ay mabilis na pinakuluan sa inasnan na tubig at ihain na may kulay-gatas o tinunaw na mantikilya. Ang pangalan na "lazy varenyky" ay sumasalamin sa mabilis na oras ng paghahanda ng ulam, karaniwang tumatagal ng 10 hanggang 15 minuto mula sa pag-assemble ng mga simpleng sangkap hanggang sa paghahatid ng mga lutong dumpling. <ref>[http://www.good-cook.ru/proth/proth_040.shtml Lazy vareniki]: recipe, preparation, and serving suggestion.</ref> Ang lazy varenyky ay naiiba sa karaniwang varenyky sa parehong paraan na ang Italian [[Niyoki|gnocchi]] ay naiiba sa ravioli o tortellini : ito ay malambot na solid dumplings, sa halip na pinalamanan na mga bulsa ng kuwarta. Ang parehong ulam sa lutuing Polish ay tinatawag na ''tamad na pierogi'' ( {{Lang-pl|leniwe pierogi}} . == Sa kultura == May sariling patron saint ang Pierogi: Saint Hyacinth of Poland, isang monghe na nakatali sa kasaysayan ng pierogi. <ref name=":5"/> Minsan siya ay tinatawag na "Święty Jacek z pierogami" (St. Hyacinth kasama ang kanyang pierogi) at ipinagdarasal sa ilalim ng moniker na ito, ang kaugaliang ito ay lalo na nauugnay sa tradisyonal na "baked pierogi ng St. Hyacinth" ng Nockowa sa Subcarpathia . <ref>{{Cite web |title=Pieczone pierogi św. Jacka – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Portal Gov.pl |url=https://www.gov.pl/web/rolnictwo/pieczone-pierogi-sw-jacka |access-date=2023-03-29 |website=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi |language=pl-PL}}</ref> Bilang karagdagan, "Święty Jacek z pierogami!" ay isang lumang Polish na ekspresyon ng sorpresa, halos katumbas ng wikang Ingles na "good grief" o American "holy smokes!" Ang pinagmulan ng paggamit na ito ay hindi alam. <ref>''Polish Heritage Cooker'' by Robert Strybel, Maria Strybel, 2005 p. 456</ref> Sa Ukrainian literature, ang varenyky ay lumitaw bilang isang simbolo ng pambansang pagkakakilanlan, kung minsan ay binibigyang diin ang pagkakaiba nito sa Russian. Sa tula ni Stepan Rudansky Varenyky-Varenyky (1858), hiniling ng isang sundalong Ruso sa isang Ukrainian countrywoman na magluto ng varenyky para sa kanya. Gayunpaman, hindi niya maisip ang salitang "varenyky", habang ang babae ay nagpapanggap na hindi siya naiintindihan. Ang dakilang Pittsburgh Pierogi Race N'at, karaniwang tinatawag na Great Pierogi Race, ay isang American mascot race sa pagitan ng mga inning sa panahon ng Pittsburgh Pirates baseball game na nagtatampok ng anim na kalahok na nakikipagkarera sa higanteng pierogi costume: Potato Pete (asul na sumbrero), Jalapeño Hannah (berde). sombrero), Cheese Chester (dilaw na sumbrero), Sauerkraut Saul (pulang sumbrero), Oliver Onion (purple na sumbrero), at Bacon Burt (kahel na sumbrero). === Mga monumento === Isang monumento sa varenyky ang pinasinayaan sa Cherkasy, Ukraine noong Setyembre 2006. <ref name="Monument">[http://www.travel.ru/news/2006/09/28/94511.html A monument to vareniki in Cherkasy, Ukraine] {{In lang|ru}}; also see a news item on [https://archive.today/20130218042041/http://gpu-ua.info/index.php?&id=132146 gpu.ua], 27 September 2006 {{In lang|uk}}.</ref> Ang monumento na itinayo sa pasukan ng isang hotel ay naglalarawan kay Cossack Mamay (isang Ukrainian folklore na bayani na ang pagkahilig sa varenyky ay isinalaysay ni [[Taras Shevchenko]] at Nikolay Gogol ) na kumakain ng varenyky mula sa isang palayok, na may malaking hugis gasuklay na varenyk sa likod niya. Noong 1991, isang higanteng {{Convert|7.6|m}} -matangkad na estatwa ng pierogi sa isang tinidor ay itinayo sa nayon ng Glendon sa [[Alberta]], Canada. <ref>{{Cite web |title=Giant ''perogy'' in Glendon, Alberta |url=http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |archive-date=2012-03-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Bigthings.ca}}</ref> Noong Enero 2010, isang pierogi statue ang iminungkahi na itayo sa [[Minneapolis]], Minnesota. <ref>{{Cite web |date=2010-01-23 |title=Artist hopes a pierogi will rise in Northeast |url=http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011070108/http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |archive-date=2012-10-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Startribune.com}}</ref>{{Clear}} == Tingnan din ==  {{Div col|colwidth=30em}} * [[Pelmeni]] * [[Momo (food)|Momo]] * [[Eastern European cuisine]] * [[Kalduny]] * [[Kreplach]] * [[List of stuffed dishes]] * [[Pampuchy]] * [[Speķrauši]] * [[Syrniki]] * [[Uszka]] * [[Jiaozi]] * [[Manti (food)|Manti]] * [[Naleśniki]] * [[Gujiya]] * [[Empanada]] * [[Romani cuisine]] * [[Mennonite cuisine]] * [[Comfort food]] {{div col end}} == Mga Tala == {{Notelist}} # Pierogi (Polish pronunciation: [[Help:IPA/Polish|&#x5B;pʲɛˈrɔgʲi&#x5D;]]) is the plural of ''pieróg'' [[Help:IPA/Polish|&#x5B;ˈpʲɛruk&#x5D;]], a term for one filled dumpling. # Alternative English names include: ''perogi'', ''pyrogy'', ''perogie'', ''perogy'', ''pirohi'', ''piroghi'', ''pirogi'', ''pirogen'', ''pierogy'', ''pirohy'', ''pyrogie'', and ''pyrohy''. == Mga sanggunian == {{Reflist|refs=<ref name=cuisine> *{{cite book |last1=Sheraton |first1=Mimi |title=1,000 Foods To Eat Before You Die: A Food Lover's Life List |date=13 January 2015 |publisher=Workman Publishing |isbn=978-0-7611-8306-8 |page=420 |url=https://books.google.com/books?id=1f-lAwAAQBAJ&pg=PA420 |access-date=2 November 2020 |language=en}} *{{cite book |last1=Sheen |first1=Barbara |title=Foods of Poland |date=20 September 2011 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-6125-2 |page=24 |url=https://books.google.com/books?id=BoBmDwAAQBAJ&pg=PA24 |access-date=2 November 2020 |language=en}} *{{citation|title=Ukrainian Ethnic Cuisine|date=2002|editor=L. M. Bezussenko|contribution=Varenyky|publisher=Stalker Publishers|language=uk}}) *{{citation|author=William Pokhlyobkin (Russian: В. В. Похлёбкин)|script-title=ru:Кулинарный словарь от А до Я : Вареники|date=2000|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_culinary/381/вареники|trans-title=Dumplings, Culinary Dictionary from A to Z: Varenyky|publisher=Centrpoligraf (Центрполиграф)|language=ru|access-date=3 October 2015|author-link=William Pokhlyobkin}} *{{cite book |last1=Wegener |first1=Maj-Greth |title=International Cooking Made Easy: Over 500 Unusual Recipes |date=1979 |publisher=North Castle Books |isbn=978-0-8038-3422-4 |page=397 |url=https://books.google.com/books?id=ocPPF0aYo0gC&q=pierogi |access-date=28 December 2021 |language=en}} *{{cite book |last1=Sukley |first1=Bernadette |title=Pennsylvania Made: Homegrown Products by Local Craftsman, Artisans, and Purveyors |date=29 April 2016 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1493013272 |page=157 |url=https://books.google.com/books?id=b22kCwAAQBAJ&pg=PA157 |access-date=28 December 2021}} *{{cite web |title=Learn About the Disputed History of Perogies |url=https://www.hungryforever.com/learn-about-the-disputed-history-of-perogies/ |website=HungryForever Food |access-date=28 December 2021 |date=7 September 2020}} </ref>}}1. {{cite web |date=n.d. |title=Pierogi z kaszą gryczaną |url=http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519021030/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pierogi-z-kasza-gryczana |archive-date=19 May 2017 |access-date=30 December 2021 |website=minrol.gov.pl |publisher=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Ministry of Agriculture and Rural Development) |language=pl}} 2. {{Cite book|url=http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=Пиріг|title=Словник української мови|publisher=[[Naukova Dumka|Наукова Думка]]|year=1970–1980|location=Kyiv|language=uk}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 3. {{cite encyclopedia |year=2005 |title=varenyky |encyclopedia=Canadian Oxford Dictionary |publisher=Oxford University Press |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195418163.001.0001/m_en_ca0075754?rskey=lUHqHM&result=1 |isbn=9780191735219}} 4. {{Cite book|url=http://www.inmo.org.ua/sum.html?wrd=Пиріг|title=Словник української мови|publisher=[[Naukova Dumka|Наукова Думка]]|year=1970–1980|location=Kyiv|language=uk}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 5. {{cite book|last1=Kopka|first1=Deborah|title=Welcome to Poland: Passport to Eastern Europe & Russia|date=2011|publisher=Milliken Publishing Company|isbn=9780787727734|page=76|url=https://books.google.com/books?id=QIjxCgAAQBAJ&pg=PA76|access-date=29 July 2020}} 6. {{Cite news |last=Severson |first=Kim |date=2018-06-26 |title=A Guide to Soft Fresh Cheeses: Cottage Cheese, Mascarpone and More (Published 2018) |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/26/dining/types-of-soft-cheese.html |access-date=2020-11-06 |issn=0362-4331}} 7. ''Food Culture in Russia and Central Asia'', 2005, p 75, By Glenn Randall Mack, Asele Surina 8. {{cite web |date=25 June 1997 |title=You Say Purek, I Say Beerock |url=http://articles.latimes.com/1997-06-25/food/fo-6599_1_borek |access-date=15 April 2023 |work=Los Angeles Times}} 9. {{Cite news |last=Ellick |first=Adam B. |date=2007-09-30 |title=Dumplings for the Lord |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2007/09/30/nyregion/thecity/30ukra.html |access-date=2022-04-09 |issn=0362-4331}} 10. {{cite magazine|title=The Underrated Pleasures of Eastern European Dumplings|url=https://www.newyorker.com/culture/annals-of-gastronomy/the-underrated-pleasures-of-eastern-european-dumplings?mbid=social_facebook&fbclid=IwAR0ArWeroPLsgW8vZr7kp40t1Sh4enaU6ce6u5ndHEMGTod4yMtHSns_Ec8|magazine=The New Yorker}} 11. {{cite book|last1=Voth|first1=Norma Jost|title=Mennonite Foods and Folkways from South Russia|date=1994|publisher=Good Books International|isbn=1561481378|page=215|url=https://books.google.com/books?id=HXUbAQAAMAAJ&q=Mennonite+Foods+%26+Folkways+from+South+Russia|access-date=5 September 2020}} 12. {{cite book|last1=Brednich|first1=Rolf Wilhelm|title=Mennonite Folklife and Folklore: A Preliminary Report|date=1977|publisher=National Museums of Canada|url=https://books.google.com/books?id=N1rXAAAAMAAJ&q=wareniki|access-date=5 September 2020}} 13. {{cite web |last1=Popoff |first1=D. E. (Jim) Popoff |title=A Glossary of Traditional Doukhobor Cuisine |url=https://www.usccdoukhobors.org/cuisine/aboutcuisine.htm |access-date=31 July 2023 |website=USCC Doukhobors |publisher=Union of Spiritual Communities of Christ |quote=With permission from 'Hospitality, Cooking the Doukhobor Way' (1995)}} 14. {{Cite web |title=Bryndza Pierogi (Bryndzové Pirohy) recipe – Slovak Cooking |url=http://www.slovakcooking.com/2010/recipes/pierogi/ |access-date=2016-07-27 |website=www.slovakcooking.com}} 15. {{cite web |title=COLŢUNÁŞ |url=http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224163723/http://www.dexonline.news20.ro/cuvant/coltunas.html |archive-date=2021-02-24 |access-date=2012-03-05 |publisher=DEX on line |language=ro}} 16. {{Cite news |last=Shelby Pope |title=The dumpling that comforts Poland |language=en |url=http://www.bbc.com/travel/gallery/20181218-the-dumpling-that-comforts-poland |access-date=2020-12-26}} 17. {{Cite web |last=Kasprzyk-Chevriaux |first=Magdalena |date=May 22, 2014 |title=Polish Food 101 ‒ Pierogi {{!}} Artykuł {{!}} Culture.pl |url=http://culture.pl/en/article/polish-food-101-pierogi |access-date=2016-07-27}} 18. [http://www.urbancookingguide.com/perogies-mushrooms-onions.html Bacon, cheese, onion and mushroom topping for fried pierogi] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130831213900/http://www.urbancookingguide.com/perogies-mushrooms-onions.html|date=2013-08-31}} from urbancookingguide.com 19. {{cite web |title=Pierogi nowodworskie |url=http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-url=https://web.archive.org/web/20180628235235/http://www.minrol.gov.pl:80/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-lubelskie/Pierogi-nowodworskie |archive-date=2018-06-28}} 20. {{cite web |title=Baked pierogi |url=https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |access-date=2024-03-24 |archive-date=2024-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240621193805/https://www.wilanow-palac.pl/stanislaw_czerniecki_s_old_polish_pierogi.html |url-status=dead }} 21. {{cite web |title=Pierogi Festival |url=https://rove.me/to/krakow/pierogi-festival |publisher=rove.me}} 22. {{cite web |title=Annual Pierogi Festival in Whiting, Indiana |url=http://www.pierogifest.net/ |publisher=[[Pierogi Fest]]}} 23. {{Cite web |title=Фуд-гід Україною |url=https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |access-date=2023-06-25 |website=platfor.ma |language=uk |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625153328/https://specials.platfor.ma/food-guide-ua/ |url-status=dead }} 24. {{Cite web |date=11 January 2018 |title=Ten Astonishing Facts About Ukrainian Varenyky |url=https://ukrainian-recipes.com/10-astonishing-facts-about-ukrainian-varenyky.html}} 25. {{cite encyclopedia |title=Pirogge |encyclopedia=Duden Wörterbuch |publisher=Dudenverlag |url=http://www.duden.de/rechtschreibung/Pirogge}} 26. {{cite book|author=Nadia Hassani|url=https://books.google.com/books?id=93hWz3yOoj0C&pg=PA75|title=Spoonfuls of Germany: Culinary Delights of the German Regions in 170 Recipes|date=2004|publisher=Hippocrene Books|isbn=9780781810579}} 27. {{cite book|author=Alfons Schuhbeck|url=https://books.google.com/books?id=uVCt7USlursC&q=schlutzkrapfen%20bayern&pg=PT490|title=Meine Klassiker|date=2012|publisher=Gräfe Und Unzer|isbn=9783833831768|language=de}} 28. {{cite book|author=Jeremy Nolen|url=https://books.google.com/books?id=NwppAwAAQBAJ&q=Schlutzkrapfen|title=Schlutzkrapfen, the twin of one of Poland's most recognizable food exports|author2=Jessica Nolen|date=2015|work=New German Cooking: Recipes for Classics Revisited|publisher=Chronicle Books|isbn=978-1452136486|pages=178–179|access-date=3 October 2015|name-list-style=amp}} 29. {{cite book|author=Lia Miklau|title=Kärntner Kochbüchl|date=1984|publisher=Verlag Johannes Heyn|isbn=3-85366-202-1|location=Klagenfurt}} 30. {{cite book|author=Mimi Sheraton|url=https://books.google.com/books?id=afjItI5Q9JMC&q=Maultaschen|title=Maultaschen|date=2010|work=The German Cookbook: A Complete Guide to Mastering Authentic German Cooking|publisher=Random House Publishing Group|isbn=978-0307754578|pages=115–|quote=Dumplings are to the German cuisine what pasta is to the Italian.|access-date=3 October 2015}} 31. [https://web.archive.org/web/20120214104349/http://www.chew.hu/derelye_lekvaros_sonkas_vagy_h/ Derelye recipe] from chew.hu 32. {{Cite web |last=Ensinger |first=David |date=June 14, 2013 |title=Recipes from Abroad // A Special Sunday Dinner in Moldova |url=http://www.thescoutproject.org/journal/field-guide/food-and-drink/recipes-from-abroad-sunday-dinner-in-moldova |access-date=2023-04-06 |website=The Scout Project |language=en-US}} 33. {{cite web |last=culinar |title=Coltunasi cu visine si sos |url=http://www.culinar.ro/retete/dulciuri/prajituri/coltunasi-cu-visine-si-sos/42/2/20242/ |access-date=24 August 2016}} 34. {{cite web |date=7 October 2009 |title=Hai la masa!: Coltunasi |url=https://kathrynannew.wordpress.com/2009/10/07/hai-la-masa-coltunasi/ |access-date=24 August 2016}} 35. {{Cite news |last=Kharzeeva |first=Anna |year=2014 |title=Vareniki: A blessing for vegetarians |url=https://www.rbth.com/arts/2014/05/08/vareniki_a_blessing_for_vegetarians_35095}} 36. {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=OLAHrc0gfIIC&pg=PA98|title=Home Cooking from Russia: A Collection of Traditional, Yet Contemporary Recipes|last=Bylinka|first=Ekaterina And Liudmila|date=2011|publisher=AuthorHouse|isbn=9781467041362|language=en|page=98}} 37. {{cite book|author=V.V._Pohlyobkin|title=Вильям Васильевич Похлёбкин Национальные кухни наших народов|year=2004|url=https://www.jagannath.ru/users_files/books/V.V._Pohlyobkin_-_Natcionalnye_kuhni_na6ih_narodov.pdf|language=ru|access-date=2021-08-11|archive-date=2018-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619062757/https://www.jagannath.ru/users_files/books/V.V._Pohlyobkin_-_Natcionalnye_kuhni_na6ih_narodov.pdf|url-status=dead}} 38. {{cite news |author1=Fbcadminb3Bnw5 |date=29 July 2015 |title=Steinbach museum exhibit looks at the Mennonite menu |newspaper=Manitoba Co-operator |url=https://www.manitobacooperator.ca/country-crossroads/a-global-recipe-swap/ |accessdate=May 15, 2021}} 39. A sample recipe (in Slovenian) at [http://www.delo.si/prosti-cas/kulinarika/sredin-namig-za-kosilo-ajdovi-krapi-s-skuto-in-proseno-kaso.html the Delo newspaper site] 40. {{cite web |last1=Snook |first1=Debbi |date=January 12, 2019 |title=Cleveland seventh in pierogi sales, according to Mrs. T's Pierogies |url=https://www.cleveland.com/taste/2009/10/cleveland_seventh_in_pierogi_s.html |access-date=26 May 2021 |newspaper=[[The Plain Dealer]]}} 41. {{cite web |date=March 20, 2017 |title=Pierogi History |url=https://www.polishvillaunion.com/polish-villa/pierogi-history/#:~:text=Pierogi%20in%20the%20United%20States&text=The%20first%20documented%20sale%20of,workers%20in%20the%20Cleveland%20Region. |access-date=26 May 2021 |archive-date=27 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527022909/https://www.polishvillaunion.com/polish-villa/pierogi-history/#:~:text=Pierogi%20in%20the%20United%20States&text=The%20first%20documented%20sale%20of,workers%20in%20the%20Cleveland%20Region. |url-status=dead }} 42. {{cite book|last=McWilliams|first=Mark|title=The Story Behind the Dish: Classic American Foods|date=6 April 2012|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=VritIGJ5f48C|page=171|isbn=9780313385100}} 43. {{cite web |title=The Slavic Village Pierogi Dash 5K and Fun Walk, Cleveland's Most Delicious Run! |url=https://www.thisiscleveland.com/events/the-slavic-village-pierogi-dash-5k-and-fun-walk-c |access-date=26 May 2021}} 44. [http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html "World's Largest Pierogi"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html|date=2012-03-11}} in [[:en:Glendon,_Alberta|Glendon, Alberta]], from bigthings.ca 45. {{cite news |author=Carter, Tom |date=27 September 1990 |title=Pierogies replace pasta in popularity |page=D2 |newspaper=Washington Times}} 46. [http://www.active.com/special_events/mrst_2000/index.cfm?CHECKSSO=0 Mrs. T's Triathlon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206135720/http://www.active.com/special_events/mrst_2000/index.cfm?CHECKSSO=0|date=2008-12-06}}, Chicago (2000), from active.com 47. {{cite news |author=Stein, Ricki |date=10 April 1991 |title=High-Carbo Pierogies Score Points With Triathletes |page=D1 |newspaper=The Morning Call}} 48. {{cite web |title=Mrs T's Pierogy Pocket Capital of America |url=http://www.pierogypocket.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234630/http://www.pierogypocket.com/ |archive-date=3 March 2016 |access-date=24 August 2016 |df=dmy-all}} 49. [http://www.cheemo.com/recipes.htm Perfect Perogy Casserole] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919014724/http://cheemo.com/recipes.htm|date=2010-09-19}} from Cheemo Recipes Page www.cheemo.com 50. [http://www.good-cook.ru/proth/proth_040.shtml Lazy vareniki]: recipe, preparation, and serving suggestion. 51. {{Cite web |title=Pieczone pierogi św. Jacka – Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Portal Gov.pl |url=https://www.gov.pl/web/rolnictwo/pieczone-pierogi-sw-jacka |access-date=2023-03-29 |website=Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi |language=pl-PL}} 52. ''Polish Heritage Cooker'' by Robert Strybel, Maria Strybel, 2005 p. 456 53. Степан Васильович Руданський, [http://www.rudanskyi.info/spivomovky/stepan-rudanskyi-varenyky-varenyky.html Вареники-вареники] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151003221117/http://www.rudanskyi.info/spivomovky/stepan-rudanskyi-varenyky-varenyky.html|date=2015-10-03}}. 1-я публикация в еженедельнике ''Русский мир'', № 21, с. 504 (Stepan Rudansky. ''Varenyky-Varenyky''. First publication in weekly newspaper ''Russian World'', 21, p. 504, 1859; in Ukrainian) 54. [http://www.travel.ru/news/2006/09/28/94511.html A monument to vareniki in Cherkasy, Ukraine] {{in lang|ru}}; also see a news item on [https://archive.today/20130218042041/http://gpu-ua.info/index.php?&id=132146 gpu.ua], 27 September 2006 {{in lang|uk}}. 55. {{cite web |title=Giant ''perogy'' in Glendon, Alberta |url=http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311051820/http://www.bigthings.ca/alberta/glendon.html |archive-date=2012-03-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Bigthings.ca}} 56. {{cite web |date=2010-01-23 |title=Artist hopes a pierogi will rise in Northeast |url=http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011070108/http://www.startribune.com/lifestyle/taste/82460087.html?elr=KArks7PYDiaK7DUqEiaDUiD3aPc:_Yyc:aULPQL7PQLanchO7DiUrP |archive-date=2012-10-11 |access-date=2012-05-17 |publisher=Startribune.com}} == Mga panlabas na link == * The dictionary definition of pierogi at Wiktionary * The dictionary definition of varenyky at Wiktionary * [http://culture.pl/en/article/the-pierogi-renaissance-how-polands-most-famous-dish-is-reinventing-itself The Pierogi Renaissance: How Poland's Most Famous Dish is Reinventing Itself] [[Kategorya:Lutuing Heorhiyano]] [[Kategorya:Lutuing Aleman]] [[Kategorya:Lutuing Ukranyano]] [[Kategorya:Lutuing Ruso]] [[Kategorya:Lutuing Polako]] [[Kategorya:Mga pambansang lutuin]] ta6hj6v4y23h7beqo1awjukjdt6kuj9 Salmon Group Ltd 0 330638 2205709 2135251 2026-05-01T03:48:59Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205709 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{cite check|date=Oktubre 2024}} {{notability|date=Oktubre 2024}} }} [[File:Salmon Logo H.png|thumb|Logo Salmon]] Ang '''Salmon Group Ltd''', o mas kilala bilang “'''Salmon'''” sa mga customers, ay isang financial technology na kumpaniya at isang platform-as-a-service (PaaS) startup na nakarehistro sa [[Komisyon sa mga Panagot at Palitan]] (SEC).<ref>{{Cite web | url=https://www.noypigeeks.com/featured/salmon-ph/| title=Salmon.PH: A new fintech startup in the Philippines with growth in mind| newspaper=NoypiGeeks| date= 2023-11-03| accessdate=2024-09-24}}</ref> Ang Salmon ay naka-base sa [[Metro Manila]], Philippines, at patuloy na nagsusumikap na mapabuti ang access sa credit, ipon, at pamumuhunan para sa mahigit 500 milyong underserved na mga customer sa [[Timog-silangang Asya]], kung saan higit sa 51 milyon ay mga Pilipino, ayon sa 2019 Financial Inclusion Survey ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]].<ref>{{Cite web | url=https://www.bsp.gov.ph/Inclusive%20Finance/Financial%20Inclusion%20Reports%20and%20Publications/2019/2019FISToplineReport.pdf| title= 2019 FINANCIAL INCLUSION SURVEY| accessdate=2024-09-29}}</ref> Ang Salmon Group ay binubuo ng apat na subsidiary sa Pilipinas, kabilang ang Sunprime Finance Inc., Salmon Services Inc., FHL Financing Company, Inc., at ang lisensyadong bangko na Rural Bank of Sta. Rosa (Laguna), Inc. (na kinokontrol ng BSP).<ref>{{Cite web | url=https://www.zawya.com/en/business/banking-and-insurance/salmon-group-disrupts-rural-banking-with-startup-strategy-in-philippines-azi10gos| title=Salmon group disrupts rural banking with startup strategy in Philippines| newspaper=Zawya.com| accessdate=2024-09-29}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang Salmon noong Hulyo 2022 nina Pavel Fedorov, ang dating Co-CEO ng Tinkoff, George Chesakov na kauna-unahang empleyado ng Tinkoff, at Raffy Montemayor, ang dating General Manager ng OLX at Agoda sa Pilipinas. Sama-sama, mayroon silang higit sa 60 taon ng pinagsamang karanasan sa industriya ng banking at tech.<ref>{{Cite web | url=https://www.manilatimes.net/2024/09/20/tmt-newswire/salmon-emerges-as-best-fintech-start-up-company-at-global-business-outlook-awards-2024/1972861| title=Salmon emerges as Best Fintech Start-Up Company at Global Business Outlook Awards 2024| newspaper=The Manila Times| date= 2024-09-20| accessdate=2024-09-29}}</ref> Noong Oktubre 2022, nakakuha ang kumpanya ng $16 milyon sa kanilang Series A funding round na nagbigay-daan sa unang produkto ng Salmon, ang kanilang point-of-sale (POS) loan.<ref>{{Cite web| url=https://thefintechtimes.com/salmon-launches-loan-product-for-the-unbanked-in-the-philippines/| title=Salmon Launches Loan Product for the Unbanked in the Philippines| newspaper=The Fintech Times| date=2023-01-12| accessdate=2024-09-29}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nag-aalok din ang Salmon ng cash loans sa kanilang mga customer at revolving credit line na tinatawag na Salmon Credit. Noong unang bahagi ng 2023, nakakuha ang Sunprime Finance Inc., isang subsidiary ng Salmon Group, ng Online Lending Platform (OLP) license mula sa SEC. Ang lisensyang ito ay nagbigay-daan upang makapagpautang sa mga tao at ilunsad ang Salmon App. Sila rin ang namamahala sa lahat ng Salmon Credit o revolving credit line loans mula nang ilunsad ang Salmon Credit noong Setyembre 2023. Sa parehong taon, nakakuha ang Salmon ng $20 milyon mula sa U.S. private credit fund na Argentem Creek Partners. Ito ang pinakamalaking pagpondo para sa isang Series A tech company sa Pilipinas.<ref>{{Cite web | url=https://www.businesswire.com/news/home/20230720722679/en/Salmon-Raises-USD-20MM-of-Financing-Setting-a-Record-for-Series-A-Tech-Companies-in-the-Philippines/| title=Salmon Raises USD 20MM of Financing, Setting a Record for Series A Tech Companies in the Philippines| newspaper=Businesswire.com| accessdate=2024-09-29}}</ref> Sa katapusan naman ng 2023, inilunsad ng Salmon ang kanilang revolving credit line product na tinatawag na “Salmon Credit” na may kasamang QR Ph na pagbayad. Nakipagtulungan ang Salmon sa Oradian, ang kauna-unahang cloud-native core banking system na ginamit BSP. Ito ay nagbigay-daan sa mas pinabuting paglago at pagganap gamit ang cloud-native, API-enabled platform, upang itaguyod ang diskarte sa paglagonito.<ref>{{Cite web | url=https://oradian.com/insights/public/fintech-leader-salmon-chooses-oradian-as-its-technology-partner/| title=Fintech Salmon chooses Oradian's core banking system| newspaper=Oradian| date= 2023-09-08| accessdate=2024-09-29}}</ref> Sa Q4 ng 2023, inihayag ng Salmon ang pagkakakompleto ng $25 million na Series A-1 round, na pinangunahan ng International Finance Committee (IFC), bahagi ng [[Pangkat ng Bangkong Pandaigdig]].<ref>{{Cite web | url=https://www.ifc.org/en/pressroom/2024/ifc-partners-with-consumer-fintech-salmon-to-drive-financial-inclusion-in-the-philippines| title=IFC Partners with Consumer Fintech Salmon to Drive Financial Inclusion in the Philippines| newspaper=IFC| accessdate=2024-09-29}}</ref> Sa kabuuan, nakakuha ang Salmon ng higit sa $60 million sa pondo sa loob ng halos dalawang taon.<ref>{{Cite web | url=https://fintech.global/2023/07/21/philippine-fintech-salmon-attracts-20m-in-debt-financing/| title=Philippine FinTech, Salmon, attracts $20m in debt financing| newspaper=FinTech Global| date= 2023-07-21| accessdate=2024-09-29}}</ref> Noong Enero 2024, natanggap ng Salmon ang kanilang bank license mula sa BSP (Bangko Sentral ng Pilipinas) matapos aprubahan ng central bank ng Pilipinas ang kanilang pagbili ng 59.7%<ref>{{Cite web | url=https://www.pna.gov.ph/articles/1227265| title=Fintech firm aims to grow loan portfolio to $2B in next 5 years| accessdate=2024-09-29}}</ref> controlling interest sa Rural Bank of Sta. Rosa (Laguna), na nagsisilbi na sa mga customer mula pa noong 1963. <ref>{{Cite web | url=https://www.bworldonline.com/banking-finance/2024/01/10/567855/bsp-approves-salmon-banking-license/| title=BSP approves Salmon banking license - BusinessWorld Online| newspaper=BusinessWorld Online| date= 2024-01-09| accessdate=2024-09-29}}</ref> == Produkto == === Salmon Financing === Ang Salmon Financing ay isa sa mga produkto ng Salmon. Ito ay ang kanilang point-of-sale (POS) loan na inilunsad noong Nobyembre 2022. Binibigyan ng Salmon Financing ang mga mamimili ng pagkakataon na maranasan ang maayos na pagpapautang nang direkta sa punto ng pagbebenta o sa anumang Salmon partner store. === Salmon Credit === Inilunsad noong Setyembre 2023, ang Salmon Credit ay isang revolving credit line na nagbibigay oportunidad sa mga customers na umutang ng pera ayon sa kanilang credit limit. Gamit nito, may flexidad ang mga customer ng magbayad sa higit sa 600,000 merchant stores na may QR Ph sa buong bansa. === Salmon Cash Loan === Ang Salmon Cash Loan ay isang personal na produkto ng pautang na dinisenyo upang bigyan ang mga nangungutang ng kakayahang pinansyal, na nagpapahintulot sa kanila na gamitin ang mga pondo para sa anumang personal na pangangailangan ng walang limitasyon. === Salmon Time Deposit Accounts === Ang Rural Bank of Sta. Rosa (Laguna), Inc., ang bank subsidiary ng Salmon, ay nag-oofffer ng time deposit savings sa mga customers na may interes rate na umaabot hanggang sa 8.88% para sa 12-buwang term na may deposito na higit sa PHP 500,000.00.<ref>{{Cite web | url=https://www.techinasia.com/salmon-wins-fintech-startup-award-asian-banking-finance-fintech-awards-2024| title=Salmon wins Fintech Start-Up Award at the Asian Banking and Finance Fintech Awards 2024| newspaper=Tech in Asia| date= 2024-07-12| accessdate=2024-09-29}}</ref> == Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] 18ci2zm0qt3jscu50uykg5vzm3i13dd Alejandra Kamiya 0 331181 2205652 2139947 2026-05-01T02:02:11Z AsianStuff03 125864 /* */ Rm portrait placeholder 2205652 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Alejandra Kamiya|birth_date=1966|birth_place=Buenos Aires, Argentina|agent=Indent Literary Agency sa ngalan ng Eterna Cadencia}} Si '''Alejandra Kamiya''' (ipinanganak noong 1966) ay isang [[Arhentina]]ng manunulat. Ang kanyang mga gawa ay kinilala sa [[Amerikang Latino]] at [[Espanya]], kung saan siya ay nag-lathala ng mga sulating katha at 'di-katha.<ref name=":0">{{Cite web |title=Alejandra Kamiya |url=https://www.indentagency.com/alejandra-kamiya |access-date=2024-11-05 |website=Indent Literary Agency |language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Translation Tuesday: “Rice” by Alejandra Kamiya - Asymptote Blog |url=https://www.asymptotejournal.com/blog/2024/02/06/translation-tuesday-rice-by-alejandra-kamiya/ |access-date=2024-11-05 |language=en}}</ref> == Maagang Buhay == Ipinanganak si Kamiya sa [[Buenos Aires]], Argentina, sa amang Hapon at inang Argentino.<ref name=":7">{{Cite web |last=Pomeraniec |first=Por Hinde |date=2023-07-30 |title=Alejandra Kamiya: la autora de los títulos largos y los cuentos inolvidables |url=https://www.infobae.com/leamos/2023/07/30/alejandra-kamiya-la-autora-de-los-titulos-largos-y-los-cuentos-inolvidables/ |access-date=2024-11-05 |website=infobae |language=es-ES}}</ref> Bago siya matutong magbasa, ipinakilala siya sa literatura sa pamamagitan ng kanyang mga magulang, na nagbabasa ng mga kwentong pambata sa kanya. Naaalala niya na noong bata siya ay nakikinig sa mga tradisyunal na kwentong Hapon at mga kwentong Ruso.<ref>{{Cite web |last=Página{{!}}12 |date=2024-05-02 |title=Alejandra Kamiya, la escritora de las emociones {{!}} ENTREVISTA |url=https://www.pagina12.com.ar/733536-alejandra-kamiya-la-escritora-de-las-emociones |access-date=2024-11-05 |website=PAGINA12 |language=es}}</ref> Si Kamiya ay nag-aral ng kursong [[sikolohiya]].<ref>{{Cite web |title=Alejandra Kamiya |url=https://www.gristormenta.com/alejandra-kamiya |access-date=2024-12-01 |website=Gris Tormenta |language=es-MX}}</ref> Ang unang pagkakataon na sumulat si Kamiya ay para sa isang literary contest sa supermarket kung saan ang hamon ay lumikha ng isang maikling kuwento na kasya sa isang pahina. Sumali siya at nanalo. Sa edad na 41, dito niya naisip na maari niyang tahakin ng seryoso ang pasusulat.<ref>{{Cite web |last=c1391506 |date=2023-08-07 |title=Alejandra Kamiya: Escribir como rezar |url=https://revistabecult.com.ar/alejandra-kamiya-escribir-como-rezar/ |access-date=2024-12-01 |website=Be Cult |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Friera |first=Silvina |date=2024-05-26 |title=Alejandra Kamiya: "Descubro muchas cosas después de la escritura" {{!}} Presentará su trilogía el próximo miércoles en el Malba |url=https://www.pagina12.com.ar/739951-alejandra-kamiya-descubro-muchas-cosas-despues-de-la-escritu |access-date=2024-12-01 |website=PAGINA12 |language=es}}</ref> == Karera == Si Kamiya ay nakapag-lathala ng ilang mga akda. Sa non-fiction, ''Los que vienen y los que se van: historias de inmigrantes y emigrantes en la Argentina'' (2008);<ref name=":0" /> pati na rin ang mga koleksyon ng maikling kwento na ''Los restos del secreto y otros cuentos'' (2012),<ref name=":2">{{Cite web |title=Los restos del secreto y otros cuentos |url=https://www.goodreads.com/book/show/31685488-los-restos-del-secreto-y-otros-cuentos |access-date=2024-11-05 |website=Goodreads |language=en}}</ref> ''Los árboles caídos también son el bosque'' (2015),<ref name=":3">{{Cite web |title=Los árboles caídos también son el bosque |url=https://www.goodreads.com/book/show/28341458-los-rboles-ca-dos-tambi-n-son-el-bosque |access-date=2024-11-05 |website=Goodreads |language=en}}</ref> ''El sol mueve la sombra de las cosas quietas'' (2019),<ref name=":4">{{Cite web |title=El sol mueve la sombra de las cosas quietas |url=https://www.goodreads.com/book/show/45573014-el-sol-mueve-la-sombra-de-las-cosas-quietas |access-date=2024-11-05 |website=Goodreads |language=en}}</ref> at ''La paciencia del agua sobre cada piedra'' (2023).<ref name=":5">{{Cite web |title=La paciencia del agua sobre cada piedra |url=https://www.goodreads.com/book/show/123058743-la-paciencia-del-agua-sobre-cada-piedra |access-date=2024-11-05 |website=Goodreads |language=en}}</ref> Ang kanyang mga kwento ay itinampok sa mga antolohiya sa Latin America at Espanya. Bukod dito, mayroon siyang kontribusyon sa National Geographic.<ref name=":1" /> Nakatanggap si Kamiya ng ilang mga gantimpalang pampanitikan, kabilang ang ''Universidad Catolica Argentina-SUTERH'' (2007)'', Feria del Libro de Buenos Aires'' (2008), ''Fondo Nacional de las Artes 50 Aniversario'' (Argentina, 2010), ''Max Aub'' (Espanya, 2010)'', Horacio Quiroga'' ([[Uruguay]], 2012), ''Fundación Victoria Ocampo'' (2012), at ''Unicaja'' (Espanya, 2014).<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Fundación FILBA |url=https://www.filba.org.ar/filba-internacional/festival-internacional-de-literatura-filba-2024_130/participantes/kamiya-alejandra_1160 |access-date=2024-12-01 |website=www.filba.org.ar}}</ref> == Mga Impluwensya sa Literatura == Binigyan diin ni Kamiya sa isang panayam na ang bawat manunulat ay unang isang mambabasa. Para sa kanya, ang pagbabasa ay hindi isang obligasyon kundi ginagawa para sa kasiyahan at pagmamahal sa literatura.<ref>{{Cite web |date=2023-11-23 |title=Alejandra Kamiya: Hacer del silencio una intimidad |url=https://revistaruda.com/2023/11/23/alejandra-kamiya-hacer-del-silencio-una-intimidad/ |access-date=2024-12-01 |website=Revista Ruda |language=es-AR}}</ref> Inilarawan niya ang kanyang bahay na puno ng mga aklat, nakasalansan sa isang iskulptural na paraan na parang may sariling buhay. Para kay Kamiya, ang mga aklat ay isang kolektibo, kung saan siya ay nagiging bagahi ng isang mas malaking bagay o kabuuan.<ref>{{Cite web |title=Los libros de mi vida: Alejandra Kamiya - Escaramuza - Libros y café |url=https://escaramuza.com.uy/nota/los-libros-de-mi-vida-alejandra-kamiya/1539 |access-date=2024-12-01 |website=escaramuza.com.uy |language=es}}</ref> Binaggit ni Kamiya ang mga manunulat na naging impluwensya sa kanyang pagsusulat. Si [[Jorge Luis Borges]] ang kanyang pangunahing impluwensya, kasama sina [[Franz Kafka]], Fernando Pessoa, Clarise Lispector, Ryūnosuke Akutagawa, at Felisberto Hernández. Kasama din ang mga makabagong manunulat tulad ni Annie Ernaux.<ref>{{Cite web |title=Alejandra Kamiya: ecos japoneses en una escritora argentina |url=https://www.ambito.com/espectaculos/alejandra-kamiya-ecos-japoneses-una-escritora-argentina-n5998205 |access-date=2024-11-05 |website=www.ambito.com}}</ref> Nagsanay si Kamiya sa mga literaryong workshop nina Inés Fernández Moreno at Abelardo Castillo.<ref name=":8">{{Cite web |title=Alejandra Kamiya en Rosario: una escritora de cuentos cortos, con títulos largos y poéticos |url=https://www.lacapital.com.ar/zoom/alejandra-kamiya-rosario-una-escritora-cuentos-cortos-titulos-largos-y-poeticos-n10068872.html |access-date=2024-12-01 |website=La Capital}}</ref> Ayon sa kanya, habang si Inés Fernández Moreno ay malikhain, relax, at may maternal na ugali, si Abelardo Castilllo naman ay strikto at disiplinado.<ref>{{Cite web |title=ALEJANDRA KAMIYA: HAY UNA SOBREVALORACIÓN A SER ESCRITOR |url=https://provinciaradio.com.ar/noticia.php?noti_id=15320 |access-date=2024-12-01 |website=provinciaradio.com.ar}}</ref> Sinabi ni Kamiya na ang workshop ni Castillo ay nagbigay-diin sa pangangailangan ng panghabang-buhay na pangako sa literatura.<ref>{{Cite web |last=Gaceta |first=La |title=Alejandra Kamiya: El daño que se puede hacer a la cultura es casi imposible de reparar |url=https://www.lagaceta.com.ar/nota/1035410/cultura/alejandra-kamiya-dano-se-puede-hacer-cultura-casi-imposible-reparar.html |access-date=2024-11-05 |website=www.lagaceta.com.ar |language=es-AR}}</ref> Inilarawan ni Kamiya ang kanyang karanasan sa workshop ni Castillo na parang pagsasanay.<ref name=":6">{{Cite web |title=Con la escritora argentina Alejandra Kamiya: El amor es acto o no es - Semanario Brecha |url=https://brecha.com.uy/el-amor-es-acto-o-no-es/ |access-date=2024-11-05 |website=brecha.com.uy}}</ref> Nakikita ni Kamiya ang kanyang sarili bilang isang kwentista na nakaugat sa tradisyong Argentino, habang mayroon din siyang koneksyon sa tradisyong Hapon. Nararamdaman niya na ang kanyang mga karanasan bilang Argentino ay humubog sa kanya, ngunit pinahahalagahan din niya ang kulturang Hapon na nagbibigay-inspirasyon sa kanyang mga akda.<ref name=":6" /> == Pagtanggap == Ayon sa direktor ng Letras del Ente Cultural na si Propesor Liliana Massata, malalim ang literatura ni Kamiya. "Ang kanyang mga salita at paraan ng pagpapahayag ay may kaluluwa na nakaka-apekto at nakakagambala; at ang mga kuwento niya ay nag-aanyaya sa mga mambabasa na sundan ang mga ito."<ref>{{Cite web |last=Tucumán |first=Ente Cultural |date=2024-05-14 |title=La escritora Alejandra Kamiya dará el puntapié inicial en el Mayo de las Letras |url=https://enteculturaltucuman.gob.ar/la-escritora-alejandra-kamiya-dara-el-puntapie-inicial-en-el-mayo-de-las-letras/ |access-date=2024-12-01 |website=ENTE CULTURAL DE TUCUMÁN |language=es}}</ref> Ang mga aklat ni Kamiya ay hindi masyadong binebenta sa pamamagitan ng marketing, kundi sa pamamagitan ng rekomendasyon, pagregalo, at "word of mouth."<ref>{{Cite web |last=Vázquez |first=Cristian |date=2023-08-24 |title=La paciencia de Alejandra Kamiya para cada cuento |url=https://letraslibres.com/literatura/cristian-vazquez-paciencia-cuento-alejandra-kamiya/ |access-date=2024-12-01 |website=Letras Libres |language=es}}</ref><ref name=":7" /> == Bibliograpiya == *''Los que vienen y los que se van: historias de inmigrantes y emigrantes en la Argentina'' (2008)<ref name=":0" /> *''Los restos del secreto y otros cuentos'' (2012)<ref name=":2" /> *''Los árboles caídos también son del bosque'' (2015)<ref name=":3" /> <ref>{{Cite web |title=Los árboles caídos también son el bosque |url=https://www.indentagency.com/los-arboles-caidos-tambien-son-el-bosque |access-date=2024-11-05 |website=Indent Literary Agency |language=en-US}}</ref> *''El sol mueve la sombra de las cosas quietas'' (2019)<ref name=":4" /> <ref>{{Cite web |title=El sol mueve la sombra de las cosas quietas |url=https://www.indentagency.com/el-sol-mueve-la-sombra-de-las-cosas-quietas |access-date=2024-11-05 |website=Indent Literary Agency |language=en-US}}</ref> *''La paciencia del agua sobre cada piedra'' (2023)<ref name=":5" /> <ref>{{Cite web |title=La paciencia del agua sobre cada piedra |url=https://www.indentagency.com/la-paciencia-del-agua-sobre-cada-piedra |access-date=2024-11-05 |website=Indent Literary Agency |language=en-US}}</ref> == Mga Sanggunian == <references /> [[Kategorya:Panitikan ng Argentina]] qx6q8mdbsofiyiz0ahsq3on726u1kr8 Miss Universe 2025 0 331488 2205492 2204100 2026-04-30T13:50:14Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205492 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|returns={{Hlist|Eslobenya|Gana|Hayti|Irak|Kosobo|Panama|Timog Aprika|Suwesya}}|venue=Impact Challenger Hall, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]]|debuts={{Hlist|Cabo Verde|Latina|Mayotte|Palestina|Rwanda}}|before=[[Miss Universe 2024|2024]]|next=|caption=Fátima Bosch|date=21 Nobyembre 2025|withdrawals={{Hlist|Albanya|Alemanya|Bahreyn|Eritreya|Hamayka|Hibraltar|Hilagang Masedonya|Iran|Kamerun|Kenya|Lupangyelo|Maldibas|Mongolya|Montenegro|Pidyi|Samoa|Somalya|Suriname|Tsipre|Usbekistan}}|broadcaster={{ubl|Telebisyon:|{{Hlist|[[Telemundo]]<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=8 Oktubre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref>}}|Streaming:{{Hlist|Peacock|AIS Play}}}}|entrants=118|placements=30|presenters={{hlist|Steve Byrne|[[Dayanara Torres]]|[[R'Bonney Gabriel]]}}|entertainment=Jeff Satur|image=Fátima Bosch coronation on GrandTV, headshot.jpg|winner='''[[Fátima Bosch]]'''|represented={{flagicon|Mexico}} Mehiko|photogenic=Mahyla Roth<br>{{flagicon|Costa Rica}} Kosta Rika|congeniality=Ceren Arslan<br>{{flagicon|Turkey}} Turkiya}} Ang '''Miss Universe 2025''' ay ang ika-74 na edisyon ng [[Miss Universe]] pageant, na ginanap sa Impact Challenger, Pak Kret, Nonthaburi, [[Taylandiya]] noong 21 Nobyembre 2025.<ref>{{Cite web|date=6 Oktubre 2025|title=Telemundo To Debut Network's FIFA World Cup 26™ Song at the 2025 Billboard Latin Music Awards on Oct. 23 At 8pm/7c|url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2025/10/06/telemundo-to-debut-networks-fifa-world-cup-26-song-at-the-2025-billboard-latin-music-awards-on-oct-23-at-8pm-7c/|url-status=live|access-date=28 Nobyembre 2025|website=NBCUniversal|language=en|archive-date=8 Oktubre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008053941/https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/category/telemundo-en/}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo|first=Dyan|date=10 Nobyembre 2025|title=Ahtisa Manalo embraces island life in Phuket, Thailand with Miss Universe sisters|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/10/ahtisa-manalo-embraces-island-life-in-phuket-thailand-with-miss-universe-sisters-1548|access-date=28 Nobyembre 2025|work=[[ABS-CBN News]]|language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Victoria Kjær Theilvig]] ng Dinamarka si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko bilang Miss Universe 2025.<ref>{{Cite web |last=Aggarwal |first=Mithil |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Mexico, who sparked a walkout after host's bullying, is crowned Miss Universe |url=https://www.nbcnews.com/world/mexico/miss-mexico-stood-hosts-bullying-crowned-miss-universe-rcna245093 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref name="SUMMARY2025">{{cite news |date=21 Nobyembre 2025|title=Mexico's Fatima Bosch, who walked out on organisers, crowned Miss Universe|url=https://www.bbc.com/news/articles/cgmxmxljg8mo.amp|work=[[BBC]]|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> Ito ang ikaapat na tagumpay ng Mehiko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si [[Praveenar Singh]] ng Mehiko, at nagtapos bilang second runner-up si Stephany Abasali ng Beneswela. 118 kandidata mula sa 117 bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Lex |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner |url=https://www.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Pinangunahan ni Steve Byrne ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss Universe 1993|Miss Universe]] [[Miss Universe 1993|1993]] [[Dayanara Torres]] at [[Miss Universe 2022]] [[R'Bonney Gabriel]] ang nagsilbing mga ''commentary host''.<ref name="TOP30A">{{cite web |date=8 Nobyembre 2025 |title=Dayanara Torres participará en Miss Universe 2025 |trans-title=Dayanara Torres will participate in Miss Universe 2025 |url=https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108214145/https://www.elvocero.com/escenario/dayanara-torres-participar-en-miss-universe-2025/article_bb951cbc-bcb6-403f-bad7-db3fbc43be87.html |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=El Vocero |language=es}}</ref><ref>{{cite web |date=27 Oktubre 2025 |title=ABS-CBN, AIS Play to air Miss Universe; four Asia platforms take live rights for Nov pageant |url=https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108124211/https://www.contentasia.tv/news/abs-cbn-ais-play-air-miss-universe-four-asia-platforms-take-live-rights-nov-pageant |archive-date=8 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=ContentAsia |language=en}}</ref> Nagtanghal si Jeff Satur sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2025 |title=Miss Universe picks Omar Harfouch as Judge in Elite Panel led by Raul Rocha |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/miss-universe-picks-omar-harfouch-as-judge-in-elite-panel-led-by-raul-rocha |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[File:เมืองทองธานี_(4).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B5_(4).jpg|thumb|Impact Challenger Hall, ang lokasyon ng Miss Universe 2025]] === Lokasyon at petsa === Noong 16 Nobyembre 2024, pagkatapos ng Miss Universe 2024 pageant, inanunsyo ng may-ari ng Legacy Holding Group USA Inc. na si Raúl Rocha Cantú na maaaring maganap ang ika-74 na edisyon ng Miss Universe sa isa sa mga na-''shortlist'' na bansang ito: Arhentina, Espanya, Indiya, Kosta Rika, Maruekos, Republikang Dominikano, Taylandiya, at Timog Aprika.<ref>{{cite web |last1=Alvarez |first1=Anaité |date=18 Nobyembre 2024 |title=Global expectation: Where will Miss Universe 2025 be? |url=https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241118215824/https://tvaztecaguate.com/miss-universo/2024/11/18/expectativa-global-donde-sera-miss-universe-2025/ |archive-date=18 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=TV Azteca Guate |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoff |date=17 Nobyembre 2024 |title=Chelsea Manalo wins 1st Miss Universe Asia; 2025 hosts teased |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241119063556/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/11/17/2400394/chelsea-manalo-wins-1st-miss-universe-asia-2025-hosts-teased |archive-date=19 Nobyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref> Kalaunan ay nabago ang listahan noong 7 Pebrero 2025 noong inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang ''Facebook page'' ang bagong listahan ng mga bansang maaring pangyarihan ng kompetisyon: Espanya, Kosta Rika, Niherya, Pilipinas, Republikang Dominikano, Taylandiya, ay Timog Aprika.<ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=8 Pebrero 2025 |title=Philippines considered as potential host for next Miss Universe pageant |url=https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907021654/https://tribune.net.ph/2025/02/07/philippines-considered-as-potential-host-for-next-miss-universe-pageant |archive-date=7 Setyembre 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=8 Pebrero 2025 |title=Thailand to host Miss Universe 2025 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/02/08/2420143/thailand-host-miss-universe-2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong 8 Pebrero 2025, inanunsyo ng Miss Universe Organization sa kanilang mga pahina sa [[hatirang pangmadla]] na magaganap ang ika-74 edisyon ng Miss Universe sa Bangkok, Taylandiya sa 21 Nobyembre 2025, na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul para sa Phuket at Pattaya na may mga karagdagang kaganapan na naka-iskedyul sa [[Phuket]] at Pattaya.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 will be held in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/935618/miss-universe-2025-will-be-held-in-thailand/story/ |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lugay |first=Elton |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe returns to NYC, announces Thailand as 2025 pageant host |url=https://usa.inquirer.net/165987/miss-universe-returns-to-nyc-announces-thailand-as-2025-pageant-host |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Inquirer USA |language=en}}</ref> Ito ang ikaapat na beses na magaganap ang kompetisyon sa Taylandiya. Kalaunan ay inanunsyo na magaganap ang kompestisyon sa Impact Challenger sa Pak Kret, kung saan idinaos ang [[Miss Universe 2005]] at [[Miss Universe 2018]].<ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=11 Pebrero 2025 |title=Miss Universe 2025 to be crowned in Bangkok on 21 November |url=https://tribune.net.ph/2025/02/11/miss-universe-2025-to-be-crowned-in-bangkok-on-21-november |access-date=12 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Pebrero 2025 |title=74th Miss Universe pageant finds host country in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/596657/74th-miss-universe-pageant-finds-host-country-in-thailand |access-date=27 Agosto 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Noong 23 Abril, iniluklok bilang direktibong ehekutibo ng kompetisyon ang negosyanteng Taylandes na si Nawat Itsaragrisil.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=23 Abril 2025 |title=MGI founder Nawat Itsaragrisil is new Miss Universe executive director |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/04/23/2437785/mgi-founder-nawat-itsaragrisil-new-miss-universe-executive-director |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Paulina |date=12 Nobyembre 2025 |title=Who Is Nawat Itsaragrisil? Facts About the Executive Director of "Miss Universe" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/nawat-itsaragrisil-facts-miss-universe-a6887-20251112-dyn |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=Preview Philippines |language=en}}</ref> Noong 25 Oktubre, kinumpirma ni Itsaragrisil na magpapatuloy pa rin ang kompetisyon ayon sa nakatakda sa kabila ng isang taong pagluluksa na idineklara kasunod ng pagkamatay ni Sirikit, ang dating reyna ng Taylandiya, noong nakaraang araw.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=25 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to proceed amid death of Thailand’s Queen Sirikit |url=https://entertainment.inquirer.net/635195/miss-universe-2025-to-proceed-as-planned-but-with-adjustments |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 Oktubre 2025 |title='Tuloy na tuloy:' 74th Miss Universe Pageant will proceed in Thailand |url=https://mb.com.ph/2025/10/25/74th-miss-universe-pageant-will-proceed-in-thailand |access-date=16 Nobyembre 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> Inayon ng mga tagapag-ayos ng kompetisyon ang mga kaugnay na gawain nito alinsunod sa mga rekomendasyon ng pamahalaan ng Taylandiya upang umangkop sa panahon ng pagluluksa.<ref>{{Cite web |last=C. |first=Toff |date=26 Oktubre 2025 |title=Miss Universe 2025 to push through with adjustments following Thailand's Queen Mother Sirikit's passing |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/10/26/miss-universe-2025-to-push-through-following-thailand-s-queen-mother-sirikit-s-passing-1805 |access-date=18 Nobyembre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=EN}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Dalawampu't-apat na kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging ''isang runner''-up sa kanilang kompetisyong pambansa,<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2024 |title=Lebanon crowns Nada Koussa as Miss Lebanon 2024 |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220024006/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/786335/lbci-lebanon-articles/en |archive-date=20 Pebrero 2025 |access-date=28 Hulyo 2024 |website=LBCI |language=en}}</ref> o matapos mapili sa isang ''casting process'',<ref>{{Cite news |last=Arias |first=Fanny |date=22 April 2025 |title=Mirna Caballini Bouche representará a Panamá en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Mirna Caballini Bouche will represent Panama at Miss Universe 2025. |website=Panamá América |url=https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |url-status=live |access-date=3 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424021837/https://www.panamaamerica.com.pa/variedades/mirna-caballini-bouche-representara-panama-en-miss-universo-2025-1248294 |archive-date=24 April 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guy |first=Jack |date=18 Agosto 2025 |title=Miss Palestine to compete in Miss Universe pageant for first time |url=https://www.cnn.com/2025/08/18/style/miss-universe-palestine-scli-intl |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Minyvonne |date=19 Agosto 2025 |title=Nadeen Ayoub will be first model to represent Palestine at Miss Universe pageant |url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/pop-culture-news/nadeen-ayoub-will-first-model-represent-palestine-miss-universe-pagean-rcna225917 |access-date=7 Setyembre 2025 |website=[[NBC News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kakun |first=Anastasia |date=10 Hunyo 2025 |title=Выбрана новая "Мисс Вселенная Украина 2025": кто такая София Ткачук, где она живет и как выглядит 25-летняя красавица. Фото |trans-title=The new "Miss Universe Ukraine 2025" has been chosen: who is Sofia Tkachuk, where does she live and what does the 25-year-old beauty look like. Photo |url=https://www.obozrevatel.com/shou-oboz/vyibrana-novaya-miss-vselennaya-ukraina-2025-kto-takaya-sofiya-tkachuk-gde-ona-zhivet-i-kak-vyiglyadit-25-letnyaya-krasavitsa-foto.htm |access-date=7 Setyembre 2025 |website=Obozrevatel |language=ru}}</ref> at apat na kandidata ang iniluklok matapos ang pag-urong ng orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite news |author=Valdez |first=Cynthia |date=4 Setyembre 2025 |title=Destituyen a Déborah Djema, Miss Universe Congo 2025, ¿qué pasó y quién la sustituirá? |language=es |trans-title=Miss Universe Congo 2025 Déborah Djema dethroned. What happened and who will replace her? |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905061925/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250905854035/miss-universe-congo-2025-deborah-djema-destitucion/ |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref> Mula Hunyo hanggang Hulyo 2025, ipinalabas ng Telemundo ang palabas na ''Miss Universe Latina, el reality'' sa Estados Unidos, na pumili ng isang kandidatang na kumakatawan sa mga Hispano at Latino-Amerikana sa bansa, na itinalaga bilang ''Miss Universe Latina''.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Unveils Miss Universe® Latina, El Reality, A Competition Designed to Crown the First-Ever Miss Universe® Latina Delegate to Participate in the 74th Miss Universe® Pageant |url=https://nbcuniversalnewsgroup.com/telemundo/2024/11/18/telemundo-unveils-miss-universe-latina-el-reality-a-competition-designed-to-crown-the-first-ever-miss-universe-latina-delegate-to-participate-in-the-74th-miss-universe-pageant/ |access-date=23 Abril 2025 |website=NBCUniversal News Group |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Civita |first=Alicia |date=18 Nobyembre 2024 |title=Telemundo Announces New Reality Show 'Miss Universe Latina' |url=https://www.latintimes.com/telemundo-announces-new-reality-show-miss-universe-latina-566264 |access-date=23 Abril 2025 |website=Latin Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Cortes |first1=Gabriela |last2=Collantes |first2=Alonso |date=12 Mayo 2025 |title=Jacky Bracamontes nos habla de 'Miss Universe Latina, El Reality' |trans-title=Jacky Bracamontes reveals exclusive details about ‘Miss Universe Latina, El Reality’ |url=https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519133141/https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20250512831530/jacky-bracamontes-miss-universe-latina-reality-telemundo/ |archive-date=19 Mayo 2025 |access-date=8 Hunyo 2025 |website=¡Hola! |language=es-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=22 Hulyo 2025 |title=Pageant veteran Yamilex Hernandez is first-ever ‘Miss Universe Latina’ |url=https://entertainment.inquirer.net/620183/pageant-veteran-yamilex-hernandez-is-first-ever-miss-universe-latina |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Dorcas Dienda si Miss Universe DR Congo 2025 Déborah Djema matapos siyang mapatalsik sa kaniyang titulo buhat ng pagtanggi sa pagpirma ng isang mandatoryong kontrata na kinakailangan ng pambansang organisasyon.<ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=28 Agosto 2025 |title=Déborah DJEMA, élue Miss Univers RDC 2025, représentera le Grand Congo en décembre prochain en Thaïlande |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA, elected Miss Universe DRC 2025, will represent the Greater Congo next December in Thailand |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828164909/https://pourelle.info/deborah-djema-elue-miss-univers-rdc-2025-representera-le-grand-congo-en-decembre-prochain-en-thailande/ |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bakambana |first=Germaine |date=4 Setyembre 2025 |title=Destitution de Déborah DJEMA : La nouvelle Miss Univers RDC perd sa couronne après avoir refusé de signer un contrat |language=fr |trans-title=Déborah DJEMA dismissed: The new Miss Universe DRC loses her crown after refusing to sign a contract |website=PourElle.info |url=https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904222245/https://pourelle.info/destitution-de-deborah-djema-la-nouvelle-miss-univers-rdc-perd-sa-couronne-apres-avoir-refuse-de-signer-un-contrat/ |archive-date=4 Setyembre 2025}}</ref> Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Universe Trinidad & Tobago 2025 na si Latifa Morris ang orihinal na nagwagi na si Sihlé Letren,<ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=25 Hulyo 2025 |title=Dr Sihlé Letren is Miss Universe TT 2025 |url=https://newsday.co.tt/2025/07/25/dr-sihle-letren-is-miss-universe-tt-2025/ |access-date=2 Agosto 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> matapos nitong bumitiw dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Miss Universe T&T steps down, cites “ongoing challenges |url=https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911134000/https://trinidadexpress.com/newsextra/miss-universe-t-t-steps-down-cites-ongoing-challenges/article_48c1bd34-6676-4491-b033-bdd8f3049206.html |archive-date=11 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad Express Newspapers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Doughty |first=Melissa |date=11 Setyembre 2025 |title=Dr Sihlé Letren resigns as Miss Universe TT |url=https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912040736/https://newsday.co.tt/2025/09/11/dr-sihle-letren-resigns-as-miss-universe-tt/ |archive-date=12 Setyembre 2025 |access-date=12 Setyembre 2025 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=6 Oktubre 2025 |title=7 Potret Latifah Morris Miss Universe Trinidad dan Tobago 2025, Stunning Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Latifah Morris, Miss Universe Trinidad and Tobago 2025, Absolutely Stunning! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012154854/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-latifah-morris-miss-universe-trinidad-dan-tobago-2025-c1c2-01-cw2f3-qvbr38 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ni Zhao Na si Xuhe Hou bilang kinatawan ng Tsina dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2024 |title=侯旭合摘得桂冠！！第 72 届环球小姐中国区大赛皇冠之夜：华丽落幕，星光绽放 |trans-title=Hou Xuhe won the crown! ! The 72nd Miss Universe China crown night: a gorgeous ending with star-studded glory |url=https://caijing.chinadaily.com.cn/a/202407/30/WS66a88451a310054d254ea9b5.html |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=China Daily |language=zh}}</ref><ref>{{cite news |author=Le |first=Linh |date=16 Abril 2025 |title=4 Miss Universe national winners stripped of titles |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427040311/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/4-miss-universe-national-winners-stripped-of-titles-4874881.html |archive-date=27 Abril 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Nguyen |first=An |date=11 Abril 2025 |title=Miss Universe China Xinying Zhu stripped of title for 'inability to fulfill duties' |language=en |website=VnExpress |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017093012/https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-universe-china-xinying-zhu-stripped-of-title-for-inability-to-fulfill-duties-4872860.html |archive-date=17 Oktubre 2025}}</ref> Pinalitan ng second runner-up ng Miss Polonia 2025 na si Emily Reng ang orihinal na kandidata ng Polonya na si Miss Polski 2025 Oliwia Mikulska matapos malipat ang prangkisa ng Miss Universe sa Polonya sa Miss Polonia.<ref>{{Cite news |last=Wolniewicz |first=Natalia |date=29 Hunyo 2025 |title=To ona została Miss Polski 2025. Oliwia Mikulska ma na swoim koncie spore osiągnięcia |language=pl |trans-title=She is Miss Poland 2025. Oliwia Mikulska has a lot of achievements under her belt. Oliwia Mikulska is Miss Poland 2025. |website=Onet.pl |url=https://www.onet.pl/styl-zycia/plejada/to-ona-zostala-miss-polski-2025-oliwia-mikulska-ma-na-swoim-koncie-spore-osiagniecia/jych0l5,0898b825 |url-status=live |access-date=30 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629223057/https://www.onet.pl/favicon.ico |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Szulim |first=Igor |date=22 Oktubre 2025 |title=Takiej reprezentantki jeszcze nie mieliśmy. 19-latka z Chicago powalczy o tytuł Miss Universe |language=pl |trans-title=We've never had a representative like this before. A 19-year-old from Chicago will compete for the Miss Universe title |website=Plejada |url=https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022194152/https://plejada.pl/newsy/miss-universe-2025-kim-jest-emily-reng-reprezentantka-polski/z4qtn1t |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Cabo Verde, Mayotte, Palestina, at Rwanda.<ref>{{cite news |author=Oliveira |first=Aline |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde estreia-se no concurso Miss Universo com modelo Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde debuts in the Miss Universe contest with model Prissy Gomes |website=Balai |url=https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022183126/https://www.balai.cv/balai-style/cabo-verde-estreia-se-no-concurso-miss-universo-com-modelo-prissy-gomes/ |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Paul |first=Iraa |date=14 Agosto 2025 |title=Who is Nadeen Ayoub, first Miss Palestine in Miss Universe after decades of absence? Fans warn: ‘Israel will target her’ |language=en |website=The Times of India |url=https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814053128/https://www.indiatimes.com/trending/who-is-nadeen-ayoub-first-miss-palestine-in-miss-universe-after-decades-of-absence-fans-warn-israel-will-target-her-666736.html |archive-date=14 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Requintina |first=Robert |date=17 Oktubre 2025 |title=House of Yugen pioneers in reshaping the future of Miss Universe |language=en |website=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/10/17/house-of-yugen-pioneers-in-reshaping-the-future-of-miss-universe |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Eslobenya at Irak na huling sumali noong [[Miss Universe 2017|2017]];<ref>{{Cite news |last=Boscarol |first=Taja |date=6 Mayo 2025 |title=Miss Universe returns to Slovenia |language=en-US |website=Boscarol |url=https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |url-status=live |access-date=8 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518080138/https://boscarol.si/en/miss-universe-returns-to-slovenia/ |archive-date=18 Mayo 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 Marso 2025 |title=Miss Universe Iraq Returns to the 74th Miss Universe Competition |url=https://www.missuniverse.com/press-releases/mr-al-mousawy-was-inspired-to-bring-iraq-back-to-miss-universe/ |url-status=live |access-date=2 Abril 2025 |website=Miss Universe |language=en}}</ref> Suwesya na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]];<ref name="SWEDENRETURN">{{Cite news |author=Tuazon |first=Nikko |date=12 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen to appoint Miss Universe Sweden 2025 |language=en |website=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012152057/https://www.pep.ph/news/local/189097/josh-yugen-miss-universe-sweden-2025-a721-20251012 |archive-date=12 Oktubre 2025}}</ref> Gana at Hayti na huling sumali noong [[Miss Universe 2022|2022]];<ref name=":2">{{Cite news |author=Ramírez |first=José Carlos Molina |date=18 Agosto 2025 |title=Estas son las latinas rumbo a Miss Universo 2025: ¿Quiénes faltan? |language=es |trans-title=These are the Latinas headed to Miss Universe 2025: Who's missing? |website=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903131326/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Estas-son-las-latinas-rumbo-a-Miss-Universo-2025-Quienes-faltan-20250818-0032.html |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> at Kosobo, Panama, at Timog Aprika na huling sumali noong [[Miss Universe 2023|2023]].<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=12 Setyembre 2025 |title=7 Potret Dorea Shala Miss Universe Kosovo 2025, Sweet Abis! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dorea-shala-miss-universe-kosovo-2025-sweet-abis-c1c2-01-cw2f3-n97n07 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2025 |title=Señorita Panamá inicia proceso de selección para Miss Universe 2025 y 2026 |trans-title=Miss Panama begins the selection process for Miss Universe 2025 and 2026 |url=https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407155021/https://www.critica.com.pa/show/senorita-panama-inicia-proceso-de-seleccion-para-miss-universe-2025-y-2026-490027 |archive-date=7 Abril 2025 |access-date=7 Abril 2025 |website=Crítica |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Nobyembre 2025 |title=Global Glamour Meets Controversy at Miss Universe 74 |language=en |website=Greater Belize Media |url=https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107190243/https://www.greaterbelize.com/global-glamour-meets-controversy-at-miss-universe-74/ |archive-date=7 Nobyembre 2025}}</ref> Bumitiw si Sahar Biniaz ng Iran buhat ng pag-aalala para sa kaligtasan ng kaniyang pambansang direktor kasunod ng mga ulat ng pagkakakulong ng direktor sa Iran.<ref>{{cite news |last=Fatemehzadeh |first=Muhammad |date=1 Hunyo 2025 |title=«سحر بی‌نیاز» دختر شایسته پارسی ۲۰۲۵ شد _ نماینده ایران در رقابت جهانی تایلند |language=Farsi |trans-title="Sahar Biniaz" became Miss Persia 2025 - Iran's representative in the world competition in Thailand |website=Anajournal |url=https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250602091925/https://anajournal.ir/news/akhbar-film-serial/dokhtar-shayesteh-parsi-2025-sahar-biniaz/ |archive-date=2 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |author=Nam |first=Duy |date=10 Oktubre 2025 |title=Người đẹp hai lần bỏ thi Hoa hậu Hoàn vũ |language=vi |trans-title=Beauty twice dropped out of Miss Universe contest |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |url-status=live |access-date=13 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010055000/https://tienphong.vn/nguoi-dep-hai-lan-bo-thi-hoa-hau-hoan-vu-post1785827.tpo |archive-date=10 Oktubre 2025}}</ref> Bumitiw si Diana Fast ng Alemanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=7 Abril 2025 |title=Miss Universe Germany: Diana Fast ist Miss Universe Germany 2025 / Mit Charisma, Mut und Business-Mindset an die Spitze |trans-title=Miss Universe Germany: Diana Fast is Miss Universe Germany 2025 / With charisma, courage and business mindset to the top |url=https://ga.de/sonderthemen/spezial/presseportal/diana-fast-ist-miss-universe-germany-2025-mit-charisma-mut-und-business-mindset-an-die-spitze_aid-126077937 |access-date=7 Abril 2025 |website=General-Anzeiger Bonn |language=de }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |last=Parent |first=Tabitha |date=6 Nobyembre 2025 |title=Miss Germany 2025 Diana Fast Withdraws from Miss Universe Pageant |language=en |website=People |url=https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251106184948/https://people.com/miss-germany-2025-withdraws-from-miss-universe-pageant-11844828 |archive-date=6 Nobyembre 2025}}</ref> sina Iman Totic ng Hilagang Masedonya,<ref>{{cite news |date=23 Oktubre 2025 |title=Убавината им е во гените: Ќерка на поранешна Мис Македонија го освојува светот, ќе ја претставува нашата земја на Мис Универзум 2025 |language=mk |trans-title=Beauty is in their genes: Daughter of former Miss Macedonia conquers the world, will represent our country at Miss Universe 2025 |website=Zenski Magazin |url=https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024181529/https://zenskimagazin.faktor.mk/ubavinata-im-e-vo-genite-kjerka-na-poraneshna-mis-makedonija-go-osvojuva-svetot-kje-ja-pretstavuva-nashata-zemja-na-mis-univerzum-2025 |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> Josiane Golonga ng Kaemerun,<ref>{{Cite news |last=Mawel |first=Arnaud Nicolas |date=13 Hulyo 2025 |title=Josiane Golonga Harangada élue Miss Cameroun 2025 |language=fr |trans-title=Josiane Golonga Harangada elected Miss Cameroon 2025 |website=Journal du Cameroun |url=https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713130827/https://fr.journalducameroun.com/josiane-golonga-harangada-elue-miss-cameroun-2025/ |archive-date=13 Hulyo 2025}}</ref> at Chiara Wijntuin ng Suriname dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=3 Nobyembre 2024 |title=Chiara Wijntuin gekroond tot Miss Suriname 2025 |url=https://www.waterkant.net/suriname/2024/11/03/chiara-wijntuin-gekroond-tot-miss-suriname-2025/ |access-date=19 Nobyembre 2024 |website=Waterkant |language=nl}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 Nobyembre 2025 |title=Loạt hoa hậu bỏ thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Miss Universe 2025 series dropped out |website=VnExpress |url=https://ngoisao.vnexpress.net/loat-hoa-hau-bo-thi-miss-universe-2025-4962455.html |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Bumitiw rin si Helena O'Connor ng Lupangyelo dahil sa isang karamdaman.