Yerushalayim

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Yerushalayim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4648</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206075</id>
      <parentid>1947716</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jerusalén</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4649</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206080</id>
      <parentid>1947705</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Al-Quds</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4651</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206061</id>
      <parentid>1947696</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4653</id>
    <revision>
      <id>2206085</id>
      <parentid>2206030</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Herusalen]] sa [[Herusalem]] mula sa redirect: WP:COMMONNAME: Mas ginagamit ang baybay mula Ingles kesa sa Espanyol. Ginagamit sa mga Bibliyang naka-Tagalog ang &quot;Jerusalem&quot;, hindi &quot;Jerusalen&quot;. (hal. Magandang Balita Bibliya, atbp.)</comment>
      <origin>2086758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11833" sha1="7lp396n0m5sdgfxycmlhigs0eo99v0l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = Herusalem
| native_name            = {{unbulleted list|{{native name|he|ירושלים|italics=off}}|{{native name|ar|القُدس|italics=off}}}}
| settlement_type        = Lungsod
| image_skyline          = Jerusalem infobox image.JPG
| image_caption          = Mula sa itaas-kaliwa: Tanawin ng Herusalem mula sa [[Monasteryong Mar Elias]], isang [[souq]] sa [[Sinaunang Herusalem|Sinaunang Lungsod]], [[Liwasang Mamilla]], ang [[Knesset]], ang [[Simboryo ng Bato]], ang kuta (kilala bilang [[Torre ni David]]) at ang [[Mga pader ng Herusalem|mga Sinaunang Pader]], at ang [[Pader sa Kanluran]].
| image_flag             = Flag of Jerusalem.svg{{!}}border
| flag_alt               = Bandera ng Herusalem
| flag_link              = Bandera ng Herusalem
| image_shield           = Emblem of Jerusalem.svg
| shield_alt             = Eskudo de armas ng Herusalem
| shield_link            = Eskudo de armas ng Herusalem
| shield_size            = 55px
| nickname               = ''Ir ha-Kodesh'' (Ang Banal na Lungsod),&lt;br&gt;''Bayt al-Maqdis'' (Tahanan ng Kabanal-banalan)
| pushpin_map            = Israel
| pushpin_relief = 1
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_alt        = Lokasyon ng Jerusalem
| coordinates            = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)|format=dms|display=inline,title}}
| subdivision_type       = Pinangangasiwaan ng
| subdivision_name       = {{ISR}}
| subdivision_type1      = Inaangkin ng
| subdivision_name1      = [[Israel]] and [[Estado ng Palestina|Palestina]]{{refn|group=note|Ang Estado ng Palestina (ayon sa Saligang Batas ng Palestina, Titulo Uno: Artikulo 3) ay itinuturing ang Herusalem bilang kabisera.&lt;ref name=BasicLawPal-T1A3&gt;[http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law 2003 Amended Basic Law]. Saligang Batas ng Palestina. Hinango noong ika-9 ng Disyembre, 2012.&lt;/ref&gt; But the documents of the [[PLO]]'s Negotiations Affairs Department (NAD) often refer to [[East Jerusalem]] (rather than the whole of Jerusalem) as a future capital, and sometimes as the current capital. One of its 2010 documents, described as &quot;for discussion purposes only&quot;, says that Palestine has a '&quot;vision&quot;' for a future in which &quot;East Jerusalem ... shall be the capital of Palestine, and West Jerusalem shall be the capital of Israel&quot;,&lt;ref name=PLO-NAD-2010&gt;{{cite web |work=PLO-NAD |date=Hunyo 2010 |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Non-Peper/Jerusalem%20Non-Paper-%20Final%20%20June%202010.pdf |title=Jerusalem Non-Paper |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206101131/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Non-Peper/Jerusalem%20Non-Paper-%20Final%20%20June%202010.pdf |archive-date=6 Pebrero 2012 |access-date=25 Hulyo 2018 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=59 |title=Statements and Speeches |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418223336/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=59 |archive-date=18 Abril 2016 |work=nad-plo.org |access-date=25 Nobyembre 2014 |page=2 |quote=&quot;This paper is '''for discussion purposes only'''. Nothing is agreed until everything is agreed.&lt;br&gt;&lt;br&gt;Palestinian '''vision''' for Jerusalem&lt;br&gt;...&lt;br&gt;Pursuant to our '''vision''', '''East Jerusalem''', as defined by its pre-1967 occupation municipal borders, '''shall be the capital of Palestine, and West Jerusalem shall be the capital of Israel''', with each state enjoying full sovereignty over its respective part of the city.&quot;}}&lt;/ref&gt; and one of its 2013 documents refers to &quot;Palestine's capital, East Jerusalem&quot;, and states that &quot;Occupied East Jerusalem is the natural socio-economic and political center for the future Palestinian state&quot;, while also stating that &quot;Jerusalem has always been and remains the political, administrative and spiritual heart of Palestine&quot; and that &quot;The Palestinian acceptance of the 1967 border, which includes East Jerusalem, is a painful compromise&quot;.&lt;ref name=PLO-NAD-2013&gt;{{cite web |work=PLO-Negotiations Affairs Department (NAD) |date=August 2013 |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Factsheet%202013/EJ%20TODAY_FINAL%20REPORT_II.pdf |title=East Jerusalem today – Palestine's Capital: The 1967 border in Jerusalem and Israel's illegal policies on the ground |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121305/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Factsheet%202013/EJ%20TODAY_FINAL%20REPORT_II.pdf |archive-date=4 Marso 2016 |access-date=25 Nobyembre 2014 |quote=&quot; ... Palestine's capital, East Jerusalem ... The Palestinian acceptance of the 1967 border, which includes East Jerusalem, is a painful compromise: ... Jerusalem has always been and remains the political, administrative and spiritual heart of Palestine. Occupied East Jerusalem is the natural socio-economic and political center for the future Palestinian state.&quot;}}&lt;/ref&gt;}}
|subdivision_type2      = Distrito ng Israel
|subdivision_name2      = {{flag|Jerusalem District|name=Jerusalem}}
|subdivision_type3      = Gobernador ng mga Palisteo
|subdivision_name3      = Herusalem
|established_title      = [[Bukal ng Gihon]]
|established_date       = 3000-2800 BCE
|established_title1     = [[Lungsod ni David]]
|established_date1      = c. 1000 BCE
|established_title2     = Ginawa ang kasalukuyang pader ng Sinaunang Lungsod
|established_date2      = 1541
|established_title3     = Hating Silangan-Kanluran ng Herusalem
|established_date3      = 1948
|established_title4     = Pagkakaisa
|established_date4      = 1967
|established_title5     = Batas Herusalem
|established_date5      = 1980
|government_type        = Alkalde-Konseho
|governing_body         = Munisipalidad ng Herusalem
|leader_party           = Likud
|leader_title           = Alkaldeng Israeli
|leader_name            = Moshe Lion
|leader_title1          = Alkaldeng Palesteo (Silangan)
|leader_name1           = Zaki al-Ghul (titulo lamang)
|unit_pref              = dunam
|area_total_dunam       = 125156
|area_metro_dunam       = 652000
|elevation_m            = 754
|population_as_of       = {{Israel populations|Year}}
|population_footnotes   = {{Israel populations|reference}}
|population_total       = {{Israel populations|Jerusalem}}
|population_density_km2 = auto
|population_metro_footnotes=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&amp;CYear=2017 |title=Localities, Population and Density per Sq. Km., by Metropolitan Area and Selected Localities |date=6 Setyembre 2017 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=19 Setyembre 2017}}&lt;/ref&gt;
|population_metro       = 1,253,900
|population_demonyms    = ''Jerusalemite'' (Yerushalmi)&lt;br&gt;[[wikt:Qudsi|Qudsi]]/[[Maqdisi]]
|demographics_type1     = Demograpiko (2016)
|demographics1_footnotes= &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jerusalem.muni.il/en/Visitors/Facts/Pages/default.aspx |title=Facts and Figures |author= |date= |work=jerusalem.muni.il |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161031141148/http://www.jerusalem.muni.il/en/Visitors/Facts/Pages/default.aspx |archivedate=31 Oktubre 2016 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
|demographics1_title1   = Mga Hudyo
|demographics1_info1    = 64%
|demographics1_title2   = Mga Arabo
|demographics1_info2    = 35%
|demographics1_title3   = iba pa
|demographics1_info3    = 1%
|blank1_name            = HDI (2017)
|blank1_info            = 0.704&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Sub-national HDI |title=Area Database |publisher= Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=hdi.globaldatalab.org |language=Ingles}}&lt;/ref&gt; – &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;mataas&lt;/span&gt;
|timezone1              = IST, PST
|utc_offset1            = +02:00
|timezone1_DST          = IDT, PDT
|utc_offset1_DST        = +03:00
|postal_code_type       = Kodigong koreo
|postal_code            = 9XXXXXX
|area_code_type         = Kodigong pantawag
|area_code              = +972-2
|website                = {{URL|https://www.jerusalem.muni.il/en/Pages/default.aspx|jerusalem.muni.il}}
|footnotes=
}}

Ang '''Herusalem''' ay isang lungsod sa [[Gitnang Silangan]], na matatagpuan sa talampas ng bulubundukin ng Hudea, sa pagitan ng [[Dagat Mediteraneo]] at [[Dagat Patay|Patay]]. Isa ito sa pinakamatandang lungsod sa buong mundo, at itinuturing banal ayon sa tatlong pangunahing [[Mga Relihiyong Abraamiko|relihiyong Abraamiko]]—[[Hudaismo]], [[Kristiyanismo]] at [[Islam]]. Parehong inaangkin ng [[Israel]] at ng Pambansang Awtoridad ng mga Palestino ang Herusalem bilang kabisera. Lahat ng punong tanggapan ng bansang Israel ay nasa lungsod, samantalang nakikita ng Pambansang Awtoridad ng mga Palestino ang Herusalem bilang luklukan ng kapangyarihan ng kanilang pamahalaan. Ngunit, hindi kinikilala ang pahayag ng dalawang bansa ukol sa lungsod ng iba pang mga bansa.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/dec/06/donald-trump-us-jerusalem-israel-capital |title=Donald Trump confirms US will recognise Jerusalem as capital of Israel |last=Smith |first=William |date=6 Disyembre 2017 |work=Guardian |language=Ingles |access-date=13 Mayo 2017}}&lt;/ref&gt;

Ayon sa [[Tanakh|Bibliya]], sinakop ni Haring [[David]] ang lungsod mula sa Hebusito at itinatag ito bilang kabisera ng [[Kaharian ng Israel (nagkakaisang monarkiya)|Kaharian ng Israel]], at ang kanyang anak na si [[Salomon]], ang nagpaggawa ng [[Templo sa Herusalem|Unang Templo]].

==Kasaysayan==
Ang Sinaunang Herusalem ay ang pinakamahalagang lungsod sa loob ng [[Sinaunang Israel]].  Sa [[kapanahunan ng Bibliya]], ito ang kapital o kabisera at pook na pinagtayuan ng templo ng Diyos.  Tinatawag din ang Sinaunang Herusalem bilang ''Jebus'' o ''Hebus''&lt;ref name=Biblia4&gt;{{cite-Biblia4|''Why are there so many names for Jerusalem {{ndash}} Jebus, Zion, City of David?}}, pahina 54.&lt;/ref&gt;, '''''[[Zion]]''''' o '''[[Sion]]''', '''Lungsod ni David''', at ''Lungsod ng Diyos''.&lt;ref name=Biblia6&gt;{{cite-Biblia6|''Jerusalem'''}}, ''Dictionary/Concordance'', pahina B5.&lt;/ref&gt;  Katulad din ng dahilan pagkakaroon ng iba't ibang pangalan ng marami pang ibang mga makabagong lungsod sa kasalukuyan ang dahilan kung bakit marami ring naging pangalan ang Sinaunang Herusalem.  Nagmula ang mga tawag dito buhat sa iba't ibang mga kapanahunan sa kasaysayan, partikular na mga katangian ng lungsod, o mga pangyayari sa lungsod.  Noong Panahon ng mga Hukom, tinawag na ''Jebus'' o ''Hebus'' ang lungsod ng Herusalem dahil nasa ilalim ito ng kapangyarihan ng [[mga Jebuseo]] (o Hebuseo; mga ''Jebusite'' sa Ingles).  Kaugnay ng katawagang Sion o Zion, dating isa lamang itong pangalan ng isang tagaytay o gulod na malapit sa Lambak ng Kidron ng Herusalem, ngunit lumaong naging kasingkahulugan na ng buong Lungsod ng Herusalem.  Naging bantog ang bansag na Lungsod ni David noong panahon ni Haring David at maging pagkaraan ng kapanahunan ng paghahari niya.&lt;ref name=Biblia4/&gt;  Sa Bibliya, tinatawag din ang Sinaunang Herusalem bilang ''Lungsod na Mahal''.&lt;ref name=Biblia&gt;{{cite-Biblia|Lun(g)sod na mahal}}, paliwanag sa pahina 1812 kaugnay ng ''Pahayag 20: 9''.&lt;/ref&gt;      

==Administrasyong munisipal==

Ang panlungsod na konseho ng Herusalem ay binubuo ng 31 binotong mga kasapi at pinamumunuan ng alkalde, na naglilingkod ng limang taon at nagtatalaga ng walong kinatawan. Ang mga kasapi sa panlungsod na konseho ay boluntaryo ang pagtatrabaho at walang natatanggap na suweldo. Ang pinakamatagal na namuno bilang alkalde ng Herusalem ay si Teddy Kollek, na namuno ng 28 taon (anim na magkakasunod na termino).

==Kabuluhang panrelihiyon==
Ang Herusalem ay sagrado sa Hudaismo sa loob ng 3,000 taon, sa Kristiyanismo ng 2,000 taon, at sa Islam ng 1,400 taon.


==Mga sanggunian==
{{reflist|2}}

==Tala==
{{reflist|group=note}}

[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Israel]]
[[Kategorya:Kabisera sa Asya]]
[[Kategorya:Herusalem]]</text>
      <sha1>7lp396n0m5sdgfxycmlhigs0eo99v0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalendaryo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5077</id>
    <revision>
      <id>2206119</id>
      <parentid>2205973</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6801" sha1="4t1e1kzj8ltxbc3bkt4fe6mmgjc9f4y" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]]. Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]]. Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>4t1e1kzj8ltxbc3bkt4fe6mmgjc9f4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206120</id>
      <parentid>2206119</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6984" sha1="bei3f6g6249t4k46kwxmrhi7zzeovio" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]]. Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>bei3f6g6249t4k46kwxmrhi7zzeovio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206121</id>
      <parentid>2206120</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="hos59fxuk4z5z8jg03n2p1sckcsnuoz" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]]. Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>hos59fxuk4z5z8jg03n2p1sckcsnuoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206122</id>
      <parentid>2206121</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */</comment>
      <origin>2206122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7018" sha1="i8yng0uevw0pmj2xllcs2r982jhr7xr" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]]. Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>i8yng0uevw0pmj2xllcs2r982jhr7xr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206123</id>
      <parentid>2206122</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7204" sha1="920xl8yyug0uw6515rvvls1jy941stv" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=12 Marso 2024 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>920xl8yyug0uw6515rvvls1jy941stv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206124</id>
      <parentid>2206123</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7045" sha1="cpqvvxjd6juz640du4et4i15m0d6wg6" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>cpqvvxjd6juz640du4et4i15m0d6wg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206125</id>
      <parentid>2206124</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7445" sha1="k4bdnzyf00iab0vzfashp6n2wp5wbqg" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>k4bdnzyf00iab0vzfashp6n2wp5wbqg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206126</id>
      <parentid>2206125</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7891" sha1="ngo4crl74406mj7mp6p12xhufpdxd36" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema. Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>ngo4crl74406mj7mp6p12xhufpdxd36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206127</id>
      <parentid>2206126</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8142" sha1="rsxnmgqrk24cpjbz1ph6bz7suklhwn3" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan. Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>rsxnmgqrk24cpjbz1ph6bz7suklhwn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206128</id>
      <parentid>2206127</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8428" sha1="l5mtkocztjpjwzcwgg5wliklgxmur0r" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>l5mtkocztjpjwzcwgg5wliklgxmur0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206129</id>
      <parentid>2206128</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8627" sha1="6j8146765wuw7t1ljjmu64axckvwg9v" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>6j8146765wuw7t1ljjmu64axckvwg9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206131</id>
      <parentid>2206129</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8978" sha1="nneun4dgn7gq7eegr1xnzoeqfqkqdb8" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'', ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>nneun4dgn7gq7eegr1xnzoeqfqkqdb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206132</id>
      <parentid>2206131</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:35:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimolohiya */</comment>
      <origin>2206132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9314" sha1="655gs7n0zzv4sgf53tinbj9edqkra07" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>655gs7n0zzv4sgf53tinbj9edqkra07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206133</id>
      <parentid>2206132</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimolohiya */</comment>
      <origin>2206133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9635" sha1="linr4ises4zkeu7li7yh2l63gl1kp4i" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita. Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>linr4ises4zkeu7li7yh2l63gl1kp4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206134</id>
      <parentid>2206133</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimolohiya */</comment>
      <origin>2206134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9700" sha1="m5rzhnt7vkf2bsdwxab5dipju84mxkr" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan). Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>m5rzhnt7vkf2bsdwxab5dipju84mxkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206135</id>
      <parentid>2206134</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimolohiya */</comment>
      <origin>2206135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10013" sha1="9r3bpngxfbzp9u042zakysxydf1dmg3" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon). 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>9r3bpngxfbzp9u042zakysxydf1dmg3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206136</id>
      <parentid>2206135</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimolohiya */</comment>
      <origin>2206136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10031" sha1="nblxocjqy9dz9fgd0412dp57kj6h5ss" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>nblxocjqy9dz9fgd0412dp57kj6h5ss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206148</id>
      <parentid>2206136</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10317" sha1="fmu3zs7xfcwnvh2kp6mbvrrrsy0tzn9" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>fmu3zs7xfcwnvh2kp6mbvrrrsy0tzn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206149</id>
      <parentid>2206148</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10836" sha1="mj4qgdcids0o1iu2lt1yynql5udfee4" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko. Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>mj4qgdcids0o1iu2lt1yynql5udfee4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206150</id>
      <parentid>2206149</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11022" sha1="hlo7rbtjh7noezz225yyd3s2t7kuog3" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>hlo7rbtjh7noezz225yyd3s2t7kuog3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206151</id>
      <parentid>2206150</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11523" sha1="fmzokiu8g7wls5ly16zgvi5zhrwtgb6" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]], kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>fmzokiu8g7wls5ly16zgvi5zhrwtgb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206152</id>
      <parentid>2206151</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11838" sha1="d0k8mlbn6i7ftsbjbdrkffea4muwbc8" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>d0k8mlbn6i7ftsbjbdrkffea4muwbc8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206153</id>
      <parentid>2206152</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12109" sha1="pmdsw59hfydt6fcc8tpxjh8smscod4n" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>pmdsw59hfydt6fcc8tpxjh8smscod4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206154</id>
      <parentid>2206153</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12478" sha1="cuhtt1uh5jrnh62q9mp1wnbi3zk5he8" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>cuhtt1uh5jrnh62q9mp1wnbi3zk5he8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206155</id>
      <parentid>2206154</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12834" sha1="tarkdg2zlxoekoi4sqmkxmxhk5bwkk6" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Disyembre 2020 |title=Calendar - The Early Roman Calendar |url=https://www.britannica.com/science/calendar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar |archive-date=4 Enero 2021 |access-date=19 Enero 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK. Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>tarkdg2zlxoekoi4sqmkxmxhk5bwkk6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206156</id>
      <parentid>2206155</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kasaysayan */</comment>
      <origin>2206156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13114" sha1="4tvequik3qkim2wm717mdvis37n271j" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Disyembre 2020 |title=Calendar - The Early Roman Calendar |url=https://www.britannica.com/science/calendar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar |archive-date=4 Enero 2021 |access-date=19 Enero 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The History of the Calendar |url=https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202131025/https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-date=2 Disyembre 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>4tvequik3qkim2wm717mdvis37n271j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206157</id>
      <parentid>2206156</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga dibisyon */</comment>
      <origin>2206157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13149" sha1="49z9w9ob3r3yvnrrgrsmad82ax1vgjm" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Disyembre 2020 |title=Calendar - The Early Roman Calendar |url=https://www.britannica.com/science/calendar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar |archive-date=4 Enero 2021 |access-date=19 Enero 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The History of the Calendar |url=https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202131025/https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-date=2 Disyembre 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
{{see also|Dekada|Dantaon|Milenyo}}Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>49z9w9ob3r3yvnrrgrsmad82ax1vgjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206158</id>
      <parentid>2206157</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13180" sha1="4hzscs59oq9fvf7zihe39uhzv6ntfh2" xml:space="preserve">{{infobox calendar date today}}Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Disyembre 2020 |title=Calendar - The Early Roman Calendar |url=https://www.britannica.com/science/calendar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar |archive-date=4 Enero 2021 |access-date=19 Enero 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The History of the Calendar |url=https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202131025/https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-date=2 Disyembre 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
{{see also|Dekada|Dantaon|Milenyo}}Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>4hzscs59oq9fvf7zihe39uhzv6ntfh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206163</id>
      <parentid>2206158</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <origin>2206163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13149" sha1="49z9w9ob3r3yvnrrgrsmad82ax1vgjm" xml:space="preserve">Ang '''kalendaryo''' o '''talaarawan''' ay isang sistema ng pag-aayos ng mga [[Araw (panahon)|araw]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Calendars and their History |url=https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/calendars.html |access-date=2026-03-13 |website=eclipse.gsfc.nasa.gov |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginagawa ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng mga pangalan sa mga yugto ng panahon, karaniwan ay mga araw, [[Linggo (panahon)|linggo]], [[Buwan (panahon)|buwan]], at [[taon]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Guo |first=Rongxing |url=https://books.google.com/books?id=8QNbDwAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=PA159 |title=Human-Earth System Dynamics: Implications to Civilizations |date=16 Mayo 2018 |publisher=Springer |isbn=978-981-13-0547-4 |pages=159 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Bond |first1=Thomas |url=https://books.google.com/books?id=ADJEAgAAQBAJ&amp;dq=A+calendar+is+a+system+of+organizing+days.+This+is+done+by+giving+names+to+periods+of+time,+typically+days,+weeks,+months+and+years.&amp;pg=RA1-PA9 |title=Singapore PSLE Mathematics Challenging Practice Solutions (Yellowreef) |last2=Hughes |first2=Chris |date=3 Disyembre 2013 |publisher=Yellowreef Limited |isbn=978-0-7978-0222-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang [[petsa]] ay ang pagtatalaga sa isang tiyak at natatanging araw sa loob ng ganitong sistema. Ang kalendaryo ay maaari ring maging isang pisikal na tala (karaniwang papel) ng nasabing sistema.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-03 |title=CALENDAR definition and meaning {{!}} Collins English Dictionary |url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/calendar |access-date=2026-03-13 |website=www.collinsdictionary.com |language=en}}&lt;/ref&gt; Maaari rin itong tumukoy sa isang talaan ng mga nakaplanong pangyayari, gaya ng kalendaryo ng [[hukuman]], o isang bahagya o ganap na kronolohikal na listahan ng mga dokumento, tulad ng kalendaryo ng mga testamento.

Ang mga yugto sa isang kalendaryo (tulad ng mga taon at buwan) ay karaniwang, bagaman hindi palaging, isinasaayos ayon sa ikot ng araw o buwan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Pebrero 2021 |title=Do menstrual and lunar cycles synchronize? What scientists say |url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/menstrual-cycles-and-lunar-cycles-is-there-a-link |access-date=12 Marso 2024 |website=www.medicalnewstoday.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Introduction to Calendars&quot;&gt;{{Cite web |title=Introduction to Calendars |url=https://aa.usno.navy.mil/faq/calendars |access-date=12 Marso 2024 |website=aa.usno.navy.mil |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Ancient Egyptian Calendar |url=https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240312074831/https://mabscross.co.uk/wp-content/uploads/2020/06/3.-History-Calendar.pdf |archive-date=12 Marso 2024 |access-date=12 Marso 2024}}&lt;/ref&gt; Ang pinakakaraniwang uri ng sinaunang kalendaryo ay ang lunisolar na kalendaryo, isang kalendaryong lunar na paminsan-minsan ay nagdaragdag ng isang karagdagang buwan upang manatiling nakaayon sa solar na taon sa mahabang panahon.

== Etimolohiya ==
Ang salitang ''kalendaryo'' ay hango sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] ''calendario'' na nagmula naman sa ''kalendae'',&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ma'Atnefert |first=Mwt Seshatms Nkatraet |url=https://books.google.com/books?id=C7KnAgAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA9 |title=You are Harmony ... Take Time to Harmonize ... Calendars and Time Connecting |date=2011 |publisher=Lulu.com |isbn=978-1-257-10758-2 |pages=9 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lewis |first=James R. |url=https://books.google.com/books?id=qQFlCwAAQBAJ&amp;dq=The+term+calendar+is+taken+from+kalendae,&amp;pg=PA459 |title=The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences |date=1 Marso 2003 |publisher=Visible Ink Press |isbn=978-1-57859-246-3 |pages=459 |language=en}}&lt;/ref&gt; ang tawag sa unang araw ng buwan sa kalendaryong Romano, na kaugnay ng pandiwang ''calare'' na nangangahulugang &quot;ipahayag&quot; o &quot;tawagin&quot;, tumutukoy sa pagtawag sa bagong buwan kapag ito ay unang nakita.&lt;ref&gt;'' New Shorter Oxford English Dictionary'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt; Ang salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''calendarium'' ay nangangahulugang &quot;aklat ng talaan ng pananalapi&quot; o rehistro (sapagkat doon inaayos ang mga bayarin at kinokolekta ang mga utang tuwing unang araw ng buwan).&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=Latin+calendarium+meant+'account+book,+register'&amp;pg=PT408 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang terminong Latin ay inampon sa [[Wikang Pranses|Lumang Pranses]] bilang ''calendrier'' at mula roon ay naging ''calender'' sa [[Wikang Ingles|Gitnang Ingles]] noong ika-13 siglo (ang baybay na ''calendar'' ay lumitaw noong maagang makabagong panahon).&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; 

Ang iba pang tawag sa Tagalog sa kalendaryo ay talaarawan na ibig sabihin ay &quot;mga tala ng araw&quot;. Bagaman, maaring ipakahulugan ito bilang aklat-talaarawan, dyornal, [[pahayagan]], o [[talambuhay]].

== Kasaysayan ==
Ang galaw ng [[Araw (astronomiya)|araw]] at [[Buwan (astronomiya)|buwan]] ang pinakamahalagang paulit-ulit na likas na pangyayari na ginamit sa pagsukat ng panahon, at sa mga sinaunang lipunan sa buong mundo, ang siklo ng buwan at ang taon ang pinakakaraniwang yunit ng oras. Gayunpaman, ang kalendaryong Romano ay naglalaman ng mga bakas ng isang mas sinaunang 10-buwang solar na taon bago pa ang mga [[Etrusko]].&lt;ref&gt;&quot;Religion in the Etruscan Period&quot; sa [http://global.britannica.com/topic/Roman-religion Roman Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015213053/http://global.britannica.com/topic/Roman-religion|date=2015-10-15}} sa ''Encyclopædia Britannica'' (sa Ingles)&lt;/ref&gt;

Ang mga unang naitalang pisikal na kalendaryo, na nakasalalay sa pag-unlad ng pagsulat sa [[Sinaunang Malapit na Silangan]], ay ang mga kalendaryong [[Ehipto|Ehipsiyo]] at [[Sumerya|Sumeryo]] noong Panahong Bronse.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Shirley |first=Lawrence |date=11 Pebrero 2009 |title=The Mayan and Other Ancient Calendars |url=http://dx.doi.org/10.4169/loci003264 |url-status=live |journal=Convergence |language=en |location=Washington, DC |doi=10.4169/loci003264 |doi-broken-date=1 Hulyo 2025 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409163211/https://www.maa.org/press/periodicals/convergence/the-mayan-and-other-ancient-calendars |archive-date=9 Abril 2023 |access-date=16 Marso 2021}}&lt;/ref&gt;

Sa panahong Vediko sa [[Indiya]], nabuo ang isang masalimuot na sistema ng pagsukat ng oras at mga kalendaryo para sa mga ritwal na Vediko.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Plofker |first=Kim |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |year=2009 |isbn=978-0-691-12067-6 |pages=10, 35–36, 67 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon kay Yukio Ohashi, ang kalendaryong Vedanga sa sinaunang Indiya ay nakabatay sa mga pag-aaral na astronomikal at hindi hinango sa ibang kultura.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Andersen |first=Johannes |url=https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |title=Highlights of Astronomy, Volume 11B: As Presented at the XXIIIrd General Assembly of the IAU, 1997 |date=31 Enero 1999 |publisher=Springer Science &amp; Business Media |isbn=978-0-7923-5556-4 |pages=719 |language=en |access-date=12 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111163620/https://books.google.com/books?id=gQYscrT0fgQC |archive-date=11 Enero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Maraming sistemang kalendaryo sa Sinaunang Malapit na Silangan ang nakabatay sa kalendaryong [[Babilonya|Babilonyo]] mula sa [[Panahong Bakal]],&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cg0OAQAAMAAJ&amp;q=A+large+number+of+calendar+systems+in+the+Ancient+Near+East+were+based+on+the+Babylonian+calendar+dating+from+the+Iron+Age |title=Civilizations of the Ancient Near East |date=1995 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-19279-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; kabilang ang sistema ng kalendaryo ng [[Imperyong Persa]], na kalaunan ay nagbigay-daan sa kalendaryong [[Zoroastrianismo|Zoroastriko]] at kalendaryong [[Mga Hebreo|Hebreo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 Setyembre 2021 |title=Egyptians celebrate new Egyptian year on September 11 |url=https://www.egypttoday.com/Article/4/107766/Egyptians-celebrate-new-Egyptian-year-on-September-11 |access-date=12 Marso 2024 |website=EgyptToday |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sayeed |first=Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=GVeoDwAAQBAJ&amp;dq=calendar+system+of+the+Persian+Empire,+which+in+turn+gave+rise+to+the+Zoroastrian+calendar+and+the+Hebrew+calendar.&amp;pg=PT407 |title=You Must Win: The winner can create History |date=10 Agosto 2019 |publisher=Prowess Publishing |isbn=978-1-5457-4730-8 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming kalendaryong Heleniko ang nabuo sa [[Klasikong Gresya]], at sa panahong Helenistiko ay humantong ito sa sinaunang kalendaryong Romano at sa iba't ibang kalendaryong [[Hinduismo|Hindu]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Disyembre 2020 |title=Calendar - The Early Roman Calendar |url=https://www.britannica.com/science/calendar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210104181246/https://www.britannica.com/science/calendar |archive-date=4 Enero 2021 |access-date=19 Enero 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang mga kalendaryo noong sinaunang panahon ay kadalasang lunisolar, na umaasa sa pagdaragdag ng mga embolismong buwan upang mapantay ang solar at lunar na taon. Kadalasan itong nakabatay sa obserbasyon, bagaman maaaring may mga unang pagtatangka na gawing sistematiko ang pagdaragdag na ito, gaya ng makikita sa pira-pirasong kalendaryong Coligny noong ika-2 dantaon.

Ang kalendaryong Romano ay nireporma ni [[Julio Cesar]] noong 46 BK.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The History of the Calendar |url=https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202131025/https://www.calendar.com/history-of-the-calendar/ |archive-date=2 Disyembre 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang [[kalendaryong Huliyano]] ay hindi na umasa sa obserbasyon ng bagong buwan, kundi gumamit ng sistemang nagdaragdag ng isang araw tuwing apat na taon (leap year). Dahil dito, nagkahiwalay ang buwan sa kalendaryo at ang aktuwal na siklo ng buwan. Ang [[kalendaryong Gregoryano]], na ipinakilala noong 1582, ay nagwasto sa karamihan ng natitirang diperensya sa pagitan ng kalendaryong Huliyano at ng solar na taon.

Ang kalendaryong Islamiko ay nakabatay sa pagbabawal ng embolismo (''nasi’'') ayon kay Muhammad, na sa tradisyong Islamiko ay iniuugnay sa isang sermon noong 9 Dhu al-Hijjah AH 10 (katumbas ng Marso 6, 632 sa kalendaryong Huliyano). Bunga nito ang isang kalendaryong lunar na nakabatay sa obserbasyon at gumagalaw kaugnay ng mga panahon ng solar na taon.

Nagkaroon ng iba't ibang mungkahi sa modernong panahon para baguhin ang kasalukuyang kalendaryo, tulad ng Kalendaryong Pandaigdigan, Pandaigdigang Kalendaryong Nakapirmi, kalendaryong Holoseno, at Permanenteng Kalendaryong Hanke–Henry Permanent. Gayunpaman, hindi ito naging laganap dahil sa pagkawala ng pagpapatuloy at malawakang pagbabago na kakailanganin, pati na rin ang epekto nito sa mga siklo ng gawaing panrelihiyon.

== Mga dibisyon ==
{{see also|Dekada|Dantaon|Milenyo}}Halos lahat ng sistemang kalendaryo ay pinagsasama ang magkakasunod na araw sa mga &quot;buwan&quot; at &quot;taon&quot;. Sa isang solar na kalendaryo, ang isang taon ay tinatayang katumbas ng tropikal na taon ng Daigdig (ang buong siklo ng mga panahon), na mahalaga sa pagpaplano ng [[agrikultura]]. Sa isang lunar na kalendaryo, ang buwan ay tumutugma sa siklo ng mga yugto ng buwan. Maaari ring pagsama-samahin ang mga araw sa iba pang yunit tulad ng linggo.

Dahil ang bilang ng mga araw sa tropikal na taon ay hindi buo, kailangang mag-iba ang bilang ng mga araw sa bawat taon sa isang solar na kalendaryo. Halimbawa, ginagawa ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng isang araw sa [[taong bisyesto]]. Ganito rin ang prinsipyo sa mga buwan sa isang lunar na kalendaryo at sa bilang ng mga buwan sa isang taon sa lunisolar na kalendaryo. Ito ay tinatawag na embolismo o interkalasyon. Kahit ang isang kalendaryo ay solar subalit hindi lunar, hindi pa rin ganap na mahahati ang taon sa mga buwang hindi nag-iiba ang haba.

Maaaring magtakda ang iba't ibang kultura ng iba pang yunit ng panahon, tulad ng linggo, para sa pag-iskedyul ng mga gawain na hindi madaling umayon sa buwan o taon. Gumagamit din ang maraming kultura ng iba't ibang panimulang taon para sa kanilang mga kalendaryo. Sa kasaysayan, may mga bansang nagbatay ng kanilang kalendaryo sa taon ng paghahari ng kasalukuyang pinuno. Halimbawa, ang taong 2006 sa [[Hapon]] ay taon 18 ng [[Heisei]], kung saan ang Heisei ang pangalan ng panahon ng [[Emperador ng Hapon|Emperador]] na si [[Emperador Akihito|Akihito]].

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
[[Kategorya:Kalendaryo]]
[[Kategorya:Petsa]]</text>
      <sha1>49z9w9ob3r3yvnrrgrsmad82ax1vgjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yrushalayim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7497</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206063</id>
      <parentid>1947717</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Mga huling idinagdag</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9923</id>
    <revision>
      <id>2206103</id>
      <parentid>2203985</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Abril 2026 */</comment>
      <origin>2206103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9618" sha1="5kwae88vsxpnelm2emfixvpgqbaq7ia" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyp?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.
====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

=== Abril 2026 ===
*...na ang compound ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>5kwae88vsxpnelm2emfixvpgqbaq7ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206104</id>
      <parentid>2206103</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */</comment>
      <origin>2206104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9617" sha1="dt83qxn1fq26zgj0am308se25pj2xsw" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyp?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.
====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

=== Abril 2026 ===
*...na ang bakuran ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>dt83qxn1fq26zgj0am308se25pj2xsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206106</id>
      <parentid>2206104</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */</comment>
      <origin>2206106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9622" sha1="3odijb93ko2y7g4of4v1ytur90hcde1" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyp?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.
====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

=== Abril 2026 ===
*...na ang bakuran ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>3odijb93ko2y7g4of4v1ytur90hcde1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206113</id>
      <parentid>2206106</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Supnayan ng mga napiling Alam ba ninyo? */</comment>
      <origin>2206113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9676" sha1="r2fivhm20hrdtmmb3ipu3bhnxelchod" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyp?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.
====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

=== Abril 2026 ===
*...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>r2fivhm20hrdtmmb3ipu3bhnxelchod</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206116</id>
      <parentid>2206113</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>/* Abril 2026 */</comment>
      <origin>2206116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9692" sha1="efhkcsp2acdv0qrtzgylsysi4l0gt6q" xml:space="preserve">{{ABNkahon}}
Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;. Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''.

==Mga hakbang at panuntunan==
Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;:

====Unang hakbang: Pumili====
*Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag.
*Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain.  Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan.
*Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang.  Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal.  
*Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;, depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad.  Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa.
*Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba).
*Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang &quot;Alam ba ninyo?&quot;.
*Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa &quot;Alam ba ninyo?&quot; ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. 
*Nasa artikulo dapat ang binanggit sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;
*Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa.
====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng &quot;Alam ba ninyp?&quot;====
*Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o &quot;karaniwang kaisipan&quot;.
*Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan.
*Dapat naka-&lt;nowiki&gt;'''BOLD'''&lt;/nowiki&gt; (&lt;nowiki&gt;'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''&lt;/nowiki&gt;) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;

====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina====
*Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. 
:Halimbawa: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt;
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}.
====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa====
*Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: &lt;tt&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/tt&gt; (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe:
::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}}
*Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo.
====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan====
*Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa &quot;Alam ba ninyo?&quot;.  Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap.
*Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba.

== Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' ==
&lt;!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--&gt;
{| class=&quot;infobox plainlinks&quot; style=&quot;width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;&quot;
| style=&quot;padding-top:4px; text-align:center;&quot;|
[[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]]
[[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]]

&lt;!---{{Archive list long}}----&gt;
|}&lt;!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--&gt;

'''''Alam ba ninyo...'''''
&lt;!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--&gt;

=== Abril 2026 ===
*...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''?
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?

=== Marso 2026 ===
*...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''?
*...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''?
*...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''?
*...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''?
*...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''?

&lt;!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--&gt;
[[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]]</text>
      <sha1>efhkcsp2acdv0qrtzgylsysi4l0gt6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yu-Gi-Oh! Duel Monsters</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10450</id>
    <revision>
      <id>2206082</id>
      <parentid>1943867</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25577-33</username>
        <id>161448</id>
      </contributor>
      <origin>2206082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7798" sha1="lbplsj8qellwumd366vfi8ldr2twqjz" xml:space="preserve">{{context}}
{{Infobox animanga/Header
| name            = Yu-Gi-Oh!
| image           = Yu-Gi-Oh! (Logo).jpg
| caption         = 
| ja_kanji        = 遊☆戯☆王: デュエル モンスターズ
| ja_romaji       = Yu-Gi-Oh: Duel Monsters
| genre           = [[Adventure]], [[Fantasy]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kunihisa Sugishima]]
| writer          = [[Kazuki Takahashi]]
| studio          = [[Studio Gallop]], [[Nihon Ad Systems]]
| network         = [[TV Tokyo]]
| first           = [[April 18]], 2000 (Japan)&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nasinc.co.jp/en/index.php?action=USER.WORKS.INDEX TV programs by age (2000)],&quot; ''[[Nihon Ad Systems]]''&lt;/ref&gt;&lt;!--To get to the listing go to &quot;2000s&quot;--&gt;&lt;br /&gt;[[September 29]], 2001 (U.S.)
| last            = [[September 29]], 2004 (Japan)&lt;br /&gt;[[June 10]], 2006(U.S.)
| seasons         = 5
| episodes        = 224
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang '''''Yu-Gi-Oh! Duel Monsters''''' (遊戯王デュエルモンスターズ) ay isang palabas na [[anime]] na nagmula sa bansang [[Hapon (bansa)|Hapon]] at pinalabas sa iba't ibang mga bansa.  ''Adventure'', Komedya, Drama, Pantasya, Shounen, ''Supernatural'' ang mga tipo (''genres'') ng palabas na ito.

Note:Mas Kilala ito bilang Yu-Gi-Oh! Overload

== Buod ng kuwento ==

{{spoiler}}

3000 libo na ang nakalipas mula sa dinastiya sa [[Ehipto]]; ang espiritu ng [[Faraon]] na nakukulong sa loob ng isang luman relika, ang ''Millennium Puzzle'' (Palaisipan ng Milenyo), matapos mailigtas ang kaharian mula sa mga kaaway nito.  Sa kasalukuyang panahon, nabuo ang ''Millennium Puzzle'' ng isang bata nagngangalang, [[Yugi Mutou]] na pinalabas ang espirtu ng palaisipan at nasaniban ng espiritu ng matandang Faraon, na nawala ang mga alaala ng kanyang lumang buhay. Bilang pasasalamat sa espiritu na naglitas sa kanya mula sa mga nanakit sa kanya at nagbigay n mga bagong mga kaibigan, nagpasya si Yugi tulungan ang espirtu na humanap ng paraan upang manumbalik ang kanyang nawalang alaala at ipadala siya sa kabilang buhay.

=== Pangunahing nagboses sa [[wikang Hapon]] ===

* [[Yukinara Iemura]] bilang Amelda
* [[Aki Maeda]] (前田 亜季) bilang [[Anzu Masaki]] (Una)
* [[Maki Saitou]] (齋藤 真紀) bilang [[Anzu Masaki]] (Ikalawa)
* [[Saburo Kodaka]] (小高三良) bilang Arthur Hopkins (アーサー・ホプキンス)
* [[Hajime Komada]] (駒田はじめ) bilang Bandit Keith (バンディット・ キース・ハワード)
* [[Rie Nakagawa]] bilang [[Blue-Eyes White Dragon]]
* [[Yuu Mizushima]] (水島裕) bilang [[Bobasa]] (ボバサ)
* [[Risa Mizuno]] bilang [[Cindy]]
* [[Kazunari Kojima]] bilang [[Dark Magician]] (ブラック マジシャン)
* [[Yuki Nakao]] bilang [[Dark Magician Girl]] (ブラックマジシャンガール)
* [[Yuu Emaou]] bilang Dartz
* [[Kin Fujii]] bilang Dinosaur Ryuuzaki (Una)
* [[Yuuichi Nakamura]] bilang Dinosaur Ryuuzaki (Ikalawa)
* [[Maiko Itou]] bilang [[Esper Roba]]
* [[Tetsuo Komura]] bilang [[Gouzaburou Kaiba]]
* [[Masanori Ikeda]] bilang [[Hassan]]
* [[Takayuki Kondou]] bilang [[Hiroto Honda]] (Una)
* [[Hidehiro Kikuchi]] bilang [[Hiroto Honda]] (Ikalawa)
* [[Urara Takano]] (高乃 麗) bilang Insector Haga (インセクター羽蛾)
* [[Yusaku Okura]] bilang Iron Heart 
* [[Sumi Shimamoto]] bilang Isis Ishtar
* [[Hiroki Takahashi]] (高橋広樹) bilang [[Katsuya Jounouchi]] (城之内 克也)
* [[Rie Nakagawa]] (中川 里江) bilang [[Kisara]] (キサラ)
* [[Chieko Higuchi]] bilang Kris 
* [[Seiko Noguchi]] bilang Leon von Schraider
* [[Kazunari Kojima]] bilang [[Mahad]]
* [[Yuki Nakao]] (中尾友紀) bilang [[Mana]] (マナ)
* [[Haruhi Terada]] (寺田 はるひ) bilang [[Mai Kujaku]] (孔雀 舞)
* [[Tetsuya Iwanaga]] bilang Malik Ishtar/Yami no Malik
* [[Sumi Shimamoto]] bilang [[Ministro Isis]]
* [[Kenjiro Tsuda]] (津田 健次郎) bilang [[Ministro Seto]] (神官セト)
* [[Nozomu Sasaki]] bilang [[Ministro Shada]]
* [[Tadashi Miyazawa]] (神官シモン) bilang [[Ministro Shimon]] (神官シモン)
* [[Junko Takeuchi]] bilang [[Mokuba Kaiba]]
* [[Chisa Yokoyama]] bilang [[Noa Kaiba]]
* [[Takehito Koyasu]] (子安武人) bilang [[Pandora Anime Character|Pandora]] (パンドラ)
* [[Jirou Jay Takasugi]] (高杉 Jay 二郎) bilang [[Pegasus J. Crawford]] (ペガサス・ジェー・クロフォード)
* [[Yoshihisa Kawahara]] bilang Raphael
* [[Kaori Tagami]] (たがみかおり) bilang Rebecca Hopkins (レベッカ・ホプキンス)
* [[Konta]] bilang [[Rishid]] (リシド)
* [[You Inoue]] (井上 瑤) bilang [[Ryou Bakura]] (Una)/[[Yami no Bakura]]
* [[Rica Matsumoto]] (松本梨香) bilang Bakura (Magnanakaw)/[[Ryou Bakura]] (Ikalawa)/[[Yami no Bakura]]
* [[Daisuke Namikawa]] bilang Ryouta Kajiki
* [[Ryo Naitou]] (内藤 玲) bilang Ryuuji Otogi (御伽 龍児)
* [[Kenjiro Tsuda]] (津田 健次郎) bilang [[Seto Kaiba]] (海馬 瀬人)
* [[Nozomu Sasaki]] (佐々木望) bilang [[Shadi]] (シャーディー)
* [[Mika Sakenobe]] (鮭延 未可) bilang Shizuka Kawai/Shizuka Jonouchi (川井 静香/城之内静香)
* [[Eisuke Tsuda]] bilang Siegfried von Schroider
* [[Tadashi Miyazawa]] (宮澤 正) bilang Sugoroku Mutou (武藤 双六)
* [[Tsuyoshi Maeda]] bilang Valon
* [[Rie Tanaka]] (田中理恵) bilang [[Vivian Wong]](ヴィヴィアン・ウォン)
* [[Shunsuke Kazama]] (風間 俊介) bilang [[Yami no Yuugi]]/[[Yami no Yuugi|Pharaoh Atemu]] (Faraon na walang pangalan) [[Yuugi Mutou]] (武藤 遊戯)
* [[Yoshitaka Kaidu]] bilang [[Zork Necrophades]]

=== Mga nagboses sa [[wikang Tagalog]] ===

* [[Jefferson Utanes]] bilang [[Yami yugi]]/Faraon na walang pangalan / Pharaoh Atem
* [[Jefferson Utanes]] bilang Noah Kaiba
* [[Robert Brillantes]] bilang [[Yuugi Mutou]]
* [[Robert Brillantes]] bilang [[Duke Devlin]]
* [[Aya Bejer]] bilang [[Isis Ishtar]]
* [[Celeste Dela Cruz]] bilang [[Anzu Masaki|Tea Gardner]]
* [[Celeste Dela Cruz]] bilang Dark Magician Girl
* [[Celeste Dela Cruz]] bilang Mana
* [[Michael Punzalan]] bilang [[Malik Ishtar]]
* [[Michael Punzalan]] bilang [[Seto Kaiba]]
* [[Michael Punzalan]] bilang  [[Seto Kaiba|Ministro Seto]]
* [[Louie Paraboles]] bilang [[Darts]]
* [[Louie Paraboles]] bilang [[Valon]]
* [[Bernie Malejana]]  bilang [[Honda Hiroto|Tristan Taylor]] (Ikalawa)
* [[Eric Galvez]] bilang [[Katsuya Jounouchi|JOEY WHEELER]]
* [[Katherine Masilungan]] bilang [[Mokuba Kaiba]]
* [[Katherine Masilungan]] bilang [[Mai Kujaku|Lady Mai]]
* [[Benjie Dorango]] bilang [[Honda Hiroto|Tristan Taylor]](Una)
* [[Christian Alvear]] bilang Weevil Underwood
* [[Bernie Malejana]] bilang [[Ryou Bakura]]

== Awiting tema ng Yu-Gi-Oh! Duel Monsters ==
[[Talaksan:Yu-Gi-Oh! Duel Monsters Season 5 Logo.JPG|thumb|Yu-Gi-Oh! Duel Monsters Season 5 Logo]]
Pangbukas na awitin:

# &quot;Voice&quot; ni CLOUD (eps 1-52)
# &quot;Shuffle&quot; ni [[Masami Okui]] (奥井雅美)(eps 52-81)
# &quot;WILD DRIVE&quot; ni [[Masato Nagai]] (永井真人) (eps 82-121)
# &quot;Warriors&quot; ni [[Yuuichi Ikusawa]] (生沢佑一)(eps 122-189)
# &quot;Overlap&quot; ni [[Kimeru]] (eps 190-224)

Pangwakas na awitin:

# &quot;Genki no Shower(元気のシャワー )&quot; ni [[Aki Maeda]] (前田亜季)(eps 1-52)
# &quot;Ano hi no Gogo(あの日の午後)&quot; ni [[Masami Okui]] (奥井雅美) (eps 52-81)
# &quot;Rakuen (楽園)&quot; ni CAVE (eps 82-121)
# &quot;Afureru Kanjou ga Tomaranai (あふれる感情がとまらない)&quot; ni [[Yuuichi Ikusawa]](生沢佑一)(eps 122-189)
# &quot;EYE`S&quot; ni [[Yuuichi Ikusawa]](生沢佑一)(eps 190-224)

== Mga Kawing sa Yu-Gi-Oh! Pilipinas ==

* [http://yugiohphil.proboards50.com/ Sa Pinoy Players]
* [http://www.bankee.com.ph/events.ihtml /Mga Events ng Yu-Gi-Oh! sa Pilipinas ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060814023706/http://www.bankee.com.ph/events.ihtml |date=2006-08-14 }}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

{{Ang direktoryo ng Yu-Gi-Oh!}}

[[Kategorya:Anime]]</text>
      <sha1>lbplsj8qellwumd366vfi8ldr2twqjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jerusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11860</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206059</id>
      <parentid>1947703</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urshalim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14558</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206077</id>
      <parentid>1947715</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod ng Jerusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24825</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206060</id>
      <parentid>1947710</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Agham-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>25839</id>
    <revision>
      <id>2206054</id>
      <parentid>2205987</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26703-18</username>
        <id>161444</id>
      </contributor>
      <comment>Kinansela ang pagbabagong 2205987 ni [[Special:Contributions/~2026-26663-70|~2026-26663-70]] ([[User talk:~2026-26663-70|Usapan]]) unexplaine removal</comment>
      <origin>2206054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14" sha1="au5cgrpvsxk4m6plk1j0z8v3l2mr0dp" xml:space="preserve">{{stub|Agham}}</text>
      <sha1>au5cgrpvsxk4m6plk1j0z8v3l2mr0dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marvel Comics</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34013</id>
    <revision>
      <id>2206083</id>
      <parentid>1989984</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <comment>Pinahaba ang article sa pagdagdag ng impormasyon mula sa ebsco</comment>
      <origin>2206083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1048" sha1="2s81m9si11jpwj25usrtnladz7hq6a1" xml:space="preserve">{{Infobox Company 
| company_name   = Marvel Comics
| company_type   = Subsidiary of [[Walt Disney Company]]
| company_slogan = 
| foundation     = [[1939]] ni [[Martin Goodman (publisher)|Martin Goodman]], bilang [[Timely Comics]]
| key_people     = [[Joe Quesada]], Punong-editor&lt;br /&gt;
[[Dan Buckley]], Publisher, C.O.O.
| location       = 417 [[Fifth Avenue]], [[Lungsod ng New York]], [[New York]]
| industry       = [[Komiks]]
| homepage       = [http://marvel.com/ marvel.com]
}}

Ang '''Marvel Comics''' ay isang [[Amerikano]]ng kompanya na gumagawa ng komiks at ibang kaugnay na media. Nakilala ito dahil sa mga sikat na mga karakter na naipakilala ng komiks na nalathala nila. Ilan sa mga ito at sina: Spider-Man, Incredible Hulk, Captain America, Fastastic Four at X-Men&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marvel Comics {{!}} Arts and Entertainment {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-05-03 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Kategorya:Marvel Comics| ]]
[[Kategorya:Mga kompanya]]


{{stub}}</text>
      <sha1>2s81m9si11jpwj25usrtnladz7hq6a1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>CBS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39567</id>
    <revision>
      <id>2206141</id>
      <parentid>2163136</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2206141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="4o4wzw105j1iahhes8y0tw30sgkynl0" xml:space="preserve">{{redirect|CBS Television|the television production company|CBS Television Studios|the television distribution company|CBS Television Distribution|the television owner|CBS Television Stations}}
{{About|the broadcast network|its parent company|ViacomCBS|other uses of CBS|CBS (disambiguation)}}
{{Infobox broadcasting network
| name = CBS
| logo = CBS logo (2020).svg
| type = [[Radio network|Radio]] and [[Television network]]
| country = [[Estados Unidos]]
| available = Worldwide
| founded = {{start date and age|1927|9|18}}
| founder = [[William S. Paley]]
| tvstations = 
| headquarters = [[CBS Building]],&lt;br /&gt;[[New York City]]
| owner = [[ViacomCBS]]
| key_people = [[Robert Bakish]]&lt;br /&gt;{{small|(President and CEO, ViacomCBS)}}&lt;br /&gt;Kelly Kahl&lt;br /&gt;{{small|(President, CBS Entertainment)}}&lt;br /&gt;David Berson&lt;br /&gt;{{small|(President and CEO, [[CBS Sports]])}}&lt;br /&gt;Joe Iannello&lt;br /&gt;{{small|(Chairman, [[CBS News]])}}
| foundation = 
| launch_date = {{Start date|1927|9|18}} (radio)&lt;br /&gt;{{Start date|1941|7|1}} (television)
| dissolved = 
| Picture format = [[1080i]] ([[High-definition television|HDTV]])
| replaced = 
| replaced_by = 
| former_names = United Independent Broadcasters (1927)&lt;br /&gt;Columbia Phonographic Broadcasting System (1927–1928)&lt;br /&gt;Columbia Broadcasting System, Inc. (1928–1974)&lt;br /&gt;CBS, Inc. (1974–1997)
| affiliates = [[List of CBS television affiliates (by U.S. state)|State]]
| website = {{URL|http://www.cbs.com}}
}}

Ang '''CBS Broadcasting Inc.''', na karaniwang pinaikli sa '''CBS''' (isang pagdadaglat ng orihinal nitong pangalan, ang '''Columbia Broadcasting System'''), ay isang American commercial broadcast television at radio network at ang flagship property ng [[CBS Entertainment Group]] division ng [[ViacomCBS]].

== Mga kasalukuyang palabas ==
{{main|Talaan ng mga palabas ng CBS}}

== Mga Kaugnay na artikulo ==
* [[American Broadcasting Company]]
* [[NBC]]
* [[Fox Broadcasting Company]]
* [[Viacom]]

== Kawing panlabas ==
* [http://www.cbs.com/ Opisyal na websayt ng CBS]

{{American broadcast television}}
{{CBS}}

[[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon sa Estados Unidos]]


{{stub}}</text>
      <sha1>4o4wzw105j1iahhes8y0tw30sgkynl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod ng Herusalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52219</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206062</id>
      <parentid>1947709</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>City of Jerusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52220</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206073</id>
      <parentid>1947701</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod Herusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52221</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206079</id>
      <parentid>1947706</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod Herusalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52222</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206068</id>
      <parentid>1947707</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod Jerusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52223</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206069</id>
      <parentid>1947708</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jerusalem City</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52224</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206066</id>
      <parentid>1947704</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banal na Lupain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66243</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206076</id>
      <parentid>1947700</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Holy Land</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66244</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206074</id>
      <parentid>1947702</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:05:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Holy Land</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66245</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206067</id>
      <parentid>1947714</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lupaing Banal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66246</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206070</id>
      <parentid>1947711</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ang Lupaing Banal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66247</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206065</id>
      <parentid>1947698</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banal na Lupa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66248</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206064</id>
      <parentid>1947699</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lupang Banal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66249</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206071</id>
      <parentid>1947712</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ancient Jerusalem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77172</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206078</id>
      <parentid>1947697</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Herusalem</title>
    <ns>1</ns>
    <id>77474</id>
    <revision>
      <id>2206087</id>
      <parentid>2206032</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Herusalen]] sa [[Usapan:Herusalem]] mula sa redirect: WP:COMMONNAME: Mas ginagamit ang baybay mula Ingles kesa sa Espanyol. Ginagamit sa mga Bibliyang naka-Tagalog ang &quot;Jerusalem&quot;, hindi &quot;Jerusalen&quot;. (hal. Magandang Balita Bibliya, atbp.)</comment>
      <origin>1741602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="8n7wkljdxg83xvu9x7uvdwcp1fm00r3" xml:space="preserve">== Untitled section ==
Puede lagay mo maraming info, para lahat nang taho na sasalitaan tagalog, can read it more.

== Jerusalen? ==
I wonder kung saan galing 'yong &quot;Jerusalen&quot; na nagreredirect sa pahinang ito? Suposedly, munisipalidad 'to sa Colombia. --[[Tagagamit:Ryomaandres|Ryomaandres]] ([[Usapang tagagamit:Ryomaandres|makipag-usap]]) 13:56, 11 Agosto 2012 (UTC)

== Please permanent page protection ==
{{pagelinks|Herusalem}}

{{ping|WayKurat}} Please permanent protection page immediately. Please look the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Herusalem&amp;action=history page history]. Thanks. - [[Natatangi:Mga ambag/49.144.73.189|49.144.73.189]] 23:57, 5 Pebrero 2020 (UTC)</text>
      <sha1>8n7wkljdxg83xvu9x7uvdwcp1fm00r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123941</id>
    <revision>
      <id>2206056</id>
      <parentid>2143582</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toruhoney</username>
        <id>150833</id>
      </contributor>
      <origin>2206056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6471" sha1="f8mmcck4ot4ud0kh7umifh8oik6lyeh" xml:space="preserve">{{Infobox Political post
 |post            = Unang Ginang/Ginoo 
 |body            = Pilipinas
 |style           = 
 |image           = First Lady Liza Marcos delivering a speech (08-15-2025) (cropped).jpg
 |incumbent       = [[Louise Araneta Marcos]]
 |incumbentsince  = 2022
 |residence       = 
 |formation       = Enero 23, 1899
 |inaugural       = [[Hilaria Aguinaldo|Hilaria del Rosario-Aguinaldo]]
 }}Ang '''unang ginang''' o '''unang ginoon ng Pilipinas''' ay isang titulong [[kortesiya]] na binibigay sa punong-abala ng [[Malacañang Palace|Palasyo ng Malacañang]], ang residente ng [[puno ng estado]] at [[puno ng pamahalaan]] ng [[Philippines|Pilipinas]].

Tradisyunal na hinahawakan ang titulo ng konsorte ng [[President of the Philippines|pangulo ng Pilipinas]], at salitang ginagamit ito sa asawa ng kasulukuyang pangulo; bagaman, bihira ang kaso na ito sa mga pangulong walang buhay na asawa sa kanilang termino. Ang posisyon, na likas na nakaugalian at pandangal, wala itong opisyal na kabayaran mula sa estado.

Si [[Liza Araneta Marcos]] ay ang kasalukuyang unang ginang ng Pilipinas, bilang asawa ng ika-17 at kasalukuyang pangulo ng Pilipionas na si [[Bongbong Marcos]].

Nang naging pangulo si [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]], ang unang pangulo ng Pilipinas na hindi balo, ang kanyang asawang si [[Jose Miguel Arroyo]] ay ang una at tanging asawa ng isang pangulo na binansagan ng titulong &quot;unang ginoo&quot;, ang panlalaking anyo ng &quot;unang ginang&quot;.&lt;ref name=&quot;whowerethefirstladies2003&quot;&gt;{{cite news |last1=Flores |first1=Wilson Lee |date=2 Marso 2003 |title=Who were the best First Ladies? |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/lifestyle/sunday-life/2003/03/02/197354/who-were-best-first-ladies |access-date=25 Agosto 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #
! Larawan
! Unang Ginang/Ginoo
! Relasyon sa Pangulo
! Pamahalaan
! Nagsimula
! Nagtapos
|-
! 1
| [[Talaksan:Hilaria Aguinaldo portrait (cropped).jpg|120px]]
| [[Hilaria Aguinaldo|Hilaria del Rosario-Aguinaldo]]
| Unang Ginang ni [[Emilio Aguinaldo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(opisyal na kinikilala bilang unang Pangulo ng Pilipinas)&lt;/small&gt;
| [[Unang Republika ng Pilipinas|Unang Republika]] (1899-1901) 
| Enero 23, 1899
| Abril 1, 1901
|-
! 2
| [[Talaksan:Aurora Aragon-Quezon.jpg|120px]]
| [[Aurora Quezon|Aurora Aragon-Quezon]]
| Unang Ginang ni [[Manuel L. Quezon]]
| [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt]] (1935-1946)
| Nobyembre 15, 1935
| Agosto 1, 1944
|-
! 3
|
| [[Pacencia Laurel|Pacencia Hidalgo-Laurel]] 
| Unang Ginang ni [[José P. Laurel]]
| [[Ikalawang Republika ng Pilipinas|Ikalawang Republika]] (1943-1945)
| Oktubre 14, 1943
| Agosto 14, 1945
|-
! 4
| [[Talaksan:Esperanza Osmena (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Esperanza Osmeña|Esperanza Limjap-Osmeña]] 
| Unang Ginang ni [[Sergio Osmeña]]
| [[Komonwelt ng Pilipinas|Pinanumbalik na Komonwelt]] (1935-1946)
| Agosto 1, 1944
| Mayo 28, 1946
|-
! 5
| [[Talaksan:Trinidad Roxas (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Trinidad Roxas|Trinidad de León-Roxas]]
| Unang Ginang ni [[Manuel Roxas]]
| rowspan=6|[[Ikatlong Republika ng Pilipinas|Ikatlong Republika]] (1946-1972)
| Mayo 28, 1946 	
| Abril 15, 1948
|-
! 6
| [[Talaksan:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Victoria Quirino-Delgado]]
| Bilang ''kahalili'' ng kanyang ina, Alicia Syquia (1921-1945) &lt;br&gt;sa termino ni [[Elpidio Quirino]]
| Abril 17, 1948 	
| Disyembre 30, 1953
|-
! 7
| [[Talaksan:Luz Magsaysay (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Luz Banzon Magsaysay]]
| Unang Ginang ni [[Ramon Magsaysay]]
| Disyembre 30, 1953 	
| Marso 17, 1957
|-
! 8
|
| [[Leonila Garcia|Leonila Dimataga-Garcia]]
| Unang Ginang ni [[Carlos P. Garcia]]
| Marso 23, 1957 	
| Disyembre 30, 1961
|-
! 9
| [[Talaksan:Eva Macapagal departing for Malacañang.jpg|120px]]
| [[Eva Macapagal|Evangelina Macaraeg-Macapagal]]
| Unang Ginang ni [[Diosdado Macapagal]]
| Disyembre 30, 1961 	
| Disyembre 30, 1965
|-
! rowspan=3|10
| rowspan=3|[[Talaksan:Imelda Romualdez Marcos 2.jpg|120px]]
| rowspan=3|[[Imelda Marcos|Imelda Romualdez-Marcos]]
| rowspan=3|Unang Ginang ni [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]
| rowspan=3|Disyembre 30, 1965
| rowspan=3|Pebrero 25, 1986
|-
| Saligang-batas ng Pilipinas (1972-1981)
|-
| [[Ikaapat na Republika ng Pilipinas|Ikaapat na Republika]] (1981-1987)
|-
! -
| [[Talaksan:Ballsy Aquino-Cruz - 2015 (cropped).jpg|120px]]
| [[:en:Ballsy_Aquino-Cruz|Ballsy Aquino-Cruz]]
| Bilang ''kahalili'' ng kanyang ama, [[Benigno_Aquino_Jr.|Benigno Aquino Jr.]] &lt;br&gt;sa termino ni [[Corazon C. Aquino]]
| rowspan=7|[[Ikalimang Republika ng Pilipinas|Ikalimang Republika]] (1987-Kasalukuyan)
| Pebrero 25, 1986
| Hunyo 30, 1992
|-
! 11
|
| [[Amelita Ramos|Amelita Martinez-Ramos]]
| Unang Ginang ni [[Fidel V. Ramos]]
| Hunyo 30, 1992
| Hunyo 30, 1998
|-
! 12
| [[Talaksan:Senate-Centennial-Dinner-20161006-010 (cropped).jpg|120px]]
| [[Loi Estrada|Luisa Pimentel-Estrada]]
| Unang Ginang ni [[Joseph Estrada|Joseph Ejercito Estrada]]
| Hunyo 30, 1998
| Enero 20, 2001
|-
! 13 
| [[Talaksan:Jose Miguel Arroyo departing St. Luke's Medical Center (cropped).jpg|120px]] 
| [[Jose Miguel Arroyo|Jose Miguel Tuason Arroyo]]
| Unang Ginoo ni [[Gloria Macapagal-Arroyo]]
| Enero 20, 2001
| Hunyo 30, 2010
|-
! 14
| [[Talaksan:44th and 45th ASEAN Summits Liza Araneta Marcos (cropped).jpg|120px]]
| [[Louise Araneta-Marcos]]
| Unang Ginang ni [[Ferdinand Marcos, Jr.]]
| Hunyo 30, 2022
| Kasalukuyan
|-
|}

===Tala===
* Namatay si [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino, Jr.]] noong Agosto 21, 1983 bago manungkulan ang kanyang asawang si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo ng Ikalimang Republika ng Pilipinas mula 1986-1992. Si Maria Elena &quot;Ballsy&quot; Aquino-Cruz, ang kanyang panganay na anak na babae, ang nagsilbing kahalili ni Gng. Aquino sa ilang mga gawaing at sumasama sa Pangulo sa mga pagbisita sa ibang bansa.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}
==Mga panlabas na link ==
*[http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=200029&amp;Itemid=26 List of Presidents of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609063223/http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=200029&amp;Itemid=26 |date=2010-06-09 }}, www.gov.ph (sa Ingles)

{{Mga Pangulo ng Pilipinas}}

{{DEFAULTSORT:Unang Asawa ng Pilipinas}}
[[Kaurian:Mga Pilipino]]

[[Kategorya:Mga asawa ng mga pangulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>f8mmcck4ot4ud0kh7umifh8oik6lyeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206057</id>
      <parentid>2206056</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toruhoney</username>
        <id>150833</id>
      </contributor>
      <origin>2206057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6483" sha1="4uf30mx9hq9wzch11iwkl81w4hnf1iq" xml:space="preserve">{{Infobox Political post
 |post            = Unang Ginang/Ginoo 
 |body            = Pilipinas
 |style           = 
 |image           = First Lady Liza Marcos delivering a speech (08-15-2025) (cropped).jpg
 |incumbent       = [[Louise Araneta Marcos]]
 |incumbentsince  = 2022
 |residence       = 
 |formation       = Enero 23, 1899
 |inaugural       = [[Hilaria Aguinaldo|Hilaria del Rosario-Aguinaldo]]
 }}Ang '''unang ginang''' o '''unang ginoon ng Pilipinas''' ay isang titulong [[kortesiya]] na binibigay sa punong-abala ng [[Malacañang Palace|Palasyo ng Malacañang]], ang residente ng [[puno ng estado]] at [[puno ng pamahalaan]] ng [[Philippines|Pilipinas]].

Tradisyunal na hinahawakan ang titulo ng konsorte ng [[President of the Philippines|pangulo ng Pilipinas]], at salitang ginagamit ito sa asawa ng kasulukuyang pangulo; bagaman, bihira ang kaso na ito sa mga pangulong walang buhay na asawa sa kanilang termino. Ang posisyon, na likas na nakaugalian at pandangal, wala itong opisyal na kabayaran mula sa estado.

Si [[Liza Araneta Marcos]] ay ang kasalukuyang unang ginang ng Pilipinas, bilang asawa ng ika-17 at kasalukuyang pangulo ng Pilipionas na si [[Bongbong Marcos]].

Nang naging pangulo si [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]], ang unang pangulo ng Pilipinas na hindi balo, ang kanyang asawang si [[Jose Miguel Arroyo]] ay ang una at tanging asawa ng isang pangulo na binansagan ng titulong &quot;unang ginoo&quot;, ang panlalaking anyo ng &quot;unang ginang&quot;.&lt;ref name=&quot;whowerethefirstladies2003&quot;&gt;{{cite news |last1=Flores |first1=Wilson Lee |date=2 Marso 2003 |title=Who were the best First Ladies? |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/lifestyle/sunday-life/2003/03/02/197354/who-were-best-first-ladies |access-date=25 Agosto 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! #
! Larawan
! Unang Ginang/Ginoo
! Relasyon sa Pangulo
! Pamahalaan
! Nagsimula
! Nagtapos
|-
! 1
| [[Talaksan:Hilaria Aguinaldo portrait (cropped).jpg|120px]]
| [[Hilaria Aguinaldo|Hilaria del Rosario-Aguinaldo]]
| Unang Ginang ni [[Emilio Aguinaldo]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(opisyal na kinikilala bilang unang Pangulo ng Pilipinas)&lt;/small&gt;
| [[Unang Republika ng Pilipinas|Unang Republika]] (1899-1901) 
| Enero 23, 1899
| Abril 1, 1901
|-
! 2
| [[Talaksan:Aurora Aragon-Quezon.jpg|120px]]
| [[Aurora Quezon|Aurora Aragon-Quezon]]
| Unang Ginang ni [[Manuel L. Quezon]]
| [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt]] (1935-1946)
| Nobyembre 15, 1935
| Agosto 1, 1944
|-
! 3
|
| [[Pacencia Laurel|Pacencia Hidalgo-Laurel]] 
| Unang Ginang ni [[José P. Laurel]]
| [[Ikalawang Republika ng Pilipinas|Ikalawang Republika]] (1943-1945)
| Oktubre 14, 1943
| Agosto 14, 1945
|-
! 4
| [[Talaksan:Esperanza Osmena (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Esperanza Osmeña|Esperanza Limjap-Osmeña]] 
| Unang Ginang ni [[Sergio Osmeña]]
| [[Komonwelt ng Pilipinas|Pinanumbalik na Komonwelt]] (1935-1946)
| Agosto 1, 1944
| Mayo 28, 1946
|-
! 5
| [[Talaksan:Trinidad Roxas (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Trinidad Roxas|Trinidad de León-Roxas]]
| Unang Ginang ni [[Manuel Roxas]]
| rowspan=6|[[Ikatlong Republika ng Pilipinas|Ikatlong Republika]] (1946-1972)
| Mayo 28, 1946 	
| Abril 15, 1948
|-
! 6
| [[Talaksan:Vicky Quirino (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Victoria Quirino-Delgado]]
| Bilang ''kahalili'' ng kanyang ina, Alicia Syquia (1921-1945) &lt;br&gt;sa termino ni [[Elpidio Quirino]]
| Abril 17, 1948 	
| Disyembre 30, 1953
|-
! 7
| [[Talaksan:Luz Magsaysay (Malacanang photo).jpg|120px]]
| [[Luz Banzon Magsaysay]]
| Unang Ginang ni [[Ramon Magsaysay]]
| Disyembre 30, 1953 	
| Marso 17, 1957
|-
! 8
|
| [[Leonila Garcia|Leonila Dimataga-Garcia]]
| Unang Ginang ni [[Carlos P. Garcia]]
| Marso 23, 1957 	
| Disyembre 30, 1961
|-
! 9
| [[Talaksan:Eva Macapagal departing for Malacañang.jpg|120px]]
| [[Eva Macapagal|Evangelina Macaraeg-Macapagal]]
| Unang Ginang ni [[Diosdado Macapagal]]
| Disyembre 30, 1961 	
| Disyembre 30, 1965
|-
! rowspan=3|10
| rowspan=3|[[Talaksan:Imelda Romualdez Marcos 2.jpg|120px]]
| rowspan=3|[[Imelda Marcos|Imelda Romualdez-Marcos]]
| rowspan=3|Unang Ginang ni [[Ferdinand Marcos|Ferdinand E. Marcos]]
| rowspan=3|Disyembre 30, 1965
| rowspan=3|Pebrero 25, 1986
|-
| Saligang-batas ng Pilipinas (1972-1981)
|-
| [[Ikaapat na Republika ng Pilipinas|Ikaapat na Republika]] (1981-1987)
|-
! -
| [[Talaksan:Ballsy Aquino-Cruz - 2015 (cropped).jpg|120px]]
| [[:en:Ballsy_Aquino-Cruz|Ballsy Aquino-Cruz]]
| Bilang ''kahalili'' ng kanyang ama, [[Benigno_Aquino_Jr.|Benigno Aquino Jr.]] &lt;br&gt;sa termino ni [[Corazon C. Aquino]]
| rowspan=7|[[Ikalimang Republika ng Pilipinas|Ikalimang Republika]] (1987-Kasalukuyan)
| Pebrero 25, 1986
| Hunyo 30, 1992
|-
! 11
|
| [[Amelita Ramos|Amelita Martinez-Ramos]]
| Unang Ginang ni [[Fidel V. Ramos]]
| Hunyo 30, 1992
| Hunyo 30, 1998
|-
! 12
| [[Talaksan:Senate-Centennial-Dinner-20161006-010 (cropped).jpg|120px]]
| [[Loi Estrada|Luisa Pimentel-Estrada]]
| Unang Ginang ni [[Joseph Estrada|Joseph Ejercito Estrada]]
| Hunyo 30, 1998
| Enero 20, 2001
|-
! 13 
| [[Talaksan:Jose Miguel Arroyo departing St. Luke's Medical Center (cropped).jpg|120px]] 
| [[Jose Miguel Arroyo|Jose Miguel Tuason Arroyo]]
| Unang Ginoo ni [[Gloria Macapagal-Arroyo]]
| Enero 20, 2001
| Hunyo 30, 2010
|-
! 14
| [[Talaksan:First Lady Liza Marcos delivering a speech (08-15-2025) (cropped).jpg|156x156px]]
| [[Louise Araneta-Marcos]]
| Unang Ginang ni [[Ferdinand Marcos, Jr.]]
| Hunyo 30, 2022
| Kasalukuyan
|-
|}

===Tala===
* Namatay si [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino, Jr.]] noong Agosto 21, 1983 bago manungkulan ang kanyang asawang si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo ng Ikalimang Republika ng Pilipinas mula 1986-1992. Si Maria Elena &quot;Ballsy&quot; Aquino-Cruz, ang kanyang panganay na anak na babae, ang nagsilbing kahalili ni Gng. Aquino sa ilang mga gawaing at sumasama sa Pangulo sa mga pagbisita sa ibang bansa.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}
==Mga panlabas na link ==
*[http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=200029&amp;Itemid=26 List of Presidents of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609063223/http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=200029&amp;Itemid=26 |date=2010-06-09 }}, www.gov.ph (sa Ingles)

{{Mga Pangulo ng Pilipinas}}

{{DEFAULTSORT:Unang Asawa ng Pilipinas}}
[[Kaurian:Mga Pilipino]]

[[Kategorya:Mga asawa ng mga pangulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>4uf30mx9hq9wzch11iwkl81w4hnf1iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teglio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143716</id>
    <revision>
      <id>2206138</id>
      <parentid>2095410</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vale93b</username>
        <id>66152</id>
      </contributor>
      <origin>2206138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="ogvbuz4evpg3lk8oci1xmisb1be3up4" xml:space="preserve">{{Infobox Commune Italya|name=Teglio|official_name=Comune di Teglio|native_name=|image_skyline=Teglio Torre Deli Beli Mirre.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang medyebal na ''Torre de li beli miri'', simbolo ng bayan.|image_shield=Teglio-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|10|N|10|4|E|type:city(4,737)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Sondrio|Sondrio]] (SO)|frazioni=Tresenda|mayor_party=|mayor=Piergiorgio Grolli|area_footnotes=|area_total_km2=115.3|population_footnotes=|population_demonym=Tellini|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=23036|area_code=0342|website=|footnotes=}}Ang '''Teglio''' (''Téi'' sa [[Valtellina|diyalektong Valtellinese]]) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sondrio]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Milan]] at mga {{Convert|20|km|mi|0}} silangan ng [[Sondrio]], sa hangganan ng Suwisa.

Ang pangunahing tanawin ay ang [[Palazzo Besta]], isa sa mga pangunahing Renasimyentong tahanan sa Lombardia.

== Heograpiyang pisikal ==
Ang munisipalidad ay umaabot mula sa [[Alpes Reticos]] hanggang sa [[Alpes Bergamascos]]. Noong nakaraan, ang [[Aprica]], isang bayan na matatagpuan sa timog-silangan ng Teglio, ay bahagi rin ng munisipalidad, habang ngayon ay isang independiyenteng munisipalidad.

== Ekonomiya ==
Sa kasalukuyan, ang sektor na may pinakamalaking paglago ay ang tersyaryong sektor, na pinapaboran ng pagdagsa ng maraming turista sa panahon ng tag-araw at taglamig.

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}{{Lalawigan ng Sondrio}}
[[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]]</text>
      <sha1>ogvbuz4evpg3lk8oci1xmisb1be3up4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trapp Family Story</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153108</id>
    <revision>
      <id>2206089</id>
      <parentid>2205838</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12167" sha1="p8mdf2i64hw4gfr6ej333fy7moib7sv" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;'&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae kasama si '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''&lt;nowiki/&gt;Violin'''&lt;nowiki/&gt;, piano, c&lt;nowiki/&gt;ello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>p8mdf2i64hw4gfr6ej333fy7moib7sv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206093</id>
      <parentid>2206089</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12552" sha1="mzd9mnkny1joam7o9ryi2zrbwdzhqte" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion at bago governess pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni 'Rupert von Trapp' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos ng Hukbong Sandatahan  ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat my Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;'&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae kasama si '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrumeto '''&lt;nowiki/&gt;Violin'''&lt;nowiki/&gt;, piano, c&lt;nowiki/&gt;ello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>mzd9mnkny1joam7o9ryi2zrbwdzhqte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206095</id>
      <parentid>2206093</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12643" sha1="d9q82mnhiwkru3j89j3e53qkmh58jlp" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion at bago governess pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''&lt;nowiki/&gt;'Rupert von Trapp'''&lt;nowiki/&gt;' ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos ng Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;''''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae magkaagapay '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrume'''&lt;nowiki/&gt;'''to '''Vio'''&lt;nowiki/&gt;'''lin''', piano&lt;nowiki/&gt;, cello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>d9q82mnhiwkru3j89j3e53qkmh58jlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206096</id>
      <parentid>2206095</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12641" sha1="foikq8cmeor4x1zxofl7kyars6andus" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion at bago governess pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika at nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni '''&lt;nowiki/&gt;Rupert von Trapp''' &lt;nowiki/&gt;ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos ng Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;''''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae magkaagapay '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrume'''&lt;nowiki/&gt;'''to '''Vio'''&lt;nowiki/&gt;'''lin''', piano&lt;nowiki/&gt;, cello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>foikq8cmeor4x1zxofl7kyars6andus</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206098</id>
      <parentid>2206096</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12882" sha1="miwne0cltszu1cmg06xhv4xiwrvkpwt" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion at bago governess pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika sumali sa ika Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Bronze Star Medal at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni'''&lt;nowiki/&gt;'''  '''Rupert von Trap''' &lt;nowiki/&gt;'''p'''  ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;''''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae magkaagapay '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrume'''&lt;nowiki/&gt;'''to '''Vio'''&lt;nowiki/&gt;'''lin''', piano&lt;nowiki/&gt;, cello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>miwne0cltszu1cmg06xhv4xiwrvkpwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206100</id>
      <parentid>2206098</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24487-69</username>
        <id>161203</id>
      </contributor>
      <origin>2206100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12876" sha1="co5vahr30sv0gppatt0jhcseo1362aw" xml:space="preserve">{{Orphan|date=Mayo 2021}}

{{Infobox animanga/Header
| name            = Trapp Family Story
| image           = Sonrisas y lagrimas.JPG
| caption         = 
| ja_kanji        = トラップ一家物語
| ja_romaji       = Torappu Ikka Monogatari
| genre           = [[Drama]]
}}
{{Infobox animanga/Anime
| title           = 
| director        = [[Kôzô Kusuha]]
| studio          = [[Nippon Animation]]
| network         = [[RTL 2]]
| first           = 13 Enero 1991
| last            = 28 Disyembre 1991
| episodes        = 40
}}
{{Infobox animanga/Footer}}
Ang {{nihongo|'''''Trapp Family Story'''''|トラップ一家物語|Torappu Ikka Monogatari}} ay isang [[Hapon]]es na seryeng [[anime]] ng [[Nippon Animation]].

Ito ay nakabase sa nobelang ''[[The Story of the Trapp Family Singers]]'' ni [[Maria von Trapp]], na kung saan ay nagbigay inspirasyon sa sikat na buong mundo na awit manunulat Richard Rogers at Oscar Hammerstien Ang pangalawa (Ang Tunong ng Musika) ''[[The Sound of Music]]''  Nakatitig ni Dane Julie Andrews, Christopher Plummer, Charmain Carr, Nicholas Hamond, Heather Menzies, Duane Chase, Angela Cartwright, Debbie Turner at Kym Karath.

== Balankas ==
Nawalan ng dalawang magulang si Maria Kutschera sa murang edad at kinailangang harapin ang maraming paghihirap. Sa edad na labingwalong taon, pabalik mula sa kanyang pagtatapos mula sa paaralan ng pagsasanay ng mga guro, bigla siyang nagpasya na maging isang madre. Pumunta siya sa Salzburg at binisita ang Nonnberg Abbey, na kilala bilang pinakamahigpit na kumbento, kung saan siya nag-aplay at tinanggap bilang isang baguhan. Gayunpaman, ang masayahin at masiglang personalidad ni Maria at ang kanyang kawalang-bahala sa mga kaugalian at disiplina ay unti-unting nagtulak sa kanya na makita bilang isang problematikong presensya sa kumbento, dahil ang mga madre ay umaasa sa disiplina at wastong asal higit sa lahat. Sinubukan ni Maria na baguhin ang kanyang pamumuhay, ngunit hindi niya ito nagustuhan; mas gusto niyang parangalan ang kanyang Panginoon sa pamamagitan ng kagalakan at pasasalamat para sa buhay at lahat ng narito.

Isang araw, ipinadala ng Ina Superior si Maria sa bahay ni Baron Georg von Trapp, isang bayani at aristokratang Austrian, sa loob ng siyam na buwan bilang governess ng kanyang pangalawang anak na babae, isang mahinang bata na nagngangalang Maria din. Ang Baron ay isang balo, at wala sa dalawampu't limang governess na dati niyang kinuha ang tinanggap ng kanyang pitong anak. Noong una, ang mga bata ay mahiyain at rebelde, ngunit unti-unti nilang nabuksan ang kanilang mga mata sa pagiging inosente at tapat ni Maria. Pagkaraan ng ilang panahon, sa pamamagitan ng kagalakan, awit, at tula, nakuha ni Maria ang puso at respeto ng mga bata, na pinupuno silang lahat ng kaligayahan. Nakuha rin ni Maria ang pagmamahal ng Baron.

Napagtanto ni Georg na umiibig siya kay Maria at pinutol ang kanyang pakikipagtipan sa kanyang kasintahang si Lady Yvonne. Kalaunan, sa pagpupumilit ng kanyang mga anak, hiniling niya kay Maria na pakasalan siya, laban sa opinyon ni Baroness Matilda, isang aristokrata na namamahala sa sambahayan. Noong una, nag-alangan si Maria at bumalik sa kumbento nang ilang panahon, ngunit di-nagtagal ay naunawaan niya ang kanyang nararamdaman at bumalik upang pakasalan ang Baron at maging isang ina ng kanyang mga anak.

Sa harap ng mga kahirapan sa pananalapi, ginawang panauhin ng pamilyang Trapp ang kanilang villa. Natuklasan ni Lotte Lehmann, isang bumibisitang mang-aawit ng opera, ang mga batang kumakanta at hinikayat silang magtanghal sa Salzburg Pista. Sa kabila ng pagiging baguhan, ang kanilang sigasig at mga awiting-bayan ay nakakuha ng puso ng mga manonood, na humantong sa mga paglabas sa radyo, isang pagtatanghal sa Kleine Halle ng Vienna, at isang pakikipagkita sa Amerikanong impresario na si Mr. Wagner, na nag-alok sa kanila ng isang paglilibot sa U.S., na kanilang tinanggihan noong una.

Gayunpaman, lumitaw ang mga problema sa pagdating ng mga banta ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, habang kinontrol ng mga Nazi ang Austria, isang taon bago ang tunggalian. Hindi masaya ang pamilyang Trapp sa kanilang bagong buhay at nagalit sa katotohanan na si Adolf Hitler mismo ang nais na kumanta sila sa kanyang mga salu-salo. Si Baron von Trapp, isang bayani ng digmaan at makabayan, ay tumangging makipagtulungan sa rehimen, at natuklasan nila na ang kanilang butler na si Hans ay isang tagasuporta ng Nazi na itinalaga upang bantayan sila. Dahil dito, nagpasya silang umalis sa Austria upang pumunta sa malayo upang simulan ang kanilang bagong buhay, malayo sa digmaan. Sa tulong ng pinagkakatiwalaang kaibigang si Franz, sina Georg, Maria (na ngayon ay buntis), at ang pitong anak ay palihim na tumakas sa kanilang tahanan, tumawid sa mga bundok patungong Italya, at kalaunan ay nakarating sa New York sa Estados Unidos, kung saan, sa tulong ni Wagner, sila ay sumikat sa pagtugtog ng kanilang mga katutubong awiting-bayan.

== Adaptasyon ==
Nang ipadala si Maria sa pamilyang Von Trapp, siya ay 21 taong gulang ayon sa mga talaang pangkasaysayan at sa orihinal na talambuhay. Ang pagkakaiba sa edad nina Georg at Maria ay 25 taon (20 taon sa adaptasyong ito). Ang pagkakasunod-sunod ng mga bata ay bahagyang naiiba rin: sa katotohanan, ito ay: Rupert, Hedwig,  Werner, Johanna at Martina, Agathe, Maria Agatha Fraziska Gorbetina 'Mitzi' samantalang ang adaptasyon ay muling nag-aayos sa kanila. Bukod pa rito, ang orihinal na pangalan ng ina ay Agathe. Sa kasaysayan, mahigit sampung taon ang lumipas sa pagitan ng kasal nina Georg at Maria at ng paglipat ng pamilya sa Estados Unidos (mga isang taon sa serye). Sa panahong iyon, nagkaroon sila ng dalawang anak na babae, sina Rosmarie at Eleonore. Si Maria ay buntis din noong pagtakas, at kalaunan ay nanganak sa bunsong anak, si Johannes. Ang mayordoma, si Hans Schweiger, ay isang miyembro ng partidong Nazi ngunit nakipagtulungan sa pamilya, binabalaan silang huwag pag-usapan ang politika sa harap niya at iminungkahi ang kanilang pagtakas kapag may mga pagkakataon sa konsiyerto sa U.S.