<ref>{{Cite web |last=Guðjónsdóttir |first=Guðrún Ósk |date=3 Abril 2025 |title=Helena er Ungfrú Ísland 2025 |trans-title=Helena is Miss Iceland 2025 |url=https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404064133/https://www.dv.is/fokus/2025/04/03/helena-er-ungfru-island-2025/ |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=4 Abril 2025 |website=Dagblaðið Vísir |language=is}}</ref><ref>{{Cite news |date=8 Nobyembre 2025 |title=Helena hættir við þátttöku í Miss Universe í Tælandi vegna veikinda |language=is |trans-title=Helena withdraws from Miss Universe in Thailand due to illness |website=Dagblaðið Vísir |url=https://www.dv.is/fokus/2025/11/08/helena-haettir-vid-thatttoku-miss-universe-taelandi-vegna-veikinda/ |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Bagama't lumahok sa paunang kompetisyon, hindi na nagpakita sa pangwakas na kompetisyon si Flavia Harizaj ng Albanya dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=21 Nobyembre 2025 |title=Scandal at Miss Universe in Thailand, the representative from Albania does not appear in the final |url=https://www.voxnews.al/english/lifestyle/skandal-ne-miss-universe-ne-tajlande-perfaqesuesja-nga-shqiperia-nuk-s-i104741 |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=Vox News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Shqipëria dhe Kosova zgjedhin më të bukurat për Miss Universe 2025 |language=sq |trans-title=Albania and Kosovo choose the most beautiful for Miss Universe 2025 |website=Albanian Post |url=https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=30 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250630092821/https://albanianpost.com/shqiperia-dhe-kosova-zgjedhin-me-te-bukurat-per-miss-universe-2025/ |archive-date=30 June 2025}}</ref> Bumitiw rin si Gabrielle Henry ng Hamayka matapos magtamo ng isang pinsala sa kasagsagan ng paunang kompetisyon.<ref>{{cite news |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Jamaica Universe withdraws from pageant after suffering head injury in fall |work=Jamaica Observer |url=https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/#google_vignette |url-status=live |access-date=26 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251122090404/https://www.jamaicaobserver.com/2025/11/21/miss-jamaica-universe-withdraws-pageant-suffering-head-injury-fall/ |archive-date=22 Nobyembre 2025}}</ref> Hindi sasali ang mga bansang Bahreyn, Eritreya, Hibraltar, Kenya, Maldibas, Mongolya, Pidyi, Samoa, Somalya, Tsipre, at Usbekistan sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Josh Yugen secures another Miss Universe franchise, with 4 bets this 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634111/josh-yugen-secures-another-miss-universe-franchise-with-4-bets-this-2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025 contestants who withdrew from the beauty pageant |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20251110866702/miss-universe-2025-contestantswithdrew/ |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2025''' | * {{flagdeco|Mexico}} '''[[Mehiko]]''' – '''[[Fátima Bosch]]'''<ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Nobyembre 2025 |title=Fatima Bosch of Mexico crowned Miss Universe 2025 in Thailand |url=https://entertainment.inquirer.net/639639/fatima-bosch-of-mexico-crowned-miss-universe-2025-in-thailand |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] – [[Praveenar Singh]]<ref name=":1" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Stephany Abasali<ref name=":1" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|PHL}} [[Pilipinas]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":1" /> |- |4th runner-up | * {{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] – Olivia Yacé<ref name=":1" /> |- |Top 12<ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=21 Nobyembre 2025 |title=Live Updates: Ahtisa Manalo advances to Miss Universe 2025 Top 12 |url=https://www.pep.ph/news/local/189754/live-updates-miss-universe-2025-a5132-20251121 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> | * {{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] – Ophély Mézino * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Vanessa Pulgarín * {{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] – Lina Luaces * {{flagdeco|MLT}} [[Malta]] – Julia Cluett * {{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Zashely Alicea * {{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] – Inna Moll * {{flagicon|CHN}} [[Tsina]] – Zhao Na |- |Top 30<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=21 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Ahtisa Manalo advances to Top 30 |url=https://entertainment.inquirer.net/639594/miss-universe-2025-ahtisa-manalo-advances-to-top-30 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> | * {{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] – Tangia Methila * {{flagicon|BRA}} [[Brasil]] – Gabriela Lacerda * {{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] – Audrey Eckert * {{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] – Raschel Paz * {{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] – Kaori Hashimoto * {{flagdeco|IND}} [[Indiya]] – Manika Vishwakarma * {{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Jaime Vandenberg * {{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] – Mahyla Roth * {{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] – Laura Gnjatović * {{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] – Yamilex Hernández * {{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] – Itza Castillo * {{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] – Nathalie Mogbelzada * {{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] – Nadeen Ayoub * {{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] – Yanina Gómez * {{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] – Ève Gilles * {{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Jennifer Ventura * {{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] – Solange Keita * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Lyshanda Moyas |} === Mga ''Continental Queen'' === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Aprika at Oseaniya | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Olivia Yacé (bumitiw)<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=24 Nobyembre 2025 |title=Cote d’Ivoire’s Olivia Yace steps down as Miss Universe Africa and Oceania |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/24/2489681/cote-divoires-olivia-yace-steps-down-miss-universe-africa-and-oceania |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |Asya | * {{flagicon|CHN}} Tsina – Zhao Na<ref name=":4">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=22 Nobyembre 2025 |title=China’s Zhao Na succeeds Chelsea Manalo as Miss Universe Asia |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/22/2488313/chinas-zhao-na-succeeds-chelsea-manalo-miss-universe-asia |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |Europa at Gitnang Silangan | * {{flagdeco|MLT}} Malta – Julia Cluett<ref name=":4" /> |- |Kaamerikahan | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Stephany Abasali<ref name=":4" /> |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Photogenic | * {{flagdeco|CRI}} Kosta Rika – Mahyla Roth<ref name=":5">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=22 Nobyembre 2025 |title=Ahtisa Manalo snags 3rd place in Miss Universe ‘Beyond the Crown’ tilt |url=https://entertainment.inquirer.net/639849/ahtisa-manalo-snags-3rd-place-in-miss-universe-beyond-the-crown-tilt |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Congeniality | * {{flagdeco|TUR}} Turkiya – Ceren Arslan<ref name=":5" /> |- |Best in National Costume | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref>{{Cite web |last=Núñez|first=Bárbara Sepúlveda|date=26 Nobyembre 2025|title=¿Qué país obtuvo el premio al “Mejor Traje Típico” en Miss Universe 2025?|url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/que-pais-obtuvo-el-premio-al-mejor-traje-tipico-en-miss-universe-2025/|access-date=27 Nobyembre 2025|website=El Nuevo Día|language=es|trans-title=Which country won the "Best National Costume" award at Miss Universe 2025?}}</ref> |- |People's Choice | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |Most Beautiful Skin | * {{flagdeco|IDN}} Indonesya – Sanly Liu<ref name=":5" /> |} {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Pambansang Direktor |- |Best National Pageant | * [[Miss Universe Philippines]] – Jonas Gaffud<ref>{{cite web |date=22 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Philippines Organization named 'Best National Pageant' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/967066/miss-universe-philippines-organization-named-best-national-pageant/story/ |access-date=26 Nobyembre 2025 |website=GMA News Online |publisher=GMA Network |language=en}}</ref> |} ==== ''Beyond the Crown'' ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Nagwagi | * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Yanina Gómez<ref name=":5" /> |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NLD}} Olanda – Nathalie Mogbelzada<ref name=":5" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":5" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Tulad noong [[Miss Universe 2024|2024]], tatlumpung semi-finalist ang napili sa pamamagitan ng national costume competition, paunang kompetisyon at ang mga closed-door interview.<ref>{{Cite news |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Organization reaffirms 4 official competition stages, no form of 'preference or advantage' |language=en |website=[[GMA Network]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964810/miss-universe-organization-reaffirms-4-official-competition-stages-no-form-of-preference-or-advantage/story/ |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Mallorca |first=Hannah |date=4 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: Candidates to be judged in four categories |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/636626/miss-universe-2025-candidates-to-be-judged-in-four-categories |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> Nagsagawa ng ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semifinals''. Lumahok sa ''swimsuit competition'' ang tatlumpung mga ''semifinalist'' at pagkatapos ay pinili ang labindalawang mga ''semifinalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semifinalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista na lalahok sa ''question-and-answer round'', ''final question'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2025: What to expect at the coronation show |url=https://entertainment.inquirer.net/638621/miss-universe-2025-what-to-expect-at-the-coronation-night |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Natukoy ang mga nanalo ng walong natatatanging parangal at ang kanilang mga ''runner-up'' sa pamamagitan ng ''online public voting'' sa pamamagitan ng mga aplikasyon na Miss Universe at Zetrix, kabilang ang parangal na ''Miss Congeniality''.<ref>{{Cite news |last=Adina|first=Armin P.|date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 online voting to include Miss Congeniality|url=https://entertainment.inquirer.net/637588/miss-universe-2025-online-voting-to-include-miss-congeniality|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 opens online voting for multiple categories, including Miss Congeniality|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251109155151/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/965453/miss-universe-2025-online-voting/story/|archive-date=9 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]}}</ref> === Komite sa pagpili === * Miniyothabo Francisca Baloyi – koronel ng hukbo mula sa Simbabwe ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)<ref name="ADDJUDGE">{{cite web |last1=Purnell |first1=Kristoffer |date=19 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe 2005 Natalie Glebova, Angolan [sic] commander join Miss Universe 2025 jury |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-url=https://web.archive.org/web/20251120002116/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488515/miss-universe-2005-natalie-glebova-angolan-commander-join-miss-universe-2025-jury |archive-date=20 Nobyembre 2025 |access-date=21 Nobyembre 2025 |website=[[The Philippine Star]]}}</ref>'' * Romero Britto – Brasilenyong artista at iskulptor ''(sa gabi ng'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)''<ref name=":2" /> * Ismael Cala – Kubanong mamamahayag at manununulat<ref>{{cite web |last1=González|first1=Elvis|date=10 Nobyembre 2025|title=Ismael Cala confirmado como jurado de Miss Universo 2025|trans-title=Ismael Cala confirmed as a judge for Miss Universe 2025|url=https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112010033/https://meridiano.net/usa/farandula/ismael-cala-confirmado-como-jurado-de-miss-universo-2025-2025111013120|archive-date=12 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Diario Meridiano|language=es}}</ref><ref name="PREJUDGE">{{cite news |date=20 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 รอบพรีลิมฯ สุดปัง แฟนไทยเชียร์ วีนา ฟอร์มแรงทุกด่าน|trans-title=Miss Universe 2025 preliminary round was spectacular, with Thai fans cheering as Veena delivered a strong performance in every segment|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-url=https://web.archive.org/web/20251119174302/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2896661|archive-date=19 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Thairath|language=th}}</ref> * Sharon Fonseca – Benesolanong modelo, aktres, at negosyante<ref>{{Cite news |author=Reina |first=Kleimar |date=25 Agosto 2025 |title=Una actriz venezolana integra el jurado del Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=A Venezuelan actress joins the Miss Universe 2025 judge |website=Diario Meridiano |url=https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826131205/https://meridiano.net/usa/farandula/una-actriz-venezolana-integra-el-jurado-del-miss-universo-2025-202582520450 |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * [[Natalie Glebova]] – [[Miss Universe 2005]] mula sa Kanada''<ref name="ADDJUDGE" />'' * Louie Heredia – Pilipinong mang-aawit<ref>{{Cite web |last=Adina|first=Armin P.|title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe 2025 selection committee|url=https://entertainment.inquirer.net/639173/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-2025-selection-committee|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en-US|date=19 Nobyembre 2025|website=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Filipino singer Louie Heredia joins Miss Universe selection committee|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/966635/filipino-singer-louie-heredia-joins-miss-universe-selection-committee/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=GMA News Online|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> * [[Andrea Meza]] – [[Miss Universe 2020]] mula sa [[Mehiko]]<ref>{{Cite news |author=Julio Blanca |date=14 Agosto 2025 |title=Andrea Meza será jueza en Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Andrea Meza will be a judge at Miss Universe 2025 |website=El Diario La Prensa |url=https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826134123/https://eldiariony.com/2025/08/14/andrea-meza-sera-jueza-en-miss-universo-2025/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> * Saina Nehwal – Indiyanong manlalaro ng badminton; tumanggap ng tansong medalya sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012]]<ref>{{cite news |last1=Ganapathy|first1=Vivek|date=16 Nobyembre 2025|title=Ace Judge! Indian Badminton Icon Saina Nehwal Joins Miss Universe 2025 Judges' Panel|url=https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html#google_vignette|archive-url=https://web.archive.org/web/20251116135425/https://www.news18.com/sports/ace-judge-indian-badminton-icon-saina-nehwal-joins-miss-universe-2025-judges-panel-9712019.html|archive-date=16 November 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=News18|language=en}}</ref> ''(sa'' ''pangwakas na kompetisyon lamang)'' * Savinee Pakaranang – Miss Thailand 1984<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' * Chalida Thaochalee – Aktres, Miss Thailand 1998<ref>{{cite news |date=17 Nobyembre 2025|title=ตัวแทนคนไทย! นก ชลิดา นั่งกรรมการตัดสิน ประกวด Miss Universe|trans-title=Thai representative! Nok Chalida as judge for Miss Universe pageant|url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-url=https://web.archive.org/web/20251117163955/https://www.matichon.co.th/lifestyle/news_5461292|archive-date=17 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Matichon|language=th}}</ref> * Farung Yuthithum – Miss Thailand Universe 2007<ref name="PREJUDGE" /> ''(sa paunang'' ''kompetisyon lamang)'' == Mga kandidata == 118 kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref>{{Cite news |date=28 Hulyo 2025 |title=Omar Harfouch Joins Miss Universe Jury with Vision to Inspire Future Female Leaders |language=en |website=Entrepreneur |url=https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729021403/https://www.entrepreneur.com/en-ae/news-and-trends/omar-harfouch-joins-miss-universe-jury-with-vision-to/495106 |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref><ref>{{cite news |author=Gomez |first=Shirley |date=17 October 2025 |title=Miss Universe 2025: The 119 confirmed contestants and missing countries |website=[[¡Hola!]] |url=https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |url-status=live |access-date=17 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251017165147/https://www.hola.com/us/beauty/20251017862218/miss-universe-2025-confirmed-contestants-missing-countries/ |archive-date=17 October 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{Sortname|Maria |Cunha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 Disyembre 2024 |title=Maria Cunha Eleita Miss Angola Universo 2024 |trans-title=Maria Cunha elected Miss Angola Universe 2024 |url=https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |access-date=19 Enero 2025 |website=PlatinaLine |language=pt |archive-date=4 Disyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204070416/https://platinaline.com/maria-cunha-eleita-miss-angola-universo-2024/ |url-status=dead }}</ref> |21 |[[Luanda]] |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{Sortname|Aldana |Masset|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Mayo 2025 |title=Una cantante y modelo de Entre Ríos fue elegida Miss Universo Argentina 2025 |language=es |trans-title=A singer and model from Entre Ríos was chosen Miss Universe Argentina 2025 |website=Clarín |url=https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250526123319/https://www.clarin.com/internacional/cantante-modelo-rios-elegida-miss-universo-argentina-2025_0_Zcx3OVQ13X.html |archive-date=26 Mayo 2025}}</ref> |25 |Aldea Valle María |- |{{flagdeco|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Peggy|Garabekian|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Setyembre 2025 |title=Հայաստանը «Միսս Տիեզերք»-ում կներկայացնի Փեգի Գարաբեկյանը |language=hy |trans-title=Peggy Garabekian will represent Armenia at Miss Universe |website=News.am |url=https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912123658/https://style.news.am/arm/news/109973/hayastany-miss-tiezerq-um-knerkayacni-pegi-garabekyany.html |archive-date=12 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|ARU}} [[Aruba]] |{{sortname|Hannah|Arends|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Agosto 2025 |title=Hannah Arends crowned Miss Universe Aruba 2025 |language=en |website=Aruba Papers |url=https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085600/https://arubapapers.com/hannah-arends-crowned-miss-universe-aruba-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |28 |Savaneta |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Lexie|Brant|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Agosto 2025 |title=Lexie Brant Crowned Miss Universe Australia 2025 |url=https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815164107/https://gcmag.com.au/lexie-brant-crowned-miss-universe-australia-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025 |access-date=23 Agosto 2025 |website=Gold Coast |language=en}}</ref> |21 |[[Brisbane]] |- |{{flagicon|BHS}} [[Bahamas]] |{{Sortname|Malique Maranda |Bowe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Florencia Smith |date=27 Mayo 2025 |title=A new Miss Universe Bahamas crowned |language=en |website=Eyewitness News |url=https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527220642/https://ewnews.com/a-new-miss-universe-bahamas-crowned/ |archive-date=27 Mayo 2025}}</ref> |24 |Grand Bahama |- |{{flagdeco|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Tangia|Methila|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=19 Setyembre 2025 |title=Methila crowned Miss Universe Bangladesh 2025 |url=https://www.observerbd.com/news/544738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919105037/https://www.observerbd.com/news/544738 |archive-date=19 Setyembre 2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Daily Observer |language=en}}</ref> |33 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Olivia|Yacé|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ulrich A. |date=23 Hulyo 2025 |title=Miss Universe 2025 : Olivia Yacé désignée pour représenter la Côte d’Ivoire |language=fr |trans-title=Miss Universe 2025: Olivia Yacé chosen to represent Côte d'Ivoire |website=YOP L-FRII |url=https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250723180153/https://yop.l-frii.com/miss-universe-2025-olivia-yace-designee-pour-representer-la-cote-divoire/ |archive-date=23 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Yamoussoukro]] |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{Sortname|Karen |Jansen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Schillewaert |first=Nils |date=15 Pebrero 2025 |title=2e keer, goede keer: Karen Jansen (23) uit Lommel is Miss België 2025 |url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216003814/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/02/15/miss-belgie-2025/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=VRT NWS |language=nl}}</ref> |23 |Lommel |- |{{flagicon|BLZ}} [[Belise|Belis]] |{{sortname|Isabella|Zabaneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=29 Hunyo 2025 |title=Miss Universe Belize 2025 is Isabella Zabaneh |url=https://www.greaterbelize.com/miss-universe-belize-2025-is-isabella-zabaneh/ |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |21 |Independence |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Stephany |Abasali|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title=Representante de Anzoátegui, Stephany Abasali, es elegida Miss Universe Venezuela 2024 |trans-title=Anzoátegui representative, Stephany Abasali, is elected Miss Universe Venezuela 2024 |url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206124655/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/196564/anzoategui-stephany-abasali-es-elegida-miss-universe-venezuela-2024 |archive-date=6 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=El Universal |language=es}}</ref> |24 |Puerto Ordaz |- |{{flagdeco|BLR}} [[Biyelorusya]] |{{sortname|Alena|Kucheruk|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=13 Setyembre 2025 |title=Объявили имя победительницы конкурса «Мисс Беларусь – 2025» – ей стала Алёна Кучерук |language=ru |trans-title=The name of the winner of the contest "Miss Belarus - 2025" was announced - she was Alyona Kucheruk |website=Capital TV |url=https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913001922/https://ctv.by/news/obshestvo/obuyavili-imya-pobeditelnicy-konkursa-miss-belarus-2025-ej-stala-alyona-kucheruk |archive-date=13 Setyembre 2025}}</ref> |18 |Agrotown |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Hương Giang|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=Hoa hậu chuyển giới Hương Giang dự thi Miss Universe 2025 |language=vi |trans-title=Transgender beauty queen Huong Giang competes in Miss Universe 2025 |website=VietNamNet |url=https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924133230/https://vietnamnet.vn/hoa-hau-chuyen-gioi-huong-giang-du-thi-miss-universe-2025-2445762.html |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |33 |[[Hanoi]] |- |{{Flagicon|Bonaire}} [[Bonaire]] |{{sortname|Nicole|Peiliker-Visser|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Hans Hofstra |date=17 Agosto 2025 |title=Nicole Visser vertegenwoordigt Bonaire bij Miss Universe 2025 in Thailand |language=nl |trans-title=Nicole Visser will represent Bonaire at Miss Universe 2025 in Thailand |website=Bonaire.nu |url=https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817153956/https://www.bonaire.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/78276/nicole-visser-vertegenwoordigt-bonaire-bij-miss-universe-2025-in-thailand |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref> |41 |Kralendijk |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Lillian|Andries|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=1 Setyembre 2025 |title=Lilian Andries Crowned Miss Universe Botswana 2025 |language=en |website=Botswana Youth Magazine |url=https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902174345/https://www.botswanayouth.com/lilian-andries-crowned-miss-universe-botswana-2025/ |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |29 |[[Gaborone]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Gabriela|Lacerda|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Santana |first=Caio |date=13 Pebrero 2025 |title=Piauí vence Miss Universe Brasil 2025 e leva coroa ao estado pela 2ª vez |trans-title=Piauí wins Miss Universe Brazil 2025 and takes the crown to the state for the 2nd time |url=https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214040948/https://www.uol.com.br/splash/noticias/2025/02/13/miss-universe-brasil-acontece-em-sp-com-ausencia-de-3-estados-saiba-tudo.htm |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Splash |publisher=UOL |language=pt-br}}</ref> |21 |Teresina |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[Britanikong Kapuluang Birhenes]] |{{sortname|Olivia|Freeman|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Agosto 2025 |title=Olivia M. Freeman is Miss BVI Universe 2025 |language=en |website=Virgin Islands News Online |url=https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825210047/https://www.virginislandsnewsonline.com/en/news/olivia-m-freeman-is-miss-bvi-universe-2025 |archive-date=25 Agosto 2025}}</ref> |22 |Paraquita Bay |- |{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Gaby|Guha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Marso 2025 |title=Gaby Guha announces her participation in Miss Universe 2025 |language=en |website=The Globe and Mail |url=https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |url-status=live |access-date=20 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250420062331/https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/GetNews/31521781/gaby-guha-announces-her-participation-in-miss-universe-2025/ |archive-date=20 Abril 2025}}</ref> |27 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Yessica|Hausermann|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=28 Hunyo 2025 |title=¡Yessica Hausermann es la nueva Miss Bolivia Universo 2025! |language=es |trans-title=Yessica Hausermann is the new Miss Bolivia Universe 2025! |website=Red Uno Bolivia |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629065049/https://www.reduno.com.bo/noticias/yessica-hausermann-es-la-nueva-miss-bolivia-universo-2025--20256271270 |archive-date=29 Hunyo 2025}}</ref> |24 |Magdalena |- |{{flagdeco|CPV}} [[Cabo Verde]] |{{sortname|Prissy|Gomes|nolink=1}}<ref>{{cite news |author=Pina |first=Constanca |date=20 Oktubre 2025 |title=Cabo Verde desfila pela primeira vez no Miss Universo com Prissy Gomes |language=pt |trans-title=Cape Verde parades for the first time in Miss Universe with Prissy Gomes |website=Mindel Insite |url=https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251020203251/https://mindelinsite.com/social/cabo-verde-desfila-pela-primeira-vez-no-miss-universo-com-prissy-gomes/amp/ |archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref> |32 |Tarrafal |- |{{flagdeco|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Camille |Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=8 Hunyo 2025 |title=Camille Thomas gekroond tot Miss Universe Curaçao 2025 |trans-title=Camille Thomas crowned Miss Universe Curaçao 2025 |url=https://nu.cw/2025/06/08/camille-thomas-gekroond-tot-miss-universe-curacao-2025/ |access-date=8 Hunyo 2025 |website=nu.CW |language=nl-NL}}</ref> |26 |Willemstad |- |{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]] |{{sortname|Dorcas|Dienda|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Dime |date=4 Setyembre 2025 |title=Miss Universe RDC 2025 : le comité nomme Dorcas Dienda après la destitution de Déborah Djema |language=fr |trans-title=Miss Universe DRC 2025: Committee appoints Dorcas Dienda after Déborah Djema's dismissal |website=La Plume |url=https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905062505/https://laplumeinfos.net/culture-art/miss-universe-rdc-2025-le-comite-nomme-dorcas-dienda-apres-la-destitution-de-deborah-djema-7752.html |archive-date=5 Setyembre 2025}}</ref> |31 |[[Kinshasa]] |- |{{flagdeco|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Monique|Sonne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nam|first=Duy|date=13 Oktubre 2025|title=Cô gái kế nhiệm đương kim Hoa hậu Hoàn vũ|trans-title=The girl who succeeded the current Miss Universe|url=https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013131022/https://tienphong.vn/co-gai-ke-nhiem-duong-kim-hoa-hau-hoan-vu-post1786758.tpo|archive-date=13 Oktubre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Tiền Phong|language=vi}}</ref> |21 |[[Copenhague]] |- |{{Flag|Ehipto}} |{{sortname|Sabrina|Maged|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andihi |first=Dewi |date=28 Agosto 2025 |title=7 Potret Sabrina Maged Miss Universe Mesir 2025, Bikin Terpukau! |language=id |trans-title=7 Portraits of Sabrina Maged, Miss Universe Egypt 2025, Will Amaze You! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250828163952/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sabrina-maged-miss-universe-mesir-2025-c1c2-01-cw2f3-0dwjsm |archive-date=28 Agosto 2025}}</ref> |23 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{sortname|Nadia|Mejía|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Hulyo 2025 |title=Nadia Mejía es la Miss Universo Ecuador 2025 |language=es |trans-title=Nadia Mejía is Miss Universe Ecuador 2025 |website=El Universo |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727095101/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/nadia-mejia-es-la-miss-universo-ecuador-2025-nota/ |archive-date=27 Hulyo 2025}}</ref> |29 |[[Los Angeles]] |- |{{flagdeco|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Giulia|Zanoni|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Puente |first=Leidy |date=26 Setyembre 2025 |title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |language=es |trans-title=Giulia Zanoni es coronada como Miss Universe El Salvador 2025 |website=El Diario de Hoy |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927060742/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-universo-el-salvador-belleza-reinas-de/1244257/2025/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |20 |La Unión |- |{{flagdeco|UAE}} [[Emiratos Arabes Unidos]] |{{sortname|Mariam|Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nasreen Abdulla |date=4 Oktubre 2025 |title=26-year-old crowned Miss Universe UAE 2025 to be first Emirati to carry flag on global stage |language=en |website=Khaleej Times |url=https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |url-status=live |access-date=4 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004102124/https://www.khaleejtimes.com/lifestyle/fashion/mariam-mohamed-miss-universe-uae-2025-first-emirati-global-stage |archive-date=4 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Dubai]] |- |{{flagdeco|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{sortname|Viktoria|Güllová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Kmeťová |first=Alexandra |date=8 Oktubre 2025 |title=Foto: návrat Miss Universe SR po troch rokoch – poznáme víťazku, je ňou táto 20-ročná kráska |language=sk |trans-title=Photo: Miss Universe SR returns after three years – we know the winner, it's this 20-year-old beauty |website=Plus jeden deň |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008174056/https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/foto-navrat-miss-universe-sr-po-troch-rokoch-pozname-vitazku-je-nou-tato-20-rocna-kraska |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |20 |[[Bratislava]] |- |{{flagdeco|SVN}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Hana|Klaut|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=To je nova slovenska lepotica, miss universe: Hana iz Šempetra je izvrstna zobozdravnica |language=sl |trans-title=This is the new Slovenian beauty, Miss Universe: Hana from Šempeter is an excellent dentist |website=NaDlani |url=https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903221104/https://www.nadlani.si/novice/to-je-nova-slovenska-lepotica-miss-universe-hana-iz-sempetra-je-izvrstna-zobozdravnica/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |Šempeter pri Gorici |- |{{flagdeco|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Andrea|Valero|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ciganda |first=Vanessa |date=31 Hulyo 2025 |title=Descubre a Andrea Valero, la nueva Miss Universe Spain 2025: gallega, comprometida con la sostenibilidad y muy familiar |language=es |trans-title=Discover Andrea Valero, the new Miss Universe Spain 2025: Galician, committed to sustainability, and very family-oriented |website=[[Semana]] |url=https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250731103627/https://www.semana.es/corazon/descubre-a-andrea-valero-nueva-miss-universe-spain-2025_2801979 |archive-date=31 Hulyo 2025}}</ref> |28 |A Coruña |- |{{flagdeco|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Audrey|Eckert|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Elliott |first=Jacob |date=24 Oktubre 2025 |title=Miss Nebraska USA Audrey Eckert crowned Miss USA 2025 |language=en |website=1011 NOW |url=https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025162031/https://www.1011now.com/2025/10/25/miss-nebraska-usa-audrey-eckert-crowned-miss-usa-2025/ |archive-date=25 Oktubre 2025}}</ref> |23 |Lincoln |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Brigitta|Schaback|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Veidemann-Makko |first=Anna-Maria |date=1 Oktubre 2025 |title=GALERII Suletud uste taga valiti tänavune Eesti esindaja Miss Universumil, kelleks on kogenud iluduskuninganna |language=Estonian |trans-title=GALLERY This year's Estonian representative at Miss Universe was chosen behind closed doors, and she is an experienced beauty queen |website=Õhtuleht |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001120331/https://www.ohtuleht.ee/melu/1141008/galerii-suletud-uste-taga-valiti-tanavune-eesti-esindaja-miss-universumil-kelleks-on-kogenud-iluduskuninganna |archive-date=1 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Tallin]] |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Andromeda|Osam-Peters|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=From giant teapot to 'KPop Demon Hunters': Miss Universe 2025 national costume highlights|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/19/2488435/giant-teapot-kpop-demon-hunters-miss-universe-2025-national-costume-highlights|website=[[Philippine Star]]|access-date=28 Nobyembre 2025|first=Kristofer|last=Purnell|date=19 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> |37 |Cape Coast |- |{{flagicon|GEQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|Carmen Ismelda |Avomo Obama|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Carmen Ismelda Avomo Obama, nueva Miss Guinea Ecuatorial y Miss Universo 2025 |language=es |trans-title=Carmen Ismelda Avomo Obama, the new Miss Equatorial Guinea and Miss Universe 2025 |website=Ahora |url=https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908090509/https://ahoraeg.com/cultura/2025/09/07/carmen-imelda-avomo-de-19-anos-coronada-miss-guinea-ecuatorial-2025/ |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |19 |Mongomo |- |{{flagicon|GBR}} [[Great Britain|Gran Britanya]] |{{sortname|Danielle|Latimer|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sexta-Feira |date=1 Agosto 2025 |title=Com Brasil e mais de 50 países confirmados, Miss Universo agita o cenário da beleza internacional |language=pt-BR |trans-title=With Brazil and more than 50 countries confirmed, Miss Universe is shaking up the international beauty scene |website=Folha do Estado |url=https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250801183424/https://www.folhadoestado.com.br/colunistas-sociais/edson-guilherme/miss-universo-2025-reune-candidatas-de-mais-de-100-paises-em-edicao-historica-na-tailandia/624789 |archive-date=1 Agosto 2025}}</ref> |36 |Barry |- |{{flagdeco|GRE}} [[Gresya]] |{{sortname|Mary|Chatzipavlou|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author= |date=26 Setyembre 2025 |title=Όλες οι νικήτριες στη λαμπερή βραδιά των Εθνικών Καλλιστείων GS HELLAS 2025 |language=el |trans-title=All the winners at the glittering evening of the GS HELLAS 2025 National Beauty Contest |website=Zougla |url=https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926193957/https://www.zougla.gr/politismos/oles-oi-nikitries-sti-laberi-vradia-ton-ethnikon-kallisteion-gs-hellas-2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025}}</ref> |32 |Elefsina |- |{{flagicon|GLP|variant=local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Ophély|Mézino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Romaindate |first=Priscilla |date=12 July 2025 |title=Miss Univers 2025 : la renaissance d'Ophélie Mézino |language=fr-GP |trans-title=Miss Universe 2025: the rebirth of Ophélie Mézino |website=[[Radio Caribbean International]] |url=https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |url-status=live |access-date=12 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713051157/https://rci.fm/guadeloupe/infos/Culture/Miss-Univers-2025-la-renaissance-dOphelie-Mezino |archive-date=13 July 2025}}</ref> |26 |Morne-à-l'Eau |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Tiguidanké |Bérété|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=1 Disyembre 2024 |title=Tiguidanké Bérété élue Miss Guinée 2024 |trans-title=Tiguidanké Bérété elected Miss Guinea 2024 |url=https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118230717/https://ledjely.com/2024/12/01/tiguidanke-berete-elue-miss-guinee-2024/ |archive-date=18 Enero 2025 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=ledjely |language=fr}}</ref> |23 |[[Conakry]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Raschel|Paz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=28 June 2025 |title=Raschel Paz es coronada como Miss Universe Guatemala 2025 |language=es |trans-title=Raschel Paz is crowned Miss Universe Guatemala 2025 |website=[[:es:Unión Latinoamericana de Agencias de Noticias|Agencia Guatemalteca de Noticias]] |url=https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |url-status=live |access-date=13 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713065626/https://agn.gt/raschel-paz-es-coronada-como-miss-universe-guatemala-2025/ |archive-date=13 July 2025}}</ref> |24 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |{{sortname|Chandini|Baljor|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sarwal |first=Amit |date=26 Agosto 2025 |title=Indian-origin beauty queens set to shine on Miss Universe 2025 stage |language=en |website=The Australian Today |url=https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |url-status=live |access-date=27 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826035405/https://www.theaustraliatoday.com.au/indian-origin-beauty-queens-set-to-shine-on-miss-universe-2025-stage/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> |22 |[[Georgetown]] |- |{{flagdeco|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Gabrielle|Henry|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=10 Agosto 2025 |title=Ophthalmologist Dr Gabrielle Henry named Miss Universe Jamaica 2025 |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810132050/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20250810/ophthalmologist-dr-gabrielle-henry-named-miss-universe-jamaica-2025 |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Kaori|Hashimoto|nolink=1}}<ref>{{Cite news |title=ミス・ユニバース日本代表は栃木の大学４年、21歳橋本佳央理さん「殻破れた」家族も「びっくり」 (2025年7月16日掲載) |language=ja |trans-title=Miss Universe Japan is 21-year-old Kaori Hashimoto, a fourth-year university student in Tochigi. "She's come out of her shell," her family says. (Published on July 16, 2025) |website=Livedoor |url=https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717023353/https://news.livedoor.com/topics/detail/29180288/ |archive-date=17 Hulyo 2025}}</ref> |21 |[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]] |- |{{flagdeco|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Melissa |Sapini|nolink=1}}<ref>{{Cite web|title=Miss Universe Contestant Breaks Silence on Pageant Controversies Behind the Scenes, from ‘Red Flags’ to Numerous Hospitalizations (Exclusive)|url=https://people.com/miss-universe-contestant-breaks-silence-on-pageant-controversies-behind-the-scenes-exclusive-11857775|website=People Magazine|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|date=26 Nobyembre 2025|last=Lyttle|first=Zoey}}</ref> |22 |[[Puerto Principe]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{sortname|Alejandra|Fuentes|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=López |first=Nicolle |date=10 July 2025 |title=Alejandra Fuentes Sierra gana la corona de Miss Honduras Universo 2025 |language=es-HN |trans-title=Alejandra Fuentes Sierra wins the Miss Honduras Universe 2025 crown |website=[[El Heraldo (Colombia)|El Heraldo]] |url=https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |url-status=live |access-date=11 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250711083013/https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/alejandra-fuentes-sierra-miss-olancho-gana-corona-miss-honduras-universo-2025-DG26575457 |archive-date=11 July 2025}}</ref> |31 |Olancho |- |{{flag|Hong Kong}} |{{sortname|Lizzie|Li|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2025 |title=《環球小姐2025》香港區總決賽圓滿落幕 新一屆環球小姐代表誕生! |language=zh-hant |trans-title=The "Miss Universe 2025" Hong Kong finals concluded successfully and the new Miss Universe representative was born! |website=[[:zh:巴士的报- 维基百科，自由的百科全书|Bastill Post]] |url=https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921083412/https://www.bastillepost.com/hongkong/article/15278870-%E3%80%8A%E7%92%B0%E7%90%83%E5%B0%8F%E5%A7%902025%E3%80%8B%E9%A6%99%E6%B8%AF%E5%8D%80%E7%B8%BD%E6%B1%BA%E8%B3%BD%E5%9C%93%E6%BB%BF%E8%90%BD%E5%B9%95-%E6%96%B0%E4%B8%80%E5%B1%86%E7%92%B0%E7%90%83 |archive-date=21 Setyembre 2025}}</ref> |27 |[[Hong Kong]] |- |{{flagdeco|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Manika|Vishwakarma|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kuntamalla |first=Vidheesha |date=23 Agosto 2025 |title=Will this ‘tall, graceful and confident’ DU student become another Sushmita Sen from India? |url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/ms-freshers-miss-universe-india-teachers-du-student-manika-vishwakarma-journey-10206301/ |access-date=23 Agosto 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |22 |Sri Ganganagar |- |{{flagdeco|IDN}} [[Indonesya]] |{{sortname|Sanly|Liu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tarmizi Murdianto |first=Muhammad |date=22 Setyembre 2025 |title=Sanly Liu Raih Gelar Miss Universe Indonesia 2025, Well Deserved! |language=id |trans-title=Sanly Liu Wins Miss Universe Indonesia 2025 Title, Well Deserved! |website=IDN Times |editor=Wahyu Kurniawan |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922153747/https://www.idntimes.com/men/ladies/sanly-liu-raih-gelar-miss-universe-indonesia-2025-well-deserved-00-rqp85-9k5hbj |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |29 |Denpasar |- |{{flagdeco|IRQ}} [[Iraq|Irak]] |{{sortname|Hanin|Al Qoreishy|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Nuñez |first=Gabriel |title=Miss Universe 2025: Das sind die Kandidatinnen |trans-title=Miss Universe 2025: These are the candidates |url=https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#interstitial=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702021924/https://www.msn.com/de-de/unterhaltung/news/miss-universe-2025-das-sind-die-kandidatinnen/ss-AA1DK5mz#image=18 |archive-date=2 July 2025 |access-date=9 July 2025 |language=de |via=[[MSN]]}}</ref> |27 |[[Baghdad]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Aadya|Srivastava|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mikie O'Loughlin |date=5 Oktubre 2025 |title=In pictures: Aadya Srivastava crowned as Miss Universe Ireland in glittering ceremony |language=en-IE |website=Daily Mirror |url=https://www.irishmirror.ie/lifestyle/gallery/aadya-srivastava-miss-universe-ireland-36016436 |url-status= |access-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |18 |Headford |- |{{flagdeco|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Melanie|Shiraz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Taylor |first=Ezra |date=19 July 2025 |title=Melanie Shiraz wins Miss Universe Israel 2025 crown, vows to use platform for meaningful change |language=en |website=[[The Jerusalem Post]] |url=https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |url-status=live |access-date=19 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250719185733/https://www.jpost.com/j-spot/article-861514 |archive-date=19 July 2025}}</ref> |26 |[[Cesarea Palestina]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucilla|Nori|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Rebecca Riitano |date=1 Setyembre 2025 |title=Miss Universo, Lucilla Nori rappresenterà l'Italia: chi è la nuova reginetta |language=it |trans-title=Miss Universe: Lucilla Nori to Represent Italy: Who Is the New Queen? |website=Il Mattino |url=https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |url-status=live |access-date=3 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901104652/https://www.ilmattino.it/lifestyle/persone/miss_universo_2025_lucilla_nori_italia_chi_e-9042249.html |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Anzio]] |- |{{flagdeco|KHM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Nearysocheata|Thai|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Chan Sotheavy |date=13 September 2025 |title=ហ្វីយ៉ាតា បានក្លាយជាម្ចាស់មកុដក្នុងកម្មវិធីប្រកួតបវរកញ្ញាចក្រវាលកម្ពុជា ២០២៥ |language=km |trans-title=Fiyata crowned Miss Universe Cambodia 2025 |website=[[Kampuchea Thmey|Kampuchea Thmey Daily]] |url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |url-status=live |access-date=13 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913000604/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/986913 |archive-date=13 September 2025}}</ref> |30 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Jaime|Vandenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Stoodley |first=Chris |date=10 Agosto 2025 |title=Miss Universe Canada faces heat after announcing its 'best body' finalists: 'This category is why people have a problem with pageants' |language=en-CA |website=Yahoo Style Canada |url=https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810195657/https://ca.style.yahoo.com/miss-universe-canada-faces-heat-after-announcing-its-best-body-finalists-this-category-is-why-people-have-a-problem-with-pageants-155537065.html |archive-date=10 Agosto 2025}}</ref> |29 |Lethbridge |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{sortname|Britanny|Robinson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ryan |first=Everett |date=29 Setyembre 2025 |title=There she is |language=en |website=The Virgin Islands Daily News |url=https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929062425/https://www.virginislandsdailynews.com/news/there-she-is/image_ea304d8b-4f16-4d59-ade2-db7abbaf52d4.html |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |Northside |- |{{flagdeco|CYM}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Tahiti|Seymour|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Ewing-Chow |first=Daphne |date=11 Agosto 2025 |title=Tahiti Seymour crowned Miss Universe Cayman Islands 2025 |language=en |website=Cayman Compass |url=https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/#:~:text=Bodden%20Town's%20Tahiti%20Moorea%20Seymour,Seven%20Mile%20Beach%20Resort%20%26%20Spa. |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811092904mp_/https://www.caymancompass.com/2025/08/10/tahiti-seymour-crowned-miss-universe-cayman-islands-2025/ |archive-date=11 Agosto 2025}}</ref> |22 |Bodden Town |- |{{flagicon|TCA}} [[Kapuluang Turcas at Caicos|Kapuluang Turks at Caicos]] |{{sortname|Bereniece|Dickenson|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tyson |first=Vivian |date=2 Agosto 2025 |title=Bereniece Dickenson Crowned Miss Universe Turks and Caicos 2025 |language=en |website=Newsline TCI |url=https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802073600/https://www.newslinetci.com/post/bereniece-dickenson-crowned-miss-universe-turks-and-caicos-2025 |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |22 |Salt Cay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Dana |Almassova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |20 |Kostanay |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] | {{Sortname|Mary|Kuvakova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 July 2024 |title=На конкурсе «Мисс Кыргызстан — 2024» выбрали сразу трех победительниц — фото |url=https://vesti.kg/obshchestvo/item/127374-na-konkurse-miss-kyrgyzstan-2024-vybrali-srazu-trekh-pobeditelnits-foto.html |access-date=19 November 2024 |website=Vesti |language=Kyrgyz}}</ref> | 18 | [[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Vanessa|Pulgarín|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Castañeda |first=Karen |date=28 Setyembre 2025 |title=Conozca a Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: su trayectoria en pasarelas y liderazgo |language=es |trans-title=Meet Vanessa Pulgarín, Miss Universe Colombia 2025: Her career on the catwalk and in leadership |website=La FM |url=https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929061508/https://www.lafm.com.co/entretenimiento/conozca-a-vanessa-pulgarin-miss-universe-colombia-2025-su-trayectoria-en-pasarelas-y-liderazgo |archive-date=29 Setyembre 2025}}</ref> |34 |[[Talaan ng mga lungsod sa Colombia|Medellín]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Dorea|Shala|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 June 2025 |title=Kurorëzohet “Miss Universe Albania & Kosova 2025” |language=sq |trans-title="Miss Universe Albania & Kosovo 2025" is crowned |website=[[Televizioni Klan|TV Klan]] |url=https://tvklan.al/kurorezohet-miss-universe-albania-kosova-2025 |access-date=30 June 2025}}</ref> |24 |[[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] |- |{{flagdeco|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|Mahyla|Roth|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Castro |first=Camila |date=19 Hulyo 2025 |title=Mahyla Roth es la nueva Miss Universe Costa Rica 2025 |language=es |trans-title=Mahyla Roth is the new Miss Universe Costa Rica 2025 |website=CR Hoy |url=https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250720130948/https://crhoy.com/mahyla-roth-es-la-nueva-miss-universe-costa-rica-2025/ |archive-date=20 Hulyo 2025}}</ref> |26 |Cahuita |- |{{flagicon|CRO}} [[Kroasya]] |{{Sortname|Laura |Gnjatović|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Abril 2025 |title=Laura Gnjatovic is declared "Miss Universe Croatia 2025" |url=https://www.telegrafi.com/en/Laura-Gnjatovic-is-announced-as-Miss-Universe-Croatia-2025/ |access-date=29 Abril 2025 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> |23 |Zadar |- |{{flagdeco|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{sortname|Lina|Luaces|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 2025 |title=Lina Luaces, sobrina de los Estefan, es la nueva Miss Cuba Universo elegida en EE.UU. |language=es |trans-title=Lina Luaces, niece of the Estefans, is the new Miss Cuba Universe chosen in the U.S. |website=SWI swissinfo |url=https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709171025/https://www.swissinfo.ch/spa/lina-luaces,-sobrina-de-los-estefan,-es-la-nueva-miss-cuba-universo-elegida-en-ee.uu./89651735 |archive-date=9 Hulyo 2025}}</ref> |22 |[[Miami, Florida|Miami]] |- |{{flagdeco|LAO}} [[Laos]] |{{sortname|Lattana|Munvilay|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Insixiangmai |first=Chanthasone |date=22 Setyembre 2025 |title=ຈາກສາລະວັນສູ່ເວທີຈັກກະວານ: ແດງ ລັດຕະນາ ໝັ້ນວິໄລ Miss Universe Laos 2025 |language=lo |trans-title=From Salavan to the universe stage: Daeng Lattana Munvilay Miss Universe Laos 2025 |website=Muan.Space |url=https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250922135559/https://muan.space/miss-universe-laos-2025-daeng-lattana-salavan/ |archive-date=22 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Salavan |- |{{flagicon image|Flag of the Hispanic peoples.svg}} [[Amerikang Latino|Latina]] |{{sortname|Yamilex|Hernández|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Hulyo 2025 |title=Yamilex Hernández se corona como la primera Miss Universe Latina 2025 |language=es |trans-title=Yamilex Hernández is crowned the first Latina Miss Universe 2025 |website=Más Vip |url=https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722020923/https://masvip.com.do/2025/07/21/yamilex-hernandez-se-corona-como-miss-universe-latina-2025/ |archive-date=22 Hulyo 2025}}</ref> |29 |Perth Amboy |- |{{flagdeco|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Meldra|Rosenberg|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Latviešu skaistule Meldra Rozenberga gatavojas pārstāvēt Latviju "Miss Universe" konkursā |language=lv |trans-title=Latvian beauty Meldra Rozenberga is preparing to represent Latvia at the "Miss Universe" contest |website=1188.lv |url=https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908123730/https://www.1188.lv/zinas/latviesu-skaistule-meldra-rozenberga-gatavojas-parstavet-latviju-miss-universe-konkursa/54171 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Riga]] |- |{{flagdeco|LIB}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Sarah|Bou Jaoude|nolink=1}}<ref>{{cite web |title="هذه هي قضيتي"... سارة-لينا بو جودة تستعد للمشاركة بمسابقة ملكة جمال الكون وهذه التفاصيل (صور) |trans-title="This is my case"... Sarah-Leena Bou Jaoude is preparing to participate in the Miss Universe competition. Here are the details |url=https://www.lbcgroup.tv/news/beauty/863802/%D9%87%D8%B0%D9%87-%D9%87%D9%8A-%D9%82%D8%B6%D9%8A%D8%AA%D9%8A-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D9%84%D9%8A%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%AF%D8%A9-%D8%AA%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D8%AF-%D9%84%D9%84%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A9-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86/ar |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=ar}}</ref> |20 |[[:en:Jdeideh|Jdeideh]] |- |{{flagdeco|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{sortname|Kristen|Feng|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Andini |first=Dewi |date=24 Oktubre 2025 |title=7 Potret Kristen Feng Miss Universe Makau 2025, Cute Abis! |language=id |trans-title=7 Portraits of Kristen Feng, Miss Universe Macau 2025, So Cute! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024175349/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristen-feng-miss-universe-makau-2025-cute-abis-c1c2-01-cw2f3-1cbj6v |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Macau|Makaw]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Chloe|Lim|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Chloe Lim crowned Miss Universe Malaysia 2025 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/09/14/chloe-lim-crowned-miss-universe-malaysia-2025 |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |27 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Julia|Cluett|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Spiteri |first=Rebecca |date=4 Hulyo 2025 |title=Julia Ann Cluett Crowned Miss Universe Malta 2025 |language=en-GB |website=Lovin Malta |url=https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |url-status=live |access-date=13 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704123500/https://lovinmalta.com/malta/julia-ann-cluett-crowned-miss-universe-malta-2025/ |archive-date=4 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Floriana |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Célya|Abatucci|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Peggy Pinel-Fereol and Pierre-Yves Honoré |date=20 September 2025 |title=Célya Abatucci est Miss Universe Martinique 2025 |language=fr |trans-title=Célya Abatucci is Miss Universe Martinique 2025 |website=[[:fr:Outre-mer La Première (réseau)|Outre-mer la 1ère]] |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |url-status=live |access-date=21 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250921053831/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/celya-abatucci-est-miss-universe-martinique-2025-1624991.html |archive-date=21 September 2025}}</ref> |31 |Schœlcher |- |{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Aurelie |Alcindor|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2025 |title=À Royal Green, Réduit : Aurélie Alcindor nommée Miss Universe Mauritius 2025 |trans-title=At Royal Green, Reduced: Aurélie Alcindor named Miss Universe Mauritius 2025 |url=https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250905034648/https://www.lemauricien.com/actualites/magazine/a-royal-green-reduit-aurelie-alcindor-nommee-miss-universe-mauritius-2025/683146/ |archive-date=5 Setyembre 2025 |access-date=5 Setyembre 2025 |website=Le Mauricien |language=fr-FR}}</ref> |31 |Distristo ng Facq |- |{{flagicon|Mayotte|variant=local}} [[Mayotte]] |{{sortname|Nourya |Aboutoihi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=11 Oktubre 2025 |title=Mayotte entre dans l'histoire de Miss Universe |language=fr |trans-title=Mayotte enters Miss Universe history |website=L'info Kwezi |url=https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011090936/https://www.linfokwezi.fr/mayotte-entre-dans-lhistoire-de-miss-universe/ |archive-date=11 Oktubre 2025}}</ref> |25 |Kani-keli |- |{{flagdeco|Mexico}} [[Mehiko]] |{{sortname|Fátima|Bosch|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Huerta Ortiz |first=César |date=13 Setyembre 2025 |title=Se corona a Fátima Bosch de Tabasco como Miss Universo México 2025 |language=es |trans-title=Fátima Bosch of Tabasco is crowned Miss Universe Mexico 2025 |website=El Universal |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070538/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/se-corona-a-fatima-bosch-de-tabasco-como-miss-universo-mexico-2025/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}}</ref> |25 |Teapa |- |{{flagicon|MDA}} [[Moldabya]] |{{sortname|Mariana|Ignat|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Conovali |first=Mihaela |date=6 Oktubre 2025 |title=Noua Miss Universe Moldova 2025: va reprezenta țara pe scena internațională |language=ro |trans-title=The new Miss Universe Moldova 2025: will represent the country on the international stage |website=NewsMaker |url=https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006070620/https://newsmaker.md/ro/tehnicile-de-manipulare-cum-ne-protejam |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Chișinău|Chișinău]] |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Myat Yadanar|Soe|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hunyo 2025 |title=Myat Yadanar Soe crowned Miss Universe Myanmar 2025 |language=en |website=Xinhua News Agency |editor=Huaxia |url=https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627220504/https://english.news.cn/20250627/7349360e96984014a3132e7da52750b1/c.html |archive-date=27 Hunyo 2025}}</ref> |22 |[[:en:Mandalay|Mandalay]] |- |{{flagdeco|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Johanna|Swartbooi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nakaziko |first=Pinehas |date=20 Hulyo 2025 |title=Johanna Swartbooi crowned Miss Namibia 2025 |language=en |website=The Namibian |url=https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724122536/https://www.namibian.com.na/johanna-swartbooi-crowned-miss-namibia-2025/ |archive-date=24 Hulyo 2025}}</ref> |27 |Vaalgras |- |{{NPL}} |{{sortname|Sanya|Adhikari|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=24 Setyembre 2025 |title=‘मिस युनिभर्स नेपाल २०२५’ को उपाधि सान्या अधिकारीलाई |language=ne |trans-title=Sanya Adhikari wins the title of 'Miss Universe Nepal 2025' |website=Online Khabar |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924174715/https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1771753/sanya-adhikari-wins-the-title-of-miss-universe-nepal-2025 |archive-date=24 Setyembre 2025}}</ref> |23 |[[Katmandu]] |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Basil|Onyinyechi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Samuel Omotere |date=30 Agosto 2025 |title=Miss Anambra emerges Miss Universe Nigeria 2025 |language=en |website=The Punch |url=https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/?utm_source=auto-read-also&utm_medium=web |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250830230707/https://punchng.com/miss-anambra-emerges-miss-universe-nigeria-2025/ |archive-date=30 Agosto 2025}}</ref> |25 |Anambra |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{sortname|Itza |Castillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Shirley |date=5 Setyembre 2025 |title=Itza Castillo crowned Miss Universe Nicaragua 2025: Meet the queen heading to Thailand |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20250905854165/itza-castillo-crowned-miss-universe-nicaragua-2025/ |access-date=7 Setyembre 2025 |website=Hola! USA |language=en-us}}</ref> |30 |[[Managua]] |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Leonora|Lysglimt-Rødland|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=31 Agosto 2025 |title=Leonora (19) fra Nordstrand stakk av med seieren i Miss Norway 2025 |language=Norwegian |trans-title=Leonora (19) from Nordstrand won Miss Norway 2025 |website=Nordstrands Blad |url=https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |url-status=live |access-date=31 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831104311/https://www.noblad.no/leonora-19-fra-nordstrand-stakk-av-med-seieren-i-miss-norway-2025/s/5-56-969484 |archive-date=31 Agosto 2025}}</ref> |19 |Nordstrand |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Abbigail|Sturgin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 July 2025 |title=Auckland police officer Abby Sturgin named Miss Universe New Zealand 2025 |language=en |website=[[The New Zealand Herald]] |url=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |url-status=live |access-date=6 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706022248/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/auckland-police-officer-abby-sturgin-named-miss-universe-new-zealand-2025/YGPOCWZT2FCN5OLOCPBD7AFX24/ |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Auckland]] |- |{{flagdeco|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Nathalie|Mogbelzada|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=5 July 2025 |title=Noord-Hollandse Nathalie Yasmin nieuwe Miss Universe Netherlands |language=nl |trans-title=North Holland Nathalie Yasmin new Miss Universe Netherlands |website=[[:nl:Nieuws.nl|Nieuws.nl]] |url=https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |url-status=live |access-date=5 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250706010941/https://nieuws.nl/entertainment/noord-hollandse-nathalie-yasmin-nieuwe-miss-universe-netherlands |archive-date=6 July 2025}}</ref> |28 |[[Amsterdam]] |- |{{flagdeco|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Roma|Riaz|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 Oktubre 2025 |title=In a first, Emirati fashion student crowned Miss Universe UAE 2025 |language=en |website=Geo News |url=https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251006071833/https://www.geo.tv/latest/627184-emirati-fashion-student-crowned-miss-universe-uae-2025 |archive-date=6 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[:en:Lahore|Lahore]] |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] |{{sortname|Nadeen|Ayoub|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Tusing |first=David |date=13 Agosto 2025 |title=Dubai resident Nadeen Ayoub to represent Palestine at Miss Universe 2025 |language=en |website=The National |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813145628/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2025/08/13/palestine-miss-universe-nadeen-ayoub-thailand/ |archive-date=13 Agosto 2025}}</ref> |28 |Ramallah |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Mirna |Caballini|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hurtado Mendoza |first=Solangel |date=23 Abril 2025 |title=Panamá ya tiene representante en Miss Universo 2025: Mirna Caballini, de 22 años y 1.80 de estatura, es la nueva Miss Universe Panamá |trans-title=Panama already has a representative at Miss Universe 2025: Mirna Caballini, 22 years old and 1.80 meters tall, is the new Miss Universe Panama |url=https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423041002/https://www.ellas.pa/belleza/panama-ya-tiene-representante-en-miss-universo-2025-mirna-caballini-de-22-anos-y-180-de-estatura-es-la-nueva-miss-universe-panama/ |archive-date=23 Abril 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=Ellas Panama |language=es}}}</ref> |22 |David |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Yanina|Gómez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=3 Setyembre 2025 |title=De favorita a reina: Yanina Gómez es la nueva Miss Universo Paraguay |language=es |trans-title=From favorite to queen: Yanina Gómez is the new Miss Universe Paraguay |website=La Nación |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903182209/https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/09/03/de-favorita-a-reina-yanina-gomez-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |28 |[[Asuncion|Asunción]] |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{sortname|Karla|Bacigalupo|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=15 June 2025 |title=Miss Perú 2025: Karla Bacigalupo alza la corona nacional y se convierte en sucesora de Tatiana Calmell rumbo al Miss Universo |language=es |trans-title=Miss Peru 2025: Karla Bacigalupo wins the national crown and succeeds Tatiana Calmell on her way to Miss Universe |website=[[Radio Programas del Perú|RPP]] |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |url-status=live |access-date=16 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616154251/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2025-karla-bacigalupo-alza-la-corona-nacional-y-se-convierte-en-sucesora-de-tatiana-calmell-rumbo-al-miss-universo-noticia-1641067 |archive-date=16 June 2025}}</ref> |33 |[[:en:Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Universe Philippines 2025|Pilipinas]] |{{Sortname|Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite news |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province is Miss Universe Philippines 2025! |language=en |website=[[GMA Integrated News|GMA News Online]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |url-status=live |access-date=5 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502161314/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944765/ahtisa-manalo-of-quezon-province-is-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=2 Mayo 2025}}</ref> |28 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |- |{{flagdeco|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Sarah|Dzafce|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Saarinen |first=Sonja |last2=Viskari |first2=Julia |date=6 Setyembre 2025 |title=Hän on Miss Suomi 2025 |language=fi |trans-title=She is Miss Finland 2025 |website=Iltalehti |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |url-status=live |access-date=7 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250906193940/https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/871fa29b-3e08-4f76-8c5f-b59b50ba92ac |archive-date=6 Setyembre 2025}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Emily|Reng|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Gąsiorowski |first=Maciej |date=22 Oktubre 2025 |title=Polka z Chicago wystartuje w Miss Universe. Pierwszy taki przypadek |language=pl |trans-title=A Polish woman from Chicago will compete in Miss Universe. This is the first time this has happened |website=o2.pl |url=https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022103652/https://rozrywka.o2.pl/plotki/polka-z-chicago-wystartuje-w-miss-universe-pierwszy-taki-przypadek-7213553135135712a |archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |19 |[[Chicago]] |- |{{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Zashely|Alicea|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Rodríguez Caraballo |first=Harry |date=14 Agosto 2025 |title=Zashely Alicea se corona como Miss Universe Puerto Rico 2025 |language=es |trans-title=Zashely Alicea is crowned Miss Universe Puerto Rico 2025 |website=Metro Puerto Rico |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |url-status=live |access-date=23 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815074459/https://www.metro.pr/entretenimiento/2025/08/15/zashely-alicea-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2025/ |archive-date=15 Agosto 2025}}</ref> |25 |Dorado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Camila|Vitorino|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barraco |first=Nuno |date=15 Hunyo 2025 |title=Nova Miss Universo Portugal coroada em Elvas |language=pt-PT |trans-title=New Miss Universe Portugal crowned in Elvas |website=Linhas de Elvas |url=https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |url-status=live |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250615151416/https://nortealentejo.pt/2025/06/15/nova-miss-universo-portugal-coroada-em-elvas/ |archive-date=15 Hunyo 2025}}</ref> |26 |Setúbal |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{Sortname|Ève |Gilles|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Moore |first=Julia |date=19 Disyembre 2023 |title=Miss France Winner Defends Her Short Hairstyle: ‘No One Should Dictate Who You Are’ |url=https://people.com/miss-france-winner-defends-her-short-hairstyle-8417883 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=People |language=en}}</ref> |21 |Quaëdypre |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Jennifer|Ventura|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Alvarez |first=Carolina |date=10 Agosto 2025 |title=Jennifer Ventura is the new Miss RD Universe 2025 |language=en |website=De Último Minuto |url=https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812085331/https://deultimominuto.net/en/entertainment/jennifer-ventura-is-the-new-miss-rd-universe-2025/ |archive-date=12 Agosto 2025}}</ref> |27 |Barahona |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Michaela|Tomanová|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Ondřej |first=Kočí |date=25 Hunyo 2025 |title=Historicky první žena s dítětem, která u nás vyhrála soutěž krásy: Miss Universe Česko se stala tato nádherná blondýnka |language=cs |trans-title=Historically, the first woman with a child to win a beauty contest in our country: this beautiful blonde became Miss Universe Czech Republic |website=Super.cz |url=https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813 |url-status=live |access-date=29 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250625233140/https://www.super.cz/clanek/celebrity-historicky-prvni-zena-s-ditetem-ktera-u-nas-vyhrala-soutez-krasy-miss-universe-cesko-se-stala-tato-nadherna-blondynka-1515813?noredirect=1 |archive-date=25 Hunyo 2025}}</ref> |27 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|ROM}} [[Rumanya]] |{{sortname|Catalina|Jacob|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Diana Oprea |date=7 Oktubre 2025 |title=Cine este Cătălina Jacob, tânăra de 28 de ani care va reprezenta România la Miss Universe 2025 |language=ro |trans-title=Who is Cătălina Jacob, the 28-year-old who will represent Romania at Miss Universe 2025? |website=Pro TV |url=https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |url-status=live |access-date=8 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008051452/https://www.protv.ro/articol/117743-cine-este-catalina-jacob-tanara-de-28-de-ani-care-va-reprezenta-romania-la-miss-universe-2025 |archive-date=8 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Avezzano]] |- |{{flagdeco|RUS}} [[Rusya]] |{{sortname|Anastasia|Venza|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Анатолий Мармышев |date=5 Oktubre 2025 |title=Анастасия Венза стала «Мисс Россия — 2025»: как выглядит самая красивая девушка страны. Фотогалерея |language=ru |trans-title=Anastasia Venza crowned Miss Russia 2025: What does the country's most beautiful woman look like? Photo gallery |website=UA.RU |url=https://ura.news/news/1053006108 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005094323/https://ura.news/news/1053006108 |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |22 |[[Mosku]] |- |{{flagdeco|RWA}} [[Rwanda]] |{{sortname|Solange|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=30 Oktubre 2025 |title=Miss Universe boří hranice. Letos poprvé v ní soutěží dvě ženy starší 40 let |language=cs |trans-title=Miss Universe is breaking boundaries. This year, for the first time, two women over 40 are competing in it |website={{!