Ang ilan pang mga pagkakaiba at detalye ay hiniram mula sa musikal na Richard Rodgers at Oscar Hammerstein II Ang Tunong ng Musika o The Sound of Music. Sa parehong makasaysayang salaysay at sa orihinal na autobiography, si '''Maria''' '''Agusuta Kutschera von Trapp''' ay isang postulant pa rin nang siya ay ipadala upang maging isang governess, hindi isang baguhan. Gayunpaman, sa adaptasyong ito— tulad ng sa musikal na pelikula—siya ay ipinadala bilang isang baguhan na may pansamantalang appointment, kalaunan ay umalis sa kumbento at pinakasalan si Georg, kasunod ng parehong arko ng naratibo tulad ng pelikula. Sa anime, tinukso ni Maria si Georg ng isang saludong militar, isang detalyeng hiniram mula sa musikal at wala sa nobela. Sa nobela, tinanggap si Maria ng mga bata nang walang kahirap-hirap. Sa kabaligtaran, ang pelikula ay nagpapakilala ng paunang tensyon, lalo na kay Liesl (Hedwig sa anime), na lumaban sa bagong governess. Hiniram ng anime ang elementong ito mula sa pelikula, na ginagawa itong isang pangunahing tema.

Sa yugto 16 ng anime at sa musikal, panandaliang bumalik si Maria sa kumbento — pagkatapos ng muntik nang aksidente ni Martina sa anime, at dahil napagtanto niyang mahal niya si Georg sa pelikula. Sa anime, tinangka nina Maria at Johanna na bisitahin siya nang palihim ngunit hinarangan sila ng mga madre; sa pelikula, sinubukan ng lahat ng mga bata na maabot siya sa lungsod ngunit napigilan din sila. Sa nobela, hindi talaga umalis si Maria papunta sa kumbento; naisip niyang umalis nang mapansin niya ang pagmamahal ni Georg ngunit nahikayat siyang manatili kay Yvonne. Sa episode 39 ng anime at sa pelikula, tinanggal ni Georg ang bandila ng Nazi mula sa bintana ng villa at pinunit ito. Sa nobela, ang insidente ay hindi gaanong mahalaga, binanggit lamang nang palampas upang ipahiwatig na hindi ipinakita ni Georg ang bandila ayon sa iniutos ng mga Nazi. Bukod sa mga puntong ito, may iba pang maliliit na pagkakaiba, ngunit sa pangkalahatan, ang adaptasyon ay mas naaayon sa mga makasaysayang pangyayari kaysa sa bersyon ng musikal.

Bukod pa rito, tulad ng musikal, inangkop lamang ng anime ang unang bahagi ng nobela. Gayunpaman, ang ilang mga eksena mula sa ikalawang bahagi ay isinama sa serye. Sa episode 35, habang nasa isang pagtatanghal sa Kleine Halle sa Vienna, isang langaw ang pumasok sa bibig ng batang si Johanna, na nagtulak sa kanya na laktawan ang kanyang solo. Sa nobela, nangyari ang insidenteng ito kay Maria habang nasa isang konsiyerto sa Amerika, na lumikha ng tawanan at nakatulong sa koro ng pamilyang Trapp na kumonekta sa mga manonood. Sa episode 40, habang tumatakas ang pamilya mula sa Austria, tinawid nila ang Alps na nakatago sa isang karwahe para sa libing. Sa nobela, isang katulad na episode ang kinasasangkutan ng pamilya na nag-iimprovise ng transportasyon pagkatapos ng isang konsiyerto dahil sa pagtitipid noong panahon ng digmaan, gamit ang isang karwahe para sa libing upang makarating sa istasyon. 

== Boses Talento sa Haponesa at Filipino Tagalog ==

* '''Maria Agusta Kutschera von Trapp''' (boses ni: Masako Katsu sa Haponesa, Gloria De Guzman at Rowena Benavidez sa Tagalog) edad 18 taon gulang Madre sa Nonberg Abbey sa Salzburg Austria ipinadala sa von Trapp Mansion at bago governess pangunahing mang-aawit bokalista at Guitarista.
* '''Captain Baron Georg von Trapp''' (boses ni: Katsunosuke Hori sa Haponesa at Richie Padilia at Danny Deopante sa Tagalog) edad 38 taon gulang Submarino Austriano Hukbong Dagat  at nag alaga ng 7 bata bago siya namatay ang ina Agathe Whitehead von Trapp.
* '''Rupert von Trapp''' (boses ni: Shinobu Adachi sa Haponesa at Rafael Miranda sa Tagalog) edad 14 taon gulang nag aral sa Austria sa Unibersidad ng Innsbruck sa kurso gamot at pumasa sa pagsusulit ganap na kwalipikadong doktor at lumipat sa Estados Unidos ng Amerika sumali sa ika Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika 10 Bundok Dibisyon bilang Tekniko sa Ika-3/Ika-5 Baitang Siruhano Heneral kinita Bronze Star Medal at bumalik sa Stowe Vermont nagtapos Digri sa Medisina sa Unibersidad ng Vermont at nang tayo ng klinika sa 27 Main Street, Adamsville, Little Compton Rhode Island may Asawa ni Henriette Lajoie at nakataas anim bata bokalista bass unang instrumento accordion.
* '''Hedwig von Trapp''' (boses ni: Maria Kawamura sa Haponesa at Vilma Borromeos sa Tagalog) edad 13 taon gulang Poot ang bago mga governess Madrasta at alto bokalista.
* '''Werner von Trapp''' (boses ni: Yōko Matsuoka sa Haponesa) edad 10 taon gulang siya ay isang napaka mapaglaro lalaki, taon 1943 Pandaigdig Digmaan Dalawa ang kuya ni'''&lt;nowiki/&gt;'''  '''Rupert von Trapp'''&lt;nowiki/&gt;   ng von Trapp Mga Kapatid sumali sa Estados Unidos Hukbong Sandatahan ika10 Bundok Dibisyon elite ski pangkat Italiyano Kampanya sa Aleman Gothic Linya sa Apennine Bundok may Asawa ni Erika Klambauer at nakataas anim bata mga instrumento recorders, viola da gamba at spinet.
* '''Maria Agatha Franziska Gorbethina''' '''&lt;nowiki/&gt;''''&lt;nowiki/&gt;'''Mitzi'''&lt;nowiki/&gt;'''&lt;nowiki/&gt;'''' '''von Trapp''' (boses ni: Yuri Shiratori sa Haponesa at Charvie Abelete sa Tagalog) Edad 8 taon gulang Anak na Babae magkaagapay '''Maria Augusta Kutschera von Trapp''' Madrasta unang pangunahin instrume'''&lt;nowiki/&gt;'''to '''Vio'''&lt;nowiki/&gt;'''lin''', piano&lt;nowiki/&gt;, cello, clarinet, recorder at accordion.
* '''Johanna von Trapp''' (boses ni: Hiromi Ishikawa) edad 6 taon gulang na madalas tumawa at isinailalim din sa pangangalaga ni Maria at soprano mang-aawit.
* '''Martina von Trapp''' (boses ni: Saori Suzuki sa Haponesa) 4 taon gulang Laging niyang dinala&lt;nowiki/&gt; ang Teddy Oso kanya si Nikola kahit saan at mang-aawit ikalawa suprano.
* '''Agathe von Trapp''' (boses ni: Naoto Watanabe) 3 taon gulang ang bunsong anak na babae ni Baron von Trapp at mang-aawit unang suprano, piano at gutarista.

==Musika==
===Pambungad na Tema===
Ang pambungad na tema ay naiiba sa batay sa pagpapalabas. Ang unang ginamit ng serye ay ang &quot;Doremi no Uta (Doremi Song)&quot; bilang unang kanta, subalit, ang dvd at ang bersiyong bidyo ng serye ay ginamit ang &quot;Hohemi no Mahou (Smile Magic)&quot; bilang bagong pambungad na kanta.

#&quot;''Doremi Song'' [ドレミのうた] (Do-Re-Mi no Uta)&quot; ni Eri Itoh at Children's Choir of the Forest (bersiyon ng unang pagpapalabas) manunulat ng kanta Richard Rogers at Oscar Hammerstein Ang pangalawa.

#&quot;''Magic of the Smile'' [ほほえみの魔法](Hohoemi no Mahou)&quot; ni Eri Itoh (bidyo, dvd, at huling bersiyon ng pagpapalabas)

===Pangwakas na Tema===
# ''&quot;With Outstretched Hands'''' [両手を広げて](Ryoute wo hirogete)&quot; ni Eri Itoh

== Ugnay Panlabas ==
*{{ann|anime|1758}}

[[Kategorya:Dramang anime at manga]]
[[Kategorya:Anime ng 1991]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]


{{anime-series-stub}}</text>
      <sha1>co5vahr30sv0gppatt0jhcseo1362aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transeksuwalismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161369</id>
    <revision>
      <id>2206052</id>
      <parentid>2204327</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22748-90</username>
        <id>160902</id>
      </contributor>
      <origin>2206052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16075" sha1="o2t35kjdovs88lyj2b3jjxrqkkse4nj" xml:space="preserve">{{kinukumpuni}}
{{Transgender sidebar}}
[[File:TransgenreatParis2005.JPG|thumb|200px|Isang biyolohikal na lalake na naging transeksuwal. Sa palad nito ay may nakasulat na [[Kromosomang Y|XY]].]]
Ang '''transeksuwalismo''' ay isang kondisyon kung saan ang isang tao ay nakakaramdam ng malakas na hindi pagkakatugma sa pagitan ng kanilang [[biyolohikal na kasarian]] at sa kanilang [[Pagpapakilanlan sa kasarian|sikolohikal na pagkakakilanlan]] sa kabaligtarang kasarian. Ito ay madalas na nagdudulot ng [[disporya sa kasarian]], na nag-uudyok sa kanila na baguhin ang kanilang pisikal na katangian sa pamamagitan ng [[hormona]], pag-opera, at pagbabago ng [[Asal ng tao|gawi]]. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mohammadi |first=Mohammad Reza |last2=Khaleghi |first2=Ali |date=2018-05-31 |title=Transsexualism: A Different Viewpoint to Brain Changes |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5953012/ |journal=Clinical Psychopharmacology and Neuroscience: The Official Scientific Journal of the Korean College of Neuropsychopharmacology |volume=16 |issue=2 |pages=136–143 |doi=10.9758/cpn.2018.16.2.136 |issn=1738-1088 |pmc=5953012 |pmid=29739126}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=O |first=Somasundaram |date=2009-01 |title=Transgenderism: Facts and fictions |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2738402/ |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=51 |issue=1 |pages=73–75 |doi=10.4103/0019-5545.44917 |issn=0019-5545 |pmc=2738402 |pmid=19742192}}&lt;/ref&gt;

== Mga Kahulugan at Terminolohiya ==

=== Pinagmulan ng Salita at Kasaysayan ===
Ang salitang &quot;transseksuwal&quot; ay mula sa &quot;trans-&quot; na nangangahulugang &quot;sa kabila&quot; at &quot;[[seksuwal]]&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Transsexual - Etymology, Origin &amp; Meaning |url=https://www.etymonline.com/word/transsexual |access-date=2026-03-24 |website=etymonline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ito ay unang ginamit sa medikal na literatura noong 1907, ngunit sa ibang kahulugan. Noong 1923, ginamit ito ni Magnus Hirschfeld upang ilarawan ang mga taong may panloob na pakiramdam na hindi tumutugma sa kanilang biyolohikal na kasarian.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-12 |title=A Gender Variance Who's Who: Did Hirschfeld coin the word and concept ‘transsexual’? |url=https://zagria.blogspot.com/2023/02/did-hirschfeld-coin-word-and-concept.html |access-date=2026-03-24 |website=A Gender Variance Who's Who}}&lt;/ref&gt; Ito ay naiiba sa [[transvestismo]], na tungkol lamang sa pananamit. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=O |first=Somasundaram |date=2009-01 |title=Transgenderism: Facts and fictions |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2738402/ |journal=Indian Journal of Psychiatry |volume=51 |issue=1 |pages=73–75 |doi=10.4103/0019-5545.44917 |issn=0019-5545 |pmc=2738402 |pmid=19742192}}&lt;/ref&gt; Noong 1949, ginamit ito ni David Oliver Cauldwell upang ilarawan ang mga taong gustong baguhin ang kanilang pisikal na katangian. Si [[Harry Benjamin]] ay nagpalaganap nito noong 1950s sa pamamagitan ng kanyang mga pag-aaral. Ang konsepto ay nagmula sa ika-19 na siglo sa Europa, ngunit naging mas malinaw noong ika-20 siglo kasama ang pag-unlad ng medisina. Halimbawa, si [[Christine Jorgensen]] ay sumailalim sa pagtistis noong 1952.

=== Pagkakaiba sa Transgender at Konsepto ng Gender Identity ===
Ang &quot;transseksuwal&quot; ay tumutukoy sa mga taong may malakas na disporya at gustong baguhin ang pisikal na katangian sa pamamagitan ng medikal na paraan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History and Epidemiology |url=https://www.psychiatry.org/psychiatrists/diversity/education/transgender-and-gender-nonconforming-patients/history-and-epidemiology |access-date=2026-03-24 |website=www.psychiatry.org |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Soll |first=Bianca M. |last2=Robles-García |first2=Rebeca |last3=Brandelli-Costa |first3=Angelo |last4=Mori |first4=Daniel |last5=Mueller |first5=Andressa |last6=Vaitses-Fontanari |first6=Anna M. |last7=Cardoso-da-Silva |first7=Dhiordan |last8=Schwarz |first8=Karine |last9=Abel-Schneider |first9=Maiko |last10=Saadeh |first10=Alexandre |last11=Lobato |first11=Maria-Inês-Rodrigues |date=2018 |title=Gender incongruence: a comparative study using ICD-10 and DSM-5 diagnostic criteria |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6900768/ |journal=Revista Brasileira De Psiquiatria (Sao Paulo, Brazil: 1999) |volume=40 |issue=2 |pages=174–180 |doi=10.1590/1516-4446-2016-2224 |issn=1809-452X |pmc=6900768 |pmid=28977069}}&lt;/ref&gt; Ito ay nagsimula bilang isang medikal na kondisyon. Sa kabaligtaran, ang &quot;[[transgender]]&quot; ay mas malawak, na sumasaklaw sa mga taong may ibang sikolohikal na kasarian nang hindi kinakailangang baguhin ang pisikal na katangian.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Answers to your questions about transgender people, gender identity, and gender expression |language=en |work=https://www.apa.org |url=https://www.apa.org/topics/lgbtq/transgender-people-gender-identity-gender-expression |access-date=2026-03-24}}&lt;/ref&gt; Ito ay nagmula noong 1990s at nakatuon sa panloob na pakiramdam. Ang [[DSM-IV]] ay nagpalit ng termino upang mabawasan ang istigma. Ang ilang transseksuwal ay hindi gustong tawaging transgender dahil ito ay masyadong malawak.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Transgender Health Program: Terms and Tips {{!}} OHSU |url=https://www.ohsu.edu/transgender-health/transgender-health-program-terms-and-tips |access-date=2026-03-24 |website=www.ohsu.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Language categorizing transgender people needs to evolve, historian argues |url=https://transstudies.ku.edu/news/article/2021/12/09/language-categorizing-transgender-people-needs-evolve-historian-argues |access-date=2026-03-24 |website=transstudies.ku.edu |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Epekto ng pagtistis at mga hormona ===
Ang [[terapiya sa hormona]] ay nagdudulot ng mga pagbabago tulad ng paglaki ng dibdib o pagbabago sa boses, ngunit may panganib tulad ng sakit sa puso, atake sa utak, at pagkawala ng pertilidad.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Chan Swe |first=Nyein |last2=Ahmed |first2=Samihah |last3=Eid |first3=Marwen |last4=Poretsky |first4=Leonid |last5=Gianos |first5=Eugenia |last6=Cusano |first6=Natalie E. |date=2022-03 |title=The effects of gender-affirming hormone therapy on cardiovascular and skeletal health: A literature review |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8907681/ |journal=Metabolism Open |volume=13 |pages=100173 |doi=10.1016/j.metop.2022.100173 |issn=2589-9368 |pmc=8907681 |pmid=35282421}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3=Professional |first3= |title=How does hormone therapy affect heart health in transgender people? |url=https://www.heart.org/en/news/2019/10/28/how-does-hormone-therapy-affect-heart-health-in-transgender-people |access-date=2026-03-24 |website=www.heart.org |language=en}}&lt;/ref&gt;Ang pagtistis tulad ng [[vaginoplasty]] o [[phalloplasty]] ay nagbabago ng itsura ng henital, ngunit may komplikasyon tulad ng sakit o hindi perpektong paggana.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weinand |first=Jamie D. |last2=Safer |first2=Joshua D. |date=2015-06 |title=Hormone therapy in transgender adults is safe with provider supervision; A review of hormone therapy sequelae for transgender individuals |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5226129/ |journal=Journal of Clinical &amp; Translational Endocrinology |volume=2 |issue=2 |pages=55–60 |doi=10.1016/j.jcte.2015.02.003 |issn=2214-6237 |pmc=5226129 |pmid=28090436}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=de Blok |first=Christel JM |last2=Wiepjes |first2=Chantal M |last3=van Velzen |first3=Daan M |last4=Staphorsius |first4=Annemieke S |last5=Nota |first5=Nienke M |last6=Gooren |first6=Louis JG |last7=Kreukels |first7=Baudewijntje PC |last8=den Heijer |first8=Martin |date=2021-10-01 |title=Mortality trends over five decades in adult transgender people receiving hormone treatment: a report from the Amsterdam cohort of gender dysphoria |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213858721001856 |journal=The Lancet Diabetes &amp; Endocrinology |volume=9 |issue=10 |pages=663–670 |doi=10.1016/S2213-8587(21)00185-6 |issn=2213-8587}}&lt;/ref&gt; Ang mga pag-aaral ay nagpapakita na nakakatulong ito sa maikling panahon, ngunit mataas pa rin ang panganib ng mga isyu sa kalusugang pangkaisipan at pagpapakamatay. Ang pagsisisi ay mababa, ngunit ang detransisyon ay nangyayari dahil sa ibang dahilan tulad ng kalusugang pangkaisipan.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bustos |first=Valeria P. |last2=Bustos |first2=Samyd S. |last3=Mascaro |first3=Andres |last4=Del Corral |first4=Gabriel |last5=Forte |first5=Antonio J. |last6=Ciudad |first6=Pedro |last7=Kim |first7=Esther A. |last8=Langstein |first8=Howard N. |last9=Manrique |first9=Oscar J. |date=2021-03 |title=Regret after Gender-affirmation Surgery: A Systematic Review and Meta-analysis of Prevalence |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8099405/ |journal=Plastic and Reconstructive Surgery. Global Open |volume=9 |issue=3 |pages=e3477 |doi=10.1097/GOX.0000000000003477 |issn=2169-7574 |pmc=8099405 |pmid=33968550}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Accurate transition regret and detransition rates are unknown |url=https://segm.org/regret-detransition-rate-unknown |access-date=2026-03-24 |website=SEGM |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghorayshi |first=Azeen |date=2024-10-26 |title=A Trans Researcher’s Pursuit of Better Data on Detransition |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2024/10/26/health/kinnon-mackinnon-detransition-research.html |access-date=2026-03-24 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Grupp |first=Katharina |last2=Blessmann |first2=Marco |last3=König |first3=Hans-Helmut |last4=Hajek |first4=André |date=2023-05-30 |title=Are transgender people satisfied with their lives? |url=https://doi.org/10.1186/s12889-023-15831-4 |journal=BMC Public Health |language=en |volume=23 |issue=1 |pages=1002 |doi=10.1186/s12889-023-15831-4 |issn=1471-2458 |pmc=10227974 |pmid=37254078}}&lt;/ref&gt;

== Batayang Biyolohikal ==

=== Hindi Nababagong Katangian ng Biyolohikal na Kasarian ===
Ang biyolohikal na kasarian ay batay sa uri ng [[gameto]]: isperma para sa lalaki at ova para sa babae. Ito ay [[Binaryong kasarian|binaryo]] at hindi nababago mula sa pagbubuntis.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Goymann |first=Wolfgang |last2=Brumm |first2=Henrik |last3=Kappeler |first3=Peter M. |date=2022-12-21 |title=Biological sex is binary, even though there is a rainbow of sex roles |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/bies.202200173 |journal=BioEssays |language=en |volume=45 |issue=2 |doi=10.1002/bies.202200173 |issn=0265-9247}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Humans, Sex is Binary and Immutable by Georgi K. Marinov {{!}} NAS |url=https://www.nas.org/academic-questions/33/2/in-humans-sex-is-binary-and-immutable |access-date=2026-03-24 |website=www.nas.org |language=en }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;Ang mga kromosona (XX para sa babae, XY para sa lalaki) ay nananatiling pareho. Kahit ang pagpapaopera ay nagbabago lamang ng hitsura, hindi ang kakayahang magbunga ng gameto.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frederick |first=David A. |date=2025-11-01 |title=Gamete Size Is Essential for Understanding Sex and Sexual Selection in Humans, Animals, Plants, and Algae But Configurations of Sex-Linked Traits Are Practically Important for Understanding Sex |url=https://doi.org/10.1007/s10508-025-03216-0 |journal=Archives of Sexual Behavior |language=en |volume=54 |issue=10 |pages=3821–3825 |doi=10.1007/s10508-025-03216-0 |issn=1573-2800 |pmc=12753530 |pmid=40796672}}&lt;/ref&gt; Ang [[disorders of sex development]] ay bihira at hindi nagdaragdag ng bagong kategorya.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2002-08_39_3 |title=The Journal of Sex Research  2002-08: Vol 39 Iss 3 |date=2002-08 |publisher=Society for the Scientific Study of Sexuality |others=Internet Archive |language=English}}&lt;/ref&gt;

=== Kritika sa Teorya ng Brain Sex at Neurolohikal ===
May teorya na ang utak ng transseksuwal ay katulad ng sa kabaligtaran na kasarian, ngunit ito ay mahina dahil sa maliit na sampol at epekto ng mga hormona. Ang mga pag-aaral ay hindi pare-pareho, at maraming pagbabago ay mula sa karanasan, hindi mula sa kapanganakan. Walang malinaw na patunay na ito ang dahilan ng disporya.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Arraiza Zabalegui |first=Maite |date=2024-02-02 |title=After the trans brain: a critique of the neurobiological accounts of embodied trans* identities |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10837215/ |journal=History and Philosophy of the Life Sciences |volume=46 |issue=1 |pages=10 |doi=10.1007/s40656-023-00602-6 |issn=1742-6316 |pmc=10837215 |pmid=38305812}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.tandfonline.com/action/cookieAbsent |access-date=2026-03-24 |website=www.tandfonline.com |doi=10.1080/19359705.2022.2127042}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Flint |first=Claas |last2=Förster |first2=Katharina |last3=Koser |first3=Sophie A. |last4=Konrad |first4=Carsten |last5=Zwitserlood |first5=Pienie |last6=Berger |first6=Klaus |last7=Hermesdorf |first7=Marco |last8=Kircher |first8=Tilo |last9=Nenadic |first9=Igor |last10=Krug |first10=Axel |last11=Baune |first11=Bernhard T. |date=2020-09 |title=Biological sex classification with structural MRI data shows increased misclassification in transgender women |url=https://www.nature.com/articles/s41386-020-0666-3 |journal=Neuropsychopharmacology |language=en |volume=45 |issue=10 |pages=1758–1765 |doi=10.1038/s41386-020-0666-3 |issn=1740-634X}}&lt;/ref&gt;

=== Impluwensyang Henetiko, Hormonal, at Paglaki ===
Ang mga pag-aaral sa kambal ay nagpapakita na may katamtamang bahagi ng mga henetiko sa pagkakaroon ng disporya sa kasarian o transeksuwal na pagkakakilanlan. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang purong henetiko lamang. Wala ring natagpuang partikular na hene para rito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Karamanis |first=Georgios |last2=Karalexi |first2=Maria |last3=White |first3=Richard |last4=Frisell |first4=Thomas |last5=Isaksson |first5=Johan |last6=Skalkidou |first6=Alkistis |last7=Papadopoulos |first7=Fotios C. |date=2022-08-04 |title=Gender dysphoria in twins: a register-based population study |url=https://www.nature.com/articles/s41598-022-17749-0 |journal=Scientific Reports |language=en |volume=12 |issue=1 |pages=13439 |doi=10.1038/s41598-022-17749-0 |issn=2045-2322}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Coolidge |first=Frederick L. |last2=Thede |first2=Linda L. |last3=Young |first3=Susan E. |date=2002-07-01 |title=The Heritability of Gender Identity Disorder in a Child and Adolescent Twin Sample |url=https://doi.org/10.1023/A:1019724712983 |journal=Behavior Genetics |language=en |volume=32 |issue=4 |pages=251–257 |doi=10.1023/A:1019724712983 |issn=1573-3297}}&lt;/ref&gt; Maaaring may kinalaman ang mga hormona noong nasa sinapupunan pa lamang, tulad ng makikita sa haba ng mga daliri, ngunit hindi pa sapat ang mga patunay para rito.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Foreman |first=Madeleine |last2=Hare |first2=Lauren |last3=York |first3=Kate |last4=Balakrishnan |first4=Kara |last5=Sánchez |first5=Francisco J |last6=Harte |first6=Fintan |last7=Erasmus |first7=Jaco |last8=Vilain |first8=Eric |last9=Harley |first9=Vincent R |date=2018-09-21 |title=Genetic Link Between Gender Dysphoria and Sex Hormone Signaling |url=https://academic.oup.com/jcem/article/104/2/390/5104458 |journal=The Journal of Clinical Endocrinology &amp;amp; Metabolism |language=en |volume=104 |issue=2 |pages=390–396 |doi=10.1210/jc.2018-01105 |issn=0021-972X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Sadr |first=Mostafa |last2=Khorashad |first2=Behzad S. |last3=Talaei |first3=Ali |last4=Fazeli |first4=Nasrin |last5=Hönekopp |first5=Johannes |date=2020-02-01 |title=2D:4D Suggests a Role of Prenatal Testosterone in Gender Dysphoria |url=https://doi.org/10.1007/s10508-020-01630-0 |journal=Archives of Sexual Behavior |language=en |volume=49 |issue=2 |pages=421–432 |doi=10.1007/s10508-020-01630-0 |issn=1573-2800 |pmc=7031197 |pmid=31975034}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Seksuwalidad]]
[[Kategorya:LGBT]]</text>
      <sha1>o2t35kjdovs88lyj2b3jjxrqkkse4nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katinig na pasara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162094</id>
    <revision>
      <id>2206143</id>
      <parentid>2204763</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+navbox</comment>
      <origin>2206143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10251" sha1="64kdsld9bujwttk4sucbc8kl3e7qem6" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatiliihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;{{IPA notice}}
Sa [[ponetika]], '''katínig na pasará''' o '''plosíbo''' ang [[Oklusibong katinig|oklusibong]] [[katinig]] na nabubuo sa pamamagitan ng pagpigil sa paglabas ng hangin sa [[bibig]]. Maaaring magmula ang pagpigil na ito sa [[dulo ng dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[t]}} at {{IPA|[d]}}), ang mismong [[dila]] (upang mabuo ang {{IPA|[k]}} at {{IPA|[g]}}), [[Labi (anatomiya)|labi]] (upang mabuo ang {{IPA|[p]}} at {{IPA|[b]}}), o sa [[tagukan]] (upang mabuo ang {{IPA|[ʔ]}}). Bagamat parehong pumipigil, nagkakaiba ito sa mga [[katinig na pailong]] dahil sa paglabas ng hangin sa ilong upang mabuo ang mga ito, gayundin sa mga [[Prikatibo|katinig na palatak]], kung saan bahagya lamang ang pagpigil sa paglabas ng hangin sa bibig. 

Lahat ng mga likas na wika sa mundo ay may mga katinig na pasara. May siyam na katinig na pasara sa [[wikang Tagalog]]: ang mga pares na {{Ipa|[p b t d k g]}} na makikita sa mga salitang ''palaka'', ''bata'', ''talino'', ''daan'', ''kalapati'', at ''gatas'', ang [[impit]] {{Ipa|[ʔ]}} na sinusulat bilang isang [[gitling]] (''pag-ibig'') o wala (''akda''), at ang pares na {{Ipa|[t͡ʃ d͡ʒ]}} na walang kaakibat na titik ngunit makikita sa mga salitang tulad ng ''tiyan'' at ''diyaryo''.

== Artikulasyon ==
Madalas na sinusuri ang isang katinig na pasara sa tatlong bahagi: ang ''paglapit'' ng dalawang artikulador sa isa't-isa, ang ''pagpigil'' kung saan pinipigilan ng parehong artikulador ang paglabas ng hangin, at ang ''pagbuga'' kung saan naghihiwalay naman ang dalawang artikulador upang mabuga ang hangin.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Collins |first1=Beverly |title=Practical Phonetics and Phonology: A Resource Book for Students |url=https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7 |last2=Mees |first2=Inger M. |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-50650-2 |edition=3 |pages=[https://archive.org/details/practicalphoneti0000coll_h6c7/page/84 85]–6|language=en|trans-title=Praktikal na Ponetika at Ponolohiya: Sangguniang Aklat para sa mga Mag-aaral}}&lt;/ref&gt; Tanging ang pagpigil ang kailangan para masabing isa itong katinig na pasara. Maaaring walang maganap na paglapit ng dalawang artikulador kung may katinig na na nabuo sa parehong [[lugar ng artikulasyon]] tulad halimbawa sa salitang ''bantay''. Sa ilang mga wika kagaya ng [[wikang Malay]] at [[Wikang Biyetnames|Biyetnames]], walang maririnig na pagbuga ng hangin sa mga katinig na pasara para sa mga katinig sa dulo ng isang salita, kahit na may katabi itong [[patinig]].

== Wika ==
May mga katinig na pasara ang lahat ng mga likas na wika sa mundo, at karamihan sa mga ito ay kahit papaano'y may {{IPA|[p]}}, {{Ipa|[t]}}, at {{Ipa|[k]}}. Gayunpaman, may mga ilang wika na hindi ganito ang kaso: halimbawa, walang {{Ipa|[t]}} sa [[wikang Samoano]], habang wala namang {{IPA|[p]}} ang [[Wikang Arabe|wikang Arabo]] gayundin sa mga [[wikang Mohawk]] at [[Wikang Tseroki|Cherokee]] sa Hilagang Amerika. Samantala, {{Ipa|[ʔ]}} ang natatanging katinig na pasara sa ponolohiya ng [[Wikang Gadsup|wikang Ontena Gadsup]] sa [[Papua New Guinea|Papua Nueva Ginea]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Organised Phonology Data - Gadsup ( Ontena dialect) Language [GAJ] - Eastern Highlands Province |trans-title=Organisadong Datos sa Ponolohiya – Wikang Gadsup (dayalektong Ontena)  [GAJ] – Lalawigan ng Silangang Highlands |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308155324/https://www.sil.org/system/files/reapdata/14/55/28/145528924996124292827377513229587788840/Gadsup_Ontena.pdf |archive-date=2022-03-08 |website=[[SIL International]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  habang natatangi naman ang [[wikang Yanyuwa]] sa hilagang Australia sa taglay nitong pitong katinig na pasara sa pitong magkakaiba lugar ng artikulasyon {{Ipa|[b d̪ d ḏ ɖ ɡ̟ ɡ̠]}}, ang pinakamarami para sa kahit anong likas na wika sa mundo.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Yanuyuwa |url=http://phonetics.ucla.edu/appendix/languages/yanuya/yanuwa.html |website=UCLA Phonetics Lab Data |publisher=University of California, Los Angeles |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Uri ==
Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga katinig na pailong na may sariling karakter sa [[Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto]] (IPA).

=== Pulmonikong katinig ===
Para sa bawat pares, nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] habang nasa baba naman ang di-matunog na anyo ng katinig.
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Pangalan
! rowspan=&quot;2&quot; |IPA
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa parehong labi]]
|{{Big|{{IPA link|p|audio=yes}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |pato
|{{IPA|[paˈto]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|b|audio=yes}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |buto
|{{IPA|[buto]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa labi-ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|p̪|audio=yes}}}}
|[[Wikang Griyego|Griyego]]
|{{Lang|el|σάπφειρος}} {{Lang|el-Latn|sáppheiros}}
|'sapiro'
|{{IPA|[ˈsap̪firo̞s̠]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|b̪|audio=yes}}}}
|[[Wikang Ibanag|Ibanag]]
|{{Lang|ibg|bavi}}
|'baboy'
|{{IPA|[bab̪ᵛiː]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa labi-dila]]
|{{Big|{{IPA link|t̼|audio=yes}}}}
|[[Wikang Tangoa|Tangoa]]
|{{Lang|tgp|p̈ep̈e}}
|'paruparo'
|{{Ipa|[t̼et̼e]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|d̼|audio=yes}}}}
|[[Wikang Vao|Vao]]
|?
|'pating'
|{{Ipa|[ⁿ̼d̼aɣo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa labi't gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|t͡p|audio=yes}}}}
|[[Wikang Nzema|Nzema]]
|{{Lang|nzi|pi}}
|'kumapal'
|{{IPA|[t͡piʔ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d͡b}}}}
|[[Wikang Abkhaz|Abkhaz]]
|{{Lang|ab|адәқьан}} {{Lang|ab-Latn|adəkʼan}}
|'tindahan'
|{{IPA|[ad͡bəkʰʲan]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa labi't dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ͡p}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Yele|Yele]]
|{{Lang|yle|dp꞉u}}
|'kayong dalawa'
|{{IPA|[ʈ͡pũ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ͡b}}}}
|{{Lang|yle|dpênêdpênê}}
|'pag-ubo'
|{{IPA|[ʈ͡pəɳəɖ͡bəɳə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa labi't ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k͡p}}}}
|[[Wikang Igbo|Igbo]]
|{{Lang|ig|kpọ́}}
|'tawag'
|{{IPA|[k͡pɔ́]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡ͡b}}}}
|[[Wikang Yoruba|Yoruba]]
|{{Lang|yo|gbogbo}}
|'lahat'
|{{IPA|[ɡ͡boɡ͡bo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪}}}}
|[[Wikang Tseko|Tseko]]
|{{Lang|cs|toto}}
|'ito'
|{{IPA|[ˈt̪ot̪o]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪}}}}
|[[Wikang Irlandes|Irlandes]]
|{{Lang|ga|dorcha}}
|'madilim'
|{{IPA|[ˈd̪ˠɔɾˠəxə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |matamis
|{{IPA|[mɐtɐˈmis]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |dalaga
|{{IPA|[dɐˈlaɰɐ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʈ}}}}
|[[Wikang Habanes|Habanes]]
|{{Lang|jv|bathang}}
|'bangkay'
|{{Ipa|[baʈaŋ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɖ}}}}
|[[Wikang Suweko|Suweko]]
|{{Lang|su|nord}}
|'hilaga'
|{{IPA|[nuːɖ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|c}}}}
|[[Wikang Turko|Turko]]
|{{Lang|tr|köy}}
|'pamayanan'
|{{IPA|[cʰœj̊ʷ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟ}}}}
|[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]]
|{{Lang|lv|ģimene}}
|'pamilya'
|{{IPA|[ˈɟime̞ne̞]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |kuto
|{{IPA|[ˈkuto]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|g}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |gulo
|{{IPA|[ɡulɔ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|q}}}}
|[[Wikang Arabe|Arabo]]
|{{Lang|ar|قـط}} {{Lang|ar-Latn|qiṭṭ}}
|'pusa'
|{{IPA|[qitˤː]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢ}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (Australia)
|{{Lang|en|gaudy}}
|'mayabang'
|{{IPA|[ˈɡ̠oːɾi]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa tilao't tagukan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡ʡ}}}}
|[[Wikang Somali|Somali]]
|{{Lang|so|qiiq}}
|'umusok'
|{{IPA|[q͡ʡíìq͡ʡ]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa tilao't labi]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|q͡p}}}}
|[[Wikang Iha|Iha]]
|{{Lang|ihp|kpohi}}
|'mabuti'
|{{IPA|[q͡pohi]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara sa lalaugan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ}}}}
|[[Wikang Archi|Archi]]
|{{Lang|aqc|гӀарз}} {{Lang|aqc-Latn|g'arz}}
|'reklamo'
|{{IPA|[ʡarz]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Impit]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |akda
|{{IPA|[ʔɐkˈd̪aʔ]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|}

=== Di-pulmonikong katinig ===
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Pangalan
! rowspan=&quot;2&quot; |IPA
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa parehong labi]]
|{{Big|{{IPA link|pʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Ubykh|Ubykh]]
|{{Lang|uby|wıp'ts'e}}
|'pangalan mo'
|{{IPA|[wɨpʼtsʼɜ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|tʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Navajo|Navajo]]
|{{Lang|nv|yáʼátʼééh}}
|'kamusta'
|{{IPA|[jáʔátʼɛ́ːh]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|ʈʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Yokuts|Yokuts]]
|{{Lang|yok|ṭʼa∙yʼ}}
|'ilalim ng balahibo' (ng ibon)
|{{IPA|[ʈʼaːjˀ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|cʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Hausa|Hausa]]
|?
|'damo'
|{{IPA|[cʼaːɽa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|kʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] ([[Gales]])
|{{Lang|en|back}}
|'likod'
|{{IPA|[bækʼ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|qʼ|audio=yes}}}}
|[[Wikang Quechua|Quechua]]
|{{Lang|qu|q'illu}}
|'dilaw'
|{{IPA|[qʼɛʎʊ]}}
|}
== Sanggunian ==

{{reflist}}{{Articulation navbox}}
[[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]]
[[Kategorya:Mga katinig]]</text>
      <sha1>64kdsld9bujwttk4sucbc8kl3e7qem6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katinig na pasara-sutsot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162142</id>
    <revision>
      <id>2206094</id>
      <parentid>2205166</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="gwijo4eddybrc2dw4u3umfe3u7bqzrd" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit sa mga tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;
{{IPA notice}}

'''Katínig na pasará-sutsót''' o '''aprikádo''' ang [[katinig]] na nagsisimula bilang isang [[katinig na pasara]] at nagtatapos bilang [[katinig na pasutsot]]. Madalas na mahirap masabi kung isang hiwalay na [[ponema]] ang mga ito o di kaya'y isa lamang pares ng magkatabing katinig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roach |first=Peter |author-link=Peter Roach (phonetician) |year=2009 |title=English Phonetics and Phonology Glassary |trans-title=Glosaryo ng Ponetika at Ponolohiyang Ingles |url=http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&amp;ITEM_VERSION=1&amp;COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412004402/http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&amp;ITEM_VERSION=1&amp;COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-date=April 12, 2015 |language=en}}&lt;/ref&gt; May dalawang katinig na pasara-sutsot sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[t͡ʃ]}} na sinusulat bilang ''ts'' (hal. ''tsinelas''), ''tiy'' (hal. ''tiyan''), o ''ch'' sa mga [[Salitang balbal|salitang-balbal]] (hal. ''chansing''), at {{IPA|[d͡ʒ]}} na sinusulat naman bilang ''dy'' (hal. ''dyip''), ''diy'' (hal. ''diyan''), o ''j'' sa [[Taglish|impormal na pagbaybay]] (hal. ''jan'' imbes na ''diyan'').

== Wika ==
Nabubuo ang mga katinig na pasara-sutsot sa pagsasama ng [[katinig na pasara]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]. Sinusulat ito sa notasyon ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] gamit ng dalawang titik, isang pasara at isang pasutsot, at minamarkahan ng isang &quot;tali&quot; ({{Lang|en|tie bar}}) para maituring ito bilang iisang katinig. Halimbawa, {{IPA|[t͡ʃ]}} para sa [[di-matunog na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]], bagamat sinusulat rin ang mga ito nang walang tali. Nagkakaiba ang mga katinig na pasara-sutsot sa mga magkatabing pares ng katinig na pasara at pasutsot sa paglabas ng hangin: sa mga magkatabing pares, lumalabas ang hangin pagkatapos ng katinig na pasara habang nasa pasutsot naman (dulo ng tunog) ang paglabas ng hangin sa mga katinig na pasara-sutsot. Nakadepende sa mga wika kung paano nila ito itinatangi. Halimbawa, kalimitang ginagamit sa [[wikang Ingles]] ang pagtatangi sa pamamagitan ng hangganan ng mga [[morpema]] nito: sa salitang {{Lang|en|nuts}} (&quot;mga mani&quot;), ang tunog na ''ts'' ay binibigkas nang magkahiwalay dahil bahagi ang titik ''t'' ng [[salitang-ugat]] na {{Lang|en|nut}}, isang buong morpema na dinudugtungan lamang ng [[Panlapi|hulaping]] ''-s'' upang maging maramihan (&quot;''mga'' mani&quot; kontra &quot;mani&quot;) ito.

Sa Pilipinas, resulta ng impluwensiya ng [[wikang Espanyol]] at Ingles ang pagpasok ng mga katinig na pasara-sutsot na {{IPA|[t͡ʃ]}} at {{IPA|[d͡ʒ]}} sa ponolohiya ng mga wika nito. Gayunpaman, katutubo itong tunog sa ilang mga wika sa hilagang Luzon, kagaya ng [[Wikang Ibaloy|wikang Ibaloi]] at [[Wikang Ibatan|Ivatan]]. Sinusulat ang dalawang tunog na ito sa samu't-saring paraan: itinuturing na pormal sa mga wikang kagaya ng Tagalog ang pagsulat sa tunog na {{IPA|[t͡ʃ]}} bilang ''ts'' sa ''tsinelas'' o ''tiy'' sa ''tiyan'', habang sinusulat naman ito bilang ''ch'' sa Ivatan o sa mga [[Balbal|salitang-balbal]] sa Tagalog tulad ng ''chansing'' o barayti sa pagbaybay tulad sa salitang ''tancha'' o ''chansa''. Samantala, sinusulat naman bilang ''diy'' o ''dy'' ang tunog na {{IPA|[d͡ʒ]}} sa pormal na Tagalog at ''j'' sa [[Taglish|impormal na anyo]] nito pati sa wikang Ivatan.

Maituturing na laganap ang mga tunog na {{IPA|[t͡ʃ d͡ʒ t͡s d͡z]}} sa mga wika ng mundo. Makikita ito sa [[mga wikang Indo-Europeo]] kagaya ng wikang Ingles, [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Italyano|Italyano]]. Gayunpaman, bihira lamang makita sa mga wika ang ibang mga katinig na pasara-sutsot bukod sa mga ito, kahit na parehong may mga katinig na pasara at pasutsot ang mga ito na posibleng makagawa ng pagsasamang kinakailangan.

== Uri ==

=== Pulmonikong katinig ===
Nasa talahanayan ang mga [[pulmonikong katinig]] na pasara-sutsot at mga halimbawa nito sa mga wika. Para sa pares ng mga katinig sa isang [[lugar ng artikulasyon]], nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|di-matunog]] na anyo nito habang [[Tunog (ponetika)|matunog]] naman ang nasa baba.
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot)
|{{Lang|en|up}}
|'taas'
|{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}}
|-
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}}
|[[WIkang Ingles|Ingles]] (Scouse)
| {{Lang|en|rub}}
|'ipahid'
|{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪f}}}}
|[[Wikang Aleman|Aleman]]
|{{Lang|de|Pfirsiche}}
|'[[Milokoton|melokoton]]'
|{{IPA|[ˈp͡fɪɐ̯zɪçə]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|b̪v}}}}
|[[Wikang Ngiti|Ngiti]]
|{{Lang|niy|abvɔ}}
|'matinik na baging'
|{{IPA|[āb̪͡vɔ̄]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪s̪}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|cica}}
|'kuting'
|{{IPA|[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪z̪}}}}
|[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]]
|{{Lang|lv|drudzis}}
|'lagnat'
|{{IPA|[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θ}}}}
|[[Wikang Slavey|Slavey]]
|{{Lang|den|eníddhę}}
|'gusto namin'
|{{IPA|[ɛ̀nít̪θɛ̃̀]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪ð}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (New York)
|{{Lang|en|they}}
|'sila'
|{{IPA|[d̪͡ðeɪ̯]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|tea}}
|'tsaa'
|{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}}
|[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]]
|{{Lang|lb|spadséieren}}
|'gumala'
|{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA)
|{{Lang|en|tree}}
|'puno'
|{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}}
|{{Lang|en|dream}}
|'panaginip'
|{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}}
|[[Wikang Islandes|Islandes]]
|{{Lang|is|bolli}}
|'tasa'
|{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}}
|[[Wikang Xhosa|Xhosa]]
|{{Lang|xh|indlovu}}
|'elepante'
|{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tsuper
|{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |diyan
|{{IPA|[d͡ʒän]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ɹ̠̊˔}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ɹ̠˔}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}}
|[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile)
|{{Lang|es|cuatro}}
|'apat'
|{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}}
|[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]]
|{{Lang|cng|vvdhe}}
|'bituin'
|{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}}
|[[Wikang Kati|Kati]]
|{{Lang|bsh|akƛ̣i}}
|'taggutom'
|{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}}
|[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]]
|{{Lang|bhd|haiḍḷ}}
|'luyang-dilaw'
|{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|tjener}}
|'tagasilbi'
|{{IPA|[ˈt͡ɕeːnɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʑ}}}}
|[[Wikang Katalan|Katalan]]
|{{Lang|ca|mitjà}}
|'katamtaman'
|{{IPA|[mi(d)ˈd͡ʑä]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|cç}}}}
|[[Wikang Navajo|Navajo]]
|{{Lang|nv|ashkii}}
|'batang lalaki'
|{{IPA|[aʃc͡çiː]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʝ}}}}
|[[Wikang Albanes|Albanes]]
|{{Lang|sq|gjë}}
|'bagay'
|{{IPA|[ɟ͡ʝə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆}}}}
|[[Wikang Hadza|Hadza]]
|{{Lang|hts|tlaa}}
|'magkita'
|{{IPA|[c͜𝼆aʔa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʎ̝}}}}
|[[Wikang Sandawe|Sandawe]]
|{{Lang|sad|dlani}}
|'palaso'
|{{IPA|[ɟʎ̝àní]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|kx}}}}
|[[Wikang Navajo|Navajo]]
|{{Lang|nv|kǫʼ}}
|'apoy'
|{{IPA|[k͡xõʔ˩]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡɣ}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|good}}
|'maayos'
|{{IPA|[ˈɡ͡ɣʊˑd̥]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Hiw|Hiw]]
|{{Lang|hiw|kwōr̄}}
|'panaginip'
|{{IPA|[kwok͜𝼄]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʟ̝}}}}
|{{Lang|hiw|qr̄ē}}
|'[[lumba-lumba]]'
|{{IPA|[kʷɡ͡ʟ̝ɪ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχ}}}}
|[[Wikang Alemaniko|Alemaniko]]
|{{Lang|gsw|Gschänk}}
|'kasalukuyan'
|{{IPA|[ˈkʃæɴq͡χ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢʁ}}}}
|[[Wikang Ekagi|Ekagi]]
|{{Lang|ekg|gaati}}
|'sampu'
|{{IPA|[ɢ͡ʁaːti]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa lalaugan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʜ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʢ}}}}
|[[Wikang Somali|Somali]]
|{{Lang|so|cad}}
|'puti'
|{{IPA|[ʡ͜ʢaʔ͜t]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa tagukan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔh}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|hat}}
|'sumbrero'
|{{IPA|[ʔ͡haʔt]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|}

===Di=pulmonikong katinig===
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| [[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪fʼ}}}}
|[[Wikang Tsetsaut|Tsetsaut]]
|{{Lang|txc|apfʼo}}
|'maglaga'
|{{IPA|[ap̪͡fʼo]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θʼ}}}}
|[[Wikang Deg Xinag|Deg Xinag]]
|{{Lang|ing|tthʼok}}
|'putahe'
|{{IPA|[t̪͡θʼok]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}}
|[[Wikang Hausa|Hausa]]
|{{Lang|ha|tsoro}}
|'takot'
|{{IPA|[t͡sʼoro]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}}
|[[Wikang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|tlʼeex}}
|'basura'
|{{IPA|[t͡ɬʼix]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃʼ}}}}
|[[Wikang Quechua|Quechua]]
|{{Lang|qu|ch'umpi}}
|'kayumanggi'
|{{IPA|[t͡ʃʼʊmpɪ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}}
|[[Wikang Adyghe|Adyghe]]
|{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}}
|'utang'
|{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕʼ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆ʼ}}}}
|[[Wikang Hadza|Hadza]]
|{{Lang|hts|mitdla}}
|'buto'
|{{IPA|[mitc𝼆ʼa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|kxʼ}}}}
|[[Wikang Xhosa|Xhosa]]
|{{Lang|xh|krola}}
|'ukitin'
|{{IPA|[kxʼola]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄ʼ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|umklomelo}}
|'premyo'
|{{IPA|[umk𝼄ʼɔˈmɛːlo]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχʼ}}}}
|[[Wikang Lillooet|Lillooet]]
|{{Lang|lil|q̓əs}}
|'kulot'
|{{IPA|[q͡χʼəs]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|q𝼄ʼ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|}

== Tingnan din ==
* [[Katinig na pasara]]
* [[Katinig na pasutsot]]

== Sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Bigkas]]
[[Kategorya:Wika]]
[[Kategorya:Mga katinig]]</text>
      <sha1>gwijo4eddybrc2dw4u3umfe3u7bqzrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206144</id>
      <parentid>2206094</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+navbox</comment>
      <origin>2206144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12603" sha1="8wvpahykkf224yh9n8wfpwixovymkd8" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit sa mga tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;
{{IPA notice}}

'''Katínig na pasará-sutsót''' o '''aprikádo''' ang [[katinig]] na nagsisimula bilang isang [[katinig na pasara]] at nagtatapos bilang [[katinig na pasutsot]]. Madalas na mahirap masabi kung isang hiwalay na [[ponema]] ang mga ito o di kaya'y isa lamang pares ng magkatabing katinig.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roach |first=Peter |author-link=Peter Roach (phonetician) |year=2009 |title=English Phonetics and Phonology Glassary |trans-title=Glosaryo ng Ponetika at Ponolohiyang Ingles |url=http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&amp;ITEM_VERSION=1&amp;COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412004402/http://www.cambridge.org/servlet/file/EPP_PED_Glossary.pdf?ITEM_ENT_ID=2491706&amp;ITEM_VERSION=1&amp;COLLSPEC_ENT_ID=7 |archive-date=April 12, 2015 |language=en}}&lt;/ref&gt; May dalawang katinig na pasara-sutsot sa [[wikang Tagalog]], {{IPA|[t͡ʃ]}} na sinusulat bilang ''ts'' (hal. ''tsinelas''), ''tiy'' (hal. ''tiyan''), o ''ch'' sa mga [[Salitang balbal|salitang-balbal]] (hal. ''chansing''), at {{IPA|[d͡ʒ]}} na sinusulat naman bilang ''dy'' (hal. ''dyip''), ''diy'' (hal. ''diyan''), o ''j'' sa [[Taglish|impormal na pagbaybay]] (hal. ''jan'' imbes na ''diyan'').

== Wika ==
Nabubuo ang mga katinig na pasara-sutsot sa pagsasama ng [[katinig na pasara]] at [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]. Sinusulat ito sa notasyon ng [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] gamit ng dalawang titik, isang pasara at isang pasutsot, at minamarkahan ng isang &quot;tali&quot; ({{Lang|en|tie bar}}) para maituring ito bilang iisang katinig. Halimbawa, {{IPA|[t͡ʃ]}} para sa [[di-matunog na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]], bagamat sinusulat rin ang mga ito nang walang tali. Nagkakaiba ang mga katinig na pasara-sutsot sa mga magkatabing pares ng katinig na pasara at pasutsot sa paglabas ng hangin: sa mga magkatabing pares, lumalabas ang hangin pagkatapos ng katinig na pasara habang nasa pasutsot naman (dulo ng tunog) ang paglabas ng hangin sa mga katinig na pasara-sutsot. Nakadepende sa mga wika kung paano nila ito itinatangi. Halimbawa, kalimitang ginagamit sa [[wikang Ingles]] ang pagtatangi sa pamamagitan ng hangganan ng mga [[morpema]] nito: sa salitang {{Lang|en|nuts}} (&quot;mga mani&quot;), ang tunog na ''ts'' ay binibigkas nang magkahiwalay dahil bahagi ang titik ''t'' ng [[salitang-ugat]] na {{Lang|en|nut}}, isang buong morpema na dinudugtungan lamang ng [[Panlapi|hulaping]] ''-s'' upang maging maramihan (&quot;''mga'' mani&quot; kontra &quot;mani&quot;) ito.

Sa Pilipinas, resulta ng impluwensiya ng [[wikang Espanyol]] at Ingles ang pagpasok ng mga katinig na pasara-sutsot na {{IPA|[t͡ʃ]}} at {{IPA|[d͡ʒ]}} sa ponolohiya ng mga wika nito. Gayunpaman, katutubo itong tunog sa ilang mga wika sa hilagang Luzon, kagaya ng [[Wikang Ibaloy|wikang Ibaloi]] at [[Wikang Ibatan|Ivatan]]. Sinusulat ang dalawang tunog na ito sa samu't-saring paraan: itinuturing na pormal sa mga wikang kagaya ng Tagalog ang pagsulat sa tunog na {{IPA|[t͡ʃ]}} bilang ''ts'' sa ''tsinelas'' o ''tiy'' sa ''tiyan'', habang sinusulat naman ito bilang ''ch'' sa Ivatan o sa mga [[Balbal|salitang-balbal]] sa Tagalog tulad ng ''chansing'' o barayti sa pagbaybay tulad sa salitang ''tancha'' o ''chansa''. Samantala, sinusulat naman bilang ''diy'' o ''dy'' ang tunog na {{IPA|[d͡ʒ]}} sa pormal na Tagalog at ''j'' sa [[Taglish|impormal na anyo]] nito pati sa wikang Ivatan.

Maituturing na laganap ang mga tunog na {{IPA|[t͡ʃ d͡ʒ t͡s d͡z]}} sa mga wika ng mundo. Makikita ito sa [[mga wikang Indo-Europeo]] kagaya ng wikang Ingles, [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Italyano|Italyano]]. Gayunpaman, bihira lamang makita sa mga wika ang ibang mga katinig na pasara-sutsot bukod sa mga ito, kahit na parehong may mga katinig na pasara at pasutsot ang mga ito na posibleng makagawa ng pagsasamang kinakailangan.

== Uri ==

=== Pulmonikong katinig ===
Nasa talahanayan ang mga [[pulmonikong katinig]] na pasara-sutsot at mga halimbawa nito sa mga wika. Para sa pares ng mga katinig sa isang [[lugar ng artikulasyon]], nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|di-matunog]] na anyo nito habang [[Tunog (ponetika)|matunog]] naman ang nasa baba.
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasara-sutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|pɸ}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (Port Talbot)
|{{Lang|en|up}}
|'taas'
|{{IPA|[ˈəp͡ɸ]}}
|-
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|bβ}}}}
|[[WIkang Ingles|Ingles]] (Scouse)
| {{Lang|en|rub}}
|'ipahid'
|{{IPA|[ˈɹ̠ʊˑb͡β]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪f}}}}
|[[Wikang Aleman|Aleman]]
|{{Lang|de|Pfirsiche}}
|'[[Milokoton|melokoton]]'
|{{IPA|[ˈp͡fɪɐ̯zɪçə]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|b̪v}}}}
|[[Wikang Ngiti|Ngiti]]
|{{Lang|niy|abvɔ}}
|'matinik na baging'
|{{IPA|[āb̪͡vɔ̄]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪s̪}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|cica}}
|'kuting'
|{{IPA|[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪z̪}}}}
|[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]]
|{{Lang|lv|drudzis}}
|'lagnat'
|{{IPA|[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θ}}}}
|[[Wikang Slavey|Slavey]]
|{{Lang|den|eníddhę}}
|'gusto namin'
|{{IPA|[ɛ̀nít̪θɛ̃̀]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪ð}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (New York)
|{{Lang|en|they}}
|'sila'
|{{IPA|[d̪͡ðeɪ̯]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|tea}}
|'tsaa'
|{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}}
|[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]]
|{{Lang|lb|spadséieren}}
|'gumala'
|{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɹ̝̊}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Ingles|Ingles]] (GA)
|{{Lang|en|tree}}
|'puno'
|{{IPA|[t͡ɹ̝̊ʷɪi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɹ̝}}}}
|{{Lang|en|dream}}
|'panaginip'
|{{IPA|[d͡ɹ̝ʷɪi̯m]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬ}}}}
|[[Wikang Islandes|Islandes]]
|{{Lang|is|bolli}}
|'tasa'
|{{IPA|[ˈpɔt͡ɬɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dɮ}}}}
|[[Wikang Xhosa|Xhosa]]
|{{Lang|xh|indlovu}}
|'elepante'
|{{IPA|[ind͡ɮ̤ɔːv̤u]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tsuper
|{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |diyan
|{{IPA|[d͡ʒän]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ɹ̠̊˔}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ɹ̠˔}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂ}}}}
|[[Wikang Espanyol|Espanyol]] (Tsile)
|{{Lang|es|cuatro}}
|'apat'
|{{IPA|[ˈˈkwatʂo]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʐ}}}}
|[[Wikang Hilagang Qiang|Hilagang Qiang]]
|{{Lang|cng|vvdhe}}
|'bituin'
|{{IPA|[ʁɖ͡ʐə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tꞎ}}}}
|[[Wikang Kati|Kati]]
|{{Lang|bsh|akƛ̣i}}
|'taggutom'
|{{IPA|[ʔaˈkʈ͡ꞎi]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d𝼅}}}}
|[[Wikang Bhadarwahi|Bhadarwahi]]
|{{Lang|bhd|haiḍḷ}}
|'luyang-dilaw'
|{{IPA|[haiɖ͡𝼅]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|tjener}}
|'tagasilbi'
|{{IPA|[ˈt͡ɕeːnɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʑ}}}}
|[[Wikang Katalan|Katalan]]
|{{Lang|ca|mitjà}}
|'katamtaman'
|{{IPA|[mi(d)ˈd͡ʑä]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|cç}}}}
|[[Wikang Navajo|Navajo]]
|{{Lang|nv|ashkii}}
|'batang lalaki'
|{{IPA|[aʃc͡çiː]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʝ}}}}
|[[Wikang Albanes|Albanes]]
|{{Lang|sq|gjë}}
|'bagay'
|{{IPA|[ɟ͡ʝə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆}}}}
|[[Wikang Hadza|Hadza]]
|{{Lang|hts|tlaa}}
|'magkita'
|{{IPA|[c͜𝼆aʔa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɟʎ̝}}}}
|[[Wikang Sandawe|Sandawe]]
|{{Lang|sad|dlani}}
|'palaso'
|{{IPA|[ɟʎ̝àní]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|kx}}}}
|[[Wikang Navajo|Navajo]]
|{{Lang|nv|kǫʼ}}
|'apoy'
|{{IPA|[k͡xõʔ˩]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡɣ}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|good}}
|'maayos'
|{{IPA|[ˈɡ͡ɣʊˑd̥]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Hiw|Hiw]]
|{{Lang|hiw|kwōr̄}}
|'panaginip'
|{{IPA|[kwok͜𝼄]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɡʟ̝}}}}
|{{Lang|hiw|qr̄ē}}
|'[[lumba-lumba]]'
|{{IPA|[kʷɡ͡ʟ̝ɪ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχ}}}}
|[[Wikang Alemaniko|Alemaniko]]
|{{Lang|gsw|Gschänk}}
|'kasalukuyan'
|{{IPA|[ˈkʃæɴq͡χ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɢʁ}}}}
|[[Wikang Ekagi|Ekagi]]
|{{Lang|ekg|gaati}}
|'sampu'
|{{IPA|[ɢ͡ʁaːti]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa lalaugan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʜ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʢ}}}}
|[[Wikang Somali|Somali]]
|{{Lang|so|cad}}
|'puti'
|{{IPA|[ʡ͜ʢaʔ͜t]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot sa tagukan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʔh}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|hat}}
|'sumbrero'
|{{IPA|[ʔ͡haʔt]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|}

===Di=pulmonikong katinig===
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| [[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|p̪fʼ}}}}
|[[Wikang Tsetsaut|Tsetsaut]]
|{{Lang|txc|apfʼo}}
|'maglaga'
|{{IPA|[ap̪͡fʼo]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪θʼ}}}}
|[[Wikang Deg Xinag|Deg Xinag]]
|{{Lang|ing|tthʼok}}
|'putahe'
|{{IPA|[t̪͡θʼok]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tsʼ}}}}
|[[Wikang Hausa|Hausa]]
|{{Lang|ha|tsoro}}
|'takot'
|{{IPA|[t͡sʼoro]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɬʼ}}}}
|[[Wikang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|tlʼeex}}
|'basura'
|{{IPA|[t͡ɬʼix]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃʼ}}}}
|[[Wikang Quechua|Quechua]]
|{{Lang|qu|ch'umpi}}
|'kayumanggi'
|{{IPA|[t͡ʃʼʊmpɪ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tʂʼ}}}}
|[[Wikang Adyghe|Adyghe]]
|{{Lang|ady|чӏыфэ}} {{Lang|ady-Latn|çʼıfə}}
|'utang'
|{{IPA|[ʈ͡ʂʼəfa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕʼ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|c𝼆ʼ}}}}
|[[Wikang Hadza|Hadza]]
|{{Lang|hts|mitdla}}
|'buto'
|{{IPA|[mitc𝼆ʼa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|kxʼ}}}}
|[[Wikang Xhosa|Xhosa]]
|{{Lang|xh|krola}}
|'ukitin'
|{{IPA|[kxʼola]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|k𝼄ʼ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|umklomelo}}
|'premyo'
|{{IPA|[umk𝼄ʼɔˈmɛːlo]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|qχʼ}}}}
|[[Wikang Lillooet|Lillooet]]
|{{Lang|lil|q̓əs}}
|'kulot'
|{{IPA|[q͡χʼəs]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasara-sutsot sa tilao pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|q𝼄ʼ}}}}
| colspan=&quot;4&quot; ! {{N/a}}
|}

== Tingnan din ==
* [[Katinig na pasara]]
* [[Katinig na pasutsot]]

== Sanggunian ==
{{reflist}}{{Articulation navbox}}
[[Kategorya:Bigkas]]
[[Kategorya:Wika]]
[[Kategorya:Mga katinig]]</text>
      <sha1>8wvpahykkf224yh9n8wfpwixovymkd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amelita Ramos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178662</id>
    <revision>
      <id>2206058</id>
      <parentid>2147498</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Toruhoney</username>
        <id>150833</id>
      </contributor>
      <origin>2206058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="ndff77nenlyhrbiec545is5qym5ny2z" xml:space="preserve">{{BLP unsourced|date=Mayo 2019}}

{{Infobox Officeholder
| honorific-prefix    = 
| name =Amelita Ramos
| image =Ming_Ramos_at_VMMC_(cropped).jpg
| imagesize=150px
| order=Ika-11 [[Unang Asawang ng Pilipinas|Unang Ginang ng Pilipinas]]
| term_start=June 30, 1992
| term_end=June 30, 1998
| predecessor = [[Imelda Marcos]]
| successor = [[Loi Estrada]]
| birth_date          = {{Birth date and age|mf=yes|1926|12|29}}
|birth_place        = [[Maynila]], Pilipinas
| alma_mater = 
| spouse = [[Fidel Ramos]]
| children = 
| relations = 
| signature = 
}}
Si '''Amelita &quot;Ming&quot; Martinez-Ramos''' (isinilang noong 29 Disyembre 1926) ay ang asawa ni dating [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Pilipinas]] na si [[Fidel V. Ramos]] at ika-11 [[Unang Ginang ng Pilipinas]].

{{Unang Asawa ng Pilipinas}}

{{BD|1926||Ramos, Amelita}}

[[Kategorya:Mga Pilipino]]
[[Kategorya:Mga unang ginang at ginoo ng Pilipinas|*]]
[[Kategorya:Mga asawa ng mga pangulo ng Pilipinas]]


{{stub|Talambuhay|Kasaysayan|Pilipinas}}</text>
      <sha1>ndff77nenlyhrbiec545is5qym5ny2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinaunang Herusalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203855</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206072</id>
      <parentid>1947713</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Herusalen]]</comment>
      <origin>2206072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalen]]</text>
      <sha1>0useastadrkk4e2e1i5qe9fble7ccpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang kategorya:Mga Pilipino</title>
    <ns>15</ns>
    <id>280863</id>
    <revision>
      <id>2206081</id>
      <parentid>2205150</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2206081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38490" sha1="gr2egcknpdtte0f01ara4jngm674wy5" xml:space="preserve">== Wala pang artikulo sa wikang Tagalog ==

'''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:'''

{{Wikidata list|sparql=

SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  ?item wdt:P27 wd:Q928.
  ?item wikibase:sitelinks ?linkcount .
  
    ?article_en schema:about ?item .
    ?article_en schema:inLanguage &quot;en&quot; .
    ?article_en schema:isPartOf &lt;https://en.wikipedia.org/&gt;
             
  FILTER (?linkcount &gt;= 1) .       # only include items with 1 or more sitelinks
  FILTER NOT EXISTS {
    ?article schema:about ?item .
    ?article schema:inLanguage &quot;tl&quot; .
    ?article schema:isPartOf &lt;https://tl.wikipedia.org/&gt;
  }
}
GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en
ORDER BY DESC(?linkcount)
LIMIT 100

|columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en
|section=
|min_section=
|sort=?linkcount
|links=red
|thumb=128
|autolist=
|references=all
}}
{| class='wikitable sortable'
! larawan
! Article
! hanapbuhay
! significant event
! magnum opus
! nahawakang pwesto
! ?article_en
|-
| [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Lav Diaz]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[editor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[artista]]&lt;br/&gt;[[direktor]]&lt;ref name=&quot;ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a&quot;&gt;https://cs.isabart.org/person/122314&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[film screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[musiko]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Lav_Diaz
|-
| [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mulders]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Mulders
|-
| [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]]
| [[Neile Adams]]
| [[artista]]&lt;br/&gt;[[mang-aawit]]&lt;br/&gt;[[artista sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[artista sa teatro]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Neile_Adams
|-
| [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]]
| [[Ángel Guirado]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f&quot;&gt;''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%81ngel_Guirado
|-
| 
| [[Junrey Balawing]]
| 
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Junrey_Balawing
|-
| [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]]
| [[James Younghusband]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/James_Younghusband
|-
| [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]]
| [[Chris Greatwich]]
| [[futbolista]]&lt;br/&gt;[[association football manager]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Chris_Greatwich
|-
| [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adolfo Tito Yllana]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Israel]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Cyprus]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Australia]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Adolfo_Tito_Yllana
|-
| [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]]
| [[Donnie Nietes]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Donnie_Nietes
|-
| 
| [[Dioscoro S. Rabor]]
| [[soologo]]&lt;ref name=&quot;ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a&quot;&gt;''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[scientific collector]]&lt;ref name=&quot;ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27&quot;&gt;''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Dioscoro_S._Rabor
|-
| 
| [[Rachel Grant]]
| [[artista]]&lt;ref name=&quot;ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65&quot;&gt;''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[scuba diver]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Rachel_Grant
|-
| [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]]
| [[Andray Blatche]]
| [[basketbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05&quot;&gt;''[[:d:Q7300810|RealGM]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Andray_Blatche
|-
| 
| [[Oscar Cruz]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Oscar_Cruz
|-
| [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]]
| [[Angelo Reyes]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Enerhiya]]&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Angelo_Reyes
|-
| [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]]
| [[Angel Lagdameo]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[archbishop of Jaro]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Angel_Lagdameo
|-
| [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]]
| [[Paciano Aniceto]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Paciano_Aniceto
|-
| [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]]
| [[Ricardo Tito Jamin Vidal]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Vidal
|-
| [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]]
| [[Orlando Beltran Quevedo]]
| [[manunulat]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Orlando_Quevedo
|-
| 
| [[Angelito Lampon]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[vicar apostolic]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Angelito_Lampon
|-
| [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Romulo Valles]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Romulo_Valles
|-
| 
| [[Antonio Ledesma]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;br/&gt;[[teologo]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor bishop]]&lt;br/&gt;[[bishop prelate]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Ledesma
|-
| [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]]
| [[Antonio Realubin Tobias]]
| [[teologo]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Antonio_Tobias
|-
| [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]]
| [[Albert del Rosario]]
| [[diplomata]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;br/&gt;[[negosyante]]
| 
| 
| [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]&lt;br/&gt;[[ambassador of the Philippines to the United States]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Albert_del_Rosario
|-
| [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]]
| [[Arnel Pineda]]
| [[mang-aawit]]&lt;br/&gt;[[manunulat ng awitin]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Arnel_Pineda
|-
| [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]]
| [[Chad Hugo]]
| [[record producer]]&lt;br/&gt;[[piyanista]]&lt;br/&gt;[[manunulat ng awitin]]&lt;br/&gt;[[gitarista]]&lt;br/&gt;[[saxophonist]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Chad_Hugo
|-
| [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]]
| [[Arturo M. Bastes]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Arturo_Bastes
|-
| [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]]
| [[Ernie Chan]]
| [[comics artist]]&lt;br/&gt;[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[ilustrador]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[graphic artist]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[disenyador]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[alagad ng sining biswal]]&lt;ref name=&quot;ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94&quot;&gt;''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Ernie_Chan
|-
| [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]]
| [[Venus Raj]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Venus_Raj
|-
| [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Yuzna]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Brian_Yuzna
|-
| 
| [[Leonardo Legaspi]]
| [[propesor ng unibersidad]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Leonardo_Legaspi
|-
| [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]]
| [[Brillante Mendoza]]
| [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[cinematographer]]&lt;ref name=&quot;ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c&quot;&gt;http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa&quot;&gt;https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba&quot;&gt;http://www.timeout.com/london/film/captive-2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6&quot;&gt;''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[prodyuser ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331&quot;&gt;http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6&quot;&gt;''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[production designer]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Brillante_Mendoza
|-
| [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]]
| [[Pancho Villa (Q918853)|Pancho Villa]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Pancho_Villa_(boxer)
|-
| [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]]
| [[Broderick Soncuaco Pabillo]]
| [[teologo]]&lt;br/&gt;[[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Broderick_Pabillo
|-
| [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]]
| [[Simeón Toribio]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[atleta]]
| 
| 
| [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Simeon_Toribio
|-
| [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]]
| [[Julio Rosales]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Julio_Rosales
|-
| [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]]
| [[Jerry Lucena]]
| [[futbolista]]&lt;br/&gt;[[association football manager]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jerry_Lucena
|-
| 
| [[David William Valencia Antonio]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/David_William_Antonio
|-
| 
| [[Miguel White]]
| [[atleta]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Miguel_White
|-
| [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]]
| [[Fernando Capalla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[coadjutor archbishop]]&lt;br/&gt;[[territorial prelate]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Fernando_Capalla
|-
| [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]]
| [[Rolando Crisostomo Santos]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Rolando_Santos
|-
| [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]]
| [[Gilbert Garcera]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Lipa]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Gilbert_Garcera
|-
| 
| [[Meiling Melançon]]
| [[artista]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[artista sa pelikula]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Mei_Melan%C3%A7on
|-
| [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]]
| [[John F. Du]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Archbishop of Palo]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/John_F._Du
|-
| [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]]
| [[Jose Romeo Lazo]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]&lt;br/&gt;[[archbishop of Jaro]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jose_Romeo_Lazo
|-
| 
| [[Jose S. Palma]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Bishop of Calbayog]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Palo]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_S._Palma
|-
| 
| [[Mark Javier]]
| [[archer]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Mark_Javier
|-
| [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]]
| [[Danilo Lim]]
| [[politiko]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Danilo_Lim
|-
| 
| [[Osvaldo Padilla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Panama]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Nigeria]]&lt;br/&gt;[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to South Korea]]&lt;br/&gt;[[apostolic nuncio to Mongolia]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Osvaldo_Padilla
|-
| [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]]
| [[Pablo Virgilio Siongco David]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]&lt;br/&gt;[[cardinal priest]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Pablo_Virgilio_David
|-
| 
| [[Rodolfo Tan Cardoso]]
| [[ahedresista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Rodolfo_Tan_Cardoso
|-
| 
| [[Leopoldo Serantes]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Leopoldo_Serantes
|-
| [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]]
| [[Ramon Arguelles]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Archbishop of Lipa]]&lt;br/&gt;[[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Ramon_Arguelles
|-
| [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]]
| [[Reynaldo Evangelista]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[bishop of Imus]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Reynaldo_Evangelista
|-
| [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]]
| [[Honoria Acosta-Sison]]
| [[gynecologist]]&lt;ref name=&quot;ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7&quot;&gt;''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[propesor ng unibersidad]]&lt;ref name=&quot;ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7&quot;&gt;''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[obstetrician]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Honoria_Acosta-Sison
|-
| 
| [[Sergio Utleg]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Sergio_Utleg
|-
| [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]]
| [[Teófilo Yldefonso]]
| [[manlalangoy]]&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Te%C3%B3filo_Yldefonso
|-
| 
| [[Gabriel Reyes]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[Catholic archbishop]]&lt;br/&gt;[[Arsobispo ng Maynila]]&lt;br/&gt;[[Archbishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[titular archbishop]]&lt;br/&gt;[[bishop of Cebu]]&lt;br/&gt;[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Gabriel_Reyes
|-
| 
| [[Wenceslao Selga Padilla]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic prefect]]&lt;br/&gt;[[superior]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Wenceslao_Padilla
|-
| [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]]
| [[Melissa de la Cruz]]
| [[manunulat]]&lt;br/&gt;[[children's writer]]&lt;br/&gt;[[nobelista]]
| 
| [[Blue Bloods]]
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Melissa_de_la_Cruz
|-
| [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Shamcey Supsup]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[arkitekto]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Shamcey_Supsup-Lee
|-
| [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Villanueva]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Anthony_Villanueva
|-
| 
| [[Roel Velasco]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Roel_Velasco
|-
| [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Mimi Miyagi]]
| [[artistang pornograpiko]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[erotic photography model]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Mimi_Miyagi
|-
| 
| [[José Villanueva]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)
|-
| 
| [[Isnilon Hapilon]]
| [[militant]]&lt;ref name=&quot;ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f&quot;&gt;http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[military personnel]]
| 
| 
| [[Emir]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Isnilon_Hapilon
|-
| 
| [[Satoshi Otomo]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Satoshi_%C5%8Ctomo
|-
| [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Van Partible]]
| [[animator]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[direktor sa telebisyon]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[film screenwriter]]&lt;ref name=&quot;ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b&quot;&gt;''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Van_Partible
|-
| [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]]
| [[Satine Phoenix]]
| [[artista]]&lt;br/&gt;[[artistang pornograpiko]]&lt;br/&gt;[[pintor]]&lt;br/&gt;[[modelo]]&lt;br/&gt;[[online streamer]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Satine_Phoenix
|-
| 
| [[Rosalina Abejo]]
| [[Konduktor ng musika|konduktor]]&lt;br/&gt;[[kompositor]]&lt;ref name=&quot;ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac&quot;&gt;http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66&quot;&gt;http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Rosalina_Abejo
|-
| [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Carlie de Murga]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Carli_de_Murga
|-
| 
| [[Gurdev Khush]]
| [[henetista]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[magsasaka]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[agronomo]]&lt;ref name=&quot;ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731&quot;&gt;''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Gurdev_Khush
|-
| [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Perfecto R. Yasay, Jr.]]
| [[negosyante]]&lt;br/&gt;[[abogado]]&lt;ref name=&quot;ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30&quot;&gt;https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[politiko]]
| 
| 
| [[chairperson]]&lt;ref name=&quot;ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969&quot;&gt;https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]&lt;ref name=&quot;ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24&quot;&gt;https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay&lt;/ref&gt;
| https://en.wikipedia.org/wiki/Perfecto_Yasay_Jr.
|-
| [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie del Carmen]]
| [[animator]]&lt;br/&gt;[[screenwriter]]&lt;br/&gt;[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]&lt;br/&gt;[[ilustrador]]&lt;br/&gt;[[comics artist]]&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Ronnie_del_Carmen
|-
| [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Álvaro Silva]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/%C3%81lvaro_Silva_(footballer)
|-
| [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Ray Mendoza Hansen]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Kevin_Ray_Mendoza
|-
| 
| [[Natividad Almeda López]]
| [[abogado]]&lt;br/&gt;[[hukom]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Natividad_Almeda-L%C3%B3pez
|-
| [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]]
| [[Geena Rocero]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[LGBTQ rights activist]]&lt;br/&gt;[[Playmate]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Geena_Rocero
|-
| [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]]
| [[Victoria Tauli-Corpuz]]
| [[indigenous rights activist]]
| 
| 
| [[United Nations Special Rapporteur]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Victoria_Tauli-Corpuz
|-
| [[Talaksan:Kiyomi Watanabe PH.jpg|center|128px]]
| [[Kiyomi Watanabe]]
| [[judoka]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Kiyomi_Watanabe
|-
| [[Talaksan:Daisuke Sato.jpg|center|128px]]
| [[Daisuke Sato]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Daisuke_Sato_(footballer)
|-
| [[Talaksan:Cleveland Cavaliers vs. Brooklyn Nets (47112577701).jpg|center|128px]]
| [[Jordan Clarkson]]
| [[basketbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jordan_Clarkson
|-
| [[Talaksan:Bienvenido Marañón CER 3-0 DAV post-match interview May 23, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bienvenido Marañón Morejón]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f&quot;&gt;''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Bienvenido_Mara%C3%B1%C3%B3n
|-
| 
| [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]]
| [[paring Katoliko]]&lt;ref name=&quot;ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56&quot;&gt;''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]
| 
| 
| [[auxiliary bishop]]&lt;br/&gt;[[diocesan bishop]]&lt;br/&gt;[[titular bishop]]&lt;br/&gt;[[apostolic administrator]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Oscar_Jaime_Florencio
|-
| [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]]
| [[Geraldine Roman]]
| [[mamamahayag]]&lt;br/&gt;[[estadista]]&lt;br/&gt;[[politiko]]&lt;ref name=&quot;ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d&quot;&gt;http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb&quot;&gt;http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;
| 
| 
| [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]&lt;ref name=&quot;ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb&quot;&gt;http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]&lt;ref name=&quot;ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d&quot;&gt;http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Geraldine_Roman
|-
| [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kylie Verzosa]]
| [[modelo]]&lt;br/&gt;[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Kylie_Verzosa
|-
| 
| [[Tabinas Jefferson]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Jefferson_Tabinas
|-
| [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]]
| [[Eumir Marcial]]
| [[boksingero]]&lt;ref name=&quot;ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733&quot;&gt;''[[:d:Q895505|BoxRec]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Eumir_Marcial
|-
| [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Manny Jacinto]]
| [[artista sa telebisyon]]&lt;br/&gt;[[mananayaw]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Manny_Jacinto
|-
| [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kayla Sanchez]]
| [[manlalangoy]]&lt;ref name=&quot;ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f&quot;&gt;''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Kayla_Sanchez
|-
| [[Talaksan:Karen Ibasco in MisOr (2018).jpg|center|128px]]
| [[Karen Ibasco]]
| [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]&lt;br/&gt;[[pisiko]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Karen_Ibasco
|-
| [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]]
| [[Sarina Bolden]]
| [[futbolista]]&lt;ref name=&quot;ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962&quot;&gt;https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Sarina_Bolden
|-
| [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margielyn Didal]]
| [[skateboarder]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Margielyn_Didal
|-
| [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]]
| [[Louise Emmanuelle Mabulo]]
| [[cook]]&lt;br/&gt;[[environmentalist]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[magsasaka]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[entrepreneur]]&lt;ref name=&quot;ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991&quot;&gt;https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Louise_Mabulo
|-
| [[Talaksan:The Declaration of St. Dominic Parish as Minor Basilica! 1-58 screenshot.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Francisco Timoner III]]
| [[paring Katoliko]]&lt;br/&gt;[[friar]]
| 
| 
| [[Master General of Order of Friars Preachers]]
| https://en.wikipedia.org/wiki/Gerard_Francisco_Timoner_III
|-
| [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Beabadoobee]]
| [[mang-aawit-manunulat]]&lt;ref name=&quot;ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df&quot;&gt;https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c&quot;&gt;https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092&lt;/ref&gt;
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Beabadoobee
|-
| 
| [[Marinel Sumook Ubaldo]]
| [[climate activist]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Marinel_Sumook_Ubaldo
|-
| 
| [[Bjørn Martin Kristensen]]
| [[futbolista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Bj%C3%B8rn_Martin_Kristensen
|-
| [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]]
| [[Bianca Bustamante]]
| [[racing driver]]&lt;br/&gt;[[racecar driver]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Bianca_Bustamante
|-
| [[Talaksan:Sophia Katseye.jpg|center|128px]]
| [[Sophia Laforteza]]
| [[mang-aawit]]&lt;br/&gt;[[artista]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Sophia_Laforteza
|-
| [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aira Villegas]]
| [[boksingero]]
| 
| 
| 
| https://en.wikipedia.org/wiki/Aira_Villegas
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>gr2egcknpdtte0f01ara4jngm674wy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unibersidad ng Pretoria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283646</id>
    <revision>
      <id>2206137</id>
      <parentid>2093675</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1732</id>
      </contributor>
      <comment>Removing &quot;University_of_Pretoria_Faculty_of_Law.jpg&quot;, it has been deleted from Commons by [[c:User:Krd|Krd]] because: [[:c:Commons:Deletion requests/File:University of Pretoria Faculty of Law.jpg|]].</comment>
      <origin>2206137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1583" sha1="aaawwvfofmyaq0x7k7jo7ta5a8rx2a7" xml:space="preserve">Ang '''Unibersidad ng Pretoria''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Pretoria'', [[wikang Afrikaans|Afrikaans: ''Universiteit van Pretoria'', Northern Sotho: ''Yunibesithi ya Pretoria'') ay isang multi-kampus na pampublikong unibersidad sa pananaliksik&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universityworldnews.com/article.php?story=20100523104119724|title=SA Universities|publisher=Universityworldnews.com|accessdate=12 Enero 2012}}&lt;/ref&gt; na matatagpuan sa [[Pretoria]], ang administratibo at ''de facto'' na kabisera ng [[South Africa]].&lt;ref name=&quot;conference-venues.co.za&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.conference-venues.co.za/pretoria_region.htm|title=Conference Venues and Conference Centres Pretoria, Gauteng|accessdate=18 September 2009}}&lt;/ref&gt; Ang unibersidad ay itinatag noong 1908 bilang ang Pretoria campus ng noo'y Transvaal University College na nakabase sa [[Johannesburg]]. Ito ang ikaapat na institusyon sa tuloy-tuloy na operasyon na ginawaran ng istadong unibersidad. Ang unibersidad ay lumago mula sa orihinal na 32 mag-aaral sa hanggang sa humigit-kumulang sa 39,000 noong 2010.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://web.up.ac.za/default.asp?ipkCategoryID=5056&amp;subid=5056|title=UP Historic Overview &gt; University of Pretoria|publisher=Web.up.ac.za|accessdate=12 Enero 2012|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715164152/http://web.up.ac.za/default.asp?ipkCategoryID=5056&amp;subid=5056|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{coord|format=dms|display=title}}
{{Stub|Edukasyon}}

[[Kategorya:Mga pamantasan]]</text>
      <sha1>aaawwvfofmyaq0x7k7jo7ta5a8rx2a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Unibersidad ng San Francisco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292064</id>
    <revision>
      <id>2206084</id>
      <parentid>1724453</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T23:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aubreyjanev</username>
        <id>159817</id>
      </contributor>
      <origin>2206084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1201" sha1="to9n95oasw4ekyjaf48slwz45gqupo1" xml:space="preserve">[[Talaksan:USF_Hilltop_Campus.jpg|thumb|Ang Hilltop Campus ng USF]]

Ang '''Unibersidad ng San Francisco''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of San Francisco'', '''USF''') ay isang pamantasang [[Kapisanan ni Hesus|Heswita]] sa [[San Francisco, California]], [[Estados Unidos]]. Ang pangunahing kampus ng paaralan ay matatagpuan sa isang {{Convert|55|acre|ha}} na erya sa pagitan ng tulay ng Golden Gate at Golden Gate Park . Ang pangunahing kampus ay pinangalanang &quot;The Hilltop&quot;, at bahagi ng pangunahing kampus ay matatagpuan sa Lone Mountain, isa sa mga pangunahing tampok sa heograpiya ng San Francisco. Ang historikal na kaugnayan nito sa lungsod at kondado ng San Francisco ay makikita rin sa mga tradisyonal na motto ng University, ''Pro Urbe et Universitate'' (''Para sa Lungsod at Unibersidad''). Itinuring ito bilang nangunguna sa kategoryang ''Best College Location in California'' ayon sa Niche noong 2025&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who We Are {{!}} University of San Francisco |url=https://www.usfca.edu/who-we-are |access-date=2026-05-03 |website=www.usfca.edu |language=en}}&lt;/ref&gt;. 