}}iDNES.cz |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102183149/https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/miss-universe-solange-keita-nicole-visser-peiliker-vek-kralovna-krasy-rwanda-bonaire.A251029_100047_missamodelky_nh |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |42 |[[Kigali]] |- |{{flagdeco|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Kunda|Mwamulima|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Sichula |first=Augustine |date=21 Abril 2025 |title=Kalulushi model, Mwamulima, crowned Miss Universe Zambia 2025 |language=en |website=Zambia Monitor |url=https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |url-status=live |access-date=23 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421160900/https://www.zambiamonitor.com/kalulushi-model-mwamulima-crowned-miss-universe-zambia-2025/ |archive-date=21 Abril 2025}}</ref> |29 |Kalulushi |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |{{sortname|Shianne|Smith|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Tony Nicholas |date=3 Setyembre 2025 |title=Saint Lucia’s 2025 Miss Universe Delegate Crowned! |language=en |website=St. Lucia Times |url=https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |url-status=live |access-date=5 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903222221/https://stluciatimes.com/172785/2025/09/saint-lucias-2025-miss-universe-delegate-crowned/ |archive-date=3 Setyembre 2025}}</ref> |21 |Micoud |- |{{flagdeco|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Camilla|Diagne|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Mané |first=Dianké |date=27 Setyembre 2025 |title=Ndeye Ngone Diagne élue Miss Univers Sénégal 2025 |language=fr |trans-title=Ndeye Ngone Diagne, crowned Miss Universe Senegal 2025 |website=Senego |url=https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928024810/https://senego.com/ndeye-ngone-diagne-elue-miss-univers-senegal-2025_1881731.html |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagdeco|SRB}} [[Serbiya]] |{{sortname|Jelena|Egorova|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=21 Oktubre 2025 |title=Якутянка Елена Егорова представит Сербию на «Мисс Вселенная» |language=ru |trans-title=Yakutian Elena Egorova will represent Serbia at Miss Universe |website=YKT.ru |url=https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251024052518/https://ykt.ru/a/akutanka-elena-egorova-predstavit-serbiu-na-miss-vselennaa |archive-date=24 Oktubre 2025}}</ref> |28 |[[Sakha Republic|Republika ng Sakha]] |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Lyshanda|Moyas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2025 |title=Lyshanda Moyas crowned Miss Universe Zimbabwe 2025 |url=https://bulawayo24.com/index-id-news-sc-national-byo-252988.html#google_vignette |access-date=19 Mayo 2025 |website=Bulawayo24 News |language=en}}</ref> |27 |Gweru |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Annika|Sager|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Belmont Lay |date=5 Oktubre 2025 |title=Master's student & model Annika Sager, 25, is Miss Universe S'pore 2025 |language=en |website=Mothership |url=https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005134052/https://mothership.sg/2025/10/annika-sager-miss-universe-singapore/ |archive-date=5 Oktubre 2025}}</ref> |25 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagdeco|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Lihasha|White|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Hulyo 2025 |title=Lihasha Lindsay White Crowned Miss Universe Sri Lanka 2025 |language=en |website=Sunday Observer |url=https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |url-status=live |access-date=2 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250729185251/https://www.sundayobserver.lk/2025/07/29/explorer/58189/lihasha-lindsay-white-crowned-miss-universe-sri-lanka-2025/ |archive-date=29 Hulyo 2025}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{Sortname|Daniella |Lundqvist|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Andini |first=Dewi |date=1 Nobyembre 2025 |title=7 Potret Daniella Lundqvist Miss Universe Swedia 2025, Pageant Fighter! |language=id |trans-title=7 Portraits of Daniella Lundqvist, Miss Universe Sweden 2025, Pageant Fighter! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |url-status=live |access-date=21 Nobyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251102181434/https://jateng.idntimes.com/life/men/7-potret-daniella-lundqvist-miss-universe-swedia-2025-pageant-fighter-c1c2-01-cw2f3-v9856j |archive-date=2 Nobyembre 2025}}</ref> |26 |Kalmar |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Naima|Acosta|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Flurin Pestalozzi |date=28 Setyembre 2025 |title=Tessinerin Naima Acosta (20) ist Miss Universe Schweiz |language=de |trans-title=Naima Acosta (20) from Ticino is Miss Universe Switzerland |website=20 Minuten |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928232641/https://www.20min.ch/story/miss-universe-schweiz-jeder-mensch-ist-schoen-trotzdem-gewann-nur-eine-kandidatin-103423631 |archive-date=28 Setyembre 2025}}</ref> |20 |Ticino |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |Naisae Yona<ref>{{Cite web |last=Theos |first=Uwiduhaye |date=24 Agosto 2025 |title=Umugore ufite umwana yegukanye ikamba rya Miss Universe Tanzania 2025 (Amafoto) |trans-title=A woman with a child wins the Miss Universe Tanzania 2025 crown (Photos) |url=https://igihe.com/imyidagaduro/ibirori/article/umugore-ufite-umwana-yegukanye-ikamba-rya-miss-universe-tanzania-2025-amafoto |access-date=27 Agosto 2025 |website=IGIHE.com |language=rw}}</ref> |28 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Miss Universe Thailand 2025|Taylandiya]] |{{Sortname|Praveenar|Singh}}'''<ref name=":3">{{Cite news |date=23 Agosto 2025 |title=มงลง "วีนา ปวีนา ซิงห์" Miss Universe Thailand 2025 |language=th |trans-title=The crown goes to "Veena Praveenar Singh" Miss Universe Thailand 2025 |website=Thai Public Broadcasting Service |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |url-status=live |access-date=24 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823151509/https://www.thaipbs.or.th/news/content/355704 |archive-date=23 Agosto 2025}}</ref>''' |29 |[[Chiang Mai]] |- |{{flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Melissa|Nayimuli|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Manuel |first=Marilynn |date=23 Oktubre 2025 |title=Melissa Nayimuli crowned Miss Universe SA 2025, headed to Miss Universe finale in Thailand |language=en |website=News24 |url=https://www.news24.com/life/lifestyle-trends/beauty-and-fashion/melissa-nayimuli-crowned-miss-universe-sa-2025-headed-to-miss-universe-finale-in-thailand-20251022-1030 |access-date=21 Nobyembre 2025}}</ref> |29 |Butterworth |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Su-yeon|Lee|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=25 Setyembre 2025 |title=美의 제전,2025 미스유니버스 코리아,진-이수연 등극 |language=ko |trans-title=Festival of Beauty: Lee Su-yeon crowned as the winner of Miss Universe Korea 2025 |website=Daehanilbo |url=https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |url-status=live |access-date=28 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925190827/https://www.daehanilbo.co.kr/news/articleView.html?idxno=63286 |archive-date=25 Setyembre 2025}}</ref> |30 |Gyeongbuk |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Latifah|Morris|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 Setyembre 2025 |title=Latifah Morris to represent Trinidad and Tobago at Miss Universe |language=en |website=Trinidad and Tobago Newsday |url=https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |url-status=live |access-date=6 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927100532/https://newsday.co.tt/2025/09/26/latifah-morris-to-represent-trinidad-and-tobago-at-miss-universe/ |archive-date=27 Setyembre 2025}}</ref> |31 |Chaguanas East |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{Sortname|Inna|Moll|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Guerra |first=Ignacio Andres |date=2 Agosto 2025 |title=Inna Moll, candidata de Vitacura, se impone en Miss Chile 2025: Representará al país en el Miss Universo |language=es |trans-title=Inna Moll, a candidate from Vitacura, wins Miss Chile 2025: She will represent the country at Miss Universe |website=El Mercurio |url=https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |url-status=live |access-date=13 Agosto 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250802072640/https://www.emol.com/noticias/Espectaculos/2025/08/02/1173889/vitacura-miss-chile-universo.html |archive-date=2 Agosto 2025}}</ref> |28 |Vitacura |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] | {{sortname|Zhao|Na|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=26 October 2025 |title=「完美模板、顏值巨高」山東姑娘趙娜 下月參加環球小姐選美 |language=zh-hant |trans-title="Perfect template, extremely beautiful" Shandong girl Zhao Na will compete in the Miss Universe pageant next month |website=[[World Journal]] |url=https://www.worldjournal.com/wj/story/121343/9096690 |access-date=29 October 2025}}</ref> | 20 | [[Shandong]] |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Ceren|Arslan|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Morsi |first=Asmaa |date=6 Oktubre 2025 |title=أجمل نساء الدنيا.. تتويج سيرين أرسلان بلقب ملكة جمال الكون 2025 |language=ar |trans-title=The most beautiful women in the world... Ceren Arslan crowned Miss Universe 2025 |website=Masrawy |url=https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |url-status=live |access-date=10 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009110739/https://www.masrawy.com/howa_w_hya/fashion-moda/details/2025/10/6/2867154/%D8%A3%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A7-%D8%AA%D8%AA%D9%88%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%A3%D8%B1%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8-%D9%85%D9%84%D9%83%D8%A9-%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%86-2025- |archive-date=9 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Istanbul]] |- |{{flagdeco|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Sofiya|Tkachuk|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Pysarenko |first=Oksana |date=9 Hunyo 2025 |title=Ukraine reveals its Miss Universe 2025 contestant — See her stunning photos |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/ukraine-reveals-its-miss-universe-2025-contestant-1749481586.html |access-date=27 Agosto 2025 |website=RBC-Ukraine |language=en}}</ref> |25 |Rivne |- |{{flagdeco|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Kincső|Dezsényi|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=14 Setyembre 2025 |title=Ő lett a 2025-ös Miss Universe Hungary: a gyönyörű, vörös hajú Kincső lett a szépségverseny győztese |language=hu |trans-title=She became Miss Universe Hungary 2025: the beautiful, red-haired Kincső became the winner of the beauty contest |website=Femina |url=https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |url-status=live |access-date=25 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914070310/https://femina.hu/hazai_sztar/miss-universe-hungary-2025-gyoztes-dezsenyi-kincso/ |archive-date=14 Setyembre 2025}}</ref> |21 |[[Budapest]] |- |{{flagicon|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{sortname|Valeria|Baladan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=11 Setyembre 2025 |title=Valeria Baladan, la nueva Miss Universe Uruguay 2025 |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250911855359/miss-universe-uruguay-2025-valeria-baladan/ |access-date=12 Setyembre 2025 |website=¡HOLA! |language=es-US}}</ref> |23 |[[Montevideo]] |} == Mga kontrobersiya == === Alitan sa yamang-isip sa Miss Universe Thailand === Noong 3 Nobyembre 2025, inilahad ng Miss Universe Organization na hindi opisyal na awtorisado ang kaganapang "Special Dinner and Talk Show" na inorganisa ng Miss Universe Thailand, at nilabag ang mga karapatan sa intelektwal na ari-arian ng MUO.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=องค์กรมิสยูนิเวิร์ส ฟาด Miss Universe ไทย ห้ามจัดกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต|trans-title=The Miss Universe Organization has slammed Miss Universe Thailand, banning it from holding unauthorized events|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/drama-missuniverse|access-date=28 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand defends 'Special Dinner & Talk Show' campaign: 'Our actions are fully within the rights'|url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/964705/miss-universe-thailand-defends-special-dinner-talk-show-campaign-our-actions-are-fully-within-the-rig/story/?amp|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mallorca|first=Hannah|date=3 Nobyembre 2025|title=Power struggle at Miss Universe org? Nawat Itsaragrisil's talk show 'unauthorized'|url=https://entertainment.inquirer.net/636373/power-struggle-at-miss-universe-org-nawat-itsaragrisils-talk-show-unauthorized|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer|Entertainment Inquirer]]|language=en}}</ref> Tumugon ang Miss Universe Thailand Organization na ang kaganapan at ang nauugnay nitong botohan ay bahagi ng opisyal na ''marketing package'' ng Taylandiya bilang mangungunang bansa, na isinagawa nang malinaw sa ilalim ng kanilang mga awtorisadong karapatan, at na sila ay kumunsulta sa mga legal na tagapayo upang masuri ang mga potensyal na epekto at maghanda para sa posibleng legal na aksyon kung kinakailangan.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Organization ชี้แจงกิจกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต ด้าน MUT ยืนยันเป็นสิทธิ์ของประเทศเจ้าภาพ|trans-title=Miss Universe Organization clarifies unauthorized activities; MUT confirms it is the host country's right|url=https://atime.live/efm/news/12521|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Atime.live|language=th}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lim|first=Ron|date=3 Nobyembre 2025|title=MUO and Miss Universe Thailand trade statements on 'Special Dinner & Talk Show' event|url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/127442/muo-and-miss-universe-thailand-trade-statements-on-special-dinner-talk-show-event/story|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[GMA Network]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 scandal broke out, Miss Huong Giang was praised for her class|url=https://www.vietnam.vn/en/hoa-hau-hoan-vu-2025-bung-no-scandal-hoa-hau-huong-giang-duoc-khen-dang-cap|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Vietnam.vn|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Miss Universe và ông Nawat căng thẳng quyền tổ chức, kết quả của Hương Giang sẽ bị hủy?|trans-title=Miss Universe and Mr. Nawat are in tension over the organization rights, will Huong Giang's results be canceled?|url=https://docnhanh.vn/giai-tri/miss-universe-va-ong-nawat-cang-thang-quyen-to-chuc-ket-qua-cua-huong-giang-se-bi-huy-tintuc1018485|access-date=28 Nobyembre 2025|website=Docnhanh.vn|language=vi}}</ref> Gayunpaman, opisyal na kinansela ang kaganapan noong 6 Nobyembre.<ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand cancels 'special dinner, talk show' with Nawat Itsaragrisil|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil|access-date=28 Nobyembre 2025|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106193538/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/06/2485287/miss-universe-thailand-cancels-special-dinner-talk-show-nawat-itsaragrisil}}</ref><ref>{{cite web |last1=Harvey|first1=Lex|date=21 Nobyembre 2025|title=Scandal-plagued Miss Universe competition to crown winner|url=https://edition.cnn.com/2025/11/20/style/miss-universe-2025-finale-winner-intl-hnk|access-date=28 Nobyembre 2025|website=[[CNN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nawat Itsaragrisil bows to Miss Universe org, cancels ‘Top 10 Special Dinner’|url=https://entertainment.inquirer.net/637234/nawat-itsaragrisil-bows-to-miss-universe-org-cancels-top-10-special-dinner|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=6 Nobyembre 2025|access-date=28 Nobyembre 2025|language=en|first=Armin P.|last=Adina}}</ref> === Promosyon ng sugalan === Noong 3 Nobyembre 2025, naglunsad ng imbestigasyon ang Metropolitan Police Bureau sa Bangkok pagkatapos magsampa ng reklamo si Itsaragrisil, ang tagapangulo ng ''Miss Universe Thailand Host Committee'', na nagsasaad na inutusan ng MUO ang mga kandidata na magsapelikula sila ng mga materyal na pang-promosyon para sa isang ''online gambling website'' sa kanilang hotel, na maaaring maging isang paglabag sa batas ng mga Taylandes. Itinanggi ng MGI ang anumang pagkakasangkot at sinabi na ang promosyon ay responsibilidad lamang ng MUO. Nagbigay ng pahayag si Itsaragrisil sa pulisya at pormal na itinanggi ang gawain.<ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=Police raid Miss Universe team over illegal Casino Promo|url=https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Khaosod English|language=en|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103214634/https://www.khaosodenglish.com/news/2025/11/03/police-raid-miss-universe-team-over-illegal-casino-promo/}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title='ณวัฒน์' เดือด!พาตำรวจลงตรวจสอบกอง MU หลังนำป้ายโปรโมทเว็บพนันวางในโรงแรมเก็บตัวนางงาม|trans-title=Nawat is furious! He has brought police to inspect the MU team after they placed a sign promoting a gambling website in the beauty pageant hotel|url=https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Naew Na|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215053/https://www.naewna.com/entertain/925283#google_vignette}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! บอสณวัฒน์ แจ้งจับออร์แกไนซ์ ให้นางงามถ่ายคลิปกาสิโน|trans-title=Urgent! Boss Nawat reports the organizer who allowed the beauty queen to film a video of a casino|url=https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=BrightTV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215506/https://www.brighttv.co.th/entertain/nawat-muo-mut}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 Nobyembre 2025|title=ด่วน! ณวัฒน์ เรียกตำรวจตรวจสอบ หลังทีมงาน MUO ให้นางงามถ่ายสปอนเซอร์ผิดกฎหมายไทย|trans-title=Urgent! Nawat calls police to investigate after MUO team allows beauty queen to take photos for sponsors, violating Thai law|url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142|url-status=live|access-date=30 Nobyembre 2025|website=Thairath TV|language=th|archive-date=3 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103215958/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2893142}}</ref> === ''Sashing ceremony'' === Noong 4 Nobyembre 2025, sa panahon bago ang ''sashing ceremony'', sinaway ni Itsaragrisil si [[Fátima Bosch]] ng Mehiko dahil sa hindi paglahok sa mga kaganapang pang-promosyon, ipinahiwatig na ginagawa siyang "tanga" ng kaniyang mga gawain, at pinalabas siya ng mga guwardiya pagkatapos niyang tangkaing makagambala. Ilang kandidata ang biglaang umalis din bilang pakikiisa.<ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น เมื่อจู่ๆ บอส ณวัฒน์ สั่งหยุดงานกระทันหัน หลังนางงามเอาต์ระหว่างประชุม|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/0MNM1nP|via=Line Today|work=Siam News|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=4 Nobyembre 2025|title=เกิดอะไรขึ้น! มิสยูนิเวิร์ส2025หลายประเทศวอล์กเอาท์ต่อหน้า"บอสณวัฒน์ "|trans-title=What happened! Miss Universe 2025 from many countries walked out in front of 'Boss Nawat'|url=https://www.amarintv.com/news/entertain/529405|website=Amarin TV|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref name="Tel">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/11/06/miss-universe-contestants-walkout-organiser-row-miss-mexico/|title=Miss Universe contestants walk out after organiser rows with Miss Mexico|newspaper=Daily Telegraph|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref name="NYT-apology">{{cite news |first=Francesca|last=Regalado|url=https://www.nytimes.com/2025/11/06/world/asia/miss-universe-walkout-mexico-thailand.html|title=Miss Universe Organizer Apologizes After Tirade at Miss Mexico|newspaper=The New York Times|date=6 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |first=Shahana|last=Yasmin|url=https://www.the-independent.com/life-style/miss-universe-thai-director-insults-miss-mexico-fatima-bosch-b2858964.html|title=Miss Universe contestants walk out after Miss Mexico 'humiliated'|work=The Independent|date=5 Nobyembre 2025|access-date=2 Disyembre 2025|type=with video|language=en}}</ref> Umalis din sa lugar ang kasalukuyang may-hawak ng titulo na si [[Victoria Kjær Theilvig]], at sinabi na ang mga salita ni Itsaragrisil ay "higit pa sa kawalang-galang".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=S.|first=Sukanlaya|date=4 Nobyembre 2025|title=นางงาม MU 2025 แห่ลุกออกจากห้อง หลังปะทะ ณวัฒน์ เผย ถูกตะคอก-ไม่ให้เกียรติ|trans-title=Miss Universe 2025 leaves the room after a confrontation with Nawat, revealing she was yelled at and disrespected|url=https://thethaiger.com/th/news/1481499/|website=The Thaiger|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|last=Purnell|first=Kristofer|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe 2025 sashing delayed as queens walk out after heated exchange|url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/11/04/2484824/miss-universe-2025-sashing-delayed-queens-walk-out-after-heated-exchange|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[The Philippine Star]]|language=en}}</ref> Kinalaunan ay kinondena ng may-ari ng Miss Universe na si Raúl Rocha ang pag-uugali ni Itsaragrisil bilang hindi katanggap-tanggap, iniutos ang pagsuspinde ng ''sashing ceremony'', at inihayag na ang papel ni Itsaragrisil sa mga opisyal na gawain ng Miss Universe ay paghihigpitan, habang ang punong ehekutibong opisyal na si Mario Búcaro ay ipinadala sa Taylandiya upang makipag-ugnayan sa Miss Grand International upang matiyak na magpapatuloy ang kompetisyon nang propesyonal at ligtas.<ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=สรุปดราม่ามิสยูนิเวิร์ส 2025 กลุ่มนางงามวอล์กเอาต์ ต่อหน้า บอสณวัฒน์|trans-title=What happened when Boss Nawat suddenly ordered a sudden work stoppage after a beauty queen was out during a meeting?|url=https://today.line.me/th/v3/article/Ya5aWWL|via=Line Today|work=The Bangkok Insight|language=th|access-date=2 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 Nobyembre 2025|title=Miss Universe presses on 'as you wish' after Bangkok walkout|url=https://www.khaosodenglish.com/life/2025/11/05/miss-universe-presses-on-as-you-wish-after-bangkok-walkout/|access-date=2 Disyembre 2025|website=Khaosod English|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Civita|first=Alicia|date=4 Nobyembre 2025|title=Miss Universe owner Raúl Rocha Sends Executives to Thailand Pulls Rank and Limits Thai Director's Power After He Insulted Miss Mexico|url=https://www.latintimes.com/miss-universe-owner-raul-rocha-sends-executives-thailand-pulls-rank-limits-thai-directors-power-591268|access-date=2 Disyembre 2025|website=Latin Times|language=en}}</ref> Nagbigay si Itsaragrisil ng pormal na paghingi ng tawad sa lahat ng mga kandidata sa seremonya ng pagtanggap, at tinanggihan ang paggamit ng mga salitang "tanga" o "siraulo".<ref name="Tel" /><ref>{{Cite news|last=Flores Layno|first=Karen|date=6 Nobyembre 2025|title='I did not intend to harm anyone': Nawat Itsaragrisil apologizes for Miss Universe controversy|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/11/6/-i-did-not-intend-to-harm-anyone-nawat-itsaragrisil-apologizes-for-miss-universe-controversy-1318|access-date=2 Disyembre 2025|website=[[ABS-CBN]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sukri|first=Hazeeq|date=6 Nobyembre 2025|title=Miss Universe Thailand director Nawat Itsaragrisil apologises for controversy, claims he said 'damage', not 'dumb head'|url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|access-date=2 Disyembre 2025|website=CNA|archive-date=6 Nobyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251106192124/https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/nawat-itsaragrisil-apology-miss-universe-473526|language=en}}</ref> == Mga tala == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} 98gyhzysibh22k4c77plyj2botuemh2 Wang Yi 0 333182 2205656 2150442 2026-05-01T02:10:56Z AsianStuff03 125864 Tagalog 2205656 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata |image=Jake Sullivan and Wang Yi met in Bangkok (2024) (cropped).jpg |caption=Si Wang noong 2024}} Si '''Wang Yi''' (ipinanganak noong Oktubre 19, 1953) ay isang Tsinong diplomata at politiko na naglilingkod bilang Direktor ng Central Committee Foreign Affairs Commission Office ng [[Partido Komunista ng Tsina]] (CCP) mula noong Enero 2023, at bilang Ministro ng Ugnayang Panlabas ng China mula Hulyo 2023 (dati mula 2013 hanggang 2022). <ref>{{Cite web |last=张 |first=丽青 |year=2022 |orig-date=2022-10-23 |title=中共二十届中央领导机构成员简历 |trans-title=Biographical notes of the members of the 20th Central Governing Body of the Chinese Communist Party |url=https://www.moj.gov.cn/pub/sfbgw/zwgkztzl/2022zt/sdbershida20221013/qwfb20230310/202303/t20230312_474141_8.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615025010/https://www.moj.gov.cn/pub/sfbgw/zwgkztzl/2022zt/sdbershida20221013/qwfb20230310/202303/t20230312_474141_8.html |archive-date=15 June 2024 |access-date=2024-06-08 |website=[[Ministry of Justice (China)|Ministry of Justice]] |publisher=中华人民共和国司法部 |language=zh |via=新华网}}</ref> Si Wang ay miyembro ng ika-20 CCP Politburo . Dati siyang nagsilbi bilang konsehal ng Estado ng Tsina mula 2018 hanggang 2023, Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Tsina mula 2013 hanggang 2022, Direktor ng State Council Taiwan Affairs Office mula 2008 hanggang 2013, at Tsinong embahador sa bansang Hapon mula 2004 hanggang 2007. ==Bilang ministro ng ugnayang panlabas (2013 – 2022) == ===Estados Unidos=== {{See also|Digmaang Pangkalakalan ng Tsina at Estados Unidos}} [[File:Secretary Blinken Meets With Chinese State Counselor and Foreign Minister Wang (52377918472).jpg|thumb|left|Si Wang kasama ang Kalihim ng Estado ng Estados Unidos na si [[Antony Blinken]], 2022]] Noong 22 Pebrero 2021, hinimok ni Wang ang administrasyon ni pangulong [[Joe Biden]] ng [[Estados Unidos]] na alisin ang mga parusa sa kalakalan at pakikipag-ugnayan sa mga tao na ipinataw ng kanyang hinalinhan na si [[Donald Trump]]. Sa porum ng Foreign Ministry sa relasyon ng US-Tsina, sinabi niya na ang US ay "hindi dapat makialam sa mga panloob na gawain ng Tsina".<ref>{{Cite news |title=China urges US to lift trade restrictions, stop interference |website=[[Associated Press]] |url=https://apnews.com/article/joe-biden-donald-trump-beijing-global-trade-tibet-a9038d1fea6606a3d52e96a12a9e4ca2 |access-date=22 February 2021 |archive-date=2 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102225119/https://apnews.com/article/joe-biden-donald-trump-beijing-global-trade-tibet-a9038d1fea6606a3d52e96a12a9e4ca2 |url-status=live }}</ref> Pinuna ni Wang ang bilis at oras ng pag-alis ng mga puwersa ng [[NATO]] na pinamumunuan ng Amerika mula sa [[Afghanistan]] at hinimok silang sumuko sa isang "responsable at maayos na paraan".<ref>{{Cite news |title=China: Collective Efforts Required to Contain Afghan Insecurity 'Spillover' |website=[[Voice of America]] |url=https://www.voanews.com/south-central-asia/china-collective-efforts-required-contain-afghan-insecurity-spillover |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210718055453/https://www.voanews.com/south-central-asia/china-collective-efforts-required-contain-afghan-insecurity-spillover |archive-date=18 July 2021}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga politiko mula sa Tsina]] 2mfdwipzsaxj6z86mzidvqpsf1f54ak Miss International 1992 0 334452 2205461 2204576 2026-04-30T12:14:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205461 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|winner='''[[Kirsten Davidson]]'''|represented={{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} Australya|date=18 Oktubre 1992|presenters=Masumi Okada|venue=Huis Ten Bosch Park, [[Nagasaki]], Hapon|broadcaster=TV Tokyo|entrants=50|placements=15|debuts={{Hlist|El Salvador|Senegal}}|withdraws={{Hlist|Bagong Kaledonia|Paragway|Portugal|Tahiti|Unggarya}}|returns={{Hlist|Malta|Taylandiya}}|before=[[Miss International 1991|1991]]|next=[[Miss International 1993|1993]]|photo size=200px|congeniality=Tomoko Nishiki<br>{{flagu|Hapon}}|photogenic=Susan Elizabeth Shaw<br>{{flagu|Hawaii}}|best national costume=Lina Maria Marin<br>{{flagu|Kolombya}}}}Ang '''Miss International 1992''' ay ang ika-32 edisyon ng [[Miss International]] pageant, na ginanap sa Huis Ten Bosch Park, [[Nagasaki]], Hapon noong 18 Oktubre 1992.<ref>{{Cite news |date=18 Oktubre 1992 |title=Miss International known tonight |language=en |pages=21 |work=Manila Standard |url=https://books.google.com.ph/books?id=SpMmAAAAIBAJ&lpg=PA21&dq=%22Miss%20International%22&pg=PA21#v=onepage&q=%22Miss%20International%22&f=false |access-date=28 Mayo 2025 |via=Google Books}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Agnieszka Kotlarska]] ng Polonya si [[Kirsten Davidson]] ng Australya bilang Miss International 1992.<ref name=":0">{{Cite news |date=19 Oktubre 1992 |title=Australische verkozen als Miss International |language=nl |trans-title=Australian voted Miss International |pages=14 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644678:mpeg21:p014 |access-date=28 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> Ito ang ikatlong beses na nanalo ang Australya bilang Miss International. Nagtapos bilang first runner-up si Georgia Drosou ng Gresya, habang nagtapos bilang second runner-up si Yum Jung-ah ng Timog Korea.<ref name=":0" /> Mga kandidata mula sa limampu't-isang bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Masumi Okada ang kompetisyon. == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss International 1992''' | * '''{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]''' – '''[[Kirsten Davidson]]''' |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] – Georgia Drosou |- |2nd runner-up | * {{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] – Yum Jung-ah |- |Top 15 | * {{flagicon|GER}} [[Alemanya]] – Meike Schwarz * {{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] – Gisella Manida Demarchi * {{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] – María Eugenia Rodríguez * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Cynthia de Cunto Moreira * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Samantha Torres * {{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] – Francis Funes * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Lina Maria Marin * {{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] – Thorunn Larusdóttir * {{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] – Rita Omvik * {{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] – Tiina Salmesvirta * {{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – [[Dayanara Torres]] * {{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] – Giselle del Carmen Abreu |} === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Friendship | * {{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] – Tomoko Nishiki |- |Miss Photogenic | * {{flag|Hawaii}} – Susan Elizabeth Shaw |- |Best National Costume | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Lina Maria Marin |} == Mga kandidata == Limampung kandidata ang lumahok para sa titulo. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A|name=A}} !Bayan |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Meike |Schwarz|nolink=1}} |20 |Zweibrücken |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Gisela Manida |Demarchi|nolink=1}}<ref name=":0" /> |– |[[Lungsod ng Buenos Aires|Buenos Aires]] |- |'''{{Flagicon image|Flag of Australia (converted).svg}} [[Australia|Australya]]''' |'''{{sortname|Kirsten |Davidson}}''' |19 |[[Perth]] |- |{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]] |{{sortname|Karin |Friedl|nolink=1}} |19 |Graz |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Véronique|De Roe|nolink=1}} |– |[[Bruselas]] |- |{{flagicon|Venezuela|variant=1930}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|María Eugenia |Rodríguez|nolink=1}}<ref name=":0" /> |19 |Maracay |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Cynthia |de Cunto Moreira|nolink=1}}<ref name=":0" /> |– |Minas Gerais |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Ana Paola |Roca|nolink=1}} |– |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{Flagicon|TCH}} [[Czechoslovakia]] |{{sortname|Štěpánka |Týcová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Nobyembre 2011 |title=Baburková a ty další. Severočešky, které okouzlily svou krásou |trans-title=Baburková and the others. North Bohemian women who charmed with their beauty |url=https://www.e15.cz/magazin/baburkova-a-ty-dalsi-severocesky-ktere-okouzlily-svou-krasou-836886 |access-date=28 Mayo 2025 |website=e15 |language=cs}}</ref> |– |Ústí nad Labem |- |{{flagicon|DNK}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Stine Cecilie |Hansen|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Lazo |first=Flor |date=30 Oktubre 2018 |title=Migueleña gana corona de belleza |language=es-LA |trans-title=Migueleña wins beauty crown |work=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Miguelena-gana-corona-de-belleza-20181029-0103.html |access-date=28 Mayo 2025 }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |– |[[Copenhague]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{sortname|Maria Elena |Ferreiro|nolink=1}} |– |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |{{sortname|Samantha |Torres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=26 Hulyo 2006 |title=Samantha Torres: «En Los Ángeles todo está muy calculado» |url=https://www.diariodeibiza.es/ibiza/2006/07/26/samantha-torres-angeles-calculado-31255959.html |access-date=5 Pebrero 2025 |website=Diario de Ibiza |language=es}}</ref> |19 |Ibiza |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Sandra Lee |Allen|nolink=1}} |22 |[[Los Angeles]] |- |'''{{Flagicon|GRE}}''' [[Gresya]] |{{sortname|Georgia |Drosou|nolink=1}} |21 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUM}} [[Guam]] |{{sortname|Lisa Marie |Martin|nolink=1}} |18 |Agana |- |'''{{Flagicon|GUA|civil}}''' [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Narcy |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=6 Oktubre 1992 |title=Mensen |language=nl |trans-title=People |pages=14 |work=Amigoe |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644667:mpeg21:p014 |access-date=28 Mayo 2025 |via=Delpher}}</ref> |19 |Chiquimula |- |{{flag|Hawaii}} |{{sortname|Susan Elizabeth |Shaw|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Abril 2018 |title=Jury finds former beauty queen guilty on new fraud counts |url=https://www.hawaiinewsnow.com/story/37951164/jury-finds-former-beauty-queen-guilty-on-new-fraud-counts |access-date=22 Abril 2026 |website=Hawaii News Now |language=en}}</ref> |18 |[[Honolulu]] |- |{{Flagicon|JPN|1947}} [[Hapon]] |{{sortname|Tomoko |Nishiki|nolink=1}} |– |[[Prepektura ng Osaka|Osaka]] |- |{{Flagicon|MNP}} [[Hilagang Kapuluang Mariana]] |{{sortname|Christina Vincoy |Borja|nolink=1}} |– |Saipan |- |{{Flagicon image|Flag of Honduras (1949–2022).svg}} [[Honduras]] |{{sortname|Francis |Fúnez|nolink=1}} |23 |San Pedro Sula |- |{{Flagicon image|Flag of Hong Kong (1876–1955).svg}} [[Hong Kong]] |{{sortname|Shirley |Cheung|nolink=1}} |22 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Komal |Sandhu|nolink=1}} |– |[[New Delhi]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Mary Catherine |Moore|nolink=1}} |– |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ISR}} [[Israel]] |{{sortname|Sarit |Afangar|nolink=1}} |– |[[Tel-Abib]] |- |{{Flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Nicole |Cinquetti|nolink=1}} |– |[[Roma]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Lara Corwen |Thornton|nolink=1}} |– |[[Ontario]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Lina Maria |Marin|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Farah |first=Douglas |date=13 Nobyembre 1991 |title=Colombia's crowning glory |language=en-US |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1991/11/13/columbias-crowning-glory/4e4169c9-e4a8-411b-9cac-c2236c393884/ |access-date=29 Mayo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205204443/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1991/11/13/columbias-crowning-glory/4e4169c9-e4a8-411b-9cac-c2236c393884/ |archive-date=5 Pebrero 2022 |issn=0190-8286}}</ref> |20 |[[Risaralda]] |- |{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{sortname|Marisol |Soto|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=González |first=Melissa |date=24 Oktubre 2022 |title=Marisol Soto: “La belleza va más allá de los estándares establecidos por la sociedad” |trans-title=Marisol Soto: “Beauty goes beyond the standards established by society” |url=https://www.larepublica.net/noticia/marisol-soto-la-belleza-va-mas-alla-de-los-estandares-establecidos-por-la-sociedad |access-date=5 Pebrero 2025 |website=La Republica |language=es}}</ref> |19 |[[San José, Costa Rica|San Jose]] |- |{{Flagicon|LUX}} [[Luxembourg|Luksemburgo]] |{{sortname|Carole |Reding|nolink=1}} |20 |[[Lungsod ng Luksemburgo]] |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{sortname|Thorunn |Larusdóttir|nolink=1}} |– |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Carol Sophie |Cutajar|nolink=1}} |– |[[Valeta]] |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|María de los Angeles |López|nolink=1}} |– |[[Veracruz]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Rita |Omvik|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sønsteli |first=Pål |date=17 Abril 2021 |title=Endelig har Rita funnet sin ro med egen klinikk |trans-title=Finally, Rita has found peace with her own clinic. |url=https://www.mittkongsvinger.no/rita-omvik/endelig-har-rita-funnet-sin-ro-med-egen-klinikk/693912 |access-date=23 Marso 2025 |website=Mitt Kongsvinger |language=nb-NO}}</ref> |20 |Kongsvinger |- |{{flagicon|New Zealand}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Robina |Whittaker|nolink=1}} |– |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]] |{{sortname|Linda |Grandia|nolink=1}} |18 |[[Utrecht]] |- |{{Flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Lizbeth del Carmen |Achurra|nolink=1}} |– |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{Flagicon image|Flag of the Philippines (1936–1985, 1986–1998).svg}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]] |{{sortname|Joanne |Alivio|nolink=1}} |20 |[[Lucena]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Tiina|Salmesvirta|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Vatka |first=Miia |date=20 Hunyo 2022 |title=Muistatko 1990-luvun Miss Suomet? Tältä he näyttivät tullessaan kruunatuiksi – näin paljon heistä tiedetään nyt |url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/2e4a52e8-cf97-4d3d-b031-adafdbba8a7c |access-date=28 Mayo 2025 |website=Iltalehti |language=fi}}</ref> |– |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Elzbieta Jadwiga |Dziech|nolink=1}} |– |Podbeskidzia |- |{{flagicon|Puerto Rico|variant=1952}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Dayanara |Torres}}<ref>{{Cite web |last=Valdez |first=Cynthia |last2=Gomez |first2=Shirley |date=23 May 2023 |title=Miss Universe 1993, Dayanara Torres, celebrates 30 years since she was crowned |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20230523346047/dayanara-torres-miss-universe-30-years-anniversary/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=Hola! |language=en-US}}</ref> |17 |Toa Alta |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Bénédicte|Delmas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Oktubre 2025 |title=Bénédicte Delmas: retour en images sur les trente ans de carrière de la comédienne |trans-title=Bénédicte Delmas: a look back in pictures at the actress's thirty-year career |url=https://photo.programme-tv.net/benedicte-delmas-retour-en-images-sur-les-trente-ans-de-carriere-de-la-comedienne-65730 |access-date=22 Abril 2026 |website=Télé-Loisirs |language=fr}}</ref> |20 |Bayonne |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Giselle del Carmen|Abreu|nolink=1}} |19 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |{{sortname|Joanne Elizabeth |Lewis|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Skorupski |first=Judith |date=2 Nobyembre 1991 |title=Top man Paul on parade |language=en |pages=1 |work=Evening Post |url=https://www.newspapers.com/article/evening-post-miss-uk-1991/126561130/ |access-date=31 Enero 2025 |via=Newspapers.com}}</ref> |22 |Mansfield |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Dia Nathalie |Aissatou|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Agosto 2011 |title=Aissatou Nathalie Dia, Miss Senegal 1992 : «Feu le juge Kéba Mbaye, c’est mon mentor» |url=https://www.leral.net/AISSATOU-NATHALIE-DIA-MISS-SENEGAL-1992-Feu-le-juge-Keba-Mbaye-c-est-mon-mentor_a18481.html |access-date=29 Mayo 2025 |website=Leral.net |language=fr}}</ref> |– |[[Dakar]] |- |{{Flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Li Li |Goh|nolink=1}} |– |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Suwesya]] |{{sortname|Camilla Ingeborg |Unsgaard|nolink=1}} |– |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|SUI}} [[Suwisa]] |{{sortname|Sandra Anita |Steffen|nolink=1}} |– |[[Zürich]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Pornnapha |Theptinnakorn|nolink=1}} |– |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Jung-ah|Yum|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=27 Pebrero 2024 |title=Korean Beauty Takes Third at Int'l Pageant |url=https://www.chosun.com/english/kpop-culture-en/2006/11/13/GOQEWJLNS5NV6JHIX4PSTHCDNE/ |access-date=2 Marso 2026 |website=The Chosun Daily |language=ko}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |'''{{Flagicon|TUR}}''' [[Turkiya]] |{{sortname|Banu Nur |Dipçin|nolink=1}} |– |[[Istanbul]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missinternational.org/en/}} {{Miss International}} 6cymddey6p3i4pc0vwxqemp836l2sa7 Object-oriented programming 0 334527 2205595 2198967 2026-04-30T18:00:37Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205595 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Oop-uml-class-example.svg|right|frame|Notasyon ng UML para sa isang ''class''. Ang ''Button class'' na ito ay may mga baryabol para sa datos at mga ''function''. Sa pamamagitan ng ''inheritance'', maaaring lumikha ng isang ''subclass'' bilang isang subset ng ''Button class''. Ang mga ''object'' ay mga ''instance'' ng isang ''class''.]] Ang '''''object-oriented programming''''' (OOP, literal: pagpoprogramang nakatuon sa bagay) ay isang paradigma (''paradigm'') sa [[Pagpoprograma sa kompyuter|pagpoprograma]] na nakabatay sa mga ''object'' (o bagay)<ref name="alanKayOnOO">{{Cite web |last=Kay |first=Dr. Alan |date=23 Hulyo 2003 |title=Dr. Alan Kay on the Meaning of "Object-Oriented Programming" |url=https://www.purl.org/stefan_ram/pub/doc_kay_oop_en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304003920/http://userpage.fu-berlin.de/~ram/pub/pub_jf47ht81Ht/doc_kay_oop_en |archive-date=4 Mar 2025 |access-date=11 Pebrero 2010 |language=en-US}}</ref> – mga entidad ng [[software]] na naglalaman (''encapsulate'') ng datos at mga punsyon o ''function''. Ang isang programang pang-kompyuter na OOP ay binubuo ng mga ''object'' na nakikipag-ugnayan sa isa't isa.<ref>{{Cite journal |last1=Kindler |first1=E. |last2=Krivy |first2=I. |year=2011 |title=Object-Oriented Simulation of systems with sophisticated control |journal=International Journal of General Systems |language=en |volume=40 |issue=3 |pages=313–343 |doi=10.1080/03081079.2010.539975}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Lewis |first1=John |title=Java Software Solutions |last2=Loftus |first2=William |publisher=Pearson Education Inc. |year=2008 |isbn=978-0-321-53205-3 |edition=6 |series=Foundations of Programming Design |language=en |chapter=1.6: Object-Oriented Programming}}</ref> Ang isang wikang OOP ay yaong nagbibigay ng mga katangian ng ''object-oriented programming'', subalit dahil pinagtatalunan kung alin-alin ang mga katangiang bumubuo sa OOP, napagdedebatehan kung maituturing bang OOP ang isang wika – at kung hanggang saan nito sinusuportahan ang OOP. Dahil ang mga paradigma ay hindi magkakahiwalay o eksklusibo sa isa’t isa, maaaring maging maramihang-paradigma ang isang wika (ibig sabihin, maaari itong ikategorya sa higit pa sa OOP lamang). Kabilang sa mga kilalang [[Wikang pamprograma|wikang]] [[Wikang pamprograma|pamprograma]] may suporta sa OOP ang Ada, ActionScript, C++, Common Lisp, C#, Dart, [[Eiffel (wikang pamprograma)|Eiffel]], Fortran 2003, Haxe, [[Java (wikang pamprograma)|Java]],{{sfn|Bloch|2018|loc=Foreword (Paunang salita)|pp=xi-xii}} [[JavaScript]], Kotlin, Logo, [[MATLAB]], Objective-C, Object Pascal, Perl, [[PHP]], [[Python (wikang pamprograma)|Python]], R, Raku, Ruby, Scala, SIMSCRIPT, Simula, Smalltalk, Swift, Vala, at Visual Basic (.NET). == Kasaysayan == Ang ideya ng mga "''object''" sa programming ay nagsimula sa pangkat ng [[Artipisyal na Intelihensiya|artipisyal na intelihensiya]] sa [[Massachusetts Institute of Technology|''Massachusetts Institute of Technology'']] (MIT) noong huling bahagi ng dekada 1950 at unang bahagi ng dekada 1960. Dito, ang "''object''" ay tumutukoy sa mga ''atom'' ng LISP na may natukoy na mga katangian (''attributes'').<ref>{{Cite journal |last1=McCarthy |first1=J. |last2=Brayton |first2=R. |last3=Edwards |first3=D. |last4=Fox |first4=P. |last5=Hodes |first5=L. |last6=Luckham |first6=D. |last7=Maling |first7=K. |last8=Park |first8=D. |last9=Russell |first9=S. |date=Marso 1969 |title=LISP I Programmers Manual |url=http://history.siam.org/sup/Fox_1960_LISP.pdf |url-status=dead |journal=Computation Center and Research Laboratory of Electronics |language=en |publisher=Artificial Intelligence Group, M.I.T. Computation Center and Research Laboratory |page=88f |archive-url=https://web.archive.org/web/20100717111134/http://history.siam.org/sup/Fox_1960_LISP.pdf |archive-date=17 Hulyo 2010 |quote=In the local M.I.T. patois, association lists [of atomic symbols] are also referred to as "property lists", and atomic symbols are sometimes called "objects". |place=[[Boston]], [[Massachusetts]]}}</ref><ref>{{Cite book |last1=McCarthy |first1=John |url=https://archive.org/details/lisp15programmer00john/page/105 |title=LISP 1.5 Programmer's Manual |last2=Abrahams |first2=Paul W. |last3=Edwards |first3=Daniel J. |last4=Hart |first4=Swapnil D. |last5=Levin |first5=Michael I. |publisher=MIT Press |year=1962 |isbn=978-0-262-13011-0 |page=[https://archive.org/details/lisp15programmer00john/page/105 105] |language=en |quote=Object – a synonym for atomic symbol |df=dmy-all}}</ref> Isa pang maagang halimbawa ang Sketchpad na nilikha ni Ivan Sutherland sa MIT noong 1960 hanggang 1961. Sa [[talahuluganan]] ng kaniyang teknikal na ulat, tinukoy ni Sutherland ang mga terminong gaya ng "''object''" at "''instance''" (na ang konsepto ng ''class'' ay saklaw ng "''master''" o "''definition''"), bagaman nakatuon ito sa interaksiyong grapikal.<ref>{{cite conference|author=Ivan E. Sutherland|title=Sketchpad: a man-machine graphical communication system|conference=AFIPS '63 (Spring): Proceedings of the May 21–23, 1963 Spring Joint Computer Conference|publisher=AFIPS Press|date=Mayo 1963|pages=329–346|doi=10.1145/1461551.1461591|doi-access=free|language=en}}</ref> Pagkaraan, noong 1968, ang AED-0, bersiyon ng MIT ng wikang ALGOL, ay nag-ugnay ng mga estruktura ng datos ("''plexes''") at mga ''procedure'', na nagpauna sa mga konseptong kalauna’y tinawag na "''messages''", "''methods''", at "''member functions''".<ref name="simuladev">{{cite journal |last1=Nygaard |first1=Kristen |last2=Dahl |first2=Ole-Johan |date=Agosto 1, 1978 |title=The development of the SIMULA languages |journal=ACM SIGPLAN Notices |language=en |volume=13 |issue=8 |pages=245–272 |doi=10.1145/960118.808391 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Ross |first1=Doug |title=The first software engineering language |url=http://www.csail.mit.edu/timeline/timeline.php?query=event&id=19 |url-status=dead |access-date=13 Mayo 2010 |work=LCS/AI Lab Timeline |publisher=MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory |language=en-US |archive-date=12 Abril 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412161429/http://www.csail.mit.edu/timeline/timeline.php?query=event&id=19 }}</ref> Sa panahong ito, karaniwang paksa ng talakayan ang ''data abstraction'' (abstraksyon ng datos) at ''modular programming'' (pagpoprogramang modular). Samantala, sa [[Norway]], binuo ang Simula mula 1961 hanggang 1967.<ref name="simuladev" /> Ipinakilala ng Simula ang mahahalagang ideya ng ''object-oriented programming'', gaya ng mga ''class'', ''inheritance'', at ''dynamic binding''.<ref name="auto">{{Cite journal |last1=Holmevik |first1=Jan Rune |date=Tagniyebe 1994 |title=Compiling Simula: A historical study of technological genesis |url=http://www.idi.ntnu.no/grupper/su/publ/simula/holmevik-simula-ieeeannals94.pdf |url-status=dead |journal=IEEE Annals of the History of Computing |language=en |volume=16 |issue=4 |pages=25–37 |doi=10.1109/85.329756 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830065454/http://www.idi.ntnu.no/grupper/su/publ/simula/holmevik-simula-ieeeannals94.pdf |archive-date=30 Agosto 2017 |access-date=3 Marso 2018 |s2cid=18148999}}</ref> Pangunahing ginamit ang Simula ng mga mananaliksik na sangkot sa pisikal na pagmomodelo, tulad ng galaw ng mga [[barko]] at ng kanilang kargamento sa mga [[pantalan]].<ref name="auto" /> Karaniwang kinikilala ang Simula bilang unang wika na nagtataglay ng pangunahing mga katangian at balangkas ng isang ''object-oriented'' na wika.<ref>{{cite journal |last1=Madsen |first1=Ole Lehrman |title=Kristen Nygaard |url=https://amturing.acm.org/award_winners/nygaard_5916220.cfm |journal=A.M. Turing Award Laureates |language=en |access-date=4 Pebrero 2025}}</ref> Naimpluwensiyahan ng MIT at ng Simula, sinimulan ni Alan Kay ang paglinang ng kaniyang sariling mga ideya noong Nobyembre 1966. Kalaunan, nilikha niya ang Smalltalk, isang makapangyarihang wikang OOP. Pagsapit ng 1967, ginagamit na ni Kay ang katawagang "''object-oriented programming''" sa mga pag-uusap.<ref name="alanKayOnOO" /> Bagaman madalas siyang tawaging "ama" ng OOP,<ref>{{cite book |last1=Butcher |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=Xg9QDwAAQBAJ&pg=PT204 |title=Seven Concurrency Models in Seven Weeks: When Threads Unravel |date=30 Hunyo 2014 |publisher=Pragmatic Bookshelf |isbn=978-1-68050-466-8 |page=204 |language=en}}</ref> sinabi ni Kay na naiiba ang kaniyang mga ideya sa karaniwang pagkaunawa sa OOP, at ipinahiwatig niyang hindi tinanggap ng establisimyento ng [[agham pangkompyuter]] ang kaniyang pananaw.<ref name="alanKayOnOO" /> Sa isang memo ng MIT noong 1976 na inakdaan nina Barbara Liskov at iba pa, nakalista ang Simula 67, CLU, at Alphard bilang mga wikang ''object-oriented'', subalit hindi nabanggit ang Smalltalk.<ref>{{cite book |last1=Butcher |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=Xg9QDwAAQBAJ&pg=PT204 |title=Seven Concurrency Models in Seven Weeks: When Threads Unravel |date=30 Hunyo 2014 |publisher=Pragmatic Bookshelf |isbn=978-1-68050-466-8 |page=204 |language=en}}</ref> Noong dekada 1970, binuo sa Xerox PARC ang unang bersiyon ng wikang Smalltalk nina Alan Kay, Dan Ingalls, at Adele Goldberg. Namukod-tangi ang Smalltalk-72 dahil sa paggamit ng mga ''object'' sa antas ng wika at sa grapikal na ''environment'' sa pag-''develop''.<ref name="Bertrand Meyer 2009 329">{{Cite book |author=Bertrand Meyer |title=Touch of Class: Learning to Program Well with Objects and Contracts |url=https://archive.org/details/touchofclasslear0000meye |publisher=Springer Science & Business Media |year=2009 |isbn=978-3-540-92144-8 |pages=[https://archive.org/details/touchofclasslear0000meye/page/328 329] |language=en |bibcode=2009tclp.book.....M}}</ref> Ganap na dinamiko ang Smalltalk, na nagpapahintulot sa mga gumagamit na lumikha at magbago ng mga ''class'' habang sila’y gumagawa. Malaking bahagi ng teorya ng OOP ang na-''develop'' sa konteksto ng Smalltalk, tulad ng ''multiple inheritance''.<ref>{{cite report|last1=Borning|first1=Alan Hamilton|date=1979|title=Thinglab: a constraint-oriented simulation laboratory|url=https://constraints.cs.washington.edu/ui/thinglab-tr.pdf|publisher=Stanford University|language=en}}</ref> Noong huling bahagi ng dekada 1970 at dekada 1980, lalo pang sumikat ang OOP. Nilikha ang Flavors, isang ''object-oriented'' na Lisp, simula 1979, na nagpakilala ng ''multiple inheritance'' at ''mixins''.<ref>{{cite conference|last1=Moon|first1=David A.|date=Hunyo 1986|title=Object-Oriented Programming with Flavors|book-title=Conference proceedings on Object-oriented Programming Systems Languages and Applications|pages=1–8|isbn=978-0-89791-204-4|conference=OOPSLA '86|doi=10.1145/28697.28698|s2cid=17150741|url=https://www.cs.tufts.edu/comp/150FP/archive/david-moon/flavors.pdf|access-date=2022-03-17|language=en}}</ref> Noong Agosto 1981, itinampok ng Byte Magazine ang Smalltalk at OOP, na nagpakilala ng mga ideyang ito sa mas malawak na madla.<ref>{{cite news |last=Hsu |first=Hansen |date=17 Disyembre 2020 |title=Introducing the Smalltalk Zoo |language=en-US |work=CHM |url=https://computerhistory.org/blog/introducing-the-smalltalk-zoo-48-years-of-smalltalk-history-at-chm/ |url-status=live |access-date=27 Mayo 2021}}</ref> Ang LOOPS, ang ''object system'' para sa Interlisp-D, ay naimpluwensiyahan ng Smalltalk at Flavors, at nailathala ang isang papel tungkol dito noong 1982.<ref>{{cite conference|title=LOOPS: data and object oriented Programming for Interlisp|date=1982|conference=European AI Conference|last1=Bobrow|first1=D. G.|last2=Stefik|first2=M. J|url=https://www.markstefik.com/wp-content/uploads/2011/04/1982-Bobrow-Stefik-Data-Object-Pgming.pdf|language=en}}</ref> Noong 1986, dinaluhan ng 1,000 katao ang unang Kumperensiya sa ''Object-Oriented Programming, Systems, Languages, and Applications'' (OOPSLA). Minarkahan ng kumperensiyang ito ang simula ng mga pagsisikap na pagsamahin ang mga ''object system'' ng Lisp, na kalauna'y humantong sa Common Lisp Object System. Noong dekada 1980, may ilang tangkang magdisenyo ng mga ''processor architecture'' na may suporta sa ''[[Hardware (kompyuter)|hardware]]'' para sa mga ''object'' sa [[Memorya (kompyuter)|memorya]], subalit hindi nagtagumpay ang mga ito. Kabilang sa mga halimbawa ang Intel iAPX 432 at ang Linn Smart Rekursiv. Noong kalagitnaan ng dekada 1980, lumitaw ang mga bagong wikang ''object-oriented'' tulad ng Objective-C, C++, at Eiffel. Binuo ang Objective-C ni Brad Cox, na gumamit ng Smalltalk sa ITT Inc. Nilikha ni Bjarne Stroustrup ang C++ batay sa kaniyang karanasan sa paggamit ng Simula para sa kaniyang [[tesis]] sa [[doktorado]].<ref name="Bertrand Meyer 2009 329" /> Inilabas ni Bertrand Meyer ang unang disenyo ng [[Eiffel (wikang pamprograma)|wikang Eiffel]] noong 1985, na nakatuon sa kalidad ng software sa pamamagitan ng ''design by contract'' (disenyo ayon sa kontrata) na pamamaraan.{{sfn|Meyer|1997}} Noong [[dekada 1990]], naging pangunahing paraan ng programming ang OOP, lalo na nang mas maraming wika ang sumuporta rito. Kabilang dito ang Visual FoxPro 3.0<ref>1995 (Hunyo) Visual FoxPro 3.0, FoxPro evolves from a procedural language to an object-oriented language. Visual FoxPro 3.0 introduces a database container, seamless client/server capabilities, support for ActiveX technologies, and OLE Automation and null support. [http://www.foxprohistory.org/foxprotimeline.htm#summary_of_fox_releases Summary of Fox releases] (sa Ingles)</ref><ref>1995 Reviewers Guide to Visual FoxPro 3.0: [http://www.dfpug.de/loseblattsammlung/migration/whitepapers/vfp_rg.htm DFpug.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090805000634/http://www.dfpug.de/loseblattsammlung/migration/whitepapers/vfp_rg.htm |date=2009-08-05 }} (sa Ingles)</ref> at C++.<ref>{{Cite book |last1=Khurana |first1=Rohit |url=https://books.google.com/books?id=MHmqfSBTXsAC&pg=PA16 |title=Object Oriented Programming with C++, 1E |date=1 Nobyembre 2009 |publisher=Vikas Publishing House Pvt Limited |isbn=978-81-259-2532-3 |language=en}}</ref> Lalong sumikat ang OOP kasabay ng pag-usbong ng mga ''[[graphical user interface]]'', na gumagamit ng mga ''object'' para sa mga pindutan, menu, at iba pang elemento. Isang kilalang halimbawa ang ''framework'' na Cocoa ng [[Apple Inc.|Apple]], na ginagamit sa [[macOS]] at nakasulat sa Objective-C. Sa ETH Zürich, lumikha si Niklaus Wirth at ang kaniyang mga kasamahan ng mga bagong lapit sa OOP. Ang Modula-2 (1978) at Oberon (1987) ay nagtatampok ng natatanging pagtingin sa ''object orientation'', mga ''class'', at ''type checking'' sa kabila ng mga hangganan ng mga ''module''. Hindi lantad ang ''inheritance'' sa disenyo ni Wirth dahil kabaligtaran ang direksiyon ng kaniyang terminolohiya: tinatawag itong ''type extension'', at ang pananaw ay mula sa magulang (o ''parent'') pababa sa nagmamana. Maraming wikang pamprograma na unang na-''develop'' bago pa sumikat ang OOP ang kalauna'y dinagdagan ng mga katangiang ''object-oriented'', kabilang ang Ada, [[BASIC]], Fortran, [[Pascal (wikang pamprograma)|Pascal]], at COBOL. == Mga katangian == Nagkakaiba-iba ang mga katangiang OOP na ibinibigay ng bawat wika. Nasa ibaba ang ilang karaniwang katangian ng mga wikang OOP.<ref name="ArmstrongQuarks">Deborah J. Armstrong. ''The Quarks of Object-Oriented Development''. ''A survey of nearly 40 years of computing literature identified several fundamental concepts found in the large majority of definitions of OOP, in descending order of popularity: Inheritance, Object, Class, Encapsulation, Method, Message Passing, Polymorphism, and Abstraction.'' (sa Ingles)</ref><ref>John C. Mitchell, ''Concepts in programming languages'', Cambridge University Press, 2003, {{ISBN|0-521-78098-5}}, p.278. Lists: Dynamic dispatch, abstraction, subtype polymorphism, and inheritance. (sa Ingles)</ref><ref>Michael Lee Scott, ''Programming language pragmatics'', Edition 2, Morgan Kaufmann, 2006, {{ISBN|0-12-633951-1}}, p. 470. Lists encapsulation, inheritance, and dynamic dispatch. (sa Ingles)</ref><ref name="pierce">{{Cite book |last1=Pierce |first1=Benjamin |title=Types and Programming Languages |publisher=MIT Press |year=2002 |isbn=978-0-262-16209-8 |language=en}}, seksyon 18.1 "What is Object-Oriented Programming?" Lists: Dynamic dispatch, encapsulation or multi-methods (multiple dispatch), subtype polymorphism, inheritance or delegation, open recursion ("this"/"self") (sa Ingles)</ref> Mahirap ihambing ang OOP sa iba pang estilo, gaya ng ''relational programming'' (pagpoprogramang relasyonal), dahil walang malinaw at pinagkaisahang depinisyon ng OOP.<ref name="DatePage650">C. J. Date, Introduction to Database Systems, ika-6-ed., Pahina 650 (sa Ingles)</ref> === ''Encapsulation'' at ''information hiding'' === Ang ''information hiding'' (pagtatago ng impormasyon) at ''encapsulation'' (enkapsulasyon) ay maaaring tumukoy sa ilang magkakaugnay na konsepto: * '''''Cohesion'' (pagkakaugnay)''', ang pagsasama-sama ng magkakaugnay na mga ''field'' at ''method''. Ang ''field'' (kilala rin bilang ''attribute'' o ''property'') ay naglalaman ng [[impormasyon]] (tinatawag ding ''state'') bilang isang ''[[variable]]''. Ang ''method'' (kilala rin bilang ''function'' o ''action'') ay naglalarawan ng asal (''behavior'') sa pamamagitan ng [[Lohika|lohikal]] na ''code'' (kodigo). * '''''Decoupling'' (pagkakahiwalay ng mga bahagi)''', ang pag-oorganisa ng ''code'' upang ang piling bahagi lamang ng [[datos]] ang ginagamit ng mga kaugnay na ''function''. Pinapadali ng decoupling ang pagbabago sa panloob na paggana ng isang ''object'' nang hindi naaapektuhan ang ibang bahagi ng ''codebase'', gaya sa ''code refactoring'' (o muling pagsasaayos ng kodigo).<ref>{{Cite book |last1=McDonough |first1=James E. |title=Object-Oriented Design with ABAP: A Practical Approach |url=https://archive.org/details/objectorientedde0000jame |date=2017 |publisher=Apress |isbn=978-1-4842-2837-1 |location= |language=en-US |chapter=Encapsulation |doi=10.1007/978-1-4842-2838-8 |via=O'Reilly}}</ref> Ang mga ''object'' ay nagsisilbing hangganan sa pagitan ng kanilang panloob na mekanismo at ng panlabas na ''code'' na gumagamit sa kanila. * '''''Data hiding'' (pagtatago ng datos)''', ang pagtatago ng mga panloob na detalye ng isang object mula sa panlabas na ''code''. Ang ''code'' na gumagamit ay maaari lamang makipag-ugnayan sa ''object'' sa pamamagitan ng mga ''public member'', dahil nagbibigay ang wika ng mga ''access modifier'' na kumokontrol kung paano nakikita (''visibility'') ang isang ''variable'', ''method'' o ''class'' ng isang programa. Ang ilang wikang pamprograma, gaya ng Java, ay nagbibigay ng ''information hiding'' sa pamamagitan ng mga ''visibility keyword'' tulad ng {{code|private}} at {{code|public}}.{{sfn|Bloch|2018|loc=Chapter §4 Item15 Minimize the accessibility of classes and members|pp=73-77}} Ang ibang wika, gaya ng Python, ay walang pormal na ''visibility feature'', subalit sinusunod ng mga ''developer'' (o tagagawa ng programa) ang isang kumbensiyon tulad ng pagsisimula ng pangalan ng ''private member'' sa salungguhitan. Mayroon ding mga antas ng akses na nasa pagitan, gaya ng ''[[keyword]]'' na {{code|protected}} ng Java (na nagpapahintulot ng akses mula sa parehong ''class'' at mga ''subclass'' nito, subalit hindi mula sa mga ''object'' ng ibang ''class''), at ang ''keyword'' na {{code|internal}} sa C#, Swift, at Kotlin, na naglilimita ng akses sa mga ''file'' sa loob ng iisang ''module''.<ref>{{Cite web |date=2023-01-05 |title=What is Object Oriented Programming (OOP) In Simple Words? – Software Geek Bytes |url=https://softwaregeekbytes.com/object-oriented-programming-simple-words/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117082128/https://softwaregeekbytes.com/object-oriented-programming-simple-words/ |archive-date=17 Enero 2023 |access-date=2023-01-17 |language=en-US}}</ref> Sinasabi ng mga tagasuporta ng ''information hiding'' at ''data abstraction'' (abstraksyon ng dataos) na pinapadali nito ang muling paggamit ng ''code'' at [[Intuition|intuitibong]] kumakatawan sa mga sitwasyon sa tunay na mundo.<ref name="Luca1985">{{Cite journal |last1=Cardelli |first1=Luca |last2=Wegner |first2=Peter |date=1985-12-10 |title=On understanding types, data abstraction, and polymorphism |journal=ACM Computing Surveys |language=en-US |volume=17 |issue=4 |pages=471–523 |doi=10.1145/6041.6042 |issn=0360-0300 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book |last1=Jacobsen |first1=Ivar |url=https://archive.org/details/objectorientedso00jaco/page/43 |title=Object Oriented Software Engineering |author2=Magnus Christerson |author3=Patrik Jonsson |author4=Gunnar Overgaard |publisher=Addison-Wesley ACM Press |year=1992 |isbn=978-0-201-54435-0 |pages=[https://archive.org/details/objectorientedso00jaco/page/43 43–69] |language=en}}</ref> Gayunman, may mga tumututol at nagsasabing hindi pinahuhusay ng OOP ang madaling pagbasa (''readability'') o modularidad.