{{coord|format=dms|display=title}}
{{Stub|Edukasyon}}

[[Kategorya:Mga pamantasan sa Estados Unidos]]</text>
      <sha1>to9n95oasw4ekyjaf48slwz45gqupo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alternative rock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298960</id>
    <revision>
      <id>2206097</id>
      <parentid>2122148</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thewideawake1</username>
        <id>101036</id>
      </contributor>
      <origin>2206097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6392" sha1="dus59cmo7cuanv681s3lprg9cps0yzm" xml:space="preserve">{{Infobox music genre|bgcolor=crimson|color=white|cultural_origins=The [[United Kingdom]] at [[Estados Unidos]] in the late 1970s and the early 1980s|derivatives=* [[Alternative country]]
* [[alternative hip hop]]
* [[neo-psychedelia]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmusic.com/style/neo-psychedelia-ma0000012252|title=Neo-Psychedelia Music Genre Overview|website=AllMusic}}&lt;/ref&gt;
*[[trip hop]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/globalnoiseraphi00mitc |url-access=registration |title=Global Noise: Rap and Hip Hop Outside the USA|last=Mitchell|first=Tony|publisher=[[Wesleyan University Press]]|year=2002|accessdate=November 27, 2012|isbn=978-0-8195-6502-0|page=[https://archive.org/details/globalnoiseraphi00mitc/page/105 105]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Music, Space And Place: Popular Music And Cultural Identity|url=https://books.google.com/books?id=INrD8e0ic3oC&amp;pg=PA84 |year=2004|accessdate=November 27, 2012|publisher=[[Ashgate Publishing]], Ltd.|last=Whiteley|first=Sheila|last2=Bennett|first2=Andy|last3=Hawkins|first3=Stan|page=84|isbn=978-0-7546-5574-9}}&lt;/ref&gt;|fusiongenres=* [[Alternative dance]]
* [[alternative R&amp;B]]
* [[alternative metal]]|local_scenes=* [[Musika ng Ireland|Ireland]]
* [[Musika ng Athens, Georgia|Athens, Georgia]]
* [[Musika ng New York City|New York City]]
* [[Musika ng Illinois|Illinois]]
* [[Musika ng Leeds|Leeds]]
* [[Musika ng Los Angeles|Los Angeles]]
* [[Madchester|Manchester]]
* [[Musika ng Massachusetts|Massachusetts]]
* [[Musika ng Minnesota|Minneapolis]]
* [[Musika ng Oregon|Portland, Oregon]]
* [[Musika ng Seattle|Seattle, Washington]]|name=Alternative rock|other_topics=* [[Campus radio]]
* [[gothic rock]]
* [[independiyenteng musika]]
* [[indie music scene]]
* [[indie pop]]
* [[industrial rock]]
* [[Lollapalooza]]
* [[noise rock]]
* [[pop punk]]
* [[post-hardcore]]
* [[progressive rock]]
* [[ska punk]]|stylistic_origins={{flatlist|
*[[Punk rock]]
*[[post-punk]]
*[[new wave]]
*[[hardcore punk]]
*[[power pop]]}}
|subgenres=* [[Britpop]]
* [[Christian alternative rock]]
* [[college rock]]
* [[dream pop]]
* [[emo]]
* [[geek rock]]
* [[gothic rock]]
* [[grunge]]&lt;ref name=&quot;allmusic grunge&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.allmusic.com/style/grunge-ma0000002626 |title=Grunge |accessdate=August 24, 2012 |website=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;
* [[indie rock]]
* [[math rock]]
* [[noise pop]]
* [[nu gaze]]
* [[post-Britpop]]
* [[post-grunge]]
* [[riot grrrl]]
* [[post-punk revival]]
* [[post-rock]]
* [[shoegazing]]}}

Ang '''alternative rock''' (tinatawag din na '''alternative music''', '''alt-rock''', o simpleng '''alternative''') ay isang kategorya ng [[musikang rock]] na lumitaw mula sa [[Independiyenteng musika|independyenteng musika]] sa ilalim ng lupa ng dekada 1970 at naging malawak na popular sa dekada 1980. Ang &quot;alternative&quot; ay tumutukoy sa pagkakaiba ng genre mula sa [[Kalinangang tanyag|mainstream]] o komersyal na rock o pop music. Ang orihinal na kahulugan ng termino ay mas malawak, na tumutukoy sa isang henerasyon ng mga musikero na pinagsama ng kanilang kolektibong utang sa alinman sa musikal na istilo o simpleng independiyenteng, ang DIY etos ng [[punk rock]], na noong huling bahagi ng 1970 ay inilatag ang batayan para sa alternatibong musika.&lt;ref name=&quot;altguitar&quot;&gt;di Perna, Alan. &quot;Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar&quot;. ''[[Guitar World]]''. December 1995.&lt;/ref&gt;

Noong Setyembre 1988, ipinakilala ni Billboard ang &quot;alternative&quot; sa kanilang charting system upang maipakita ang pagtaas ng format sa buong mga istasyon ng radyo sa Estados Unidos ng mga istasyon tulad ng [[KROQ|KROQ-FM]] sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] at [[WDRE|WDRE-FM]] sa [[New York City|New York]], na naglalaro ng musika mula sa higit pa underground, independiyenteng, at mga di-komersyal na artista ng rock.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Billboard Debuts Weekly Chart of Alternative Rock |first=Sean |last=Ross |magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=September 10, 1988 |volume=100 |issue=37 |page=1,10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8478983/alternative-songs-first-chart-1988-rewind |title=Rewinding the Charts: In 1988, Alternative Songs Launched, With Siouxsie &amp; the Banshees' 'Peek-a-Boo' as the First No. 1 |first=Gary |last=Trust |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=October 11, 2018 |accessdate=June 16, 2020}}&lt;/ref&gt;

Ang genre ay maaaring matagpuan ng maaga ng 1960s, na may mga banda tulad ng [[the Velvet Underground]] at mga artista tulad ng [[Syd Barrett]], at patuloy na umusbong sa 1980s. Gayunpaman, mula noong unang bahagi ng 1990s ang term ay pangunahing nagsilbi bilang isang maling kamalig sa marketing label upang maipakita ang imahe ng artista at output ng musikal bilang &quot;edgy&quot; sa mga hindi namamalayan ng mga mamimili.

Ayon sa kaugalian, ang alternative rock na malawak na binubuo ng musika na naiiba sa mga tuntunin ng tunog, kontekstong panlipunan at mga pang-rehiyon na ugat. Sa buong 1980s, ang mga magazine at zines, airplay ng radyo sa kolehiyo, at salita ng bibig ay nadagdagan ang katanyagan at binigyan ng diin ang pagkakaiba-iba ng alternative rock, na tumutulong upang tukuyin ang isang bilang ng mga natatanging istilo (at mga eksena ng musika) tulad ng [[noise pop]], [[indie rock]], [[grunge]], at [[shoegaze]]. Karamihan sa mga subgenres na ito ay nakamit ang menor de edad na pangunahing paunawa at ilang mga banda, tulad ng [[Hüsker Dü]] at [[R.E.M.]], ay nilagdaan sa mga pangunahing label. Ngunit ang karamihan sa mga komersyal na tagumpay ng mga banda ay hindi limitado sa paghahambing sa iba pang mga genre ng musika ng rock at pop sa oras na iyon, at ang karamihan sa mga kilos ay nanatiling naka-sign sa mga independyenteng label at nakatanggap ng medyo kaunting pansin mula sa pangunahing radyo, telebisyon, o pahayagan. Sa pamamagitan ng pagbagsak ng [[Nirvana (banda)|Nirvana]] at ang katanyagan ng mga paggalaw ng [[grunge]] at [[Britpop]] noong 1990s, ang kahalili na bato ay pumasok sa musikal na mainstream at maraming mga alternatibong banda ang naging matagumpay.

== Mga Sanggunian ==
&lt;references /&gt;

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.allmusic.com/style/alternative-indie-rock-ma0000012230 AllMusic article for alternative rock]


{{Stub|Musika}}
[[Kategorya:Alternative rock| ]]
[[Kategorya:Musikang rock]]
[[Kategorya:Musika]]
{{DEFAULTSORT:Alternative rock}}</text>
      <sha1>dus59cmo7cuanv681s3lprg9cps0yzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Catanzaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302249</id>
    <revision>
      <id>2206130</id>
      <parentid>2205740</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2206130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24512" sha1="eqg1dhe6pvjukjcwotzfpykadn7fsq8" xml:space="preserve">Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]].

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE
{
    ?item wdt:P31 wd:Q747074 .
    ?item wdt:P131 wd:Q16159 .
}
|columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon
|section=
|min_section=
|sort=P635
|links=text
|thumb=
|autolist=
|references=all
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! ISTAT
! Comune
! Lawak
! Populasyon
|-
| 079002
| Albi
| 29.64&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 790&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079003
| Amaroni
| 9.88&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1660&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079004
| Amato
| 20.93&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 793&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079005
| Andali
| 17.87&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 637&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079007
| Argusto
| 6.88&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 444&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079008
| Badolato
| 37.07&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2843&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079009
| Belcastro
| 53.56&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1231&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079011
| Borgia
| 42.38&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 7158&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079012
| Botricello
| 15.48&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4993&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079017
| Caraffa di Catanzaro
| 24&lt;br/&gt;25.05&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1743&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079018
| Cardinale
| 30.12&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1829&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079020
| Carlopoli
| 16.41&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1385&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079023
| Catanzaro
| 112.72&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 84670&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079024
| Cenadi
| 11.92&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 510&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079025
| Centrache
| 7.96&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 342&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079027
| Cerva
| 21.37&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1086&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079029
| Chiaravalle Centrale
| 23.83&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5098&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079030
| Cicala
| 9.28&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 887&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079033
| Conflenti
| 29.34&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1282&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079034
| Cortale
| 30.01&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1866&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079036
| Cropani
| 44.81&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4674&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079039
| Curinga
| 52.53&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6501&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079042
| Davoli
| 25.03&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5546&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079043
| Decollatura
| 50.83&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2855&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079047
| Falerna
| 24.04&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3786&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079048
| Feroleto Antico
| 22.38&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1955&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079052
| Fossato Serralta
| 11.85&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 558&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079055
| Gagliato
| 7.04&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 432&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079056
| Gasperina
| 6.78&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1884&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079058
| Gimigliano
| 33.55&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2985&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079059
| Girifalco
| 43.1&lt;br/&gt;43.08&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5495&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079060
| Gizzeria
| 37.19&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5065&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079061
| Guardavalle
| 60.27&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4117&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079063
| Isca sullo Ionio
| 23.56&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1441&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079065
| Jacurso
| 21&lt;br/&gt;21.2&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 549&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079068
| Magisano
| 31.94&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1106&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079069
| Maida
| 58.34&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4396&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079071
| Marcedusa
| 15.68&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 380&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079072
| Marcellinara
| 20.91&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2146&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079073
| Martirano
| 14.9&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 840&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079074
| Martirano Lombardo
| 19.84&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 952&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079077
| Miglierina
| 13.94&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 722&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079080
| Montauro
| 11.74&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1773&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079081
| Montepaone
| 16.85&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5656&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079083
| Motta Santa Lucia
| 26.3&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 798&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079087
| Nocera Terinese
| 46.58&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4715&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079088
| Olivadi
| 7.17&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 488&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079089
| Palermiti
| 18.38&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1057&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079092
| Pentone
| 12.38&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1887&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079094
| Petrizzi
| 21.9&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1010&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079095
| Petronà
| 45.79&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2365&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079096
| Pianopoli
| 24.65&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2484&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079099
| Platania
| 26.84&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1973&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079108
| San Floro
| 18.32&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 670&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079110
| San Mango d'Aquino
| 6.89&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1442&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079114
| San Pietro a Maida
| 16.45&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3772&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079115
| San Pietro Apostolo
| 11.72&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1520&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079116
| San Sostene
| 32.49&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1401&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079117
| Santa Caterina dello Ionio
| 40.69&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1923&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079118
| Sant'Andrea Apostolo dello Ionio
| 21.43&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1900&lt;ref name=&quot;ref_4101d67916181d7a61079c5a0a35c3ac045efad5d96c3748f8b41a6437aa90b9&quot;&gt;''[[:d:Q214195|Istat]]''&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;1872&lt;ref name=&quot;ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb&quot;&gt;http://demo.istat.it/pop2018/index3.html&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;1701&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;1691&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;1759&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;1809&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;2072&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;2329&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;2836&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;3085&lt;ref name=&quot;ref_85c53fa19adf081b668ce0bbdf5b4eb33e4ec5822a89e5b2dd5b678fff435836&quot;&gt;https://www.citypopulation.de/en/italy/calabria/079__catanzaro/&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;3324&lt;br/&gt;4016&lt;br/&gt;4912&lt;br/&gt;5170&lt;br/&gt;5497&lt;br/&gt;4868&lt;br/&gt;4594&lt;br/&gt;4011&lt;br/&gt;3360&lt;br/&gt;3539&lt;br/&gt;3211
|-
| 079122
| San Vito sullo Ionio
| 17.17&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1613&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079123
| Satriano
| 21.16&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3364&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079126
| Sellia
| 12.81&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 476&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079127
| Sellia Marina
| 41.46&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 7615&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079129
| Serrastretta
| 41.65&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2923&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079130
| Sersale
| 53.3&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4250&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079131
| Settingiano
| 14.35&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3260&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079133
| Simeri Crichi
| 46.74&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4722&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079134
| Sorbo San Basile
| 59.28&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 754&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079137
| Soverato
| 7.79&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 8618&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079138
| Soveria Mannelli
| 20.5&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2835&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079139
| Soveria Simeri
| 22.28&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1439&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079142
| Squillace
| 34.33&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3511&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079143
| Stalettì
| 12.11&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2353&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079146
| Taverna
| 132.31&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2522&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079147
| Tiriolo
| 29.26&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3581&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079148
| Torre di Ruggiero
| 25.37&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 951&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079151
| Vallefiorita
| 13.88&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1503&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079157
| Zagarise
| 49.33&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1425&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 079160
| Lamezia Terme
| 162.43&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 67026&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|}
----
&amp;sum; 80 items.
{{Wikidata list end}}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]]</text>
      <sha1>eqg1dhe6pvjukjcwotzfpykadn7fsq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katinig na pasutsot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306671</id>
    <revision>
      <id>2206092</id>
      <parentid>2204695</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14758" sha1="4djsamczj115pufxk02k2ksdvc1c2q5" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit sa paksa. --&gt;{{IPA notice}}
Sa [[ponetika]], '''katínig na pasutsót''' o '''prikatíbo''' ang [[katinig]] na nabubuo sa pamamagitan ng pagpuwersa sa daloy ng hangin sa isang makitid na lagusan na resulta ng pagkiskis ng dalawang artikulador sa isa't-isa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{SOWL}}&lt;/ref&gt; Maaaring magmula ito sa kiskisan ng parehong [[Labi (anatomiya)|labi]] kagaya ng kaso ng {{Ipa|[f]}}, ang likurang bahagi ng [[dila]] sa [[ngala-ngala]] tulad sa {{Ipa|[x]}} na makikita bilang ''ch'' sa apelyidong ''[[Johann Sebastian Bach|Bach]]'', o di kaya'y ang gilid ng dila sa likurang ngipin tulad sa ''ll'' sa salitang [[Gales]] na ''Llanelli''. Tinatawag ang prosesong ito bilang '''prikasyón.'''

Kabilang sa mga katinig na pasutsot ang mga [[sibilante]], na nabubuo sa pamamagitan ng pagkitid sa daanan ng hangin habang nakapatag ang dila upang gabayan ang hangin palabas. Ilan sa mga halimbawa nito ang {{IPA|[s z ʃ ʒ]}}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

May dalawang katutubong katinig na pasutsot sa wikang Tagalog: {{IPA|[s h]}} (hal. ''salita'', ''halik''). Makikita sa mga hiram na salita ang {{IPA|[f v z ʃ]}} (hal. ''fengshui'', ''valid'', ''zoo'', ''shabu'') na opisyal na bahagi ng pamantayang anyo nito na [[Wikang Filipino|Filipino]] maliban sa {{IPA|[ʃ]}}, na hindi kinokonsiderang isang hiwalay na titik.

== Wika ==
Pinaniniwalaan na ang [[wikang Ubykh]] ang nagtataglay sa pinakamaraming katinig na pasutsot (29, hindi kasama ang {{Ipa|/h/}}) bago itong tuluyang mamatay noong 1992; ilan pa nga sa mga ito ang walang kaakibat na simbolo o tuldik sa IPA. Ikumpara ito sa tinatayang 8.7% ng mga wika sa mundo ang walang ponemikong katinig na pasutsot,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maddieson |first=Ian |date=2013 |editor-last=Dryer |editor-first=Matthew S. |editor2-last=Haspelmath |editor2-first=Martin |title=Absence of Common Consonants |trans-title=Kawalan ng mga Karaniwang Tunog |url=https://wals.info/chapter/18 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=WALS Online |language=en |doi=10.5281/zenodo.13950591}}&lt;/ref&gt; lalo na sa mga [[katutubong wika sa Australia]], kung saan pawang nagmumula ang mga kaunting katinig na pasutsot, kung meron man, sa paglipat ng tunog ng mga [[katinig na pasara]] o [[Katinig na padulas|padulas]]; nangyayari rin ito sa ilang mga wika sa [[Bagong Ginea]] at sa [[Timog Amerika]]. Gayunpaman, bagamat walang {{Ipa|/h/}} sa kahit anong mga katutubong wika ng Australia, nagpapakita pa rin ito sa mga imbentaryo ng ibang mga wika na walang tunay na katinig na pasutsot.

Tipikal na makikita ang mga wikang nagtatangi sa mga katinig na pasutsot batay sa [[Tunog (ponetika)|tunog]] sa mga kontinente ng [[Europa]], [[Aprika]], at [[Kanlurang Asya]]. Kadalasang wala sa mga wika ng [[Timog Asya|Timog]] at [[Silangang Asya]] (kagaya ng [[wikang Mandarin]], [[Wikang Koreano|Koreano]], at [[mga wikang Austronesyo]]) ang mga matunog na katinig na pasutsot tulad ng {{IPA|[z]}} at {{Ipa|[v]}}. Pawang mga [[alopono]] naman ang mga ito sa ilang mga [[wikang Drabida]] ng India. Medyo bihira rin ang mga matunog na katinig na pasutsot sa [[Mga katutubong wika ng Kaamerikahan|mga katutubong wika]] ng [[Kaamerikahan]]. Sa pangkalahatan, mas bihira sa mga wika na itangi ang mga katinig na pasutsot batay sa tunog kesa sa mga pasara, na makikita lamang sa tinatayang katlo ng lahat ng mga wika sa mundo kumpara sa 60% sa mga katinig na pasara.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maddieson |first=Ian |title=The World Atlas of Language Structures |url=https://archive.org/details/worldatlasoflang0000unse |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-925591-1 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/worldatlasoflang0000unse/page/26 26]–29 |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Mundo sa mga Estraktura ng Wika |chapter=Voicing in Plosives and Fricatives |trans-chapter=Tunog sa mga Katinig na Papigil at Pakiskis}}&lt;/ref&gt; Sa kabaligtaran naman, nasa 15% naman ng mga wika ang nagtataglay ng matunog na katinig na pasutsot ngunit walang kapares na walang tunog na katinig na pasutsot. Sa mga ito, nasa 2/3 ang nagtataglay ng ganitong sistema nang walang kahit anong pagtatangi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maddieson |first=Ian |title=Patterns of Sounds |url=https://archive.org/details/patternsofsounds0000madd |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=0-521-26536-3 |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog}}&lt;/ref&gt;

== Uri ==

=== Pulmonikong katinig ===
Nahahati ang mga [[pulmonikong katinig]] na pasutsot sa dalawa: mga [[sibilante]] at di-sibilante, bagamat karaniwang tinatangi lamang ang mga ito para sa mga [[lugar ng artikulasyon]] kung saan posible ang dalawang ito, kagaya halimbawa sa ngipin. Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga ito; para sa bawat uri, nasa taas ang di-matunog na anyo nito habang nasa baba ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito. Nakalista ang mga ito batay sa lugar mula labi papaloob sa lalamunan.
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}}
|[[Wikang Hapones|Hapones]]
| {{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} 
|'bulok'
|{{IPA|[ɸɯhai]}}
|-
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}}
|[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo)
| {{Lang|pt|sábado}}
|'Sabado'
|{{IPA|[ˈsaβɐðu]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|f}}}}
|[[Wikang Olandes|Olandes]]
| {{Lang|nl|fiets}}
|'bisikleta'
|{{IPA|[fiːts]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|v}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]]
|{{Lang|en|valve}}
|'tubo'
|{{IPA|[væɫv]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi-dila]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̼}}}}
|[[Wikang Big Nambas|Big Nambas]]
|?
|'[[hika]]'
|{{IPA|[ˈinɛθ̼]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̼}}}}
|[[Wikang Tangoa|Tangoa]]
|?
|'bato'
|{{IPA|[ð̼atu]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi't paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɥ̊}}}}
|[[Wikang Breton|Breton]]
|?
|'kusina niya' [babae]
|{{IPA|[i ˈçᶣizin]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi't ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʍ}}}}
|[[Wikang Persa|Persa]] (Klasiko)
|{{Lang|fa|خواستن}} {{Lang|fa-Latn|xwâstän}}
|'nais'
|{{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s̪}}}}
|[[Wikang Mandarin|Mandarin]]
|{{Lang|zh|三}} {{Lang|zh-Latn|sān}}
|'tatlo'
|{{IPA|[s̪a̋n]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z̪}}}}
|[[Wikang Pranses|Pranses]]
|{{Lang|fr|zèbre}}
|'[[sebra]]'
|{{IPA|[z̪ɛbʁ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ}}}}
|[[Wikang Swahili|Swahili]]
|{{Lang|sw|thamini}}
|'halaga'
|{{IPA|[θɑˈmini]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð}}}}
|[[Wikang Arabe|Arabo]]
|{{Lang|ar|ذهب}} {{Lang|ar-Latn|dhahab}}
|'ginto'
|{{IPA|[ˈðæhæb]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngipin pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ̪}}}}
|[[Wikang Noruwego|Noruwego]] (Trondheim)
|{{Lang|no|sælt}}
|'naibenta'
|{{IPA|[s̪aɬ̪t̪]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa parehong ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|h̪͆}}}}
|[[Wikang Adyghe|Adyghe]]
|{{Lang|ady|дахэ}} {{Lang|ady-Latn|daxɛ}}
|'maganda'
|{{IPA|[daːh̪͆a]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}}
|[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]]
|{{Lang|kl|tassa aajufffa}}
|'ayun na'
|{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |lasa
|{{IPA|[ˈlasɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}}
|[[Wikang Malayo|Malay]]
|{{Lang|ms|beza}}
|'pagkakaiba'
|{{IPA|[bezə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}}
|[[Wikang Islandes|Islandes]]
|{{Lang|is|þú}}
|'ikaw'
|{{IPA|[θ̠uː]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}}
|[[Wikang Tseko|Tseko]]
|{{Lang|cs|čtyři}}
|'apat'
|{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}}
|[[Wikang Gales|Gales]]
|{{Lang|cy|tegell}}
|'takure'
|{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|ukudla}}
|'kumain'
|{{IPA|[úɠùːɮá]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |siya
|{{IPA|[ʃa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}}
|[[Wikang Eslobako|Eslobako]]
|{{Lang|sk|žena}}
|'babae'
|{{IPA|[ʒena]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠̊˔}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|crew}}
|'kasamahan'
|{{IPA|[kɹ̝̠̊ʊu̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠˔	}}}}
|[[Wikang Olandes|Olandes]]
|{{Lang|nl|meer}}
|'lawa'
|{{IPA|[meːɹ̠˔]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}}
|[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]]
|{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}}
|'[[ahedres]]'
|{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}}
|[[Wikang Polako|Polako]]
|{{Lang|pl|żona}}
|'asawang babae'
|{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ̊˔}}}}
|[[Wikang Ormuri|Ormuri]]
|{{Lang|oru|suř}}
|'pula'
|{{IPA|[suɻ̝̊]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ˔}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (Timog Aprika)
|{{Lang|en|red}}
|'pula'
|{{IPA|[ɻ˔ed]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa dilang pulupot pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ꞎ}}}}
|[[Wikang Toda|Toda]]
|?
|'lambak'
|{{IPA|[paɭ̊ ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼅}}}}
|[[Wikang Ao|Ao]]
|{{Lang|njo|liru}}
|'kumpas'
|{{IPA|[li𝼅u]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta't gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|sjæl}}
|'kaluluwa'
|{{IPA|[ˈɕeːˀl]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʑ}}}}
|[[Wikang Kastila|Kastila]] (Paraguay)
|{{Lang|es|carro}}
|'sasakyan'
|{{Ipa|[ˈkaʑo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ç}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|kapj}}
|'kunin'
|{{IPA|[ˈkɒpç]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʝ}}}}
|[[Wikang Italyano|Italyano]] (Timog)
|{{Lang|it|figlio}}
|'anak na lalaki'
|{{IPA|[ˈfiʝːo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼆}}}}
|[[Wikang Turko|Turko]]
|{{Lang|tr|dil}}
|'dila'
|{{IPA|[ˈd̟iʎ̟̊]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʎ̝}}}}
|[[Wikang Jebero|Jebero]]
|?
|'eskopeta'
|{{IPA|[iˈʎ̝apa]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Tunog sj|Tunog ''sj'']]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɧ}}}}
|[[Wikang Suweko|Suweko]]
|{{Lang|sv|en skjorta}}
|'isang damit'
|{{IPA|[ɛŋˈɧʊʈːa]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|x}}}}
|[[Wikang Afrikaans|Afrikaans]]
|{{Lang|af|groot}}
|'malaki'
|{{Ipa|[xrʊət]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɣ}}}}
|[[Wikang Griyego|Griyego]]
|{{Lang|el|γάλα}} {{Lang|el-Latn|gála}}
|'gatas'
|{{IPA|[ˈɣala]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼄}}}}
|[[Wikang Wahgi|Wahgi]]
|{{Lang|whg|nòⱡ}}
|'tubig'
|{{IPA|[no𝼄˩]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʟ̝}}}}
|[[Wikang Archi|Archi]]
|{{Lang|aqc|наӏлъдут}} {{Lang|aqc-Latn|naydut}}
|'bughaw'
|{{IPA|[naʟ̝dut]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|χ}}}}
|[[Wikang Gales|Gales]]
|{{Lang|cy|chwech}}
|'anim'
|{{IPA|[χweːχ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʁ}}}}
|[[Wikang Hebreo|Ebreo]]
|{{Lang|he|עוֹרֵב}} {{Lang|he-Latn|orev}}
|'uwak'
|{{IPA|[ʔoˈʁ̞ev]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa lalaugan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ħ}}}}
|[[Wikang Maltes|Maltes]]
|{{Lang|mt|wieħed}}
|'isa'
|{{IPA|[wiːħet]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|ravn}}
|'uwak'
|{{IPA|[ʕ̞ɑ̈wˀn]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa tagukan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|h}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tahimik
|{{IPA|[tɐˈhimɪk]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɦ}}}}
|[[Wikang Koreano|Koreano]]
|{{Lang|ko|여행}} {{Lang|ko-Latn|yeohaeng}}
|'lakbay'
|{{IPA|[jʌɦεŋ]}}
|}

=== Di-pulmonikong katinig ===
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| [[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}}
|[[Wikang Yuchi|Yuchi]]
| {{Lang|yuc|f̓asę}} 
|'magandang gabi'
|{{IPA|[ɸʼasẽ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|fʼ}}}}
|[[Wikang Yap|Yap]]
| {{Lang|yap|f'aang}} 
|'igat'
|{{IPA|[fʼaːŋ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θʼ}}}}
|[[Wikang Yap|Yap]]
|{{Lang|yap|th'abii}} 
|'pinaka'
|{{IPA|[θʼabiː]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}}
|[[Wikang Hausa|Hausa]]
|{{Lang|ha|tsutsa}} 
|'bulate'
|{{IPA|[sʼusʼa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}}
|[[WIkang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|lʼook}} 
|'isda'
|{{IPA|[ɬʼuːk]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃʼ}}}}
|[[WIkang Gullah|Gullah]]
|{{Lang|gul|shew}}
|'mag-ahit'
|{{IPA|[ʃʼɛw]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂʼ}}}}
|[[Wikang Keres|Keres]]
|{{Lang|kjq|sr'aatsi}}
|'napilas'
|{{IPA|[ʂʼɑːtsi]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɕʼ}}}}
|[[Wikang Kabardino|Kabardino]]
|{{Lang|kbd|пщӀы	}} {{Lang|kbd-Latn|pśʼy}}
|'sampu'
|{{IPA|[pɕʼə]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|xʼ}}}}
|[[WIkang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|xʼáaxʼ}}
|'mansanas'
|{{IPA|[xʼáːxʼ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|χʼ}}}}
|[[Wikang Dakota|Dakota]]
|{{Lang|dak|haŋȟʼáŋna}}
|'umaga'
|{{IPA|[hãχʼã.na]}}
|}

== Sanggunian ==
{{Reflist}}

*
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
[[Kategorya:Mga katinig]]</text>
      <sha1>4djsamczj115pufxk02k2ksdvc1c2q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206145</id>
      <parentid>2206092</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+navbox</comment>
      <origin>2206145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14780" sha1="p3dsd4hlc2nsv7pgpf8j9o3t5l7anyg" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit sa paksa. --&gt;{{IPA notice}}
Sa [[ponetika]], '''katínig na pasutsót''' o '''prikatíbo''' ang [[katinig]] na nabubuo sa pamamagitan ng pagpuwersa sa daloy ng hangin sa isang makitid na lagusan na resulta ng pagkiskis ng dalawang artikulador sa isa't-isa.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{SOWL}}&lt;/ref&gt; Maaaring magmula ito sa kiskisan ng parehong [[Labi (anatomiya)|labi]] kagaya ng kaso ng {{Ipa|[f]}}, ang likurang bahagi ng [[dila]] sa [[ngala-ngala]] tulad sa {{Ipa|[x]}} na makikita bilang ''ch'' sa apelyidong ''[[Johann Sebastian Bach|Bach]]'', o di kaya'y ang gilid ng dila sa likurang ngipin tulad sa ''ll'' sa salitang [[Gales]] na ''Llanelli''. Tinatawag ang prosesong ito bilang '''prikasyón.'''

Kabilang sa mga katinig na pasutsot ang mga [[sibilante]], na nabubuo sa pamamagitan ng pagkitid sa daanan ng hangin habang nakapatag ang dila upang gabayan ang hangin palabas. Ilan sa mga halimbawa nito ang {{IPA|[s z ʃ ʒ]}}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

May dalawang katutubong katinig na pasutsot sa wikang Tagalog: {{IPA|[s h]}} (hal. ''salita'', ''halik''). Makikita sa mga hiram na salita ang {{IPA|[f v z ʃ]}} (hal. ''fengshui'', ''valid'', ''zoo'', ''shabu'') na opisyal na bahagi ng pamantayang anyo nito na [[Wikang Filipino|Filipino]] maliban sa {{IPA|[ʃ]}}, na hindi kinokonsiderang isang hiwalay na titik.

== Wika ==
Pinaniniwalaan na ang [[wikang Ubykh]] ang nagtataglay sa pinakamaraming katinig na pasutsot (29, hindi kasama ang {{Ipa|/h/}}) bago itong tuluyang mamatay noong 1992; ilan pa nga sa mga ito ang walang kaakibat na simbolo o tuldik sa IPA. Ikumpara ito sa tinatayang 8.7% ng mga wika sa mundo ang walang ponemikong katinig na pasutsot,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maddieson |first=Ian |date=2013 |editor-last=Dryer |editor-first=Matthew S. |editor2-last=Haspelmath |editor2-first=Martin |title=Absence of Common Consonants |trans-title=Kawalan ng mga Karaniwang Tunog |url=https://wals.info/chapter/18 |access-date=23 Pebrero 2026 |website=WALS Online |language=en |doi=10.5281/zenodo.13950591}}&lt;/ref&gt; lalo na sa mga [[katutubong wika sa Australia]], kung saan pawang nagmumula ang mga kaunting katinig na pasutsot, kung meron man, sa paglipat ng tunog ng mga [[katinig na pasara]] o [[Katinig na padulas|padulas]]; nangyayari rin ito sa ilang mga wika sa [[Bagong Ginea]] at sa [[Timog Amerika]]. Gayunpaman, bagamat walang {{Ipa|/h/}} sa kahit anong mga katutubong wika ng Australia, nagpapakita pa rin ito sa mga imbentaryo ng ibang mga wika na walang tunay na katinig na pasutsot.

Tipikal na makikita ang mga wikang nagtatangi sa mga katinig na pasutsot batay sa [[Tunog (ponetika)|tunog]] sa mga kontinente ng [[Europa]], [[Aprika]], at [[Kanlurang Asya]]. Kadalasang wala sa mga wika ng [[Timog Asya|Timog]] at [[Silangang Asya]] (kagaya ng [[wikang Mandarin]], [[Wikang Koreano|Koreano]], at [[mga wikang Austronesyo]]) ang mga matunog na katinig na pasutsot tulad ng {{IPA|[z]}} at {{Ipa|[v]}}. Pawang mga [[alopono]] naman ang mga ito sa ilang mga [[wikang Drabida]] ng India. Medyo bihira rin ang mga matunog na katinig na pasutsot sa [[Mga katutubong wika ng Kaamerikahan|mga katutubong wika]] ng [[Kaamerikahan]]. Sa pangkalahatan, mas bihira sa mga wika na itangi ang mga katinig na pasutsot batay sa tunog kesa sa mga pasara, na makikita lamang sa tinatayang katlo ng lahat ng mga wika sa mundo kumpara sa 60% sa mga katinig na pasara.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maddieson |first=Ian |title=The World Atlas of Language Structures |url=https://archive.org/details/worldatlasoflang0000unse |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-925591-1 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/worldatlasoflang0000unse/page/26 26]–29 |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Mundo sa mga Estraktura ng Wika |chapter=Voicing in Plosives and Fricatives |trans-chapter=Tunog sa mga Katinig na Papigil at Pakiskis}}&lt;/ref&gt; Sa kabaligtaran naman, nasa 15% naman ng mga wika ang nagtataglay ng matunog na katinig na pasutsot ngunit walang kapares na walang tunog na katinig na pasutsot. Sa mga ito, nasa 2/3 ang nagtataglay ng ganitong sistema nang walang kahit anong pagtatangi.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Maddieson |first=Ian |title=Patterns of Sounds |url=https://archive.org/details/patternsofsounds0000madd |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=0-521-26536-3 |language=en |trans-title=Mga Pattern ng Tunog}}&lt;/ref&gt;

== Uri ==

=== Pulmonikong katinig ===
Nahahati ang mga [[pulmonikong katinig]] na pasutsot sa dalawa: mga [[sibilante]] at di-sibilante, bagamat karaniwang tinatangi lamang ang mga ito para sa mga [[lugar ng artikulasyon]] kung saan posible ang dalawang ito, kagaya halimbawa sa ngipin. Ipinapakita sa susunod na talahanayan sa baba ang mga ito; para sa bawat uri, nasa taas ang di-matunog na anyo nito habang nasa baba ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito. Nakalista ang mga ito batay sa lugar mula labi papaloob sa lalamunan.
{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸ}}}}
|[[Wikang Hapones|Hapones]]
| {{Lang|ja|腐敗}} {{Lang|ja-Latn|fuhai}} 
|'bulok'
|{{IPA|[ɸɯhai]}}
|-
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|β}}}}
|[[Wikang Portuges|Portuges]] (Europeo)
| {{Lang|pt|sábado}}
|'Sabado'
|{{IPA|[ˈsaβɐðu]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|f}}}}
|[[Wikang Olandes|Olandes]]
| {{Lang|nl|fiets}}
|'bisikleta'
|{{IPA|[fiːts]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|v}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]]
|{{Lang|en|valve}}
|'tubo'
|{{IPA|[væɫv]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi-dila]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̼}}}}
|[[Wikang Big Nambas|Big Nambas]]
|?
|'[[hika]]'
|{{IPA|[ˈinɛθ̼]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̼}}}}
|[[Wikang Tangoa|Tangoa]]
|?
|'bato'
|{{IPA|[ð̼atu]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi't paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɥ̊}}}}
|[[Wikang Breton|Breton]]
|?
|'kusina niya' [babae]
|{{IPA|[i ˈçᶣizin]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa labi't ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʍ}}}}
|[[Wikang Persa|Persa]] (Klasiko)
|{{Lang|fa|خواستن}} {{Lang|fa-Latn|xwâstän}}
|'nais'
|{{IPA|[xʷɑːs.ˈtan]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s̪}}}}
|[[Wikang Mandarin|Mandarin]]
|{{Lang|zh|三}} {{Lang|zh-Latn|sān}}
|'tatlo'
|{{IPA|[s̪a̋n]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z̪}}}}
|[[Wikang Pranses|Pranses]]
|{{Lang|fr|zèbre}}
|'[[sebra]]'
|{{IPA|[z̪ɛbʁ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ}}}}
|[[Wikang Swahili|Swahili]]
|{{Lang|sw|thamini}}
|'halaga'
|{{IPA|[θɑˈmini]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð}}}}
|[[Wikang Arabe|Arabo]]
|{{Lang|ar|ذهب}} {{Lang|ar-Latn|dhahab}}
|'ginto'
|{{IPA|[ˈðæhæb]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngipin pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ̪}}}}
|[[Wikang Noruwego|Noruwego]] (Trondheim)
|{{Lang|no|sælt}}
|'naibenta'
|{{IPA|[s̪aɬ̪t̪]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa parehong ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|h̪͆}}}}
|[[Wikang Adyghe|Adyghe]]
|{{Lang|ady|дахэ}} {{Lang|ady-Latn|daxɛ}}
|'maganda'
|{{IPA|[daːh̪͆a]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngipin-labi]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|f͆}}}}
|[[Wikang Groenlandes|Groenlandes]]
|{{Lang|kl|tassa aajufffa}}
|'ayun na'
|{{IPA|[tasːa aːjuf͆ːˠa]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |lasa
|{{IPA|[ˈlasɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}}
|[[Wikang Malayo|Malay]]
|{{Lang|ms|beza}}
|'pagkakaiba'
|{{IPA|[bezə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θ̠}}}}
|[[Wikang Islandes|Islandes]]
|{{Lang|is|þú}}
|'ikaw'
|{{IPA|[θ̠uː]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ð̠}}}}
|[[Wikang Tseko|Tseko]]
|{{Lang|cs|čtyři}}
|'apat'
|{{IPA|[ˈt͡ʃtɪɹ̝ɪ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬ}}}}
|[[Wikang Gales|Gales]]
|{{Lang|cy|tegell}}
|'takure'
|{{IPA|[ˈtɛɡɛɬ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɮ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|ukudla}}
|'kumain'
|{{IPA|[úɠùːɮá]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |siya
|{{IPA|[ʃa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}}
|[[Wikang Eslobako|Eslobako]]
|{{Lang|sk|žena}}
|'babae'
|{{IPA|[ʒena]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠̊˔}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|crew}}
|'kasamahan'
|{{IPA|[kɹ̝̠̊ʊu̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɹ̠˔	}}}}
|[[Wikang Olandes|Olandes]]
|{{Lang|nl|meer}}
|'lawa'
|{{IPA|[meːɹ̠˔]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}}
|[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]]
|{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}}
|'[[ahedres]]'
|{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}}
|[[Wikang Polako|Polako]]
|{{Lang|pl|żona}}
|'asawang babae'
|{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Di-matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ̊˔}}}}
|[[Wikang Ormuri|Ormuri]]
|{{Lang|oru|suř}}
|'pula'
|{{IPA|[suɻ̝̊]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɻ˔}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (Timog Aprika)
|{{Lang|en|red}}
|'pula'
|{{IPA|[ɻ˔ed]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa dilang pulupot pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ꞎ}}}}
|[[Wikang Toda|Toda]]
|?
|'lambak'
|{{IPA|[paɭ̊ ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼅}}}}
|[[Wikang Ao|Ao]]
|{{Lang|njo|liru}}
|'kumpas'
|{{IPA|[li𝼅u]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta't gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|sjæl}}
|'kaluluwa'
|{{IPA|[ˈɕeːˀl]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʑ}}}}
|[[Wikang Kastila|Kastila]] (Paraguay)
|{{Lang|es|carro}}
|'sasakyan'
|{{Ipa|[ˈkaʑo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ç}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|kapj}}
|'kunin'
|{{IPA|[ˈkɒpç]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʝ}}}}
|[[Wikang Italyano|Italyano]] (Timog)
|{{Lang|it|figlio}}
|'anak na lalaki'
|{{IPA|[ˈfiʝːo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa paleta pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼆}}}}
|[[Wikang Turko|Turko]]
|{{Lang|tr|dil}}
|'dila'
|{{IPA|[ˈd̟iʎ̟̊]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʎ̝}}}}
|[[Wikang Jebero|Jebero]]
|?
|'eskopeta'
|{{IPA|[iˈʎ̝apa]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Tunog sj|Tunog ''sj'']]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɧ}}}}
|[[Wikang Suweko|Suweko]]
|{{Lang|sv|en skjorta}}
|'isang damit'
|{{IPA|[ɛŋˈɧʊʈːa]}}
|-
| colspan=&quot;5&quot; ! {{N/a}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|x}}}}
|[[Wikang Afrikaans|Afrikaans]]
|{{Lang|af|groot}}
|'malaki'
|{{Ipa|[xrʊət]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɣ}}}}
|[[Wikang Griyego|Griyego]]
|{{Lang|el|γάλα}} {{Lang|el-Latn|gála}}
|'gatas'
|{{IPA|[ˈɣala]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa ngala-ngala pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼄}}}}
|[[Wikang Wahgi|Wahgi]]
|{{Lang|whg|nòⱡ}}
|'tubig'
|{{IPA|[no𝼄˩]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʟ̝}}}}
|[[Wikang Archi|Archi]]
|{{Lang|aqc|наӏлъдут}} {{Lang|aqc-Latn|naydut}}
|'bughaw'
|{{IPA|[naʟ̝dut]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|χ}}}}
|[[Wikang Gales|Gales]]
|{{Lang|cy|chwech}}
|'anim'
|{{IPA|[χweːχ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʁ}}}}
|[[Wikang Hebreo|Ebreo]]
|{{Lang|he|עוֹרֵב}} {{Lang|he-Latn|orev}}
|'uwak'
|{{IPA|[ʔoˈʁ̞ev]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa lalaugan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ħ}}}}
|[[Wikang Maltes|Maltes]]
|{{Lang|mt|wieħed}}
|'isa'
|{{IPA|[wiːħet]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|ravn}}
|'uwak'
|{{IPA|[ʕ̞ɑ̈wˀn]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pasutsot sa tagukan]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|h}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tahimik
|{{IPA|[tɐˈhimɪk]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɦ}}}}
|[[Wikang Koreano|Koreano]]
|{{Lang|ko|여행}} {{Lang|ko-Latn|yeohaeng}}
|'lakbay'
|{{IPA|[jʌɦεŋ]}}
|}

=== Di-pulmonikong katinig ===
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| [[Palabas na katinig na pasutsot sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|ɸʼ}}}}
|[[Wikang Yuchi|Yuchi]]
| {{Lang|yuc|f̓asę}} 
|'magandang gabi'
|{{IPA|[ɸʼasẽ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa labi-ngipin]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|fʼ}}}}
|[[Wikang Yap|Yap]]
| {{Lang|yap|f'aang}} 
|'igat'
|{{IPA|[fʼaːŋ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|θʼ}}}}
|[[Wikang Yap|Yap]]
|{{Lang|yap|th'abii}} 
|'pinaka'
|{{IPA|[θʼabiː]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|sʼ}}}}
|[[Wikang Hausa|Hausa]]
|{{Lang|ha|tsutsa}} 
|'bulate'
|{{IPA|[sʼusʼa]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɬʼ}}}}
|[[WIkang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|lʼook}} 
|'isda'
|{{IPA|[ɬʼuːk]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃʼ}}}}
|[[WIkang Gullah|Gullah]]
|{{Lang|gul|shew}}
|'mag-ahit'
|{{IPA|[ʃʼɛw]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂʼ}}}}
|[[Wikang Keres|Keres]]
|{{Lang|kjq|sr'aatsi}}
|'napilas'
|{{IPA|[ʂʼɑːtsi]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɕʼ}}}}
|[[Wikang Kabardino|Kabardino]]
|{{Lang|kbd|пщӀы	}} {{Lang|kbd-Latn|pśʼy}}
|'sampu'
|{{IPA|[pɕʼə]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|xʼ}}}}
|[[WIkang Tlingit|Tlingit]]
|{{Lang|tli|xʼáaxʼ}}
|'mansanas'
|{{IPA|[xʼáːxʼ]}}
|-
|[[Palabas na katinig na pasutsot sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|χʼ}}}}
|[[Wikang Dakota|Dakota]]
|{{Lang|dak|haŋȟʼáŋna}}
|'umaga'
|{{IPA|[hãχʼã.na]}}
|}

== Sanggunian ==
{{Reflist}}

{{Articulation navbox}}
[[Kategorya:Pages with unreviewed translations]]
[[Kategorya:Mga katinig]]</text>
      <sha1>p3dsd4hlc2nsv7pgpf8j9o3t5l7anyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalendaryong Tsino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307796</id>
    <revision>
      <id>2206159</id>
      <parentid>2119566</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Kalendaryong Intsik]] sa [[Kalendaryong Tsino]] mula sa redirect</comment>
      <origin>2119566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9490" sha1="in7ypudsjrljd1dq3o0ue33c1a843kc" xml:space="preserve">Ang '''Kalendaryong Intsik''' o '''Talaarawang Intsik''' ay ang pinakatanyag na kalendaryo sa buong mundo na ginagamit ngayon ng [[Mga Intsik]], Nagbuhat ito sa Kalendaryong Lunisolar ayon sa taong reckon, buwan at araw taliwas sa inaabangangang astronomikal sa [[Tsina]], Noong ika Mayo 12, 2007.