<ref name="badprop">{{Cite journal |last1=Cardelli |first1=Luca |year=1996 |title=Bad Engineering Properties of Object-Oriented Languages |url=http://lucacardelli.name/Papers/BadPropertiesOfOO.html |journal=ACM Comput. Surv. |language=en-US |volume=28 |issue=4es |pages=150–es |doi=10.1145/242224.242415 |issn=0360-0300 |url-access=subscription |access-date=21 Abril 2010 |s2cid=12105785}}</ref><ref name="armstrongjoe">{{cite book |last1=Armstrong |first1=Joe |url=http://www.codersatwork.com/ |title=Coders at Work: Reflections on the Craft of Programming |publisher=Codersatwork.com |editor1-last=Seibel |editor1-first=Peter |language=en-US |access-date=13 Nobyembre 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100305165150/http://www.codersatwork.com/ |archive-date=5 Marso 2010}}</ref> Isinulat ni Eric S. Raymond na ang mga wikang OOP ay may tendensiyang maghikayat ng makakapal na patong-patong na mga programa na sumisira sa kalinawas. Inihahambing niya ito nang hindi pabor sa lapit ng [[Unix]] at ng [[C (wikang pamprograma)|wikang C]].<ref name="Eric S. Raymond 2003">{{cite web |last1=Raymond |first1=Eric S. |date=2003 |title=The Art of Unix Programming: Unix and Object-Oriented Languages |url=http://www.catb.org/esr/writings/taoup/html/unix_and_oo.html |access-date=6 Agosto 2014 |language=en}}</ref> Kasama sa ''SOLID'' ang prinsipyong buk''as''/nakasara (''open/closed principle''), na nagsasaad na ang mga ''class'' at ''function'' ay dapat na "bukas para sa ekstensyon, subalit sarado para sa pagbabago". Ipinahayag ni Luca Cardelli na ang mga wikang OOP ay may "napakahinang katangian ng modularidad pagdating sa pagpapalawig at pagbabago ng ''class''", at may tendensiyang maging labis na komplikado.<ref name="badprop" /> Inulit ang puntong ito ni Joe Armstrong, pangunahing imbentor ng Erlang, na sinipi na nagsabing:<ref name="armstrongjoe" /><blockquote>Ang problema sa mga wikang ''object-oriented'' ay dala-dala nila ang lahat ng di-tahas na kapaligirang nito. Gusto mo ng [[saging]], pero ang nakuha mo ay isang [[gorilya]] na may hawak na saging at ang buong [[gubat]].</blockquote>Sinabi ni Leo Brodie na ang ''information hiding'' ay maaaring humantong sa pagdodoble ng ''code'',<ref>{{Cite book |last1=Brodie |first1=Leo |url=https://thinking-forth.sourceforge.net/thinking-forth-ans.pdf |title=Thinking Forth |year=1984 |pages=92–93 |language=en |access-date=4 Mayo 2018}}</ref> na sumasalungat sa patakarang ''don't repeat yourself'' (huwag mong ulitin ang sarili mo) sa pagde-''develop'' ng software.<ref>{{cite web |last1=Hunt |first1=Andrew |title=Don't Repeat Yourself |url=http://wiki.c2.com/?DontRepeatYourself |access-date=4 Mayo 2018 |work=Category Extreme Programming |language=en}}</ref> === ''Inheritance'' === Maaaring suportahan ang ''inheritance'' o pagmamana sa pamamagitan ng ''class'' o ''prototype''. Magkaiba man ang mga ito, gumagamit sila ng magkakatulad na termino tulad ng ''object'' at ''instance''. ==== Batay sa ''class'' ==== Sa ''class-based programming'' (o pagpoprograma batay sa ''class''), ang pinakakaraniwang uri ng OOP, ang isang ''object'' ay isang ''instance'' ng isang ''class''. Tinutukoy ng ''class'' ang datos (mga ''variable'') at mga ''method'' (lohika). Nililikha ang ''object'' sa pamamagitan ng ''constructor''. Ang bawat ''instance'' ng ''class'' ay may parehong hanay ng mga ''variable'' at ''method''. Maaaring kabilang ang mga elemento sa: * ''Class variable'' – pag-aari ng mismong ''class''; iisang kopya lamang ang pinagsasaluhan ng lahat ng ''object'' ng ''class'' * ''Instance variable'' – pag-aari ng ''object''; bawat ''object'' ay may sariling bersyon ng mga ''variable'' na ito * ''Member variable'' – tumutukoy kapwa sa ''class variable'' at ''instance variable'' ng isang ''class'' * ''Class method'' – maaari lamang gumamit ng ''class variable'' * ''Instance method'' – pag-aari ng ''object''; maaaring gumamit ng parehong ''instance'' at ''class variable'' Maaaring magmana ang mga class mula sa iba pang class, na lumilikha ng isang herarkiya ng mga class: isang kaso ng ''subclass'' na nagmamana mula sa ''super-class''. Halimbawa, ang ''class'' na {{code|Empleyado}} ay maaaring magmana mula sa ''class'' na {{code|Persona}}, na nagbibigay sa ''object'' na ''Empleyado'' ng mga ''variable'' mula sa ''Persona''. Maaaring magdagdag ang ''subclass'' ng mga ''variable'' at ''method'' na hindi nakaaapekto sa ''super-class''. Pinahihintulutan din ng karamihan sa mga wika ang ''subclass'' na i-''override'' ang mga ''method'' ng ''super-class''. Sinusuportahan ng ilang wika ang maramihang ''inheritance'', kung saan ang isang ''class'' ay maaaring magmana mula sa higit sa isang ''class'', at may iba namang sumusuporta sa mga ''mixin'' o ''trait''. Halimbawa, ang isang ''mixin'' na tinatawag na ''UnicodeConversionMixin'' ay maaaring magdagdag ng ''method'' na ''unicode_tungong_ascii()'' sa parehong ''class'' na ''FileReader'' at ''WebPageScraper''. Ang isang ''abstract class'' ay hindi maaaring direktang gawing ''object''. Ginagamit lamang ito bilang ''super-class''. Mayroon ding mga ''utility class'' na naglalaman lamang ng mga ''class variable'' at ''class method'', at hindi nilalayong gawing ''instance'' o gawing basehan ng ''subclass''.{{sfn|Bloch|2018|loc=Chapter §2 Item 4 Enforce noninstantiability with a private constructor|p=19}} ==== Batay sa ''prototype'' ==== Sa halip na magbigay ng konsepto ng class, sa ''prototype-based programming'' (o pagpoprograma batay sa ''prototype''), ang isang ''object'' ay iniuugnay sa isa pang ''object'' na tinatawag na ''prototype'' o ''parent''. Sa Self, maaaring magkaroon ang isang ''object'' ng marami o walang ''parent'', subalit sa pinakapopular na wikang nakabatay sa ''prototype'', ang [[JavaScript]], ang isang ''object'' ay may eksaktong isang ''prototype link'', hanggang sa batayang ''object'' na ang prototype ay ''null''. Ang prototype ay nagsisilbing modelo para sa mga bagong ''object''. Halimbawa, kung mayroon kang ''object'' na {{code|prutas}}, maaari kang lumikha ng dalawang ''object'' na {{code|mansanas}} at {{code|narangha}} na nagbabahagi ng mga katangian ng ''prototype'' na {{code|prutas}}. Pinahihintulutan din ng mga wikang nakabatay sa ''prototype'' ang mga ''object'' na magkaroon ng kani-kanilang natatanging katangian, kaya maaaring magkaroon ang ''object'' na {{code|mansanas}} ng ''attribute'' na {{code|dami_ng_asukal}}, samantalang wala nito ang ''object'' na {{code|narangha}} o {{code|prutas}}. ==== Walang ''inheritance'' ==== Sa lahat ng wikang OOP, sa pamamagitan ng ''object composition'', maaaring maglaman ang isang ''object'' ng iba pang mga ''object''. Halimbawa, ang ''object'' na {{code|Empleyado}} ay maaaring maglaman ng ''object'' na {{code|Tirahan}}, kasama ng iba pang impormasyon tulad ng {{code|pangalan}} at {{code|posisyon}}. Ang ''composition'' ay isang ugnayang "mayroon" (''has-a''), tulad ng "ang empleyado ay may tirahan". Ang ilang wika, gaya ng Go, ay hindi sumusuporta sa ''inheritance''.<ref>{{Cite web |title=Is Go an object-oriented language? |url=https://golang.org/doc/faq#Is_Go_an_object-oriented_language |url-status=live |access-date=Abril 13, 2019 |language=en-US |quote=Although Go has types and methods and allows an object-oriented style of programming, there is no type hierarchy.}}</ref> Sa halip, hinihikayat nila ang prinsipyong "''composition over inheritance''" (komposisyon kaysa pagmamana), kung saan binubuo ang mga ''object'' gamit ang mas maliliit na bahagi sa halip na ugnayang ''parent'' at ''child''. Halimbawa, sa halip na magmana mula sa ''class'' na ''Persona'', maaaring maglaman na lamang ang ''class'' na ''Empleyado'' ng isang ''object'' na ''Persona''. Pinahihintulutan nito ang ''class'' ''na Empleyado'' na kontrolin kung gaano karami sa ''Persona'' ang ilalantad nito sa ibang bahagi ng programa. Ang ''delegation'' ay isa pang katangian ng wika na maaaring gamitin bilang alternatibo sa ''inheritance''. Magkakaiba ang pananaw ng mga ''programmer'' o tagapagprograma tungkol sa ''inheritance''. Ipinahayag ni Bjarne Stroustrup, may-akda ng C++, na posibleng gumawa ng OOP nang walang ''inheritance''.<ref>{{cite conference|last1=Stroustrup|first1=Bjarne|title=Object-Oriented Programming without Inheritance (Invited Talk)|date=2015|doi=10.4230/LIPIcs.ECOOP.2015.1|doi-access=free|url=https://www.youtube.com/watch?v=xcpSLRpOMJM|conference=29th European Conference on Object-Oriented Programming (ECOOP 2015)|at=1:34|language=en}}</ref> Pinuna naman ni Rob Pike ang ''inheritance'' dahil lumilikha ito ng masalimuot na herarkiya sa halip na mas payak na mga solusyon.<ref>{{cite web |last1=Pike |first1=Rob |date=14 Nobyembre 2012 |title=A few years ago I saw this page |url=http://plus.google.com/+RobPikeTheHuman/posts/hoJdanihKwb |archive-url=https://web.archive.org/web/20180814173134/http://plus.google.com/+RobPikeTheHuman/posts/hoJdanihKwb |archive-date=14 Agosto 2018 |access-date=1 Oktubre 2016 |language=en}}</ref> ==== ''Inheritance'' at ''behavioral subtyping'' ==== Madalas isipin na kapag ang isang ''class'' ay nagmana mula sa isa pa, nangangahulugan itong ang ''subclass'' ay "isang mas tiyak na uri" ng orihinal na ''class''. Ipinapalagay nito na sa semantika ng programa, ang mga ''object'' mula sa ''subclass'' ay maaaring palaging ipalit sa mga ''object'' ng orihinal na ''class'' nang walang problema. Ang konseptong ito ay kilala bilang ''behavioral subtyping'' (o pagsa-subtipo ng pagkilos), partikular ang prinsipyong substitusyong Liskov. Gayunman, madalas itong hindi totoo, lalo na sa mga wikang pamprograma na nagpapahintulot ng mga ''mutable object'', mga ''object'' na nagbabago matapos malikha. Sa katunayan, ang ''subtype polymorphism'' na ipinapatupad ng ''type checker'' sa mga wikang OOP ay hindi makagagarantiya ng ''behavioral subtyping'' sa karamihan, kung hindi man sa lahat, ng konteksto. Halimbawa, ang ''circle-ellipse problem'' (o suliraning [[bilog]]-[[elipse]]) ay kilalang mahirap lutasin gamit ang konsepto ng ''inheritance'' sa OOP. Ang ''behavioral subtyping'' ay di-matukoy sa pangkalahatan, kaya hindi ito madaling ipatupad ng isang ''[[compiler]]''. Dahil dito, kailangang maingat na idisenyo ng mga ''programmer'' ang mga herarkiya ng ''class'' upang maiwasan ang mga pagkakamaling hindi kayang hulihin ng mismong wika. === ''Dynamic dispatch'' === Maaaring tawagin ang isang method sa pamamagitan ng ''dynamic dispatch'' (o pagtatalagang dinamiko), kung saan pinipili ang ''method'' sa ''runtime'' (o oras ng pagtakbo) sa halip na sa oras ng pag-''compile''. Kapag ang pagpili ng ''method'' ay nakabatay sa higit sa isang uri ng ''object'' (tulad ng ibang mga ''object'' na ipinapasa bilang mga ''parameter''), ito ay tinatawag na ''multiple dispatch'' (o maramihang pagtatalaga). Sa kontekstong ito, ang pagtawag sa ''method'' ay tinatawag ding ''message passing'' (o pagpapasa ng mensahe), na nangangahulugang ang pangalan ng ''method'' at ang mga ''input'' o ipinasok nito ay parang isang mensaheng ipinapadala sa ''object'' upang ito ay kumilos.<ref>{{cite journal |last1=Naik |first1=Mayur |last2=Kumar |first2=Rajeev |date=Marso 2000 |title=Efficient message dispatch in object-oriented systems |journal=ACM SIGPLAN Notices |language=en-uS |volume=35 |issue=3 |pages=49–58 |doi=10.1145/351159.351174}}</ref> Gumagana ang ''dynamic dispatch'' kasabay ng ''inheritance'': kung ang isang ''object'' ay walang hinihinging ''method'', hahanapin nito ito sa ''parent class'' (''delegation''), at magpapatuloy pataas sa kadena hanggang sa makahanap ng tumutugmang ''method''. === ''Polymorphism'' === Ang ''polymorphism'' (polimorpismo) sa OOP ay tumutukoy sa ''subtyping'' o ''subtype polymorphism'', kung saan ang isang ''function'' ay maaaring gumana gamit ang isang tiyak na ''interface'' at sa gayon ay manipulahin ang mga entidad ng iba't ibang ''class'' sa iisang paraan.<ref>{{cite web |last1=Stroustrup |first1=Bjarne |date=Pebrero 19, 2007 |title=Bjarne Stroustrup's C++ Glossary |url=https://www.stroustrup.com/glossary.html#Gpolymorphism |url-status=live |access-date=Hunyo 9, 2011 |language=en-US |quote=polymorphism – providing a single interface to entities of different types.}}</ref> Halimbawa, isipin ang isang programa na may dalawang [[hugis]]: bilog at [[parisukat]]. Pareho silang nagmula sa isang karaniwang ''class'' na tinatawag na ''Hugis''. Bawat hugis ay may sariling paraan ng [[pagguhit]] ng sarili nito. Sa ''subtype polymorphism'', hindi na kailangang malaman ng programa ang eksaktong uri ng bawat hugis, at maaari na lamang nitong tawagin ang ''method'' na ''Guhit'' para sa bawat isa. Sisiguruhin ng ''runtime'' ng wika na ang tamang bersyon ng ''method'' ''na Guhit'' ang tatakbo para sa bawat hugis. Dahil ang mga detalye ng bawat hugis ay pinangangasiwaan sa loob ng kani-kanilang ''class'', nagiging mas simple at mas organisado ang ''code'', at napapalakas ang malinaw na paghihiwalay ng mga tungkulin (''separation of concerns''). === ''Open recursion'' === Maaaring ma-''access'' o tawagin ng mga ''method'' ng isang ''object'' ang datos ng mismong ''object''. Maraming wikang pamprograma ang gumagamit ng isang espesyal na [[salita]], tulad ng {{code|this|C++}} o {{code|self|swift}}, upang tukuyin ang kasalukuyang ''object''. Sa mga wikang sumusuporta sa ''open recursion'' (rekursyong bukas), ang isang ''method'' sa loob ng isang ''object'' ay maaaring tumawag ng iba pang mga ''method'' sa parehong ''object'', kabilang ang sarili nito, gamit ang espesyal na salitang ito. Pinahihintulutan nito ang isang ''method'' sa isang class na tumawag ng isa pang ''method'' na tinukoy sa kalaunang ''subclass'', isang katangiang kilala bilang ''late binding'' (huling pagtatalaga). == Kasikatan at pagtanggap == Maraming tanyag na wikang pamprograma, gaya ng C++, [[Java (wikang pamprograma)|Java]], at [[Python (wikang pamprograma)|Python]], ang gumagamit ng OOP. Noong nakaraan, malawak na tinanggap ang OOP,<ref>{{cite book |last1=Brucker |first1=Achim D. |title=ECOOP 2008 – Object-Oriented Programming |last2=Wolff |first2=Burkhart |date=2008 |isbn=978-3-540-70591-8 |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=5142 |pages=438–462 |language=en |chapter=Extensible Universes for Object-Oriented Data Models |doi=10.1007/978-3-540-70592-5_19 |quote=object-oriented programming is a widely accepted programming paradigm}}</ref> subalit sa mga nakaraang taon, may ilang ''programmer'' o tapagprograma na pumuna rito at mas pinipili na ngayon ang ''functional programming'' o pagpoprogramang punsyunal.<ref>{{cite news |last1=Cassel |first1=David |date=21 Agosto 2019 |title=Why Are So Many Developers Hating on Object-Oriented Programming? |language=en |work=The New Stack |url=https://thenewstack.io/why-are-so-many-developers-hating-on-object-oriented-programming/}}</ref> Natuklasan sa isang pag-aaral nina Potok at iba pa na walang malaking pagkakaiba sa produktibidad sa pagitan ng OOP at ''procedural programming'' (pagpoprogramang pamamaraan).<ref>{{Cite journal |last1=Potok |first1=Thomas |last2=Vouk |first2=Mladen |last3=Rindos |first3=Andy |year=1999 |title=Productivity Analysis of Object-Oriented Software Developed in a Commercial Environment |url=https://www.csm.ornl.gov/~v8q/Homepage/Papers%20Old/spetep-%20printable.pdf |journal=Software: Practice and Experience |language=en |volume=29 |issue=10 |pages=833–847 |doi=10.1002/(SICI)1097-024X(199908)29:10<833::AID-SPE258>3.0.CO;2-P |access-date=21 Abril 2010 |s2cid=57865731}}</ref> Naniniwala ang ilan na labis na binibigyang-diin ng OOP ang paggamit ng mga ''object'' kaysa sa mga [[algoritmo]] at estruktura ng [[datos]].<ref name="stepanov">{{Cite web |last1=Stepanov |first1=Alexander |year=2001–2008 |title=STLport: An Interview with A. Stepanov |url=http://www.stlport.org/resources/StepanovUSA.html |access-date=21 Abril 2010 |language=en}}</ref><ref name="hickey">{{cite conference|last1=Hickey|first1=Rich|date=Nobyembre 2009|url=https://www.infoq.com/presentations/Are-We-There-Yet-Rich-Hickey|title=Are We There Yet? (keynote)|conference=JVM Languages Summit|language=en}}</ref> Halimbawa, binigyang-diin ng ''programmer'' na si Rob Pike na maaaring magdulot ang OOP ng labis na pagtuon ng mga ''programmer'' sa herarkiya ng mga uri (''type hierarchy'') sa halip na sa komposisyon. Tinawag pa niya ang OOP na "mga [[Romanong numero|numerong Romano]] ng kompyuting".<ref>{{cite mailing list|last1=Pike|first1=Rob|date=2 Marso 2004|url=http://groups.google.com/group/comp.os.plan9/msg/006fec195aeeff15|title=[9fans] Re: Threads: Sewing badges of honor onto a Kernel|access-date=17 Nobyembre 2016|mailing-list=comp.os.plan9|language=en}}</ref> Inilarawan naman ni Rich Hickey, lumikha ng Clojure, ang OOP bilang labis na pinasimple, lalo na pagdating sa paglalarawan ng mga bagay sa tunay na mundo na nagbabago sa paglipas ng panahon.<ref name="hickey" /> Sinabi ni Alexander Stepanov na sinusubukan ng OOP na ipasok ang lahat sa iisang uri (''type''), na maaaring maging limitasyon. Iginiit niya na kung minsan ay kailangan ang [[Alhebra|alhebrang]] may maraming uri: mga pamilya ng ''interface'' na sumasaklaw sa maraming uri, gaya sa ''generic programming'' (o pagpoprogramang pangkalahatan). Dagdag pa niya, ang pagtawag sa lahat bilang "''object''" ay hindi gaanong nakadaragdag sa pag-unawa.<ref name="stepanov" /> Nilikha ang OOP upang gawing mas madali ang muling paggamit at pagpapanatili ng ''code''.<ref name="realisticcodereuse">{{Cite web |last1=Ambler |first1=Scott |date=1 Enero 1998 |title=A Realistic Look at Object-Oriented Reuse |url=http://www.drdobbs.com/184415594 |access-date=5 Agosto 2025 |publisher=drdobbs.com |language=en}}</ref> Gayunman, hindi ito dinisenyo upang malinaw na ipakita ang daloy ng mga tagubilin ng isang programa. Ipinagkatiwala ito sa ''compiler''. Habang nagsimulang gumamit ang mga [[kompyuter]] ng mas maraming ''parallel processing'' o sabay-sabay na pagproseso at ''multiple threads'' (o maramihang tagabulin), naging mas mahalaga ang pag-unawa at pagkontrol sa daloy ng mga tagubilin. Mahirap itong gawin gamit ang OOP.<ref name="flaws">{{Cite web |last1=Shelly |first1=Asaf |date=22 Agosto 2008 |title=Flaws of Object Oriented Modeling |url=http://software.intel.com/en-us/blogs/2008/08/22/flaws-of-object-oriented-modeling/ |access-date=4 Hulyo 2010 |publisher=Intel Software Network |language=en}}</ref><ref name="multithreadingisaverb">{{Cite web |last1=James |first1=Justin |date=1 Oktubre 2007 |title=Multithreading is a verb not a noun |url=http://blogs.techrepublic.com.com/programming-and-development/?p=518 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010105117/http://blogs.techrepublic.com.com/programming-and-development/?p=518 |archive-date=10 Oktubre 2007 |access-date=4 Hulyo 2010 |publisher=techrepublic.com |language=en |df=dmy-all}}</ref><ref name="multicore">{{Cite web |last1=Shelly |first1=Asaf |date=22 Agosto 2008 |title=HOW TO: Multicore Programming (Multiprocessing) Visual C++ Class Design Guidelines, Member Functions |url=http://support.microsoft.com/?scid=kb%3Ben-us%3B558117 |access-date=4 Hulyo 2010 |publisher=support.microsoft.com |language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Robert Harper |date=17 Abril 2011 |title=Some thoughts on teaching FP |url=https://existentialtype.wordpress.com/2011/04/17/some-advice-on-teaching-fp/ |access-date=5 Disyembre 2011 |publisher=Existential Type Blog |language=en}}</ref> Naniniwala si Paul Graham, isang kilalang siyentista sa [[agham pangkompyuter]], na gusto ng malalaking kumpanya ang OOP dahil nakatutulong ito sa pamamahala ng malalaking pangkat ng mga karaniwang ''programmer''. Ayon sa kaniya, nagdaragdag ang OOP ng istruktura, kaya mas mahirap para sa isang tao na gumawa ng seryosong pagkakamali, subalit kasabay nito'y nililimitahan nito ang mga mahuhusay na ''programmer''.<ref name="graham">{{Cite web |last1=Graham |first1=Paul |title=Why ARC isn't especially Object-Oriented. |url=https://www.paulgraham.com/noop.html |access-date=13 Nobyembre 2009 |publisher=PaulGraham.com |language=en}}</ref> Ipinapahayag naman ni Eric S. Raymond, isang ''programmer'' ng [[Unix]] at tagapagtaguyod ng ''open-source software'' (software na may bukas na ''code''), na hindi ang OOP ang pinakamahusay na paraan ng pagsulat ng mga programa.<ref name="Eric S. Raymond 2003" /> Ayon kay Richard Feldman, bagaman nakatulong ang mga katangian ng OOP upang manatiling organisado ang ilang wika, nagmumula ang kanilang kasikatan sa iba pang mga dahilan.<ref>{{cite web |last1=Feldman |first1=Richard |date=30 Setyembre 2019 |title=Why Isn't Functional Programming the Norm? |url=https://www.youtube.com/watch?v=QyJZzq0v7Z4&t=2069s |website=[[YouTube]] |language=en}}</ref> Iginiit ni Lawrence Krubner na hindi nagbibigay ang OOP ng natatanging bentahe kumpara sa iba pang mga estilo, tulad ng ''functional programming'', at maaari pa nitong gawing mas komplikado ang pagsulat ng ''code''.<ref name="lawrence">{{Cite web |last1=Krubner |first1=Lawrence |title=Object Oriented Programming is an expensive disaster which must end |url=http://www.smashcompany.com/technology/object-oriented-programming-is-an-expensive-disaster-which-must-end |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014233854/http://www.smashcompany.com/technology/object-oriented-programming-is-an-expensive-disaster-which-must-end |archive-date=14 Oktubre 2014 |access-date=14 Oktubre 2014 |publisher=smashcompany.com |language=en}}</ref> Sinabi naman ni Luca Cardelli na mas mabagal ang OOP at mas matagal i-''compile'' kaysa sa ''procedural programming''.<ref name="badprop2">{{Cite journal |last1=Cardelli |first1=Luca |year=1996 |title=Bad Engineering Properties of Object-Oriented Languages |url=http://lucacardelli.name/Papers/BadPropertiesOfOO.html |journal=ACM Comput. Surv. |language=en-US |volume=28 |issue=4es |pages=150–es |doi=10.1145/242224.242415 |issn=0360-0300 |url-access=subscription |access-date=21 Abril 2010 |s2cid=12105785}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Talababa == *{{cite book |title="Effective Java: Programming Language Guide" |last1=Bloch |first1=Joshua |publisher=Addison-Wesley |edition=third |isbn=978-0134685991 |year=2018 |language=en }} * {{Cite book |first1=Bertrand |last1=Meyer |year=1997 |title=Object-Oriented Software Construction |publisher=Prentice Hall |language=en |isbn=978-0-13-629155-8 |url=https://bertrandmeyer.com/OOSC2/ }} == Mga panlabas na link == * [http://www.codeproject.com/Articles/22769/Introduction-to-Object-Oriented-Programming-Concep Panimula sa Object Oriented Programming Concepts (OOP) at Higit pa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514133424/https://www.codeproject.com/Articles/22769/Introduction-to-Object-Oriented-Programming-Concep |date=2021-05-14 }} ni LWC Nirosh * [https://thenewstack.io/why-are-so-many-developers-hating-on-object-oriented-programming/ Pagtalakay sa Kahinaan ng OOP] * [http://java.sun.com/docs/books/tutorial/java/concepts/index.html Mga Konsepto ng OOP (Mga Tutorial sa Java)] [[Kategorya:Mga paradigma sa pagpoprograma]] 3jhwg95cuabeb0hbxhmf1ho65ypimdy Samahan ng Amerika sa mga Retratistang Pangmidya 0 334660 2205711 2173530 2026-05-01T03:56:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205711 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name=American Society of Media Photographers |image=American Society of Media Photographers Logo.jpg |image_size=175px |formation=1944 |type=[[samahang pampropesyon]] |headquarters=[[San Francisco, California]] |location={{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |membership=higit sa 7,000 |language=Ingles |leader_title=Punong tagapagpaganap na opisyal |leader_name=Thomas Maddrey |budget= |homepage=[http://www.asmp.org asmp.org] }} Ang '''Samahan ng Amerika sa mga Retratistang Pangmidya''' ({{Langx|en|American Society of Media Photographers}}, dinaglat na '''ASMP''') ay isang [[samahang pampropesyon]] na binubuo ng mga propesyonal sa pagkuha ng mga larawan, na kinabibilangan ng mga mamamahayag sa potograpiya (''photojournalists''), mga gumagawa ng video o pelikula, at mga retratista sa arkitektura, sa karagatan o ilalim ng dagat, pagkain o pagluluto, at sa pagpapatalastas. Pangunahing lumilikha ng mga larawan ang mga kasapi nito para sa paglalathala, bagama't marami sa kanila ay kasama sa mga gawain ng [[potograpiya sa kasal]] (''wedding photography'') at sa [[Potograpiya sa indibidwal|mga indibidwal]] (portrait photography) Itinataguyod ng ASMP ang ligal na mga karapatan ng mga retratista. Kinakatigan din nila ang pamamahagi ng impormasyon sa kanilang mga kasapi, at nagbibigay sila ng kabatirang pang-negosyo at teknikal. Malayang makukuha ng publiko ang karamihan sa kanilang materyal. Halimbawa, nag-aalok sila ng onlayn na ''tutorial'' sa pagrerehistro ng [[karapatang-sipi]], at sa mga ''model release'' at ''property release''. Tinutulungan din nila ang mga tagagamit ng mga larawan na makahanap ng kuwalipikadong mga retratista para sa mga proyekto ("''Find a Photographer''"). Tumutulong din sila sa mga retratistang makahanap ng karapat-dapat na mga katuwang ("''Find an Assistant''"). Mayroong higit na pitong libong mga kasapi ang ASMP sa humigit-kumulang pitumpong bansa. == Kasaysayan == Bumuo ang dalawang dosenang mga retratista sa New York ng '''Samahan ng mga Retratistang Pangmagasin''' (''Society of Magazine Photographers'' o '''SMP''') noong taglagas ng 1944. Gayunpaman, kinailangan nilang palitan ang pangalan sa '''Samahan ng Amerika sa mga Retratistang Pangmagasin''' (''American Society of Magazine Photographers)'' pagkaraan lamang ng ilang buwan dahil ginagamit na ng ibang organisasyon ang akronim na SMP ay ginagamit na ng ibang organisasyon. Noong 1992, pinalitan nila sa kasalukuyang pangalan nang kinilala nilang lumago na sila at higit pa sa industriya ng magasin ang kanilang saklaw. Nilayon nilang matugunan ang karaniwang mga suliranin nila: kawalan ng mga patungkol o ''credit lines'', di-awtorisadong pagpaparami ng mga larawan, at pagkopya ng mga larawan ng mga dibuhista at manlilikha nang walang patungkol. Inasahan din nilang itaas ang halaga ng kanilang sahod.<ref name="10000eyes">{{Cite book |last=Borum |first=Ann Clements |title=10,000 Eyes: The American Society of Magazine Photographers' Celebration of the 150th Anniversary of Photography |url=https://archive.org/details/10000eyesamerica0000unse |publisher=Lickle Pub Inc |year=1991 |isbn=0-934738-89-0 |pages=[https://archive.org/details/10000eyesamerica0000unse/page/n26 25]–26}}</ref> Noong unang mga taon nito, naniwala ang marami sa mga kasapi ng samahan na dapat gawing [[unyon ng manggagawa]] ang ASMP at sama-samang manawagan para sa sahod at kalagayan sa pagtatrabaho.<ref name="10000eyes"/> Ngunit malayo ito sa panlahatang nagkakasundo. Nais ng malaking minorya na manatiling isang gremyo ng mga propesyonal ang ASMP katulad ng [[Amerikanong Asosasyon sa Abogasya]] at [[Amerikanong Medikal na Asosasyon]]. Naging sanhi ng madalas na mga hidwaan at maramihang pagkalas sa samahan ang usaping ito noong dekada-1950.<ref>{{Cite web |title=Interviews with ASMP Founders – Charlie Rotkin |url=http://asmp.org/tutorials/charlie-rotkin.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130204215812/http://asmp.org/tutorials/charlie-rotkin.html |archive-date=Pebrero 4, 2013 |access-date=Marso 7, 2013 |publisher=American Society of Media Photographers}}</ref> Winakasan ito ng isang pasiya ng ''National Labor Relations Board'' noong 1976, na nakasaad na isang pangkat ng mga independiyenteng kontratista ang ASMP kaya hindi sila karapat-dapat na maging isang unyon. Magmula noon, itinuon ng ASMP ang mga pagsisikap nito sa mga larangan na itinuringang mga gawain ng mga samahang pampropesyon: ''networking'', adbokasiya, at mga kasanayan sa pagnenegosyo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|www.asmp.org}} * [http://www.updig.org UPDIG site] * [http://dpbestflow.org dpBestflow site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619023320/https://dpbestflow.org/ |date=2025-06-19 }} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga organisasyon sa potograpiya sa Estados Unidos]] kh24tjc48ockc0pxzpn3ymyffy2asc3 San Girolamo dei Croati 0 335052 2205713 2168480 2026-05-01T04:09:44Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205713 wikitext text/x-wiki Ang '''San Jeronimo ng mga Croata''' ay ang pambansang simbahang Katoliko ng [[Kroasya|Croatia]] sa Via Tomacelli sa [[Campus Martius]] ng [[Roma]], [[Italya]]. Isa na itong kapilya ng [[Pontipikyo Kolehiyo Kroata ni San Jeronimo]] sa Roma at bukas lamang sa mga bisita sa pamamagitan ng pag-aayos sa Kolehiyo. [[Talaksan:San_Girolamo_degli_Schiavoni.jpg|right|thumb|300x300px| Seksiyon ng patsada]] == Pangalan == Ito ay kilala rin bilang "San Jeronimo ng mga [[Ilirio (Timog Eslabo)|Ilirio]]" ({{Langx|it|San Girolamo degli Illirici}}), at dating kilala bilang "San Jeronimo ng mga Eslabo" ({{Langx|it|San Girolamo degli [[Schiavone|Schiavoni]]}}).<ref>[https://www.turismoroma.it/en/places/church-san-girolamo-dei-croati "Church of San Girolamo dei Croati", ''Turismo Roma'', Major Events, Sport, Tourism and Fashion Department]</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Chiesa_di_S._Girolamo_della_Natione_dei_schiavoni_nella_regione_di_campo_Marzo_à_Ripetta_by_Giovanni_Battista_Falda_(1667-1669).png|thumb| San Girolamo degli Schiavoni sa isang 1667/69 ukit]] Ito ay unang itinayo noong 1585-1587 para sa mga lumikas mula sa mga lugar na pinamumunuan ng mga [[Imperyong Otomano|Turko]], at inialay kay San Jeronimo, na mula sa [[Dalmatia]] (dating Romanong ''[[Illyricum (lalawigang Romano)|Illyricum]]'').<ref>[http://www.romaspqr.it/ROMA/Chiese_rinascimentali/interno_s_girolamo_degli_illirici.htm Interior of San Girolamo degli illirici]</ref> Ang maliit, wasak na simbahan ng Santa Marina de Posterula ay ibinigay sa kanila noong 1453 (ang taon ng [[Pagbagsak ng Constantinopla]]) ni [[Papa Nicolas V]], para sa pagtatayo ng isang simbahan at opsisyo. Minsan itong nakaharap sa daungan na itinayo sa [[Ilog Tiber]], na tinatawag na [[Porto di Ripetta]].<ref>Blunt, Anthony. ''Guide to Baroque Rome'', Granada, 1982, p. 254-5</ref> Ang kopradya ay pinalitan ng pangalan na Congregatio o "Samahan ni San Jeronimo" noong 1544. == Arkitektura == Bandang 1588, si [[Papa Sixto V|Pope Sicto V]], na bilang Cardinal Montalvo ay nagsilbi bilang kardinal-protektor, ay inatasan si [[Martino Longhi ang Nakatatanda]] na ganap na muling itayo ang simbahan at magdagdag ng kampanaryo.<ref>[https://religiana.com/chiesa-di-san-girolamo-dei-croati-rome "Chiesa di San Girolamo dei Croati", Religiana.com]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang huling patsadang Renasimyento ay travertino, pinalamutian ng mga sagisag ng papa. [[Talaksan:Italienischer_Photograph_um_1865_-_Der_Porto_di_Ripetta_(Zeno_Fotografie).jpg|thumb|250x250px| Retrato ng Porto di Ripetta noong 1865]] == Mga nakalibing == Ang mga maagang libing ay isinagawa sa sementeryo ng bahay pampanauhin.<ref>[https://books.google.com/books?id=wEF5oN5erE0C&pg=PA440 Fine, John V.A.. ''When Ethnicity Did Not Matter in the Balkans: A Study of Identity in Pre-Nationalist Croatia, Dalmatia, and Slavonia in the Medieval and Early-Modern Periods'', University of Michigan Press, 2010, p. 426]{{ISBN|9780472025602}}</ref> * [[Juraj Barakovic]], makata, 1628 * [[Johannes Lucius]], mananalaysay, 1679<ref>{{Cite encyclopedia |year=1979 |title=Lucius, Ivan |encyclopedia=Biographisches Lexikon zur Geschichte Südosteuropas |publisher=Oldenbourg Verlag |location=München |url=http://www.biolex.ios-regensburg.de/BioLexViewview.php?ID=1265 |last=Stoy |first=Manfred |editor-last=Mathias Bernath, Felix von Schroeder |editor-first= |pages=50–51 |isbn=978-3-486-48991-0}}</ref> * [[Ivan Paštrić]], lingguwista, 1708 == Tingan din == * [[Mga simbahan ng Roma]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * [[Mariano Armellini]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/I/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/churches/_Texts/Armellini/ARMCHI*/2/Campomarzio.html ''Le chiese di Roma dal secolo IV al XIX'', Roma 1891], pp.&nbsp;328–329 * [[Christian Hülsen]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/I/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/churches/_Texts/Huelsen/HUECHI*/2/M.html#M106 ''Le chiese di Roma nel Medio Evo'', Firenze 1927], pp.&nbsp;380–381 * [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/I/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/Titi/1763*/8.html#S.Girolamo_degli_Schiavoni F. Titi, ''Descrizione delle Pitture, Sculture at Architetture esposte in Roma: San Girolamo degli Illiri'', Roma 1763], pp.&nbsp;396–397 {{Authority control}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] hrv5vbmy3eso5lw2yvixflrnm1id9ss Miss Grand International 2025 0 336069 2205460 2197840 2026-04-30T12:08:58Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205460 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|image=Emma Mary Tiglao.jpg|image size=|caption=Emma Tiglao|date=18 Oktubre 2025|venue=MGI Hall, [[Bangkok]], Taylandiya|presenters=Matthew Deane|entrants=77|placements=23|acts=Engfa Waraha|broadcaster=YouTube|debuts={{hlist|Kirgistan|Lupangyelo|Martinika|Montenegro|Palestina}}|withdrawals={{hlist|Bangglades|Baybaying Garing|Curaçao|Hibraltar|Honduras|Kamerun|Lupanglunti|Pakistan|Polonya|Rusya|Suwisa|Tsile}}|returns={{hlist|Eslobakya|Guyana|Hamayka|Heorhiya|Hilagang Masedonya|Hong Kong|Kasakistan|Kosta Rika|Malta|Portugal|Sambia|Simbabwe|Sri Lanka|Suwesya|Turkiya|Unggriya}}|winner=|best national costume=|before=[[Miss Grand International 2024|2024]]|next=}} Ang '''Miss Grand International 2025''' ang magiging ika-13 edisyon ng [[Miss Grand International]] pageant, na gaganapin sa MGI Hall sa Bangkok, Taylandiya sa 18 Oktubre 2025.<ref name="mgidate">{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=มงลงวันนี้ ถ่ายทอดสด Miss Grand Thailand 2025 รอบตัดสิน MGT2025 |trans-title=Today's crown, live broadcast of Miss Grand Thailand 2025, final round MGT2025 |url=https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433 |archive-url=https://archive.today/20250329155159/https://www.bangkokbiznews.com/news/news-update/1173433#55% |archive-date=29 Marso 2025 |access-date=10 Oktubre 2025 |publisher=Bangkok Biz News |language=th}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kokoronahan ni [[CJ Opiaza|Christine Juliane Opiaza]] ng Pilipinas si Emma Tiglao ng Pilipinas bilang Miss Grand International 2025.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=18 Oktubre 2025 |title=Philippines' Emma Tiglao is Miss Grand International 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/emma-tiglao-winner-miss-grand-international-2025/ |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ito ang una at sa kasalukuyan, ang tanging pagkakataon sa kasaysayan ng Miss Grand International na nanalo ang isang bansa sa loob ng dalawang magkasunod na taon. Nagtapos bilang first runner-up si Sarunrat Puagpipat ng Taylandiya, at nagtapos bilang second runner-up si Aitana Jiménez ng Espanya.<ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao is Miss Grand International 2025! |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/962925/emma-tiglao-is-miss-grand-international-2025/story/ |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa pitumpu't-pitong mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ni Matthew Deane ang kompetisyon. Nagtanghal sina Miss Grand Thailand 2022 Engfa Waraha, Pitchapa Justice, at Kanlayawan Petin sa edisyong ito. == Kasaysayan == [[File:MGI_2025_National_Costume_Parade.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MGI_2025_National_Costume_Parade.png|thumb|MGI Hall, Bangkok, ang lokasyon ng kompetisyon.<ref name="natcos">{{cite web |date=14 Oktubre 2025 |title=77 มิสแกรนด์อินเตอร์ฯ 2025 จัดเต็มรอบชุดประจำชาติ จากฝีมือดีไซเนอร์ประจำประเทศ |trans-title=77 Miss Grand International 2025 is fully prepared with national costumes from the country's designers. |url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/social-women/news_5410523 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Matichon |language=th}}</ref>]] === Lokasyon at petsa === Sa isang panayam na isinagawa noong Agosto 2022, ibinunyag ng pangulo ng Miss Grand na si Nawat Itsaragrisil, na napili na ang mangungunang bansa para sa edisyong ito, ngunit ang opisyal na anunsyo ay ipinagpaliban dahil sa mga obligasyong kontraktwal.<ref name="dailynews">{{Cite web |date=26 Hunyo 2022 |title=เวียดนามซื้อแล้ว!! ประเทศเจ้าภาพ "มิสแกรนด์ อินเตอร์เนชั่นแนล 2023" |url=https://www.dailynews.co.th/news/1186363/ |archive-url=https://archive.today/20230820175115/https://www.dailynews.co.th/news/1186363/ |archive-date=20 Agosto 2023 |access-date=10 Oktubre 2025 |website=Daily News}}</ref><ref name="newplus">{{Cite web |date=28 June 2022 |title="เวียดนาม" เขาซื้อเราแล้ว!! "ณวัฒน์" ประกาศประเทศเจ้าภาพ "มิสแกรนด์ อินเตอร์เนชั่นแนล 2023" |trans-title="Vietnam" has bought us!! "Nawat" announced as the host country for "Miss Grand International 2023" |url=https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/205049/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026222312/https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/205049/ |archive-date=26 Oktubre 2023 |access-date=10 Oktubre 2025 |website=News Plus |language=th}}</ref><ref name="august22">{{Cite web |date=25 Agosto 2022 |title=เปิดตัวมงกุฎ Miss Grand International โฉมใหม่! เตรียมใช้ตั้งแต่ 2022-2024 |trans-title=The new Miss Grand International crown has been unveiled! It will be used from 2022-2024. |url=https://www.brighttv.co.th/entertain/crown-miss-grand-international |archive-url=https://web.archive.org/web/20230716015726/https://www.brighttv.co.th/entertain/crown-miss-grand-international |archive-date=16 Hulyo 2023 |access-date=10 Oktubre 2025 |publisher=Bright TV |language=th}}</ref> Kasunod nito, noong 18 Nobyembre 2024, pormal na idineklara ng Miss Grand International Organization na ang Taylandiya ang bansang mangunguna sa ikalawang magkakasunod na taon.<ref name="mg2025hostc">{{Cite web |last=Acebuche |first=Yoniel |date=19 Nobyembre 2024 |title=Thailand to host Miss Grand International 2025 |url=https://philstarlife.com/news-and-views/335050-thailand-to-host-miss-grand-international-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131525/https://philstarlife.com/news-and-views/335050-thailand-to-host-miss-grand-international-2025 |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Gaganapin ang kompetisyon sa MGI Hall sa [[Bangkok]].<ref name="schedule">{{cite web |author=Berkat |first=Prima |date=12 Setyembre 2025 |title=Jadwal Lengkap Ajang Miss Grand International 2025, Spektaculer! |trans-title=Complete Schedule for Miss Grand International 2025: Spectacular! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/jadwal-lengkap-ajang-miss-grand-international-2025-c1c2-01-l8vsm-lvr73w |access-date=18 Oktubre 2025 |work=IDN Times |language=id}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa pitumpu't-pitong mga bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlumpu't-pitong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo, at dalawang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. Noong 5 Hunyo 2025, ang Miss Grand International Organization, sa pamamagitan ng opisyal na anunsyo na ipinakalat sa pamamagitan ng mga plataporma nito sa [[hatirang pangmadla]], ay nagpahayag ng pagbabago ng pamantayan para sa mga kandidata. Nakasaad sa bagong panuntunan na ang mga kandidata ay dapat nasa pagitan ng 18 at 35 taong gulang. Magkakabisa ang pagbabagong ito simula sa edisyong ito.<ref name="agelimit2025">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D.C. |date=5 Hunyo 2025 |title=Miss Grand International raises age ceiling for eligibility |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/06/05/2448403/miss-grand-international-raises-age-ceiling-eligibility |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Philstar Life |publisher=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Iniluklok si Miss Grand Venezuela 2025, Nariman Battikha, upang palitan si Miss Grand Venezuela 2024, Tina Batson, bilang kandidata ng Beneswela sa edisyong ito dahil sa mga suliranin sa pananalapi.<ref name="mgve25resig">{{Cite web |date=24 Pebrero 2025 |title=Một hoa hậu phải từ bỏ vương miện vì không đủ tiền thi quốc tế |trans-title=A beauty queen had to give up her crown because she didn't have enough money to compete internationally |url=https://baomoi.com/mot-hoa-hau-phai-tu-bo-vuong-mien-vi-khong-du-tien-thi-quoc-te-c51556110.epi |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323143224/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/mot-hoa-hau-phai-tu-bo-vuong-mien-vi-khong-du-tien-thi-quoc-te-202502241615487266.html |archive-date=23 Marso 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Báo Mới |language=vi}}</ref><ref name="mgve25">{{Cite web |last=Garcia |first=Reiniel |date=31 Agosto 2025 |title=Nariman Battikha se coronó Miss Grand Venezuela 2025 |trans-title=Nariman Battikha was crowned Miss Grand Venezuela 2025 |url=https://elperiodicodemonagas.com.ve/entretenimiento/nariman-battikha-se-corono-miss-grand-venezuela-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831125653/https://elperiodicodemonagas.com.ve/entretenimiento/nariman-battikha-se-corono-miss-grand-venezuela-2025/ |archive-date=31 Agosto 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=El Periódico de Monagas |language=es}}</ref> Iniluklok ang ''second runner-up'' ng Miss Grand Trinidad and Tobago 2025 na si Monique Joseph mas mapatalsik sa trono ang orihinal na nagwagi na si Tamara Persad para sa mga kadahilanang kontraktwal.<ref name="mgtt25">{{Cite web |last=Williams |first=Laurel V. |date=14 Hulyo 2025 |title=Rio Claro's Tamara Persad wins Miss Grand TT 2025 |url=https://newsday.co.tt/2025/07/14/rio-claros-tamara-persad-wins-miss-grand-tt-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131531/https://newsday.co.tt/2025/07/14/rio-claros-tamara-persad-wins-miss-grand-tt-2025/ |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Newsday Trinidad and Tobago |language=en}}</ref><ref name="mgtt25.2">{{Cite web |date=10 Setyembre 2025 |title=After 2025 winner ‘stripped’ of title, Miss Grand franchise holder says it must ensure T&T ‘well represented’ |url=https://www.guardian.co.tt/news/after-2025-winner-stripped-of-title--6.2.2397446.e9fb200b6d |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914075803/https://www.guardian.co.tt/news/after-2025-winner-stripped-of-title--miss-grand-franchise-holder-says-it-must-ensure-tt-well-represented-6.2.2397446.e9fb200b6d |archive-date=14 Setyembre 2025 |access-date=11 Oktubre 2025 |website=Trinidad and Tobago Guardian |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ==== Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Kirgista, Lupangyelo, Martinika, Montenegro at Palestina. Bukod pa rito, bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Heorhiya, na huling sumali noong 2013; Simbabwe na huling sumali noong 2014; Guyana at Hilagang Masedonya (bilang Masedonya) na huling sumali noong 2015; Malta na huling sumali noong 2016 Eslobakya at Unggriya na huling sumali noong 2017; Kasakistan at Sambia na huling sumali noong 2018; Guadalupe na huling sumali noong 2019; Suwesya na huling sumali noong 2021; Hamayka, Portugal at Sri Lanka na huling sumali noong [[Miss Grand International 2022|2022]]; at Hong Kong, Kosta Rika at Turkiya na huling sumali noong 2023. Hindi sumali sina Theresia Mah Awagea ng Kamerun at Magdalene Takangiro ng Kenya dahil sa kawalan ng kinakailangang lisensya upang makapagpadala ang kanilang bansa sa kompetisyon.<ref name="cameroon">{{Cite web |last=Jillianina Estevez |date=21 April 2025 |title=Douala’s Theresia Mah Awagea is Miss Grand Cameroon 2025 |url=https://zirovsky.com/2025/04/21/doualas-theresia-mah-awagea-is-miss-grand-cameroon-2025/ |archive-url=https://archive.today/20250505200137/https://zirovsky.com/2025/04/21/doualas-theresia-mah-awagea-is-miss-grand-cameroon-2025/ |archive-date=5 May 2025 |access-date=6 May 2025 |website=zirovsky.com}}</ref><ref name="mgken25">{{Cite web |date=18 November 2024 |title=Qué es el Miss Grand Internacional, el nuevo certamen de belleza en el que participará Emilia Dides |trans-title=What is Miss Grand International, the new beauty pageant in which Emilia Dides will participate? |url=https://www.t13.cl/noticia/espectaculos/que-miss-grand-internacional-nuevo-certamen-belleza-participara-emilia-dides-18-11-2024 |archive-url=https://archive.today/20241118175134/https://www.t13.cl/noticia/espectaculos/que-miss-grand-internacional-nuevo-certamen-belleza-participara-emilia-dides-18-11-2024#55% |archive-date=18 November 2024 |access-date=18 November 2024 |website=T13 |language=es}}</ref><ref name="2024license">{{Cite web |date=8 May 2025 |title=Miss Grand Kenya License Faces Uncertainly Amid Magdalene Takangiro’s Shift to Modeling |url=https://fashionbrunet.com/read/?title=MISS%20GRAND%20KENYA%20LICENSE%20FACES%20UNCERTAINTY%20AMID%20MAGDALENE%20TAKANGIRO%E2%80%99s%20SHIFT%20TO%20MODELING&title_id=377&category=World%20Fashion |access-date=11 May 2025 |website=Fashion Brunet |archive-date=10 Mayo 2025 |archive-url=https://archive.today/20250510204549/https://fashionbrunet.com/read/?title=MISS%20GRAND%20KENYA%20LICENSE%20FACES%20UNCERTAINTY%20AMID%20MAGDALENE%20TAKANGIRO%E2%80%99s%20SHIFT%20TO%20MODELING&title_id=377&category=World%20Fashion |url-status=bot: unknown }}</ref> Bumitiw si Emilia Dides ng Tsile dahil sa personal na kadahilanan.<ref>{{Cite web |last=Aguirre |first=Isidora |date=17 Hunyo 2025 |title=Emilia Dides se defiende tras polémica con Miss Grand: “Me voy a hacer cargo” |trans-title=Emilia Dides defends herself after the controversy with Miss Grand: "I'm going to take responsibility." |url=https://www.radioagricultura.cl/entretencion/emilia-dides-se-defiende-tras-polemica-con-miss-grand-me-voy-a-hacer-cargo_20250617/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Radio Agricultura |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=10 Hunyo 2025 |title=Emilia Dides enfrenta grave acusación tras bajarse del Miss Grand Chile |trans-title=Emilia Dides faces serious charges after withdrawing from Miss Grand Chile. |url=https://www.tvn.cl/noticias/tendencias/emilia-dides-enfrenta-grave-acusacion-tras-bajarse-del-miss-grand-chile |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Televisión Nacional de Chile |language=es-CL}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandida |- |'''Miss Grand International 2025''' | * {{flagicon|PHL}} '''Pilipinas''' – [[Emma Tiglao|'''Emma Tiglao''']]<ref name=":2">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=18 Oktubre 2025 |title=PH bet Emma Tiglao wins Miss Grand International 2025 |url=https://mb.com.ph/2025/10/18/ph-bet-emma-tiglao-wins-miss-grand-international-2025 |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> ‡ |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Sarunrat Puagpipat<ref name=":2" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|SPA}} Espanya – Aitana Jiménez<ref name=":2" /> |- |3rd runner-up | * {{flagicon|GHA}} Gana – Faith Porter<ref name=":2" /> ∆ |- |4th runner-up | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Nariman Battikha<ref name=":2" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|GUA}} Guwatemala – Ana-Sofía Lendl<ref name=":3">{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao advances to Top 10 of Miss Grand International 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/634184/emma-tiglao-advances-to-top-10-of-miss-grand-international-2025 |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|COL}} Kolombya – Laura Ramos<ref name=":3" /> § * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva<ref name=":3" /> * {{flagdeco|CZE}} Republikang Tseko – Markéta Mörwicková<ref name=":3" /> * {{flagdeco|TZA}} Tansaniya – Beatrice Alex Akyoo<ref name=":3" /> |- |Top 22 | * {{Flagicon|BEL}} Belhika – Jane Baesen<ref name=":4">{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=18 Oktubre 2025 |title=Miss Grand International 2025: Philippines’ Emma Tiglao enters Top 22 |url=https://entertainment.inquirer.net/634178/miss-grand-international-2025-philippines-emma-tiglao-enters-top-22 |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|BRA}} Brasil – Kaliana Diniz<ref name=":4" /> * {{flagicon|ECU}} Ekwador – Samantha Quenedit<ref name=":4" /> * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Ivana Garcia<ref name=":4" /> * {{flagicon|JPN}} Hapon – Erika Ishibashi<ref name=":4" /> ∆ * {{flagicon|INA}} Indonesya – Vina Sitorus<ref name=":4" /> * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – {{Sortname|Axelle|René|nolink=1}}<ref name=":4" /> * {{flagdeco|NIC}} Nikaragwa - Daniesca Granja<ref name=":4" /> * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Cecilia Romero<ref name=":4" /> * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Elisa Mysyshyne<ref name=":4" /> * {{flagdeco|DOM}} Republikang Dominikano – Madelyn Mejía<ref name=":4" /> * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane<ref name=":4" /> * {{flagdeco|ZMB}} Sambia – Anna Musonda<ref name=":4" /> |} <small>§ – Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng Miss Popular Vote</small> <small>‡ – Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng ''Country's Power of the Year''</small> <small>∆</small> <small>– Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng ''Grand Talent''</small> === Mga natatanging parangal === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !(Mga) Kandidata |- |Best National Costume | * {{flagicon|BRA}} Brasil – Kaliana Diniz * {{flagicon|IND}} Indiya – Vishakha Kanwar * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Sarunrat Puagpipat |- |Miss Popular Vote | * {{flagicon|COL}} Kolombya – Laura Ramos<ref name="espop">{{cite web |author=Napa |first=Renzo |date=9 Oktubre 2025 |title=Miss Grand International 2025: cómo votar por la peruana Flavia López para que llegue al Top 10 del certamen |trans-title=Miss Grand International 2025: How to vote for Peruvian Flavia López to reach the Top 10 of the pageant. |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-grand-peru-2025-hora-candidatas-y-como-ver-en-vivo-la-gala-final-con-la-conduccion-de-luciana-fuster-noticia-1652590?itlk=iksiguiente |access-date=10 Oktubre 2025 |work=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref> |- |Country's Power of the Year | * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Emma Tiglao]] |- |Best in Evening Gown | * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva |- |Best in Swimsuit | * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Sarunrat Puagpipat |- |Grand Talent | * {{flagicon|GHA}} Gana – Faith Porter<ref name="talent5" /> * {{flagicon|JPN}} Hapon – Erika Ishibashi<ref name="talent5" /> |} == Mga ''pre-pageant event'' == === Mga ''fan vote'' === ==== ''Pre-arrival voting'' ==== Noong 24 Setyembre 2025, nagsimula ang botohan para sa ''pre-arrival voting challenge'' sa mga opisyal na pahina ng kompetisyon sa ''Facebook'' at ''Instagram'' sa pamamagitan ng pagbabahagi ng mga larawan ng mga kandidata. Maaaring bumoto ang mga tao sa pamamagitan ng pagbigay ng puso at pagbabahagi ng mga ''post''. Ang sampung kandidata na may pinakamataas na bilang ng mga boto ay nagkaroon ng pagkakataong dumalo sa isang espesyal na pormal na hapunan kasama ang mga ehekutibo ng Miss Grand Organization noong 1 Oktubre 2025.<ref name="prevote">{{cite web |author=Adina |first=Armin P. |date=25 Setyembre 2025 |title=Help Emma Tiglao become a pre-arrival favorite for Miss Grand Int’l 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/630669/help-emma-tiglao-become-a-pre-arrival-favorite-for-miss-grand-intl-2025 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name="vmay">{{cite web |author=Handy |first=G. |date=25 Setyembre 2025 |title=Viviana Lin Winston eyes spot in Miss Grand International 2025’s top 10 pre-arrival favorites |url=https://www.tvsarawak.my/2025/09/25/viviana-lin-winston-eyes-spot-in-miss-grand-international-2025s-top-10-pre-arrival-favorites/ |access-date=18 Oktubre 2025 |work=TV Sarawak |language=en}}</ref> Kabilang sa sampung nanalo sa ''pre-arrival voting'' sina: Kaliana Diniz ng Brasil, Samantha Quenedit ng Ekwador, Aitana Jiménez ng Espanya, Ana-Sofía Lendl ng Guwatemala, Montserrat Villalva ng Mehiko, Cecilia Romero ng Paragway, Flavia López ng Peru, [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas, at Sarunrat Puagpipat ng Taylandiya.<ref name="vote10">{{cite web |author=Triviño |first=Kenneth |date=30 Setyembre 2025 |title=Samantha Quenedit está entre las 10 favoritas del Miss Grand Internacional del Top 10 Pre-Arrival |trans-title=Samantha Quenedit is among the 10 favorites of the Miss Grand International Top 10 Pre-Arrival pageant. |url=https://www.ecuavisa.com/entretenimiento/television/samantha-quenedit-comienza-actividades-tailandia-miss-grand-international-PC10210843 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Ecuavisa |language=es |archive-date=30 Septiyembre 2025 |archive-url=https://archive.today/20250930183331/https://www.ecuavisa.com/entretenimiento/television/samantha-quenedit-comienza-actividades-tailandia-miss-grand-international-PC10210843 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=1 Oktubre 2025 |title=PH's Emma Tiglao is part of Miss Grand International Pre-Arrival Top 10 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/phs-emma-tiglao-is-part-of-miss-grand-international-pre-arrival-top-10/126410/ |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> ==== ''Country's Power of the Year'' ==== Nagsimula ang botohan para sa unang ''round'' ng ''Country's Power of the Year'' noong 8 Oktubre 2025 sa mga opisyal na pahina ng kompetisyon sa ''Facebook'' at ''Instagram''. Sa ''round'' na ito, ibinahagi sa publiko ang mga larawan ng lahat ng mga kandidata, at ang dalawampung kandidata na may pinakamataas na bilang ng mga boto ang tutuloy sa ikalawang ''round''.<ref name=":0">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=14 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao asks for support for Miss Grand International 2025 natcos poll |url=https://entertainment.inquirer.net/633401/emma-tiglao-asks-for-support-for-miss-grand-international-2025-natcos-poll |access-date=18 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa dalawampu, walong kandidata na may pinakamataas na bilang ng mga boto ang tutuloy sa ikatlong ''round'', at apat na kandidata na may pinakamataas na bilang ng mga boto ang tutuloy sa huling ''round''. Ang kandidata na may pinakamaraming nalikom na boto sa ay pakusang magiging bahagi ng Top 20''.<ref name=":0" />'' Nagwagi si [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas sa kompetisyong ito. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng ''Country's Power of the Year''. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |Nagwagi | * {{flagicon|PHL}} '''Pilipinas''' – [[Emma Tiglao|'''Emma Tiglao''']] |- |Top 4 | * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Jawkang Sophia Nawaug * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Cecilia Romero * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Sarunrat Puagpipat |- |Top 8 | * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Yến Nhi Nguyễn<ref name=":1">{{Cite web |last=Van |first=Mi |date=16 Oktubre 2025 |title=Yến Nhi nhận loạt tin vui sau đêm bán kết bùng nổ, có khả năng lọt top? |trans-title=Yen Nhi received a series of good news after the explosive semi-final night, is there a possibility of making it to the top? |url=https://dantri.com.vn/giai-tri/yen-nhi-nhan-loat-tin-vui-sau-dem-ban-ket-bung-no-co-kha-nang-lot-top-20251016160904590.htm |access-date=18 Oktubre 2025 |website=Báo điện tử Dân Trí |language=vi}}</ref> * {{flagicon|GUA}} Guwatemala – Ana-Sofía Lendl<ref name=":1" /> * {{flagicon|INA}} Indonesya – Vina Sitorus<ref name=":1" /> * {{flagicon|Peru}} Peru – Flavia López<ref name=":1" /> |- |Top 20 | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Nariman Battikha * {{flagicon|BRA}} Brasil – Kaliana Diniz * {{Flagicon|BOL}} Bulibya – Alexandra Rocha * {{flagicon|ECU}} Ekwador – Samantha Quenedit * {{flagicon|SPA}} Espanya – Aitana Jiménez * {{flagicon|COL}} Kolombya – Laura Ramos * {{flagicon|KOS}} Kosobo – Brikena Selmani * {{flagicon|MYS}} Malaysia – Viviana Lin Winston * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva * {{flagdeco|DOM}} Republikang Dominikano – Madelyn Mejía * {{flagdeco|CZE}} Republikang Tseko – Markéta Mörwicková * {{flagdeco|TZA}} Tansaniya – Beatrice Alex Akyoo |} === ''Grand Talent'' === Nagsimula ang kompetisyong ''Grand Talent'' sa ''auditions round'' na naganap sa MGI Hall noong 3 Oktubre 2025 kung saan labinlimang kandidata ang napili upang magpatuloy sa huling ''round'', na naganap sa parehong lokasyon noong 13 Oktubre 2025.<ref>{{cite web |author= |date=3 Oktubre 2025 |title=Elizandra da Costa, encanta no palco do Grand Talent ao som de Própria Lixa no Miss Grand International na Tailândia |trans-title=Elizandra da Costa, enchants on the Grand Talent stage with the sound of Própria Lixa at Miss Grand International in Thailand |url=https://platinaline.com/elizandra-da-costa-encanta-no-palco-do-grand-talent-ao-som-de-propria-lixa-no-miss-grand-international-na-tailandia/ |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Platinaline |language=pt |archive-date=12 Disyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251212063521/https://platinaline.com/elizandra-da-costa-encanta-no-palco-do-grand-talent-ao-som-de-propria-lixa-no-miss-grand-international-na-tailandia/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author=Barberán |first=Fabiana |date=3 Oktubre 2025 |title=Ecuador brilla en la noche de talentos del Miss Grand International |trans-title=Ecuador shines at the Miss Grand International talent night |url=https://www.expreso.ec/ocio/samantha-quenedit-compite-en-tailandia-por-la-corona-de-miss-grand-international-2025-259484.html |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Diario Expreso |language=es}}</ref><ref name="talent5">{{cite web |date=13 Oktubre 2025 |title=เผยโฉมชุดประจำชาติ 77 สาวงาม “มิสแกรนด์ อินเตอร์ฯ” ชูอัตลักษณ์สุดจึ้งถึงแก่นพื้นถิ่น |trans-title=Revealing the national costumes of 77 beauties of "Miss Grand International", showcasing stunning local identity |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9680000097914 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Manager Daily |language=th}}</ref> Mula sa labinlima, limang pinalista ang napili. Ang dalawang kandidatang magwawagi sa kompetisyong ito ay pakusang magiging bahagi ng Top 20''.<ref name="talent15">{{cite web |date=3 Oktubre 2025 |title=‘Con perreo y guaracha’, así fue la audición de Samantha Quenedit en la noche de talentos del Miss Grand 2025 en Tailandia |trans-title="Con perreo y guaracha," this was Samantha Quenedit's audition at the Miss Grand 2025 talent show in Thailand. |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/samantha-quenedit-miss-grand-2025-tailandia-nota/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251003183923/http://web.archive.org/screenshot/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/samantha-quenedit-miss-grand-2025-tailandia-nota/ |archive-date=3 Oktubre 2025 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=El Universo |language=es}}</ref>'' Nagwagi sina Faith Porter ng Gana at Erika Ishibashi ng Hapon sa kompetisyong ito. * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 sa pamamagitan ng ''Grand Talent''. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |Nagwagi | * {{flagicon|GHA}} '''Gana''' – '''Faith Porter'''<ref name="talent5" /> * {{flagicon|JPN}} '''Hapon''' – '''Erika Ishibashi'''<ref name="talent5" /> |- |Top 5 | * {{flagicon|KGZ}} Kirgistan – Medina Ermekova<ref name="talent5" /> * {{flagicon|PAN}} Panama – Isamar Herrera<ref name="talent5" /> * {{flagdeco|ZMB}} Sambia – Anna Musonda<ref name="talent5" /> |- |Top 15 | * {{flagicon|ECU}} Ekwador – Samantha Quenedit''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|ITA}} Italya – Elisa Crocchianti''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|KAZ}} Kasakistan – Tomiris Kadyrkhan''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|LAO}} Laos – Sirisopha Phimmakaisone''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Jawkang Sophia Nawaug''<ref name="talent15" />'' * {{flagdeco|CZE}} Republikang Tseko – Markéta Mörwicková''<ref name="talent15" />'' * {{flagdeco|TZA}} Tansaniya – Beatrice Alex Akyoo''<ref name="talent15" />'' * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Sarunrat Puagpipat''<ref name="talent15" />'' * {{Flagicon|HUN}} Unggriya – Szonja Dudik''<ref name="talent15" />'' |} === ''Swimsuit competition'' === Naganap ang ''swimsuit competition'' sa InterContinental Resort, Hua Hin, Prachuap Khiri Khan noong 9 Oktubre 2025.<ref name="swim">{{cite web |date=8 Oktubre 2025 |title=แซบระดับโลก! 77 นางงาม “MGI 2025” เริงร่าท้าลมห่มแดด ทำหัวหินร้อนฉ่า |trans-title=World-class hotness! 77 beauty queens of "MGI 2025" revel in the sun and wind, making Hua Hin scorching hot. |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9680000096465 |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Manager Daily |language=th}}</ref><ref name="jud">{{cite web |date=9 Oktubre 2025 |title=77 สาวงาม ‘Miss Grand International 2025’ สวยทะลุเดือด โชว์หุ่นเซี๊ยะ-เดินสับทำคะแนนชุดว่ายน้ำ |trans-title=77 beauties from 'Miss Grand International 2025' are stunningly beautiful, showing off their sexy bodies and walking to score points in swimsuits |url=https://www.dailynews.co.th/news/5190001/ |access-date=18 Oktubre 2025 |work=Daily News |language=th}}</ref> Dalawampung ''semi-finalist'' ang pipiliin sa kompetisyon: sampu mula sa mga hurado, at sampu mula sa pampublikong botohan. Mula sa dalawampu, isang kandidata ang magwawagi at hihirangin bilang ''Best in Swimsuit''.<ref name="swim" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- | colspan="2" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|THA}} '''Taylandiya''' – '''Sarunrat Puagpipat''' |- | rowspan="2" |Top 20 |''Public Vote'' | * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Yến Nhi Nguyễn * {{flagicon|ECU}} Ekwador – Samantha Quenedit * {{flagicon|GUA}} Guwatemala – Ana-Sofía Lendl * {{flagicon|INA}} Indonesya – Vina Sitorus * {{flagicon|COL}} Kolombya – Laura Ramos * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva * {{flagdeco|PRY}} Paragway – Cecilia Romero * {{flagicon|Peru}} Peru – Flavia López * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Emma Tiglao]] |- |''Judge's Choice'' | * {{Flag icon|AUS}} Australya – Gabriella Oxley * {{flagicon|SPA}} Espanya – Aitana Jiménez * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Ivana Garcia * {{flagicon|GHA}} Gana – Faith Porter * {{flagicon|JPN}} Hapon – Erika Ishibashi * {{flagicon|ITA}} Italya – Elisa Crocchianti * {{flagicon|CAN}} Kanada – Layanna Robinson * {{flagdeco|CZE}} Republikang Tseko – Markéta Mörwicková * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane * {{flagdeco|TZA}} Tansaniya – Beatrice Alex Akyoo |} === ''National costume competition'' === Naganap ang ''national costume competition'' sa MGI Hall noong 13 Oktubre 2025. Dalawampung ''semi-finalist'' ang pipiliin sa kompetisyon: sampu mula sa mga hurado, at sampu mula sa pampublikong botohan. Mula sa dalawampu, tatlong kandidata ang magwawagi at hihirangin bilang ''Best National Costume''.<ref name="talent5" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- | colspan="2" |'''Mga nagwagi''' | * {{flagicon|BRA}} '''Brasil''' – '''Kaliana Diniz'''<ref name="nat3">{{cite web |date=18 Oktubre 2025 |title=สวยฉ่ำ ‘เอ็มม่า แมรี่’ สาวฟิลิปปินส์ มงลงมิสแกรนด์อินเตอร์ฯ 2025 ‘กชเบล’ ได้ใจคนไทย คว้ารอง 1 |trans-title=The stunning 'Emma Mary' from the Philippines is crowned Miss Grand International 2025. 'Kachbel' has won the hearts of Thais, taking second place |url=https://www.matichon.co.th/lifestyle/social-women/news_5417996 |access-date=19 Oktubre 2025 |work=Matichon |language=th}}</ref> * {{flagicon|IND}} '''Indiya''' – '''Vishakha Kanwar<ref name="nat3" />''' * {{flagicon|THA}} '''Taylandiya''' – '''Sarunrat Puagpipat<ref name="nat3" />''' |- | rowspan="2" |Top 20 |''Public Vote'' | * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Nariman Battikha<ref name="nat">{{cite web |author=Evangelista |first=Jessica Ann |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao secures spot in Miss Grand International 2025 national costume Top 20 |url=https://entertainment.inquirer.net/634126/emma-tiglao-secures-spot-in-miss-grand-international-2025-national-costume-top-20 |archive-url=https://archive.today/20251018142238/https://entertainment.inquirer.net/634126/emma-tiglao-secures-spot-in-miss-grand-international-2025-national-costume-top-20 |archive-date=18 Oktubre 2025 |access-date=19 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagdeco|VIE}} Biyetnam – Yến Nhi Nguyễn<ref name="nat" /> * {{Flagicon|BOL}} Bulibya – Alexandra Rocha<ref name="nat" /> * {{flagicon|ECU}} Ekwador – Samantha Quenedit<ref name="nat" /> * {{flagicon|GUA}} Guwatemala – Ana-Sofía Lendl<ref name="nat" /> * {{flagicon|INA}} Indonesya – Vina Sitorus<ref name="nat" /> * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Montserrat Villalva<ref name="nat" /> * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Jawkang Sophia Nawaug<ref name="nat" /> * {{flagicon|PHL}} Pilipinas – [[Emma Tiglao]]<ref name="nat" /> |- |''Judge's Choice'' | * {{flagdeco|EGY}} Ehipto – Manar El Saaidy<ref name="nat" /> * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Ivana Garcia<ref name="nat" /> * {{flagicon|JPN}} Hapon – Erika Ishibashi<ref name="nat" /> * {{flagicon|PAN}} Panama – Isamar Herrera<ref name="nat" /> * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Elisa Mysyshyne<ref name="nat" /> * {{flagicon|GBR}} Reyno Unido – Harriotte Lane<ref name="nat" /> * {{flagdeco|ZMB}} Sambia – Anna Musonda<ref name="nat" /> * {{flagdeco|TTO}} Trinidad at Tobago – Monique Joseph<ref name="nat" /> |} == Mga kandidata == Pitumpu't-pitong kandidata ang lalahok sa edisyong ito.<ref>{{Cite news |date=9 Oktubre 2025 |title=77 สาวงาม “มิสแกรนด์ อินเตอร์เนชั่นแนล 2025” ประชันหุ่นแซ่บ เก็บแต้มรอบคัดเลือกชุดว่ายน้ำ ที่หัวหิน |language=th |trans-title=77 beauties from "Miss Grand International 2025" compete in hot figures and collect points in the swimsuit qualifying round in Hua Hin |work=สำนักข่าวบริคอินโฟ |url=https://brickinfotv.com/entertainment/289984 |url-status=live |access-date=12 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009182633/https://brickinfotv.com/entertainment/289984 |archive-date=9 October 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{Sortname|Dajana|Gjoka|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=7 Oktubre 2025 |title=7 Potret Dajana Gjoka Miss Grand Albania 2025, Bikin Terpukau! |trans-title=7 Portraits of Dajana Gjoka Miss Grand Albania 2025, Bikini Terpukau! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dajana-gjoka-miss-grand-albania-2025-bikin-terpukau-c1c2-01-cw2f3-5xbjg7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012080011/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-dajana-gjoka-miss-grand-albania-2025-bikin-terpukau-c1c2-01-cw2f3-5xbjg7 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |23 |Mirditë |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{Sortname|Sadina|Dudić|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kleefoot |first=Iris |date=17 Setyembre 2025 |title=„Miss Grand Germany 2025“: So holt Sadina Dudic die Krone nach Weinheim |trans-title=“Miss Grand Germany 2025”: How Sadina Dudic brings the crown to Weinheim |url=https://www.wnoz.de/nachrichten/weinheim-und-bergstrasse/miss-grand-germany-2025-so-holt-sadina-dudic-die-krone-nach-weinheim-795288.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012111116/https://www.wnoz.de/nachrichten/weinheim-und-bergstrasse/miss-grand-germany-2025-so-holt-sadina-dudic-die-krone-nach-weinheim-795288.html |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Weinheimer Nachrichten |language=de}}</ref> |26 |Sanski Most |- |{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] |{{Sortname|Elizandra|da Costa|nolink=1}}<ref name="mgao25">{{Cite web |date=10 Setyembre 2025 |title=Elizandra da Costa é coroada Miss Grand Angola 2025 |trans-title=Elizandra da Costa was crowned as Miss Grand Angola 2025 |url=https://www.okusaka.com/2025/09/elizandra-da-costa-e-coroada-miss-grand.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012080515/https://www.okusaka.com/2025/09/elizandra-da-costa-e-coroada-miss-grand.html |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website= |publisher=Okusaka |language=pt}}</ref> |24 |Talatona |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{Sortname|Elena|Mateo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=4 Oktubre 2025 |title=7 Potret Elena Mateo Miss Grand Argentina 2025, Bikin Terpukau! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-mateo-miss-grand-argentina-2025-bikin-terpukau-c1c2-01-cw2f3-9t8h1f |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012091544/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-elena-mateo-miss-grand-argentina-2025-bikin-terpukau-c1c2-01-cw2f3-9t8h1f |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |Juan Bautista Alberdi |- |{{Flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{Sortname|Lilia|Gzraryan|nolink=1}}<ref name="arm25">{{Cite web |last=Dewi |first=Andini |date=20 Setyembre 2025 |title=7 Potret Lilia Gzraryan Miss Grand Armenia 2025, Manis Abis! |trans-title=7 Portraits of Lilia Gzraryan, Miss Grand Armenia 2025, So Sweet! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-lilia-gzraryan-miss-grand-armenia-2025-c1c2-01-cw2f3-x2fmsm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012093655/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-lilia-gzraryan-miss-grand-armenia-2025-c1c2-01-cw2f3-x2fmsm |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |[[Ereban]] |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{Sortname|Gabriella|Oxley|nolink=1}}<ref name="aus2025">{{Cite web |last=Wahyu Kurniawan |date=30 July 2025 |title=7 Potret Gabriella Oxley Miss Grand Australia 2025, Memukau! |trans-title=7 Portraits of Gabriella Oxley, Miss Grand Australia 2025, Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-gabriella-oxley-miss-grand-australia-2025-memukau-c1c2-01-cw2f3-8f05y9 |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012095139/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-gabriella-oxley-miss-grand-australia-2025-memukau-c1c2-01-cw2f3-8f05y9 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Gold Coast |- |{{Flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{Sortname|Jane|Baesen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=8 Oktubre 2025 |title=7 Potret Jane Baesen Miss Grand Belgia 2025, Bikin Terpesona! |trans-title=7 Portraits of Jane Baesen, Miss Grand Belgium 2025, Will Blow Your Mind! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jane-baesen-miss-grand-belgia-2025-c1c2-01-cw2f3-lr2plb |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012101053/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jane-baesen-miss-grand-belgia-2025-c1c2-01-cw2f3-lr2plb |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |18 |Bierges |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Nariman|Battikha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Sonia |date=7 Oktubre 2025 |title=Nariman Battikha steals attention at Miss Grand 2025 |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/chevere/Nariman-Battikha-steals-attention-at-miss-grand-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012102741/https://en.ultimasnoticias.com.ve/chevere/Nariman-Battikha-steals-attention-at-miss-grand-2025/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Últimas Noticias |language=en}}</ref> |30 |Maturín |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Yến Nhi|Nguyễn|nolink=1}}<ref name="mgvi25">{{Cite web |date=14 Setyembre 2025 |title=Yến Nhi đăng quang Miss Grand Vietnam 2025 |trans-title=Yen Nhi crowned Miss Grand Vietnam 2025 |url=https://znews.vn/yen-nhi-dang-quang-miss-grand-vietnam-2025-post1585251.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012103319/https://znews.vn/yen-nhi-dang-quang-miss-grand-vietnam-2025-post1585251.html |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=ZNews |language=vi}}</ref> |21 |Dak Lak |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Kaliana|Diniz|nolink=1}}<ref name="top5">{{cite web |author=Bastos |first=Nicoly |date=7 Hulyo 2025 |title=Paraibana vence Miss Grand Brasil 2025; veja top 5 |trans-title=Paraibana wins Miss Grand Brazil 2025; see top 5 |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/paraibana-vence-miss-grand-brasil-2025-veja-top-5/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926000938/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/paraibana-vence-miss-grand-brasil-2025-veja-top-5/ |archive-date=26 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |work=CNN Brasil |language=pt-BR}}</ref> |25 |Nova Floresta |- |{{Flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{Sortname|Alexandra|Rocha|nolink=1}}<ref name="mgbo25">{{Cite web |date=28 Hunyo 2025 |title=La cochabambina Alexandra Rocha es la nueva Miss Grand Bolivia 2025 |trans-title=Alexandra Rocha from Cochabamba is the new Miss Grand Bolivia 2025 |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/la-cochabambina-alexandra-rocha-es-la-nueva-miss-grand-bolivia-2025-202562822375 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131532/https://www.reduno.com.bo/noticias/la-cochabambina-alexandra-rocha-es-la-nueva-miss-grand-bolivia-2025-202562822375 |archive-date=2 Oktubre 2025 |website=Red Uno |language=es}}</ref> |28 |Cochabamba |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{Sortname|Emilie|Andersen|nolink=1}} |21 |Odense |- |{{flagdeco|EGY}} [[Ehipto]] |{{Sortname|Manar|El Saaidy|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=20 Setyembre 2025 |title=7 Potret Manar El Saaidy Miss Grand Mesir 2025, Captivating! |trans-title=7 Captivating Portraits of Manar El Saaidy, Miss Grand Egypt 2025! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-manar-el-saaidy-miss-grand-mesir-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-qqchss |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012104806/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-manar-el-saaidy-miss-grand-mesir-2025-captivating-c1c2-01-cw2f3-qqchss |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |23 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{Sortname|Samantha|Quenedit|nolink=1}}<ref name="mgec25">{{Cite web |last=Mora |first=Cristina |date=18 Hulyo 2025 |title=¿Quién es Samantha Quenedith, la nueva Miss Grand Ecuador 2025? |trans-title=Who is Samantha Quenedith, the new Miss Grand Ecuador 2025? |url=https://www.primicias.ec/entretenimiento/samantha-quenedith-nueva-miss-grand-ecuador-2025-gala-preliminar-101049/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012105509/https://www.primicias.ec/entretenimiento/samantha-quenedith-nueva-miss-grand-ecuador-2025-gala-preliminar-101049/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Primicias |language=es}}</ref> |25 |[[Quito]] |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{Sortname|Lucianne|Herrera|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=27 Hulyo 2025 |title=Lucianne Herrera es la nueva Miss Grand International El Salvador 2025 |language=es |trans-title=Lucianne Herrera is the new Miss Grand International El Salvador 2025 |work=XPOT |url=https://xpot.sv/lucianne-herrera-es-la-nueva-miss-grand-international-el-salvador-2025/ |url-status=live |access-date=12 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250728000123/https://xpot.sv/lucianne-herrera-es-la-nueva-miss-grand-international-el-salvador-2025/ |archive-date=28 Hulyo 2025}}</ref> |18 |Colón |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{Sortname|Mária|Glatzová|nolink=1}}<ref name="mgsvk25">{{Cite web |last=Zemanovičová |first=Emma |date=1 Setyembre 2025 |title=Slovensko má novú kráľovnú krásy: Víťazkou Miss Grand sa stala hviezda zo šou Love Island |trans-title=Slovakia has a new beauty queen: The winner of Miss Grand is a star from the show Love Island |url=https://www.odzadu.sk/slovensko-ma-novu-kralovnu-krasy-vitazkou-miss-grand-sa-stala-hviezda-zo-sou-love-island/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902010645/https://www.odzadu.sk/slovensko-ma-novu-kralovnu-krasy-vitazkou-miss-grand-sa-stala-hviezda-zo-sou-love-island/ |archive-date=2 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=www.odzadu.sk |language=sk}}</ref> |29 |Prešov |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{Sortname|Aitana|Jiménez|nolink=1}}<ref name="spain2025">{{Cite web |last=Castro |first=Rafael |date=15 Hunyo 2025 |title=La leridana Aitana Jiménez gana el certamen Miss Grand Spain 2025 celebrado en Adamuz |trans-title=Aitana Jiménez from Lleida wins the Miss Grand Spain 2025 pageant held in Adamuz. |url=https://www.diariocordoba.com/cordoba/2025/06/15/leridana-aitana-jimenez-gana-certamen-118644139.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131535/https://www.diariocordoba.com/cordoba/2025/06/15/leridana-aitana-jimenez-gana-certamen-118644139.html |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Diario de Córdoba |language=es}}</ref> |24 |Arona |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |{{Sortname|Ivana|Garcia|nolink=1}}<ref name="2025w">{{Cite web |last=Reid |first=Connor |date=19 Agosto 2025 |title=Who won Miss Grand USA 2025? Meet Ivana Garcia, the beauty queen from the state of Ohio |url=https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2025/08/19/68a4532422601de91e8b460a.html |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131533/https://www.marca.com/en/lifestyle/celebrities/2025/08/19/68a4532422601de91e8b460a.html |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Marca}}</ref> |23 |[[Orlando, Florida|Orlando]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{Sortname|Faith|Porter|nolink=1}}<ref name="mggha25">{{Cite web |last=Jesse |first=Gati |date=17 Agosto 2025 |title=Faith Maria Crowned Miss Grand Ghana 2025 Queen |url=https://theirsondiary.com/faith-maria-crowned-miss-grand-ghana-2025-queen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131533/https://theirsondiary.com/faith-maria-crowned-miss-grand-ghana-2025-queen/ |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Theirson Diary |language=en}}</ref> |26 |Bowie |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Ana-Sofia|Lendl|nolink=1}}<ref name="mggt25">{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Contest Guatemala 2025: Anuncian a las ganadoras del certamen |trans-title=Miss Contest Guatemala 2025: Pageant Winners Announced |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/inicia-el-certamen-miss-guatemala-contest-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904185617/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/inicia-el-certamen-miss-guatemala-contest-2025/ |archive-date=4 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Prensa Libre |language=es}}</ref> |27 |[[Viena]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |{{Sortname|Lieve|Blanckaert|nolink=1}}<ref name="mgguy25">{{Cite web |last=Williams |first=Shania |title=Lieve Blanckaert to represent her homeland at the Miss Grand International 2025 |url=https://kaieteurnewsonline.com/2025/09/28/lieve-blanckaert-to-represent-her-homeland-at-the-miss-grand-international-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928080512/https://kaieteurnewsonline.com/2025/09/28/lieve-blanckaert-to-represent-her-homeland-at-the-miss-grand-international-2025/ |archive-date=28 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Kaieteur News |language=en}}</ref> |26 |[[Georgetown]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Matea|Smith|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=29 Setyembre 2025 |title=Former Miss Universe PH contender crowned Miss Grand International Jamaica |url=https://usa.inquirer.net/180261/former-miss-universe-ph-contender-crowned-miss-grand-international-jamaica |access-date=12 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer USA]] |language=en}}</ref> |21 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{Sortname|Erika|Ishibashi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Setyembre 2025 |title=ミス・グランド・ジャパン2025グランプリは石橋 恵莉加さん アメリカ出身・日本在住のプロダンサーが昨年準グランプリからのリベンジ（デビュー） |trans-title=Miss Grand Japan 2025 Grand Prix winner is Erika Ishibashi, a professional dancer from the United States who lives in Japan, who is seeking revenge after being the runner-up last year. |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/abf6131862763716689bd17d66f60575f561b76e |archive-url=https://web.archive.org/web/20250919021330/https://news.yahoo.co.jp/articles/abf6131862763716689bd17d66f60575f561b76e |archive-date=19 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Yahoo! Japan |language=ja}}</ref> |28 |[[Sumida, Tokyo|Sumida]] |- |{{Flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{Sortname|Valentchina|Dantes|nolink=1}}<ref name="haiti2025">{{Cite web |last=Dieuve |first=Ann-Olguetty Loodjenny |date=11 Setyembre 2025 |title=Valentchina Dantès, Miss Grand Haïti 2025, représentera Haïti à Bangkok |trans-title=Valentchina Dantès, Miss Grand Haiti 2025, will represent Haiti in Bangkok |url=https://www.chokarella.com/2025/09/11/valentchina-dantes-miss-grand-haiti-2025-representera-haiti-a-bangkok/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012112638/https://www.chokarella.com/2025/09/11/valentchina-dantes-miss-grand-haiti-2025-representera-haiti-a-bangkok/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Chokarella |language=fr}}</ref> |27 |Artibonite |- | {{Flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |{{Sortname|Teona|Kbilashvili|nolink=1}}<ref name="mggeo25">{{Cite web |date=19 Setyembre 2025 |title=ვინ არის ქართველი გოგო, რომელიც Miss Grand International 2025-ის ტიტულისთვის იბრძვის და რა წარმატებებს მიაღწია მან ამერიკაში |trans-title=Who is the Georgian girl competing for the title of Miss Grand International 2025 and what successes has she achieved in America? |url=https://primetime.ge/news/tabloidi/vin-aris-qartveli-gogo-romelits-miss-grand-international-2025-is-titulistvis-ibrdzvis-da-ra-tsarmatebebs-miaghtsia-man-amerikashi |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012142749/https://primetime.ge/news/tabloidi/vin-aris-qartveli-gogo-romelits-miss-grand-international-2025-is-titulistvis-ibrdzvis-da-ra-tsarmatebebs-miaghtsia-man-amerikashi |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Prime Time |language=ka}}</ref> |28 |[[Tbilisi]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{Sortname|Ilirjana|Saliu|nolink=1}}<ref name="mgmkd25">{{Cite web |title=Ilirjana Saliu è la rappresentante macedone a Miss Grand International 2025 |trans-title=Ilirjana Saliu is the Macedonian representative at Miss Grand International 2025 |url=https://www.slobodenpecat.mk/it/foto-ilirjana-saliu-e-makedonska-pretstavnichka-na-mis-grand-interneshnl-2025/ |archive-url=https://archive.today/20251004161358/https://www.slobodenpecat.mk/it/foto-ilirjana-saliu-e-makedonska-pretstavnichka-na-mis-grand-interneshnl-2025/ |archive-date=4 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Sloboden Pečat |language=it}}</ref> |25 |Kumanovo |- |{{flag|Hong Kong}} |{{Sortname|Jo An|Ma|nolink=1}}<ref name="hkg25">{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=21 Setyembre 2025 |title=7 Potret Jo An Ma Miss Grand Hongkong 2025, Cute Banget! |trans-title=7 Portraits of Jo An Ma Miss Grand Hong Kong 2025, Very Cute! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jo-an-ma-miss-grand-hongkong-2025-c1c2-01-cw2f3-wf0n75 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012114419/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jo-an-ma-miss-grand-hongkong-2025-c1c2-01-cw2f3-wf0n75 |archive-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Hong Kong]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Vishakha|Kanwar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2025 |title=Dedicate My Victory To Kota: Miss India Grand Winner Vishakha Kanwar |url=https://www.etvbharat.com/en/!state/miss-grand-india-vishakha-kanwar-received-a-grand-welcome-in-kota-revealed-her-next-goal-enn25072105586 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012115400/https://www.etvbharat.com/en/!state/miss-grand-india-vishakha-kanwar-received-a-grand-welcome-in-kota-revealed-her-next-goal-enn25072105586 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=ETV Bharat News |language=en}}</ref> |20 |Kota |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{Sortname|Vina|Sitorus|nolink=1}}<ref name="indo2025">{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=31 Agosto 2025 |title=Vina Sitorus Raih Gelar Miss Grand Indonesia 2025, Congrats! |trans-title=Vina Sitorus Wins Miss Grand Indonesia 2025 Title, Congrats! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/vina-sitorus-raih-gelar-miss-grand-indonesia-2025-congrats-c1c2-01-l8vsm-m3fdyj |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005141813/https://www.idntimes.com/men/ladies/vina-sitorus-raih-gelar-miss-grand-indonesia-2025-congrats-c1c2-01-l8vsm-m3fdyj |archive-date=5 Oktubre 2025 |access-date=1 September 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |26 |[[Medan]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{Sortname|Elisa|Crocchianti|nolink=1}}<ref name="mgit25">{{Cite web |date=24 Setyembre 2025 |title=La fariglianese Micaela Vietto ha incoronato la nuova Miss Grand International Italy |trans-title=Micaela Vietto from Farigliano crowned the new Miss Grand International Italy |url=https://www.provinciagranda.it/langa/2025/09/26/news/la-fariglianese-micaela-vietto-ha-incoronato-la-nuova-miss-grand-international-italy-22085/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012120335/https://www.provinciagranda.it/langa/2025/09/26/news/la-fariglianese-micaela-vietto-ha-incoronato-la-nuova-miss-grand-international-italy-22085/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Provincia Granda |language=it}}</ref> |25 |[[Roma|Rome]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{Sortname|Layanna|Robinson|nolink=1}}<ref name="mgcan25">{{Cite web |date=17 Abril 2025 |title=Lý do Miss Grand Canada 2025 đến Việt Nam "nâng tầm" nhan sắc |trans-title=The reason why Miss Grand Canada 2025 came to Vietnam to "raise the level" of beauty |url=https://www.24h.com.vn/lam-dep/ly-do-miss-grand-canada-2025-den-viet-nam-nang-tam-nhan-sac-c145a1657351.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417205419/https://www.24h.com.vn/lam-dep/ly-do-miss-grand-canada-2025-den-viet-nam-nang-tam-nhan-sac-c145a1657351.html |archive-date=17 Abril 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=24h |language=vi}}</ref> |20 |[[Victoria, British Columbia|Victoria]] |- |{{flagicon|ISV}} [[Kapuluang Birhenes ng Estados Unidos]] |{{Sortname|Giselle|Burgos|nolink=1}} |27 |Boyle Heights |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Tomiris|Kadyrkhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2025 |title=Tomiris Kadyrkhan represents Kazakhstan at Miss Grand International 2025 |url=https://qazinform.com/news/tomiris-kadyrkhan-represents-kazakhstan-at-miss-grand-international-2025-e24ed8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012122019/https://qazinform.com/news/tomiris-kadyrkhan-represents-kazakhstan-at-miss-grand-international-2025-e24ed8 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Qazinform |language=en}}</ref> |23 |Kyzylorda |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{Sortname|Medina|Ermekova|nolink=1}}<ref name="kgz2025">{{Cite web |date=25 Setyembre 2025 |title=Ayana Rasul kyzy crowned Miss Kyrgyzstan 2025 |url=https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926211033/https://24.kg/english/344917_Ayana_Rasul_kyzy_crowned_Miss_Kyrgyzstan_2025/ |archive-date=26 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=24.kg}}</ref> |23 |[[Biskek|Bishkek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{Sortname|Laura|Ramos|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=10 Oktubre 2025 |title=7 Potret Laura Ramos Miss Grand Kolombia 2025, Bikin Kagum! |trans-title=7 Portraits of Laura Ramos, Miss Grand Colombia 2025, Will Amaze You! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-laura-ramos-miss-grand-kolombia-2025-bikin-kagum-c1c2-01-cw2f3-dl6rqf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012124635/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-laura-ramos-miss-grand-kolombia-2025-bikin-kagum-c1c2-01-cw2f3-dl6rqf |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |29 |[[Bogotá]] |- | {{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{Sortname|Brikena|Selmani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2025 |title=Edona James 'attacks' the model representing Kosovo in "Miss Grand International": She is transgender, I should compete too |url=https://telegrafi.com/en/Edona-James-attacks-the-model-representing-Kosovo-in-Miss-Grand-International--she-is-transgender--I-should-compete-too/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012134845/https://telegrafi.com/en/amp/Edona-James-attacks-the-model-who-is-representing-Kosovo-in-Miss-Grand-International--she-is-transgender--I-should-compete-too-2674164510 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Telegrafi |language=en}}</ref> |25 |Prizren |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{Sortname|Kristel|Gómez|nolink=1}}<ref name="crc25">{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=2 Setyembre 2025 |title=7 Potret Kristel Gomez Miss Grand Kosta Rika 2025, Stunning Abis! |trans-title=7 Portraits of Kristel Gomez, Miss Grand Costa Rica 2025, Absolutely Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristel-gomez-miss-grand-kosta-rika-2025-c1c2-01-cw2f3-gh96fs |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012125029/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-kristel-gomez-miss-grand-kosta-rika-2025-c1c2-01-cw2f3-gh96fs |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |31 |[[San José, Costa Rica|San José]] |- |{{flagicon|Cuba}} [[Cuba|Kuba]] |{{Sortname|Daylin|Rodríguez|nolink=1}}<ref name="mgcu25">{{Cite web |date=31 Marso 2025 |title=Cuba ya tiene representante al Miss Grand International 2025 |trans-title=Cuba already has a representative for Miss Grand International 2025 |url=https://www.cubanoticias360.com/cuba-ya-tiene-representante-al-miss-grand-international-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716195528/https://www.cubanoticias360.com/cuba-ya-tiene-representante-al-miss-grand-international-2025/ |archive-date=16 Hulyo 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=CubaNoticias360 |language=es}}</ref> |19 |Isla de la Juventud |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] |{{Sortname|Sirisopha|Phimmakaisone|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=11 Oktubre 2025 |title=7 Potret Sirisopha Phimmakaisone Miss Grand Laos 2025, Bikin Terpikat! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sirisopha-phimmakaisone-miss-grand-laos-2025-c1c2-01-cw2f3-x06cg2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012141726/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-sirisopha-phimmakaisone-miss-grand-laos-2025-c1c2-01-cw2f3-x06cg2 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |Champasak |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |{{Sortname|Brynja Mary|Sverrisdóttir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=1 Oktubre 2025 |title=7 Potret Brynja Mary Miss Grand Islandia 2025, Gorgeous! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-brynja-mary-miss-grand-islandia-2025-gorgeous-c1c2-01-cw2f3-4xzst4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012144455/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-brynja-mary-miss-grand-islandia-2025-gorgeous-c1c2-01-cw2f3-4xzst4 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |21 |[[Reikiavik|Reykjavík]] |- |{{flag|Makaw}} |{{Sortname|Elena|Wang|nolink=1}}<ref name="macau2025">{{Cite web |date=11 Hulyo 2025 |title=万国小姐澳门总决赛璀璨落幕 东方之珠再添华彩 |trans-title=Miss Grand Macau Finals concluded brilliantly, adding more splendor to the Pearl of the Orient |url=https://www.sohu.com/a/912663843_121309384 |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131533/https://www.sohu.com/a/912663843_121309384 |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Sohu |language=zh}}</ref> |24 |Coloane |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{Sortname|Viviana Lin|Winston|nolink=1}}<ref name="mgmy25">{{Cite web |date=31 July 2025 |title=Viviana Lin Winston Dari Sarawak Tepati Ramalan Juarai Miss Grand Malaysia 2025 |trans-title=Viviana Lin Winston from Sarawak fulfills the prediction to win Miss Grand Malaysia 2025 |url=https://www.remaja.my/viviana-lin-winston-dari-sarawak-tepati-ramalan-juarai-miss-grand-malaysia-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250916153500/https://www.remaja.my/viviana-lin-winston-dari-sarawak-tepati-ramalan-juarai-miss-grand-malaysia-2025/ |archive-date=16 Setyembre 2025 |website=Remaja |language=ms}}</ref> |26 |Sri Aman |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Shailey|Micallef|nolink=1}}<ref name="mgmlt25">{{Cite web |last=Azzopardi |first=John |date=22 Enero 2025 |title='I Am Achieving My Dreams' - Shailey Micallef To Represent Malta In Miss Grand International Pageant 2025 |url=https://lovinmalta.com/malta/watch-i-am-achieving-my-dreams-shailey-micallef-to-represent-malta-in-miss-grand-international-pageant-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122130213/https://lovinmalta.com/malta/watch-i-am-achieving-my-dreams-shailey-micallef-to-represent-malta-in-miss-grand-international-pageant-2025/ |archive-date=22 Enero 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Lovin Malta}}</ref> |22 |Floriana |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{Sortname|Axelle|René|nolink=1}}<ref name="mgmtq25">{{Cite web |last=Bourdon-Cohen |first=Megan |date=15 Setyembre 2025 |title=Axelle René, Miss Martinique 2022, représentera la Martinique au concours Miss Grand International 2025 à Bangkok |trans-title=Axelle René, Miss Martinique 2022, will represent Martinique at the Miss Grand International 2025 competition in Bangkok |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/axelle-rene-miss-martinique-2022-representera-la-martinique-au-concours-miss-grand-international-2025-a-bangkok-1623260.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012150109/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/axelle-rene-miss-martinique-2022-representera-la-martinique-au-concours-miss-grand-international-2025-a-bangkok-1623260.html |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=France Info |publisher=La Première |language=fr}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{Sortname|Montserrat|Villalva|nolink=1}}<ref name="mex2025">{{Cite web |date=5 Setyembre 2025 |title=¡Corona Hidalguense! Montserrat Villalva se lleva el título de Miss Grand México 2025 |trans-title=Hidalgo Crown! Montserrat Villalva takes the title of Miss Grand Mexico 2025 |url=https://criteriohidalgo.com/noticias/hidalgo/corona-hidalguense-montserrat-villalva-se-lleva-el-titulo-de-miss-grand-mexico-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012151223/https://criteriohidalgo.com/noticias/hidalgo/corona-hidalguense-montserrat-villalva-se-lleva-el-titulo-de-miss-grand-mexico-2025 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=criteriohidalgo.com |language=es}}</ref> |25 |Mixquiahuala |- |{{flagicon|MNE}} [[Montenegro]] |{{Sortname|Llaura|Maroviq|nolink=1}}<ref name="mne25">{{Cite web |last=Zogović |first=Mirela |date=23 Setyembre 2025 |title=Laura Marović is Miss Grand Montenegro |url=https://en.vijesti.me/fun/interesting/775933/laura-marovic-je-miss-grand-montenegro |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012151903/https://en.vijesti.me/fun/interesting/775933/laura-marovic-je-miss-grand-montenegro |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Vijesti Online}}</ref> |18 |Ulcinj |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{Sortname|Jawkang Sophia|Nawaug|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2025 |title=Myanmar to compete at Miss Grand International 2025 in BKK |url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-to-compete-at-miss-grand-international-2025-in-bkk/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250624051008/https://www.gnlm.com.mm/myanmar-to-compete-at-miss-grand-international-2025-in-bkk/ |archive-date=24 Hunyo 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Global New Light Of Myanmar |language=en-US}}</ref> |21 |Namhkam |- |{{NPL}} |{{Sortname|Jessica|Singh Thakuri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=11 Setyembre 2025 |title=7 Potret Jessica Singh Thakuri Miss Grand Nepal 2025, Gorgeous! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jessica-singh-thakuri-miss-grand-nepal-2025-c1c2-01-cw2f3-n18dng |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012152601/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-jessica-singh-thakuri-miss-grand-nepal-2025-c1c2-01-cw2f3-n18dng |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |18 |Lalitpur |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{Sortname|Joy|Omachonu|nolink=1}} |24 |[[Abuja]] |- |{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]] |{{Sortname|Daniesca|Granja|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=9 Oktubre 2025 |title=7 Potret Daniesca Granja Miss Grand Nikaragua 2025, Memesona! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-daniesca-granja-miss-grand-nikaragua-2025-memesona-c1c2-01-cw2f3-l5g2k2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012153137/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-daniesca-granja-miss-grand-nikaragua-2025-memesona-c1c2-01-cw2f3-l5g2k2 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |19 |Juigalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{Sortname|Gazelle|Garcia|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=17 Hulyo 2025 |title=North Shore beauty crowned Miss Globe |language=en |work=North Shore Times |url=https://www.pressreader.com/new-zealand/north-shore-times-nz/20250717/page/13/textview |access-date=12 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012153948/https://www.pressreader.com/new-zealand/north-shore-times-nz/20250717/page/13/textview |archive-date=12 Oktubre 2025 |via=[[PressReader]]}}</ref> |34 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands|Olanda]] |{{Sortname|Rosalie Esmee|Hooft|nolink=1}}<ref name="ned2025">{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=23 Hunyo 2025 |title=Hoa hậu Hòa bình Hà Lan bị chê già nua |trans-title=Miss Grand Netherlands criticized for being old |url=https://tienphong.vn/hoa-hau-hoa-binh-ha-lan-bi-che-gia-nua-post1753663.tpo |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131532/https://tienphong.vn/hoa-hau-hoa-binh-ha-lan-bi-che-gia-nua-post1753663.tpo |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=23 June 2025 |website=[[Tiền Phong (newspaper)|Tiền Phong]] |language=vi}}</ref> |24 |Tiel |- |{{flagdeco|PSE}} [[Estado ng Palestina|Palestina]] |{{Sortname|Yara|Bishi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Dewangan |first=Prabhat |date=8 Oktubre 2025 |title=Yara Bishi: Palestine’s Trailblazer in Beauty, Law, and Advocacy |url=https://uaestories.com/yara-bishi-palestines-trailblazer-in-beauty/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012154955/https://uaestories.com/yara-bishi-palestines-trailblazer-in-beauty/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=UAE Stories |language=en-US}}</ref> |24 |Ramallah |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{Sortname|Isamar|Herrera|nolink=1}}<ref name="mgpa25">{{Cite web |last=Ruíz |first=Noemí |date=30 Hunyo 2025 |title=Miss Grand Panamá 2025: Eligen a Isamar Aracelly Herrera para representar al país en Tailandia |trans-title=Miss Grand Panama 2025: Isamar Aracelly Herrera selected to represent the country in Thailand |url=https://www.telemetro.com/entretenimiento/miss-grand-panama-2025-eligen-isamar-aracelly-herrera-representar-al-pais-tailandia-n6045207 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131532/https://www.telemetro.com/entretenimiento/miss-grand-panama-2025-eligen-isamar-aracelly-herrera-representar-al-pais-tailandia-n6045207 |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Telemetro |language=es}}</ref> |31 |Alanje |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{Sortname|Cecilia|Romero|nolink=1}}<ref name="mgpy25">{{Cite web |date=31 March 2025 |title=¡Conocé a la Miss Grand y Miss Supranational Paraguay 2025! |trans-title=Meet Miss Grand and Miss Supranational Paraguay 2025! |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/03/31/conoce-a-la-miss-grand-y-miss-supranational-paraguay-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250927131158/https://www.lanacion.com.py/lnpop/2025/03/31/conoce-a-la-miss-grand-y-miss-supranational-paraguay-2025/ |archive-date=27 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=La Nación |language=es}}</ref> |21 |Caazapá |- |{{flagicon|Peru}} [[Peru]] |{{Sortname|Flavia|López|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Napa |first=Renzo |date=1 Setyembre 2025 |title=Flavia López se convierte en Miss Grand Perú 2025 y representará al país en Tailandia |language=es |trans-title=Flavia López becomes Miss Grand Peru 2025 and will represent the country in Thailand |work=RPP |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-grand-peru-2025-flavia-lopez-gana-la-corona-y-toma-la-posta-de-arlette-rujel-noticia-1653097 |url-status=live |access-date=12 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250901102127/https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-grand-peru-2025-flavia-lopez-gana-la-corona-y-toma-la-posta-de-arlette-rujel-noticia-1653097 |archive-date=1 Setyembre 2025}}</ref> |20 |Trujillo |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Grand Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Emma|Tiglao}}<ref name="mgph25">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=24 Agosto 2025 |title=Emma Tiglao crowned Miss Grand International Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131532/https://entertainment.inquirer.net/625162/emma-tiglao-crowned-miss-grand-international-philippines-2025 |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |30 |[[Mabalacat]] |- |{{flagdeco|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{Sortname|Sarahí|Figueroa|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=1 Hunyo 2025 |title=Conoce a las cuatro reinas de Nuestra Belleza Puerto Rico 2025 |trans-title=Meet the four queens of Nuestra Belleza Puerto Rico 2025 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/conoce-a-las-cuatro-reinas-de-nuestra-belleza-puerto-rico-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012160312/https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/conoce-a-las-cuatro-reinas-de-nuestra-belleza-puerto-rico-2025/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |27 |Dorado |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{Sortname|Silvia|Oliveira|nolink=1}}<ref name="mgpt25">{{Cite web |last=Francisco |first=Emídio |date=11 Setyembre 2025 |title=Silvia Oliveira à corrida do título de Miss Grand International 2025 |trans-title=Silvia Oliveira in the running for the title of Miss Grand International 2025 |url=https://www.jornaloponto.pt/social/silvia-oliveira-a-corrida-do-titulo-de-miss-grand-international-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914114157/https://www.jornaloponto.pt/social/silvia-oliveira-a-corrida-do-titulo-de-miss-grand-international-2025 |archive-date=14 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Jornal O Ponto |language=pt}}</ref> |25 |Aveiro |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{Sortname|Elisa|Mysyshyne|nolink=1}}<ref name="france25">{{Cite web |last=Yên |first=Thanh |date=27 Agosto 2025 |title=HH Hòa bình Pháp: Nhan sắc cực phẩm, Học vấn "khủng", đối thủ đáng gờm |trans-title=Miss Grand France: Stunning beauty, "huge" education, formidable opponent |url=https://vgt.vn/hh-hoa-binh-phap-nhan-sac-cuc-pham-hoc-van-khung-doi-thu-dang-gom-ihyes-20250827t7520508/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012161028/https://vgt.vn/hh-hoa-binh-phap-nhan-sac-cuc-pham-hoc-van-khung-doi-thu-dang-gom-ihyes-20250827t7520508/ |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=VGT TV |language=vi}}</ref> |24 |[[Paris]] |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{Sortname|Madelyn|Mejía|nolink=1}}<ref name="mgdo25">{{Cite web |date=4 Mayo 2025 |title=Madelyn Mejía se lleva la corona del Miss Grand República Dominicana 2025 |trans-title=Madelyn Mejía takes the Miss Grand Dominican Republic 2025 crown. |url=https://www.diariolibre.com/revista/moda/2025/05/04/miss-grand-republica-dominicana-madelyn-mejia-se-lleva-la-corona/3098951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250724015943/https://www.diariolibre.com/revista/moda/2025/05/04/miss-grand-republica-dominicana-madelyn-mejia-se-lleva-la-corona/3098951 |archive-date=24 Hulyo 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Diario Libre |language=es}}</ref> |28 |Baní |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Markéta|Mörwicková|nolink=1}}<ref name="mgcze25">{{Cite web |date=3 Mayo 2025 |title=Finále Miss Czech Republic: Vítězkou se stala vnadná brunetka Linda Górecká! |trans-title=Miss Czech Republic final: The winner is the seductive brunette Linda Górecká! |url=https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/812312/finale-miss-czech-republic-vitezkou-se-stala-vnadna-brunetka-linda-gorecka.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250918115936/https://www.blesk.cz/clanek/celebrity-ceske-celebrity/812312/finale-miss-czech-republic-vitezkou-se-stala-vnadna-brunetka-linda-gorecka.html |archive-date=18 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Blesk |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga|Prague]] |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |{{Sortname|Harriotte|Lane|nolink=1}}<ref name="mguk25">{{Cite web |last=Wilson |first=Abigail |date=1 Hunyo 2025 |title=Crown Curse: I'm a 6ft beauty queen but stuck being single because I'm so successful – men are too scared to approach me |url=https://www.thesun.co.uk/fabulous/35207633/beauty-queen-successful-single-men-scared-approach/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721180513/https://www.thesun.co.uk/fabulous/35207633/beauty-queen-successful-single-men-scared-approach/ |archive-date=21 Hulyo 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=The Sun |language=en}}</ref> |24 |[[Newcastle upon Tyne|Newcastle]] |- |{{flagdeco|ZMB}} [[Zambia|Sambia]] |{{Sortname|Anna|Musonda|nolink=1}}<ref name="mgzm25">{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=19 Setyembre 2025 |title=7 Potret Annita Musonda Miss Grand Zambia 2025, Stunning Abis! |trans-title=7 Portraits of Annita Musonda, Miss Grand Zambia 2025, Absolutely Stunning! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-annita-musonda-miss-grand-zambia-2025-stunning-c1c2-01-cw2f3-sr3lm8 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012162248/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-annita-musonda-miss-grand-zambia-2025-stunning-c1c2-01-cw2f3-sr3lm8 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |27 |Chongwe |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{Sortname|Chelsea|Mandizha|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Chiguvari |first=Maria |date=27 Agosto 2025 |title=New Miss Grand International crowned |language=en |work=The Herald |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/the-herald-zimbabwe/20250827/281745570498105 |access-date=12 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012163142/https://www.pressreader.com/zimbabwe/the-herald-zimbabwe/20250827/281745570498105 |archive-date=12 Oktubre 2025 |via=PressReader}}</ref> |30 |[[Harare]] |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |{{Sortname|Rose|Pang|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=1 Oktubre 2025 |title=7 Potret Rose Pang Miss Grand Singapura 2025, Cute Banget! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-rose-pang-miss-grand-singapura-2025-cute-banget-c1c2-01-cw2f3-q6kxhl |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012163419/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-rose-pang-miss-grand-singapura-2025-cute-banget-c1c2-01-cw2f3-q6kxhl |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |22 |[[Singapore|Singapura]] |- |{{flagdeco|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{Sortname|Tishani|Perera|nolink=1}}<ref name="mgsri25">{{Cite web |date=29 Setyembre 2025 |title=Tishani Perera heads to Bangkok for Miss Grand International 2025 |url=https://srilankamirror.com/entertainment/tishani-perera-heads-to-bangkok-for-miss-grand-international-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250929093727/https://srilankamirror.com/entertainment/tishani-perera-heads-to-bangkok-for-miss-grand-international-2025/ |archive-date=29 Setyembre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Sri Lanka Mirror |language=en}}</ref> |20 |[[Colombo]] |- | {{flagdeco|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{Sortname|Alexandra|Timmros|nolink=1}}<ref name="mgse25">{{Cite web |date=28 Agosto 2025 |title=Welcome Alexandra Timmros, Miss Grand Sweden to Mercy Centre |url=https://www.mercycentre.org/new/index.php?page=special-events&article=welcome-alexandra-timmros-miss-grand-sweden-to-mercy-centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20250831131322/https://www.mercycentre.org/new/index.php?page=special-events&article=welcome-alexandra-timmros-miss-grand-sweden-to-mercy-centre |archive-date=31 Agosto 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=HDF Mercy Centre}}</ref> |24 |Linköping |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{Sortname|Beatrice Alex|Akyoo|nolink=1}}<ref name="mgtz25">{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=13 Setyembre 2025 |title=7 Potret Beatrice Alex Akyoo Miss Grand Tanzania 2025, Outstanding! |trans-title=7 Portraits of Beatrice Alex Akyoo Miss Grand Tanzania 2025, Outstanding! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-beatrice-alex-akyoo-miss-grand-tanzania-2025-outstanding-c1c2-01-cw2f3-8npth0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012164059/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-beatrice-alex-akyoo-miss-grand-tanzania-2025-outstanding-c1c2-01-cw2f3-8npth0 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Taylandiya]] |{{Sortname|Sarunrat|Puagpipat|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=29 Marso 2025 |title=“กชเบล” คว้า “มิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2025” สวยครบจบที่ตัวเต็ง! ด้าน “เฌอเอม” ซิวรอง 1 |trans-title="Gotchabell" wins "Miss Grand Thailand 2025", beautiful and complete, the favorite! "Cher-aim" wins 1st runner-up |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9680000030110 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330025638/https://mgronline.com/entertainment/detail/9680000030110 |archive-date=30 Marso 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Manager Online |language=th}}</ref> |28 |Nakhon Si Thammarat |- | {{flagicon|TWN}} [[Taiwan|Taywan]] |{{Sortname|Xinya|Chen|nolink=1}} |33 |[[Macau|Makaw]] |- | {{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{Sortname|Boitshepo|Lamola|nolink=1}}<ref name="mgza25">{{Cite web |last=Lesemane |first=Lineo |date=1 Hulyo 2025 |title=Boitshepo Lamola to fly SA flag at Miss Grand International 2025 in Bangkok |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/fashion-and-beauty/boitsepo-lamola-to-fly-sa-flag-at-miss-grand-international-2025-in-bangkok/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131533/https://www.citizen.co.za/lifestyle/fashion-and-beauty/boitsepo-lamola-to-fly-sa-flag-at-miss-grand-international-2025-in-bangkok/ |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |20 |Soshanguve |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{Sortname|Gyu-ri|Kim|nolink=1}}<ref name="mgikor25">{{Cite web |date=23 Hunyo 2025 |title="K-미녀' 선발"…'미스그랜드코리아 2025'·'미스인터네셔널코리아 2025' 성료 |trans-title="K-Beauty" Selection… ‘Miss Grand Korea 2025’ and ‘Miss International Korea 2025’ Successfully Held |url=https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202506230304 |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002131530/https://www.wowtv.co.kr/NewsCenter/News/Read?articleId=A202506230304 |archive-date=2 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Korea Economic TV |language=ko}}</ref> |26 |[[Gyeongsangbuk|Gyeongbuk]] |- |{{flagdeco|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{Sortname|Monique|Joseph|nolink=1}}<ref name="mgtt25.2" /> |27 |Speyside |- |{{Flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{Sortname|Nora|Xiong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=8 Oktubre 2025 |title=7 Potret Nora Xiong Miss Grand China 2025, Cute Banget! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-nora-xiong-miss-grand-china-2025-cute-banget-c1c2-01-cw2f3-tvwgg2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012165553/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-nora-xiong-miss-grand-china-2025-cute-banget-c1c2-01-cw2f3-tvwgg2 |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Guangdong]] |- |{{flagdeco|TUR}} [[Turkiya]] |{{Sortname|Ilayda|Anik|nolink=1}}<ref name="mgtur25">{{Cite web |last=Andini |first=Dewi |date=27 Setyembre 2025 |title=7 Potret Ilayda Anik Miss Grand Turki 2025, Seorang Psikolog! |trans-title=7 Portraits of Ilayda Anik Miss Grand Türkiye 2025, a Psychologist! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ilayda-anik-miss-grand-turki-2025-c1c2-01-cw2f3-c8qn0w |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012170202/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-ilayda-anik-miss-grand-turki-2025-c1c2-01-cw2f3-c8qn0w |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |20 |[[Istanbul]] |- |{{Flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{Sortname|Szonja|Dudik|nolink=1}}<ref name="mghun25">{{Cite web |last=Phuong |first=Hoai |date=27 Setyembre 2025 |title=Hoa hậu Hòa bình quốc tế Miss Grand International 2025 diễn ra trong 20 ngày |trans-title=Miss Grand International 2025 takes place in 20 days |url=https://tuoitre.vn/hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-miss-grand-international-2025-dien-ra-trong-20-ngay-20250927063628097.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012170902/https://tuoitre.vn/hoa-hau-hoa-binh-quoc-te-miss-grand-international-2025-dien-ra-trong-20-ngay-20250927063628097.htm |archive-date=12 Oktubre 2025 |access-date=12 Oktubre 2025 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> |32 |Veresegyház |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [https://missgrandinternational.com Opisyal na website] {{Miss Grand International}} [[Kategorya:Articles with hCards]] 04d1oic8qkejb8gxzkmfg5vkkk7fokr Zenith Foods Corporation 0 337036 2205471 2203318 2026-04-30T12:32:57Z Ivan P. Clarin 84769 /* Larawan */ 2205471 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name= Zenith Foods Corporation | logo =[[File:Jollibee Foods Corporation logo.svg|170px]] | traded_as = ZFC JFC | logo_size = Ang logo ng Jollibee | caption = | image = | image_caption = | foundation = [[Calamba, Laguna]], [[Pilipinas]]<br>ZFC: C3 (2003)<br>ZFC: CBF (2018) | key_people = Tony Tan Caktiong (Chairman)<br>Fernando S. Yu (CEO) | area_served = [[Pilipinas]] | subsid = [[Jollibee|Jollibee Foods Corporation]] | industry = [[Pagkain]] | products = {{hlist|hamburgers|chicken joy|fries|coffee|desserts|breakfast|dumplings|pizzas|cakes|coffee|pastries}} | homepage = {{URL|http://www.jollibee.com.ph/}} | owner = Jollibee Foods Corporation | revenue = $244.03 milyon | net_income = 0.66% | num_employees = | location_country = [[Pilipinas]] | location_city = CIP-1, [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], [[Timog Luzon]] 4028 }} Ang '''Zenith Foods Corporation''' o '''ZFC''' ay isang sentrong komisaryo ng '''[[Jollibee]] Foods Corporation''' na mga [[pagkain]] na nakabase sa [[Canlubang]], [[Calamba, Laguna]], Pilipinas na pagmamayari nang kompanyang Jollibee Group sa ilalim ni Tony Tan Caktiong, sa mga taggapang lungsod ng [[Pasig]] at Cubao, [[Lungsod Quezon]] ika taong Enero 1978. ==Mga komisaryo== ===Zenith Foods Corporation: C3=== Ang ''''Zenith Foods Corporation: C3'''' o Jollibee Foods Corporation, ay ang sentrong kompanya ng Jollibee Foods Corporation sa kalye ng Prosperity sa CIP-1, Canlubang, ang sentrong tindahan ng ZFC JFC sa [[Laguna]]. ===Zenith Foods Corporation: CBF=== Ang ''''Zenith Foods Corporation: CBF'''' o Canlubang Baking Facility: Red Ribbon ay isa sa mga komisaryo ng Jollibee Foods Corporation na itinatag noong 2017 sa kalye ng Integrity sa CIP-1, Canlubang, ay pagawaan na mga pagkain [[tinapay]] at [[keyk]]. ==Larawan== <gallery> File:Jollibee restaurants (Rizal, Nueva Ecija) 02.jpg|[[Jollibee]] File:Redribbonjf.JPG|[[Red Ribbon Bakeshop]] File:Chowkingjf.JPG|[[Chowking]] File:Mang Inasal first store Robinsons Iloilo (De Leon, Iloilo City; 10-22-2022).jpg|[[Mang Inasal]] File:Greenwich at Ayala Center Cebu (04-23-2023).jpg|[[Greenwich Pizza]] File:Coffee Bean Aeon Laketown Kaze 20150909.JPG|Coffee Bean & Tea Leaf File:A modern Burger King fast food restaurant in Ooltewah, Tennessee.jpg|[[Burger King]] File:Smashburger (8739490082).jpg|Smash Burger </gallery> ==Tignan ito== * [[Mix Plant, Inc.]] * [[Purechem Corporation]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{stub|Pagkain|Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanya ng pagkain]] [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] r40azlhutyftjw3z8bwd4gnz83e94yi Saint-Germain-du-Puch 0 337345 2205510 2199315 2026-04-30T14:50:05Z TentingZones1 122212 2205510 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Saint-Germain-du-Puch |native_name = Sent German dau Pug |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa Gironda|Bayan]] |image_skyline = File:Saint-Germain-du-Puch Mairie.JPG |image_shield = Blason ville fr Saint-Germain-du-Puch (Gironde).svg |pushpin_map = France |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Libourne|Libourne]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = François Tosi |area_total_km2 = 11.76 |population_as_of = 2023 |population_total = 2304 |population_density_km2 = auto |website = https://www.mairie-stgermaindupuch.fr |coordinates = {{coord|44.8569|-0.3203|format=dms|display=inline,title}} }} Ang '''Saint-Germain-du-Puch''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]], na matatagpuan sa departamento ng [[Gironda]] sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. ==Heograpiya== Ang Saint-Germain-du-Puch ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Entre-deux-Mers]], malapit sa kaliwang pampang ng [[Ilog Dordogne|Dordogne]] at [[Libourne]]. Ang mga kalapit na komunidad ay [[Arveyres]], [[Baron, Gironde|Baron]], [[Beychac-et-Caillau]], [[Camarsac]], [[Croignon]], [[Nérigean]], [[Sallebœuf]] at [[Vayres]]. ==Kasaysayan== Noong panahon ng [[Rebolusyong Pranses|Rebolusyon]], ang parokya ng Saint-Germain-du-Puch ang bumuo ng komyun ng Saint-Germain-du-Puch. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Saint-Germain-du-Puch (Gironde).svg|thumb|Saint-Germain-du-Puch]] Bawat tatlong buwan, kulay azure at gules, una at pang-apat, isang chevron na may hanay na maputla o, sable at gules, na pangunahing sinamahan ng dalawang magkakahiwalay na tumpok ng anim na coupeaux argent at sa base ay isang tungkos ng trigo o, pangalawa at pangatlo ay ng kastilyo ng lugar na argent, bukas at may butas sa bukid, may terasa o at nasa ibabaw ng isang kumpol ng mga ubas na katulad nito; sa kabuuan ay isang ulo ng crosier o. ==Mga lugar at monumento== Ang nayon ng Saint-Germain-du-Puch ay may apat na kastilyo at iba pang kawili-wiling mga monumento: * Ang simbahan ng Saint-Germain. Itinayo sa isang lugar na Gallo-Roman, una itong nabanggit noong ika-13 siglo. Bahagi na lamang ng timog na pader ng nabe ang natitira sa simbahang Romanesque. Ang nabe ay nagtatapos sa silangan na may isang tuwid na bay at isang kalahating bilog na apse na muling itinayo noong 1862. Sa lumang bahagi ng timog na pader, mayroong isang serye ng mga [[canonical sundial]] (hindi bababa sa walo!). <gallery> Saint-Germain-du-Puch église 1.JPG|<center>Église Saint-Germain.</center> Cadrans canoniaux église Saint-Germain-du-Puch 1.JPG|<center>Cadrans canoniaux.</center> </gallery> * ang [[pamumuno ng Arveyres]]; * Ang kastilyo ng Grand-Puch, na itinatag noong 1330 o 1348. Ang kastilyo ay nakaayos bilang isang apat na gilid na napapalibutan ng isang kanal na inukit sa batong-apog. Dalawang toreng may walong sulok ang nasa gilid ng hilagang-silangan at timog-silangan na mga sulok. Ang dalawa pang sulok ay nakoronahan ng mga toreng bantayan na may korbell na, tulad ng mga tore, ay may mga daungan ng baril. Ang mga pang-itaas na bahagi ay pinalamutian ng mga openwork na balustrade ng mga quatrefoil sa mga machicolation, na tumatakbo sa paligid ng dalawang bubong na may dobleng gable; <gallery> Château de St Germain de Puch.jpg|Château du Grand-Puch - Gravure ancienne Saint-Germain-du-Puch - Château du Grand-Puch.jpg|Château du Grand-Puch - facade Est - vue générale Saint-Germain-du-Puch Château 1.JPG|Château du Grand-Puch - facade Est Saint-Germain-du-Puch Château 2.JPG|Château du Grand-Puch - facade Ouest </gallery> * Ang Château du Petit Puch noong ika-16 na siglo; * Ang Château Goudichaud noong ika-18 siglo; * Ang Château de Jonqueyres, isang dating bahay na may kuta na itinayo noong ika-11 at ika-12 siglo. [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] mpy4u2dy83x66blb30171rie1telbwq Apoy sa Dugo 0 337503 2205485 2203334 2026-04-30T13:21:59Z ~2026-26418-08 161341 2205485 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Apoy sa Dugo | image = | caption = Title card | genre = {{plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Crime film|Crime]]}} | creator = | writer = {{plainlist| * John Kenneth de Leon * Ma. Christina Velasco * Marlon Miguel}} | director = Ralph Manuel Malabunga | creative_director = | starring = {{plainlist| * [[Derrick Monasterio]] * [[Elle Villanueva]] * [[Ashley Ortega]]}} | opentheme = | theme_music_composer = | country = [[Pilipinas]] | language = Tagalog | num_episodes = 20 | executive_producer = | cinematography = | editor = | camera = [[Multiple-camera setup]] | runtime = 21-30 Minuto | location = [[Kalakhang Manila]] | company = GMA Entertainment Group | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[Ultra-high-definition television|UHDTV]] [[4K resolution|4K]] | audio_format = [[5.1 surround sound]] | first_aired = {{start date|2026|3|4}} | last_aired = }} Ang '''Apoy sa Dugo''' ay isang teleserye sa Pilipinas, taong 2026 sa ilalim ng palatutunang [[GMA Network]] na inilathala ng direktor na si ''Ralph Maniel Malabunga'' na pinagbibidahan nina; [[Derrick Monasterio]], [[Ashley Ortega]], [[Elle Villanueva]] at [[Thea Tolentino]]. ==Cast and Characters== ===Main Cast:=== * [[Derrick Monasterio]] bilang Marco Panganiban * [[Ashley Ortega]] bilang Angel Aquino Sangalang * Elle Villanueva bilang Atty. Vanessa Sangalang-Panganiban ===Supporting Cast:=== * [[Pinky Amador]] bilang Sylvia Panganiban * [[Ricardo Cepeda]] bilang Carlito Panganiban * [[Cai Cortez]] bilang Atty. Lorraine Mendez * Fonzi bilang Fonzi Nartia * Larkin Castor bilang Spencer Palermo * Patricia Coma bilang Lexi Panganiban * Toniyuh bilang Toni * Angela Alarcon bilang Yumi * Khozebe Nicole Baker bilang Mikay Sangalang Panganiban * Rathian Cordero bilang Luigi Sangalang Panganiban * Karenina Haniel bilang Kiara * Elle Ramirez bilang Maya * Sunshine Teodoro bilang Veron * '''With the Special Participation of:''' * [[Thea Tolentino]] bilang Atty. Trixie Mendoza * [[Ron Angeles]] bilang Bruce * Andre Cue bilang Gringo * Cheska Salcedo bilang Sabrina * Angeli Sanoy bilang Katkat * Karl Limpin bilang Karl ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb title|37901120}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] a9rczb6uz4r5it7qpdv2q9ecglk24hy 2205486 2205485 2026-04-30T13:23:04Z ~2026-26418-08 161341 2205486 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Apoy sa Dugo | image = | caption = Title card | genre = {{plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Crime film|Crime]]}} | creator = | writer = {{plainlist| * John Kenneth de Leon * Ma. Christina Velasco * Marlon Miguel}} | director = Ralph Manuel Malabunga | creative_director = | starring = {{plainlist| * [[Derrick Monasterio]] * [[Elle Villanueva]] * [[Ashley Ortega]]}} | opentheme = | theme_music_composer = | country = [[Pilipinas]] | language = Tagalog | num_episodes = 20 | executive_producer = | cinematography = | editor = | camera = [[Multiple-camera setup]] | runtime = 21-30 Minuto | location = [[Kalakhang Manila]] | company = GMA Entertainment Group | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[Ultra-high-definition television|UHDTV]] [[4K resolution|4K]] | audio_format = [[5.1 surround sound]] | first_aired = {{start date|2026|3|4}} | last_aired = }} Ang '''Apoy sa Dugo''' ay isang teleserye sa Pilipinas, taong 2026 sa ilalim ng palatutunang [[GMA Network]] na inilathala ng direktor na si ''Ralph Maniel Malabunga'' na pinagbibidahan nina; [[Derrick Monasterio]], [[Ashley Ortega]], [[Elle Villanueva]] at [[Thea Tolentino]]. ==Cast and Characters== ===Main Cast:=== * [[Derrick Monasterio]] bilang Marco Panganiban * [[Ashley Ortega]] bilang Angel Aquino Sangalang * Elle Villanueva bilang Atty. Vanessa Sangalang-Panganiban ===Supporting Cast:=== * [[Pinky Amador]] bilang Sylvia Panganiban * [[Ricardo Cepeda]] bilang Carlito Panganiban * [[Cai Cortez]] bilang Atty. Lorraine Mendez * Fonzi bilang Fonzi Nartia * Larkin Castor bilang Spencer Palermo * Patricia Coma bilang Lexi Panganiban * Toniyuh bilang Toni * Angela Alarcon bilang Yumi * Khozebe Nicole Baker bilang Mikay Sangalang Panganiban * Rathian Cordero bilang Luigi Sangalang Panganiban * Karenina Haniel bilang Kiara * Elle Ramirez bilang Maya * Sunshine Teodoro bilang Veron * '''With the Special Participation of:''' * [[Thea Tolentino]] bilang Atty. Trixie Mendoza * Che Ramos as the Inspector * [[Ron Angeles]] bilang Bruce * Andre Cue bilang Gringo * Cheska Salcedo bilang Sabrina * Angeli Sanoy bilang Katkat * Karl Limpin bilang Karl ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb title|37901120}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] niux3mi9f3cvhzf8gzac8sqbr5c87zq 2205487 2205486 2026-04-30T13:24:16Z ~2026-26418-08 161341 2205487 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Apoy sa Dugo | image = | caption = Title card | genre = {{plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Crime film|Crime]]}} | creator = | writer = {{plainlist| * John Kenneth de Leon * Ma. Christina Velasco * Marlon Miguel}} | director = Ralph Manuel Malabunga | creative_director = | starring = {{plainlist| * [[Derrick Monasterio]] * [[Elle Villanueva]] * [[Ashley Ortega]]}} | opentheme = | theme_music_composer = | country = [[Pilipinas]] | language = Tagalog | num_episodes = 20 | executive_producer = | cinematography = | editor = | camera = [[Multiple-camera setup]] | runtime = 21-30 Minuto | location = [[Kalakhang Manila]] | company = GMA Entertainment Group | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[Ultra-high-definition television|UHDTV]] [[4K resolution|4K]] | audio_format = [[5.1 surround sound]] | first_aired = {{start date|2026|3|4}} | last_aired = }} Ang '''Apoy sa Dugo''' ay isang teleserye sa Pilipinas, taong 2026 sa ilalim ng palatutunang [[GMA Network]] na inilathala ng direktor na si ''Ralph Maniel Malabunga'' na pinagbibidahan nina; [[Derrick Monasterio]], [[Ashley Ortega]], [[Elle Villanueva]] at [[Thea Tolentino]]. ==Cast and Characters== ===Main Cast:=== * [[Derrick Monasterio]] bilang Marco Panganiban * [[Ashley Ortega]] bilang Angel Aquino Sangalang * Elle Villanueva bilang Atty. Vanessa Sangalang-Panganiban ===Supporting Cast:=== * [[Pinky Amador]] bilang Sylvia Panganiban * [[Ricardo Cepeda]] bilang Carlito Panganiban * [[Cai Cortez]] bilang Atty. Lorraine Mendez * Fonzi bilang Fonzi Nartia * Larkin Castor bilang Spencer Palermo * Patricia Coma bilang Lexi Panganiban * Toniyuh bilang Toni * Angela Alarcon bilang Yumi * Khozebe Nicole Baker bilang Mikay Sangalang Panganiban * Rathian Cordero bilang Luigi Sangalang Panganiban * Karenina Haniel bilang Kiara * Elle Ramirez bilang Maya * Sunshine Teodoro bilang Veron * '''With the Special Participation of:''' * [[Thea Tolentino]] bilang Atty. Trixie Mendoza * Che Ramos as the Inspector * Matet De Leon as Merly Aquino * [[Ron Angeles]] bilang Bruce * Andre Cue bilang Gringo * Cheska Salcedo bilang Sabrina * Angeli Sanoy bilang Katkat * Karl Limpin bilang Karl ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb title|37901120}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] cs33foc9q7h412or2wkd3k133utdwpq 2205744 2205487 2026-05-01T09:55:04Z ~2026-26377-05 161370 2205744 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Apoy sa Dugo | image = | caption = Title card | genre = {{plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Crime film|Crime]]}} | creator = | writer = {{plainlist| * John Kenneth de Leon * Ma. Christina Velasco * Marlon Miguel}} | director = Ralph Manuel Malabunga | creative_director = | starring = {{plainlist| * [[Derrick Monasterio]] * [[Elle Villanueva]] * [[Ashley Ortega]]}} | opentheme = | theme_music_composer = | country = [[Pilipinas]] | language = Tagalog | num_episodes = 20 | executive_producer = | cinematography = | editor = | camera = [[Multiple-camera setup]] | runtime = 21-30 Minuto | location = [[Kalakhang Manila]] | company = GMA Entertainment Group | network = [[GMA Network]] | picture_format = [[Ultra-high-definition television|UHDTV]] [[4K resolution|4K]] | audio_format = [[5.1 surround sound]] | first_aired = {{start date|2026|3|4}} | last_aired = }} Ang '''Apoy sa Dugo''' ay isang teleserye sa Pilipinas, taong 2026 sa ilalim ng palatutunang [[GMA Network]] na inilathala ng direktor na si ''Ralph Maniel Malabunga'' na pinagbibidahan nina; [[Derrick Monasterio]], [[Ashley Ortega]], [[Elle Villanueva]] at [[Thea Tolentino]]. ==Cast and Characters== ===Main Cast:=== * [[Derrick Monasterio]] bilang Marco Panganiban * [[Ashley Ortega]] bilang Angel Aquino Sangalang * Elle Villanueva bilang Atty. Vanessa Sangalang-Panganiban ===Supporting Cast:=== * [[Pinky Amador]] bilang Sylvia Panganiban * [[Ricardo Cepeda]] bilang Carlito Panganiban * [[Cai Cortez]] bilang Atty. Lorraine Mendez * Fonzi bilang Fonzi Nartia * Larkin Castor bilang Spencer Palermo * Patricia Coma bilang Lexi Panganiban * Toniyuh bilang Toni * Angela Alarcon bilang Yumi * Khozebe Nicole Baker bilang Mikay Sangalang Panganiban * Rathian Cordero bilang Luigi Sangalang Panganiban * Karenina Haniel bilang Kiara * Elle Ramirez bilang Maya * Sunshine Teodoro bilang Veron * '''With the Special Participation of:''' * [[Thea Tolentino]] bilang Atty. Trixie Mendoza * Che Ramos as Inspector Gabriela Sison * Matet De Leon as Merly Aquino * [[Ron Angeles]] bilang Bruce * Andre Cue bilang Gringo * Cheska Salcedo bilang Sabrina * Angeli Sanoy bilang Katkat * Karl Limpin bilang Karl ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb title|37901120}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] tu86i6jp3r4gtswzr2rvjl1abnnxmtj Puisseguin 0 337516 2205642 2200262 2026-05-01T01:30:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205642 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Puisseguin |settlement_type = Bayan o komyun |image_skyline = 012 Monbadon ( 33570 ).JPG |image_caption = Kastilyo ng Monbadon, Hunyo 2014 |image_shield = Blason ville fr Puisseguin (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Puisseguin |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Libourne|Libourne]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Jean Michel Pasquon |area_total_km2 = 17.25 |population_as_of = 2023 |population_total = 834 |population_density_km2 = auto |website = https://www.mairie-puisseguin.fr |coordinates = {{coord|44.9244|-0.0719|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 83 }} Ang '''Puisseguin''' ay isang komyun sa departamento ng [[Gironda]] sa [[Nouvelle-Aquitaine]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]]. Ito ay nasa humigit-kumulang 15 km sa silangan ng [[Liborna]]. Noong Oktubre 2015, 43 katao ang namatay sa [[Insidente ng Puisseguin|isang banggaan sa pagitan ng isang bus at isang trak]]. ==Heograpiya== Matatagpuan ang Puisseguin sa [[rehiyon ng Libournais]]. Ang teritoryo ng komyun ay nasa hangganan ng anim na komyun: ang [[Lussac, Gironde|Lussac]] sa hilaga, ang [[Tayac]] sa dulong hilagang-silangan nang mga 250 metro, ang [[Saint-Cibard]] sa silangan, ang [[Saint-Philippe-d'Aiguille]] sa timog-silangan, ang [[Saint-Genès-de-Castillon]] sa timog at ang [[Montagne, Gironda|Montagne]] sa kanluran. ==Transportasyon== Ang mga bus, parehong pang-eskwelahan at hindi pang-eskwelahan, ay humihinto sa Puisseguin, gayundin ang network ng transportasyon ng [[TransGironde]]. ==Pangalan== Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa salitang Occitan na ''puy'', na nangangahulugang "bundok o '''''mont''''' sa Wikang Pranses" at mula kay ''Seguin'', isang tinyente ni Charlemagne.<ref name=Visaq>[http://visites.aquitaine.fr/puisseguin Puisseguin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229171223/http://visites.aquitaine.fr/puisseguin |date=2014-12-29 }} sur le site « Visites en Aquitaine - Région Aquitaine » (CC-[[Licence Creative Commons#Attribution|BY]]-[[Licence Creative Commons#Partage dans les mêmes conditions|SA]]), consulté le 28 décembre 2014.</ref> Sa [[Wikang Occitan|Occitan]], ang bayan ay tinatawag na '''Pèi Seguin''' o '''Puègseguin'''. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Puissegunais''.<ref>Nom des habitants de la commune sur [http://www.habitants.fr/habitants_puisseguin_33342.html habitants.fr]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, consulté le 26 août 2013.</ref> ==Kasaysayan== Si Seguin, ang tinyente ni Charlemagne, ay nanirahan sa lugar noong simula ng ika-9 na siglo at nagsimulang magtayo ng kastilyo. Noong ika-14 na siglo, ang Puisseguin ay isang maliit na kastilyan na nakadepende sa [[Puynormand]] at umabot hanggang Parsac (sa kasalukuyang komyun ng Montagne sa Gironde). Noong Mayo 1341, ang seigneury ng Puynormand, na kinabibilangan ni Puisseguin, ay ipinagkaloob sa [[pamilyang Albret]], kung saan ito nanatili hanggang ika-17 siglo. Pagkatapos ay binili ng pamilyang Fournel ang kastilyan na ito, na, noong 1763, ay naipasa sa pamilyang Rounel de Godeville, na nagpanatili nito hanggang sa Rebolusyong Pranses.<ref name=Visaq/> Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses|Rebolusyon]], ang parokya ng Saint-Pierre de Puisseguin ay bumuo ng komyun ng Puisseguin, at ang parokya ng Saint-Martin de Monbadon ay bumuo ng komyun ng Monbadon. Noong Enero 1, 1989, ang komyun ng Monbadon ay pinagsama sa komyun ng Puisseguin.<ref>[http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf Historique des communes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130124070328/http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf |date=2013-01-24 }}, p. 42, sur GAEL (Gironde Archives en ligne) des Archives départementales de la Gironde, consulté le 20 août 2013.</ref> Noong Oktubre 23, 2015, [[Insidente sa Puisseguin|naganap doon ang pinakamatinding aksidente]] sa kalsada sa France [[Insidente sa Beaune|simula noong aksidente sa Beaune noong 1982]], na nagresulta sa 43 na pagkamatay. Isang semi-trailer truck at isang bus ang nagbanggaan sa isang kurba sa [[D17 (Pransiya)|departmental road ng D17]].<ref>{{Cite web|title = France coach crash: at least 43 dead after collision with truck|url = https://www.theguardian.com/world/2015/oct/23/at-least-40-dead-after-bus-crash-in-south-of-france-puisseguin|website = the Guardian|accessdate = 2015-10-23|first1 = Angelique Chrisafis in|last1 = Paris|first2 = Jessica Elgot in|last2 = London}}</ref><ref>{{Cite web|title = 43 Dead After Bus Carrying Elderly People Collides With Truck|url = https://www.nbcnews.com/news/world/libourne-crash-42-dead-crash-between-bus-truck-france-n449776|website = NBC News|accessdate = 2015-10-23}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title = At least 43 people have died in a coach crash in France|url = https://www.independent.co.uk/news/world/europe/libourne-france-bus-crash-live-dozens-dead-after-coach-and-lorry-accident-near-bordeaux-a6705276.html|website = The Independent|accessdate = 2015-10-23|language = en}}</ref> ==Mga Paaralan== Ang nayon ay may dalawang paaralan, isang pampubliko: ang Paaralang Jeanne-d'Albret, at isang pribado: ang Paaralang Sacré-Cœur. Sa pagtatapos ng taong panuruan 2022-2023, ang pagsasara ng Paaralang Sacré-Cœur ay napagpasyahan ng mga awtoridad sa edukasyong Katoliko. ==Mga Aktibidad== Nag-aalok ang Puisseguin ng iba't ibang aktibidad: tennis, gymnastics, football, archery, pangangaso, pétanque, at ipinagmamalaki ang maraming asosasyon na nakatuon sa pamana at kalikasan. Nag-oorganisa rin ang isang senior citizens' club ng maraming aktibidad. ==Buhay pang-ekonomiya== Maraming tindahan ang Puisseguin: isang grocery store, isang butcher's shop, isang panaderya, at isang hair salon. Mayroon ding dalawang nursing practice, isang opisina ng doktor, at isang opisina ng notaryo. May pizza maker na dumarating tuwing Miyerkules ng gabi. ==Turismo, lokal na kultura at pamana== Maraming turista ang tinatanggap ng nayon bawat taon. Maraming mga guesthouse at bed and breakfast ang munisipalidad. Bukod pa rito, may hiking trail na paikot-ikot sa mga nakapalibot na nayon. ===Mga pagdiriwang sa nayon=== Bago ang 2020, maraming pagdiriwang ang inihandog ng nayon sa buong taon: * Sa Enero: ang seremonya ng pagbati sa Bagong Taon * Sa Pebrero: ang karnabal ng paaralan * Sa Marso: ang gabi ng Gimboura * Sa Abril: ang palabas sa paaralan ng Sacré-Cœur * Sa Mayo: ang rally ng Saint-Émilionnais * Sa Hunyo: ang wine festival, ang music festival, ang palabas sa paaralan ng Jeanne-d'Albret * Sa Hulyo: Bastille Day at ang mga laro sa pagitan ng mga nayon (ang mga nayon mula sa mga nakapalibot na lugar ay nagkikita at nakikipagkumpitensya sa ibang bayan bawat taon) * Sa Agosto/Setyembre: ang pangangaso at pagdiriwang ng kabayo ===Mga lugar at monumento=== * [[Simbahan ni Saint-Martin sa Monbadon]]. Ang gusali ay itinala bilang isang makasaysayang monumento noong 1925. * [[Simbahan ng Saint-Pierre sa Puisseguin]]. Ang portal ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento noong 1914. Dahil sa pagguho ng arko, ang gusali ay nanatiling sarado simula noong Nobyembre 2022. * [[Kastilyo ng Monbadon]]. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Puisseguin (Gironde).svg|thumb|Puisseguin]] Asul, isang bundok na may base argent [puti] na nasa ibabaw ng isang karbunkulo ng labing-anim na panatang gules [itim], sa isang punong gules ay isang gasuklay na sable rin na nasa gilid ng dalawang bituin na may anim na tulis na nakahiwalay na sable [itim] at argent [puti]. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] ari4l5mm31b76tceqfiplqa56r6s10p Nzérékoré 0 337544 2205594 2200631 2026-04-30T17:57:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205594 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = Nzérékoré | other_name = Nzerekore | native_name = {{lang|nqo|ߒߛߙߍߜߘߺߍ߬}} , {{lang|ff|𞤟𞤫𞤪𞤫𞤳𞤮𞤪𞤫}} | nickname = | motto = | image_skyline = N'Zérékoré.jpg | imagesize = 300px | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = Lokasyon ng Nzérékoré | pushpin_map = Guinea | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{GUI}} | subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Guinea|Rehiyon]] | subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Nzérékoré|Nzérékoré]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Guinea|Prepektura]] | subdivision_name2 = [[Prepektura ng Nzérékoré|Nzérékoré]] | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | area_magnitude = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = 2014 | population_footnotes = | population_note = | settlement_type = Lungsod<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> | population_total = 195027 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_mi2 = | timezone = | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{Coord|07|45|8|N|08|49|18|W|region:GN_type:city|format=dms|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 560 | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = }} Ang '''Nzérékoré''' ay ang pangatlong pinakamalaking lungsod sa [[Guinea]] ayon sa populasyon pagkatapos ng kabisera, ang [[Conakry]] at [[Kankan]], at ang pinakamalaking lungsod sa rehiyon ng [[Guinée forestière]] sa timog-silangang Guinea. Ang lungsod ay ang kabisera ng [[Prepektura ng Nzérékoré]]. Ang Nzérékoré ay isang sentro ng komersyo at ekonomiya at matatagpuan humigit-kumulang 354 mi (570 km) timog-silangan ng Conakry.<ref>{{Cite web |url=http://www.worldcities.us/Nzerekore/ |title=Encyclopedia of World Populations: Nzérékoré |access-date=2024-12-06 |archive-date=2021-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513040619/https://www.worldcities.us/Nzerekore/ |url-status=live }}</ref> Ito ang sentro ng isang pag-aalsa laban sa pamamahala ng Pransya noong 1911 at ngayon ay kilala bilang isang [[bayan ng pamilihan]] at dahil sa mga [[panday-pilak]] nito. Ang bilang ng populasyon ay nasa pagitan ng ~110,000 at ~290,000 noong 1996<ref>{{Cite web |title=Nzérékoré (Prefecture, Guinea) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/85__nz%C3%A9r%C3%A9kor%C3%A9/ |access-date=2024-12-07 |website=www.citypopulation.de}}</ref> batay sa Senso, at lumalaki nang malaki simula nang magsimula ang mga digmaang sibil sa kalapit na [[Liberia]], [[Sierra Leone]], at [[Ivory Coast]] na nagdulot ng papasok na migrasyon, kung saan ang kasalukuyang bilang ng populasyon ay nasa pagitan ng ~230,000 at ~400,000.<ref>{{Cite web |title=Population of Nzérékoré 2024 {{!}} Nzérékoré population - statistics |url=https://population-hub.com/en/gn/population-of-nzerekore-8157.html |access-date=2024-12-07 |website=Population HUB |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Nzérékoré (Prefecture, Guinea) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/guinea/admin/85__nz%C3%A9r%C3%A9kor%C3%A9/ |access-date=2024-12-07 |website=www.citypopulation.de}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nzerekore in Guinea {{!}} Facts and Information about Nzerekore - Places-in-the-World.com |url=https://places-in-the-world.com/guinea/nzerekore/2416969 |access-date=2024-12-07 |website=places-in-the-world.com }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Kasaysayan== Ang Nzérékoré ay sentro ng isang pag-aalsa laban sa pamamahala ng Pransya noong 1911. Mula 1911–1912, ang karamihan sa Rehiyon ng Nzérékoré ay isinailalim sa direktang pamamahala ng militar. [[2013 Guinea clashes|May tatlong araw na labanang etno-relihiyoso sa Nzérékoré noong Hulyo 2013]].<ref>{{Cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-guinea-violence-idUSBRE96G00820130717 |title="Guinea's Conde appeals for calm after 11 killed in ethnic clashes", Reuters, July 16, 2013. |website=[[Reuters]] |access-date=December 6, 2024 |archive-date=October 6, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006190639/http://www.reuters.com/article/2013/07/17/us-guinea-violence-idUSBRE96G00820130717 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-23335719 |title="Guinean troops deployed after deadly ethnic clashes", BBC Africa, 17 July 2013. |work=BBC News |date=16 July 2013 |access-date=6 December 2024 |archive-date=17 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017234847/http://www.bbc.com/news/world-africa-23335719 |url-status=live }}</ref> Ang labanan sa pagitan ng etnikong [[Kpelle|Guerzé (Kpelle)]], na Kristiyano o animista, at etnikong Konianke, na mga Muslim at malapit sa mas malaking grupong etniko ng [[Malinké]], ay nag-iwan ng hindi bababa sa 54 na patay.<ref name="BBC" /> Kabilang sa mga namatay ang mga taong pinatay gamit ang mga itak at sinunog nang buhay.<ref name="BBC" /> Natapos ang karahasan matapos magpatupad ng curfew ang militar ng Guinea, at si Pangulong [[Alpha Condé]] ay nanawagan para sa katahimikan sa telebisyon.<ref name="BBC" /> Noong Disyembre 1, 2024, ang istadyum ng football ng Nzérékoré ay naging pinangyarihan ng marahas na mga sagupaan at [[2024 Nzérékoré stampede|isang stampede]] na nagdulot ng hindi bababa sa 56 na pagkamatay. Matapos ang isang pinagtatalunang desisyon ng referee, nagsimulang magbato ang mga tagahanga, na nagdulot ng takot, at pagkatapos ay sumali ang pulisya, na nagpaputok ng tear gas. Sa kasunod na pagmamadali at pag-aagawan para sa nag-iisang labasan sa istadyum, mga tao ang natumba sa lupa at marami, kabilang ang mga bata, ang natapakan ng paa.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/dozens-reported-killed-guinea-soccer-stadium-crush-2024-12-02/ Guinea stadium crush kills 56 people after disputed refereeing decision], Reuters, 2 December 2024. Accessed on 2 December 2024.</ref> ==Heograpiya== Ang Nzérékoré ay matatagpuan sa pagitan ng 7°32 at 8°22 Hilagang latitud at 9°04 Kanlurang longhitud at sumasaklaw sa lawak na 47.3 km2. Ang distansya sa mga kalapit na prefecture ay 39 km para sa Nzérékoré-Lola, 62 km para sa Nzérékoré-Yomou, 125 km para sa Nzérékoré-Beyla, at 135 km para sa Nzérékoré-Macenta. ===Tipograpiya=== Ang Nzérékoré ay nasa taas na 480 m at ang lupain nito ay mabatong. Ang talampas ay pinangungunahan ng mga burol na minsan ay gneissic (Gonia) at minsan ay quartz (Gboyéba). Ang bayan ay may tatlong mahahalagang burol: Götö (450 m), Hononye at Kwéléyé (350 m). ==Klima== Ang Nzérékoré ay may klimang [[tropikal na savanna]] ([[klasipikasyon ng klima ng Köppen]] na Aw). Ang lungsod ay mayroong mahabang [[tag-ulan]] na sumasaklaw sa mga buwan ng Marso hanggang Nobyembre, habang ang natitirang tatlong buwan ay bumubuo sa [[tag-init]] ng lungsod. Bagama't ang karaniwang pang-araw-araw na temperatura ay nananatiling medyo pare-pareho sa buong taon, ang Nzérékoré ay may mas mataas na pagkakaiba-iba ng temperatura sa araw sa panahon ng tag-init nito na may karaniwang pinakamataas na temperatura sa paligid ng 33 °C o 91.4 °F at karaniwang pinakamababa mula 10 hanggang 13 °C o 50.0 hanggang 55.4 °F. Ang lungsod ay may katamtamang presipitasyon na humigit-kumulang 1,800 mm o 70 pulgada taun-taon. {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Nzérékoré (1991–2020) | Jan high C = 32.1 | Feb high C = 33.3 | Mar high C = 32.6 | Apr high C = 31.4 | May high C = 30.7 | Jun high C = 29.3 | Jul high C = 27.8 | Aug high C = 27.8 | Sep high C = 29.0 | Oct high C = 29.8 | Nov high C = 30.5 | Dec high C = 31.1 | year high C = 30.4 | Jan mean C = 24.7 | Feb mean C = 26.5 | Mar mean C = 26.9 | Apr mean C = 26.6 | May mean C = 26.2 | Jun mean C = 25.3 | Jul mean C = 24.4 | Aug mean C = 24.4 | Sep mean C = 25.0 | Oct mean C = 25.2 | Nov mean C = 25.5 | Dec mean C = 24.8 | year mean C = 25.5 | Jan low C = 17.3 | Feb low C = 19.7 | Mar low C = 21.3 | Apr low C = 21.7 | May low C = 21.7 | Jun low C = 21.3 | Jul low C = 21.0 | Aug low C = 21.0 | Sep low C = 21.1 | Oct low C = 20.7 | Nov low C = 20.5 | Dec low C = 18.4 | year low C = 20.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.2 | Feb precipitation mm = 51.4 | Mar precipitation mm = 120.7 | Apr precipitation mm = 147.3 | May precipitation mm = 187.0 | Jun precipitation mm = 214.9 | Jul precipitation mm = 235.5 | Aug precipitation mm = 321.9 | Sep precipitation mm = 316.8 | Oct precipitation mm = 194.5 | Nov precipitation mm = 73.0 | Dec precipitation mm = 18.8 | year precipitation mm = 1896.0 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 1.3 | Feb precipitation days = 3.8 | Mar precipitation days = 9.2 | Apr precipitation days = 11.0 | May precipitation days = 14.5 | Jun precipitation days = 14.9 | Jul precipitation days = 17.1 | Aug precipitation days = 22.1 | Sep precipitation days = 21.6 | Oct precipitation days = 16.5 | Nov precipitation days = 7.7 | Dec precipitation days = 1.7 | year precipitation days = 141.4 |Jan humidity = 65 |Feb humidity = 68 |Mar humidity = 72 |Apr humidity = 76 |May humidity = 79 |Jun humidity = 81 |Jul humidity = 84 |Aug humidity = 85 |Sep humidity = 82 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 73 |year humidity = 77 | source = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]] (humidity 1961–1990)<ref name="WMONormals">{{cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Guinea/CSV/NZEREKORE_61849.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Nzérékoré |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date=4 January 2024 |archive-date=5 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240105045715/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Guinea/CSV/NZEREKORE_61849.csv |url-status=live }}</ref> }} ==Sitwasyon sa paaralan== Mga pampublikong paaralang elementarya: 94 na gusali para sa 23 paaralan, 199 na silid-aralan para sa 15,916 na mag-aaral, kabilang ang 6,773 na babae. Mayroong 273 guro, kabilang ang 153 babae. Mga pribadong paaralang elementarya: 17 gusali para sa 9 na paaralan, 60 silid-aralan para sa 2,107 na mag-aaral, kabilang ang 315 na babae. Mga paaralang sekundarya: 14 na paaralan, kabilang ang 6 na pribado at 3 paaralang bokasyonal, na may 134 na silid-aralan para sa 8,884 na mag-aaral, kabilang ang 2,104 na babae. Mayroong 83 guro, kabilang ang 6 na babae. ==Ekonomiya== ===Agrikultura=== Iba-iba ang uri ng agrikultura: mga pananim na pagkain (palay, mais), mga tubers (kamoteng kahoy, kamote, gabi), mga pananim na pang-eksport (kape, kakaw, kola, langis ng palma), mga pananim sa pamilihan (letsugas, kamatis, okra, pipino, talong). ===Mga sakahan ng hayop=== Bagama't ang mga tupa, kambing, at baboy ay inaalagaan sa lungsod, ang mga baka naman ay inaangkat mula sa mga kalapit na prefecture na direktang nakalaan para sa katayin. ===Pangingisda=== May mga sistema ng pagsasaka ng isda na embryonic. ===SME=== Maraming SME (''petites et moyennes entreprises'' at maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo) pangunahin na sa pananahi, pag-aayos ng buhok, karpinterya, pagtitina, gawaing raffia, mekaniko, pagbe-bake, pagkatay, tapiserya, atbp. Mayroon ding tatlong pamilihan: ang sentral na pamilihan, ang pamilihan ng Dorota, at ang pamilihan ng Mohomou sa Boma. Ang lingguhang araw ng pamilihan ay Miyerkules. ==Transportasyon== Ang N1 highway ang nag-uugnay sa lungsod sa Kankan sa hilaga. Ang lungsod ay pinaglilingkuran din ng [[Paliparan ng Nzérékoré]]. ==Mga lugar ng pagsamba== * [[Cathédrale du Cœur Immaculé de Marie de Nzérékoré]] ==Mga Ospital== * Hôpital régional de Nzérékoré * Poste de Santé de Nyen 2 ==Tingnan din== * [[Talaan ng mga lungsod sa Guinea]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Nzérékoré]] [[Kategorya:Guinea]] 60qx80b6jdo4y4k5r4u9arl9t1bedru Soba 0 337583 2205726 2201072 2026-05-01T06:45:42Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205726 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao<ref>{{cite web |last1=Garone |first1=Sarah |title=Soba Noodles Nutrition Facts and Health Benefits |url=https://www.verywellfit.com/soba-noodle-nutrition-facts-and-health-benefits-5120135 |website=verywellfit |access-date=24 Pebrero 2026 |language=en |trans-title=Mga Katotohanan sa Nutrisyon at Benepisyo sa Kalusugan ng Pansit Soba }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong [[panahong Edo]]. == Etimolohiya == [[Talaksan:Mori soba of Fuji-soba.jpg|thumb|''Mori soba'', inihahain nang malamig kasama ng sawsawan at negi]] Ang salitang {{Nihongo|2=蕎麦|3=soba}} ay nangangahulugang "[[Hayang trigo|bakwit]]" (''Fagopyrum esculentum'').<ref>{{cite book|last1=Rein|first1=Johannes Justus|url=https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft|title=The Industries of Japan: Together with an Account of its Agriculture, Forestry, Arts, and Commerce. From Travels and Researches Undertaken at the Cost of the Prussian Government|publisher=Hodder and Stoughton|year=1889|page=[https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft/page/55 55]|language=en|trans-title=Ang mga Industriya ng Hapon: Kasama ang isang Salaysay ng Agrikultura, Panggugubat, Sining, at Komersyo nito. Mula sa mga Paglalakbay at Pananaliksik na Isinagawa sa Kapalit ng Pamahalaang Pruso}}</ref> Ang buong tawag sa pansit na bakwit ay soba-kiri (蕎麦切り, 'mga hiwa ng buckwheat'), ngunit karaniwang pinaikli ito sa ''soba''. Sa kasaysayan, ang pansit na soba ay tinatawag na Nihon-soba, Wa-soba, o [[Mga Yamato|Yamato]]-soba, na pawang nangangahulugang “sobang Hapones”. Ginamit ito upang itangi ang soba mula sa mga pansit na trigo mula sa Tsina, tulad ng [[ramen]], sōmen, o udon. Sa mas kamakailang panahon, ang soba ay maaaring tumukoy sa mga pansit sa pangkalahatan, anuman ang pinagmulan o komposisyon. Halimbawa, ang ramen ay tradisyonal na tinatawag na {{Nihongo|2=中華そば|3=chūka soba}} o {{Nihongo|2=支那そば|3=shina soba}}, na parehong nangangahulugang “pansit na Tsino”, bagaman itinuturing na ngayong nakakasakit ang salitang ''shina''.<ref name="Cwiertka2006">{{Cite book|title=Modern Japanese cuisine: food, power and national identity|first=Katarzyna Joanna |last=Cwiertka|publisher=Reaktion Books| year= 2006|isbn=978-1-86189-298-0| pages=144–145| url=https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA144|language=en|trans-title=Modernong lutuing Hapones: pagkain, kapangyarihan at pambansang pagkakakilanlan}}; [https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA145 p145]</ref> Maaari ring gamitin ang salitang soba upang tumukoy sa mga pansit na trigo, tulad ng ''aburasoba'' o ''yakisoba''. Sa [[Okinawa]], ang soba ay karaniwang tumutukoy sa ''Okinawa soba'', na gawa rin sa harinang trigo.<ref name="Honbano_OkinawaSoba">{{Cite web |title=Okinawa soba |script-title=ja:沖縄そば（茹麺・生麺） |url=https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727073205/https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |archive-date=2021-07-27 |access-date=2021-07-27 |website=Honbano Honmono |date=26 Marso 2018 |publisher= |language=ja |quote=(salinwika): ...Tinatawag ng mga taga-Okinawa ang pansit na ito na ''soba'' o sa diyalekto, ''suba''...}}</ref><ref name="Nahanavi2018">{{Cite web|url=https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|title=Okinawa Soba|date=2018-07-02|access-date=2021-07-27|website=NAHANAVI|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306170336/https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|archive-date=2021-03-06|url-status=live|publisher=Naha City Tourist Association|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] o0z5nq8h3g508nv29kewtpgl0ro6wp0 Omikoshi 0 337642 2205601 2201357 2026-04-30T18:16:23Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205601 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Hiyoshi-taisha_juge-jinja-haiden02n4592.jpg|thumb|Isang ''mikoshi'' ng Hiyoshi-taisha]] [[Talaksan:Nada_no_Kenka_matsuri_,_himeji01.JPG|thumb|Nakipaglaban ''si Mikoshi'' kay Nada-no-Kenka Matsuri sa [[Himeji]]]] [[Talaksan:ToshoguMikoshi5.jpg|thumb|Inilalagay ng ''mikoshi'' na ito [[Tokugawa Ieyasu|si Tokugawa Ieyasu]] sa Tōshō-gū sa [[Nikkō, Tochigi|Nikkō]] .]] Ang '''mikoshi''' (Hapones: 神輿) ay isang sagradong palankin o sakayan na panrelihiyon (tinatawag ding nabibit-bit na dambanang Shinto). Naniniwala ang mga tagasunod ng Shinto na ito ang nagsisilbing sasakyan upang dalhin ang isang diyos sa Japan habang inililipat ito sa pagitan ng pangunahing dambana at pansamantalang dambana sa panahon ng isang pista o kapag inililipat sa bagong dambana. Madalas, ang mikoshi ay kahawig ng isang maliit na gusali, na may mga haligi, pader, bubong, balkonahe, at rehas. . Maladas, idinadagdag ang panggalang na panlaping Hapones na '''o- (お)''', kaya nagiging '''omikoshi (お神輿)'''<ref>{{cite book |title=神田祭と神田明神を知るための本 平成27年版 |year=2015 |page=17 |isbn=978-4-902583-06-9 |language=ja}}</ref> == Kasaysayan == Ang unang naitalang paggamit ng ''mikoshi'' ay noong [[Panahong Nara|panahon ng Nara]] . Kabilang sa mga unang naitalang paggamit ay noong taong 749, sinasabing dinala ang diyos na si Hachiman mula [[Kyūshū|Kyushu]] patungong [[Prepektura ng Nara|Nara]] upang sambahin ang bagong tayong ''[[Daibutsu]]'' sa Tōdai-ji . Bilang punong dambana ng lahat ng dambana ng Hachiman sa Japan, ang Usa Jingū sa [[Prepektura ng Ōita|Ōita Prefecture]], ang Kyushu ay sinasabing lugar ng kapanganakan ng ''mikoshi'' . <ref name="usa">[https://www.city.usa.oita.jp/tourist/touristspot/touristspot2/touristspot3/10171.html "Usa City Tourist Navigation"]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved 6 June 2024</ref> == Mga Hugis == [[Talaksan:JakJapanMatsuriMikoshi_2018.jpg|thumb|Isang ''mikoshi'' sa Jak Japan Matsuri 2018]] [[Talaksan:ギャル神輿２.JPG|thumb|Babaeng ''mikoshi'']] [[Talaksan:Children_carry_mikoshi_Sanja_Matsuri_2006.JPG|thumb|Batang ''mikoshi'' ( Sanja Matsuri )]] [[Talaksan:Tomioka-hachimangu-1.jpg|thumb|Pinakamalaki sa Japan ( Tomioka Hachiman Shrine )]] [[Talaksan:Edo_meisho_dōke_zukushi,_Tōri-itchōme_Gion-e_by_HiroKage.jpg|thumb|Utagawa Hirokage]] Karaniwang mga hugis nito ay parihaba, heksagon, at oktagon. Ang katawan nito, na nakapatong sa dalawa o apat na poste (para buhatin), ay karaniwang marangyang pinalamutian, at ang bubong nito ay maaaring may ukit ng isang sagradong ibon o Feniks . [[Talaksan:Mikoshi-localshrine-2011.ogv|thumb| (video) Isang lokal na dambana ang dinadala sa Japan. Habang dinadala ito, ang mga kalahok ay umaawit.]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] jbdqkh97tkryuxg3mibg8v33askycxb Anne Huntington Allen 0 337788 2205679 2203068 2026-05-01T03:04:52Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205679 wikitext text/x-wiki Si '''Anne Huntington Allen''' (1858 – 1946) ay isang Amerikanong pintor. Ipinanganak siya sa New York noong 1858. <ref name="Benezit">{{Cite web |date=2011 |title=Allen, Anne Huntington |url=https://doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.B00003148 |access-date=22 March 2025 |website=Benezit Dictionary of Artists |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00003148}}</ref> Nag-aral siya sa [[Cooper Institute]], sa [[Art Academy of Cincinnati]], at sa [[Académie Colarossi]] . <ref name="AKL Online">{{Cite web |title=Allen, Anne Huntington |url=https://www.degruyter.com/database/AKL/entry/_10051276/html |access-date=22 March 2025 |website=AKL Online |language=en}}</ref> Kabilang sa kanyang mga guro sina [[Carolus-Duran]], [[Frank Duveneck]], at [[Jean-Jacques Henner]] . <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Annie Huntington (Anne) Allen |url=https://www.askart.com/artist/Annie_Huntington_Anne_Allen/27247/Annie_Huntington_Anne_Allen.aspx# |access-date=22 March 2025 |website=AskArt}}</ref> Hindi pare-pareho ang mga sanggunian tungkol sa kanyang lugar at taon ng pagkamatay. Nakasaad sa AKL Online na namatay si Allen sa Cincinnati, Ohio noong 1946. Walang nakalistang petsa ng pagkamatay ang ibang mga sanggunian o 1935. <ref name="Scanlan Fine Arts Gallery">{{Cite web |title=Allen, Anne H. (Oil) |url=http://www.scanlanfinearts.com/aallen.html |access-date=23 March 2025 |website=Scanlan Fine Arts Gallery}}</ref> Nakasaad sa ilang mga sanggunian na namatay siya sa California. ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] b9hjioh8ulvmb1xadr10s57e7d8k7yz Puyoô 0 337811 2205644 2204157 2026-05-01T01:49:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205644 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Puyoô |native_name = Pujòu |settlement_type = Bayan |image_skyline = Cité Rigoulet (Puyoô) 2.jpg |image_caption = Ang pabahay sa Rigoulet |image_shield = |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Puyoô |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Pyrénées-Atlantiques]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Pau|Pau]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Michel Labourdette<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 9.32 |population_as_of = 2023 |population_total = 1077 |population_density_km2 = 116 |website = https://www.puyoo.fr/ |population_demonym = Puyolais |coordinates = {{coord|43.52|-0.91|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 41 |elevation_min_m = 17 |elevation_max_m = 155 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 64461/64270 }} Ang '''Puyoô''' ({{IPA|fr|pɥijo}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Pyrénées-Atlantiques]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. Ang mga naninirahan dito ay tintawag na ''Puyolais''.<ref>{{Cite web |url=http://www.habitants.fr/habitants_departement_pyrenees-atlantiques_64.html#COMA |title=Gentilé sur habitants.fr |access-date=2026-04-17 |archive-date=2014-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924022902/http://www.habitants.fr/habitants_departement_pyrenees-atlantiques_64.html#COMA |url-status=dead }}</ref> ==Heograpiya== Ang komyun ng Puyoô ay matatagpuan sa departamento ng [[Pyrénées-Atlantiques]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. Ito ay 63 km sa pamamagitan ng kalsada mula sa [[Pau]], ang prefecture ng departamento, at 14 km mula sa [[Orthez]], ang sentral na istasyon ng botohan para sa [[kanton ng Orthez at Terres des Gaves et du Sel]], kung saan ang komyun ay umaasa para sa mga halalan sa departamento mula noong 2015. Ang komyun ay bahagi rin ng lugar ng Salies-de-Béarn catchment. Ang pinakamalapit na mga komyun ay: [[Bellocq]] (1.1 km), [[Ramous]] (1.5 km), [[Ossages]] (4.3 km), [[Lahontan]] (4.5 km), [[Bérenx]] (5.1 km), [[Habas]] (5.3 km), [[Baigts-de-Béarn]] (6.1 km), at [[Salies-de-Béarn]] (6.2 km). Sa kasaysayan at kultura, ang Puyoô ay bahagi ng lalawigan ng [[Béarn]], na dating isang estado rin at nagpapakita ng pagkakaisang pangkasaysayan at pangkultura na kabaligtaran ng kapansin-pansing pagkakaiba-iba ng mga tanawin na may matinding kaluwagan. Ang mga kalapit na komyun ay ang n [[Bellocq]], [[Habas]], [[Lahontan]], [[Ossages]] at [[Ramous]]. ==Pangalan== Ang pangalan ng lugar na ''Puyoô'' ay lumilitaw sa mga anyong ''Puyou'' (1327, Came records<ref name="Came">Titres de [[Came (Pyrénées-Atlantiques)|Came]] - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques</ref>), ''Poyou'' (1385, Béarn land register), ''Puyo'' (1399, Came records<ref name="Came"/>), ''Saint-Jean de Puyou'' (1735, ''Puyoô'' records<ref name="Puyoô">Titres de Puyoô - Archives départementales des Pyrénées-Atlantiques</ref>), at Puyòo (1863, ''dictionnaire topographique Béarn-Pays basque''). Ang Puyoô, ''Pujòu'' sa [[Béarn|Béarnese]], ay nangangahulugang "burol, maliit na burol, maliit na taas," mula sa Latin na ''podium'', height, na may maliit na hulaping ''-olum'', na binawasan sa pagbigkas na ''-òu''. Ang lugar at mga personal na pangalan na '''Pujol''' (Oksitaniya at Katalunya) ay may parehong pinagmulan. ==Kasaysayan== Binanggit ni [[Paul Raymond]] na ang komyun ay may isang [[lay abbey]], isang basalyo ng [[biskondado ng Béarn]]. Si Jean de Péfaur, na ipinanganak noong bandang 1732, ay ang lay abbot ng Puyoô. Ang kanyang anak na babae, si Suzanne Antoinette de Péfaur, asawa ni Paul Desclaux, panginoon ng Lescar, ang humalili sa kanyang ama bilang lay abbess. Noong 1385, ang Puyoô ay bahagi ng balwarte ng Rivière-Gave, ang pangalan ng isang arkpriestship sa diyosesis ng Dax, na kinuha ang pangalan nito mula sa ilog [[Gave de Pau]]. Mayroon itong 24 na kabahayan. == Mga lugar at monumento == <gallery mode="packed" heights="180px"> Entrée dans Puyoô.jpg|Entrée dans Puyoô. La poste de Puyoô.jpg|La poste de Puyoô. </gallery> Ang pista sa nayon ay ginaganap sa katapusan ng Hunyo. === Pamana sibil === ==== Istasyon ng Puyoô ==== [[File:Gare de Puyoô.jpg|thumb|right|Gare de Puyoô.]] Ang [[Istasyon ng Puyoô|kasalukuyang istasyon]] ay itinayo noong 1862 ng dating [[Compagnie des chemins de fer du Midi]]. Ang gusali ay nagtatampok ng isang gitnang pavilion na nasa gilid ng dalawang pakpak na gawa sa renda at pininturahang masonry at natatakpan ng bubong na may tisa <br />Ang Puyoô passenger hall ay itinayo noong 1920.<br />Ang serbisyo ng TER (regional express train) ay tinatayang nasa humigit-kumulang 10,300 pasahero bawat taon (mga pagdating at pag-alis). === Pamana ng relihiyon === [[File:Puyoô - Église Saint-Jean-Baptiste - 1.jpg|thumb|L'église Saint-Jean-Baptiste.]] [[File:Puyoô - Chapelle Saint-Jean-Baptiste de Lescar - 1.jpg|thumb|La chapelle Saint-Jean-Baptiste.]] Ang komyun ng Puyoô ay may dalawang lugar ng pagsamba. Ang simbahang pinasinayaan malapit sa istasyon noong Enero 5, 1958 ay inialay kay [[Juan Bautista]], gayundin ang kapilya na kilala bilang San Juan Bautista sa kastilyo ng Lescar, dating simbahan ng monasteryo.<ref>« Histoire et Patrimoine », ''Site officiel de la Mairie de Puyoô'',‎ 2024 <small>([https://www.puyoo.fr/fr/puyoo/histoire/ magbasa online])</small></ref> ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Puyoô]] [[Kategorya:Pyrénées-Atlantiques]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] s4vzldbdry9raovz1ti0cxk5zq8o8ii Sarremezan 0 337849 2205717 2205148 2026-05-01T04:54:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205717 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Sarremezan |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Haute-Garonne|Bayan]] |image_skyline = Sarremezan - La rue principale.jpg |image_caption = Tanawin ng nayon |image_shield = Blason ville fr Sarremezan (Haute-Garonne).svg |pushpin_map = France#France Occitanie |map_caption = Lokasyon ng Sarremezan |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Haute-Garonne]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saint-Gaudens|Saint-Gaudens]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Catherine Enel<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 4.25 |population_as_of = 2023 |population_total = 89 |population_density_km2 = auto |website = https://www.sarremezan.fr/ |coordinates = {{coord|43.2092|0.6675|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 420 |elevation_min_m = 299 |elevation_max_m = 427 |population_demonym = Sarremezanais |shield_link = #Eskudo de armas |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 31532/31350 }} Ang '''Sarremezan''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa kanluran ng departamento ng [[Haute-Garonne]] sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay matatagpuan sa rehiyon ng Comminges, na katumbas ng dating Kondado ng Comminges, isang distrito ng lalawigan ng Gascony na matatagpuan sa mga departamento ngayon ng Gers, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées, at Ariège. Dahil nalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay pinapaagos ng [[Ilog Save]], ng batis ng Sarremezan, at ilang iba pang maliliit na daluyan ng tubig. Ipinagmamalaki ng komyun ang isang kahanga-hangang likas na pamana, kabilang ang isang protektadong natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Sarremezan ay isang komyun sa kanayunan na may populasyon na 89 noong 2023, na umabot sa pinakamataas na bilang ng 384 na naninirahan noong 1806. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Sarremezanais (panlalaki) o Sarremezanaises (pambabae). Kabilang sa pamana ng arkitektura ng komyun ang isang gusaling nakalista bilang isang [[Makasaysayang monumento (Pransiya)|makasaysayang monumento]]: ang [[Kastilyo ng Sarremezan|château]], na nakarehistro noong 1955. ==Heograpiya== [[File:Sarremezan - Entrée.jpg|thumb|center|300px|<center>Une entrée de la commune.</center>]] Ang bayan ng Sarremezan ay matatagpuan sa departamento ng [[Haute-Garonne]], sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Ito ay 77 km ang layo mula sa Toulouse, ang kabisera ng departamento, at 12 km mula sa Saint-Gaudens, ang sub-prefecture. Ang pinakamalapit na mga bayan ay: [[Cardeilhac]] (1.8 km), [[Lespugue]] (2.8 km), [[Montmaurin]] (3.0 km), [[Charlas]] (3.1 km), [[Lalouret-Laffiteau]] (4.0 km), [[Lodes]] (4.5 km), [[Larroque]] (4.8 km), at [[Saman]] (5.4 km). Sa kasaysayan at kultura, ang Sarremezan ay bahagi ng rehiyon ng [[Comminges]], na katumbas ng dating [[Kondado ng Comminges]], isang distrito ng [[lalawigan ng Gaskonya]] na matatagpuan sa kasalukuyang mga departamento ng [[Gers]], [[Haute-Garonne]], [[Hautes-Pyrénées]], at [[Ariège]]. Ang mga kalapit na komyun ay ang [[Cardeilhac]], [[Charlas]], [[Larroque, Haute-Garonne|Larroque]], [[Lespugue]] at [[Montmaurin]]. ==Pangalan== Ang Sarramesan ay nagmula sa pre-Latin na ''serra'', "taas, dibdib, pahabang bundok" at sa Latin na ''medianum'', "gitna." Ang ''Mezan'' ay isang pinatunayang baryant (Diksiyonaryo ni Palay [dapat pag-ingatan]) ng ''mejan''.<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 655, a ''Serra-''</ref><ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 22 296</ref><ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 192</ref> ==Kasaysayan== Noong Lumang Rehimen, ang Sarramezan ay mula sa [[Nébouzan]], sa [[diyosesis ng Comminges]] at sa senesyal ng [[Tolosa]]. Ang pangalan ng simbahan ay St. Julian. Noon pang 1790, ang Sarremezan ay mula sa [[kanton ng Bologna ng Gessa]].<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 47 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref> ==Mga lugar at monumento== *Simbahan ni Saint-Julien. *Kapilya ni Saint-Julien, na itinayo noong ika-12 siglo.<ref>{{Cite web|language=fr|title=CHAPELLE SAINT-JULIEN|url=https://www.tourisme-occitanie.com/chapelle-saint-julien/sarremezan|website=Tourisme Occitanie|date=2020-05-16|access-date=2020-05-16}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery mode="packed" heights="150"> Sarremezan - Eglise 27.jpg|<center>Vue de l'église.</center> Sarremezan - Eglise 20.jpg|<center>La façade.</center> Sarremezan - Eglise 21.jpg|<center>Le portail.</center> Sarremezan - Eglise 22.jpg|<center>Clé de voûte du portail datée de 1910.</center> Sarremezan - Eglise - Modillon C.jpg|<center>Détail des modillons de l'église.</center> </gallery> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Sarremezan (Haute-Garonne).svg|thumb|Sarremezan]] ''Grupo: Una O, isang mabangis na greyhound gules, na may kwelyo nito at may baluktot na asul, pangalawa Asul, isang mababang espadang kulay argent; lahat ay nasa ibabaw ng isang punong gules na may dalang apat na pilak na otelles na may palamuting asin.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20228 Eskudo de armas ng Sarremezan (sa wikang Pranses)]</ref> ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sarremezan]] [[Kategorya:Haute-Garonne]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] iker3l5ak8fh6i1kyg08i283fe9y0ac Tara Keck 0 337864 2205790 2205030 2026-05-01T11:58:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205790 wikitext text/x-wiki {{short description|American-British neuroscientist}} {{Infobox scientist | field = {{hlist|Neuroscience|Pisyolohiya|Parmakolohiya}} | workplaces = Propesor ng Neuroscience sa [[Unibersidad ng Kolehiyo ng London]] | website = https://profiles.ucl.ac.uk/43277-tara-keck | birth_date = {{Birth date and age|1978|11|26}} | birth_place = [[Winston-Salem]], [[North Carolina]], U.S. | alma_mater = [[Unibersidad ng Harvard]]<br>[[Unibersidad ng Boston]] | known_for = Synaptic plasticity sa vivo }} Si '''Tara Keck''' (ipinanganak noong Nobyembre 26, 1978, sa Winston-Salem, North Carolina) ay isang Amerikanong-British na neuroscientist at [[Propesor]] ng [[Neuroscience]] at [[Wellcome Trust]] Senior Research Fellow, sa [[Unibersidad ng Kolehiyo ng London]] na nagtatrabaho sa Kagawaran ng [[Neuroscience]], [[Pisyolohiya]], at [[Parmakolohiya]]. Siya ang Pangalawang Dekano Internasyonal para sa Fakultad ng Agham Pangbuhay.<ref>{{Cite web |last=UCL |date=2018-01-08 |title=People |url=https://www.ucl.ac.uk/lifesciences-faculty/people |access-date=2023-04-28 |website=UCL Faculty of Life Sciences |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=UCL |date=2017-06-29 |title=Contact us |url=https://www.ucl.ac.uk/global/contact-us |access-date=2023-04-28 |website=UCL Global |language=en}}</ref> Pinag-aaralan niya ang [[synaptic plasticity]] na nakadepende sa karanasan, ang epekto nito sa pag-uugali<ref>{{cite web|url=https://www.ucl.ac.uk/biosciences/departments/npp/people/iris-profiles/keck-tara|title=keck-tara|date=22 June 2017|website=www.ucl.ac.uk}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> at kung paano ito nagbabago sa panahon ng pagtanda at mga sakit na may kaugnayan sa edad.<ref name=":0">{{Cite web|title=Failures of neuronal homeostasis in Alzheimer's Disease and ageing {{!}} British Council|url=https://www.britishcouncil.org.il/en/birax/projects/ageing/Failures-of-neuronal-homeostasis|access-date=2020-10-17|website=www.britishcouncil.org.il|language=en}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nakipagtulungan siya sa [[United Nations Population Fund]] sa mga pamamaraan para sa malusog na pagtanda.<ref>{{Cite web|date=2020-09-30|title=Healthy Ageing Centres are important for older people in Bosnia and Herzegovina|url=https://ba.unfpa.org/en/news/healthy-ageing-centres-are-important-older-people-bosnia-and-herzegovina|access-date=2020-10-17|website=UNFPA Bosnia and Herzegovina|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-01|title=Older people regularly visiting healthy ageing centres live healthier, longer lives, new study finds|url=https://ba.unfpa.org/en/news/older-people-regularly-visiting-healthy-ageing-centres-live-healthier-longer-lives-new-study|access-date=2020-10-17|website=UNFPA Bosnia and Herzegovina|language=en}}</ref> Ang kanyang kamakailang trabaho ay nakatuon sa kalungkutan sa mga matatanda, na may pagtuon sa kasarian.<ref>{{Cite web|date=2022-01-27|title=Providing support for day-to-day tasks most effective in reducing loneliness in older people, new UNFPA study finds|url=https://eeca.unfpa.org/en/news/providing-support-day-day-tasks-most-effective-reducing-loneliness-older-people-new-unfpa-study|access-date=2022-02-06|website=UNFPA EECA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=UCL|title=Support for day-to-day tasks could reduce loneliness in older people|url=https://www.ucl.ac.uk/news/2022/jan/support-day-day-tasks-could-reduce-loneliness-older-people|access-date=2022-02-06|website=UCL News|date=28 January 2022 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-01-28|title=Support for day-to-day tasks could reducing loneliness in older people|url=https://www.miragenews.com/support-for-day-to-day-tasks-could-reducing-714718/|access-date=2022-02-06|website=Mirage News|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|last=London|first=University College|title=Support for day-to-day tasks could reduce loneliness in older people|url=https://medicalxpress.com/news/2022-01-day-to-day-tasks-loneliness-older-people.html|access-date=2022-02-06|website=medicalxpress.com|language=en}}</ref> Siya ay hinirang bilang isang UNFPA Generations and Gender Fellow noong 2022.<ref>{{Cite web |title=Our Board |url=https://www.harvardw3d.com/our-board |access-date=2022-06-14 |website=HARVARD W3D |language=en-US}}</ref> ==Edukasyon== Nag-aral si Propesor Keck sa [[Harvard University]] mula 1997 hanggang 2001, na nag-major sa [[engineering|bioengineering]] at pagkatapos ay nakakuha ng [[PhD]] sa [[biomedical engineering]] mula sa [[Boston University]] noong 2005, kasama si John White.<ref>{{Cite web |title=Lab Alumni |url=https://www.ndlbu.org/lab-alumni-1 |access-date=2020-11-25 |website=Neuronal Dynamics Lab - John A. White |language=en-US |archive-date=2024-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418064146/https://www.ndlbu.org/lab-alumni-1 |url-status=dead }}</ref> Lumaki siya sa [[Erie, Pennsylvania]] at nag-aral sa [[Fairview High School (Pennsylvania)|Fairview High School]].<ref>{{Cite web |url=http://www.fairviewschools.org/common/pages/DisplayFile.aspx?itemId=12462820 |title=Roaring into Tomorrow |website=www.fairviewschools.org}}</ref> == Karera == Natapos ni Propesor Keck ang kanyang pananaliksik na [[postdoctoral]] sa [[Max Planck Institute]] ng [[Neurobiology]] sa [[Munich]], [[Alemanya]] kasama si [[Tobias Bonhoeffer]] at Mark Hübener.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Bonhoeffer Lab Alumni|url=https://bonhoefferlab.de/alumni.html|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=}}</ref> Nakatanggap siya ng MRC Career Development Fellowship mula sa [[Medical Research Council (United Kingdom)]] noong 2010<ref>{{cite web|url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/prizes/mrc-career-development-award(37152c5e-55f3-473a-b465-c62651342658).html|title=MRC Career Development Award - Research Portal, King's College, London|website=kclpure.kcl.ac.uk}}</ref> at kasunod nito ay nagsimula ng sarili niyang laboratoryo sa [[King's College London]] sa MRC Centre for Developmental Neurobiology.<ref>{{Cite web|title=Tara Keck - Research Portal, King's College, London|url=https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/tara.keck.html|website=kclpure.kcl.ac.uk|access-date=2020-05-27}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong 2014, inilipat niya ang kanyang laboratoryo sa [[University College London]].<ref>{{Cite web|title=keck-tara|url=https://www.ucl.ac.uk/biosciences/people/keck-tara|last=UCL|date=2019-02-08|website=UCL Division of Biosciences|language=en|access-date=2020-05-27}}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Noong 2018, ginawaran siya ng Senior Research Fellowship mula sa [[Wellcome Trust]].<ref>{{Cite web|title=Inhibitory mechanisms of homeostatic plasticity in vivo {{!}} Wellcome|url=https://wellcome.org/grant-funding/people-and-projects/grants-awarded/inhibitory-mechanisms-homeostatic-plasticity-vivo|access-date=2020-10-17|website=wellcome.org}}</ref> Ang gawain ni Propesor Keck ay nakatuon sa iba't ibang anyo ng synaptic plasticity sa buo na utak, na may pagtuon sa [[homeostatic plasticity]] at mga pagbabago sa plasticity sa panahon ng pagtanda at mga sakit na may kaugnayan sa edad.<ref name=":0" /> Ipinakita ng kanyang trabaho na ang mga mekanismo ng homeostatic in vivo ay maaaring ipatupad sa antas ng network, sa halip na sa isang antas ng iisang selula..<ref>{{Cite journal|last1=Barnes|first1=Samuel J.|last2=Sammons|first2=Rosanna P.|last3=Jacobsen|first3=R. Irene|last4=Mackie|first4=Jennifer|last5=Keller|first5=Georg B.|last6=Keck|first6=Tara|date=2015-06-03|title=Subnetwork-Specific Homeostatic Plasticity in Mouse Visual Cortex In Vivo|journal=Neuron|volume=86|issue=5|pages=1290–1303|doi=10.1016/j.neuron.2015.05.010|issn=1097-4199|pmc=4460189|pmid=26050045}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Barnes|first1=Samuel J.|last2=Franzoni|first2=Eleonora|last3=Jacobsen|first3=R. Irene|last4=Erdelyi|first4=Ferenc|last5=Szabo|first5=Gabor|last6=Clopath|first6=Claudia|last7=Keller|first7=Georg B.|last8=Keck|first8=Tara|date=2017-11-15|title=Deprivation-Induced Homeostatic Spine Scaling In Vivo Is Localized to Dendritic Branches that Have Undergone Recent Spine Loss|journal=Neuron|volume=96|issue=4|pages=871–882.e5|doi=10.1016/j.neuron.2017.09.052|issn=1097-4199|pmc=5697914|pmid=29107520}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Barnes |first1=Samuel J |last2=Keller |first2=Georg B |last3=Keck |first3=Tara |date=2022-12-14 |editor-last=Goda |editor-first=Yukiko |editor-link=Yukiko Goda |editor2-last=Chen |editor2-first=Lu |editor3-last=Hengen |editor3-first=Keith B |title=Homeostatic regulation through strengthening of neuronal network-correlated synaptic inputs |journal=eLife |volume=11 |article-number=e81958 |doi=10.7554/eLife.81958 |issn=2050-084X |pmc=9803349 |pmid=36515269 |s2cid=251474035 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Barnes |first1=Samuel J |last2=Keller |first2=Georg B |last3=Keck |first3=Tara |date=2022-12-14 |editor-last=Goda |editor-first=Yukiko |editor-link=Yukiko Goda |editor2-last=Chen |editor2-first=Lu |editor3-last=Hengen |editor3-first=Keith B |title=Homeostatic regulation through strengthening of neuronal network-correlated synaptic inputs |journal=eLife |volume=11 |article-number=e81958 |doi=10.7554/eLife.81958 |issn=2050-084X |pmc=9803349 |pmid=36515269 |doi-access=free}}</ref> Siya ay nakatanggap ng [[Royal Society Wolfson Research Merit Award]] at ng [https://www.neuro.mpg.de/wekerlefoundation Wekerle Foundation Award]<ref>{{Cite web|title=Tara Keck and Tatiana Tomasi receive Outstanding Paper Award|url=https://www.neuro.mpg.de/3874687/0903_WekerleAward|website=www.neuro.mpg.de|language=en|access-date=2020-05-27}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[https://www.neuro.mpg.de/wekerlefoundation ,] at naging finalist para sa Max Planck Society Neuroscience Research Award. == Mga Sanggunian == {{reflist}} ==Mga panlabas na link== *[http://www.kecklab.com Keck Lab website] *[https://profiles.ucl.ac.uk/43277-tara-keck Keck's Faculty Page at UCL] {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Keck, Tara}} [[Kategorya:Mga Amerikanong babaeng neuroscientist]] [[Kategorya:Mga Amerikanong neuroscientist]] [[Kategorya:Mga Akademiko ng King's College London]] [[Kategorya:Mga Akademiko ng University College London]] [[Kategorya:Mga alumni ng Boston University College of Engineering]] [[Kategorya:Mga alumni ng Harvard University]] [[Kategorya:Mga taong nabubuhay]] [[Kategorya:Mga siyentipikong Amerikano noong ika-21 siglo]] [[Kategorya:Mga siyentipikong Amerikano noong ika-21 siglo]] [[Kategorya:Mga kapanganakan noong 1978]] [[Kategorya:Mga may hawak ng Royal Society Wolfson Research Merit Award]] [[Kategorya:Mga babaeng akademikong Amerikano noong ika-21 siglo]] [[Kategorya:Mga akademikong Amerikano noong ika-21 siglo]] qd6g8mfm76yesnhvw09kbqnl5p16zo5 Harriet Blackstone 0 337872 2205690 2203653 2026-05-01T03:13:56Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205690 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Harriet Blackstone''' (Nobyembre 13, 1864 – Marso 16, 1939) ay isang Amerikanong pintor ng pigura at retrato. Marami sa kanyang mga paksa ay mga lider ng negosyo sa midwestern at ang kanilang mga pamilya ay nagpinta rin siya ng ilang kilalang musikero. == Maagang buhay at edukasyon == Si Harriet Blackstone ay ipinanganak noong 1864 sa [[New Hartford, New York]] . Mayroon siyang kapatid na lalaki, si Edward Charles. Siya ay inapo ng unang nanirahan sa New England na [[William Blaxton|si William Blaxton]] at ng pinunong [[Puritan]] [[Roger Williams|na si Roger Williams]] . Lumipat ang kanyang pamilya sa Midwest noong 1883. Sa mga unang taon ng kanyang pagtanda, nagtrabaho siya bilang isang editor ng libro, naglalathala ng ''The Best American Orations of Today'' (1903) at nagtuturo ng drama at [[Elocution|elokusyon]] sa Galesburg High School sa Illinois.   Lumipat si Blackstone sa New York noong 1903 upang mag-aral ng sining sa [[Pratt Institute]], kung saan isa sa kanyang mga guro ay [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] . Pagkatapos ay pumunta siya sa Paris upang mag-aral sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], kung saan nakipagtulungan siya sa pintor na [[Jean-Paul Laurens|si Jean-Paul Laurens]] at nag-exhibit sa 1907 [[Paris Salon]] . Pagkalipas ng ilang taon, noong 1912, ginugol niya ang isang tag-araw sa pag-aaral kasama ang Chase sa Belgium. == Karera sa sining == Ginugol ni Blackstone ang unang bahagi ng kanyang karera sa [[Glencoe, Illinois]] . Dinisenyo at itinayo niya ang unang [[bungalow]] sa Glencoe, na may hiwalay na studio ng pagpipinta sa likuran. Ginugol niya ang bahagi ng Unang Digmaang Pandaigdig sa New Mexico na nagtatrabaho para sa gobyerno ng Estados Unidos, na siyang nag-atas sa kanya ng pagpipinta ng mga Katutubong Amerikano at ng kanilang mga kapaligiran. Noong panahon ng digmaan, gumawa rin siya [[Range-finder painting|ng mga pinta na gumagamit ng range-finder]] upang makatulong sa pagsasanay ng mga gunner ng militar. Noong 1920, lumipat siya sa New York, kung saan siya namatay noong 1939.   Pinuri ang mga larawan ni Blackstone dahil sa kanilang kakaibang katangian, pagiging direkta, at kahusayan sa pamamaraan. Isang eksperto sa sining ang nagkomento: "Paano niya nakuha ang kulay ng laman na iyon? Ito ay kasingliwanag ng buhay mismo." Kabilang sa mga ipininta niya ay ang soprano na [[Amelita Galli-Curci|si Amelita Galli-Curci]], mang-aawit na si [[Nadezhda Plevitskaya]], arkitekto na [[D. Everett Waid|si D. Everett Waid]], piyanistang si [[Stell Andersen]], Gng. [[Frederick D. Underwood]], Gng. [[Andrew MacLeish]], Gng. [[John G. McCullough]], at maraming negosyanteng taga-midwestern at kanilang mga asawa at anak.    Siya ay miyembro ng ilang organisasyon ng mga artista, kabilang ang [[National Arts Club]], [[Chicago Society of Artists]], [[Arts Club of Chicago]], American Women's Art Association, at International Society of Arts & Letters. Ang kanyang mga gawa ay hawak ng [[De Young Memorial Museum]] (San Francisco), ng [[National Gallery of Art]] (Washington, DC), ng [[Brooklyn Museum]] (New York), ng [[Milwaukee Art Museum]] (Wisconsin), at iba pang mga institusyon. Ang kanyang mga papel (1870-1984) ay hawak ng [[Archives of American Art]] ng [[Smithsonian Institution]] at kinabibilangan ng mga dokumento sa negosyo, mga sketchbook, likhang sining, mga litrato, mga sulat, at isang hindi pa nailalathalang talambuhay ng manunulat na [[Esther Morgan McCullough|si Esther Morgan McCullough]] . == Mga piling eksibisyon == * Salon ng Paris (1907) * Taunang Eksibisyon ng mga Pinta at Eskultura ng Langis ng AIC ng mga Amerikanong Artista (1907-1916) * Instituto ng Carnegie, Pittsburgh (1908-1910) * Akademya ng Sining ng Pennsylvania, Philadelphia (1909, 1912) * Pambansang Akademya ng Disenyo, New York (1910, 1911) * [[Panama-Pacific Exposition|Eksibisyon ng Panama-Pasipiko]], San Francisco (1915) * Taunang Eksibisyon ng mga Likha ng mga Artista sa Chicago ng AIC (1915, 1916) * {{stub}} sbrbn1o08z4uezhukegxem13fi07e6q 2205691 2205690 2026-05-01T03:14:52Z AsianStuff03 125864 /* Mga piling eksibisyon */ + Kategorya, Sanggunian 2205691 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Harriet Blackstone''' (Nobyembre 13, 1864 – Marso 16, 1939) ay isang Amerikanong pintor ng pigura at retrato. Marami sa kanyang mga paksa ay mga lider ng negosyo sa midwestern at ang kanilang mga pamilya ay nagpinta rin siya ng ilang kilalang musikero. == Maagang buhay at edukasyon == Si Harriet Blackstone ay ipinanganak noong 1864 sa [[New Hartford, New York]] . Mayroon siyang kapatid na lalaki, si Edward Charles. Siya ay inapo ng unang nanirahan sa New England na [[William Blaxton|si William Blaxton]] at ng pinunong [[Puritan]] [[Roger Williams|na si Roger Williams]] . Lumipat ang kanyang pamilya sa Midwest noong 1883. Sa mga unang taon ng kanyang pagtanda, nagtrabaho siya bilang isang editor ng libro, naglalathala ng ''The Best American Orations of Today'' (1903) at nagtuturo ng drama at [[Elocution|elokusyon]] sa Galesburg High School sa Illinois.   Lumipat si Blackstone sa New York noong 1903 upang mag-aral ng sining sa [[Pratt Institute]], kung saan isa sa kanyang mga guro ay [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] . Pagkatapos ay pumunta siya sa Paris upang mag-aral sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], kung saan nakipagtulungan siya sa pintor na [[Jean-Paul Laurens|si Jean-Paul Laurens]] at nag-exhibit sa 1907 [[Paris Salon]] . Pagkalipas ng ilang taon, noong 1912, ginugol niya ang isang tag-araw sa pag-aaral kasama ang Chase sa Belgium. == Karera sa sining == Ginugol ni Blackstone ang unang bahagi ng kanyang karera sa [[Glencoe, Illinois]] . Dinisenyo at itinayo niya ang unang [[bungalow]] sa Glencoe, na may hiwalay na studio ng pagpipinta sa likuran. Ginugol niya ang bahagi ng Unang Digmaang Pandaigdig sa New Mexico na nagtatrabaho para sa gobyerno ng Estados Unidos, na siyang nag-atas sa kanya ng pagpipinta ng mga Katutubong Amerikano at ng kanilang mga kapaligiran. Noong panahon ng digmaan, gumawa rin siya [[Range-finder painting|ng mga pinta na gumagamit ng range-finder]] upang makatulong sa pagsasanay ng mga gunner ng militar. Noong 1920, lumipat siya sa New York, kung saan siya namatay noong 1939.   Pinuri ang mga larawan ni Blackstone dahil sa kanilang kakaibang katangian, pagiging direkta, at kahusayan sa pamamaraan. Isang eksperto sa sining ang nagkomento: "Paano niya nakuha ang kulay ng laman na iyon? Ito ay kasingliwanag ng buhay mismo." Kabilang sa mga ipininta niya ay ang soprano na [[Amelita Galli-Curci|si Amelita Galli-Curci]], mang-aawit na si [[Nadezhda Plevitskaya]], arkitekto na [[D. Everett Waid|si D. Everett Waid]], piyanistang si [[Stell Andersen]], Gng. [[Frederick D. Underwood]], Gng. [[Andrew MacLeish]], Gng. [[John G. McCullough]], at maraming negosyanteng taga-midwestern at kanilang mga asawa at anak.    Siya ay miyembro ng ilang organisasyon ng mga artista, kabilang ang [[National Arts Club]], [[Chicago Society of Artists]], [[Arts Club of Chicago]], American Women's Art Association, at International Society of Arts & Letters. Ang kanyang mga gawa ay hawak ng [[De Young Memorial Museum]] (San Francisco), ng [[National Gallery of Art]] (Washington, DC), ng [[Brooklyn Museum]] (New York), ng [[Milwaukee Art Museum]] (Wisconsin), at iba pang mga institusyon. Ang kanyang mga papel (1870-1984) ay hawak ng [[Archives of American Art]] ng [[Smithsonian Institution]] at kinabibilangan ng mga dokumento sa negosyo, mga sketchbook, likhang sining, mga litrato, mga sulat, at isang hindi pa nailalathalang talambuhay ng manunulat na [[Esther Morgan McCullough|si Esther Morgan McCullough]] . == Mga piling eksibisyon == * Salon ng Paris (1907) * Taunang Eksibisyon ng mga Pinta at Eskultura ng Langis ng AIC ng mga Amerikanong Artista (1907-1916) * Instituto ng Carnegie, Pittsburgh (1908-1910) * Akademya ng Sining ng Pennsylvania, Philadelphia (1909, 1912) * Pambansang Akademya ng Disenyo, New York (1910, 1911) * [[Panama-Pacific Exposition|Eksibisyon ng Panama-Pasipiko]], San Francisco (1915) * Taunang Eksibisyon ng mga Likha ng mga Artista sa Chicago ng AIC (1915, 1916) * ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] f49rbgjoec4fb03i49x2sy1jqqo0je1 Susan Hinckley Bradley 0 337927 2205669 2204845 2026-05-01T02:39:48Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Susan Hinckley Bradley''' (15 Mayo 1851 – 11 Hunyo 1929) ay isang Amerikanong pintor na kilala sa kanyang mga guhit na watercolor para sa mga tanawin at retrato. == Mga unang taon == Noong ika-15 ng Mayo 1851, si Susan Greenough Hinckley <ref>{{Cite book |last=Dwight |first=Benjamin W. |url=https://books.google.com/books?id=L1THDwAAQBAJ&pg=PA1204 |title=The History of the Descendants of Elder John Strong, of Northampton, Mass |date=1871 |publisher=Joel Munsell |volume=II |location=Albany, New York |page=1204 |access-date=27 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Loomis |first=Elias |url=https://books.google.com/books?id=PAExAAAAMAAJ&pg=PA355 |title=The Descendants (by the Female Branches) of Joseph Loomis |date=1880 |publisher=Tuttle, Morehouse and Taylor |volume=I |location=New Haven, Connecticut |page=355 |access-date=27 November 2025}}</ref> ay isinilang sa [[Boston]], kina Samuel Lyman Hinckley (1810–1871) at Anne Cutler ( [[née]] Parker) Hinckley (1813–1898). Ang kanyang mga lolo't lola sa ama ay sina Jonathan Huntington Lyman at Sophia (née Hinckley) Lyman. Ang kanyang mga lolo't lola sa ina ay sina [[Samuel D. Parker (attorney)|Samuel Dunn Parker]] at Elizabeth (née Mason) Parker, ang anak na babae ni [[Senado ng Estados Unidos|Senador]] [[Jonathan Mason (Massachusetts politician)|Jonathan Mason]] ng Estados Unidos. Ang kanyang tiyahin, si Sally Outram Lyman, ay ikinasal sa manunulat ng agrikultura na [[Richard L. Allen|si Richard Lamb Allen]] . <ref name="dab">{{Cite DAB|last=True|first=Alfred Charles|title=Allen, Richard Lamb|year=1927}}</ref> Ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki ay ang pintor na [[Robert Cutler Hinckley|si Robert Cutler Hinckley]] . <ref>{{Cite book |last=Petteys |first=Chris |title=Dictionary of Women Artists: An international dictionary of women artists born before 1900 |url=https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett |publisher=G.K. Hall & Co. |year=1985 |location=Boston |page=[https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett/page/90 90]}}</ref> Sinimulan niya ang kanyang pag-aaral ng sining sa Boston sa [[School of the Museum of Fine Arts at Tufts|School of the Museum of Fine Arts]], nag-aral kay [[Frederic Crowninshield]], at sa [[Pennsylvania Academy of the Fine Arts]] sa Philadelphia, pati na rin kina [[Abbott Handerson Thayer|Abbott Thayer]], [[William Merritt Chase]], [[John Henry Twachtman]], at [[Edward Darley Boit]] sa [[Roma]] . <ref>Opitz, Glenn B, Editor, Mantle Fielding's Dictionary of American Painters, Sculptors & Engravers, Apollo Book, Poughkeepsie NY, 1986, p. 95</ref> == Trabaho == Ang kanyang mga ipinintang larawan ay matatagpuan sa [[Pamantasang Harvard|Harvard University]], [[Harvard Art Museum]], [[Fogg Museum]], sa [[Cambridge, Massachusetts]], sa [[Smith College Museum of Art]], [[Northampton, Massachusetts]], at sa [[Museum of Fine Arts, Boston]], pati na rin sa ilang pribadong koleksyon. <ref>{{Cite web |title=SIRIS - Smithsonian Institution Research Information System |url=https://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=1534H2C92314W.2187&profile=ariall&uri=link=3100006~!224696~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Bradley,+Susan+Hinckley,+1851-1929,+painter.&index=AUTHOR |website=siris-artinventories.si.edu}}</ref> [[List of women artists exhibited at the 1893 World's Columbian Exposition|Ipinakita]] niya ang isang pinta, ''ang Mount Monadnock'', sa 1893 [[World’s Columbian Exposition|World's Columbian Exposition]] . <ref>{{Cite web |last=Nichols |first=Dr. Kathleen L. |title=United States Women Painters: 1893 Exposition--page 1 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt6a.html#bradley |website=arcadiasystems.org}}</ref> Pinakasalan niya ang isang ministro, si Leverett Bradley, noong 1879 at nagsilbing editor ng kanyang memoir [[Digmaang Sibil ng Amerika|noong Digmaang Sibil]], ''ang *Leverett Bradley: A Soldier-Boy's Letters, 1862-1865, A Man's Work in the Ministry*'', na pribadong inilimbag sa Boston, 1905. <ref>{{Cite book |last=Bradley |first=Leverett |url=https://archive.org/details/leverettbradley01broogoog |title=Leverett Bradley: A Soldier-boy's Letters, 1862-1865; a Man's Work in the Ministry |last2=Bradley |first2=Susan Hinckley |publisher=Priv. print. |year=1905 |quote=Susan Hinckley Bradley . |via=Internet Archive}}</ref> Namatay siya sa Boston noong Hunyo 11, 1929. <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Susan Hinckley Greenough Bradley |url=http://www.askart.com/artist_bio/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley/104813/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley.aspx |access-date=22 March 2019 |website=AskArt}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Kovinick |first=Phil |title=An Encyclopedia of Women Artists of the American West |last2=Yoshiki-Kovinick |first2=Marian |date=1998 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292790636 |page=27 |chapter=Susan H. Bradley |access-date=27 November 2025 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ifhPAAAAMAAJ&q=%2211+June+1929%22}}</ref><gallery> Talaksan:Susan Hinckley Bradley-Oriental Still Life.jpg|''Oriental Still Life'' ni Susan Hinckley Bradley </gallery> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} odcae43j0xk8k1j13jwuo1pkszaonew 2205687 2205669 2026-05-01T03:09:27Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205687 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Susan Hinckley Bradley''' (15 Mayo 1851 – 11 Hunyo 1929) ay isang Amerikanong pintor na kilala sa kanyang mga guhit na watercolor para sa mga tanawin at retrato. == Mga unang taon == Noong ika-15 ng Mayo 1851, si Susan Greenough Hinckley <ref>{{Cite book |last=Dwight |first=Benjamin W. |url=https://books.google.com/books?id=L1THDwAAQBAJ&pg=PA1204 |title=The History of the Descendants of Elder John Strong, of Northampton, Mass |date=1871 |publisher=Joel Munsell |volume=II |location=Albany, New York |page=1204 |access-date=27 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Loomis |first=Elias |url=https://books.google.com/books?id=PAExAAAAMAAJ&pg=PA355 |title=The Descendants (by the Female Branches) of Joseph Loomis |date=1880 |publisher=Tuttle, Morehouse and Taylor |volume=I |location=New Haven, Connecticut |page=355 |access-date=27 November 2025}}</ref> ay isinilang sa [[Boston]], kina Samuel Lyman Hinckley (1810–1871) at Anne Cutler ( [[née]] Parker) Hinckley (1813–1898). Ang kanyang mga lolo't lola sa ama ay sina Jonathan Huntington Lyman at Sophia (née Hinckley) Lyman. Ang kanyang mga lolo't lola sa ina ay sina [[Samuel D. Parker (attorney)|Samuel Dunn Parker]] at Elizabeth (née Mason) Parker, ang anak na babae ni [[Senado ng Estados Unidos|Senador]] [[Jonathan Mason (Massachusetts politician)|Jonathan Mason]] ng Estados Unidos. Ang kanyang tiyahin, si Sally Outram Lyman, ay ikinasal sa manunulat ng agrikultura na [[Richard L. Allen|si Richard Lamb Allen]] . <ref name="dab">{{Cite DAB|last=True|first=Alfred Charles|title=Allen, Richard Lamb|year=1927}}</ref> Ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki ay ang pintor na [[Robert Cutler Hinckley|si Robert Cutler Hinckley]] . <ref>{{Cite book |last=Petteys |first=Chris |title=Dictionary of Women Artists: An international dictionary of women artists born before 1900 |url=https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett |publisher=G.K. Hall & Co. |year=1985 |location=Boston |page=[https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett/page/90 90]}}</ref> Sinimulan niya ang kanyang pag-aaral ng sining sa Boston sa [[School of the Museum of Fine Arts at Tufts|School of the Museum of Fine Arts]], nag-aral kay [[Frederic Crowninshield]], at sa [[Pennsylvania Academy of the Fine Arts]] sa Philadelphia, pati na rin kina [[Abbott Handerson Thayer|Abbott Thayer]], [[William Merritt Chase]], [[John Henry Twachtman]], at [[Edward Darley Boit]] sa [[Roma]] . <ref>Opitz, Glenn B, Editor, Mantle Fielding's Dictionary of American Painters, Sculptors & Engravers, Apollo Book, Poughkeepsie NY, 1986, p. 95</ref> == Trabaho == Ang kanyang mga ipinintang larawan ay matatagpuan sa [[Pamantasang Harvard|Harvard University]], [[Harvard Art Museum]], [[Fogg Museum]], sa [[Cambridge, Massachusetts]], sa [[Smith College Museum of Art]], [[Northampton, Massachusetts]], at sa [[Museum of Fine Arts, Boston]], pati na rin sa ilang pribadong koleksyon. <ref>{{Cite web |title=SIRIS - Smithsonian Institution Research Information System |url=https://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=1534H2C92314W.2187&profile=ariall&uri=link=3100006~!224696~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Bradley,+Susan+Hinckley,+1851-1929,+painter.&index=AUTHOR |website=siris-artinventories.si.edu}}</ref> [[List of women artists exhibited at the 1893 World's Columbian Exposition|Ipinakita]] niya ang isang pinta, ''ang Mount Monadnock'', sa 1893 [[World’s Columbian Exposition|World's Columbian Exposition]] . <ref>{{Cite web |last=Nichols |first=Dr. Kathleen L. |title=United States Women Painters: 1893 Exposition--page 1 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt6a.html#bradley |website=arcadiasystems.org}}</ref> Pinakasalan niya ang isang ministro, si Leverett Bradley, noong 1879 at nagsilbing editor ng kanyang memoir [[Digmaang Sibil ng Amerika|noong Digmaang Sibil]], ''ang *Leverett Bradley: A Soldier-Boy's Letters, 1862-1865, A Man's Work in the Ministry*'', na pribadong inilimbag sa Boston, 1905. <ref>{{Cite book |last=Bradley |first=Leverett |url=https://archive.org/details/leverettbradley01broogoog |title=Leverett Bradley: A Soldier-boy's Letters, 1862-1865; a Man's Work in the Ministry |last2=Bradley |first2=Susan Hinckley |publisher=Priv. print. |year=1905 |quote=Susan Hinckley Bradley . |via=Internet Archive}}</ref> Namatay siya sa Boston noong Hunyo 11, 1929. <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Susan Hinckley Greenough Bradley |url=http://www.askart.com/artist_bio/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley/104813/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley.aspx |access-date=22 March 2019 |website=AskArt}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Kovinick |first=Phil |title=An Encyclopedia of Women Artists of the American West |last2=Yoshiki-Kovinick |first2=Marian |date=1998 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292790636 |page=27 |chapter=Susan H. Bradley |access-date=27 November 2025 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ifhPAAAAMAAJ&q=%2211+June+1929%22}}</ref><gallery> Talaksan:Susan Hinckley Bradley-Oriental Still Life.jpg|''Oriental Still Life'' ni Susan Hinckley Bradley </gallery> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] l1cpka9v40q8lbxdw7i744j4lnev3b0 2205730 2205687 2026-05-01T07:36:00Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205730 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Susan Hinckley Bradley''' (15 Mayo 1851 – 11 Hunyo 1929) ay isang Amerikanong pintor na kilala sa kanyang mga guhit na watercolor para sa mga tanawin at retrato. == Mga unang taon == Noong ika-15 ng Mayo 1851, si Susan Greenough Hinckley <ref>{{Cite book |last=Dwight |first=Benjamin W. |url=https://books.google.com/books?id=L1THDwAAQBAJ&pg=PA1204 |title=The History of the Descendants of Elder John Strong, of Northampton, Mass |date=1871 |publisher=Joel Munsell |volume=II |location=Albany, New York |page=1204 |access-date=27 November 2025}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Loomis |first=Elias |url=https://books.google.com/books?id=PAExAAAAMAAJ&pg=PA355 |title=The Descendants (by the Female Branches) of Joseph Loomis |date=1880 |publisher=Tuttle, Morehouse and Taylor |volume=I |location=New Haven, Connecticut |page=355 |access-date=27 November 2025}}</ref> ay isinilang sa [[Boston]], kina Samuel Lyman Hinckley (1810–1871) at Anne Cutler ( [[née]] Parker) Hinckley (1813–1898). Ang kanyang mga lolo't lola sa ama ay sina Jonathan Huntington Lyman at Sophia (née Hinckley) Lyman. Ang kanyang mga lolo't lola sa ina ay sina [[Samuel D. Parker (attorney)|Samuel Dunn Parker]] at Elizabeth (née Mason) Parker, ang anak na babae ni [[Senado ng Estados Unidos|Senador]] [[Jonathan Mason (Massachusetts politician)|Jonathan Mason]] ng Estados Unidos. Ang kanyang tiyahin, si Sally Outram Lyman, ay ikinasal sa manunulat ng agrikultura na [[Richard L. Allen|si Richard Lamb Allen]] . <ref name="dab">{{Cite DAB|last=True|first=Alfred Charles|title=Allen, Richard Lamb|year=1927}}</ref> Ang kanyang nakababatang kapatid na lalaki ay ang pintor na [[Robert Cutler Hinckley|si Robert Cutler Hinckley]] . <ref>{{Cite book |last=Petteys |first=Chris |title=Dictionary of Women Artists: An international dictionary of women artists born before 1900 |url=https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett |publisher=G.K. Hall & Co. |year=1985 |location=Boston |page=[https://archive.org/details/dictionaryofwome0000pett/page/90 90]}}</ref> Sinimulan niya ang kanyang pag-aaral ng sining sa Boston sa [[School of the Museum of Fine Arts at Tufts|School of the Museum of Fine Arts]], nag-aral kay [[Frederic Crowninshield]], at sa [[Pennsylvania Academy of the Fine Arts]] sa Philadelphia, pati na rin kina [[Abbott Handerson Thayer|Abbott Thayer]], [[William Merritt Chase]], [[John Henry Twachtman]], at [[Edward Darley Boit]] sa [[Roma]] . <ref>Opitz, Glenn B, Editor, Mantle Fielding's Dictionary of American Painters, Sculptors & Engravers, Apollo Book, Poughkeepsie NY, 1986, p. 95</ref> == Trabaho == Ang kanyang mga ipinintang larawan ay matatagpuan sa [[Pamantasang Harvard|Harvard University]], [[Harvard Art Museum]], [[Fogg Museum]], sa [[Cambridge, Massachusetts]], sa [[Smith College Museum of Art]], [[Northampton, Massachusetts]], at sa [[Museum of Fine Arts, Boston]], pati na rin sa ilang pribadong koleksyon. <ref>{{Cite web |title=SIRIS - Smithsonian Institution Research Information System |url=https://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=1534H2C92314W.2187&profile=ariall&uri=link=3100006~!224696~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Bradley,+Susan+Hinckley,+1851-1929,+painter.&index=AUTHOR |website=siris-artinventories.si.edu}}</ref> [[List of women artists exhibited at the 1893 World's Columbian Exposition|Ipinakita]] niya ang isang pinta, ''ang Mount Monadnock'', sa 1893 [[World’s Columbian Exposition|World's Columbian Exposition]] . <ref>{{Cite web |last=Nichols |first=Dr. Kathleen L. |title=United States Women Painters: 1893 Exposition--page 1 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt6a.html#bradley |website=arcadiasystems.org}}</ref> Pinakasalan niya ang isang ministro, si Leverett Bradley, noong 1879 at nagsilbing editor ng kanyang memoir [[Digmaang Sibil ng Amerika|noong Digmaang Sibil]], ''ang *Leverett Bradley: A Soldier-Boy's Letters, 1862-1865, A Man's Work in the Ministry*'', na pribadong inilimbag sa Boston, 1905. <ref>{{Cite book |last=Bradley |first=Leverett |url=https://archive.org/details/leverettbradley01broogoog |title=Leverett Bradley: A Soldier-boy's Letters, 1862-1865; a Man's Work in the Ministry |last2=Bradley |first2=Susan Hinckley |publisher=Priv. print. |year=1905 |quote=Susan Hinckley Bradley . |via=Internet Archive}}</ref> Namatay siya sa Boston noong Hunyo 11, 1929. <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Susan Hinckley Greenough Bradley |url=http://www.askart.com/artist_bio/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley/104813/Susan_Hinckley_Greenough_Bradley.aspx |access-date=22 March 2019 |website=AskArt }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite book |last=Kovinick |first=Phil |title=An Encyclopedia of Women Artists of the American West |last2=Yoshiki-Kovinick |first2=Marian |date=1998 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292790636 |page=27 |chapter=Susan H. Bradley |access-date=27 November 2025 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ifhPAAAAMAAJ&q=%2211+June+1929%22}}</ref><gallery> Talaksan:Susan Hinckley Bradley-Oriental Still Life.jpg|''Oriental Still Life'' ni Susan Hinckley Bradley </gallery> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] 1yswbja1ejhom3ogrtbwg3kuznmb9wv Matilda Browne 0 337928 2205672 2205427 2026-05-01T02:47:34Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205672 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Matilda Browne''' (Mayo 8, 1869 – Nobyembre 3, 1947) <ref name="Source1">{{Cite book |title=Old Lyme, the American Barbizon |date=1982 |publisher=Lyme Historical Society, Florence Griswold Museum |location=Old Lyme, Connecticut}}</ref> ay isang [[American Impressionism|Amerikanong Impresyonistang]] pintor na kilala sa kanyang mga pinta ng bulaklak at sa kanyang mga eksena sa bukid at baka. Ipinanganak sa [[Newark, New Jersey]], siya ay isang batang prodigy na nakatanggap ng maagang pagsasanay sa sining mula sa kanyang kapitbahay na artista, [[Thomas Moran|si Thomas Moran]] . Si Matilda Browne ay aktibo sa [[Greenwich, Connecticut]], New York City, at [[Old Lyme, Connecticut]], kung saan siya ay kaanib ng kolonya ng sining na nakasentro sa tahanan [[Florence Griswold|ng mga Florence Griswold]] . Siya lamang ang babae sa [[Old Lyme art colony|Old Lyme Colony]] na sineryoso bilang isang pintor ng kanyang mga kasamahang lalaki, at siya ay itinuturing na isang mahalagang miyembro ng grupong Old Lyme. == Talambuhay == Noong bata pa siya sa Newark, New Jersey, nakatira si Browne sa tabi ng pintor na [[Thomas Moran|si Thomas Moran,]] na kilala sa kanyang mga tanawin at lalo na sa kanyang malalaking pinta ng [[Yellowstone National Park]] . Pinapasok niya ang kanyang 9-taong-gulang na kapitbahay sa kanyang studio upang panoorin itong gumawa bago niya ito imbitahan na mag-eksperimento sa pintura, brushes, at canvas nang mag-isa. Kitang-kita ang kanyang likas na talento. Hinikayat niya ito na kumuha ng karagdagang mga aralin sa sining, at sa edad na 12, isa sa kanyang mga pinta ng mga bulaklak ay tinanggap sa isang eksibisyon sa [[National Academy of Design]] sa New York. <ref name="Comstock">{{Cite journal |last=Comstock |first=Helen |date=1923 |title=Matilda Browne |journal=International Studio |publisher=New York Offices of the International Studio |volume=78 |issue=320–325 |pages=27–29}}</ref> Hindi nagtagal ay naging interesado siya sa pagpipinta ng mga hayop sa bukid at naglakbay kasama ang kanyang ina patungong Europa noong 1889 upang mag-aral sa mga pintor ng hayop sa France at Netherlands. Nag-aral si Browne sa ilalim ng serye ng mga mahuhusay na tagapagturo — [[Eleanor Greatorex|sina Eleanor]] at Kate Greatorex (1854–1917, 1851–1913), [[Frederick Freer]] (1849–1908), [[Charles Melville Dewey]] (1849–1937), [[Julien Dupré]] (1851–1910) sa Barbizon, at [[Henry Bisbing]] (1849–1933) sa Netherlands. <ref name="Lampos">{{Cite book |last=Lampos |first=Jim |url=https://books.google.com/books?id=vPzBCQAAQBAJ&pg=PA40 |title=Remarkable Women of Old Lyme |last2=Pearson |first2=Michaelle |date=2015 |publisher=The History Press |isbn=9781625853134 |location=Charleston, SC |pages=40–42 |access-date=1 October 2017}}</ref> Pagkatapos bumalik mula sa Europa noong mga unang taon ng 1890s, bumalik si Browne sa New York at nagsimulang mag-exhibit sa metropolitan area. <ref name="Source2">{{Cite web |title=Matilda Browne (1869 - 1947) |url=http://cooleygallery.com/b_inv/browne.