Ito ngayon ay moderno na sa bansang Tsina, gamit ang [[Kalendaryong Gregoryano]], ito'y tradisyon ng gobyerno sa Tsina halimbawa ng [[Bagong Taong Intsik]] at Lantern Festival, Ang Kalendaryong Intsik ay ginagamit upang tukuyin ang mga &quot;Hayop Sodyak&quot; ng bawat na taon, 12 hayop ang nakapabilog simula sa [[Daga (sodyak)|Daga]] at huli ang [[Baboy (sodyak)]], Mayroon mga bansa ang napapabilang sa kalendaryo ng Intsik ang mga Korean, Vietnamese at Ryukuan.

==Mga 12 hayop sa sodyak ==
{{See also|Sodyak}}
=== Pagtutugma ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;| Sodyak
!scope=&quot;col&quot;| Mabuting katugma&lt;br /&gt; (katugma)
!scope=&quot;col&quot;| Karaniwan&lt;br /&gt; (mapagkaibigan)
!scope=&quot;col&quot;| Hindi katugma&lt;br /&gt; (tunggali)
!scope=&quot;col&quot;| Mapaminsala&lt;br /&gt; (iwasan)
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (1) [[Rat (zodiac)|Rat]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Rat 2.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE RAT.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Horse (zodiac)|Horse]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Goat (zodiac)|Goat]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (2) [[Ox (zodiac)|Ox]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Ox.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE BUFFLE.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Goat (zodiac)|Goat]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Horse (zodiac)|Horse]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (3) [[Tiger (zodiac)|Tiger]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Tiger.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE TIGRE.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Monkey (zodiac)|Monkey]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Snake (zodiac)|Snake]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (4) [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Rabbit.svg|155px]][[Talaksan:OMBRE CHINOISE LIEVRE 2.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Rooster (zodiac)|Rooster]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Dragon (zodiac)|Dragon]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (5) [[Dragon (zodiac)|Dragon]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Dragon 2.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE DRAGON.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Dog (zodiac)|Dog]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (6) [[Snake (zodiac)|Snake]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Snake.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE SERPENT.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Pig (zodiac)|Pig]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Tiger (zodiac)|Tiger]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (7) [[Horse (zodiac)|Horse]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Horse.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE CHEVAL.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Rat (zodiac)|Rat]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Ox (zodiac)|Ox]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (8) [[Goat (zodiac)|Goat]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Goat.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE CHEVRE.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Ox (zodiac)|Ox]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Rat (zodiac)|Rat]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (9) [[Monkey (zodiac)|Monkey]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Monkey 2.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE SINGE.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Tiger (zodiac)|Tiger]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Pig (zodiac)|Pig]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (10) [[Rooster (zodiac)|Rooster]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Rooster.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE COQ.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Dog (zodiac)|Dog]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (11) [[Dog (zodiac)|Dog]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Dog 2.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE CHIEN.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Tiger (zodiac)|Tiger]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Monkey (zodiac)|Monkey]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]],&lt;br /&gt; [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Snake (zodiac)|Snake]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Dragon (zodiac)|Dragon]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Rooster (zodiac)|Rooster]]
|-
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFF&quot;| (12) [[Pig (zodiac)|Pig]]&lt;br /&gt; [[Talaksan:Boar.svg|155px]] [[Talaksan:OMBRE CHINOISE SANGLIER.jpg|155px]]
|style=&quot;background:#CF8&quot;| [[Rabbit (zodiac)|Rabbit]],&lt;br /&gt; [[Goat (zodiac)|Goat]],&lt;br /&gt; [[Pig (zodiac)|Pig]]
|style=&quot;background:#F7F8FF&quot;| [[Rat (zodiac)|Rat]],&lt;br /&gt; [[Rooster (zodiac)|Rooster]],&lt;br /&gt; [[Dog (zodiac)|Dog]],&lt;br /&gt; [[Dragon (zodiac)|Dragon]],&lt;br /&gt; [[Horse (zodiac)|Horse]],&lt;br /&gt; [[Ox (zodiac)|Ox]],&lt;br /&gt; [[Tiger (zodiac)|Tiger]]
|style=&quot;background:#FC0&quot;| [[Snake (zodiac)|Snake]]
|style=&quot;background:#F88&quot;| [[Monkey (zodiac)|Monkey]]
|}

==Mga sodyak at panahon==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Signo !! Panahon !! Petsa !! Direksyon
|-
| [[Tigre (sodyak)|Tigre]] || rowspan= 3 | [[Tagsibol]] || 4 Pebrero - 5 Marso || Hilagang Silangan (NEE)
|-
| [[Kuneho (sodyak)|Kuneho]] || 6 Marso - 4 Abril || Silangan (East)
|-
| [[Dragon (sodyak)|Dragon]] ||  5 Abril - 4 Mayo || Timog Silangan (SEE)
|-
| [[Ahas (sodyak)|Ahas]] || rowspan=3 | [[Tag-init]] || 5 Mayo - 5 Hunyo || Timog Silangan (SSE)
|-
| [[Kabayo (sodyak)|Kabayo]] || 6 Hunyo - 6 Hulyo || Timog (South)
|-
| [[Kambing (sodyak)|Kambing]] || 7 Hulyo - 6 Agosto || Timog Kanluran (SSW)
|- 
| [[Unggoy (sodyak)|Unggoy]] || rowspan=3 | [[Taglagas]] || 7 Agosto - 7 Setyembre || Timog Kanluran (SWW)
|-
| [[Tandang (sodyak)|Tandang]] || 8 Setyembre - 7 Oktubre || Kanluran (West)
|-
| [[Aso (sodyak)|Aso]] || 8 Oktubre - 6 Nobyembre || Hilagang Kanluran (NWW)
|-
| [[Baboy (sodyak)|Baboy]] || rowspan=3 | [[Taglamig]] || 7 Nobyembre - 6 Disyembre || Hilagang Kanluran (NNW)
|-
| [[Daga (sodyak)|Daga]] || 7 Disyembre - 5 Enero || Hilaga (North)
|-
| [[Baka (sodyak)|Baka]] || 6 Enero - 3 Pebrero ||  Hilagang Silangan (NNE)
|}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Kalendaryo|Gregoryano]]</text>
      <sha1>in7ypudsjrljd1dq3o0ue33c1a843kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Kalendaryong Tsino</title>
    <ns>1</ns>
    <id>307833</id>
    <revision>
      <id>2206161</id>
      <parentid>1835797</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Usapan:Kalendaryong Intsik]] sa [[Usapan:Kalendaryong Tsino]]</comment>
      <origin>1835797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="1mlbj9xx1bvug4d68bsnjio6zn47n1n" xml:space="preserve">{{Isinalinwikang pahina|en|Chinese calendar}}</text>
      <sha1>1mlbj9xx1bvug4d68bsnjio6zn47n1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Buszmail</title>
    <ns>3</ns>
    <id>312062</id>
    <revision>
      <id>2206050</id>
      <parentid>2205849</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buszmail</username>
        <id>67296</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="dthnawam8z59nv2tj080008junr5tbg" xml:space="preserve">&lt;br&gt;[[File:Phalaenopsis equestris var. rosea (Luzon, Philippines) Valmayor &amp; D.Tiu, Philipp. Orchid Rev. A-V(3)- 18 (1983) (35428038806).jpg|frameless|left|330x330px|]]
&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

== WMF Election Volunteers party ==

Dear Election Volunteers,

We appreciate your support for the 2021 Board of Trustees election. To celebrate the work of all Election Volunteers and to mark the end of your work with the Board of Trustees election, we invite you to a virtual party. 

This event is scheduled to happen on September 4, 2021. There will be four sessions as follows to cover the various time zones where Election Volunteers reside.

* 1st Session - 2021-09-04 at 6:00 UTC
* 2nd Session - 2021-09-04 at 12:00 UTC
* 3rd Session - 2021-09-04 at 18:00 UTC
* 4th Session - 2021-09-04 at 21:00 UTC

Please sign up to attend any of the sessions '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/Final meeting with Election Volunteers|here]]'''.
 
Thank you so much for considering this request and looking forward to having you at the party.

Best, [[Tagagamit:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ([[Usapang tagagamit:RamzyM (WMF)|kausapin]]) 06:59, 2 Setyembre 2021 (UTC)

== Programme submissions open: Language Diversity Conference, Accra 2026 ==

[[File:Official logo for language diversity conference 03.png|frameless|250px|right]]
The '''[[m:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference 2026]]''' will take place '''2–4 October 2026 in Accra, Ghana''', under the theme: ''Strengthening Language Communities in the Open Knowledge Movement''.

The Programming Team is inviting the following types of session proposals:

* '''Lightning talks''' – 10-minute short presentations on any relevant topic
* '''Presentations''' – 20–25 minutes (including audience Q&amp;A)
* '''Workshops and tutorials''' – 50 or 110-minute interactive sessions (e.g. on Content Translation, Wikidata, or other topics)
* '''Panel discussions''' – 50-minute panels; collaborations with others are encouraged

Submissions will be evaluated by the Programme Committee based on:
* Potential impact and expected outcomes
* Relevance to the conference theme or focus areas

Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission.

'''→ [https://wikimedia.eventyay.com/wm/langdiv/cfp Submit your proposal on Eventyay]'''

For more information, or questions, contact: languagediversitycon{{@}}gmail.com

&lt;!-- Message sent by User:~~~~~ on behalf of the Language Diversity Hub --&gt;

(This message was sent to [[:Tagagamit:Buszmail]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Oscar .@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&amp;oldid=30405990 --&gt;</text>
      <sha1>dthnawam8z59nv2tj080008junr5tbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>320856</id>
    <revision>
      <id>2206105</id>
      <parentid>2205096</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1007" sha1="qxrprttxv6b16yvtx9d5c1gsikxg2ec" xml:space="preserve">[[Talaksan:Tolerance - panoramio.jpg|right|100px]]
*...na ang bakuran ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]]? (''nakalarawan'')

*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? 
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?</text>
      <sha1>qxrprttxv6b16yvtx9d5c1gsikxg2ec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206107</id>
      <parentid>2206105</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="r68wzlkot1ouhiohncrd4jbnaahx975" xml:space="preserve">[[Talaksan:Tolerance - panoramio.jpg|right|100px]]
*...na ang bakuran ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? (''nakalarawan'')
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? 
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?</text>
      <sha1>r68wzlkot1ouhiohncrd4jbnaahx975</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206108</id>
      <parentid>2206107</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="73p0d6c82s0ruoisr5rim3hoqnu637e" xml:space="preserve">[[Talaksan:Tolerance - panoramio.jpg|right|100px]]
*...na ang bakuran ng lumang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' (''nakalarawan'') sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay nasira buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? 
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? 
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?</text>
      <sha1>73p0d6c82s0ruoisr5rim3hoqnu637e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206114</id>
      <parentid>2206108</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="8nnccy7k65fpb218ic7xxipuxvcl6xf" xml:space="preserve">[[Talaksan:المسجد العمري الكبير في غزة بعد القصف والدمار.jpg|right|100px]]
*...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza]]''' (''nakalarawan'') sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? 
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?</text>
      <sha1>8nnccy7k65fpb218ic7xxipuxvcl6xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206115</id>
      <parentid>2206114</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="3321kh8pwvi3tj14syj9maqs3wzmhi5" xml:space="preserve">[[Talaksan:المسجد العمري الكبير في غزة بعد القصف والدمار.jpg|right|100px]]
*...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' (''nakalarawan'') sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]?
*...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''?
*...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''?
*...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? 
*...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]?</text>
      <sha1>3321kh8pwvi3tj14syj9maqs3wzmhi5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334071</id>
    <revision>
      <id>2206118</id>
      <parentid>2205911</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ChoudenjiGoma77</username>
        <id>161392</id>
      </contributor>
      <comment>Kahon ng Impormasyon (Pagbabago noong Mayo 4, 2026)</comment>
      <origin>2206118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78072" sha1="65464m5zvvlh37k4j30jre9yj5y9g7o" xml:space="preserve">{{Use mdy dates|date=April 2025}}
{{Infobox tennis biography
|name                              = Alexandra Eala
|image                             =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg 
|caption                           =Alex Eala sa 2024 US Open 
|fullname                          = Alexandra Maniego Eala
|country                           = {{PHI}}
|birth_date                        = {{birth date and age|2005|05|23}}
|birth_place                       = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]]
|height                            = {{height|m=1.75}}
|turnedpro                         = March 4, 2020
|plays                             = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'')
|coach                             = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;&lt;br&gt;Lluc Bauza (Fitness Coach)
|careerprizemoney                  = US 1,929,294
|singlesrecord                     = {{tennis record|won=210|lost=128}}
|singlestitles                     = 0
|highestsinglesranking             = 29 (March 16, 2026)
|currentsinglesranking             = No. 42 (May 4, 2026)
|AustralianOpenresult              = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]])
|FrenchOpenresult                  = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]])
|Wimbledonresult                   = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]])
|USOpenresult                      = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]])
|doublesrecord                     = {{tennis record|won=48|lost=45}}
|doublestitles                     = 0
|highestdoublesranking             = No. 88 (May 4, 2026)
|currentdoublesranking             = No. 88 (May 4, 2026)
|FrenchOpenDoublesresult           = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]])
|WimbledonDoublesresult            = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]])
|updated                           = May 4, 2026
|medaltemplates-expand =no
|medaltemplates =
{{MedalSport | Women's [[:en:tennis|Tennis]]}}
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{MedalCompetition | [[:en:Asian Games|Asian Games]]}}
{{MedalBronze | [[:en:Tennis at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[:en:Tennis at the 2022 Asian Games – Women's singles|Singles]] }}
{{MedalBronze|2022 Hangzhou|[[:en:Tennis at the 2022 Asian Games – Mixed doubles|Mixed doubles]]}}
{{MedalCompetition | [[:en:Southeast Asian Games|Southeast Asian Games]]}}
{{MedalGold | [[:en:2025 Southeast Asian Games|2025 Thailand]] | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Singles]] }}
{{MedalBronze | [[:en:2021 Southeast Asian Games|2021 Vietnam]] | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Singles]] }}
{{MedalBronze | 2021 Vietnam | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Mixed doubles]] }}
{{MedalBronze | 2021 Vietnam | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Team]] }}
{{MedalBronze | [[:en:2025 SEA Games|2025 Thailand]] | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Team]] }}
{{MedalBronze | 2025 Thailand | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Mixed doubles]] }}
|AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}}

Si '''Alexandra Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}&lt;/ref&gt;

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open  at 2021French Open, at singles sa 2022  US Open.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}&lt;/ref&gt;

Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa Semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;

Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open  hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

== Maagang Buhay ==
Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}&lt;/ref&gt; at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}&lt;/ref&gt; at ang fashion designer na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}&lt;/ref&gt;

== Personal na buhay ==
Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt; Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}&lt;/ref&gt; Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}&lt;/ref&gt;

Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na &quot;parang kampeon ng isang Grand Slam&quot; .&lt;ref name=&quot;mo&quot;/&gt; Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.&lt;ref name=&quot;mo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Juniors ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+ Singles
! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022
|-
| Australian Open || R2 || R3 || A || A
|-
| French Open || A || SF || A || A
|-
| Wimbledon || A || A || R2 || A
|-
| US Open || A || A || A || W
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+ Doubles
! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022
|-
| Australian Open || A || W || A || A
|-
| French Open || A || A || W || A
|-
| Wimbledon || A || A || R2 || A
|-
| US Open || A || A || SF || –
|}

Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}&lt;/ref&gt; at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}&lt;/ref&gt;  

Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}&lt;/ref&gt;

=== Prupesyonal na karera ===
==== 2020 ====
'''Isahan'''

Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]].   

==== 2021 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;  

'''Dalawahan'''

Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2022 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2023 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying  ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  

Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2024 ====
'''Isahan'''

Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. Nabigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. Bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).&lt;ref name=&quot;:72&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2025 ====
'''Isahan'''

Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang  ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang  ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2026 ====
'''Isahan'''

Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}&lt;/ref&gt;  Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

''' Dalawahan'''

Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid Open]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng Paglalaro ==

Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]&lt;ref name=&quot;:Gulf&quot;&gt;{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}&lt;/ref&gt; Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.&lt;ref name=&quot;:Gulf&quot; /&gt;

=== Paghahambing ng Estadistika ng Mga Laro sa Iba’t Ibang Antas ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Antas !! Rekord ng Laro !! Panalo % !! Rekord sa Tiebreak !! Ace % !! 1st Serve In % !! 1st Serve Won % !! 2nd Serve Won % !! RPW !! Saklaw ng DR
|-
| Top 10 || 4–3 || 57% || 1–1 (50%) || 2.0% || 67.2% || 56.6% || 46.4% || 48.0 || 0.61–1.46
|-
| Top 20 || 6–7 || 46% || 2–1 (67%) || 1.2% || 64.6% || 53.7% || 48.3% || 43.7 || 0.36–1.32
|-
| Top 50 || 12–21 || 36% || 5–3 (63%) || 1.2% || 63.6% || 55.6% || 44.8% || 43.1 || 0.30–1.48
|-
| Top 100 || 28–39 || 42% || 7–10 (41%) || 1.2% || 64.4% || 57.5% || 45.6% || 44.5 || 0.30–2.64
|-
| Career Overall || 205–126 || 62% || 42–30 (58%) || || 60.0% || 0.4% || 46.3% || 46.3 || 
|}

Ipinapakita ng rekord ni Eala ang kakaibang kontrast sa iba’t ibang antas. Laban sa pinakamagagaling (Top 10), hawak niya ang pinakamataas na porsyento ng panalo na 57%. Ngunit habang lumalawak ang antas, bumababa ang konsistensya: 46% laban sa Top 20, 36% laban sa Top 50, at 42% laban sa Top 100. Ipinapakita ng datos na siya ay mahusay sa malalaking laban ngunit nahihirapan panatilihin ang parehong antas laban sa matitibay ngunit hindi kasing tanyag na kalaban.

==== Alexandra Eala – 10 Pinakamagagandang Panalo ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Petsa !! Torneo !! Surface !! Round !! Kalaban (Ranggo) !! Iskor
|-
| 18-Mar-2025 || Miami || Hard || QF || Iga Świątek (2) || 6–2, 7–5
|-
| 4-Mar-2026 || Indian Wells || Hard || R32 || Coco Gauff (4) || 6–2, 2–0 RET
|-
| 18-Mar-2025 || Miami || Hard || R32 || Madison Keys (5) || 6–4, 6–2
|-
| 15-Feb-2026 || Dubai || Hard || R32 || Jasmine Paolini (6) || 6–1, 7–6(5)
|-
| 23-Jun-2025 || Eastbourne || Grass || R16 || Jelena Ostapenko (3) || 0–6, 6–2, 3–2 RET
|-
| 25-Aug-2025 || US Open || Hard || R128 || Clara Tauson (14) || 6–3, 2–6, 7–6(11)
|-
| 17-Mar-2026 || Miami || Hard || R32 || Magda Linette (50) || 6–3, 7–6(2)
|-
| 15-Feb-2026 || Dubai || Hard || R16 || Sorana Cirstea (32) || 7–5, 6–4
|-
| 23-Jun-2025 || Eastbourne || Grass || QF || Dayana Yastremska (42) || 6–1, 6–2
|-
| 5-Jan-2026 || Auckland || Hard || QF || Magda Linette (52) || 6–3, 6–2
|}

==== Alexandra Eala – 10 Pinakamalulupit na Pagkatalo =====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Petsa !! Torneo !! Surface !! Round !! Kalaban (Ranggo) !! Iskor
|-
| 6-May-2025 || Rome || Clay || R128 || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6
|-
| 28-Apr-2022 || Madrid || Clay || Q1 || Anna Bondar (68) || 0–6, 0–6
|-
| 7-Oct-2024 || Wuhan || Hard || R64 || Katerina Siniakova (37) || 3–6, 1–6
|-
| 13-Oct-2025 || Osaka || Hard || R32 || Tereza Valentova (78) || 1–6, 2–6
|-
| 18-Sep-2023 || Guangzhou || Hard || R32 || Tatjana Maria (48) || 3–6, 0–6
|-
| 22-Apr-2024 || Madrid || Clay || R64 || Sorana Cirstea (27) || 3–6, 7–6(6), 4–6
|-
| 30-Jun-2025 || Wimbledon || Grass || R128 || Barbora Krejcikova (17) || 6–3, 2–6, 1–6
|-
| 19-Jan-2026 || Australian Open || Hard || R128 || Alycia Parks (99) || 0–6, 3–6, 2–6
|-
| 20-Mar-2023 || Miami || Hard || R128 || Irina-Camelia Begu (34) || 2–6, 5–7
|-
| 28-Oct-2024 || Jiujiang || Hard || R32 || Marie Bouzkova (49) || 5–7, 6–7(4)
|}

== Ibang larangan ==
===Pambansang koponan===
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601005101/https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |archive-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url=https://archive.today/20250910045902/https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |archive-date=September 10, 2025}}&lt;/ref&gt; Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114191842/https://www.onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |archive-date=November 14, 2025 |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128021547/https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-date=January 28, 2026 |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Mga Eksibisyon na Laro===
====Singles: 1 (titles)====
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Resulta
!{{ns}}Petsa{{ns}}
!Torneo
!Uri ng Korte
!Kalaban
!Iskor
|-
|Panalo
| Enero 2026
|[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia
|Matigas na Korte
|[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]]
|6–3, 6–4
|}

=== Mga sponsorship ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}&lt;/ref&gt; bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.&lt;ref&gt;Citations for Eala's PSA Annual Awards:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=May 7, 2023}}
* {{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021}}&lt;/ref&gt;  

Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}&lt;/ref&gt;

==Nota ng mga laro ni Eala==
==== Women's World Tour Titles ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali
|-
| 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || –
|-
| 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || –
|-
| 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || –
|-
| 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || –
|-
| 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || –
|-
| 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja
|-
| 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino
|-
| 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino
|}

==== 2020 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6
|-
| Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6
|-
| Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6
|-
| Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7
|}

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor
|-
| Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6
|-
| Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6
|-
| W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2
|-
| W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6
|-
| W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6
|-
| W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6
|-
| W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7
|-
| W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7
|-
| W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6
|-
| W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6
|-
| W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6
|-
| W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10
|-
| W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6
|-
| Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6
|-
| Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6
|-
| Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6
|-
| Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3)
|-
| Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6
|-
| Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2
|-
| Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6
|-
| Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6
|-
| Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7
|-
| Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7
|-
| Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6
|-
| El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6
|-
| Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6
|-
| Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6
|-
| Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7
|-
| Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6
|-
| Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6
|-
| Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10
|-
| Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6
|-
| Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10
|-
| Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6
|-
| Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6
|-
| Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6
|-
| Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6
|-
| Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10
|-
| Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor 
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 
|-
| Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 
|-
| Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 
|-
| Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 
|-
| Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 
|-
| Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 
|-
| Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 
|-
| Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 
|-
| Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 
|-
| Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 
|-
| Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 
|-
| Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 
|-
| Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 
|-
| Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 
|-
| Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 
|-
| Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 
|-
| Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 
|-
| Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 
|-
| Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 
|-
| Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 
|-
| Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 
|}

'''Dalawahan'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor 
|-
| Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6
|-
| Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13
|-
| Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11
|-
| Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10
|-
| Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7
|-
| Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6
|-
| Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10
|-
| Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6
|-
| Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || —
|-
| Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10
|-
| Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7
|}

==== 2024 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7
|-
| US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6
|-
| Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6
|-
| Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6
|-
| Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6
|-
| Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6
|-
| Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6
|-
| Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7
|-
| Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6
|-
| Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6
|-
| Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7
|-
| Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4
|-
| Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6
|-
| Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6
|-
| Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6
|-
| Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6
|-
| Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6
|-
| Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7
|-
| Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7
|-
| Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6
|-
| Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6
|-
| Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6
|-
| Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6
|-
| Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Paligsahan
!Level
!Korte
!Katungali 
!Yugto
!Kalaban
!Iskor
|-
|Canberra International
|WTA 125
|Matigas
|Laura Pigossi
|Semipaynal
|Kaylah McP/ Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Pune
|W50
|Matigas
|Daniela Semenistaja
|Final
|Naiktha Bains / Fanny Stollar
|7–6(8), 6–3
|-
|Porto 3
|W75
|Matigas
|Alicia Barnett
|Kwarterpinals
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|Trnava
|W75
|Matigas
|Zeynep Sönmez
|Semipaynal
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas
|Estelle Cascino
|Final
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|Oeiras Ladies Open
|WTA 125
|Luwad
|Taylah Preston
|Unang Yugto
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas
|Estelle Cascino
|Final
|Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|Polish Open
|WTA 125
|Matigas
|Daniela Semenistaja
|Kwarterpinals
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|WTA 125
|Matigas
|Kimberly Birrell
|Kwarterpinals
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|WTA 500
|Matigas
|En Shuo Liang
|Kwarterpinals
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|-
|Dubai
|W100
|Matigas
|Valentini Grammatikopoulou
|Kwarterpinals
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

==== 2025 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6
|-
| Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6
|-
| Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6
|-
| Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6
|-
| Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6
|-
| National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6
|-
| US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6
|-
| São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6
|-
| China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6
|-
| Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6
|-
| Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6
|-
| Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6
|-
| Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6
|-
| Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6
|-
| Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6
|-
| Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7
|-
| Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3
|-
| Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6
|-
| Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7
|}

'''Withdrawals'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason
|-
| Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat
|-
| Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10
|-
| Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6
|-
| Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6
|-
| Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6
|-
| Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6
|-
| Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6
|-
| Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6
|-
| Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|WTA 1000
|Matigas
|Kwarterpinals 
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|WTA 1000
|Matigas
|Ikaapat na Yugto
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|WTA 1000
|Matigas
|Ikaapat na Yugto
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|WTA 500
|Luwad
|Pangalawang Yugto
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|WTA 500
|Luwad
| Unang Yugto
| Leylah Fernandez
| 1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|WTA 1000
|Luwad
|Pangalawang Yugto
|Elise Mertens
|2-6,
1-6
|-
|Italian Open
|WTA 1000
|Luwad
|
|
|
|-
|Parma Open
|WTA 125
|Luwad
|
|
|
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|
|
|
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|WTA 1000
|Matigas
|Iva Jovic
|Unang Yugto
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko 
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|WTA 1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Pangalawang Yugto
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|
|
|
|
|
|
|
|-
|}

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na kawing==
[https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page]

[https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page]

[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page]

[https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom]

{{BD|2005||Eala, Alexandra}}

[[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia (English)]]

[[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]]
[[bcl:Alexandra Eala]]</text>
      <sha1>65464m5zvvlh37k4j30jre9yj5y9g7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miss Universe Philippines 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335863</id>
    <revision>
      <id>2206051</id>
      <parentid>2196054</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2206051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34613" sha1="1u8nxaq96fj19fr8ywy59jelxj48mp5" xml:space="preserve">{{Infobox beauty pageant|date=2026|presenters=|entertainment=|venue=|broadcaster=|entrants=|placements=|withdrawals={{Hlist|Angeles|Australya|Basey|Benguet|Bohol|Bulacan|Butuan|Camarines Sur|Dipolog|Guipos|Inglatera|Isabela|Kanlurang Kanada|Lapu-Lapu|Lungsod Quezon|Naic|New Jersey|New York|Oriental Mindoro|Ozamiz|Parañaque|Pasig|Pennsylvania|Quirino|Romblon|San Fernando, Cebu|San Francisco|Siargao|Sidney|Silangang Kanada|Siniloan|Virginia}}|winner=|returns={{Hlist|Aklan|Cebu|Iloilo|Katimugang Leyte|La Union|Leyte|Negros Oriental}}|debuts={{Hlist|Alberta|Bellevue, Washington|Cotabato|Dasmariñas|Kanlurang Asya|Lalawigang Bulubundukin|Los Angeles|Luisiana|Pateros|San Carlos|Seattle, Washington}}|best national costume=|before=[[Miss Universe Philippines 2025|2025]]|next=}}

Ang '''Miss Universe Philippines 2026''' ay ang ikapitong edisyon ng [[Miss Universe Philippines]] pageant, na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]], sa Pasay, Kalakhang Maynila, Pilipinas noong 2 Mayo 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=9 Setyembre 2025 |title=Mags Cue lays down duties of Miss Universe Philippines ‘local directors’ |url=https://entertainment.inquirer.net/627958/mags-cue-lays-down-duties-of-miss-universe-philippines-local-directors |access-date=28 Setyembre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Ahtisa Manalo]] ng Quezon si [[Bea Millan-Windorski]] ng La Union bilang Miss Universe Philippines 2026. Siya ay kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss Universe 2026]] na magaganap sa Porto Riko sa Nobyembre 2026.

Mga kandidata mula sa limampung lokalidad ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan ng Pilipinang ''drag queen'' na si [[Marina Summers]] ang kompetisyon. Nagtanghal ang grupong [[BGYO]] at si Jason Dy sa edisyong ito.

== Kasaysayan ==
[[Talaksan:SMMallofAsiajf9219_27.JPG|thumb|250x250px|Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe Philippines 2026]]

=== Lokasyon at petsa ===
Noong 25 Enero 2026, sinimulang ipakilala ng Miss Universe Philippines Organization ang kanilang bagong tatak para sa kanilang ikapitong edisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Enero 2026 |title=Miss Universe Philippines pageant teases 2026 season with new logo |url=https://entertainment.inquirer.net/649786/miss-universe-philippines-pageant-teases-2026-season-with-new-logo |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Kinabukasan, ipinahiwatig ni Mags Cue, ikalawang pangulo ng organisasyon, ang isang &quot;kamangha-manghang&quot; kaganapan na nakatakda sa Pebrero.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=26 Enero 2026 |title=Glamour and rivalry: What to expect in Miss Universe Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/01/26/miss-universe-ph-official-foresees-puksaan-20-among-2026-candidates?__cf_chl_rt_tk=gucenMgwSn5drZs85kRRPmV1ONsqKknehtO6qSxS5bs-1770646905-1.0.1.1-gm_SR5ugh5eqg6NFUbQGwykI3NYlRc_H6jxr79ab10Q |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa nasabing kaganapan, inihayag ng organisasyon ang [[Misamis Occidental]] bilang lalawigang punong-abala ng edisyon, at ang Pangasinan at Boracay ang magsisilbing punong-abala para sa ''national costume'' ''competiton'' at ''swimsuit competition'', ayon sa pagkakasunod.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D.C. |date=17 Pebrero 2026 |title=Miss Universe Philippines formally introduces lineup for 2026 edition |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/02/17/2508632/miss-universe-philippines-formally-introduces-lineup-2026-edition |access-date=3 Mayo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=19 Pebrero 2026 |title=Miss Universe Philippines 2026 opens with 51 candidates, wider industry partnerships |url=https://tribune.net.ph/2026/02/19/miss-universe-philippines-2026-opens-with-51-candidates-wider-industry-partnerships |access-date=3 Mayo 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

Noong 15 Marso, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na ang araw ng koronasyon ay magaganap sa 2 Mayo 2026 sa Mall of Asia Arena, Pasay, Kalakhang Maynila sa ikalimang pagkakaktaon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Marso 2026 |title=Save the date: Miss Universe Philippines 2026 coronation set on May 1 |url=https://entertainment.inquirer.net/658280/save-the-date-miss-universe-philippines-2026-will-be-crowned-on-may-1 |access-date=3 Mayo 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=15 Marso 2026 |title=Miss Universe Philippines sets 2026 coronation night, venue |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/03/15/2514513/miss-universe-philippines-sets-2026-coronation-night-venue |access-date=3 Mayo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Kalaunan ay inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization noong 10 Abril na 

=== Pagpili ng mga kandidata ===
Ang mga kandidata mula sa limampu't-isang lokalikad ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Isang kandidata ang napili matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi.

Opisyal na ipinakilala ang mga kandidata noong 16 Pebrero sa isang dalawang-bahaging kaganapan na pinamagatang &quot;The First Walk&quot;, mula sa SM Mall of Asia sa Pasay sa hapon hanggang sa City of Dreams Manila sa Parañaque.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=8 Pebrero 2026 |title=See the Miss Universe Philippines 2026 delegates in person on Feb. 16 |url=https://entertainment.inquirer.net/652248/see-the-miss-universe-philippines-2026-delegates-in-person-on-feb-16 |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=9 Pebrero 2026 |title=Miss Universe Philippines 2026 press presentation set |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/miss-universe-philippines-2026-press-presentation-set/130301/ |access-date=9 Pebrero 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== Mga pagpalit ====
Dapat sanang lalahok si Maxine Louise Martin bilang kandidata ng Negros Occidental sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Beltran |first=Roger |date=29 Setyembre 2025 |title=MUPH Negros 2025 queens crowned |url=https://visayandailystar.com/muph-negros-2025-queens-crowned/ |access-date=24 Enero 2026 |website=Visayan Daily Star |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Siya ay pinalitan ng ''first runner-up'' sa Miss Universe Philippines Negros Island 2025 na si Alexandria Margarette Colmenares.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ====
Unang sasali sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Cotabato, Dasmariñas, Lalawigang Bulubundukin, Luisiana, Pateros, at San Carlos, at ang mga lipunang Pilipino sa ibang bansa mula sa Kanlurang Asya, Alberta sa Kanada, at mga lungsod ng Bellevue, Los Angeles, at Seattle sa Estados Unidos.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manipon |first=Roel Hoang |date=2 Pebrero 2026 |title=Cavite crowns three queens for Miss Universe Philippines 2026 |url=https://tribune.net.ph/2026/02/01/cavite-crowns-three-queens-for-miss-universe-philippines-2026 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; Babalik sa edisyong ito ang lokalidad ng La Union na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2020|2020]]; Iloilo na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2022|2022]]; Katimugang Leyte at Negros Oriental na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2023|2023]]; at Cebu at Leyte na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2024|2024]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Pebrero 2026 |title=Bea Millan-Windorski named Miss Universe Philippines - La Union |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/976041/bea-millan-windorski-named-miss-universe-philippines-la-union/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Bumitiw sa kompetisyon si Cristeta Longey ng Benguet nang walang kapalit.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=9 Pebrero 2026 |title=Miss Universe Philippines – Benguet 2026 Cristeta Longey gives up title |url=https://entertainment.inquirer.net/652468/miss-universe-philippines-benguet-2026-cristeta-longey-gives-up-title |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Binanggit niya ang kakulangan ng kalinawan at suporta mula sa kaniyang lokal na organisasyon dahil may isa pang indibidwal ang sinasabing sumasailalim sa pagsasanay upang kumatawan sa lalawigan sa kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tinsay |first=Gideon |date=9 Pebrero 2026 |title=Cristeta Longey resigns as Miss Universe Philippines Benguet 2026 due to alleged lack of transparency, support |url=https://philstarlife.com/celebrity/593659-cristeta-longey-resigns-miss-universe-philippines-benguet-2026? |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Philstar Life |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 Pebrero 2026 |title=Cristeta Longey resigns as Miss Universe Philippines – Benguet 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/975878/cristeta-longey-resigns-as-miss-universe-philippines-benguet-2026/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ayon sa kaniya, ang indibidwal ay sumali sa paligsahan na kumakatawan sa ibang lokalidad. Kinilala ng mga personalidad sa ''online'' na binanggit ng ''[[Philippine Daily Inquirer]]'' na si Lyneree Wly Montero Yodong ng Lalawigang Bulubundukin ang hinihinalang indibidwal.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=9 Pebrero 2026 |title=Miss Universe PH – Mountain Province 2026 defended by fellow queen amid favoritism claims |url=https://entertainment.inquirer.net/652514/miss-universe-ph-mountain-province-2026-defended-by-fellow-queen-amid-favoritism-claims |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Mga kandidata ==
Ang mga sumusunod na kandidata ay kumpirmadong lalahokː&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2026 |title=Miss Universe Philippines 2026 batch ‘one of the strongest’ |url=https://entertainment.inquirer.net/652909/miss-universe-philippines-2026-batch-one-of-the-strongest |access-date=17 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! width=&quot;225&quot; |Lokalidad/Komunidad
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}}
!Bayan
! width=&quot;250&quot; |Mga tala
|-
|'''{{Flagicon image|Albay Flag.png}}''' [[Albay]]
|{{sortname|Alexandra Krishna |Oriño|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=4 Enero 2026 |title=LIST: Imelda Schweighart among Miss Universe Philippines 2026 candidates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/01/04/2498724/list-imelda-schweighart-among-miss-universe-philippines-2026-candidates |access-date=24 Enero 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Naga, Camarines Sur|Naga]]
|
|-
|{{Flagicon image|New Bacolod Flag.jpg}} [[Bacolod]]
|{{sortname|Megan Larisse |Baldevia|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|23
|[[Bacolod|Silay]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Bacoor]]
|{{sortname|Felicia Fran |Aldana|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=25 Enero 2026 |title=Miss Universe Philippines 2026 pageant nets 3 delegates from Cavite |url=https://entertainment.inquirer.net/649885/miss-universe-philippines-2026-pageant-nets-3-delegates-from-cavite |access-date=25 Enero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Heneral Trias]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]]
|{{sortname|Roxanne Allison |Baeyens|nolink=1|link=Roxie Smith}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2 Pebrero 2026 |title=Roxie Baeyens to wear Baguio’s sash in Miss Universe Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651344/roxie-baeyens-to-wear-baguios-sash-in-miss-universe-philippines-2026 |access-date=6 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|28
|[[Baguio]]
|Nagwaging Miss Philippines Earth 2020&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=5 Hulyo 2020 |title=Who is Roxanne Baeyens, Miss Philippines Earth 2020? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/265728-things-to-know-roxanne-baeyens/ |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Nagwaging [[Miss Earth 2020|Miss Earth - Water 2020]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=29 Nobyembre 2020 |title=American beauty crowned Miss Earth 2020 |url=https://mb.com.ph//2020/11/29/american-beauty-crowned-miss-earth-2020/ |access-date=9 Pebrero 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[Batangas]]
|{{sortname|Kathleen Dale|Caseñas|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|22
|[[Calaca]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Cabanatuan]] &lt;small&gt;([[Alberta]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Princess Ryla|Hernandez|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Manipon |first=Roel Hoang |date=10 Pebrero 2026 |title=Queen for global Filipinos |url=https://tribune.net.ph/2026/02/09/queen-for-global-filipinos |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Calgary]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|PH-CAM Flag.png}}''' [[Camiguin]]
|{{sortname|Erica Jean |Cadayday|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Paculba |first=Recthie T. |date=29 Oktubre 2025 |title=Camiguin’s Mutya sa Buahanan 2025 shines with elegance, pride |url=https://pia.gov.ph/news/camiguins-mutya-sa-buahanan-2025-shines-with-elegance-pride/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Philippine Information Agency |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Mambajao]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Cebu (province).svg}}''' [[Cebu]]
|{{sortname|Nicole |Borromeo}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Nicole Borromeo, Apriel Smith to carry Cebu in Miss Universe Philippines 2026|url=https://entertainment.inquirer.net/651108/nicole-borromeo-apriel-smith-to-carry-cebu-in-miss-universe-philippines-2026|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=1 Pebrero 2026|access-date=1 Pebrero 2026|language=en|first=Armin P.|last=Adina}}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Mandaue]]
|Nagwagi bilang Miss Millennial Philippines 2019&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Geli|first=Bianca|date=29 Oktubre 2019|orig-date=28 Oktubre 2019|title=IN PHOTOS: Get to know Miss Millennial 2019 Nicole Borromeo|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/11564/in-photos-get-to-know-miss-millennial-2019-nicole-borromeo/photo|access-date=7 Mayo 2023|website=[[GMA News]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2022|Binibining Pilipinas International 2022]]'''&lt;ref name=&quot;:33&quot;&gt;{{Cite web |date=31 Hulyo 2022|title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/|access-date=19 Setyembre 2022|website=[[Rappler]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;'''&lt;br&gt;''Third runner''-up sa [[Miss International 2023]]&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web |last=Pagulong|first=Charmie Joy|date=28 Oktubre 2023|title=Nicole Borromeo is 3rd runner-up in Miss International 2023|url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/10/28/2307025/nicole-borromeo-3rd-runner-miss-international-2023|access-date=1 Nobyembre 2023|website=[[Philippine Star]]|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|PH-NCO Flag.png}}''' [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]]
|{{sortname|Clarissa |Westram|nolink=1}}
|24
|[[Kabacan]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Dasmariñas]]
|{{sortname|Tyra Jane |Godino|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|21
|[[Ternate, Kabite|Ternate]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]]
|{{sortname|Trexy Paris |Roxas|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|19
|[[Iligan]]
|
|-
|{{Flagicon image|Ilocos Norte Flag HQ.png}} [[Ilocos Norte]] &lt;small&gt;([[Hawaii]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Charieze Lianne|Cacayorin|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vidaurri |first=Kiani |date=30 Nobyembre 2025 |title=Miss Universe Philippines Hawaii winner to celebrate birthday with fundraising event |url=https://www.hawaiinewsnow.com/2025/11/30/miss-universe-philippines-hawaii-winner-celebrate-birthday-with-fundraising-event/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Hawaii News Now |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23
|Kanlurang Oʻahu
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Iloilo.svg}}''' [[Iloilo]]
|{{sortname|Nicklyn|Jutay|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Enero 2026 |title=Alexie Brooks’ Miss Iloilo batchmate joins Miss Universe Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/648189/alexie-brooks-miss-iloilo-batchmate-joins-miss-universe-philippines-2026 |access-date=24 Enero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Tigbauan]]
|Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2024]]&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |date=19 Abril 2024 |title=Newcomers, repeaters and veterans are among Bb. Pilipinas 2024’s Top 40 candidates |url=https://qa.philstar.com/entertainment/2024/04/19/2348703/newcomers-repeaters-and-veterans-are-among-bb-pilipinas-2024s-top-40-candidates |access-date=15 Hulyo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]]
|{{sortname|Jensel |Caña|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|—
|[[Dasmariñas]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Kalibo flag.png}}''' [[Kalibo]]
|{{sortname|Imelda |Schweighart|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Oktubre 2025 |title=Imelda Schweighart eyes 2026 Miss Universe Philippines crown |url=https://entertainment.inquirer.net/633617/imelda-schweighart-eyes-2026-miss-universe-philippines-crown |access-date=20 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|30
|[[Kalibo]]
|Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2013]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villanueva |first=Michael Josh |date=14 Abril 2013 |title=Bb Pilipinas 2013 Top 15 announced |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/26245-bb-pilipinas-2013-top-15/ |access-date=17 Enero 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Nagwaging [[Miss Philippines Earth 2016]] ngunit bumitiw sa kaniyang tungkulin&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=11 Hunyo 2016 |title=Imelda Schweighart wins Miss Philippines Earth 2016 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/136066-imelda-schweighart-winner-miss-philippines-earth-2016/ |access-date=20 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Isang kandidata sa Miss Universe Germany 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 Oktubre 2025 |title=After Miss Earth, Imelda Schweighart aims to represent PH in Miss Universe |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/10/15/after-miss-earth-imelda-schweighart-aims-to-represent-ph-in-miss-universe-1229 |access-date=20 Oktubre 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Southern Leyte.svg}}''' [[Katimugang Leyte]]
|{{sortname|Renee Rose|Patual|nolink=1}}
|—
|[[Anahawan]]
|
|-
|{{Flagicon image|PH-LUN Flag.png}} [[La Union]]
|{{sortname|Beatrice |Millan-Windorski|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=10 Pebrero 2026 |title=Earth queens set to shine at Miss Universe Philippines 2026 |url=https://tribune.net.ph/2026/02/10/earth-queens-set-to-shine-at-miss-universe-philippines-2026 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[San Juan, La Union|San Juan]]
|Nagwaging [[Miss Earth 2024|Miss Earth - Water 2024]]&lt;ref name=&quot;top4&quot;&gt;{{Cite web |date=9 Nobyembre 2024 |title=Jessica Lane from Australia is Miss Earth 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/584839/jessica-lane-from-australia-is-miss-earth-2024 |access-date=31 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]]
|{{sortname|Ysabel Cecilia|Prats|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|18
|[[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]]
|
|-
|{{Flagicon image|Flag of Mountain Province.png}} [[Lalawigang Bulubundukin]]
|{{sortname|Lyneree Wly |Montero-Yodong|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Macapanas |first=Kyla |date=9 Pebrero 2026 |title=Miss Universe MP advocates for sustainable weaving heritage |url=https://northluzonmonitor.com/miss-universe-mp-advocates-for-sustainable-weaving-heritage/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=North Luzon Monitor |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|28
|[[Tuba, Benguet|Tuba]]
|
|-
|{{Noflag}}[[Las Piñas]] (&lt;small&gt;[[Florida]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Avegail |Kultsar|nolink=1}}
|35
|[[Orlando, Florida|Orlando]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Leyte Flag.png}}''' [[Leyte]]
|{{sortname|Kareyl May |Cabahug|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 Disyembre 2025 |title=Javier’s Kareyl Cabahug shines as Miss Universe Philippines Leyte 2025 |url=https://www.leytesamardailynews.com/javiers-kareyl-cabahug-shines-as-miss-universe-philippines-leyte-2025/ |access-date=17 Disyembre 2025 |website=Leyte Samar Daily News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Javier, Leyte|Javier]]
|
|-
|{{Flagicon image|Flag of Los Baños, Laguna.png}} [[Los Baños]]
|{{sortname|Scarlett |de Mesa|nolink=1}}
|31
|[[Los Baños]]
|Nagwaging Miss Globe 2025 sa Top Model of the World 2025
|-
|'''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]]
|{{sortname|Apriel |Smith|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fuentes |first=Kaiser Jan |date=3 Pebrero 2026 |title=Veteran queens from Cebu ready to shine at national stage |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/03/regions/veteran-queens-from-cebu-ready-to-shine-at-national-stage/2269914 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|29
|[[Lungsod ng Cebu]]
|Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2016]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=17 Abril 2016 |title=FULL LIST: Winners, Bb Pilipinas 2016 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/129764-full-list-winners-binibining-pilipinas-2016-coronation/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Isang Top 16 ''semi-finalist'' sa [[Miss Universe Philippines 2020]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zinampan |first=Tristan |date=25 Oktubre 2020 |title=TRANSCRIPT: Miss Universe Philippines 2020 Top 16 Q&amp;A |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2020-top-16-question-answer-transcript/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Iloilo City.jpg}}''' [[Lungsod ng Iloilo]]
|{{sortname|Zestah Shalom|Espinosa|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sandiego |first=Lyka |date=17 Enero 2026 |title=Zestah Shalom Espinosa sang Anilao, ginkoronahan bilang Miss Iloilo 2026 |url=https://iloilo.bomboradyo.com/zestah-shalom-espinosa-sang-anilao-ginkoronahan-bilang-miss-iloilo-2026/ |access-date=22 Enero 2026 |website=Bombo Radyo Iloilo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Anilao]]
|Isang kandidata sa Miss Pearl of the Orient Philippines 2024&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Enero 2026 |title=Another national pageant veteran wins Miss Iloilo crown |url=https://entertainment.inquirer.net/648520/another-national-pageant-veteran-wins-miss-iloilo-crown |access-date=22 Enero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Flagicon image|Flag of Luisiana, Laguna.png}} [[Luisiana]]
|{{sortname|Ashley Victoria|Montenegro|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=23 Enero 2026 |title=Stiff competition in MUP 2026 shaping up |url=https://manilastandard.net/?p=314694855 |access-date=24 Enero 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Luisiana]]
|Nagwaging Miss Eco Philippines 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=5 Hunyo 2022 |title=Negros Occidental's Gwendolyne Fourniol is Miss World Philippines 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/negros-occidental-gwendolyne-fourniol-winner-miss-world-philippines-2022/ |access-date=17 Enero 2026 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Isang Top 21 ''semi-finalist'' sa Miss Eco International 2023&lt;ref&gt;{{Cite web |last=San Juan |first=Ratziel |date=6 Marso 2023 |title=Philippines' Ashley Subijano Montenegro concludes Miss Eco International 2023 journey in the Top 21 |url=https://philstarlife.com/celebrity/972933-miss-eco-international-2023-philippines-top-21? |access-date=24 Enero 2026 |website=Philstar Life |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]]
|Justine Beatrice Felizarta&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Pebrero 2026 |title=Miss Tourism World runner-up Justine Felizarta joins Miss Universe Philipines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/652823/miss-tourism-world-runner-up-justine-felizarta-joins-miss-universe-philipines-2026 |access-date=17 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|31
|[[Padada]]
|Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2015]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ong |first=Wyatt |date=15 Marso 2015 |title=FULL LIST: Winners, Bb Pilipinas 2015 coronation night |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/86936-full-list-winners-bb-pilipinas-2015-coronation-night-pia-wurtzbach/ |access-date=27 Hunyo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Isang kandidata sa Miss Universe Canada 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Borja |first=Mhillen Nicole |date=11 Disyembre 2022 |title=PH's Justine Felizarta named Miss Tourism World 2022 1st Runner-up |url=https://dzrh.com.ph/post/julia-felizarta-miss-tourism-world-2022-first-runner-up |access-date=27 Hunyo 2024 |website=DZRH News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Iniluklok bilang Miss Tourism World Philippines 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=21 Nobyembre 2022 |title=Miss Tourism World PH Justine Felizarta reveals national costume |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/95181/miss-tourism-world-ph-justine-felizarta-reveals-national-costume/story |access-date=27 Hunyo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;''First runner-up'' sa Miss Tourism World 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=11 Disyembre 2022 |title=Philippines' Justine Felizarta is Miss Tourism World 2022 1st-runner up |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/12/11/2230103/philippines-justine-felizarta-miss-tourism-world-2022-1st-runner-up |access-date=27 Hunyo 2024 |website=[[Philippine Star]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]]
|{{sortname|Adela-Mae |Marshall}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=18 Enero 2026 |title=‘Asia’s Next Top Model’ alum Adela-Mae Marshall to join Miss Universe PH |url=https://entertainment.inquirer.net/648533/asias-next-top-model-alum-adela-mae-marshall-to-join-miss-universe-ph |access-date=22 Enero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|28
|[[Muntinlupa]]
|Isang ''runner-up'' sa ika-anim na kabanata ng ''Asia's Next Top Model''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=24 Oktubre 2018 |title=Filipina almost wins ‘Asia's Next Top Model Cycle 6’ |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/10/25/1863093/filipina-almost-wins-asias-next-top-model-cycle-6 |access-date=17 Enero 2025 |website=[[Philippine Star]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|PH-NEC Flag.png}}''' [[Negros Occidental]]
|{{sortname|Alexandria Margarette |Colmenares|nolink=1}}
| 22
|[[Ilog, Negros Occidental|La Carlota]] 
|
|-
|'''{{Flagicon image|PH-NER Flag.png}}''' [[Negros Oriental]]
|{{sortname|Maria Fatima|Al-Sowyed|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|32
|[[Dumaguete]]
|Isang ''runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=11 Hunyo 2016 |title=FULL LIST: Miss Philippines Earth 2016 winners |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/136061-imelda-schweighart-list-winners-miss-philippines-earth-2016/ |access-date=28 Setyembre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] &lt;small&gt;([[United Kingdom|Reyno Unido]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Michelle|Burchell|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|—
|Dartford
|
|-
|'''{{Flagicon image|PH-NUV Flag.png}}''' [[Nueva Vizcaya]] &lt;small&gt;([[Washington (estado)|Washington]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Jaqueline |Aluning|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Castro |first=Jenny |date=2 Disyembre 2025 |title=Jaia Aluning Crowned Miss Philippines NW USA 2025, Advances to Miss Universe Philippines: Director JoAnne Aguilar Discusses Inaugural Pageant |url=https://hollywoodtimes.net/jaia-aluning-crowned-miss-philippines-nw-usa-2025-advances-to-miss-universe-philippines-director-joanne-aguilar-discusses-inaugural-pageant/ |access-date=24 Enero 2026 |website=Hollywood Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|—
|Carson
|
|-
|'''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]]
|{{sortname|Neil Camille|Silva|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|22
|[[Sablayan]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Palawan Flag.png}}''' [[Palawan]]
|{{sortname|Aviona|Dass|nolink=1}}
|20
|[[Narra, Palawan|Narra]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]]
|{{sortname|Allyson |Hetland|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 Enero 2026 |title=Allyson Hetland named Pampanga's rep for Miss Universe Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/973725/allyson-hetland-named-pampanga-s-rep-for-miss-universe-philippines-2026/story/?amp |access-date=24 Enero 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Angeles]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Pangasinan.svg}}''' [[Pangasinan]]
|{{sortname|Donna Reign|Nuguid|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
|24
|[[Dagupan]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] &lt;small&gt;([[Los Angeles|Los Angeles, California]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Pauline |Galvez|nolink=1}}
|—
|[[Parañaque]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Pateros, Metro Manila.png}}''' [[Pateros]]
|{{sortname|Kristen Joy |Marcelino|nolink=1}}
|19
|[[Pateros]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Provincial Flag of Quezon.svg}}''' [[Quezon]] &lt;small&gt;([[Australya]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Patricia Ella |Evangelista|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Magtibay |first=Edinel |date=26 Nobyembre 2025 |title=From 3-hour walks to school to the Miss Universe Philippines stage: Engineer Ella Evangelista on her mission to empower children through education |url=https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/from-3-hour-walks-to-school-to-the-miss-universe-philippines-stage-engineer-ella-evangelista-on-her-mission-to-empower-children-through-education/2hm4zavcq |access-date=17 Disyembre 2025 |website=SBS Language |language=en}}&lt;/ref&gt;
|30
|[[Sidney|Sydney]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Rizal Flag.png}}''' [[Rizal]] &lt;small&gt;([[California]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Alicia Chelsea|Buendia|nolink=1}}
|20
|[[Talaan ng mga lungsod at bayan sa California|Santa Clarita]]
|
|-
|{{Noflag}}[[Samar (pulo)|Samar]]
|{{sortname|Catherine |Wardle|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|18
|[[Catbalogan]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of San Carlos, Pangasinan (New).png}}''' [[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]
|{{sortname|Rose Ann |Albania|nolink=1}}
|—
|[[San Carlos, Pangasinan|San Carlos]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of San Jose, Negros Oriental.png}}''' [[San Jose, Negros Oriental]] &lt;small&gt;([[Bellevue, Washington]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Jayka Noelle |Munsayac|nolink=1}}
|23
|[[Pasadena, California|Pasadena]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Santo Tomas, La Union.png}}''' [[Santo Tomas, La Union|Santo Tomas]] &lt;small&gt;([[Seattle|Seattle, Washington]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Rachel Hanna |Gozum|nolink=1}}
|—
|[[Seattle]]
|
|-
|{{Flagicon image|Flag of Sarangani.png}} [[Sarangani]] &lt;small&gt;([[Saudi Arabia|Kanlurang Asya]])&lt;/small&gt;
|{{sortname|Nicole |Cruz|nolink=1}}
|—
|[[Kiamba]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]]
|{{sortname|Jenrose |Javier|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|20
|[[Isulan]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[Taal, Batangas|Taal]] &lt;small&gt;(Hilagang California)&lt;/small&gt;
|{{Sortname|Juliana Hope|Aquino|nolink=1}}
|—
|[[Taal, Batangas|Taal]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag_of_Tacloban,_Leyte.png}}''' [[Tacloban]]
|{{sortname|Jacqueline |Gulrajani|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Tacloban fields UP grad to Miss Universe Philippines 2026 pageant|url=https://entertainment.inquirer.net/650565/tacloban-fields-up-grad-to-miss-universe-philippines-2026-pageant|website=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=29 Enero 2026|access-date=30 Enero 2026|language=en|first=Armin P.|last=Adina}}&lt;/ref&gt;
|31
|[[Tacloban]]
|
|-
|{{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]]
|{{sortname|Maria Ysabella |Ysmael|nolink=1}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=31 Enero 2026 |title=Bella Ysmael returns as Taguig’s Miss Universe Philippines 2026 bet |url=https://entertainment.inquirer.net/650949/bella-ysmael-returns-as-taguigs-miss-universe-philippines-2026-bet |access-date=10 Pebrero 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|29
|[[Parañaque]]
|''First runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2020]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |last2= |date=25 Oktubre 2020 |title=Rabiya Mateo of Iloilo City Is Miss Universe Philippines 2020 |url=https://www.preview.ph/culture/miss-universe-philippines-2020-winners-a00193-20201025 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Preview.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Tandag, Surigao del Sur.png}}''' [[Tandag]]
|{{sortname|Chrystel Mae|Correos|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|29
|[[Tandag]]
|Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa [[Miss Philippines Earth 2023]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |last=Antonio|first=Josiah|date=29 Abril 2023|title=Laguna bet Yllana Marie Aduana wins Miss Philippines Earth 2023|language=en|work=[[ABS-CBN News]]|url=https://news.abs-cbn.com/life/04/29/23/yllana-marie-aduana-wins-miss-philippines-earth-2023|access-date=29 Abril 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]]
|{{sortname|Marian|Arellano|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|22
|[[Pura, Tarlac|Pura]]
|
|-
|'''{{Flagicon image|Flag of Tuguegarao, Cagayan.png}}''' [[Tuguegarao]]
|{{sortname|Janica Francen|Aquino|nolink=1}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|—
|[[Tuguegarao]]
|
|}

== Mga tala ==
{{notelist}}

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}
{{Miss Universe Philippines}}</text>
      <sha1>1u8nxaq96fj19fr8ywy59jelxj48mp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katinig na pailong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336930</id>
    <revision>
      <id>2206146</id>
      <parentid>2204988</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11798" sha1="mmf9trobqz34yii6vnap98aa76dqsy7" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit sa mga tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;

{{IPA notice}}{{About|uri ng katinig|proseso|Nasalisasyon}}
Sa [[ponetika]], '''katínig na pailóng''' o '''nasál''' ang [[Oklusibong katinig|oklusibong]] [[katinig]] na [[Paraan ng artikulasyon|nagagawa]] sa pamamagitan ng pagbaba ng [[ngala-ngala]], na nagpapahintulot sa hangin na lumabas sa pamamagitan ng [[ilong]] (kumpara sa [[bibig]] sa kaso ng mga [[katinig na pabibig]]). Makikita ito sa halos lahat ng mga [[wika]] ng tao. Ilan sa mga halimbawa sa [[wikang Tagalog]] ang {{IPA|[m]}}, {{IPA|[n]}}, at {{IPA|[ŋ]}}, na sinusulat bilang titik ''[[m]]'', ''[[n]],'' at ''[[ng]]'' tulad sa mga salitang ''manok'', ''nanay'', at ''nginig''.

== Kahulugan ==
Halos lahat ng mga katinig na pailong ay pawang mga [[oklusibong katinig]], kung saan lumalabas ang hangin sa ilong imbes sa bibig dahil hinaharangan ito ng dila o ng labi, Maaari ding sumailalim sa ganitong proseso ([[Pailong (paraan ng artikulasyon)|nasalisasyon]]) ang mga katinig na hindi oklusibo, bagamat bihira ito. [[Matunog na katinig|Matunog]] ang karamihan sa mga katinig na pailong. Isa sa mga pinakakaraniwang ponema na makikita sa halos lahat ng wika ang mga ponemang {{IPA|[n]}} at {{IPA|[m]}}. Lumalabas din ang mga walang tunog na katinig na pailong sa ilang mga wika, kagaya sa [[wikang Birmano]], [[Wikang Gales|Gales]], [[Wikang Islandes|Islandes]], at [[Wikang Guarani|Guarani]]. Sa akustika naman, pawang mga [[sonante]] ang mga katinig na pailong; ibig sabihin, hindi nito pinipigilan nang matindi ang paglabas ng hangin. Gayunpaman, mga [[obstruyente]] pa rin sila dahil sa pagharang sa hangin sa bibig. Nagagawa ang tunog ng mga katinig na pailong mula 200 hanggang 2,000 Hz.

== Wika ==
Halos lahat ng wika sa mundo ay may mga katinig na pailong sa kanilang imbentaryo; tinatayang nasa 2% lamang ang walang ganito.

* Makikita sa lahat ng [[mga wika sa Pilipinas]] ang {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. Bukod dito, nagtatampok rin ang marami sa mga ito ng {{IPA|/ɲ/}} na karaniwang sinulat bilang {{angbr|ñ}} o {{angbr|n(i)y}} at kalimitang nakikita sa mga hiram na salita (hal. ''Niño'') gayundin sa dulas ng dila ({{Lang|en|glide}}, hal. ''ninyo''); sa [[wikang Ibatan]] ng [[Batanes]] at [[wikang Ibanag]] ng [[Cordillera]], isa itong hiwalay na ponema. Samantala, binibigkas naman ang {{IPA|/n/}} sa [[wikang Sebwano]] bilang isang [[katinig na pailong sa ngipin]] {{IPA|/n̪/}}.
* Karaniwang tunog sa mga wika sa [[Timog Asya]] at sa mga [[Mga Aboriheng Awstralyano|Aborihinal na wika]] ng Australia ang [[matunog na katinig na pailong sa dilang nakapulupot]] {{IPA|[ɳ]}}.
* Karaniwang tunog naman sa [[mga wika sa Europa]] ang [[matunog na katinig na pailong sa paleta]] {{IPA|[ɲ]}} kagaya sa [[wikang Espanyol]] {{angbr|ñ}}, [[Wikang Pranses|Pranses]] at [[Wikang Italyano|Italyano]] {{angbr|gn}}, [[Wikang Katalan|Katalan]] at [[Wikang Ungaro|Unggaro]] {{angbr|ny}}, [[Wikang Tseko|Tseko]] at [[Wikang Eslobako|Eslobako]] {{angbr|ň}}, [[Wikang Portuges|Portuges]] {{angbr|nh}}, at sa [[Wikang Polako|Polako]] {{angbr|ń}}.
* Marami sa [[mga wikang Hermaniko]] kagaya ng [[wikang Ingles]], [[Wikang Olandes|Olandes]], [[Wikang Aleman|Aleman]], at [[Wikang Suweko|Suweko]] gayundin sa [[Barayti ng wikang Tsino|mga wikang Tsino]] tulad ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Kantones|Cantones]] ang may {{IPA|/m/}}, {{IPA|/n/}}, at {{IPA|/ŋ/}}. Sa [[wikang Malayalam]], may anim na katinig na pailong: {{IPA|/m, n̪, n, ɳ, ɲ, ŋ/}}, minsan pito {{IPA|/ŋʲ/}} sa ilang mga dayalekto nito. May anim na katinig na pailong sa [[wikang Nuosu]] ng Tsina: {{IPA|/m, n, m̥, n̥, ɲ, ŋ/}}.
* Sa kasalukuyan, tanging nadokumento lamang ang {{IPA|/ɱ/}} bilang isang hiwalay na ponema sa wikang Kukuya ng Kongo, na nagtataglay rin ng mga katinig na pailong na {{IPA|/m, n, ɲ, ŋ/}}. May ganito rin noon ang wikang Yuanmen ng Tsina bago ito nalipat sa {{IPA|/m/}}.
* Natatangi ang mga katinig na pailong sa [[wikang Hapones]] dahil sinusulat lamang ang lahat ng mga ito sa iisang [[kana]] {{lang|ja|ん}}. Karaniwan itong [[Romaji|rinoromanisa]] bilang ''n'' at minsan ''m'', at maaaring kumatawan sa kahit anong katinig na pailong depende sa katinig na katabi nito. Sinusulat ito sa IPA bilang {{IPA|/N/}} at tinatawag na [[moraikong pailong]].

== Uri ==
Nakalista sa baba ang mga katinig na pailong na nasa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto (IPA), nakaayos ayon sa [[lugar ng artikulasyon]] mula bibig papaloob sa lalamunan.

=== Pulmonikong katinig ===
Para sa bawat [[pulmonikong katinig]] na nakalista, nasa taas ang [[Tunog (ponetika)|di-matunog]] na anyo nito habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na anyo nito.

{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig na pailong sa parehong labi]]
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|m̥}}}}
|[[Wikang Islandes|Islandes]]
| {{Lang|is|kempa}} 
|'bayani'
|{{IPA|[cʰɛm̥pa]}}
|-
| {{Big|{{IPA link|audio=yes|m}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; | manok
|{{IPA|[maˈnok]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa labi-ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɱ̊}}}}
|[[Wikang Kinyamwezi|Kinyamwezi]]
|{{Lang|nym|mfulá}}
|'mabuti'
|{{IPA|[ɱ̊fulá]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɱ}}}}
|[[Wikang Indones|Indones]]
|{{Lang|id|konflik}}
|'hidwaan'
|{{IPA|[ˈkɔɱflɪk̚]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa labi-dila]]
| colspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̼}}}}
|[[Wikang Araki|Araki]]
|{{Lang|akr|m̈ana}}
|'tawa'
|{{IPA|[n̼ana]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa labi't gilagid]]
| colspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n͡m}}}}
|[[Wikang Yele|Yele]]
|{{Lang|yle|ńmo}}
|'ibon'
|{{IPA|[n̪͡mɔ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa labi't dilang pulupot]]
| colspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ͡m}}}}
|[[Wikang Yele|Yele]]
|{{Lang|yle|nmó}}
|'tayo'
|{{IPA|[ɳ͡mo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa labi't ngala-ngala]]
| colspan=&quot;5&quot; ! {{n/a}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ͡m}}}}
|[[Wikang Yele|Yele]]
|{{Lang|yle|ngmo}}
|'dede'
|{{IPA|[ŋ͡mɔ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̪̊}}}}
|[[Wikang Iaai|Iaai]]
|{{Lang|iai|hnââ}}
|'maliit'
|{{IPA|[n̪̊ɔɔ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̪}}}}
|[[Wikang Irlandes|Irlandes]]
|{{Lang|ga|naoi}}
|'siyam'
|{{IPA|[n̪ˠɰiː]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̥}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|cotton}}
|'bulak'
|{{IPA|[ˈkɒˈtn̥̍]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |nipis
|{{IPA|[nipis]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠̊}}}}
|[[Wikang Perowes|Perowes]]
|{{Lang|fo|einki}}
|'wala'
|{{IPA|[ˈɔn̠̊t͡ʃɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|n̠}}}}
|[[Wikang Italyano|Italyano]]
|{{Lang|it|angelo}}
|'anghel'
|{{IPA|[ˈän̠ʲːd͡ʒelo]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ̊}}}}
|[[Wikang Iaai|Iaai]]
|{{Lang|iai|hnrathu}}
|'malamig'
|{{IPA|[ɳ̊aθu]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɳ}}}}
|[[Wikang Perowes|Perowes]]
|{{Lang|fo|ørn}}
|'agila'
|{{IPA|[œɻɳ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɲ̊}}}}
|[[Wikang Jalapa Mazatec|Jalapa Mazatec]]
|{{Lang|maj|hñá}}
|'brotsa'
|{{IPA|[ɲ̊á]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɲ}}}}
|[[Wikang Albanes|Albanes]]
|{{Lang|sq|një}}
|'isa'
|{{IPA|[ɲə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa ngala-ngala]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ̊}}}}
|[[Wikang Gales|Gales]]
|{{Lang|cy|fy nghot}}
|'amerikana' 
|{{IPA|[və ŋ̊ɔt]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ŋ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |nganga
|{{IPA|[ŋɐˈŋa]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Katinig na pailong sa tilao]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɴ̥}}}}
|[[Wikang Hilagang Totonac|Hilagang Totonac]]
|?
|'palda ko'
|{{IPA|[kiɴˈqαn]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ɴ}}}}
|[[Wikang Quechua|Quechua]]
|{{Lang|qu|sunqu}}
|'puso'
|{{IPA|[ˈs̠oɴqo]}}
|}

=== Di-pulmonikong katinig ===
Nakalista sa baba ang mga [[di-pulmonikong katinig]] na makikita sa IPA. Tandaan na nakaayos ang bawat pares batay sa kanilang [[lugar ng artikulasyon]], nasa taas ang [[katinig sa ngala-ngala]] habang nasa baba naman ang [[katinig sa tilao]].

{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa parehong labi]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʘ̃|ŋʘ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tonga (Zambia at Zimbabwe)|Tonga]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Lang|toi|kumwa}}
| rowspan=&quot;2&quot; |'uminom'
| rowspan=&quot;2&quot; |{{IPA|[kʼuᵑʘwa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʘ̃|ɴʘ}}}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǀ̃|ŋǀ}}}}
|[[Wikang Khoekhoe|Khoekhoe]]
|{{Lang|naq|ǀnam}}
|'magmahal'
|{{IPA|[ᵑǀȁm̀]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǀ̃|ɴǀ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|incwancwa}}
|isang uri ng pagkain
|{{IPA|[iɴ͜ǀwáːɴ͜ǀwa]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ŋǃ}}}}
|[[Wikang !Kung|!Kung]]
|{{Lang|vaj|nǃan}}
|'sa loob'
|{{IPA|[ŋ͜ǃáŋ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǃ̃|ɴǃ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|inqola}}
|'karwahe'
|{{IPA|[iɴ͜ǃɔ́ːla]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa gilagid pagilid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ŋǁ}}}}
|[[Wikang Hadza|Hadza]]
|{{Lang|hts|konxa}}
|'magpares'
|{{IPA|[koŋ͜ǁa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǁ̃|ɴǁ}}}}
|[[Wikang Zulu|Zulu]]
|{{Lang|zu|inxeba}}
|'sugat'
|{{IPA|[iɴ͜ǁɛ́ːɓa]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼊̃|ŋ𝼊}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Damin|Damin]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Lang|mis|rnǃrn!u}}
| rowspan=&quot;2&quot; |'tubig-tabang'
| rowspan=&quot;2&quot; |{{IPA|[𝼊̃\𝼊̃u]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|𝼊̃|ɴ𝼊}}}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Papitik na katinig na pailong sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǂ̃|ŋǂ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Taa|Taa]]
| rowspan=&quot;2&quot; |{{Lang|nmn|ǂnûm}}
| rowspan=&quot;2&quot; |'dalawa'
| rowspan=&quot;2&quot; |{{IPA|[ᵑǂûm]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ǂ̃|ɴǂ}}}}
|}

== Tingnan din ==

* [[Nasalisasyon]]
* [[Katinig na pabibig]]

== Sanggunian ==
{{Reflist}}

== Bibliograpiya ==

* {{cite thesis|last=Norquest|first=Peter K.|year=2007|title=A phonological reconstruction of Proto-Hlai|publisher=[[University of Arizona]]|hdl=10150/194203|degree=PhD|url=https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|archive-url=https://web.archive.org/web/20210714100732/https://repository.arizona.edu/bitstream/handle/10150/194203/azu_etd_2517_sip1_m.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y|archive-date=2021-07-14|url-status=live|trans-title=Ponolohikal na rekonstruksiyon sa Proto-Hlai|lang=en}}
* {{citation |last=Paulian |first=Christiane |title=Le Kukuya Langue Teke du Congo: phonologie, classes nominales |year=1975 |trans-title=Wikang Kukuya, bahagi ng wikang Teke ng Kongo: ponolohiya at mga uri ng pangngalan |publisher=Peeters Publishers |language=fr}}
* {{citation |last=Sampson |first=Rodney |title=Nasal Vowel Evolution in Romance |year=1999 |trans-title=Ebolusyon ng mga Patinig na Pailong sa mga [wikang] Romanse |publisher=Oxford University Press |language=en |isbn=0-19-823848-7}}

{{Articulation navbox}}
[[Kategorya:Paraan ng artikulasyon]]</text>
      <sha1>mmf9trobqz34yii6vnap98aa76dqsy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tagagamit:GinawaSaHapon/burador</title>
    <ns>2</ns>
    <id>336972</id>
    <revision>
      <id>2206099</id>
      <parentid>2206015</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <origin>2206099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10555" sha1="dl9qld6lcbh5kooltgbjpmsglhdu0ro" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;

{{IPA notice}}

Sa [[ponetika]], '''matínis na''' '''katínig''' o '''sibilánte''' ang tawag sa isang grupo ng mga [[katinig na pasutsot]] at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]] na may tunog na parang sumisipol o sumisitsit.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|p=?}} Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[s ʃ]}} kagaya sa ''sinta'' o ''pasya'' gayundin sa {{IPA|[z]}} sa mga [[salitang hiram]] tulad ng ''[[zoo]]''. Natutukoy ang mga matitinis na katinig sa tunog nito na mas mataas ang kalidad kumpara sa ibang mga kauri nito, at madalas magamit sa [[paralingguwistika]] bilang pantawag ng pansin (hal. ''psst!'' kapag may tinatawag o ''shh!'' kung may pinapatahimik).

== Uri ==
Mga [[katinig sa harapan]] ang mga matitinis na katinig; ibig sabihin, nabubuo sila sa harapang bahagi ng [[dila]]. Naitatangi sila sa isa't isa batay sa hugis ng dila, [[lugar ng artikulasyon]], at kung saang bahagi ng dila ang tumama sa itaas na bahagi ng bibig. Nahahati ang mga ito sa dalawa: mga ''pasitsit'' ({{Lang|en|hissing}}) na nabubuo mula sa pagkitid ng lagusan ng hangin sa bibig dahil sa pag-ipit ng dila sa paleta na nagreresulta sa isang mas malakas na tunog, at mga ''tahimik'' ({{Lang|en|hushing}}) na nabubuo naman mula sa pagpatag ng dila na nagreresulta sa isang mahinang tunog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-02-14 |title=Sibilance - Definition and Examples of Sibilance |url=https://literarydevices.net/sibilance/ |access-date=2021-06-29 |website=Literary Devices |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Kabilang ang mga matitinis na katinig sa mga '''matutúlis na katínig''' o '''estridénte''', na kinabibilangan din ng mga [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] na {{IPA|[f v]}}; itinuturing ng ilang mga lingwista tulad nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] ang dalawang ito bilang bahagi din ng mga matitinis na katinig, bagamat hindi ito ang opinyon ng nakakarami sa larangan.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|p=?}}

Pangunahing ginagamit bilang pantangi sa mga matitinis na katinig ang hugis ng dila. Nakadepende sa hugis ng dila ang magiging tunog ng isang katinig, na agad na maitatangi kahit sa parehong mga wika. Makikita sa talahanayan ang mga kinikilalang hugis ng dila sa lingguwistika, nakaayos mula sa pinakamatinis pababa.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[Lugar ng artikulasyon]]!! Hugis ng dila !! Tindi ng palatalisasyon !! Halimbawa !! Paliwanag
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig sa gilagid|Gilagid]] || rowspan=&quot;3&quot; | {{nowrap|kaliwa–pakanan}} nakalubog || wala || {{IPA|[s z]}} || Nakalubog ang dila. Dahil dito, lumalabas ang hangin nang may puwersa at nagreresulta sa isang matinis na tunog na parang sumisipol.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|pp=145-148}} Isa ito sa mga pinakakaraniwang katinig dahil sa dali ng paggawa nito, kabilang na ang [[wikang Tagalog]] (hal. ''saya'' o ''zoo'').
|-
|[[Sekundaryong artikulasyon|sekundaryo]] (paiba-iba)
|{{IPA|[sʲ zʲ]}}
|Pagsasama ng nakalubog na dila at [[palatalisasyon]] (dulot ng pag-angat o pagkurba ng gitna ng dila). Karaniwang maririnig ang mga tunog na ito sa [[mga wikang Eslabo]] kagaya ng [[wikang Ruso]], kung saan may pagtatanging inilalarawan sa mga ito bilang &quot;matigas&quot; at &quot;malambot&quot;.
|-
|[[Katinig sa ngipin-gilagid|Ngipin-gilagid]]
|wala
|{{IPA|[s̪ z̪]}}
|Pagsasama ng nakalubog na dila at [[dentalisasyon]]. Nabubuo ito sa pagtama ng dulo ng dila o parehong dulo at gitnang bahagi ng dila sa likurang bahagi ng itaas na ngipin, na nagreresulta sa isang malambot na tunog na maikukumpara sa {{Lang|en|th}} sa mga [[Wikang Ingles|salitang Ingles]] na {{Lang|en|think}} ('mag-isip') o {{Lang|en|this}} ('ito'). Bihira lamang marinig ang tunog na ito sa mga wika, ngunit maririnig ito sa ilang dayalekto ng [[wikang Kastila]] sa rehiyon ng [[Andalucía|Andalucia]] at ilang mga katutubong wika sa katimugang [[California]] sa [[Estados Unidos]].{{sfnp|Obaid|1973|p=?}}{{sfnp|Dalbor|1980|p=?}}{{sfnp|Bright|1978|p=?}}
|-
|[[Katinig sa gilagid-paleta|Gilagid-paleta]]
|makitid na nakaumbok (patusok)
|matindi
|{{IPA|[ɕ ʑ]}}
|Nakaumbok ang dila ngunit makitid at may matinding palatalisasyon. Maririnig sa [[Mga wikang Sino-Tibetano|mga barayti ng wikang Tsino]], gayundin sa wikang Ruso at [[Wikang Polako|Polako]].
|-
|[[Katinig sa paleta-gilagid|Paleta-gilagid]]
|malapad na nakaumbok ([[Lungaw|palungaw]])
|katamtaman
|{{IPA|[ʃ ʒ]}}
|Nakaumbok ang dila na parang lungaw, bahagya ang palatalisasyon. Maririnig sa wikang Tagalog sa mga salitang ''siya'' o ''tiyan'' (kung bibigkasin bilang ''sh'' at ''ch'').
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Katinig sa dilang pulupot|Dilang pulupot]]
|patag
| rowspan=&quot;3&quot; |wala
|{{IPA|[ʂ̻ ʐ̻]}}
|Nabubuo sa pamamagitan ng nakaatras na dila, hindi pulupot, nakaangat sa paleta, o nakaumbok o nakalubog. Kumpara sa ibang mga kapares nito, hindi masyadong nakaatras ang mga ito at madalas na pinakapatag sa lahat ng mga katinig na pasitsit, bagamat maaari pa rin silang magkaroon ng bahagyang paglubog o pag-umbok. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |harap-likod nakaumbok
|{{IPA|[ʂ̺ ʐ̺]}}
|Nabubuo sa pamamagitan ng bahagyang nakaumbok at nakaatras na dila at walang palatalisasyon. Bagamat nakaumbok, hindi gaano ang pagkakurba nito kumpara sa uri sa ibaba. Maaari silang magpakita ng [[belarisasyon]] (dahil sa lapit nito sa ngala-ngala) o magkaroon na tunog na [[Rotikong katinig|mala-titik ''R'']].
|-
|{{IPA|[ʂ ʐ]}}
|Matindi ang pagkaumbok at pag-atras ng dila sa puntong nakapulupot na ito at walang nagaganap na palatalisasyon. Dahil dito, ito ang pinakamahina sa mga katinig na pasitsit batay sa tinis. Maaaring magpakita ang mga ito ng antas ng belarisasyon, at halos malapit na ito sa tunog ng titik ''R''.
|}

== Notasyon ==
Nasa talahanayan sa ibaba ang mga simbolong ginagamit para sa mga matitinis na katinig sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA).

{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[Katinig na pasutsot]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s̪}}}}
|[[Wikang Mandarin|Mandarin]]
|{{Lang|zh|三}} {{Lang|zh-Latn|sān}}
|'tatlo'
|{{IPA|[s̪a̋n]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z̪}}}}
|[[Wikang Pranses|Pranses]]
|{{Lang|fr|zèbre}}
|'[[sebra]]'
|{{IPA|[z̪ɛbʁ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |lasa
|{{IPA|[ˈlasɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}}
|[[Wikang Malayo|Malay]]
|{{Lang|ms|beza}}
|'pagkakaiba'
|{{IPA|[bezə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |siya
|{{IPA|[ʃa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}}
|[[Wikang Eslobako|Eslobako]]
|{{Lang|sk|žena}}
|'babae'
|{{IPA|[ʒena]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}}
|[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]]
|{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}}
|'[[ahedres]]'
|{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}}
|[[Wikang Polako|Polako]]
|{{Lang|pl|żona}}
|'asawang babae'
|{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪s̪}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|cica}}
|'kuting'
|{{IPA|[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪z̪}}}}
|[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]]
|{{Lang|lv|drudzis}}
|'lagnat'
|{{IPA|[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|tea}}
|'tsaa'
|{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}}
|[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]]
|{{Lang|lb|spadséieren}}
|'gumala'
|{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tsuper
|{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |diyan
|{{IPA|[d͡ʒän]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|tjener}}
|'tagasilbi'
|{{IPA|[ˈt͡ɕeːnɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʑ}}}}
|[[Wikang Katalan|Katalan]]
|{{Lang|ca|mitjà}}
|'katamtaman'
|{{IPA|[mi(d)ˈd͡ʑä]}}
|}

== Sanggunian ==

=== Pagsipi ===
{{Reflist}}

=== Pinagkunan ===

* {{citation |last=Bright |first=William |title=Sibilants and naturalness in aboriginal California |journal=Journal of California Anthropology, Papers in Linguistics |volume=1 |pages=39–63 |year=1978 |trans-title=Mga katinig na pasitsit at ang pagiging likas nito sa aborihinal na California |language=en}}
* {{cite book |last=Catford |first=J. C. |author-link=J. C. Catford |url=https://archive.org/details/fundamentalprobl0000catf_t1d4/ |title=Fundamental Problems in Phonetics |publisher=Indiana University Press |year=1982 |isbn=0-253-32520-X |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Problema sa Ponetika |orig-year=1977}}
* {{citation |last=Dalbor |first=John B. |title=Observations on Present-Day Seseo and Ceceo in Southern Spain |journal=Hispania |volume=63 |issue=1 |pages=5–19 |year=1980 |trans-title=Mga Obserbasyon sa Kasalukuyang Seseo at Ceceo sa Katimugang Espanya |publisher=American Association of Teachers of Spanish and Portuguese |language=en |doi=10.2307/340806 |jstor=340806}}
* {{citation |last=Hualde |first=José Ignacio |title=Basque phonology |year=1991 |trans-title=Ponolohiya ng wikang Basque |place=London |publisher=Routledge |language=en |jstor=340806}}
* {{SOWL}}
* {{citation |last=Obaid |first=Antonio H. |title=The Vagaries of the Spanish 'S' |journal=Hispania |volume=56 |issue=1 |pages=60–67 |year=1973 |trans-title=Mga Di-Inaasahan sa 'S' ng wikang Kastila |publisher=American Association of Teachers of Spanish and Portuguese |language=en |doi=10.2307/339038 |jstor=339038}}
* {{citation |last=Shosted |first=Ryan K. |title=Just put your lips together and blow? The whistled fricatives of Southern Bantu |url=http://www.cefala.org/issp2006/cdrom/articles/shosted.pdf |year=2006 |trans-title=Basta idikit mo lang ang mga labi mo saka buga? Ang mga sinisipol na katinig na pasutsot ng wikang Katimugang Bantu |language=en}}
{{Articulation navbox}}</text>
      <sha1>dl9qld6lcbh5kooltgbjpmsglhdu0ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206101</id>
      <parentid>2206099</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10617" sha1="bttpvlei14y74dtp984qkhzvs35t001" xml:space="preserve">{{Use dmy dates}}&lt;!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --&gt;

{{IPA notice}}

Sa [[ponetika]], '''matínis na''' '''katínig''' o '''sibilánte''' ang tawag sa isang grupo ng mga [[katinig na pasutsot]] at [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]] na may tunog na parang sumisipol o sumisitsit.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|p=?}} Sa [[wikang Tagalog]], ito ang mga tunog na {{IPA|[s ʃ]}} kagaya sa ''sinta'' o ''pasya'' gayundin sa {{IPA|[z]}} sa mga [[salitang hiram]] tulad ng ''[[zoo]]''. Natutukoy ang mga matitinis na katinig sa tunog nito na mas mataas ang kalidad kumpara sa ibang mga kauri nito, at madalas magamit sa [[paralingguwistika]] bilang pantawag ng pansin (hal. ''psst!'' kapag may tinatawag o ''shh!'' kung may pinapatahimik).