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009033725/http://www.cooleygallery.com/b_inv/browne.htm |archive-date=9 October 2003 |access-date=30 September 2017 |website=The Cooley Gallery}}</ref> Higit sa lahat, dahil sa kanyang pagkahilig sa pagpipinta ng mga hayop, nag-aral siya kay [[Carleton Wiggins]] (1848–1932), isang kilalang pintor ng tanawin at baka. [[List of women artists exhibited at the 1893 World's Columbian Exposition|Ipinakita]] ni Browne ''ang *An Unwilling Model*'' ( {{Circa}} 1892) sa [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Palace of Fine Arts]] sa 1893 [[World's Columbian Exposition]] sa Chicago, Illinois. <ref name="Nichols">{{Cite web |last=Nichols |first=K. L. |title=Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt6d.html#browne |access-date=5 August 2018}}</ref> Nagtrabaho siya sa Greenwich, Connecticut, sa [[Cos Cob, Connecticut]], noong huling bahagi ng dekada 1890, at paminsan-minsan sa buong karera niya; nagtrabaho siya sa [[Old Lyme, Connecticut]], mula 1905 hanggang 1906 at paminsan-minsan mula 1911 hanggang 1924. Maaaring ipinakilala siya ni Wiggins sa boardinghouse ng Florence Griswold sa Old Lyme. Kalaunan ay umupa si Browne ng isang bahay sa Lyme Street sa gitna ng nayon, na pinaniniwalaang makikita sa likuran ng ''In the Garden'' (1915). <ref name="Source3">{{Cite web |title=Matilda Browne |url=http://florencegriswoldmuseum.org/collections/online/fox-chase/fox-chase-matilda-browne/ |access-date=1 October 2017 |website=Florence Griswold Museum |archive-date=22 Disyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131523/http://florencegriswoldmuseum.org/collections/online/fox-chase/fox-chase-matilda-browne/ |url-status=dead }}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} ae71sn6pmuo47y2nlp59fyd5yku2sut 2205682 2205672 2026-05-01T03:06:42Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205682 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Matilda Browne''' (Mayo 8, 1869 – Nobyembre 3, 1947) <ref name="Source1">{{Cite book |title=Old Lyme, the American Barbizon |date=1982 |publisher=Lyme Historical Society, Florence Griswold Museum |location=Old Lyme, Connecticut}}</ref> ay isang [[American Impressionism|Amerikanong Impresyonistang]] pintor na kilala sa kanyang mga pinta ng bulaklak at sa kanyang mga eksena sa bukid at baka. Ipinanganak sa [[Newark, New Jersey]], siya ay isang batang prodigy na nakatanggap ng maagang pagsasanay sa sining mula sa kanyang kapitbahay na artista, [[Thomas Moran|si Thomas Moran]] . Si Matilda Browne ay aktibo sa [[Greenwich, Connecticut]], New York City, at [[Old Lyme, Connecticut]], kung saan siya ay kaanib ng kolonya ng sining na nakasentro sa tahanan [[Florence Griswold|ng mga Florence Griswold]] . Siya lamang ang babae sa [[Old Lyme art colony|Old Lyme Colony]] na sineryoso bilang isang pintor ng kanyang mga kasamahang lalaki, at siya ay itinuturing na isang mahalagang miyembro ng grupong Old Lyme. == Talambuhay == Noong bata pa siya sa Newark, New Jersey, nakatira si Browne sa tabi ng pintor na [[Thomas Moran|si Thomas Moran,]] na kilala sa kanyang mga tanawin at lalo na sa kanyang malalaking pinta ng [[Yellowstone National Park]] . Pinapasok niya ang kanyang 9-taong-gulang na kapitbahay sa kanyang studio upang panoorin itong gumawa bago niya ito imbitahan na mag-eksperimento sa pintura, brushes, at canvas nang mag-isa. Kitang-kita ang kanyang likas na talento. Hinikayat niya ito na kumuha ng karagdagang mga aralin sa sining, at sa edad na 12, isa sa kanyang mga pinta ng mga bulaklak ay tinanggap sa isang eksibisyon sa [[National Academy of Design]] sa New York. <ref name="Comstock">{{Cite journal |last=Comstock |first=Helen |date=1923 |title=Matilda Browne |journal=International Studio |publisher=New York Offices of the International Studio |volume=78 |issue=320–325 |pages=27–29}}</ref> Hindi nagtagal ay naging interesado siya sa pagpipinta ng mga hayop sa bukid at naglakbay kasama ang kanyang ina patungong Europa noong 1889 upang mag-aral sa mga pintor ng hayop sa France at Netherlands. Nag-aral si Browne sa ilalim ng serye ng mga mahuhusay na tagapagturo — [[Eleanor Greatorex|sina Eleanor]] at Kate Greatorex (1854–1917, 1851–1913), [[Frederick Freer]] (1849–1908), [[Charles Melville Dewey]] (1849–1937), [[Julien Dupré]] (1851–1910) sa Barbizon, at [[Henry Bisbing]] (1849–1933) sa Netherlands. <ref name="Lampos">{{Cite book |last=Lampos |first=Jim |url=https://books.google.com/books?id=vPzBCQAAQBAJ&pg=PA40 |title=Remarkable Women of Old Lyme |last2=Pearson |first2=Michaelle |date=2015 |publisher=The History Press |isbn=9781625853134 |location=Charleston, SC |pages=40–42 |access-date=1 October 2017}}</ref> Pagkatapos bumalik mula sa Europa noong mga unang taon ng 1890s, bumalik si Browne sa New York at nagsimulang mag-exhibit sa metropolitan area. <ref name="Source2">{{Cite web |title=Matilda Browne (1869 - 1947) |url=http://cooleygallery.com/b_inv/browne.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20031009033725/http://www.cooleygallery.com/b_inv/browne.htm |archive-date=9 October 2003 |access-date=30 September 2017 |website=The Cooley Gallery}}</ref> Higit sa lahat, dahil sa kanyang pagkahilig sa pagpipinta ng mga hayop, nag-aral siya kay [[Carleton Wiggins]] (1848–1932), isang kilalang pintor ng tanawin at baka. [[List of women artists exhibited at the 1893 World's Columbian Exposition|Ipinakita]] ni Browne ''ang *An Unwilling Model*'' ( {{Circa}} 1892) sa [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Palace of Fine Arts]] sa 1893 [[World's Columbian Exposition]] sa Chicago, Illinois. <ref name="Nichols">{{Cite web |last=Nichols |first=K. L. |title=Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt6d.html#browne |access-date=5 August 2018}}</ref> Nagtrabaho siya sa Greenwich, Connecticut, sa [[Cos Cob, Connecticut]], noong huling bahagi ng dekada 1890, at paminsan-minsan sa buong karera niya; nagtrabaho siya sa [[Old Lyme, Connecticut]], mula 1905 hanggang 1906 at paminsan-minsan mula 1911 hanggang 1924. Maaaring ipinakilala siya ni Wiggins sa boardinghouse ng Florence Griswold sa Old Lyme. Kalaunan ay umupa si Browne ng isang bahay sa Lyme Street sa gitna ng nayon, na pinaniniwalaang makikita sa likuran ng ''In the Garden'' (1915). <ref name="Source3">{{Cite web |title=Matilda Browne |url=http://florencegriswoldmuseum.org/collections/online/fox-chase/fox-chase-matilda-browne/ |access-date=1 October 2017 |website=Florence Griswold Museum |archive-date=22 Disyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131523/http://florencegriswoldmuseum.org/collections/online/fox-chase/fox-chase-matilda-browne/ |url-status=dead }}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] 8234bdisilbczmzdsy7r8zjm6id2yra Helene Cramer 0 337956 2205670 2204003 2026-05-01T02:44:35Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205670 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Helene Cramer''' (Disyembre 13, 1844 – Abril 14, 1916) ay isang Aleman na pintor ng bulaklak, tanawin, at retrato. == Buhay == Si Cramer ay nagmula sa isang mayamang pamilyang mangangalakal sa [[Hamburgo|Hamburg]] - Uhlenhorst. Tulad ng kanyang kapatid na babae, ang pintor na [[Molly Cramer|si Molly Cramer]], nagsimula rin siya ng kanyang pagsasanay bilang isang pintor noong 1882 pagkatapos ng pagkamatay ng kanilang amang si Cesar Cramer. Sa simula ng kanilang pag-aaral, si Helene ay 38 taong gulang. Ang mga unang guro ng magkapatid ay ang ilustrador sa Hamburg {{Interlanguage link|Theobald Riefesell|de}} pati na rin ang mga pintor na sina [[Carl Rodeck]] at [[Carl August Heinrich Ferdinand Oesterley|Carl Oesterley]] . Sa pagtatapos ng dekada 1880, si Helene Cramer ay nagtungo sa [[Ang Haya|The Hague]] upang magsanay sa ilalim [[Margaretha Roosenboom|ni Margaretha Roosenboom]] at kasama ang kanyang kapatid na babae sa Belgian still life painter [[Eugène Joors|na si Eugène Joors]] sa [[Amberes|Antwerp]] . <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/record?query=helene+cramer&start=4 Helene Cramer] at [[Netherlands Institute for Art History]] (RKD)</ref> Tinuruan sila ni Joors ng sining ng pagpipinta ng still life. Pagbalik sa Hamburg, pangunahing ipininta ni Helene Cramer ang mga piraso ng bulaklak na still life. Ang kanyang mga gawa ay regular na ipinakita sa mga pangunahing eksibisyon sa Alemanya, tulad ng sa [[Glaspalast (Munich)|Glass Palace Munich]] <ref>{{Cite book |url=http://www.bayerische-landesbibliothek-online.de/glaspalast |title=Kataloge der Kunstausstellungen im Münchner Glaspalast 1869-1931 |publisher=Ausstellungskommitee, today: [[Bavarian State Library]] (Online) |language=de}}</ref> at sa [[Große Berliner Kunstausstellung|Great Berlin Art Exhibition]] (Große Berliner Kunstausstellung). <ref>{{Cite book |url=http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/gbk |title=Grosse Berliner Kunstausstellung, Kataloge |publisher=GBK, today: [[Heidelberg University]] |language=de}}</ref> Sa Berlin, ilang beses siyang nagpakita ng kanyang mga gawa sa pagitan ng 1893 at 1908, kasama ang kanyang kapatid na si Molly. Ipinakita rin niya ang kanyang mga gawa sa [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Palace of Fine Arts]] at [[The Woman's Building (Chicago)|The Woman's Building]] sa 1893 [[World's Columbian Exposition]] sa Chicago, Illinois, <ref name="Nichols">{{Cite web |last=Nichols |first=K. L. |title=Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt10cc.html#cramerH |access-date=26 July 2018}}</ref> at noong 1900 sa Woman's Exhibition, [[Earls Court Exhibition Centre|Earl's Court]], London kasama ang: ''Fir Forest; Trapäolum; Narzissen; Morgensonne im Wald; Gloxinien at Fuchsien'' . <ref>[https://archive.org/stream/gri_33125013839424#page/n249/mode/2up/search/cramer Helene Cramer, Hamburg, Uhlenhorst, Carlstrasse 18] In: ''Official Fine Art, Historical, and General Catalogue'', Woman's Exhibition 1900, Earl's Court, London, S.W.</ref> Noong 1896, nakuha ng direktor ng [[Kunsthalle Hamburg]] [[Alfred Lichtwark|na si Alfred Lichtwark]] ang ilan sa mga larawan ng magkapatid na Cramer para sa ''Koleksyon ng mga larawan mula sa Hamburg'' . Si Lichtwark, na madalas na pumupunta sa bahay ng magkapatid sa [[Hamburg-Nord|Uhlenhorst]], ay nakipag-ugnayan din sa mga miyembro ng Hamburg Artists' Club ng 1897 (Hamburgischer Künstlerklub), kabilang na {{Interlanguage link|Ernst Eitner|de}}, [[Arthur Illies]] at [[Paul Kayser]] . Sa pamamagitan ng mga pagbisita ng mga artista sa kanilang bahay, ito ay naging isang artistikong tagumpay sa simula ng ika-20 siglo. Nang hindi sumali sa club, kalaunan ay ipinakita ng mga kapatid na babae ang kanilang mga ipinintang larawan kasama nila. Si Helene Cramer ay miyembro ng ''Allgemeine Deutsche Kunstgenossenschaft'', ang Association of North-West German Artists, sa Berlin Association of Women Artists at sa Association of (Women) Authors and Artists of Vienna. Namatay si Helene Cramer noong 1916 sa kanyang ika-72 taon, ang mga lapida nina Helene at Molly Cramer ay nasa ''Hardin ng mga Kababaihan'' sa Hamburg [[Ohlsdorf Cemetery]] . == Tingnan din == * [[List of German painters|Talaan ng mga pintor na Aleman]] * [[List of German women artists|Talaan ng mga babaeng artistang Aleman]] ==Sanggunian== <references /> {{stub}} 91friysvg85p5liv3sypwc6kgflu4au 2205685 2205670 2026-05-01T03:08:34Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205685 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Helene Cramer''' (Disyembre 13, 1844 – Abril 14, 1916) ay isang Aleman na pintor ng bulaklak, tanawin, at retrato. == Buhay == Si Cramer ay nagmula sa isang mayamang pamilyang mangangalakal sa [[Hamburgo|Hamburg]] - Uhlenhorst. Tulad ng kanyang kapatid na babae, ang pintor na [[Molly Cramer|si Molly Cramer]], nagsimula rin siya ng kanyang pagsasanay bilang isang pintor noong 1882 pagkatapos ng pagkamatay ng kanilang amang si Cesar Cramer. Sa simula ng kanilang pag-aaral, si Helene ay 38 taong gulang. Ang mga unang guro ng magkapatid ay ang ilustrador sa Hamburg {{Interlanguage link|Theobald Riefesell|de}} pati na rin ang mga pintor na sina [[Carl Rodeck]] at [[Carl August Heinrich Ferdinand Oesterley|Carl Oesterley]] . Sa pagtatapos ng dekada 1880, si Helene Cramer ay nagtungo sa [[Ang Haya|The Hague]] upang magsanay sa ilalim [[Margaretha Roosenboom|ni Margaretha Roosenboom]] at kasama ang kanyang kapatid na babae sa Belgian still life painter [[Eugène Joors|na si Eugène Joors]] sa [[Amberes|Antwerp]] . <ref>[https://rkd.nl/en/explore/artists/record?query=helene+cramer&start=4 Helene Cramer] at [[Netherlands Institute for Art History]] (RKD)</ref> Tinuruan sila ni Joors ng sining ng pagpipinta ng still life. Pagbalik sa Hamburg, pangunahing ipininta ni Helene Cramer ang mga piraso ng bulaklak na still life. Ang kanyang mga gawa ay regular na ipinakita sa mga pangunahing eksibisyon sa Alemanya, tulad ng sa [[Glaspalast (Munich)|Glass Palace Munich]] <ref>{{Cite book |url=http://www.bayerische-landesbibliothek-online.de/glaspalast |title=Kataloge der Kunstausstellungen im Münchner Glaspalast 1869-1931 |publisher=Ausstellungskommitee, today: [[Bavarian State Library]] (Online) |language=de}}</ref> at sa [[Große Berliner Kunstausstellung|Great Berlin Art Exhibition]] (Große Berliner Kunstausstellung). <ref>{{Cite book |url=http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/gbk |title=Grosse Berliner Kunstausstellung, Kataloge |publisher=GBK, today: [[Heidelberg University]] |language=de}}</ref> Sa Berlin, ilang beses siyang nagpakita ng kanyang mga gawa sa pagitan ng 1893 at 1908, kasama ang kanyang kapatid na si Molly. Ipinakita rin niya ang kanyang mga gawa sa [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Palace of Fine Arts]] at [[The Woman's Building (Chicago)|The Woman's Building]] sa 1893 [[World's Columbian Exposition]] sa Chicago, Illinois, <ref name="Nichols">{{Cite web |last=Nichols |first=K. L. |title=Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt10cc.html#cramerH |access-date=26 July 2018}}</ref> at noong 1900 sa Woman's Exhibition, [[Earls Court Exhibition Centre|Earl's Court]], London kasama ang: ''Fir Forest; Trapäolum; Narzissen; Morgensonne im Wald; Gloxinien at Fuchsien'' . <ref>[https://archive.org/stream/gri_33125013839424#page/n249/mode/2up/search/cramer Helene Cramer, Hamburg, Uhlenhorst, Carlstrasse 18] In: ''Official Fine Art, Historical, and General Catalogue'', Woman's Exhibition 1900, Earl's Court, London, S.W.</ref> Noong 1896, nakuha ng direktor ng [[Kunsthalle Hamburg]] [[Alfred Lichtwark|na si Alfred Lichtwark]] ang ilan sa mga larawan ng magkapatid na Cramer para sa ''Koleksyon ng mga larawan mula sa Hamburg'' . Si Lichtwark, na madalas na pumupunta sa bahay ng magkapatid sa [[Hamburg-Nord|Uhlenhorst]], ay nakipag-ugnayan din sa mga miyembro ng Hamburg Artists' Club ng 1897 (Hamburgischer Künstlerklub), kabilang na {{Interlanguage link|Ernst Eitner|de}}, [[Arthur Illies]] at [[Paul Kayser]] . Sa pamamagitan ng mga pagbisita ng mga artista sa kanilang bahay, ito ay naging isang artistikong tagumpay sa simula ng ika-20 siglo. Nang hindi sumali sa club, kalaunan ay ipinakita ng mga kapatid na babae ang kanilang mga ipinintang larawan kasama nila. Si Helene Cramer ay miyembro ng ''Allgemeine Deutsche Kunstgenossenschaft'', ang Association of North-West German Artists, sa Berlin Association of Women Artists at sa Association of (Women) Authors and Artists of Vienna. Namatay si Helene Cramer noong 1916 sa kanyang ika-72 taon, ang mga lapida nina Helene at Molly Cramer ay nasa ''Hardin ng mga Kababaihan'' sa Hamburg [[Ohlsdorf Cemetery]] . == Tingnan din == * [[List of German painters|Talaan ng mga pintor na Aleman]] * [[List of German women artists|Talaan ng mga babaeng artistang Aleman]] ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] cp4yfp3x57dtuv4pj53oji4fxrdybge Molly Cramer 0 337962 2205683 2204091 2026-05-01T03:07:42Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205683 wikitext text/x-wiki Si '''Molly Cramer''' (Hunyo 25, 1852 – Enero 18, 1936) ay isang Aleman na pintor ng bulaklak, tanawin, at retrato. Sinanay sa lumang [[Dutch School (painting)|tradisyong Dutch]], bumaling siya sa [[impressionism|Impresyonismo]] sa kanyang mga huling taon. == Buhay == Si Cramer ay nagmula sa isang mayamang pamilyang mangangalakal sa [[Hamburgo|Hamburg]] . Kasama ang kanyang kapatid na babae, ang pintor na [[Helene Cramer|si Helene Cramer]], nagsimula lamang siyang magsanay bilang isang pintor pagkatapos ng pagkamatay ng kanyang ama noong 1882. Ang kanyang unang guro ay ang artistang taga-Hamburg na si [[Theobald Riefesell]], na sinundan ng mga pintor na [[Carl Rodeck|sina Carl Rodeck]] at [[Hinrich Wrage]] . Noong 1890, nagtungo siya sa [[Amberes|Antwerp]] upang magsanay sa ilalim [[Eugène Joors|ni Eugène Joors]], na nagturo ayon sa tradisyon ng [[Dutch School (painting)|paaralang Dutch]] . Pangunahin niyang ipininta ang mga floral [[still life]] kasama niya. Pagbalik sa Hamburg, nakuha niya ang atensyon ng direktor ng [[art gallery]] [[Alfred Lichtwark|na si Alfred Lichtwark]] bilang isang pintor ng mga bulaklak at prutas. Alinsunod sa mga intensyon ni Lichtwark, pangunahing nagtrabaho siya sa mga lokal na flora sa halip na gayahin ang labis na sikat at pormuladong ''Makartbouquets'' (mga bouquet ng artipisyal o pinatuyong bulaklak na ginagamit para sa dekorasyon, na sikat sa istilo ng interior design ni [[Hans Makart]] ). <ref>[http://www.kettererkunst.com/dict/makart-stil.shtml Definition of ''Makart-Stil'' on the website of the ''Ketterer Kunst''], [[Munich]]</ref> Ipinakita ni Cramer ang kanyang mga gawa sa [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Palace of Fine Arts]] at [[The Woman's Building (Chicago)|sa The Woman's Building]] sa 1893 [[World's Columbian Exposition]] sa Chicago, Illinois. <ref name="Nichols">{{Cite web |last=Nichols |first=K. L. |title=Women's Art at the World's Columbian Fair & Exposition, Chicago 1893 |url=http://arcadiasystems.org/academia/cassatt10cc.html#cramerM |access-date=26 July 2018}}</ref> Mula noong 1898, ibinaling ni Cramer ang kanyang atensyon sa mga bagong paksa at nagtrabaho sa [[Landscape art|mga tanawin]] at [[Portrait painting|mga retrato]] . Ang kanyang istilo ngayon ay naging [[impressionism|impresyonistiko]] . Gayunpaman, ang mga floral still life pa rin ang nanatiling pokus ng kanyang mga gawa. Sa pamamagitan ni Lichtwark, nakilala ni Cramer at ng kanyang kapatid ang mga nakababatang pintor sa Hamburg tulad nina [[Ernst Eitner]], [[Arthur Illies]], at [[Paul Kayser]], na nagtatag ng Hamburg Artists' Club noong 1897. Kasama nilang ipinakita ang kanilang mga ipinintang gawa, ngunit hindi sila bahagi ng Artists' Club. Bilang kapalit, ang bahay ng mga Cramer ay naging isang lugar ng pagpupulong para sa mga artista at mahilig sa sining. Bukod pa rito, itinaguyod ni Molly Cramer ang mga batang artista sa pamamagitan ng pagbili ng kanilang mga gawa at pinondohan din ang mga study tour para kay Ernst Eitner. Ipinakita ni Cramer ang kanyang mga ipinintang larawan sa [[Mosku|Moscow]], [[Budapest]], [[Londres|London]], at [[Chicago]] . Sa pagtatapos ng kanyang buhay, dumanas siya ng pagbaba sa kanyang antas ng pamumuhay at napilitang ibenta ang mga pinta mula sa kanyang koleksyon. Kalaunan ay tumira siya kasama ang isang nakababatang kamag-anak at namatay noong Enero 18, 1936 sa Hamburg. Ang mga lapida nina Helene at Molly Cramer ay nasa Hamburg [[Ohlsdorf Cemetery]] sa Garden of Women. == Mga piling gawa == ''Goldlack und Primeln'' (" [[Erysimum|Wallflowers]] and [[Primula vulgaris|primroses]] "), 1899, Oil on canvas (Kaiser Wilhelm Museum [[Krefeld]] ) ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] 91cdx3nifidu7eju44sax6ts3392q5z Jenny Eakin Delony 0 337965 2205665 2204095 2026-05-01T02:30:06Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205665 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Jenny Eakin Delony''', kilala rin bilang '''Jenny Eakin Delony Rice''' at '''Jenny Meyrowitz''', (1866–1949) ay isang Amerikanong pintor at tagapagturo. Nag-espesyalisa siya sa mga larawan ng mga kilalang tao at makasaysayang pigura sa Estados Unidos, ngunit gumawa rin siya ng [[Portrait miniature|mga miniature]], [[Landscape art|landscape]], wildlife, [[still life]], at [[Genre art|genre]] paintings. Siya ang nagtatag ng edukasyon sa sining sa kolehiyo sa Arkansas. == Maagang buhay at edukasyon == Si Delony ay ipinanganak sa [[Washington, Arkansas]], noong Mayo 13, 1866, <ref name="AAJ p. 458">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 458.</ref> kina Alchyny Turner Delony, isang abogado, at Elizabeth Pearson Delony. <ref name="WWCS pp. 105, 291">''Who's who in the Central States: A Biographical Dictionary of Leading Men and Women of the Central States. v.1''. Larkin, Roosevelt & Larkin; 1947. pp. 105, 391.</ref> <ref>[http://collections.si.edu/search/results.htm?q=record_ID:siris_ari_358765 ''Alchyny Turner Delony (1828-1913)''.] Collections. Smithsonian Institution. Retrieved April 27, 2014.</ref> Nakatanggap siya ng gintong medalya sa musika at sining nang mag-aral siya sa Wesleyan Female Institution sa Staunton, Virginia. <ref name="WW in Illinois">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> Sinimulan ni Delony ang kanyang propesyonal na pag-aaral sa [[Art Academy of Cincinnati]] mula 1886 hanggang 1888. Sumunod ang hindi bababa sa dalawang taon sa Paris, kung saan nag-aral si Delony sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], sa [[Académie Delécluse]], at sa atelier ng pintor na si [[Paul-Louis Delance]] . <ref name="autogenerated1">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> Kalaunan ay nag-aral siya sa [[St. Louis School of Fine Arts]] <ref name="autogenerated12">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> mula 1892 hanggang 1893, pagkatapos ay sa Venice ilang panahon bago ang 1895 kasama ang Italyanong pintor na {{Interlanguage link|Stefano Novo|de}} . Pumasok si Delony sa [[École des Beaux-Arts]] sa [[Paris]] noong 1896, na siyang unang taon na tinanggap ang mga kababaihan doon. Sa parehong taon, kabilang siya sa mga unang babaeng nag-aral ng artistikong anatomiya sa ''École de Médecine'' sa Paris. Nag-aral din siya sa ilalim ng Amerikanong pintor na [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] at naging personal na sekretarya niya sa Shinnecock, isang paaralang pang-tag-init na pinapatakbo ni Chase sa Southampton sa Long Island mula 1891 hanggang 1902. <ref>Pisano, Ronald G. ''A Leading Spirit in American Art: William Merritt Chase, 1849-1916.'' Seattle: Henry Art Gallery, 1983, p. 185.</ref> == Karera == Si Jenny Eakin Delony ay isa sa mga unang babaeng artista mula sa Arkansas na nakilala bilang isang matagumpay na pintor sa Estados Unidos at sa buong mundo. <ref name="Women Artists of Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/exhibits/newsDetail.aspx?id=82 ''Women Artists in Arkansas.''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Siya ay miyembro ng [[American Artists Professional League]], <ref name="WW in Illinois2">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> [[National Association of Women Artists|Association of Women Painters and Sculptors]] at ng [[National Arts Club]], kapwa sa New York. <ref name="AAA p. 430">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 430.</ref> Si Delony ay naging isa sa mga unang babaeng miyembro at isa sa mga unang babaeng nag-exhibit sa [[National Academy of Design]] . <ref name="Historic Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/collections/art-and-paintings.aspx?id=10 ''Portrait (An African American Woman).''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Ang kanyang mga gawa ay nai-exhibit sa mga miniature painters society sa Philadelphia, Boston at New York, sa [[Woman's Art Club of New York|Woman's Art Club ng New York]], [[National Academy of Design|sa National Academy of Design]], at sa [[New York Water Color Club]] . <ref name="WW in Illinois2" /> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} dea53wfljjz3nbqqnm7w4ewoq9twozr 2205667 2205665 2026-05-01T02:32:04Z AsianStuff03 125864 /* */ Better translation needed 2205667 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Mayo 2026}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Jenny Eakin Delony''', kilala rin bilang '''Jenny Eakin Delony Rice''' at '''Jenny Meyrowitz''', (1866–1949) ay isang Amerikanong pintor at tagapagturo. Nag-espesyalisa siya sa mga larawan ng mga kilalang tao at makasaysayang pigura sa Estados Unidos, ngunit gumawa rin siya ng [[Portrait miniature|mga miniature]], [[Landscape art|landscape]], wildlife, [[still life]], at [[Genre art|genre]] paintings. Siya ang nagtatag ng edukasyon sa sining sa kolehiyo sa Arkansas. == Maagang buhay at edukasyon == Si Delony ay ipinanganak sa [[Washington, Arkansas]], noong Mayo 13, 1866, <ref name="AAJ p. 458">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 458.</ref> kina Alchyny Turner Delony, isang abogado, at Elizabeth Pearson Delony. <ref name="WWCS pp. 105, 291">''Who's who in the Central States: A Biographical Dictionary of Leading Men and Women of the Central States. v.1''. Larkin, Roosevelt & Larkin; 1947. pp. 105, 391.</ref> <ref>[http://collections.si.edu/search/results.htm?q=record_ID:siris_ari_358765 ''Alchyny Turner Delony (1828-1913)''.] Collections. Smithsonian Institution. Retrieved April 27, 2014.</ref> Nakatanggap siya ng gintong medalya sa musika at sining nang mag-aral siya sa Wesleyan Female Institution sa Staunton, Virginia. <ref name="WW in Illinois">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> Sinimulan ni Delony ang kanyang propesyonal na pag-aaral sa [[Art Academy of Cincinnati]] mula 1886 hanggang 1888. Sumunod ang hindi bababa sa dalawang taon sa Paris, kung saan nag-aral si Delony sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], sa [[Académie Delécluse]], at sa atelier ng pintor na si [[Paul-Louis Delance]] . <ref name="autogenerated1">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> Kalaunan ay nag-aral siya sa [[St. Louis School of Fine Arts]] <ref name="autogenerated12">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> mula 1892 hanggang 1893, pagkatapos ay sa Venice ilang panahon bago ang 1895 kasama ang Italyanong pintor na {{Interlanguage link|Stefano Novo|de}} . Pumasok si Delony sa [[École des Beaux-Arts]] sa [[Paris]] noong 1896, na siyang unang taon na tinanggap ang mga kababaihan doon. Sa parehong taon, kabilang siya sa mga unang babaeng nag-aral ng artistikong anatomiya sa ''École de Médecine'' sa Paris. Nag-aral din siya sa ilalim ng Amerikanong pintor na [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] at naging personal na sekretarya niya sa Shinnecock, isang paaralang pang-tag-init na pinapatakbo ni Chase sa Southampton sa Long Island mula 1891 hanggang 1902. <ref>Pisano, Ronald G. ''A Leading Spirit in American Art: William Merritt Chase, 1849-1916.'' Seattle: Henry Art Gallery, 1983, p. 185.</ref> == Karera == Si Jenny Eakin Delony ay isa sa mga unang babaeng artista mula sa Arkansas na nakilala bilang isang matagumpay na pintor sa Estados Unidos at sa buong mundo. <ref name="Women Artists of Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/exhibits/newsDetail.aspx?id=82 ''Women Artists in Arkansas.''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Siya ay miyembro ng [[American Artists Professional League]], <ref name="WW in Illinois2">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> [[National Association of Women Artists|Association of Women Painters and Sculptors]] at ng [[National Arts Club]], kapwa sa New York. <ref name="AAA p. 430">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 430.</ref> Si Delony ay naging isa sa mga unang babaeng miyembro at isa sa mga unang babaeng nag-exhibit sa [[National Academy of Design]] . <ref name="Historic Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/collections/art-and-paintings.aspx?id=10 ''Portrait (An African American Woman).''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Ang kanyang mga gawa ay nai-exhibit sa mga miniature painters society sa Philadelphia, Boston at New York, sa [[Woman's Art Club of New York|Woman's Art Club ng New York]], [[National Academy of Design|sa National Academy of Design]], at sa [[New York Water Color Club]] . <ref name="WW in Illinois2" /> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} 85w8egxk8cp43wtdg3c1p58cl5nxj2h 2205668 2205667 2026-05-01T02:35:31Z AsianStuff03 125864 /* Karera */ Kahit apelyido na lang 2205668 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Mayo 2026}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Jenny Eakin Delony''', kilala rin bilang '''Jenny Eakin Delony Rice''' at '''Jenny Meyrowitz''', (1866–1949) ay isang Amerikanong pintor at tagapagturo. Nag-espesyalisa siya sa mga larawan ng mga kilalang tao at makasaysayang pigura sa Estados Unidos, ngunit gumawa rin siya ng [[Portrait miniature|mga miniature]], [[Landscape art|landscape]], wildlife, [[still life]], at [[Genre art|genre]] paintings. Siya ang nagtatag ng edukasyon sa sining sa kolehiyo sa Arkansas. == Maagang buhay at edukasyon == Si Delony ay ipinanganak sa [[Washington, Arkansas]], noong Mayo 13, 1866, <ref name="AAJ p. 458">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 458.</ref> kina Alchyny Turner Delony, isang abogado, at Elizabeth Pearson Delony. <ref name="WWCS pp. 105, 291">''Who's who in the Central States: A Biographical Dictionary of Leading Men and Women of the Central States. v.1''. Larkin, Roosevelt & Larkin; 1947. pp. 105, 391.</ref> <ref>[http://collections.si.edu/search/results.htm?q=record_ID:siris_ari_358765 ''Alchyny Turner Delony (1828-1913)''.] Collections. Smithsonian Institution. Retrieved April 27, 2014.</ref> Nakatanggap siya ng gintong medalya sa musika at sining nang mag-aral siya sa Wesleyan Female Institution sa Staunton, Virginia. <ref name="WW in Illinois">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> Sinimulan ni Delony ang kanyang propesyonal na pag-aaral sa [[Art Academy of Cincinnati]] mula 1886 hanggang 1888. Sumunod ang hindi bababa sa dalawang taon sa Paris, kung saan nag-aral si Delony sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], sa [[Académie Delécluse]], at sa atelier ng pintor na si [[Paul-Louis Delance]] . <ref name="autogenerated1">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> Kalaunan ay nag-aral siya sa [[St. Louis School of Fine Arts]] <ref name="autogenerated12">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> mula 1892 hanggang 1893, pagkatapos ay sa Venice ilang panahon bago ang 1895 kasama ang Italyanong pintor na {{Interlanguage link|Stefano Novo|de}} . Pumasok si Delony sa [[École des Beaux-Arts]] sa [[Paris]] noong 1896, na siyang unang taon na tinanggap ang mga kababaihan doon. Sa parehong taon, kabilang siya sa mga unang babaeng nag-aral ng artistikong anatomiya sa ''École de Médecine'' sa Paris. Nag-aral din siya sa ilalim ng Amerikanong pintor na [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] at naging personal na sekretarya niya sa Shinnecock, isang paaralang pang-tag-init na pinapatakbo ni Chase sa Southampton sa Long Island mula 1891 hanggang 1902. <ref>Pisano, Ronald G. ''A Leading Spirit in American Art: William Merritt Chase, 1849-1916.'' Seattle: Henry Art Gallery, 1983, p. 185.</ref> == Karera == Si Delony ay isa sa mga unang babaeng artista mula sa Arkansas na nakilala bilang isang matagumpay na pintor sa Estados Unidos at sa buong mundo. <ref name="Women Artists of Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/exhibits/newsDetail.aspx?id=82 ''Women Artists in Arkansas.''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Siya ay miyembro ng [[American Artists Professional League]], <ref name="WW in Illinois2">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> [[National Association of Women Artists|Association of Women Painters and Sculptors]] at ng [[National Arts Club]], kapwa sa New York. <ref name="AAA p. 430">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 430.</ref> Si Delony ay naging isa sa mga unang babaeng miyembro at isa sa mga unang babaeng nag-exhibit sa [[National Academy of Design]] . <ref name="Historic Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/collections/art-and-paintings.aspx?id=10 ''Portrait (An African American Woman).''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Ang kanyang mga gawa ay nai-exhibit sa mga miniature painters society sa Philadelphia, Boston at New York, sa [[Woman's Art Club of New York|Woman's Art Club ng New York]], [[National Academy of Design|sa National Academy of Design]], at sa [[New York Water Color Club]] . <ref name="WW in Illinois2" /> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} 0zhu992fw78fxl4a2jwcjw9v3wvhr0t 2205681 2205668 2026-05-01T03:05:41Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205681 wikitext text/x-wiki {{better translation|date=Mayo 2026}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Jenny Eakin Delony''', kilala rin bilang '''Jenny Eakin Delony Rice''' at '''Jenny Meyrowitz''', (1866–1949) ay isang Amerikanong pintor at tagapagturo. Nag-espesyalisa siya sa mga larawan ng mga kilalang tao at makasaysayang pigura sa Estados Unidos, ngunit gumawa rin siya ng [[Portrait miniature|mga miniature]], [[Landscape art|landscape]], wildlife, [[still life]], at [[Genre art|genre]] paintings. Siya ang nagtatag ng edukasyon sa sining sa kolehiyo sa Arkansas. == Maagang buhay at edukasyon == Si Delony ay ipinanganak sa [[Washington, Arkansas]], noong Mayo 13, 1866, <ref name="AAJ p. 458">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 458.</ref> kina Alchyny Turner Delony, isang abogado, at Elizabeth Pearson Delony. <ref name="WWCS pp. 105, 291">''Who's who in the Central States: A Biographical Dictionary of Leading Men and Women of the Central States. v.1''. Larkin, Roosevelt & Larkin; 1947. pp. 105, 391.</ref> <ref>[http://collections.si.edu/search/results.htm?q=record_ID:siris_ari_358765 ''Alchyny Turner Delony (1828-1913)''.] Collections. Smithsonian Institution. Retrieved April 27, 2014.</ref> Nakatanggap siya ng gintong medalya sa musika at sining nang mag-aral siya sa Wesleyan Female Institution sa Staunton, Virginia. <ref name="WW in Illinois">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> Sinimulan ni Delony ang kanyang propesyonal na pag-aaral sa [[Art Academy of Cincinnati]] mula 1886 hanggang 1888. Sumunod ang hindi bababa sa dalawang taon sa Paris, kung saan nag-aral si Delony sa [[Académie Julian, Royal College of Art|Académie Julian]], sa [[Académie Delécluse]], at sa atelier ng pintor na si [[Paul-Louis Delance]] . <ref name="autogenerated1">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> Kalaunan ay nag-aral siya sa [[St. Louis School of Fine Arts]] <ref name="autogenerated12">Petteys, Chris, ''Dictionary of Women Artists'', G K Hill & Co. publishers, 1985</ref> mula 1892 hanggang 1893, pagkatapos ay sa Venice ilang panahon bago ang 1895 kasama ang Italyanong pintor na {{Interlanguage link|Stefano Novo|de}} . Pumasok si Delony sa [[École des Beaux-Arts]] sa [[Paris]] noong 1896, na siyang unang taon na tinanggap ang mga kababaihan doon. Sa parehong taon, kabilang siya sa mga unang babaeng nag-aral ng artistikong anatomiya sa ''École de Médecine'' sa Paris. Nag-aral din siya sa ilalim ng Amerikanong pintor na [[William Merritt Chase|si William Merritt Chase]] at naging personal na sekretarya niya sa Shinnecock, isang paaralang pang-tag-init na pinapatakbo ni Chase sa Southampton sa Long Island mula 1891 hanggang 1902. <ref>Pisano, Ronald G. ''A Leading Spirit in American Art: William Merritt Chase, 1849-1916.'' Seattle: Henry Art Gallery, 1983, p. 185.</ref> == Karera == Si Delony ay isa sa mga unang babaeng artista mula sa Arkansas na nakilala bilang isang matagumpay na pintor sa Estados Unidos at sa buong mundo. <ref name="Women Artists of Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/exhibits/newsDetail.aspx?id=82 ''Women Artists in Arkansas.''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Siya ay miyembro ng [[American Artists Professional League]], <ref name="WW in Illinois2">[https://archive.org/stream/whoswhoinillinoi00chic#page/390/mode/2up/search/Delony ''Who's Who in Illinois''.] Chicago: Larkin, Roosevelt & Larkin, Ltd. 1947. p. 390.</ref> [[National Association of Women Artists|Association of Women Painters and Sculptors]] at ng [[National Arts Club]], kapwa sa New York. <ref name="AAA p. 430">''[https://books.google.com/books?id=G4sXAQAAIAAJ&pg=PA458 American Art Annual]''. MacMillan Company; 1916. p. 430.</ref> Si Delony ay naging isa sa mga unang babaeng miyembro at isa sa mga unang babaeng nag-exhibit sa [[National Academy of Design]] . <ref name="Historic Arkansas">[http://www.historicarkansas.org/collections/art-and-paintings.aspx?id=10 ''Portrait (An African American Woman).''] {{Webarchive}} Historic Arkansas. Retrieved April 27, 2014.</ref> Ang kanyang mga gawa ay nai-exhibit sa mga miniature painters society sa Philadelphia, Boston at New York, sa [[Woman's Art Club of New York|Woman's Art Club ng New York]], [[National Academy of Design|sa National Academy of Design]], at sa [[New York Water Color Club]] . <ref name="WW in Illinois2" /> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] 1hwpiv19nc6r6bw86ni7xeaoumlt614 Lotus de Païni 0 337966 2205674 2204096 2026-05-01T02:49:50Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205674 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} [[Baron|Baroness]] '''Lotus de Païni''' ( [[née]] '''Elvezia Giulia Maria Gazzotti''' ; <ref>{{Cite book |last=Clundet |first=Édouard |url=https://books.google.com/books?id=DngzAQAAMAAJ&pg=PA139 |title=Journal du droit international privé et de la jurisprudence comparée |last2=Prudhomme |first2=André Henri Alfred |date=1901 |publisher=Librarie générale de droit et de jurisprudence |pages=139 |language=fr}}</ref> 28 Nobyembre 1862 – 22 Hulyo 1953) ay isang Italyano na pintor, iskultor, manunulat, at [[Occultist|okultista]] . Ginamit din niya ang mga pangalang '''LE De Paini''', '''Lotus''' '''Gazzotti''', at '''Lotus Péralté''' . <ref name="L'Age d'Homme-2002">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> == Maagang buhay, pamilya, at edukasyon == Si Lotus de Païni ay ipinanganak noong ika-28 ng Nobyembre 1862, sa [[Copparo]] sa [[Emilia-Romaña|Emilia-Romagna]], Italya, at lumaki sa [[Vallauris]] sa [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], Pransya. <ref name="Benezit">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Ang kanyang ina na si Thérèse Guignon ay Pranses mula sa Vallauris, at ang kanyang ama na si Giuseppe Gazzotti ay Italyanong ipinanganak sa Switzerland. Pinakasalan niya si Baron Nicolas de Païni noong bandang 1890, at nagdiborsyo sila pagkalipas ng siyam na taon. <ref name="L'Age d'Homme-20022">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> Ang kanyang pangalawang kasal ay noong bandang 1900 kay Paul Péralté, isang siruhano, ngunit ang petsa ay naging kumplikado dahil sa mga korte ng Pransya dahil hindi pa natatapos ang kanyang diborsyo. <ref>{{Cite book |last=Clunet |first=Edouard |url=https://books.google.com/books?id=LtqwAAAAMAAJ&pg=RA1-PA139 |title=Journal du droit international |last2=Prudhomme |first2=André Henri Alfred |date=1901 |publisher=Librarie générale de droit et de jurisprudence |pages=139 |language=fr}}</ref> == Karera == Si De Païni ay isang artistang nagturo sa sarili, na mahilig gumawa ng kanyang likhang sining habang naglalakbay. <ref name="Benezit2">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Noong 1894, nagtatrabaho siya sa [[Bukarest|Bucharest]], Romania; kung saan ipininta niya ang kilalang ''Larawan ni Reyna Carmen Sylva'' ( [[Carmen Sylva]], ang Reyna ng Romania). <ref name="Benezit2" /> Nag-exhibit siya sa [[Société Nationale des Beaux-Arts]] sa Paris, noong 1897, 1898 at 1899. <ref name="Benezit3">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Noong bandang 1904, sinamahan ni De Païni si Paul Péralté sa isang paglalakbay patungong [[Sri Lanka|Ceylon]] (ngayon ay Sri Lanka), [[Indiya|India]] at [[Tibet]], na nagbigay inspirasyon sa ilang mga pinta. <ref name="Benezit4">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Sinundan ito ng isang paglalakbay pagkalipas ng ilang taon sa Ehipto, at Palestina. <ref name="Benezit4" /> Pagkatapos ng kanyang kasal kay Péralté, pareho silang miyembro ng [[Theosophical Society]] . Sinimulan niyang sundan [[Rudolf Steiner|si Rudolf Steiner]] noong bandang 1913. <ref>{{Cite book |last=Lepetit |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=al8oDwAAQBAJ&pg=PT231 |title=The Esoteric Secrets of Surrealism: Origins, Magic, and Secret Societies |date=2014-04-24 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-62055-176-9 |pages=231 |language=en}}</ref> Sa ilalim ng pangalang Lotus Péralté, simula noong 1914, naglathala siya ng mga sulatin tungkol sa pagpipinta at pagkatapos ay tungkol sa [[Western esotericism|Kanluraning esotericismo]] . Ang kanyang mga sulatin at likhang sining ay hinangaan nina [[André Breton]], {{Interlanguage link|Conrad Moricand|fr|Conrad Moricand}}, at {{Interlanguage link|Théophile Briant|fr|Théophile Briant}} . <ref name="L'Age d'Homme-20023">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> Ang kanyang mga likhang sining ay nasa mga koleksyon ng museo, kabilang ang sa [[Guimet Museum]] sa Paris. <ref name="Benezit5">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} e5dncigmmc0yvs6wl3w2it69zr93dcb 2205678 2205674 2026-05-01T03:04:15Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205678 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} [[Baron|Baroness]] '''Lotus de Païni''' ( [[née]] '''Elvezia Giulia Maria Gazzotti''' ; <ref>{{Cite book |last=Clundet |first=Édouard |url=https://books.google.com/books?id=DngzAQAAMAAJ&pg=PA139 |title=Journal du droit international privé et de la jurisprudence comparée |last2=Prudhomme |first2=André Henri Alfred |date=1901 |publisher=Librarie générale de droit et de jurisprudence |pages=139 |language=fr}}</ref> 28 Nobyembre 1862 – 22 Hulyo 1953) ay isang Italyano na pintor, iskultor, manunulat, at [[Occultist|okultista]] . Ginamit din niya ang mga pangalang '''LE De Paini''', '''Lotus''' '''Gazzotti''', at '''Lotus Péralté''' . <ref name="L'Age d'Homme-2002">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> == Maagang buhay, pamilya, at edukasyon == Si Lotus de Païni ay ipinanganak noong ika-28 ng Nobyembre 1862, sa [[Copparo]] sa [[Emilia-Romaña|Emilia-Romagna]], Italya, at lumaki sa [[Vallauris]] sa [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]], Pransya. <ref name="Benezit">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Ang kanyang ina na si Thérèse Guignon ay Pranses mula sa Vallauris, at ang kanyang ama na si Giuseppe Gazzotti ay Italyanong ipinanganak sa Switzerland. Pinakasalan niya si Baron Nicolas de Païni noong bandang 1890, at nagdiborsyo sila pagkalipas ng siyam na taon. <ref name="L'Age d'Homme-20022">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> Ang kanyang pangalawang kasal ay noong bandang 1900 kay Paul Péralté, isang siruhano, ngunit ang petsa ay naging kumplikado dahil sa mga korte ng Pransya dahil hindi pa natatapos ang kanyang diborsyo. <ref>{{Cite book |last=Clunet |first=Edouard |url=https://books.google.com/books?id=LtqwAAAAMAAJ&pg=RA1-PA139 |title=Journal du droit international |last2=Prudhomme |first2=André Henri Alfred |date=1901 |publisher=Librarie générale de droit et de jurisprudence |pages=139 |language=fr}}</ref> == Karera == Si De Païni ay isang artistang nagturo sa sarili, na mahilig gumawa ng kanyang likhang sining habang naglalakbay. <ref name="Benezit2">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Noong 1894, nagtatrabaho siya sa [[Bukarest|Bucharest]], Romania; kung saan ipininta niya ang kilalang ''Larawan ni Reyna Carmen Sylva'' ( [[Carmen Sylva]], ang Reyna ng Romania). <ref name="Benezit2" /> Nag-exhibit siya sa [[Société Nationale des Beaux-Arts]] sa Paris, noong 1897, 1898 at 1899. <ref name="Benezit3">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Noong bandang 1904, sinamahan ni De Païni si Paul Péralté sa isang paglalakbay patungong [[Sri Lanka|Ceylon]] (ngayon ay Sri Lanka), [[Indiya|India]] at [[Tibet]], na nagbigay inspirasyon sa ilang mga pinta. <ref name="Benezit4">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> Sinundan ito ng isang paglalakbay pagkalipas ng ilang taon sa Ehipto, at Palestina. <ref name="Benezit4" /> Pagkatapos ng kanyang kasal kay Péralté, pareho silang miyembro ng [[Theosophical Society]] . Sinimulan niyang sundan [[Rudolf Steiner|si Rudolf Steiner]] noong bandang 1913. <ref>{{Cite book |last=Lepetit |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=al8oDwAAQBAJ&pg=PT231 |title=The Esoteric Secrets of Surrealism: Origins, Magic, and Secret Societies |date=2014-04-24 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-62055-176-9 |pages=231 |language=en}}</ref> Sa ilalim ng pangalang Lotus Péralté, simula noong 1914, naglathala siya ng mga sulatin tungkol sa pagpipinta at pagkatapos ay tungkol sa [[Western esotericism|Kanluraning esotericismo]] . Ang kanyang mga sulatin at likhang sining ay hinangaan nina [[André Breton]], {{Interlanguage link|Conrad Moricand|fr|Conrad Moricand}}, at {{Interlanguage link|Théophile Briant|fr|Théophile Briant}} . <ref name="L'Age d'Homme-20023">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=zesfgcT_xtUC |title=René Guénon, lectures et enjeux |date=2002 |publisher=L'Age d'Homme |isbn=978-2-8251-1750-7 |pages=211–250 |language=fr |chapter=Lotus de Païni (1862–1953), et les trois totémisations}}</ref> Ang kanyang mga likhang sining ay nasa mga koleksyon ng museo, kabilang ang sa [[Guimet Museum]] sa Paris. <ref name="Benezit5">{{Cite web |title=Païni, Lotus de (Baroness) |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221023936/https://www.oxfordartonline.com/benezit/display/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00134896 |archive-date=21 February 2025 |access-date=2025-02-03 |website=[[Benezit Dictionary of Artists]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00134896}}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] ph0mqjpin8wtisg1fmtw4i7gwmvuxzh Cécile Douard 0 337967 2205676 2204097 2026-05-01T02:58:16Z AsianStuff03 125864 /* */ + infobox 2205676 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Cécile Douard''' (1866-1941) ay isang [[Belgians|Belgian]] artist. <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Cecile Douard |url=https://www.askart.com/artist/Cecile_Douard/11084772/Cecile_Douard.aspx |access-date=12 April 2021 |website=AskArt}}</ref> == Talambuhay == Si Douard ay ipinanganak na Cécile Leseine <ref name="Benezit">{{Cite web |year=2011 |title=Douard, Cécile |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/view/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00053235 |access-date=12 April 2021 |website=Benezit Dictionary of Artists |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.B00053235}}</ref> noong ika-29 ng Disyembre 1866 sa [[Rouen]], France. Nag-aral siya sa ilalim {{Interlanguage link|Antoine Bourlard|fr}} . <ref name="RKD">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://rkd.nl/nl/explore/artists/23987 |access-date=12 April 2021 |website=RKD |language=nl}}</ref> Madalas ipinipinta ni Douard ang mga tao at tanawin ng bayan ng pagmimina ng karbon [[Borinage|na Borinage]] . <ref name="Dictionnaire des Peintres belges">{{Cite web |title=Douard, Cécile |url=http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=2061 |access-date=12 April 2021 |website=Dictionnaire des Peintres belges}}</ref> Sa edad na 33, nawalan ng paningin si Douard. <ref name="Ligue Braille">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://www.braille.be/fr/a-propos-de-nous/la-ligue-braille/structure/cecile-douard |access-date=12 April 2021 |website=Ligue Braille |language=fr}}</ref> Dahil hindi na siya makapagpinta, naging iskultor siya. Tumugtog din siya ng piano at biyolin. Sumulat siya ng dalawang libro; "Impressions of a Second Life" noong 1923, at "Paysages indistincts" noong 1929. <ref name="Dictionnaire des Peintres belges2">{{Cite web |title=Douard, Cécile |url=http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=2061 |access-date=12 April 2021 |website=Dictionnaire des Peintres belges}}</ref> Noong 1926, naging pangulo siya ng ''Ligue Braille'' (Braille League). Naglingkod siya sa posisyong iyon hanggang 1937. <ref name="RTBF Info">{{Cite web |date=26 November 2014 |title=Mons: artiste opiniâtre, Cécile Douard a bravé les obstacles pour réussir |url=https://www.rtbf.be/info/regions/detail_mons-artiste-opiniatre-cecile-douard-a-brave-les-obstacles-pour-reussir?id=8459836 |access-date=12 April 2021 |website=RTBF Info |language=fr}}</ref> Namatay si Douard noong ika-14 ng Enero 1941 <ref name="RKD2">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://rkd.nl/nl/explore/artists/23987 |access-date=12 April 2021 |website=RKD |language=nl}}</ref> sa Brussels, Belgium. <ref name="Musée d'Orsay">{{Cite web |title=Cecile Douard |url=https://www.musee-orsay.fr/fr/espace-professionnels/professionnels/chercheurs/rech-rec-art-home/notice-artiste.html?nnumid=11253 |access-date=12 April 2021 |website=Musée d'Orsay: Notice d'Artiste}}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} gqxdj74fwk3vj6ocgwn16n16ouo95fs 2205677 2205676 2026-05-01T03:03:24Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205677 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Cécile Douard''' (1866-1941) ay isang [[Belgians|Belgian]] artist. <ref name="AskArt">{{Cite web |title=Cecile Douard |url=https://www.askart.com/artist/Cecile_Douard/11084772/Cecile_Douard.aspx |access-date=12 April 2021 |website=AskArt}}</ref> == Talambuhay == Si Douard ay ipinanganak na Cécile Leseine <ref name="Benezit">{{Cite web |year=2011 |title=Douard, Cécile |url=https://www.oxfordartonline.com/benezit/view/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00053235 |access-date=12 April 2021 |website=Benezit Dictionary of Artists |language=en |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.B00053235}}</ref> noong ika-29 ng Disyembre 1866 sa [[Rouen]], France. Nag-aral siya sa ilalim {{Interlanguage link|Antoine Bourlard|fr}} . <ref name="RKD">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://rkd.nl/nl/explore/artists/23987 |access-date=12 April 2021 |website=RKD |language=nl}}</ref> Madalas ipinipinta ni Douard ang mga tao at tanawin ng bayan ng pagmimina ng karbon [[Borinage|na Borinage]] . <ref name="Dictionnaire des Peintres belges">{{Cite web |title=Douard, Cécile |url=http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=2061 |access-date=12 April 2021 |website=Dictionnaire des Peintres belges}}</ref> Sa edad na 33, nawalan ng paningin si Douard. <ref name="Ligue Braille">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://www.braille.be/fr/a-propos-de-nous/la-ligue-braille/structure/cecile-douard |access-date=12 April 2021 |website=Ligue Braille |language=fr}}</ref> Dahil hindi na siya makapagpinta, naging iskultor siya. Tumugtog din siya ng piano at biyolin. Sumulat siya ng dalawang libro; "Impressions of a Second Life" noong 1923, at "Paysages indistincts" noong 1929. <ref name="Dictionnaire des Peintres belges2">{{Cite web |title=Douard, Cécile |url=http://balat.kikirpa.be/peintres/Detail_notice.php?id=2061 |access-date=12 April 2021 |website=Dictionnaire des Peintres belges}}</ref> Noong 1926, naging pangulo siya ng ''Ligue Braille'' (Braille League). Naglingkod siya sa posisyong iyon hanggang 1937. <ref name="RTBF Info">{{Cite web |date=26 November 2014 |title=Mons: artiste opiniâtre, Cécile Douard a bravé les obstacles pour réussir |url=https://www.rtbf.be/info/regions/detail_mons-artiste-opiniatre-cecile-douard-a-brave-les-obstacles-pour-reussir?id=8459836 |access-date=12 April 2021 |website=RTBF Info |language=fr}}</ref> Namatay si Douard noong ika-14 ng Enero 1941 <ref name="RKD2">{{Cite web |title=Cécile Douard |url=https://rkd.nl/nl/explore/artists/23987 |access-date=12 April 2021 |website=RKD |language=nl}}</ref> sa Brussels, Belgium. <ref name="Musée d'Orsay">{{Cite web |title=Cecile Douard |url=https://www.musee-orsay.fr/fr/espace-professionnels/professionnels/chercheurs/rech-rec-art-home/notice-artiste.html?nnumid=11253 |access-date=12 April 2021 |website=Musée d'Orsay: Notice d'Artiste}}</ref> ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] 6967jxuus4rwpas8jd0kklsclwn57un Florence Dreyfous 0 337968 2205688 2204099 2026-05-01T03:09:59Z AsianStuff03 125864 /* Sanggunian */ + Kategorya 2205688 wikitext text/x-wiki Si '''Florence Dreyfous''' (Oktubre 25, 1868 – Setyembre 11, 1950) ay isang Amerikanong pintor na nag-aral at ginugol ang halos buong buhay niya sa [[Lungsod ng New York]] . <ref>Opitz, Glenn B., ''Mantle Fielding's Dictionary of American Painters, Sculptors & Engravers'', Apollo Books, Poughkeepsie, NY, 1988.</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Si Florence Dreyfous ay ipinanganak sa [[Lungsod ng New York|New York City]] noong Oktubre 25, 1868 kina Alida Gomez Dreyfous (1833–1907) at ng kanyang asawang si Joseph A. Dreyfous (1832–1891), na parehong may lahing Sephardic Jewish. <ref>Record for artist Florence Dreyous, born in 1868. National Archives and Records Administration (NARA); Washington D.C.; Passport Applications, January 2, 1906 – March 31, 1925; Collection Number: ARC Identifier 583830 / MLR Number A1 534; NARA Series: M1490; Roll #: 1865.</ref> Kasama rin sa pamilya ang mga anak na babae—sina Adele (1859–1879) at Gertrude (1862–1949)—at anak na si Walter (1861–1924). Sa pamamagitan ng kanilang ina, ang pamilya ay nasangkot sa mga litigasyon laban sa isang malayong kamag-anak, si Horatio Gomez, na namamahala sa isang ari-arian ng pamilya simula noong 1865, ngunit hindi kailanman nagbigay ng accounting sa ibang mga miyembro ng pamilya at pumasok din sa iba't ibang mga pangmatagalang lease na mas mababa sa presyo ng merkado, kaya't isang korte ang nagtalaga ng isang referee upang imbestigahan ang kanyang administrasyon noong 1891. <ref>{{Cite web |title=Appellate Division of the Supreme Court |url=https://books.google.com/books?id=DOlzXriEiToC&q=florence+dreyfous&pg=RA1-PA14}}</ref> Nag-aral si Dreyfous sa Chase School of Art at kasama si [[Robert Henri]] sa Henri School of Art, pati na rin ang kontemporaryong miniaturist [[Theodora Thayer|na si Theodora W. Thayer]] (1868–1905). <ref name="Wardle p. 193">Marian Wardle. ''[https://books.google.com/books?id=Tl0_m4YaXqkC&pg=PA193 American Women Modernists: The Legacy of Robert Henri, 1910-1945]''. Rutgers University Press; 2005. {{ISBN|978-0-8135-3684-2}}. p. 193.</ref> == Karera == Noong 1903 at 1904, nagtanghal si Dreyfous sa [[Pennsylvania Academy of the Fine Arts]] . <ref name="Wardle p. 1932">Marian Wardle. ''[https://books.google.com/books?id=Tl0_m4YaXqkC&pg=PA193 American Women Modernists: The Legacy of Robert Henri, 1910-1945]''. Rutgers University Press; 2005. {{ISBN|978-0-8135-3684-2}}. p. 193.</ref> Nagtanghal din siya ng dalawa sa kanyang mga watercolor painting, ''ang *A boy*'' at ''*Mildred*,'' sa makasaysayang 1913 [[Armory Show|International Exhibition of Modern Art]] . <ref>Brown, Milton W., ''The Story of the Armory Show'', The Joseph H. Hirshhorn Foundation, 1963 p. 239</ref> Sa pagitan ng 1916 at 1932, nagtanghal si Dreyfous sa [[MacDowell Club]], [[Society of Independent Artists]], Morton Gallery sa New York, Salons of America at Opportunity Gallery, lahat sa New York. <ref name="Wardle p. 1932" /> Noong Nobyembre at Disyembre 1921, isang watercolor exhibition sa [[Brooklyn Museum of Art]] ang nagsama rin ng kanyang mga gawa. <ref>[http://collections.si.edu/search/results.htm?q=Florence+Dreyfous&image.x=0&image.y=0 Search: Florence Dreyfous.] SIRIS. Smithsonian Institution. Retrieved April 29, 2014.</ref> == Kamatayan == Namatay si Dreyfous noong Setyembre 11, 1950, at inilibing kasama ng kanyang mga magulang at kapatid sa makasaysayang [[Beth Olom cemetery|sementeryo ng Beth Olom]] <ref>{{Cite web |title=Beth Olam Cemetery |url=https://www.nps.gov/nr/feature/places/16000254.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170802054519/https://www.nps.gov/nr/feature/places/16000254.htm |archive-date=August 2, 2017}}</ref> sa [[Queens|Queens County, New York]] . ==Sanggunian== <references /> {{stub}} [[Kategorya:Mga pintor]] symra2j131h1nj2i5xl5il3agb32ytz Rivel 0 337979 2205671 2204247 2026-05-01T02:44:45Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205671 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rivel |native_name = Rivèlh |settlement_type = Bayan |image_skyline = Rivel (3).jpg |image_caption = Bulwagan ng bayan sa Rivel |image_shield = Blason ville FR Rivel (Aude).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Rivel |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Aude]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Limoux|Limu]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Jerome Artigues<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 24.3 |population_as_of = 2023 |population_total = 219 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|42.9453|2.0011|format=dms|display=inline,title}} |elevation_min_m = 381 |elevation_max_m = 1090 |elevation_m = 400 |population_demonym = Rivelois |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 11316/11230 }} Ang '''Rivel''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa timog-kanluran ng departamento ng [[Aude]], sa [[rehiyon ng Oksitaniya]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay bahagi ng [[Razès (rehiyon)|Razès]], isang malawak na rehiyon sa kasaysayan na ngayon ay sumasaklaw lamang sa mga burol ng Malepère at sa ibabang Razès sa gitna at timog, na napapaligiran ng [[Pays de Sault]]. Dahil nalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay pinadadaluyan ng [[Hers-Vif]], Riveillou, at ilang iba pang maliliit na batis. Ipinagmamalaki ng komyun ang isang kahanga-hangang likas na pamana: dalawang lugar ng Natura 2000 (ang "Pays de Sault" at "Garonne, Ariège, Hers, Salat, Pique at Neste") at labing-isang natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Rivel ay isang rural na komyun na may populasyon na 219 noong 2023, na umabot sa pinakamataas na bilang na 1,227 na naninirahan noong 1841. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Rivelois (panlalaki) o Riveloises (pambabae). ==Heograpiya== Ang komyun ay matatagpuan sa Riveillou, isang [[sanga]] ng [[Hers-Vif]], sa silangang gilid ng [[Plantaurel massif]]. Nakapalibot ito sa departamento ng [[Ariège]]. Ang mga kalapit na komunidad ay [[Bélesta, Ariège|Bélesta]], [[Chalabre]], [[Lesparrou]], [[Montbel, Ariège|Montbel]], [[Puivert]], [[Roquefeuil, Aude|Roquefeuil]], [[Sainte-Colombe-sur-l'Hers]] at [[Villefort, Aude|Villefort]]. ==Pangalan== Kinukuha ng Rivel ang pangalan nito mula sa batis na tumatawid dito: ang Riveillou, mula sa Latin na rivulus (maliit na ilog). ==Kasaysayan== Ang aklat ni Casimir Pont, na inilathala noong 1872,<ref>Pont.C. Histoire de la Terre Pivilégiée, anciennement connue sous le nom de Pays de Kercorb, canton de Chalabre (Aude) : coup d’œil, notions et détails sur la contrée, notamment sur la commune de Rivel. Paris, Dumoulin éd., 415 pp</ref> ay nananatiling pangunahing sanggunian sa kasaysayan ng komyun ng Rivel. Ito ay muling inilimbag nang tatlong beses (1974, 1989, at 2018, ang huli ay ng isang Amerikanong tagapaglathala),<ref>Wentworth Press, United States, {{ISBN|0341080942|9780341080947}}</ref> at muling inilimbag kung kinakailangan sa Pransiya (2016) at Indya (2020). Ang nayon ng Rivel ay unti-unting umunlad sa paligid ng isang pinatibay na [[bastida]], na itinayo ilang sandali matapos masira ang kastilyo, pati na rin ang nayon ng Pendels na matatagpuan sa mas mataas na bahagi ng burol (marahil malapit sa kapilya ng Sainte-Cécile), noong 1210 noong [[Krusada ng Albigense]]. Ang paglikha ng isang bastida ay karaniwang sinasamahan ng isang karta na nagbabalangkas ng mga kaakit-akit na panukala upang matiyak ang paninirahan nito. Sa Rivel, ang dokumentong ito ay hindi kinakailangan dahil walang bagong nayon na nilikha, kundi isang paglipat ng mga umiiral na pamayanan. Ang bastida ay napapalibutan ng malalapad na kalsada na sumasakop sa dating mga tuyong kanal na dating nakapalibot dito. Ito ay dinadaanan ng isang pangunahing kalye, ang Rue de la Ville, na ang katimugang dulo ay may mga labi ng isang tarangkahan, at tatlong mas maliliit na kalye na patayo rito. Ang bastida ay walang tunay na mga kuta, ngunit ang mga bahay sa gilid ng bayan ay nagsilbing mga kuta, na itinayo sa mga matibay na pader, na ang ilan ay nakatayo pa rin hanggang ngayon. Ang silangang harapan ng Simbahan ni San Juan ay nakatulong din sa kuta na ito. Ang [[istasyon ng Rivel-Montbel]], sa komyun ng Ariège ng [[Montbel]], ay nag-operate mula 1902 hanggang 1939 sa [[linya ng Moulin-Neuf hanggang Lavelanet]]. Gayunpaman, nagkaroon ng pansamantalang muling pagbubukas ng serbisyo ng pasahero mula Mayo 5, 1941, hanggang Mayo 6, 1946. Ang kakulangan ng transportasyon sa kalsada noong panahon ng digmaan ay humantong sa pagdaragdag ng isang karwahe sa natitirang tren ng kargamento. Ang serbisyo ng kargamento ay nagpatuloy hanggang 1973. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang kampo ng internment ang itinatag malapit sa linya ng riles, malapit sa istasyon ng Rivel-Montbel. Nakakulong doon ang mga miyembro ng [[International Brigades]], mga aktibistang sosyal-demokratiko ng Alemanya at Austria, mga komunista, mga unyonista ng manggagawa, at mga Hudyo.<ref>{{Cite web |title= Cérémonie à la mémoire des internés du camp de Rivel|url=https://www.midilibre.fr/2014/05/15/ceremonie-a-la-memoire-des-internes-du-camp-de-rivel,860919.php |date=2014-05-15|website=Midi Libre |access-date=2021-08-20}}</ref><ref>{{Cite web |title=Les camps d’internement de Rivel, 1939-1945. |url=https://chalabremetaitconte.pagesperso-orange.fr/Camp_Rivel.html |website=Si Chalabre m'était conté |access-date=2021-08-20 }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Mga lugar at monumento== * Simbahan ni San Cecilia sa Rivel.<br>Ang kapilya na ito ay nakalista bilang isang protektadong natural na lugar simula noong 1952.<ref>{{Cite web|title=Chapelle Ste Cécile (Rivel)|url=https://site.din.developpement-durable.gouv.fr/public/ficheSite?id=10143|access-date=2026-04-22|archive-date=2021-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031062728/https://site.din.developpement-durable.gouv.fr/public/ficheSite?id=10143|url-status=dead}}</ref> * Ang simbahang parokya ni San Juan Bautista ay sumailalim sa ilang yugto ng pag-unlad. Ang una, na nabanggit sa itaas (tingnan ang Kasaysayan), ay ang pagtatayo ng bastida (pinatibay na bayan), kung saan ito ay sumasakop sa timog-silangang sulok. Sumunod, sa hindi tiyak na oras, ay dumating ang pagpapalaki nito kasama ang pagdaragdag ng isang apse na umaabot sa timog na moat at isang sacristy na umaabot sa silangang moat. Panghuli, sa simula ng ika-19 na siglo, ang apse ay binago sa pamamagitan ng pagdaragdag ng mga bintana na istilong Gothic at ang pagharang sa tatlong oculi, na ang mga balangkas ay maaari pa ring makita, habang ang isang kapilya na kilala bilang Kapilya ni San Ana ay idinagdag bilang isang extension ng sacristy. Ang loob, na binubuo ng isang nabe sa istilong Languedoc Gothic, nang walang transept, ay maaaring mula pa noong ika-14 na siglo, na mangangahulugan na ang orihinal na simbahan ay muling binago. Ito ay pinalamutian ng mga fresco na may estilong katulad ng kay Sainte Cécile, at malamang na mula pa noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo. Ang simbahan ay naglalaman ng ilang kawili-wiling mga likhang sining. Ang pinsala sa bubong ay pumigil sa pagdaraos ng mga serbisyong pangrelihiyon doon simula noong 2019. Isang plano upang iligtas ang simbahan ang kasalukuyang binubuo. <gallery mode="packed"> File:Rivel église Ste Cécile.jpg|Simbahan ni San Cecilia sa Rivel File:Rivel (2).jpg|Simbahan ni San Juan Bautista ng Rivel File:Nef de l'église de Rivel (Aude).jpg|Ang nag-iisang nabe ng simbahang Saint-Jean-Baptiste sa Rivel, sa istilong Languedoc, ay nailalarawan sa pamamagitan ng mababang arko kung saan sinusuportahan ang mga rib vault. File:Rivel 06-23 (1) école.jpg|Paaralang Munisipyo </gallery> [[file:Sainte Cécile Rivel.jpg|thumb|Tanawin ng simbahan ng Sainte Cécile at ng Cypress Alley]] * Malapit sa nayon, ang kapilya ng Sainte-Cécile noong medyebal ay nauna pa sa panahon ng mga Cathar. Ang Romanesque apse nito ay isang pambihirang katangiang arkitektura na nakaligtas sa [[Krusada ng Albigense]] (1209-1229). Ang lugar, na binubuo ng kapilya at ng abenida na may sapin ng sipres na patungo rito, ay isang nakalistang makasaysayang monumento. Ang kapilya ay naglalaman ng ilang kawili-wiling mga likhang sining. Ito ay naibalik noong mga unang taon ng 2000s sa inisyatiba ng munisipalidad ng Rivel at ng Association Rivel Patrimoine. * [[Lawa ng Montbel]]. * [[Col de la Babourade]], sa RD 117. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville FR Rivel (Aude).svg|thumb|alt=Tiercé en pairle renversé: au 1 d'azur au clocher de l'église du lieu [église Sainte-Cécile], d'or, ajourée du champ et campanée de sable, au 2 d'argent à un sapin coupé de sinople et fûté de tenné, au 3 de gueules à la burelle ondée d'argent abaissée, surmontée d'une croix cléchée, vidée et pommetée de douze pièces d'or (sa Wikang Pranses)|Rivel]] ''May pahabang-patong na pares: unang asul na may kampanaryo ng simbahan ng lugar [simbahan ni Santa Cecilia], o, may butas sa parang at may kampanteng sable, ika-2 kulay argent na may pinutol na vert ng puno ng fir at may tangkay na tenné, ika-3 gules na may kulot na pilak na kurba na nakababa, nasa ibabaw ng isang krus na clechée, may butas at pommée na may labindalawang piraso o.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20978 Eskudo de armas ng Rivel]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Rivel]] [[Kategorya:Aude]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] 0q3lhjqw2i2g1nvgvqji3wu2fy0lwwk Plainfaing 0 338021 2205639 2205137 2026-05-01T00:42:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2205639 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Plainfaing |settlement_type = Bayan |image_skyline = Plainfaing88230.jpg |image_caption = Tanawin ng sentro ng Plainfaing sa taglamig, kasama ang simbahan nito. |image_shield = Blason Plainfaing.svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Plainfaing |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Grand Est]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Vosges]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Patrick Lalevée<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2 December 2020|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 38.56 |population_as_of = 2023 |population_total = 1569 |population_density_km2 = auto |website = http://www.plainfaing.com/ |coordinates = {{coord|48.173|7.014|format=dms|display=inline,title}} |population_demonym = Plainfinois |elevation_m = 910 |elevation_min_m = 516 |elevation_max_m = 1306 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 88349/88230 }} Ang '''Plainfaing''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa [[departamento ng Vosges]], sa rehiyon ng [[Grand Est]]. Ito ay bahagi ng [[urban area ng Saint-Dié-des-Vosges]] at isa sa 201 munisipalidad sa loob ng [[Pambansang Parke ng Rehiyon Ballons des Vosges]]. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Plainfinois''. ==Heograpiya== ===Sitwasyon=== [[File:88-Plainfaing.png|vignette|450px|Lokasyon sa departamento ng Vosges|center]] Ang Plainfaing ay isang bayan sa [[Kabundukan ng Vosges]], na matatagpuan sa silangang bahagi ng departamento, sa paanan ng daanan ng [[Col du Bonhomme]], sa pagitan ng [[Saint-Dié-des-Vosges]] (13.6 km), [[Gérardmer]] (14.9 km), at [[Colmar]] (27.2 km).<ref name="Orthodromie"> {{cite web |url=http://lion1906.free.fr/Pages/Accueil.php |title=Orthodromie de Plainfaing |website=Lion1906, le site personnel de Lionel Delvarre |access-date=2024-04-14 }}.</ref> Ang mga kalapit na bayan ay ang [[Fraize]], [[Ban-sur-Meurthe-Clefcy]], at [[Le Valtin]] sa departamento ng Vosges, at [[Le Bonhomme]], [[Orbey]], at [[Soultzeren]] sa departamento ng [[Haut-Rhin]]. Ang pinakamalapit na mga pangunahing lungsod sa Plainfaing ay ang [[Mulhouse]] (52.6 km), [[Strasbourg]] (71.4 km) at [[Nancy]] (84.7 km). ===Heolohiya at kaluwagan=== Ang nayon ay itinayo sa paanan ng lambak, sa tagpuan ng [[Ilog Meurthe]] at isang batis na dumadaloy mula sa isang katabing maliit na lambak. Ayon sa mga geologist noong dekada 1960, na naglarawan sa lokal na lugar, ang mga bahagi ng nayon na matatagpuan sa tabi ng mga pampang ng ilog ay matatagpuan sa mga glacial formation na glacio-lacustrine, morainic, at fluvio-glacial type, pati na rin sa mga alluvial deposit na may mga malalaking bato na nagmula sa [[glasasyon ng Würm]]. Ang mga itaas na bahagi ng mga lambak sa silangan at timog ay binubuo ng mga glacial sediment na binubuo ng mga malalaking bato, maliliit na bato, at halos weathered sands na nagmula sa [[glasyasyon ng Riss]].<ref name="brgm">La base des études géologiques développée dès les années soixante repose sur les travaux de Jean Hameurt ainsi que sur le livret et la carte géologique de la France au 1/50000, BRGM (Gérardmer, no. 341), 1978.</ref><ref>HAMEURT Jean, « Les terrains cristallins et cristallophylliens du versant occidental des Vosges moyennes », Mémoires du service de la carte géologique d’Alsace et de Lorraine no. 26, Université de Strasbourg, 1967, 402 p.</ref> Ang terminal moraine ng summit ice cap glacier, na dumadaloy patungo sa lambak at kamakailan ay tinatayang mula sampung o labindalawang libong taon na ang nakalilipas, ay matatagpuan sa ibaba ng agos mula sa Habeaurupt. Ang mga materyales mula sa mga sinaunang glaciation na maaaring natapon sa ibabang lambak ay halos naalis na. Makikita ang mga ito sa malawak na sona ng akumulasyon ng Lambak ng Meurthe, sa pagitan ng Anould at Saulcy.<ref>On peut retrouver une approche actuelle avec FLAGEOLLET Jean-Claude, Sur les traces des glaciers vosgiens, CNRS Éditions, Paris, 2002, 212 p. Toutefois, il ne traite qu'assez peu dans le détail ce secteur, et les précurseurs de l'étude sont essentiellement étrangers.</ref> Ang mga bundok na nakapalibot sa nayon ay binubuo ng isang batong tinatawag na granitogneiss, na, ayon sa geologist na nakabase sa Nancy na si Jean Hameurt, ay nasa pagitan ng [[granite]] at [[gneiss]]. Ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng dual facies depende sa mga pangunahing mineral, alinman sa [[andalusite]] o [[amphibole]]. Sa ilang mga lugar, ang mabilis na pag-upwell ng magma ay nag-iiwan ng mga ugat ng microgranite na naglalaman ng [[biotite]] at [[muscovite]], o [[pyroxene]] at amphibole. Ang mga bundok na matatagpuan sa silangan ng bayan ay binubuo ng coarse-grained two-mica granite at cordierite-bearing gneiss.<ref name="brgm" /> Ang kagubatan ay sumasaklaw sa 828 ektarya. Ang isang nature reserve na kilala bilang [[Le Tanet|Tanet]] at [[Gazon du Faing]] grassland reserve ay sumasaklaw sa 505 ektarya. Kabilang dito ang mga lumang stubble field sa pangunahing Vosges ridge ng commune, na ibinabahagi sa mga nasa Valtin. Ang pinakamataas na punto ng komyun ay 1,306 metro sa tuktok ng [[Gazon du Faing]], at ang pinakamababang punto nito ay 516 metro sa dating mga parang ng dayami sa ibaba ng agos mula sa La Poutro (isang dating pabrika), kung saan pumapasok ang [[Ilog Meurthe]] sa Fraize. Ang Bundok [[Hangochet]] ay umaabot sa taas na 987 metro. <gallery mode="packed"> Plainfaing Arc en ciel.JPG|Après la pluie… Faing du Souché.jpg|Faing du Souche. Le panneau du site - panoramio.jpg|Panneau du site de la [[réserve naturelle nationale du Tanet-Gazon du Faing]]. </gallery> ===Hidrograpiya=== [[File:88349-Plainfaing-Routes-Hydro.png|thumb|Réseaux hydrographique et routier de Plainfaing.]] Ang munisipalidad ay matatagpuan sa watershed ng Rhine sa loob ng Rhine-Meuse basin. Ito ay dinadaluyan ng Ilog Meurthe, ng Hardalle stream, ng Vallée de Chaume stream, ng Lesseux stream, ng Strasy stream, ng Col du Bonhomme stream, ng Louchbach stream, ng Rudlin stream, ng Ruhlock stream, at ng Lallemand stream. Ang Ilog Meurthe ay dumadaloy sa munisipalidad mula sa Le Valtin. May kabuuang haba na 160.6 km, ito ay nagmumula sa munisipalidad ng Le Valtin at dumadaloy patungo sa Ilog Moselle sa Pompey, pagkatapos dumaan sa 53 munisipalidad. Dito dumadaloy ang ilog Vallée de Chaume. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Plainfaing ay ikinategorya bilang isang bayan sa kanayunan, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay kabilang sa yunit urbano ng Saint-Dié-des-Vosges, isang intra-departmental na agglomeration na binubuo ng 16 na munisipalidad, kung saan ito ay isang suburbanong munisipalidad. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay nasa labas ng impluwensya ng anumang lungsod. ===Paggamit ng lupa=== Ang Paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng mga kagubatan at semi-natural na lugar (79.3% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (79.3%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (74.4%), damuhan (9.3%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (8.3%), mga lugar na may palumpong at/o mala-damo na halaman (4.9%), mga latian sa loob ng bansa (1.6%), mga urbanisadong lugar (1.5%). [[File:88349-Plainfaing-Sols.png|thumb|upright=2.1|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] ==Pangalan== Ang pangalan ng lokalidad ay pinatutunayan sa mga sumusunod na anyo: ''Plainfain'' noong 1342, ''Plempfen'' noong 1373, ''Plein Fein'' noong 1380,<ref>[[Ernest Nègre]], ''Toponymie générale de la France'', vol. 2, Genève, [[Librairie Droz]], 1991, 480 p., p. 252.</ref> ''Plenfen'' noong 1403, ''Blenfe'' noong 1419, ''Plenffy'' noong 1472, ''Plainfaing'' noong 1656, at ''Pleinfaing'' o ''Plainfeing'' noong 1753. Ang Plainfaing ay isang rehiyonal na pormasyon ng toponimik na nagtatapos sa ''-faing'' (minsan ''-fin(g)'') na matatagpuan din, halimbawa, sa Léofaing, isang nayon ng Fraize, Linfaing, isang nayon ng Saint-Étienne, o Strouéfaing, isang nayon ng [[Liézey]]. Ang eksaktong kahulugan ng toponymic appellative faing ay hindi malinaw; maaari itong mangahulugang "lupang malubog"<ref>Ernest Nègre, ''op. cit.''</ref> o "lupang maputik".<ref>[[Albert Dauzat]] et [[Charles Rostaing]], ''DENLF'', réédition Guénégaud 1979.</ref> Ito ay nagmula sa Lumang Mababang Franconian na ''*fani'' "putik" (Gotiko fani), na ang hinango sa -ga ay nagbigay-daan sa ''*fange'', ''*fagne'', atbp. Ang unang elemento ay malamang na ang Lumang Pranses na pang-uri na ''plain'', na nangangahulugang "pagkakaroon ng patag at pantay na ibabaw". ==Kasaysayan== ===Sa ilalim ng Lumang Rehimen=== Ang komunidad ng mga magsasakang nangungupahan ay orihinal na nakaugnay sa distrito ng Fraize, ang kasaysayan nito ay kaugnay ng iba pang mga pangunahing distrito ng Upper Meurthe sa ilalim ng Ancien Régime. Ang [[pamilyang Ribaupierre]] o Rapolstein, na sa simula ay mga panginoon, ay mga opisyal at administrador ng mga kagubatan at kabundukan ng bahay ng ducal ng Lorraine, na may hawak ng mga karapatan sa maharlika sa pamamagitan ng delegasyon mula sa kapangyarihan ng imperyo. Ang linya ng comital ng Ribeaupierre, sa pamamagitan ng maingat na pangangasiwa nito sa mga lupain ng ducal, ay nakakuha ng kontrol sa bahagi ng distrito ng Fraize at mga hangganan nito. Sa simbahan, ang nayon ay umaasa sa malaking parokya ng Fraize, ang sentro ng relihiyon ng bahaging ito ng lambak, kasama ang simbahan at sementeryo nito, kahit man lang mula noong ika-13 siglo. Ang inang simbahan noong panahon ng Merobingiyan at Karolingiyan ay ang simbahan ng [[Mandray]], kung saan ang Fraize ay nanatili sa mahabang panahon bilang isa sa mga dependency nito. Noong ika-16 na siglo, ang sentro ng nayon ay may isang luma at maliit na kapilya na inialay kay [[Genès de Rome|Saint Genest]]. Noong 1530, si Jean Herquel, kilala bilang Herculanus, ang kanon ng kabanata ng [[Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié]] at may-akda noong 1539 ng ''Histoire d’Antoine [le Bon], duc de Lorraine'', ay muling itinayo ito nang malaki, malapit sa bukal ng Saint-Genest, na muling umaakit ng dumaraming bilang ng mga peregrino. Si Saint Genest ay isang sikat at hinahangad na santong panggamot, na may kakayahang pawiin ang mga maysakit anuman ang kanilang karamdaman.<ref>Son culte le plus important se plaçait les « trois grands jeudis » après Pâques à [[Genès de Rome|Saint-Genest]]. Dans les civilisations paysannes, il s'agissait surtout de membres cassés ou déboités mal remis (jambe, bras, mains), de maladies articulaires variées, de douleurs rhumatismales persistantes ou de rhumatismes aigus, de défauts de vision ou des sens, notamment de maladies oculaires</ref> Ang bukal ng Plainfaing na inialay kay Saint Genest ay madalas na dinarayo ng mga magsasaka ng gatas sa kalapit na inuupahang pastulan—pangunahin, bago ang 1570, ang mga naninirahan sa Orbey o ang kanilang mga klerk, na maaaring bumisita rin sa isang kapilya ng Saint-Genest sa itaas ng Orbey sa ibang mga okasyon—ngunit gayundin ng mga mapagkumbabang naninirahan sa mga lambak, na sa una ay hindi makapaglakbay patungo sa pangunahing santuwaryo na matatagpuan sa malayo sa paanan ng Kabundukan ng Vosges. Ang tubig ng bukal na sinuri bago ang 1900 ay nagpapakita ng mataas na nilalaman ng calcium, magnesium, at sodium, na medyo bihira sa isang rehiyon ng granite-gneysik. Noong 1725, ang kura paroko ng Fraize, si Perrotey, ay nagtatag ng isang vicar sa nayon. Ang nayon ay itinayo bilang isang malayang parokya noong Hunyo 20, 1782. Ang simbahan nito, na inialay kay San Nicolas, na kabilang sa diyosesis at dekano ng Saint-Dié, ay pumalit sa dating kapilya ng Saint-Genest at itinayo noong 1783. Ito ang luklukan ng isang kura paroko na itinatag noong Hulyo 1782 sa ilalim ng patronage ng pamilyang Raulin ng Nancy.<ref>[http://www.vosges-archives.com/fichiers/communales/Plainfaing.pdf Archives départementales des Vosges]</ref> Noong panahon ng pagtatatag ng parokya, ang nayon ng Plainfaing ay binubuo ng 337 na sambahayan ng buwis (mga pinuno ng sambahayan), bilang karagdagan sa 75 mahihirap na tao.<ref>{{harvp|Chevreux|loc=Plainfaing}}.</ref> Sa pagdating ng tubig mula sa tubo, ang bukal ng Saint-Genest, na karaniwang tinatawag ng mga matatanda sa nayon na "Pale Fountain," ay inabandona para magamit ng mga alagang hayop. Nagpasya ang isang asosasyon na bawiin ito bilang inuming tubig para sa ilang kalapit na tahanan. Hindi kalayuan sa sangandaan ng munisipyo, sa pangunahing kalsada, dalawang pininturahang marker ang nagpapagunita sa tagsibol na ito.<ref>Sur cette fontaine sacrée, lire page 59 l'ouvrage enfantin de Guy Trendel et Christophe Carmona, ''Légendes autour des sources et fontaines d'Alsace et de Lorraine'', éditions Coprur, Strasbourg, 2002. {{ISBN|2 84208 102 1}}.</ref> ===Pagtatatag ng munisipalidad=== Ang bayan ay itinatag pagkatapos ng 1790 at sinimulang panatilihin ang mga legal na archive nito. Bago ang 1900, ang mga naninirahan ay nakakalat sa buong bayan. May mga bakas pa rin ng mga tirahan sa taas na 820 metro sa isang tagaytay na nakalantad sa lahat ng uri ng panahon. Ang industriya ng tela, na pinangunahan ng kumpanyang Géliot, ang nagtulak sa pag-unlad ng bayan sa buong ika-19 na siglo, una sa Habeaurupt at pagkatapos ay sa sentro mismo ng bayan.<ref>« Moins de cent emplois ont été créés à Fraize-Plainfaing pour accueillir les ouvriers des usines Géliot-Boussac. Deux cents travailleurs seront au chômage lundi. », ''[[Le Monde]]'',‎ 12 mars 1971.</ref> ===Nagugutom ang Plainfaing=== Ang mapang-uyam at nakakahiyang terminong '''Nagugutom ang Plainfaing''', na ginagamit araw-araw, ay nagmula mismo sa mga kalalakihan ng ibabang lambak, na nanatiling nakatali sa mga kontrata, at mas madaling maging umaasa, bago at pagkatapos ng Rebolusyon, sa malalaking may-ari ng lupa o mga magsasakang nangungupahan. Maging ang karamihan sa mga historyador ng Lorraine, hanggang noong dekada 1970, ay tila walang kamalayan sa pamamahala ng buwis ng mga nangungupahang ito, na mali ang pagkakaintindi sa mga archival source at mga standardized na salaysay mula pagkatapos ng [[Digmaang Tatlumpung Taon]]. Ang katotohanan ay nananatili na ang taggutom at kakulangan sa pagkain ay nagpahirap sa mga lalaking ito tulad ng iba, na, dahil sa inggit sa kanilang kalayaan, ay matagal silang binigyan ng palayaw na ito tuwing may mga kapistahan.<ref>Claude Marchal, communication sur les erreurs d'interprétation démographique du XVIIe siècle.</ref> ==Edukasyon== Ang Plainfaing ay matatagpuan sa [[distrito ng paaralan ng Nancy-Metz]]. Ang bayan ay may isang preschool at dalawang munisipal na elementarya.<ref> {{Cite web |url=https://www.education.gouv.fr/annuaire/88230/plainfaing/ecole/0881333w/ecole-primaire-la-truche.html |title=Résultats de recherche |website=le site du ministère de l'éducation nationale |access-date=2024-04-14 }}</ref> Ang kalapit na bayan ng Fraize ay may pampublikong middle school. Para sa mga hayskul, maraming pangkalahatang at bokasyonal na paaralan ang matatagpuan sa Saint-Dié-des-Vosges. ==Kalusugan== Mga propesyonal at pasilidad sa pangangalagang pangkalusugan: * May doktor na nagpapraktis sa bayan. * Isang botika.<ref>[https://www.sante.fr/pharmacie-dofficine/plainfaing/pharmacie-pharm-agathe Pharmacie]</ref> * Ang pinakamalapit na ospital ay ang Intercommunal Hospital Center ng "Hôpitaux du Massif des Vosges".<ref>[http://chi-hmv.fr/?page_id=98 http://chi-hmv.fr/?page_id=98]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Centre Hospitalier Intercommunal des « Hôpitaux du Massif des Vosges »</ref> :: Ito ay nilikha noong Enero 1, 2022 sa pamamagitan ng pagsasanib ng mga Sentro ng Ospital ng Saint-Dié-des-Vosges, Gérardmer, ang Establishment ng Kalusugan ng Fraize / Foucharupt at ang CHI des 5 Vallées ng Moyenmoutier. ==Ekonomiya== ===Mga Tindahan=== Ayon sa estadistika ng mga pasilidad at serbisyo noong 2017, ang bilang ng mga establisyimento ng komersyo sa munisipalidad ng Plainfaing ay anim, na ipinamahagi gaya ng sumusunod: [[File:Confiserie des Hautes Vosges (C D H V) 88230 Habeaurupt- Plainfaing - panoramio.jpg|thumb|200px|<center><small>Confiserie des Hautes Vosges (C.D.H.V.).</small></center>]] * isang panaderya; * isang tindahan ng kendi;<ref>[https://www.cdhv.fr/ Confiserie des Hautes-Vosges].</ref> * isang tindahan ng dyaryo; * isang tindahan ng damit; * isang tindahan ng muwebles. ===Agrikultura=== Ang komyun ng Plainfaing ay may dalawang protektadong designasyon ng pinagmulan (PDO) salamat sa Vosges fir honey at Kesong Munster at tatlong protektadong mga indikasyon ng heograpiya (PGI) na may bergamot ng Nancy, Kesong Emmental na Pranses mula sa silangang-gitnang rehiyon at Mirabelle plums mula sa Lorraine.<ref>{{Cite web |url=http://www.inao.gouv.fr/public/home.php?pageFromIndex=produits/commune_index.php~mnu=348 |title=Liste des appellations AOC et IGP |website=[[INAO]] |access-date=2012-04-29 |archive-date=2017-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205150507/http://www2.inao.gouv.fr/public/home.php?pageFromIndex=produits%2Fcommune_index.php~mnu%3D348 |url-status=dead }}</ref> ==Mga lugar at monumento== <gallery widths="180" heights="180"> Plainfaing, Eglise Saint-Nicolas.jpg|L'église Saint-Nicolas. Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - chevet.jpg|Le chevet de la chapelle Saint-Jean-Baptiste à Plainfaing. Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - statue de Saint Jean-Baptiste.jpg|Statue de Saint Jean-Baptiste dans la chapelle Saint Jean-Baptiste à Plainfaing. Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - autel.jpg|L'autel de la chapelle Saint Jean-Baptiste à Plainfaing. Plainfaing.jpg|Église, école, mairie et monument aux morts. MediathequeSt-Nicolas.jpg|Médiathèque Saint-Nicolas. </gallery> ===Simbahan ni San Nicolas=== Ang pagtatayo ng simbahan ay iniutos noong Hunyo 20, 1782, ng Obispo ng Saint-Dié. Ang kura paroko, si Michel Thiébaut, ang unang kumuha nito. Ang simbahan, ang sentro ng isang parokya na itinatag sa ilalim ng pagtataguyod ng pamilyang Raulin ng Nancy,<ref>{{Cite web |url=http://www.vosges-archives.com/fichiers/communales/Plainfaing.txt|title=Plainfaing|website=le site des [[archives départementales des Vosges]] |access-date=2012-04-29 }}</ref> ay ganap na binago noong 1884, sa paglalagay ng organong Cavaillé-Coll-Mutin nito ni Eugène Gigout.<ref>{{Cite web |url=http://vosges.orgues.free.fr/pagesorgues/PLAINFAING.htm |title=Orgue de Plainfaing : Site personnel de Dominique Colin |website=Vosges et Orgues |access-date=2012-04-29 |archive-date=2015-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627150619/http://vosges.orgues.free.fr/pagesorgues/PLAINFAING.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[https://vosgesenorgues.wordpress.com/plainfaing/ Orgues en Vosges] : Plainfaing.</ref> ===Kapilya ni San Juan Bautista ng Rudlin=== Sa simula, mayroong isang ermitanyo sa harap ng Étang des Dames. Isang kapilya ang itinayo sa lugar nito noong ika-17 siglo. Muling itinayo ito ng pamilyang ''Lesseux'' sa tapat nito, sa paanan ng burol. ===Teatro sa labas=== Ang [[teatro sa labas]] ay itinayo noong 1936 ng mga lokal na residente, sa pangunguna ng guro noong panahong iyon, si G. Aimé Dodin. Ang layunin nito: lumikha ng isang labas na hangin ng paaralan at isang lugar para sa mga pagtatanghal.<ref>{{Cite web|language=fr|title=Association Li Habauré et Compéïe - Commune de Plainfaing|url=http://www.plainfaing.com/associations/association-li-habaure-et-compeie|website=plainfaing.com|access-date=2018-04-26}}</ref> Ang mga libreng kaganapang pangkultura at pampalakasan, na bukas para sa lahat, ay isinaayos bawat taon. ===Scierie des Fougères=== Isang bahay-tirahan na matatagpuan sa lugar na tinatawag na Les Fougères, na naglalaman ng bulwagan na yari sa troso at isang silid para sa gulong ng tubig, ang natupok ng apoy noong Disyembre 1993 at tuluyang giniba sa pagtatapos ng 1995. Isang malaki at maliit na pandayan na may makinarya ang bumubuo sa operasyon na nagsimula noong ika-19 na siglo. ===Mga lugar na pangkultura=== Ang aklatan ng munisipyo ay may halos 3,000 na libro at dalawang kompyuter na magagamit ng publiko. Ang sinehan ng munisipyo ay nagpapalabas ng isang pelikula halos bawat tatlong linggo<ref>{{Cite web |url=http://www.plainfaing.com/vie-locale/culture |title=Culture |website=le site officiel de la mairie de Plainfaing |access-date=2012-04-30 }}</ref> at nagsisilbi ring lugar ng pagtatanghal (mga konsiyerto, dula, variety show, atbp.). ==Gastronomiya== Ang Plainfaing ay tahanan ng ''[[Confiserie des Hautes-Vosges]]'', isang tradisyonal na kumpanya na kinuha noong 1986 ng pamilyang ''Claudepierre''. Dalubhasa sa paggawa ng halos 35 iba't ibang uri ng kendi na gawa sa natural na pampalasa o mahahalagang langis, ang kumpanya ay gumagawa ng average na 250 tonelada ng kendi bawat taon. May mga guided tour sa mga workshop na magagamit para sa mga bisita. Ang kendi ay tumanggap ng halos 180,000 bisita noong 2010.<ref>{{Cite web |url=http://www.cdhv.fr/press.php |title=Revue de Presse |website=le site officiel de la Confiserie Des Hautes Vosges |access-date=2012-04-29 }}</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason Plainfaing.svg|thumb|alt=Tiercé en pairle au 1° de gueules à trois auréoles de saint d’or, au 2° d’or au sapin de sinople et au 3° d’azur au coq de bruyère d’or. (sa Wikang Pranses)|Eskudo de armas ng Plainfaing]] ''Nakahanay nang pares, unang gules na may tatlong halo ng santo o, pangalawa o may hugis ng puno ng fir at pangatlong asul na may grouse o.'' '''Mga Komento:''' Ang tagapagdala ng kabaong ay sumisimbolo sa Upper Meurthe Valley. Ang mga halo ay kumakatawan kina San Luis, San Nicolas, at San Genest, na partikular na iginagalang sa parokya. Ang puno ng fir at ang itim na grouse ay pumupukaw sa mga halaman at hayop ng komyun.<ref>[https://www.genealogie-bisval.net/communes/communes_vosges/plainfaing.html Blason Plainfaing]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Plainfaing]] [[Kategorya:Vosges (departamento)|Vosges]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] pqx6mw0410q1d061h2wvo70fx5w0eh0 Cheska Fausto 0 338053 2205760 2205445 2026-05-01T10:24:58Z Ivan P. Clarin 84769 2205760 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Cheska Fausto | image = Cheska Anastacio Fausto closeup.jpg | caption = | birth_name = Cheska Fauso | birth_date =  {{birth date and age|1999|12|3}} | birth_place = [[Zamboanga City]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Aktres | years_active = 2022–kasalukuyan | known_for = | website = {{Instagram|thatcheskaa}} }} '''Cheska Fausto''' (isinilang noong Disyembre 3, 1999) ay isang aktres sa Pilipinas na gumanap sa teleserye sa [[GMA Network]] sa [[Hating Kapatid (teleserye)|Hating Kapatid]]. ==Tingnan rin== * [[Cassy Legaspi]] ==Talababa== * {{IMDb name|13726651}} {{DEFAULTSORT:Fausto, Cheska}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Chavacano]] {{stub|Artista|Pilipinas}} b17c9ngh0oev0ovz3czdmlsjqbkul6h 2205762 2205760 2026-05-01T10:48:25Z Ivan P. Clarin 84769 2205762 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Cheska Fausto | image = Cheska Anastacio Fausto closeup.jpg | caption = | birth_name = Cheska Fauso | birth_date =  {{birth date and age|1999|12|3}} | birth_place = [[Zamboanga City]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Aktres | years_active = 2022–kasalukuyan | known_for = | website = {{Instagram|thatcheskaa}} }} '''Cheska Fausto''' (isinilang noong Disyembre 3, 1999) ay isang aktres sa Pilipinas na gumanap sa teleserye sa [[GMA Network]] sa [[Hating Kapatid (teleserye)|Hating Kapatid]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Bubble Gang'' kanyang sarili * ''Hating Kapatid'' bilang Thalia * ''Sanggang-Dikit: FR'' bilang Pam * ''Magpakailanman'' bilang Joy * ''Princesa ng City Jail'' bilang Bernice * ''Black Rider'' bilang Reporter * ''Pepito Manaloto: Tully Ang Kwento ng Buhay'' bilang Gabbi * ''In My Dreams'' bilang Allaine ==Tingnan rin== * [[Cassy Legaspi]] ==Talababa== * {{IMDb name|13726651}} {{DEFAULTSORT:Fausto, Cheska}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Chavacano]] {{stub|Artista|Pilipinas}} 3wn0nkx2rk2n3iqith2i0w1i53we0hk 2205782 2205762 2026-05-01T11:17:58Z Ivan P. Clarin 84769 2205782 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Cheska Fausto | image = Cheska Anastacio Fausto closeup.jpg | caption = | birth_name = Cheska Fauso | birth_date =  {{birth date and age|1999|12|3}} | birth_place = [[Zamboanga City]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Aktres | years_active = 2022–kasalukuyan | known_for = | website = {{Instagram|thatscheskaaa}} }} '''Cheska Fausto''' (isinilang noong Disyembre 3, 1999) ay isang aktres sa Pilipinas na gumanap sa teleserye sa [[GMA Network]] sa [[Hating Kapatid (teleserye)|Hating Kapatid]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Bubble Gang'' kanyang sarili * ''Hating Kapatid'' bilang Thalia * ''Sanggang-Dikit: FR'' bilang Pam * ''Magpakailanman'' bilang Joy * ''Princesa ng City Jail'' bilang Bernice * ''Black Rider'' bilang Reporter * ''Pepito Manaloto: Tully Ang Kwento ng Buhay'' bilang Gabbi * ''In My Dreams'' bilang Allaine ==Tingnan rin== * [[Cassy Legaspi]] ==Talababa== * {{IMDb name|13726651}} {{DEFAULTSORT:Fausto, Cheska}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Chavacano]] {{stub|Artista|Pilipinas}} encnuo3f5bloi919gb7cvesi1ac9hv5 Sean Lucas 0 338054 2205770 2205446 2026-05-01T11:03:34Z Ivan P. Clarin 84769 /* See also */ 2205770 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sean Lucas | image = | caption = | birth_name = Sean Lucas | birth_date = {{birth date and age|2002|12|7}} | birth_place = [[Davao City]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Sean | height = {{height|m=1.78}} | occupation = actor & model | known_for = Kevin, Troy | eduction = | years_active = 2017–present | eduction = De La Salle University of Davao | alma_mater = | website = {{Instagram|seanlucas__}} }} '''Sean Lucas''', (isinilang noong Disyembre 7, 2002) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]].<ref>https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/16807/in-photos-get-to-know-the-newest-kapuso-heartthrob-sean-lucas/photo</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2024 – ''Maka'' * 2024 – ''My Guardian Alien'' as Kevin * 2023 – ''Luv is Caught in His Arms'' as Troy Alvis Ferell * 2017 – ''My Fairy Grand Mother'' as Iggy ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[[[Wikipedia:Balangkas/Vince Maristela|Vince Maristela]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13726652}} {{DEFAULTSORT:Lucas, Sean}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} nvnk0b85sc6a91v3dc4iisphqaci6a5 2205771 2205770 2026-05-01T11:03:46Z Ivan P. Clarin 84769 /* See also */ 2205771 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sean Lucas | image = | caption = | birth_name = Sean Lucas | birth_date = {{birth date and age|2002|12|7}} | birth_place = [[Davao City]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Sean | height = {{height|m=1.78}} | occupation = actor & model | known_for = Kevin, Troy | eduction = | years_active = 2017–present | eduction = De La Salle University of Davao | alma_mater = | website = {{Instagram|seanlucas__}} }} '''Sean Lucas''', (isinilang noong Disyembre 7, 2002) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]].<ref>https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/16807/in-photos-get-to-know-the-newest-kapuso-heartthrob-sean-lucas/photo</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2024 – ''Maka'' * 2024 – ''My Guardian Alien'' as Kevin * 2023 – ''Luv is Caught in His Arms'' as Troy Alvis Ferell * 2017 – ''My Fairy Grand Mother'' as Iggy ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[Wikipedia:Balangkas/Vince Maristela|Vince Maristela]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13726652}} {{DEFAULTSORT:Lucas, Sean}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} qkm3aolqgi4g7puye2oiboirj155jpy Raheel Bhyria 0 338056 2205462 2026-04-30T12:16:29Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Raheel Bhyria | image = | caption = | birth_name = Raheel Bhyria | birth_date = {{birth date and age|2002|3|17}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.78}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|raheel.bhyria}} }} '''Raheel Bhyria''', (isinilang no... 2205462 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Raheel Bhyria | image = | caption = | birth_name = Raheel Bhyria | birth_date = {{birth date and age|2002|3|17}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.78}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|raheel.bhyria}} }} '''Raheel Bhyria''', (isinilang noong Marso 17, 2002) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Never Say Die'' bilang Peter Santos * ''Railway Kids'' bilang Sig Borja * ''Zero Kilometers Away'' bilang Javier * ''Hands on the Dream'' bilang Harry Benitez * ''Luv Is: Caught in Arms'' bilang Aldus Ferell * ''My Fairy Godmother'' bilang Tom * ''Magpakailanman'' bilang Mokmok ==See also== * [[Sean Lucas]] * [[Vince Maristela]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13976399}} {{DEFAULTSORT:Bhyria, Raheel}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} jii8cmfjuz43bhawu67hjjbfsi7zlph 2205772 2205462 2026-05-01T11:04:13Z Ivan P. Clarin 84769 /* See also */ 2205772 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Raheel Bhyria | image = | caption = | birth_name = Raheel Bhyria | birth_date = {{birth date and age|2002|3|17}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.78}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|raheel.bhyria}} }} '''Raheel Bhyria''', (isinilang noong Marso 17, 2002) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Never Say Die'' bilang Peter Santos * ''Railway Kids'' bilang Sig Borja * ''Zero Kilometers Away'' bilang Javier * ''Hands on the Dream'' bilang Harry Benitez * ''Luv Is: Caught in Arms'' bilang Aldus Ferell * ''My Fairy Godmother'' bilang Tom * ''Magpakailanman'' bilang Mokmok ==See also== * [[Sean Lucas]] * [[Wikipedia:Balangkas/Vince Maristela|Vince Maristela]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13976399}} {{DEFAULTSORT:Bhyria, Raheel}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} 5qmb5mb6ah85uewx9dhojsfh6fidez2 Larkin Castor 0 338057 2205464 2026-04-30T12:21:43Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Larkin Castor | image = | caption = | birth_name = Larkin Castor | birth_date = {{birth date and age|2002|1|30}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|larksman}} }} '''Larkin Castor''', (isinilang noong E... 2205464 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Larkin Castor | image = | caption = | birth_name = Larkin Castor | birth_date = {{birth date and age|2002|1|30}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|larksman}} }} '''Larkin Castor''', (isinilang noong Enero 30, 2002) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2023 – Daig Kayo Ng Lola Ko: Be the Bes * 2023 – Regal Studio Presents: The Two Nerds * 2023 – Magpakailanman: Bayad Utang * 2023 – LUV Is: Love At First Read * 2022-Present – All-Out Sundays (AOS) * 2022 – Mano po Legacy: The Flower Sisters ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[Prince Carlos]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13904778}} {{DEFAULTSORT:Castor, Larkin}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} i3xvsfnx965bbq5gt4tl3l0v4vv4866 2205780 2205464 2026-05-01T11:14:44Z Ivan P. Clarin 84769 2205780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Larkin Castor | image = | caption = | birth_name = Larkin Castor | birth_date = {{birth date and age|2002|1|30}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|larksman}} }} '''Larkin Castor''', (isinilang noong Enero 30, 2002) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2023 – Daig Kayo Ng Lola Ko: Be the Bes * 2023 – Regal Studio Presents: The Two Nerds * 2023 – Magpakailanman: Bayad Utang * 2023 – LUV Is: Love At First Read * 2022-Present – All-Out Sundays (AOS) * 2022 – Mano po Legacy: The Flower Sisters ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[Prince Carlos]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|13904778}} {{DEFAULTSORT:Castor, Larkin}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2002]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} g8nyncrzmdgfx5c1ukwhrr25aaqxh3k Lugos 0 338058 2205505 2026-04-30T14:40:22Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Lugos |settlement_type = Bayan |image_skyline = Eglise du vieux lugos - gironde - france.jpg |image_caption = Ang simbahan ng Lumang Lugo. |image_shield = Blason ville fr Lugos (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Lugos |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = Nouvel... 2205505 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Lugos |settlement_type = Bayan |image_skyline = Eglise du vieux lugos - gironde - france.jpg |image_caption = Ang simbahan ng Lumang Lugo. |image_shield = Blason ville fr Lugos (Gironde).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Lugos |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gironda]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Arcachon|Arcachon]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020-2026) |leader_name = Emmanuelle Tostain<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 62.14 |population_as_of = 2023 |population_total = 1208 |population_demonym = Lugosiens |population_density_km2 = auto |website = https://commune-lugos.fr/ |coordinates = {{coord|44.4839|-0.8836|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 24 |elevation_min_m = 11 |elevation_max_m = 49 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 33260/33830 }} Ang [[Lugos]] ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Gironda]] sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]. ==Heograpiya== Ang teritoryo ng komyun ay matatagpuan sa [[rehiyonal na natural na parke ng Landes de Gascogne]] sa [[rehiyon ng Buch]] sa [[kagubatan ng Landes]] sa [[linya ng Burdeos - Irun]]. Ang mga kalapit na komyun ay ang [[Belin-Béliet]] sa silangan, [[Saugnac-et-Muret]] sa timog-timog-silangan, [[Ychoux]] sa timog-timog-kanluran, [[Parentis-en-Born]] sa dulong timog-kanluran, sa isang quadripoint (punto sa ibabaw ng Daigdig na dumadampi sa apat na magkakaibang rehiyon), [[Sanguinet]] sa kanluran-timog-kanluran — ang huling apat na komyun na ito ay nasa Landes — at [[Salles, Gironde|Salles]] sa hilagang-kanluran at hilaga. ==Pangalan== Ang pangalan ng bayan ay maaaring hango sa pangalan ng [[diyos ng Keltiko]] na si [[Lug (panginoon)|Lug]], o mula sa salitang "luragon," na nangangahulugang tuyong lupain sa Basque at Lumang Akitanya. Ang toponym na ito ay binubuo ng "''lurr''" (na nagiging ''lu'' bago ang isang katinig), na nangangahulugang lupain, at ''gorr'', na nangangahulugang ''tuyo'', ''matigas'', o ''hubad'' sa modernong Basque, o "''gorri''", na nangangahulugang pula sa kahulugan ng ''ferrugineux''.<ref name=Visaq>[http://visites.aquitaine.fr/lugos Lugos] sur le site « Visites en Aquitaine - Région Aquitaine » (CC-[[Licence Creative Commons#Attribution|BY]]-[[Licence Creative Commons#Partage dans les mêmes conditions|SA]]), consulté le 19 mai 2015.</ref><ref name=gasconha>[http://www.gasconha.com/spip.php?page=loc&id_loc=6960 Lugos] sur Gasconha.com, consulté le 19 mai 2015.</ref> Sa Gascon, ang pangalan ng bayan ay ''Lugòs'' (dahil sa impluwensya ng mga toponym na nagtatapos sa ''-os''), o ''Lugòr'', o ''Lugò''.<ref name=gasconha/> ==Kasaysayan== Noong panahon ng [[Rebolusyong Pranses|Rebolusyon]], ang parokya ng Notre-Dame de Lugos ang bumuo ng komyun ng Lugos.<ref>[http://gael.gironde.fr/pages/Histo_commune.pdf Historique des communes], p. 32, sur GAEL (Gironde Archives en ligne) des Archives départementales de la Gironde, consulté le 19 mai 2015.</ref> ==Mga lugar at monumento== [[File:Église Notre-Dame de Lugos.jpg|thumb|150x150px|L'[[Église (édifice)|église]] [[Marie (mère de Jésus)|Notre-Dame]] de Lugos.]] * Ang [[Simbahan ng Lumang Lugo]],<ref>[http://visites.aquitaine.fr/chapelle-saint-michel-du-vieux-lugo Chapelle Saint-Michel du Vieux Lugo] sur le site « Visites en Aquitaine - Région Aquitaine » (CC-[[Licence Creative Commons#Attribution|BY]]-[[Licence Creative Commons#Partage dans les mêmes conditions|SA]]), consulté le 19 mai 2015.</ref> isang dating simbahang parokya na inialay kay San Miguel, na itinayo noong ika-11 siglo at binago noong ika-15 siglo na may pagdaragdag ng mga bintana sa nabe at apse at pagpapalit ng kampana ng isang pinatibay na parisukat na toreng sandstone, ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento mula noong 1957. Nagtatampok ito ng isang mural na naglalarawan sa alamat ng tatlong buhay at mga patay: tatlong binata ang nilapitan sa isang sementeryo ng tatlong bangkay na nagpapaalala sa kanila ng kaiklian ng buhay at ang kahalagahan ng kaligtasan ng kanilang mga kaluluwa. * Simbahan ng [[Maria (ina ni Hesus)|Mahal na Birhen]] ng Lugos. * Kasunod ng pagpapanumbalik ng tore at tangke noong 2023, ang Tore ng tubig ng Lugos ay pinalamutian ng isang fresco na naglalarawan ng isang puno ng pino ng Landes, na nilikha ng artist na si Frédéric Gracia.<ref>Patricia Droge, « Lugos : Le nouveau look du château d’eau », ''Sud Ouest'',‎ 25 août 2023</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Lugos (Gironde).svg|thumb|Lugos]] ''May apat na bahagi: unang asul, dalawang tungkod ng peregrino o nakalagay nang pahalang at may kasamang scallop argent sa base; pangalawa per fess, unang asul, isang escutcheon vert na may espadang nakabababang kulay asul, ang hawakan sa kabuuan ay nasa isang pares ng pakpak nito, ang kalasag ay napapalibutan ng dalawang ulo ng tupa na kulay sable na may hinanakit at nakakunot na mga kuwit; pangalawa gules, ang lokal na simbahang kulay asul, na may terasa nito; pangatlo gules, isang pinutol na puno ng pino na kulay asul, isang stag passant o kabuuan at isang papalubog na araw nito; pang-apat na asul, isang balon ng langis na kulay asul sa isang terasa nito, may kasamang isang nagliliyab na kulay asul.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=13462 Eskudo de armas ng Lugos.]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lugos]] [[Kategorya:Gironda]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] grnu70drbnouw6efhusovauq8ijpcnb Kategorya:CS1 maint: work parameter with ISBN 14 338060 2205647 2026-05-01T01:58:30Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2205647 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y Sarlat-la-Canéda 0 338061 2205703 2026-05-01T03:42:24Z TentingZones1 122212 /* */ 2205703 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Sarlat la Canéda |other_name = Sarlat ang Canéda |native_name = Sarlat-la-Canéda<br/>Sarlat e La Canedat |settlement_type = Bayan o [[Mga subprepektura sa Pransiya|subprepektura]] |image_skyline = Sarlat - Place de la Liberté.jpg |image_caption = Ang lumang bayan ng Sarlat: ang Place de la Liberté at ang kampana ng [[Katedral ng Saint-Sacerdos ng Sarlat|katedral ng Saint-Sacerdos]]. |image_shield = Blason ville fr Sarlat-la-Canéda (Dordogne).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Sarlat la Canéda |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Dordogne|Dordonha]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Sarlat-la-Canéda|Sarlat e La Canedat]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026-2032) |leader_name = Basile Fanier |area_total_km2 = 47.13 |population_as_of = 2023 |population_total = 8763 |population_demonym = Sarladais, Sarladaises |population_density_km2 = auto |website = http://www.sarlat.fr/ |coordinates = {{coord|44.8928|01.2153|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 189 |elevation_min_m = 102 |elevation_max_m = 319 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 24520/24200 }} Ang '''Sarlat ang Canéda''' ({{lang-fr|Sarlat-la-Canéda}}, [[Wikang Oksitano]]: '''Sarlat e La Canedat'''), karaniwang kilala bilang '''Sarlat''', ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa timog-kanlurang departamento ng [[Dordogne]] sa [[Pransiya]], isang bahagi ng [[Nouvelle-Aquitaine]].<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/commune/24520-sarlat-la-caneda Commune de Sarlat-la-Canéda (24520)], INSEE</ref> Ang Sarlat at La Canéda ay magkaibang bayan hanggang sa pinagsama sa isang komyun noong Marso 1965.<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo/id/JORFCONT000000018592 Modifications aux circonscriptions territoriales de communes], ''[[Journal officiel de la République française]]'' n° 0044, 21 February 1965, pp. 1483-1485.</ref> ==Heograpiya== Ang bayan ng Sarlat ay nasa isang rehiyon na kilala sa Pransiya bilang Périgord Noir. Ito ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng departamento ng [[Dordogne]], 7 km sa hilaga ng [[ilog Dordogne]]. Ang [[istasyon ng tren ng Sarlat]] ay nag-aalok ng mga serbisyo ng tren papuntang Bergerac, Bordeaux at Périgueux. Ang komyun ay pinaglilingkuran din ng paliparan ng Brive Vallée de la Dordogne (50 km), paliparan ng Bergerac Roumanière (70 km) at dalawang linya ng bus. ==Kasaysayan== [[File:Sarlat-la-Canéda - Rue des Consuls.jpg|thumb|left|upright=0.7|Rue des Consuls sa lumang bayan]] Ang Sarlat ay isang bayan noong medyebal na nabuo sa paligid ng isang malaking abbey ng Benedictine na nagmula sa panahon ng Carolingian. Ang medyebal na Sarlat Cathedral ay inialay kay [[Sacerdos ng Limoges|Saint Sacerdos]]. Ang abbey na ito ay lumilitaw sa mga talaan noon pang 1081 at isa sa iilan sa rehiyon na hindi sinalakay ng mga Viking. Ang pangalan para sa simbahan ng abbey ay Saint Sacerdos noong 1318; noong ika-20 siglo, ito ay naging isang katedral sa ilalim ni [[Pope John XXIII]].<ref>[https://frenchmoments.eu/sarlat-history/ Sarlat History]</ref> [[Siege of Sarlat (1370)|Kinubkob ang Sarlat noong 1370]] ng mga puwersang Pranses noong [[Digmaang Sandaang Taon]]. Dahil halos hindi na ito nasaksihan ng modernong kasaysayan, nanatiling napreserba ang Sarlat at isa sa mga bayan na pinaka-kinakatawan ng France noong ika-14 na siglo. Ang makasaysayang sentro nito, na may 77 protektadong monumento, ay idinagdag sa Pansamantalang Listahan ng Pransya para sa nominasyon sa hinaharap bilang isang [[UNESCO World Heritage Site]] noong 2002. Ang mahusay na kalagayan ng pangangalaga ay may utang na loob sa manunulat, mandirigma ng paglaban at politiko na si [[André Malraux]], na, bilang Ministro ng Kultura (1960–1969), ay nagpanumbalik ng bayan at maraming iba pang mga lugar na may makasaysayang kahalagahan sa buong Pransya. Ang sentro ng lumang bayan ay binubuo ng mga walang kapintasang naibalik na mga gusaling bato at halos walang sasakyan.<ref>[https://www.france-travel-guide.net/Sarlat.html SARLAT-LA-CANÉDA DEPARTMENT: DORDOGNE REGION NOUVELLE-AQUITAINE]</ref><ref name="Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food - Michaela DeSoucey - Google Books">[https://books.google.com/books?id=E3SYDwAAQBAJ&dq=sarlat+la+caneda+agriculture%2C+tourism+foi+gras&pg=PA91 Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food page 91]</ref> ==Ekonomiya== [[File:Sarlat.jpg|thumb|Sentro ng Sarlat sa isang araw ng tag-araw]] * [[Agrikultura sa Pransiya|Agrikultura]]: Matagal nang mahalaga ang agrikultura sa lugar ng Dordogne sa paligid ng Sarlat. Ang tabako ay itinatanim sa paligid ng Sarlat simula pa noong 1857 at matagal nang naging pangunahing kalakal para sa lugar, bagama't ito ay humihina na. Kabilang sa iba pang mga produktong pang-agrikultura ang mais, dayami, walnut, langis ng walnut, keso, alak, [[cèpes]] (isang uri ng ligaw na kabute) at truffle. * [[Turismo sa Pransiya|Turismo]]: Maraming bisita—lalo na mula sa hilagang Europa (Reino Unido, Netherlands, Belhuka, Alemanya, atbp.)—ang pumupunta upang magbakasyon sa Sarlat at sa rehiyong nakapalibot dito at ang ilan ay permanenteng nanirahan doon. Ang mga buwan ng Hulyo at Agosto ay tradisyonal na ''haute saison'' (mataas na panahon) para sa mga bisita, gaya ng totoo sa halos lahat ng France sa labas ng Paris. * [[Foie gras]]: Mayroong ilang malalaking pabrika ng foie gras kabilang ang Rougié, at maraming maliliit na prodyuser ng foie gras sa lugar;<ref name="Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food - Michaela DeSoucey - Google Books" /> ang ibang mga sakahan ay nagpapalaki ng mga gansa at pato upang makagawa ng mga produkto ([[confits]], [[pâté]], atbp.) mula sa mga ibong ito. Ang komyun ay nagdaraos ng taunang tatlong araw na pagdiriwang, ang "Fest'oie", bilang parangal sa mahalagang bahaging ito ng ekonomiya nito na umaakit din ng maraming turista.<ref>[https://www.visit-dordogne-valley.co.uk/french-living/food-specialities/foie-gras Foie Gras Behind the Scenes of a French Delicacy]</ref> Isang film festival ang ginaganap sa komyun tuwing Nobyembre simula noong 1991. Kabilang sa iba pang mga kaganapan ang Truffle Festival, Christmas Market at Fest’oie sa taglamig, ang Ringueta ng mga tradisyonal na laro, at ang Theatre Games Festival.<ref name="Visit Sarlat la Canéda">{{Cite web |url=https://us.france.fr/en/bordeaux/article/sarlat-caneda |title=Visit Sarlat la Canéda |access-date=31 May 2020 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410113606/https://us.france.fr/en/bordeaux/article/sarlat-caneda |url-status=dead }}</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Sarlat-la-Canéda (Dordogne).svg|thumb|Sarlat la Canéda]] ''Ang mga Gules, isang salamander na kinoronahan o sa pagtitiis nito ay kinoronahan ng pareho; sa isang punong asul na may dalang tatlong fleur-de-lis o.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=5175 Eskudo de armas ng Sarlat la Canéda, Dordogne.] ''L'Armorial des Villes et des Villages de France''. (sa [[wikang Pranses]])</ref> Salawikain: "fidelis dei et regi" (tapat sa Diyos at sa Hari). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sarlat-la-Canéda]] [[Kategorya:Dordogne]] [[Kategorya:Périgord]] [[Kategorya:Mga subprepektura sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] 102akcqmw33jxwdkbau7xst86h2mspv 2205707 2205703 2026-05-01T03:46:50Z TentingZones1 122212 Inilipat ni TentingZones1 ang pahinang [[Sarlat e La Canedat]] sa [[Sarlat-la-Canéda]]: base sa opisyal ng wika ng bansa 2205703 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Sarlat la Canéda |other_name = Sarlat ang Canéda |native_name = Sarlat-la-Canéda<br/>Sarlat e La Canedat |settlement_type = Bayan o [[Mga subprepektura sa Pransiya|subprepektura]] |image_skyline = Sarlat - Place de la Liberté.jpg |image_caption = Ang lumang bayan ng Sarlat: ang Place de la Liberté at ang kampana ng [[Katedral ng Saint-Sacerdos ng Sarlat|katedral ng Saint-Sacerdos]]. |image_shield = Blason ville fr Sarlat-la-Canéda (Dordogne).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Sarlat la Canéda |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Dordogne|Dordonha]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Sarlat-la-Canéda|Sarlat e La Canedat]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026-2032) |leader_name = Basile Fanier |area_total_km2 = 47.13 |population_as_of = 2023 |population_total = 8763 |population_demonym = Sarladais, Sarladaises |population_density_km2 = auto |website = http://www.sarlat.fr/ |coordinates = {{coord|44.8928|01.2153|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 189 |elevation_min_m = 102 |elevation_max_m = 319 |postal_code_type = INSEE/Postal code |postal_code = 24520/24200 }} Ang '''Sarlat ang Canéda''' ({{lang-fr|Sarlat-la-Canéda}}, [[Wikang Oksitano]]: '''Sarlat e La Canedat'''), karaniwang kilala bilang '''Sarlat''', ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa timog-kanlurang departamento ng [[Dordogne]] sa [[Pransiya]], isang bahagi ng [[Nouvelle-Aquitaine]].<ref>[https://www.insee.fr/fr/metadonnees/geographie/commune/24520-sarlat-la-caneda Commune de Sarlat-la-Canéda (24520)], INSEE</ref> Ang Sarlat at La Canéda ay magkaibang bayan hanggang sa pinagsama sa isang komyun noong Marso 1965.<ref>[https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/jo/id/JORFCONT000000018592 Modifications aux circonscriptions territoriales de communes], ''[[Journal officiel de la République française]]'' n° 0044, 21 February 1965, pp. 1483-1485.</ref> ==Heograpiya== Ang bayan ng Sarlat ay nasa isang rehiyon na kilala sa Pransiya bilang Périgord Noir. Ito ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng departamento ng [[Dordogne]], 7 km sa hilaga ng [[ilog Dordogne]]. Ang [[istasyon ng tren ng Sarlat]] ay nag-aalok ng mga serbisyo ng tren papuntang Bergerac, Bordeaux at Périgueux. Ang komyun ay pinaglilingkuran din ng paliparan ng Brive Vallée de la Dordogne (50 km), paliparan ng Bergerac Roumanière (70 km) at dalawang linya ng bus. ==Kasaysayan== [[File:Sarlat-la-Canéda - Rue des Consuls.jpg|thumb|left|upright=0.7|Rue des Consuls sa lumang bayan]] Ang Sarlat ay isang bayan noong medyebal na nabuo sa paligid ng isang malaking abbey ng Benedictine na nagmula sa panahon ng Carolingian. Ang medyebal na Sarlat Cathedral ay inialay kay [[Sacerdos ng Limoges|Saint Sacerdos]]. Ang abbey na ito ay lumilitaw sa mga talaan noon pang 1081 at isa sa iilan sa rehiyon na hindi sinalakay ng mga Viking. Ang pangalan para sa simbahan ng abbey ay Saint Sacerdos noong 1318; noong ika-20 siglo, ito ay naging isang katedral sa ilalim ni [[Pope John XXIII]].<ref>[https://frenchmoments.eu/sarlat-history/ Sarlat History]</ref> [[Siege of Sarlat (1370)|Kinubkob ang Sarlat noong 1370]] ng mga puwersang Pranses noong [[Digmaang Sandaang Taon]]. Dahil halos hindi na ito nasaksihan ng modernong kasaysayan, nanatiling napreserba ang Sarlat at isa sa mga bayan na pinaka-kinakatawan ng France noong ika-14 na siglo. Ang makasaysayang sentro nito, na may 77 protektadong monumento, ay idinagdag sa Pansamantalang Listahan ng Pransya para sa nominasyon sa hinaharap bilang isang [[UNESCO World Heritage Site]] noong 2002. Ang mahusay na kalagayan ng pangangalaga ay may utang na loob sa manunulat, mandirigma ng paglaban at politiko na si [[André Malraux]], na, bilang Ministro ng Kultura (1960–1969), ay nagpanumbalik ng bayan at maraming iba pang mga lugar na may makasaysayang kahalagahan sa buong Pransya. Ang sentro ng lumang bayan ay binubuo ng mga walang kapintasang naibalik na mga gusaling bato at halos walang sasakyan.<ref>[https://www.france-travel-guide.net/Sarlat.html SARLAT-LA-CANÉDA DEPARTMENT: DORDOGNE REGION NOUVELLE-AQUITAINE]</ref><ref name="Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food - Michaela DeSoucey - Google Books">[https://books.google.com/books?id=E3SYDwAAQBAJ&dq=sarlat+la+caneda+agriculture%2C+tourism+foi+gras&pg=PA91 Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food page 91]</ref> ==Ekonomiya== [[File:Sarlat.jpg|thumb|Sentro ng Sarlat sa isang araw ng tag-araw]] * [[Agrikultura sa Pransiya|Agrikultura]]: Matagal nang mahalaga ang agrikultura sa lugar ng Dordogne sa paligid ng Sarlat. Ang tabako ay itinatanim sa paligid ng Sarlat simula pa noong 1857 at matagal nang naging pangunahing kalakal para sa lugar, bagama't ito ay humihina na. Kabilang sa iba pang mga produktong pang-agrikultura ang mais, dayami, walnut, langis ng walnut, keso, alak, [[cèpes]] (isang uri ng ligaw na kabute) at truffle. * [[Turismo sa Pransiya|Turismo]]: Maraming bisita—lalo na mula sa hilagang Europa (Reino Unido, Netherlands, Belhuka, Alemanya, atbp.)—ang pumupunta upang magbakasyon sa Sarlat at sa rehiyong nakapalibot dito at ang ilan ay permanenteng nanirahan doon. Ang mga buwan ng Hulyo at Agosto ay tradisyonal na ''haute saison'' (mataas na panahon) para sa mga bisita, gaya ng totoo sa halos lahat ng France sa labas ng Paris. * [[Foie gras]]: Mayroong ilang malalaking pabrika ng foie gras kabilang ang Rougié, at maraming maliliit na prodyuser ng foie gras sa lugar;<ref name="Contested Tastes: Foie Gras and the Politics of Food - Michaela DeSoucey - Google Books" /> ang ibang mga sakahan ay nagpapalaki ng mga gansa at pato upang makagawa ng mga produkto ([[confits]], [[pâté]], atbp.) mula sa mga ibong ito. Ang komyun ay nagdaraos ng taunang tatlong araw na pagdiriwang, ang "Fest'oie", bilang parangal sa mahalagang bahaging ito ng ekonomiya nito na umaakit din ng maraming turista.<ref>[https://www.visit-dordogne-valley.co.uk/french-living/food-specialities/foie-gras Foie Gras Behind the Scenes of a French Delicacy]</ref> Isang film festival ang ginaganap sa komyun tuwing Nobyembre simula noong 1991. Kabilang sa iba pang mga kaganapan ang Truffle Festival, Christmas Market at Fest’oie sa taglamig, ang Ringueta ng mga tradisyonal na laro, at ang Theatre Games Festival.<ref name="Visit Sarlat la Canéda">{{Cite web |url=https://us.france.fr/en/bordeaux/article/sarlat-caneda |title=Visit Sarlat la Canéda |access-date=31 May 2020 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410113606/https://us.france.fr/en/bordeaux/article/sarlat-caneda |url-status=dead }}</ref> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Sarlat-la-Canéda (Dordogne).svg|thumb|Sarlat la Canéda]] ''Ang mga Gules, isang salamander na kinoronahan o sa pagtitiis nito ay kinoronahan ng pareho; sa isang punong asul na may dalang tatlong fleur-de-lis o.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=5175 Eskudo de armas ng Sarlat la Canéda, Dordogne.] ''L'Armorial des Villes et des Villages de France''. (sa [[wikang Pranses]])</ref> Salawikain: "fidelis dei et regi" (tapat sa Diyos at sa Hari). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Sarlat-la-Canéda]] [[Kategorya:Dordogne]] [[Kategorya:Périgord]] [[Kategorya:Mga subprepektura sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] 102akcqmw33jxwdkbau7xst86h2mspv Sarlat e La Canedat 0 338062 2205708 2026-05-01T03:46:50Z TentingZones1 122212 Inilipat ni TentingZones1 ang pahinang [[Sarlat e La Canedat]] sa [[Sarlat-la-Canéda]]: base sa opisyal ng wika ng bansa 2205708 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sarlat-la-Canéda]] 6xyk35x7g6zre2k8rpe4ocg3huuz9dt Kategorya:Mga kompanyang nakatala sa Pamilihang Sapi ng Pilipinas 14 338063 2205710 2026-05-01T03:49:22Z Jojit fb 38 Bagong pahina: [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] 2205710 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga kompanya sa Pilipinas]] i24bsaam35wgrc0qq5q8j010t299zt8 Chermignac 0 338064 2205728 2026-05-01T07:25:48Z TentingZones1 122212 /* */ Nilikha ang Chermignac 2205728 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Chermignac |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa Charente-Maritime|Bayan]] |image_skyline = Eglisechermignac1.jpg |image_caption = Ang simbahan ng Chermignac. |image_shield = Blason ville FR Chermignac (Charente Maritime).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Chermignac |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Nouvelle-Aquitaine]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Charente-Maritime]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saintes|Saintes]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026-2032) |leader_name = Jean-Michel Rouger |area_total_km2 = 13.43 |population_as_of = 2023 |population_total = 1265 |population_density_km2 = auto |website = https://www.chermignac.fr/ |coordinates = {{coord|45.6842|-0.6706|format=dms|display=inline,title}} |postal_code = 17102/17460 |postal_code_type = INSEE/Postal code |elevation_m = |elevation_min_m = 25 |elevation_max_m = 68 |population_demonym = Chermignacais }} Ang '''Chermignac''' ({{IPA|fr|ʃɛʁmiɲak}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa Timog-Kanlurang [[Pransiya]], na matatagpuan sa departamento ng [[Charente-Maritime]] (rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]]). Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Chermignacais at Chermignacaises.<ref>[https://www.habitants.fr/habitants_departement_charente-maritime_17.html Les gentilés de Charente-Maritime]</ref> ==Heograpiya== Ang komyun ay karaniwang rural na tanawin, lalo na sa agrikultura mula sa silangang bahagi; habang ang panggugubat ay karaniwang nasa kanlurang bahagi, na natatakpan ng mga kagubatan. Ang lugar ng pagtatambak (tulad ng mga gusali), ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng teritoryo ng komyun. Ang ilog Le Saint-Christophe na dumadaloy sa komyun sa timog-kanlurang bahagi, sa loob ng kalapit na hangganan ng [[Rétaud]] at [[Thénac, Charente-Maritime|Thénac]]. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Chermignac ay ikinategorya bilang isang bayan sa kanayunan, ayon sa bagong 7-level na iskala ng densidad ng populasyon ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang bayan ay bahagi ng Saintes catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality. Ang lugar na ito, na kinabibilangan ng 62 munisipalidad, ay ikinategorya bilang may populasyon sa pagitan ng 50,000 at 200,000. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (75.4% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (76.6%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: lupang maaaring sakahin (54.8%), magkakaibang lugar na pang-agrikultura (20.6%), kagubatan (18.6%), at mga urbanisadong lugar (6%). [[File:17102-Chermignac-Sols.png|thumb|upright=1.4|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] ==Pangalan== Ang pangalan ng nayon ay nauugnay sa paglikha ng isang ari-arian noong panahon ng Gallo-Romano. Ito ay nagmula sa personal na pangalang [[Gallo-Romano]] na ''Carminius'' na may [[hulaping -acum]]. Samakatuwid, ang Chermignac ay kumakatawan sa isang sinaunang ''Carminiacum'' o ''villa Carminii''. Ayon sa mga toponymista, "''Le village s'est donc développé à partir du domaine gallo-romain de Carminius, un riche propriétaire terrien''".<ref>''Origine des Noms de Villes et Villages de Charente-Maritime''. Jean-Marie Cassagne- Stéphane Seguin. Éditions Jean-Michel Bordessoules</ref> ==Kasaysayan== Ang mga tao ay nanirahan na sa lugar ng Barrets simula pa noong panahon ng Neolitiko, at muli noong panahon ng Gallo-Romano, gaya ng pinatutunayan ng mga nahukay na tisa sa bubong at mga palayok. Natuklasan ang iba pang sinaunang labi, kabilang ang isang tirahan na may mga bintana, isang tambol na ginawang isang balon sa ''Puits Mérolé'', at mga barya at isang batong libing na nahukay sa ''aux Guillots'', kung saan ang kalsadang Romano mula sa [[Blaye]] ay nahahati upang makarating sa [[Périgueux]] o [[Poitiers]] sa pamamagitan ng [[Saintes]]. Noong ika-19 na siglo, ginawa ni ''Adolphe Ménudier'' ang kanyang ari-arian sa Plaud bilang isang paaralan ng sakahan at aktibong lumahok sa muling pagtatanim ng mga ubasan pagkatapos ng krisis ng [[phylloxera]]. Mula 1894 hanggang 1947, ang bayan ay pinaglilingkuran ng linya ng magaan na riles ng Charentes, ang Saintes-[[Mortagne-sur-Gironde]]. Ang linya ay may mga opsyonal na hintuan sa Chadignac at Les Guillots. Ang istasyon, na naroon pa rin, ay nasa tapat ng mga ''Établissements Bailly'' sa kasalukuyang kalsada ng Saintes-Chermignac.<ref>'' Le patrimoine des communes des Villes de la Charente-Maritime''.</ref> <gallery> garechermignac.jpg|Istasyon ng Chermignac (Charente-Maritime, Pransiya). Cassinichermignac.jpg|[[Carte de Cassini]] Chermignac. </gallery> ==Mga lugar at monumento== * Noong ika-12 siglo, itinayo ang Simbahan ng Saint-Quentin, sa ilalim ng hurisdiksyon ng kabanata ng Saintes. Ang gusaling ito, na halos Gothic na ngayon, ay naglalaman ng isang kampana na itinayo noong 1601. Ang [[Simbahan ng Saint-Quentin sa Chermignac]] at ang [[Krus na Hosanna ng Chermignac]] ay nakalista bilang mga makasaysayang monumento simula noong Nobyembre 5, 1906. <gallery> Croixhosannierechermignac1.jpg|Krus na Hosanna noong ika-15 siglo. Croixhosannierechermignac2.jpg|Tingnan mula sa ibang anggulo. Eglisechermignac2.jpg|Simbahan ni San Quentin, ika-12-13 siglo. Monument aux morts chermignac1.jpg|Monument aux morts. </gallery> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville FR Chermignac (Charente Maritime).svg|thumb|Chermignac]] ''Hinati bawat fess sa sinister: una vert isang hosanna cross argent, pangalawa argent isang kumpol ng ubas o may tangkay na tenné at may dahon na vert, pangatlo gules isang kaldero na nasa gilid ng dalawang sanga ng laurel na namumutla, lahat o.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20560 Eskudo de armas ng Chermignac.]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Chermignac]] [[Kategorya:Charente-Maritime]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] 00fn0ilalw0osghdvcez7ybhkzp2grh Soleymieu 0 338065 2205732 2026-05-01T07:48:05Z TentingZones1 122212 /* */ 2205732 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Soleymieu |native_name = Solemmiô |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa Isère|Bayan]] |image_skyline = CFEL - La gare de Soleymieu-Sablonnière.JPG |image_caption = Ang dating istasyon ng Silangang Riles ng Lyon. |image_shield = Blason ville fr Soleymieu (Isère).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Soleymieu |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Auvergne-Rhône-Alpes]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Isère]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Le Tour-du-Pin|Le Tour-du-Pin]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2021-2026) |leader_name = Stephane Bouchex-Bellomie<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=4 May 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 13.36 |population_as_of = 2023 |population_total = 895 |population_density_km2 = auto |website = http://www.soleymieu.fr/ |coordinates = {{coord|45.7106|5.3506|format=dms|display=inline,title}} |postal_code = 38494/38460 |postal_code_type = INSEE/Postal code |elevation_m = 280 |elevation_min_m = 221 |elevation_max_m = 363 |population_demonym = Soleymiards }} Ang '''Soleymieu''' ay isang [[mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na nasa departamento ng [[Isère]], sa rehiyon ng [[Auvergne-Rhône-Alpes]]. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Soleymiards. ==Heograpiya== Ang komyun ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng departamento ng [[Isère]], hilagang-silangan ng [[Bourgoin-Jallieu]] (at samakatuwid ay silangan ng [[Lyon]]), sa katimugang bahagi ng [[L'Isle-Crémieu]]. Ang komyun at ang gitnang nayon ng Trept ay pinagtatawid ng dating Pambansang Ruta 517 (ngayon ay RD 517), na nag-uugnay sa mga bayan ng [[Morestel]] at [[Crémieu]]. ==Urbanismo== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Soleymieu ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may nakakalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipal na densidad ng grid na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng lupang pang-agrikultura (62.5% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (62.5%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (35.9%), kagubatan (26.8%), lupang maaaring sakahin (26.5%), mga wetland sa loob ng bansa (5%), mga katubigan sa loob ng bansa (2.6%), mga urbanisadong lugar (2.3%), at mga artipisyal, hindi pang-agrikultura na berdeng espasyo (0.8%). [[File:38494-Soleymieu-Sols.png|thumb|upright=1.4|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]] ==Kasaysayan== ===Sinaunang Panahon=== Ang rehiyon ng Soleymieu ay matatagpuan sa kanlurang bahagi ng sinaunang teritoryo ng mga [[Allobroges]], isang grupo ng mga [[tribong Galik]] na sumasakop sa dating [[Savoie]], pati na rin sa bahagi ng Dauphiné na matatagpuan sa hilaga ng ilog Isère. ===Lumang Rehimen=== Ang Soleymieux ay isang parokya sa maharlikang lalawigan ng [[Dauphiné]] noong panahon ng [[Ancien Régime|Lumang Rehimen]]. ===Kontemporaryong panahon=== [[File:Demoment - SABLONNIERES - Vue de la Gare, direction de Lyon.jpg|thumb|right|Istasyon ng tren ng Sablonnieres]] Mula 1881 hanggang 1947, ang bayan ay may istasyon sa Sabonnières sa Eastern Lyon Railway (CFEL). Tumigil ang trapiko ng kargamento noong 1960. ==Mga lugar at monumento== * Ang Château de Montagnieu, o pinatibay na bahay ng Couvaloup-Montagnieu, na itinayo noong ika-14 at ika-15 siglo, ay bahagyang nakalista bilang isang makasaysayang monumento sa pamamagitan ng atas noong Oktubre 18, 1979. * Mga labi ng pinatibay na kastilyo ng mga Dauphin, mula noong ika-12 siglo, na matatagpuan sa timog ng nayon ng Vieux Sablonnieres. * Simbahan ng Saint-Romain sa Soleymieu ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Soleymieu (Isère).svg|thumb|Soleymieu]] ''O, isang itim na parang na may pulang leon sa gilid ng dexter at isang asul na dolphin sa malas na gilid, may tinik, may crested, may palikpik, may tainga at may balat na pula.''<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=18941 Eskudo de armas ng Soleymieu.]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Soleymieu]] [[Kategorya:Isère]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] m0fewl8plrp2wp5ycz6dp914wxpcwq5 Tagagamit:Reverting edits 1082 2 338066 2205734 2026-05-01T07:56:07Z Reverting edits 1082 161364 /* */ 2205734 wikitext text/x-wiki [[Draft:Rehabilitasyon ng Ilog Pasig]] 2orgr1rhwpxxzf6l1iyue6040xwdmw0 2205736 2205734 2026-05-01T08:06:07Z Reverting edits 1082 161364 /* */ 2205736 wikitext text/x-wiki [[Rehabilitasyon ng Ilog Pasig]] leiuym1kfi12l54kdo0sgjz29v9axve Prince Carlos 0 338067 2205761 2026-05-01T10:43:21Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Prince Carlos | image = | caption = | birth_name = Prince Carlos | birth_date = {{birth date and age|2000|7|13}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|princetcarlos}} }} '''Prince Carlos''', (isinilang no... 2205761 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Prince Carlos | image = | caption = | birth_name = Prince Carlos | birth_date = {{birth date and age|2000|7|13}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|princetcarlos}} }} '''Prince Carlos''', (isinilang noong Hulyo 13, 2000) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Mommy Dearest'' bilang Zayn Villanueva * ''Open 24/7'' bilang Prince Charming * ''Regal Studio's Present'' bilang Paul & Carlo * ''Daddy's Gurl'' bilang Carlos ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[Larkin Castor]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|nm12726546}} {{DEFAULTSORT:Carlos, Prince}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} tgj9gcmi8jb7r0ota6yurkv38gm22cf 2205779 2205761 2026-05-01T11:14:27Z Ivan P. Clarin 84769 2205779 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Prince Carlos | image = | caption = | birth_name = Prince Carlos | birth_date = {{birth date and age|2000|7|13}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = {{height|m=1.77}} | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|princetcarlos}} }} '''Prince Carlos''', (isinilang noong Hulyo 13, 2000) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Mommy Dearest'' bilang Zayn Villanueva * ''Open 24/7'' bilang Prince Charming * ''Regal Studio's Present'' bilang Paul & Carlo * ''Daddy's Gurl'' bilang Carlos ==See also== * [[Raheel Bhyria]] * [[Larkin Castor]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|nm12726546}} {{DEFAULTSORT:Carlos, Prince}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} che4ysladtv7gqtov27low334bhoy6w Usapan:Sean Lucas 1 338068 2205769 2026-05-01T11:02:59Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|simple|Sean Lucas (actor)}} 2205769 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|simple|Sean Lucas (actor)}} lko60l9zahiq3n4nklrh8fpne3t035i Radson Flores 0 338069 2205777 2026-05-01T11:11:44Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox person | name = Radson Flores | image = | caption = | birth_name = Radson Flores | birth_date = {{birth date and age|1999|5|17}} | birth_place = [[Taguig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|radsonflores}} }} '''Radson Flores''', (isinilang noong Ma... 2205777 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Radson Flores | image = | caption = | birth_name = Radson Flores | birth_date = {{birth date and age|1999|5|17}} | birth_place = [[Taguig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|radsonflores}} }} '''Radson Flores''', (isinilang noong Mayo 17, 1999) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''[[Encantadia: Chronicles Sang'gre]]'' bilang Avilan * ''Princesa ng City Jail'' bilang Justin Lozano * ''Voltes V: Legacy'' bilang Mark Gordon * ''[[StarStruck (season 7)]]'' kanyang sarili ==See also== * [[Anjay Anson]] * [[Allen Ansay]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|10789263}} {{DEFAULTSORT:Flores, Radson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} 2au53x7lsvyf5al6tsvldg41nfj5mh6 2205778 2205777 2026-05-01T11:13:26Z Ivan P. Clarin 84769 2205778 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Radson Flores | image = | caption = | birth_name = Radson Flores | birth_date = {{birth date and age|1999|5|17}} | birth_place = [[Taguig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|radsonflores}} }} '''Radson Flores''', (isinilang noong Mayo 17, 1999) ay isang Pilipinong-Pakistaning aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''[[Encantadia Chronicles: Sang'gre]]'' bilang Avilan * ''Princesa ng City Jail'' bilang Justin Lozano * ''Voltes V: Legacy'' bilang Mark Gordon * ''[[StarStruck (season 7)]]'' kanyang sarili ==See also== * [[Anjay Anson]] * [[Allen Ansay]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|10789263}} {{DEFAULTSORT:Flores, Radson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} t9i0qop1ulbw15ouxpmhqluv79mbi6b 2205781 2205778 2026-05-01T11:15:12Z Ivan P. Clarin 84769 2205781 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Radson Flores | image = | caption = | birth_name = Radson Flores | birth_date = {{birth date and age|1999|5|17}} | birth_place = [[Taguig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = | height = | occupation = actor & model | known_for = | eduction = | years_active = 2017–kasalukuyan | eduction = | alma_mater = | website = {{Instagram|radsonflores}} }} '''Radson Flores''', (isinilang noong Mayo 17, 1999) ay isang Pilipinong aktor sa Sparkle sa [[GMA Network]]. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''[[Encantadia Chronicles: Sang'gre]]'' bilang Avilan * ''Princesa ng City Jail'' bilang Justin Lozano * ''Voltes V: Legacy'' bilang Mark Gordon * ''[[StarStruck (season 7)]]'' kanyang sarili ==See also== * [[Anjay Anson]] * [[Allen Ansay]] ==References== {{reflist}} ==Other websites== * {{IMDb name|10789263}} {{DEFAULTSORT:Flores, Radson}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] {{stub|Artista|Pilipinas}} somt6k6fve0lfz1tx9e82ycb6kjcaj0