== Uri ==
Mga [[katinig sa harapan]] ang mga matitinis na katinig; ibig sabihin, nabubuo sila sa harapang bahagi ng [[dila]]. Naitatangi sila sa isa't isa batay sa hugis ng dila, [[lugar ng artikulasyon]], at kung saang bahagi ng dila ang tumama sa itaas na bahagi ng bibig. Nahahati ang mga ito sa dalawa: mga ''pasitsit'' ({{Lang|en|hissing}}) na nabubuo mula sa pagkitid ng lagusan ng hangin sa bibig dahil sa pag-ipit ng dila sa paleta na nagreresulta sa isang mas malakas na tunog, at mga ''tahimik'' ({{Lang|en|hushing}}) na nabubuo naman mula sa pagpatag ng dila na nagreresulta sa isang mahinang tunog.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-02-14 |title=Sibilance - Definition and Examples of Sibilance |url=https://literarydevices.net/sibilance/ |access-date=2021-06-29 |website=Literary Devices |language=en-US|trans-title=Pagkatinis - Kahulugan at Halimbawa ng Pagkatinis}}&lt;/ref&gt; Kabilang ang mga matitinis na katinig sa mga '''matutúlis na katínig''' o '''estridénte''', na kinabibilangan din ng mga [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] na {{IPA|[f v]}}; itinuturing ng ilang mga lingwista tulad nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] ang dalawang ito bilang bahagi din ng mga matitinis na katinig, bagamat hindi ito ang opinyon ng nakakarami sa larangan.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|p=?}}

Pangunahing ginagamit bilang pantangi sa mga matitinis na katinig ang hugis ng dila. Nakadepende sa hugis ng dila ang magiging tunog ng isang katinig, na agad na maitatangi kahit sa parehong mga wika. Makikita sa talahanayan ang mga kinikilalang hugis ng dila sa lingguwistika, nakaayos mula sa pinakamatinis pababa.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! [[Lugar ng artikulasyon]]!! Hugis ng dila !! Tindi ng palatalisasyon !! Halimbawa !! Paliwanag
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Katinig sa gilagid|Gilagid]] || rowspan=&quot;3&quot; | {{nowrap|kaliwa–pakanan}} nakalubog || wala || {{IPA|[s z]}} || Nakalubog ang dila. Dahil dito, lumalabas ang hangin nang may puwersa at nagreresulta sa isang matinis na tunog na parang sumisipol.{{sfnp|Ladefoged|Maddieson|1996|pp=145-148}} Isa ito sa mga pinakakaraniwang katinig dahil sa dali ng paggawa nito, kabilang na ang [[wikang Tagalog]] (hal. ''saya'' o ''zoo'').
|-
|[[Sekundaryong artikulasyon|sekundaryo]] (paiba-iba)
|{{IPA|[sʲ zʲ]}}
|Pagsasama ng nakalubog na dila at [[palatalisasyon]] (dulot ng pag-angat o pagkurba ng gitna ng dila). Karaniwang maririnig ang mga tunog na ito sa [[mga wikang Eslabo]] kagaya ng [[wikang Ruso]], kung saan may pagtatanging inilalarawan sa mga ito bilang &quot;matigas&quot; at &quot;malambot&quot;.
|-
|[[Katinig sa ngipin-gilagid|Ngipin-gilagid]]
|wala
|{{IPA|[s̪ z̪]}}
|Pagsasama ng nakalubog na dila at [[dentalisasyon]]. Nabubuo ito sa pagtama ng dulo ng dila o parehong dulo at gitnang bahagi ng dila sa likurang bahagi ng itaas na ngipin, na nagreresulta sa isang malambot na tunog na maikukumpara sa {{Lang|en|th}} sa mga [[Wikang Ingles|salitang Ingles]] na {{Lang|en|think}} ('mag-isip') o {{Lang|en|this}} ('ito'). Bihira lamang marinig ang tunog na ito sa mga wika, ngunit maririnig ito sa ilang dayalekto ng [[wikang Kastila]] sa rehiyon ng [[Andalucía|Andalucia]] at ilang mga katutubong wika sa katimugang [[California]] sa [[Estados Unidos]].{{sfnp|Obaid|1973|p=?}}{{sfnp|Dalbor|1980|p=?}}{{sfnp|Bright|1978|p=?}}
|-
|[[Katinig sa gilagid-paleta|Gilagid-paleta]]
|makitid na nakaumbok (patusok)
|matindi
|{{IPA|[ɕ ʑ]}}
|Nakaumbok ang dila ngunit makitid at may matinding palatalisasyon. Maririnig sa [[Mga wikang Sino-Tibetano|mga barayti ng wikang Tsino]], gayundin sa wikang Ruso at [[Wikang Polako|Polako]].
|-
|[[Katinig sa paleta-gilagid|Paleta-gilagid]]
|malapad na nakaumbok ([[Lungaw|palungaw]])
|katamtaman
|{{IPA|[ʃ ʒ]}}
|Nakaumbok ang dila na parang lungaw, bahagya ang palatalisasyon. Maririnig sa wikang Tagalog sa mga salitang ''siya'' o ''tiyan'' (kung bibigkasin bilang ''sh'' at ''ch'').
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |[[Katinig sa dilang pulupot|Dilang pulupot]]
|patag
| rowspan=&quot;3&quot; |wala
|{{IPA|[ʂ̻ ʐ̻]}}
|Nabubuo sa pamamagitan ng nakaatras na dila, hindi pulupot, nakaangat sa paleta, o nakaumbok o nakalubog. Kumpara sa ibang mga kapares nito, hindi masyadong nakaatras ang mga ito at madalas na pinakapatag sa lahat ng mga katinig na pasitsit, bagamat maaari pa rin silang magkaroon ng bahagyang paglubog o pag-umbok. 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |harap-likod nakaumbok
|{{IPA|[ʂ̺ ʐ̺]}}
|Nabubuo sa pamamagitan ng bahagyang nakaumbok at nakaatras na dila at walang palatalisasyon. Bagamat nakaumbok, hindi gaano ang pagkakurba nito kumpara sa uri sa ibaba. Maaari silang magpakita ng [[belarisasyon]] (dahil sa lapit nito sa ngala-ngala) o magkaroon na tunog na [[Rotikong katinig|mala-titik ''R'']].
|-
|{{IPA|[ʂ ʐ]}}
|Matindi ang pagkaumbok at pag-atras ng dila sa puntong nakapulupot na ito at walang nagaganap na palatalisasyon. Dahil dito, ito ang pinakamahina sa mga katinig na pasitsit batay sa tinis. Maaaring magpakita ang mga ito ng antas ng belarisasyon, at halos malapit na ito sa tunog ng titik ''R''.
|}

== Notasyon ==
Nasa talahanayan sa ibaba ang mga simbolong ginagamit para sa mga matitinis na katinig sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA).

{{table alignment}}
{| class=&quot;wikitable defaultcenter&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Pangalan !! rowspan=&quot;2&quot; | IPA 
! colspan=&quot;4&quot; |Halimbawa
|-
!Wika
!Salita
!Kahulugan
!Bigkas
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[Katinig na pasutsot]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s̪}}}}
|[[Wikang Mandarin|Mandarin]]
|{{Lang|zh|三}} {{Lang|zh-Latn|sān}}
|'tatlo'
|{{IPA|[s̪a̋n]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z̪}}}}
|[[Wikang Pranses|Pranses]]
|{{Lang|fr|zèbre}}
|'[[sebra]]'
|{{IPA|[z̪ɛbʁ]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|s}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |lasa
|{{IPA|[ˈlasɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|z}}}}
|[[Wikang Malayo|Malay]]
|{{Lang|ms|beza}}
|'pagkakaiba'
|{{IPA|[bezə]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʃ}}}}
|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |siya
|{{IPA|[ʃa]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʒ}}}}
|[[Wikang Eslobako|Eslobako]]
|{{Lang|sk|žena}}
|'babae'
|{{IPA|[ʒena]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasutsot sa dilang pulupot]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʂ}}}}
|[[Wikang Ukranyo|Ukranyo]]
|{{Lang|uk|шахи}} {{Lang|uk-Latn|šahy}}
|'[[ahedres]]'
|{{Ipa|[ˈʂɑxɪ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʐ}}}}
|[[Wikang Polako|Polako]]
|{{Lang|pl|żona}}
|'asawang babae'
|{{IPA|[ˈʐ̻ɔn̪ä]}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; |[[Katinig na pasara-sutsot]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa ngipin]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̪s̪}}}}
|[[Wikang Ungaro|Unggaro]]
|{{Lang|hu|cica}}
|'kuting'
|{{IPA|[ˈt̻͡s̪it̻͡s̪ɒ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̪z̪}}}}
|[[Wikang Latbiyano|Latbiyano]]
|{{Lang|lv|drudzis}}
|'lagnat'
|{{IPA|[ˈd̪rud̻͡z̪is̪]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|ts}}}}
|[[Wikang Ingles|Ingles]] (RP)
|{{Lang|en|tea}}
|'tsaa'
|{{IPA|[ˈt͡sɪˑi̯]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dz}}}}
|[[Wikang Luksemburges|Luksemberges]]
|{{Lang|lb|spadséieren}}
|'gumala'
|{{IPA|[ʃpɑˈd͡zɜ̝ɪ̯əʀən]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa likurang gilagid]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|t̠ʃ}}}}
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
| colspan=&quot;2&quot; |tsuper
|{{IPA|[t͡ʃʊˈpɛɾ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|d̠ʒ}}}}
| colspan=&quot;2&quot; |diyan
|{{IPA|[d͡ʒän]}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Matinis na katinig na pasara-sutsot sa paleta]]
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|tɕ}}}}
|[[Wikang Danes|Danes]]
|{{Lang|da|tjener}}
|'tagasilbi'
|{{IPA|[ˈt͡ɕeːnɐ]}}
|-
|{{Big|{{IPA link|audio=yes|dʑ}}}}
|[[Wikang Katalan|Katalan]]
|{{Lang|ca|mitjà}}
|'katamtaman'
|{{IPA|[mi(d)ˈd͡ʑä]}}
|}

== Sanggunian ==

=== Pagsipi ===
{{Reflist}}

=== Pinagkunan ===

* {{citation |last=Bright |first=William |title=Sibilants and naturalness in aboriginal California |journal=Journal of California Anthropology, Papers in Linguistics |volume=1 |pages=39–63 |year=1978 |trans-title=Mga katinig na pasitsit at ang pagiging likas nito sa aborihinal na California |language=en}}
* {{cite book |last=Catford |first=J. C. |author-link=J. C. Catford |url=https://archive.org/details/fundamentalprobl0000catf_t1d4/ |title=Fundamental Problems in Phonetics |publisher=Indiana University Press |year=1982 |isbn=0-253-32520-X |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Problema sa Ponetika |orig-year=1977}}
* {{citation |last=Dalbor |first=John B. |title=Observations on Present-Day Seseo and Ceceo in Southern Spain |journal=Hispania |volume=63 |issue=1 |pages=5–19 |year=1980 |trans-title=Mga Obserbasyon sa Kasalukuyang Seseo at Ceceo sa Katimugang Espanya |publisher=American Association of Teachers of Spanish and Portuguese |language=en |doi=10.2307/340806 |jstor=340806}}
* {{citation |last=Hualde |first=José Ignacio |title=Basque phonology |year=1991 |trans-title=Ponolohiya ng wikang Basque |place=London |publisher=Routledge |language=en |jstor=340806}}
* {{SOWL}}
* {{citation |last=Obaid |first=Antonio H. |title=The Vagaries of the Spanish 'S' |journal=Hispania |volume=56 |issue=1 |pages=60–67 |year=1973 |trans-title=Mga Di-Inaasahan sa 'S' ng wikang Kastila |publisher=American Association of Teachers of Spanish and Portuguese |language=en |doi=10.2307/339038 |jstor=339038}}
* {{citation |last=Shosted |first=Ryan K. |title=Just put your lips together and blow? The whistled fricatives of Southern Bantu |url=http://www.cefala.org/issp2006/cdrom/articles/shosted.pdf |year=2006 |trans-title=Basta idikit mo lang ang mga labi mo saka buga? Ang mga sinisipol na katinig na pasutsot ng wikang Katimugang Bantu |language=en}}
{{Articulation navbox}}</text>
      <sha1>bttpvlei14y74dtp984qkhzvs35t001</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lucy Bacon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337820</id>
    <revision>
      <id>2206049</id>
      <parentid>2205868</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AsianStuff03</username>
        <id>125864</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:Mga pintor mula sa Estados Unidos]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2206049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7182" sha1="co0axjpqvjmyqtgm6y3x5jmdl1096he" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata
|image=Lucy A Bacon.jpg}}

Si '''Lucy Angeline Bacon''' (Hulyo 30, 1857 – Oktubre 17, 1932) ay isang artistang [[California|taga-California]] na kilala sa kanyang mga oil painting [[California Impressionism|na Impresyonista ng California]] na may mga bulaklak, tanawin, at mga still life. Nag-aral siya sa [[Paris]] sa ilalim ng Impresyonistang [[Camille Pissarro|si Camille Pissarro]] . Siya lamang ang kilalang artistang taga-California na nag-aral sa ilalim ng alinman sa mga dakilang [[impressionism|Impresyonistang]] Pranses.

== Maagang buhay at edukasyon ==
Si Bacon ay ipinanganak noong 1857 sa [[Pitcairn, New York]] . &lt;ref name=&quot;Gerdts p. 253&quot;&gt;{{Cite book |last=William H. Gerdts |url=https://books.google.com/books?id=MZDqAAAAMAAJ |title=California Impressionism |last2=Will South |date=January 1998 |publisher=Abbeville Press Publishers |isbn=978-0-7892-0176-8 |page=253}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Artist Biography for Lucy Angeline Bacon |url=http://www.askart.com/artist_bio/Lucy_Angeline_Bacon/110948/Lucy_Angeline_Bacon.aspx |access-date=2017-09-07 |website=askart.com |quote=&quot;Born: 1857 - Pitcairn, New York &quot; |archive-date=2019-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402112807/http://www.askart.com/artist_bio/Lucy_Angeline_Bacon/110948/Lucy_Angeline_Bacon.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nagtapos siya noong 1879 mula sa [[State University of New York at Potsdam|Potsdam Normal School]] sa New York. 

Si Bacon ay kamag-anak ni Robert K. Vickery sa pamamagitan ng kasal ng kanyang pamangkin na si Ruth. Noong dekada 1890, ang kanyang ama ay isang bahagi ng may-ari ng isang galeriya ng San Francisco, [[Vickery, Atkins &amp; Torrey|ang Vickery, Atkins &amp; Torrey]], ang unang galeriya na nagpakita ng Impresyonismo sa San Francisco. &lt;ref name=&quot;Solon p. 30&quot;&gt;{{Cite book |last=Deborah Epstein Solon; Will South |url=https://books.google.com/books?id=SHE6PnZpPggC&amp;pg=PA30 |title=In and Out of California: Travels of American Impressionists |publisher=Hudson Hills |year=2002 |isbn=978-1-55595-225-9 |location=New York |page=30}}&lt;/ref&gt;

Nag-aral si Bacon sa [[Lungsod ng New York|New York City]] sa [[Art Students League of New York|Art Students League]] at sa [[National Academy of Design]] .  Noong 1892, umalis siya patungong [[Paris]] upang ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral &lt;ref name=&quot;Solon p. 27&quot;&gt;{{Cite book |last=Deborah Epstein Solon; Will South |url=https://books.google.com/books?id=SHE6PnZpPggC&amp;pg=PA27 |title=In and Out of California: Travels of American Impressionists |publisher=Hudson Hills |year=2002 |isbn=978-1-55595-225-9 |location=New York |page=27}}&lt;/ref&gt; sa [[Académie Colarossi]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |title='Pissarro's People' at home at San Francisco's Legion of Honor |url=http://www.sfexaminer.com/sanfrancisco/pissarros-people-at-home-at-san-franciscos-legion-of-honor/Content?oid=2184883 |access-date=15 September 2014 |website=San Francisco Examiner |archive-date=4 Disyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204193113/http://www.sfexaminer.com/sanfrancisco/pissarros-people-at-home-at-san-franciscos-legion-of-honor/Content?oid=2184883 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ay nag-aral siya kay [[Camille Pissarro]], ayon sa payo ng Amerikanong pintor na [[Mary Cassatt|si Mary Cassatt]]  at nagpinta kasama ang iba pang mga impresyonista, tulad ni [[Paul Cézanne]] .&lt;gallery&gt;
Talaksan:Camille Pissarro Impressionist.jpg|Si Camille Pissarro, pintor ng impresyonismo at tagapagturo ni Bacon
&lt;/gallery&gt;

== Karera ==
Kalaunan ay lumipat si Bacon sa [[Éragny-sur-Epte|Éragny]], kung saan gumawa siya ng mga pinta na istilong impresyonista. Pagsapit ng 1898, nanirahan siya sa [[San Jose, California|San Jose]] at nag-eksibit ng mga pinta tulad ng ''A San Jose Garden'' sa [[San Francisco, California|San Francisco]] Art Association. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=William H. Gerdts |url=https://books.google.com/books?id=MZDqAAAAMAAJ |title=California Impressionism |last2=Will South |date=January 1998 |publisher=Abbeville Press Publishers |isbn=978-0-7892-0176-8 |page=26}}&lt;/ref&gt; Lumipat siya sa California sa pag-asang gumaling sa isang malalang sakit na naglimita sa kanyang kakayahang magpinta.  Nagturo siya sa [[Washburn Preparatory School]] sa San Jose &lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/bub_gb_MK9KAQAAIAAJ |title=San Jose City Directory Including Santa Clara County |publisher=F.M. Husted |year=1902 |page=[https://archive.org/details/bub_gb_MK9KAQAAIAAJ/page/n77 76]}}&lt;/ref&gt; at nagpinta mula sa kanyang home studio.

Noong tagsibol ng 1902, ang kanyang mga gawa ay ipinakita sa [[Mark Hopkins Institute of Art]] sa San Francisco. &lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KqsaAAAAYAAJ&amp;pg=PA166 |title=Mark Hopkins Institute Review of Art |date=June 1902 |page=18}}&lt;/ref&gt; Noong 1905, habang tinalikuran ni Lucy Bacon ang kanyang karera sa pagpipinta at inialay ang kanyang sarili sa relihiyong [[Christian Science]],  marahil ay natuklasan niyang nabawasan nito ang kanyang mga problema sa kalusugan. Ipinagpatuloy niya ang pagtuturo ng sining.

Pagsapit ng 1909, nakatira na siya sa San Francisco. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2014)&quot;&gt;kailangan ng sitasyon&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Si Bacon ay miyembro ng Indian Fair Committee ng New Mexico Association on Indian Affairs (NMAIA) at Eastern Association on Indian Affairs (EAIA) noong 1927, na nagpakita ng mga gawa ng mga artistang [[Native Americans in the United States|Katutubong Amerikano]] . &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jennifer McLerran |url=https://books.google.com/books?id=R21lp-lFMNAC&amp;pg=PA244 |title=A New Deal for Native Art: Indian Arts and Federal Policy, 1933-1943 |publisher=University of Arizona Press |year=2009 |isbn=978-0-8165-2766-3 |pages=60, 244}}&lt;/ref&gt;

Namatay siya sa San Francisco noong 1932.

Ang kanyang ipinintang larawan, ''ang Garden Landscape,'' na ginawa sa pagitan ng 1894 at 1896, ay kabilang sa koleksyon ng mga [[Fine Arts Museums of San Francisco|Fine Arts Museum ng San Francisco]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Garden Landscape |url=http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?&amp;profile=all&amp;source=~!siartinventories&amp;uri=full=3100001~!395822~!0#focus |access-date=November 29, 2014 |publisher=Smithsonian Institution Research Information Systems}}&lt;/ref&gt;

== Galeriya ==
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Lucy Bacon, Garden Landscape, 1894-1896, Fine Art Museum of San Francisco.jpg|''Tanawin ng Hardin'' (mga 1984–1896)
Talaksan:Gennevilliers - Lucy Bacon ~1895.JPG|''Mga Gennevillier'' (c. 1895), ginawa noong siya ay nag-aaral sa ilalim ni Camille Pissarro
Talaksan:The Well by the Path by Lucy Bacon.jpg|''Ang Balon sa Tabi ng Landas'', isang regalo sa kapatid ng pintor na si Albert Bacon
Talaksan:Eragny-sur-Epte.jpg|''Eragny-sur-Epte'' (1886)
Talaksan:Lucy Bacon sketch of an ash tree.JPG|''Sketch ng isang puno ng abo sa Duffryn''
&lt;/gallery&gt;

== Tingnan din ==
[[American Impressionism|Impresyonismong Amerikano]]

==Sanggunian==
&lt;references /&gt;
{{stub}}

[[Kategorya:Mga pintor mula sa Estados Unidos]]</text>
      <sha1>co0axjpqvjmyqtgm6y3x5jmdl1096he</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206055</id>
      <parentid>2206049</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26703-18</username>
        <id>161444</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tingnan din */</comment>
      <origin>2206055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7184" sha1="35b4ceqpwlbti3g55qjv0z43qnuk8am" xml:space="preserve">{{Infobox person/Wikidata
|image=Lucy A Bacon.jpg}}

Si '''Lucy Angeline Bacon''' (Hulyo 30, 1857 – Oktubre 17, 1932) ay isang artistang [[California|taga-California]] na kilala sa kanyang mga oil painting [[California Impressionism|na Impresyonista ng California]] na may mga bulaklak, tanawin, at mga still life. Nag-aral siya sa [[Paris]] sa ilalim ng Impresyonistang [[Camille Pissarro|si Camille Pissarro]] . Siya lamang ang kilalang artistang taga-California na nag-aral sa ilalim ng alinman sa mga dakilang [[impressionism|Impresyonistang]] Pranses.

== Maagang buhay at edukasyon ==
Si Bacon ay ipinanganak noong 1857 sa [[Pitcairn, New York]] . &lt;ref name=&quot;Gerdts p. 253&quot;&gt;{{Cite book |last=William H. Gerdts |url=https://books.google.com/books?id=MZDqAAAAMAAJ |title=California Impressionism |last2=Will South |date=January 1998 |publisher=Abbeville Press Publishers |isbn=978-0-7892-0176-8 |page=253}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Artist Biography for Lucy Angeline Bacon |url=http://www.askart.com/artist_bio/Lucy_Angeline_Bacon/110948/Lucy_Angeline_Bacon.aspx |access-date=2017-09-07 |website=askart.com |quote=&quot;Born: 1857 - Pitcairn, New York &quot; |archive-date=2019-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402112807/http://www.askart.com/artist_bio/Lucy_Angeline_Bacon/110948/Lucy_Angeline_Bacon.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nagtapos siya noong 1879 mula sa [[State University of New York at Potsdam|Potsdam Normal School]] sa New York. 

Si Bacon ay kamag-anak ni Robert K. Vickery sa pamamagitan ng kasal ng kanyang pamangkin na si Ruth. Noong dekada 1890, ang kanyang ama ay isang bahagi ng may-ari ng isang galeriya ng San Francisco, [[Vickery, Atkins &amp; Torrey|ang Vickery, Atkins &amp; Torrey]], ang unang galeriya na nagpakita ng Impresyonismo sa San Francisco. &lt;ref name=&quot;Solon p. 30&quot;&gt;{{Cite book |last=Deborah Epstein Solon; Will South |url=https://books.google.com/books?id=SHE6PnZpPggC&amp;pg=PA30 |title=In and Out of California: Travels of American Impressionists |publisher=Hudson Hills |year=2002 |isbn=978-1-55595-225-9 |location=New York |page=30}}&lt;/ref&gt;

Nag-aral si Bacon sa [[Lungsod ng New York|New York City]] sa [[Art Students League of New York|Art Students League]] at sa [[National Academy of Design]] .  Noong 1892, umalis siya patungong [[Paris]] upang ipagpatuloy ang kanyang pag-aaral &lt;ref name=&quot;Solon p. 27&quot;&gt;{{Cite book |last=Deborah Epstein Solon; Will South |url=https://books.google.com/books?id=SHE6PnZpPggC&amp;pg=PA27 |title=In and Out of California: Travels of American Impressionists |publisher=Hudson Hills |year=2002 |isbn=978-1-55595-225-9 |location=New York |page=27}}&lt;/ref&gt; sa [[Académie Colarossi]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |title='Pissarro's People' at home at San Francisco's Legion of Honor |url=http://www.sfexaminer.com/sanfrancisco/pissarros-people-at-home-at-san-franciscos-legion-of-honor/Content?oid=2184883 |access-date=15 September 2014 |website=San Francisco Examiner |archive-date=4 Disyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204193113/http://www.sfexaminer.com/sanfrancisco/pissarros-people-at-home-at-san-franciscos-legion-of-honor/Content?oid=2184883 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ay nag-aral siya kay [[Camille Pissarro]], ayon sa payo ng Amerikanong pintor na [[Mary Cassatt|si Mary Cassatt]]  at nagpinta kasama ang iba pang mga impresyonista, tulad ni [[Paul Cézanne]] .&lt;gallery&gt;
Talaksan:Camille Pissarro Impressionist.jpg|Si Camille Pissarro, pintor ng impresyonismo at tagapagturo ni Bacon
&lt;/gallery&gt;

== Karera ==
Kalaunan ay lumipat si Bacon sa [[Éragny-sur-Epte|Éragny]], kung saan gumawa siya ng mga pinta na istilong impresyonista. Pagsapit ng 1898, nanirahan siya sa [[San Jose, California|San Jose]] at nag-eksibit ng mga pinta tulad ng ''A San Jose Garden'' sa [[San Francisco, California|San Francisco]] Art Association. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=William H. Gerdts |url=https://books.google.com/books?id=MZDqAAAAMAAJ |title=California Impressionism |last2=Will South |date=January 1998 |publisher=Abbeville Press Publishers |isbn=978-0-7892-0176-8 |page=26}}&lt;/ref&gt; Lumipat siya sa California sa pag-asang gumaling sa isang malalang sakit na naglimita sa kanyang kakayahang magpinta.  Nagturo siya sa [[Washburn Preparatory School]] sa San Jose &lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/bub_gb_MK9KAQAAIAAJ |title=San Jose City Directory Including Santa Clara County |publisher=F.M. Husted |year=1902 |page=[https://archive.org/details/bub_gb_MK9KAQAAIAAJ/page/n77 76]}}&lt;/ref&gt; at nagpinta mula sa kanyang home studio.

Noong tagsibol ng 1902, ang kanyang mga gawa ay ipinakita sa [[Mark Hopkins Institute of Art]] sa San Francisco. &lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=KqsaAAAAYAAJ&amp;pg=PA166 |title=Mark Hopkins Institute Review of Art |date=June 1902 |page=18}}&lt;/ref&gt; Noong 1905, habang tinalikuran ni Lucy Bacon ang kanyang karera sa pagpipinta at inialay ang kanyang sarili sa relihiyong [[Christian Science]],  marahil ay natuklasan niyang nabawasan nito ang kanyang mga problema sa kalusugan. Ipinagpatuloy niya ang pagtuturo ng sining.

Pagsapit ng 1909, nakatira na siya sa San Francisco. &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (November 2014)&quot;&gt;kailangan ng sitasyon&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Si Bacon ay miyembro ng Indian Fair Committee ng New Mexico Association on Indian Affairs (NMAIA) at Eastern Association on Indian Affairs (EAIA) noong 1927, na nagpakita ng mga gawa ng mga artistang [[Native Americans in the United States|Katutubong Amerikano]] . &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jennifer McLerran |url=https://books.google.com/books?id=R21lp-lFMNAC&amp;pg=PA244 |title=A New Deal for Native Art: Indian Arts and Federal Policy, 1933-1943 |publisher=University of Arizona Press |year=2009 |isbn=978-0-8165-2766-3 |pages=60, 244}}&lt;/ref&gt;

Namatay siya sa San Francisco noong 1932.

Ang kanyang ipinintang larawan, ''ang Garden Landscape,'' na ginawa sa pagitan ng 1894 at 1896, ay kabilang sa koleksyon ng mga [[Fine Arts Museums of San Francisco|Fine Arts Museum ng San Francisco]] . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Garden Landscape |url=http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?&amp;profile=all&amp;source=~!siartinventories&amp;uri=full=3100001~!395822~!0#focus |access-date=November 29, 2014 |publisher=Smithsonian Institution Research Information Systems}}&lt;/ref&gt;

== Galeriya ==
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Lucy Bacon, Garden Landscape, 1894-1896, Fine Art Museum of San Francisco.jpg|''Tanawin ng Hardin'' (mga 1984–1896)
Talaksan:Gennevilliers - Lucy Bacon ~1895.JPG|''Mga Gennevillier'' (c. 1895), ginawa noong siya ay nag-aaral sa ilalim ni Camille Pissarro
Talaksan:The Well by the Path by Lucy Bacon.jpg|''Ang Balon sa Tabi ng Landas'', isang regalo sa kapatid ng pintor na si Albert Bacon
Talaksan:Eragny-sur-Epte.jpg|''Eragny-sur-Epte'' (1886)
Talaksan:Lucy Bacon sketch of an ash tree.JPG|''Sketch ng isang puno ng abo sa Duffryn''
&lt;/gallery&gt;

== Tingnan din ==
* [[American Impressionism|Impresyonismong Amerikano]]

==Sanggunian==
&lt;references /&gt;
{{stub}}

[[Kategorya:Mga pintor mula sa Estados Unidos]]</text>
      <sha1>35b4ceqpwlbti3g55qjv0z43qnuk8am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskograpiya ng MNL48</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338093</id>
    <revision>
      <id>2206090</id>
      <parentid>2205968</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Diskograpiya ni MNL48]] sa [[Diskograpiya ng MNL48]]: ni -&gt; ng dahil grupo sila, hindi iisang tao</comment>
      <origin>2205968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8811" sha1="1mwuk0u729vt74jfbkjxf5xz27yhqdx" xml:space="preserve">{{Infobox artist discography|Artist=[[MNL48]]|Image=MNL48_Logo.svg|Studio=|Live=|Compilation=|Video=|Music videos=11|Tribute=|EP=1|Singles=7|B-sides=12|Soundtrack=}}

== Mga kanta ==

=== Bilang lead artists ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
!Titulo
! Mga Detalye
|-
!&quot;Aitakatta&quot;
|
* Inilabas: Agosto 17, 2018
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: [[Star Music]]
|-
! &quot; Pag-ibig Fortune Cookie &quot;
|
* Inilabas: Nobyembre 25, 2018
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: [[Star Music]]
|-
! &quot; 365 Araw ng Eroplanong Papel &quot;
|
* Inilabas: Abril 11, 2019
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: [[Star Music]]
|-
!&quot;Ikaw ang Melody&quot;
|
* Inilabas: Nobyembre 22, 2019
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: [[Star Music]]
|-
!&quot;High Tension&quot;
|
* Inilabas: Pebrero 19, 2020
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: [[Star Music]]
|-
!&quot;River&quot;
|
* Inilabas: Nobyembre 28, 2020
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: HalloHallo Entertainment
|-
!&quot;No Way Man&quot;
|
* Inilabas: Abril 1, 2022
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: HalloHallo Entertainment, [[Universal Records (Pilipinas)|Universal Records]]
|-
!&quot;Summertime&quot;
|
* Inilabas: Hunyo 12, 2024
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: HalloHallo Entertainment
|-
!&quot;Oh My Pumpkin!&quot;
|
* Inilabas: Agosto 13, 2025
* Format: Digital na pag-download, streaming
* Label: MNL48, Inc. (Independiyente)
|}

=== Bilang featured artists ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
!Titulo
! Taon
! Album
|-
! &quot; Dalawang Pag-ibig Niya &quot;&lt;br /&gt; {{Small|(with Krystal Brimner and [[Sheena Belarmino]])}}
| 2018
| ''Himig Handog 2018''
|-
!&quot;Wonderful Moments&quot;
(with AJ Colico, Dylan Burton, at Francis Adaya''')'''
| 2025
|Wokderful Moments Music Festival
|}

== Mga music video ==

=== Bilang lead artists ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Direktor
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2018
| ''Aitakatta – Gustong Makita''
| Sho Makino
|-
| ''Talulot ng Sakura''
| [[:ja:ハシテツヤ|Tetsuya Hashi]]
|-
| ''Pag-ibig Fortune Cookie''
|Unknown
|-
|Amazing Grace (My Chains Are Gone)
|Unknown
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2019
| ''Palusot Ko'y Maybe''
| Carlo Francisco Manatad
|-
| ''365 Araw ng Eroplanong Papel''
| Carlo Francisco Manatad
|-
| ''Igai ni Mango''
| Zeph Burgos
|-
| ''Ikaw Ang Melody''
| Peewee Gonzales
|-
| ''Gingham Check''
| Zeph Burgos
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2020
|High Tension
| Miko Pelino
|-
|River
| Miko Pelino
|-
| ''Hashlove''
| rowspan=&quot;2&quot; | Mia D'Bayan
|-
| 2021
| ''Sampung Taon ng Sakura''
|-
| 2022
|No Way Man
| Miko Pelino
|}

=== Bilang featured artists ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Direktor
|-
| 2018
|&quot;Dalawang Pag-ibig Niya&quot;
(with Krystal Brimner at Sheena Belarmino)
| Frank Lloyd Mamaril
|}

== Filmograpiya ==

=== Pelikula ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
!Taon
!Titulo
!Direktor
!Nota
|-
| 2019
|ICYMI: I See Me
| Carlo Francisco Manatad
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ICYMI: I See Me – An MNL48 First Generation Documentary&quot;: The truth untold about MNL48's idol journey |url=https://mnl48.hallohallo.com/news-and-updates/icymi-i-see-me-an-mnl48-first-generation-documentary-the-truth-untold-about-mnl48s-idol-journey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128121027/https://mnl48.hallohallo.com/news-and-updates/icymi-i-see-me-an-mnl48-first-generation-documentary-the-truth-untold-about-mnl48s-idol-journey/ |archive-date=January 28, 2020 |access-date=January 8, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''Seikimatsu Blue''
| Tetsuya Hashi
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MNL48 Abby is set to star in a Japanese film adaption of Seikimatsu Blue |url=https://mnl48.hallohallo.com/news-and-updates/mnl48-abby-is-set-to-star-in-a-japanese-film-adaption-of-seikimatsu-blue/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209063113/https://mnl48.hallohallo.com/news-and-updates/mnl48-abby-is-set-to-star-in-a-japanese-film-adaption-of-seikimatsu-blue/ |archive-date=February 9, 2020 |access-date=January 8, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''Kun Maupay Man It Panahon (Whether the Weather is Fine)''
| Carlo Francisco Manatad
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Look: Charo Santos, Daniel Padilla to star in new movie about Yolanda aftermath |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/12/19/look-charo-santos-daniel-padilla-to-star-in-new-movie-about-yolanda-aftermath |website=news.abs-cbn.com}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Telebisyon ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Network
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2018–present
|''[[It's Showtime]]''
|[[ABS-CBN]] &lt;small&gt;(2018–2020)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]] &lt;small&gt;(2020–present)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[All TV|ALLTV]]/[[GMA Network]] &lt;small&gt;(2024–present)&lt;/small&gt;
|-
|''Letters and Music''
|[[Net 25]]
|-
|''[[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ABS-CBN]] &lt;small&gt;(2018–2020)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]] &lt;small&gt;(2020–present)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] &lt;small&gt;(2021–2025)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[All TV|ALLTV]] &lt;small&gt;(2026–present)&lt;/small&gt;
|-
|''[[iWant]] [[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]''
|-
|2018–2020
|''[[Umagang Kay Ganda]]''
|[[ABS-CBN]]
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2019
|''Warrior ANGEL with Brenda Domato''
|Inquirer 990 Television&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[DZIQ|Radyo Inquirer]]
|-
|''Showbiz FM with MJ Marfori''
|[[One PH]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[DWFM|Radyo5]]
|-
|''Hado Pilipinas''
|[[ABS-CBN Sports and Action|ABS-CBN S+A]]
|-
|''MYXed Lives''
|[[Myx]]
|-
|''[[Matanglawin]]''
|[[ABS-CBN]]
|-
|''[[Banana Split|Banana Sundae]]''
|[[ABS-CBN]]
|-
|''Family is Forever:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The 2019 ABS-CBN Christmas Special''
|[[ABS-CBN]]
|-
|''MYX Live! Performance''
|[[Myx]]
|-
|''70th NHK Kōhaku Uta Gassen''
|[[NHK]] ([[Hapon|Japan]])
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2020
|''OMJ''
|[[DZMM TeleRadyo]]
|-
|''[[Magandang Buhay]]''
|[[ABS-CBN]]
|-
|''Team FitFil''
|[[Kapamilya Channel]]
|-
|''[[Pinoy Big Brother: Connect]]''
| rowspan=&quot;4&quot; |[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]]
|-
|''Ikaw ang Liwanag at Ligaya:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;The 2020 ABS-CBN Christmas Special''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2021
|''[[Magandang Buhay]]''
|-
|''I Can See Your Voice'' (season 3)
|-
|''I Feel U''
|[[Cinema One]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Jeepney TV]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Myx]]
|-
|''[[Pilipinas, Game KNB?|Game Ka Na Ba?]]''
|[[Jeepney TV]]
|-
|''Sakto''
|[[Kapamilya Channel]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[DZMM TeleRadyo|TeleRadyo]]
|-
|''We Rise Together''
|[[Kapamilya Channel]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Jeepney TV]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2022
|''[[Rated K|Rated Korina]]''
|[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[One PH]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]]
|-
|''[[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]''
|[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Jeepney TV]]
|-
|''[[Magandang Buhay]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[A2Z]]/[[Kapamilya Channel]]
|-
|''I Can See Your Voice (season 4)''
|-
|''Barangay PIE''
|PIE
|-
|''[[TikTok]] for You Stage (Powered by [[Oppo]])''
|RCTI ([[Indonesya|Indonesia]])
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2025
|''Kada Umaga''
|[[Net 25]]
|-
|''Gud Morning Kapatid''
|RPTV/[[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]]
|-
|''Rise and Shine Pilipinas''
|[[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC]]/[[People's Television Network|PTV]]
|-
|''[[All-Out Sundays|All Out Sundays]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[GMA Network]]
|-
|''TiktoClock''
|-
|''[[Family Feud (game show sa Pilipinas)|Family Feud]]''
|}

=== Web ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
|-
| 2017–2018
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 Online Update
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2018
| scope=&quot;row&quot; | ''MNLife''
|-
| scope=&quot;row&quot; | ''MNLaugh''
|-
| scope=&quot;row&quot; | ''MNL48 I-School''
|-
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 Christmas Special
|-
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 New Year Special
|-
| 2019
| scope=&quot;row&quot; | ''MNL48 Interactive Live''
|-
|2019-kasalukunyan
| scope=&quot;row&quot; | ''MNL48 KUMU Live Interaction''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2020
| ''Kapamilya Chat: MNL48 Ecka and Sela''
|-
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 Presents: 2020 Vision
|-
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 Presents: Chain
|-
| scope=&quot;row&quot; |MNL48 Presents: Bye, Us
|-
|MNL48 Presents: Pranks Not Dead
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2021
| ''CinemaOne Pop Cinema''
|-
| ''[[It's Showtime|It's Showtime Online U]]''
|-
|MNL48 Third Generation Virtual Conference
|-
|We Rise Together
|-
|Kapamilya Chat: MNL48 Third Generation
|-
|I Feel U
|-
| ''CinemaOne Pop Cinema''
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2022
|By Request 3
|-
| ''Star Magic Game Zone''
|-
| ''OKM: P-pop Hangout''
|-
|Tiktok Awards Philippines
|-
| ''Star Magic Lounge''
|-
| ''Bahay ni Kumu''
|-
| 2023
|MNL48 Game Time
|}

== Nota ==</text>
      <sha1>1mwuk0u729vt74jfbkjxf5xz27yhqdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koulamoutou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338100</id>
    <revision>
      <id>2206140</id>
      <parentid>2206022</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2206140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7647" sha1="kxi0l4cx32s5njiqny7hflawhj12jbe" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info  ----------------&gt;
|official_name          = Koulamoutou
|other_name             = Kulamutu
|native_name            =  &lt;!-- for cities whose native name is not in English --&gt;
|nickname               = 
|settlement_type        = Bayan&lt;!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--&gt;
|motto                  =
&lt;!-- images and maps  -----------&gt;
|image_skyline          = Koulamoutou.jpg
|imagesize              = 300px
|image_caption          = 
|image_flag             = 
|flag_size              =
|image_seal             = 
|seal_size              =
|image_shield           = Coat of arms of Koulamoutou, Gabon.svg
|shield_size            =
|image_blank_emblem     = 
|blank_emblem_type      =
|blank_emblem_size      =
|image_map              = 
|mapsize                = 
|map_caption            = 
|image_map1             = 
|mapsize1               = 
|map_caption1           = 
|image_dot_map          =
|dot_mapsize            =
|dot_map_caption        =
|dot_x =  |dot_y =
|pushpin_map            = Gabon &lt;!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --&gt;
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_mapsize        =300
|pushpin_map_caption    =Lokasyon sa Gabon&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type       = Country
|subdivision_name       = {{flag|Gabon}}
|subdivision_type1      = [[Mga Lalawigan ng Gabon|Lalawigan]] 
|subdivision_name1      = [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departmento ng Gabon|Departmento]]
|subdivision_name2      = [[Lolo-Bouenguedi]]
|subdivision_type3      = 
|subdivision_name3      = 
|subdivision_type4      = 
|subdivision_name4      =
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           = Alkalde
|leader_name            = Victor Ngouassanga
|leader_title1          =  &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1           =
|leader_title2          =
|leader_name2           =
|leader_title3          =
|leader_name3           =
|leader_title4          =
|leader_name4           =
|established_title      =  &lt;!-- Settled --&gt;
|established_date       = 
|established_title2     =  &lt;!-- Incorporated (town) --&gt;
|established_date2      = 
|established_title3     =  &lt;!-- Incorporated (city) --&gt;
|established_date3      =
&lt;!-- Area    ---------------------&gt;
|area_magnitude         = 
|unit_pref                =Imperial &lt;!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--&gt;
|area_footnotes           =
|area_total_km2           = 
|area_land_km2            = &lt;!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--&gt;
|area_water_km2           =
|area_total_sq_mi         =
|area_land_sq_mi          =
|area_water_sq_mi         =
|area_water_percent       =
|area_urban_km2           =
|area_urban_sq_mi         =
|area_metro_km2           =
|area_metro_sq_mi         =
|area_blank1_title        =
|area_blank1_km2          =
|area_blank1_sq_mi        =
&lt;!-- Population   -----------------------&gt;
|population_as_of               = 2010
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               = 16,222
|population_density_km2         =
|population_density_sq_mi       =
|population_metro               =
|population_density_metro_km2   =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_urban               =
|population_density_urban_km2   =
|population_density_urban_sq_mi =
|population_blank1_title        =Ethnicities
|population_blank1              =
|population_blank2_title        =Religions
|population_blank2              =
|population_density_blank1_km2 =   
|population_density_blank1_sq_mi =
&lt;!-- General information  ---------------&gt;
|timezone               = 
|utc_offset             = 
|timezone_DST           = 
|utc_offset_DST         = 
|coordinates            = {{coord|1|8|S|12|29|E|region:GA|display=inline;title}}
|elevation_footnotes    =  &lt;!--for references: use &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags--&gt;
|elevation_m            = 
|elevation_ft           = &lt;!-- accord. to Google Earth--&gt;
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type       =  &lt;!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --&gt;
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =
|blank1_name            =
|blank1_info            =
|website                = 
|footnotes              = 
}}

Ang '''Koulamoutou''' ay isang bayan o kabisera ng [[Lalawigan ng Ogooué-Lolo]] sa silangang-gitnang [[Gabon]], na may populasyon na humigit-kumulang 16,000 katao. Ito ay matatagpuan sa tagpuan ng [[Ilog Lolo]] at [[Ilog Bouenguidi]] at sa kalsadang N6. Ang bayan ay [[Paliparan ng Koulamoutou|may paliparan]] at binuo ng isang Ministro ng Turismo na ipinanganak sa isang kalapit na nayon.

Ang bayan ay may museo, sinehan, paliparan at kilala rin sa panggabing buhay nito. Ang mga [[Kabundukan ng du Chaillu]] at ang [[Talon ng Mbougou]] ay matatagpuan malapit sa Koulamoutou.

==Heograpiya==
===Sitwasyon===
Ang Koulamoutou ay hinahati ng [[Ilog Bouenguidi]], na naghahati sa bayan sa dalawang pampang. Ang kanang pampang ay tahanan ng karamihan sa mga pampublikong gusali, mga tanggapan ng gobyerno, ang Koto leisure complex, ang Paul Kouya Media and Information Center (CDI), at isang studio ng pelikula at telebisyon. Ang kaliwang pampang ay naglalaman ng mga residential area na tinitirhan ng iba't ibang grupong etniko na bumubuo sa lokal na populasyon (Nzebi, Pové, Akélé, at Massango). Ang kaliwang pampang na ito, na itinuturing ng maraming residente ng Koulamoutou na masigla, ay nagtatampok din ng interseksyon ng Édouard Mambenda, ang paaralan ng Notre-Dame de la Salette, ang ''Paul Kouya Scientific and Technological High School'',&lt;ref&gt;{{Cite web |language=en |title=BaubleBar Outlet : Disney,Jewelry And Sports |url=http://www.lstpaulkouya.com |website=LSTPAULKOUYA |access-date=2023-12-04}}&lt;/ref&gt; at mga kapitbahayan ng uring manggagawa, na pawang sulit bisitahin. Ang mga pangunahing kapitbahayan ng Koulamoutou ay: Ménage, Mikalou &quot;La Concorde&quot;, Bambomo, Babambo, Bouvendo, Mandji, Koungou, Bakélé, Mayang, Mibaka, at Moussesse.

Lumalawak ang lungsod kasabay ng pagpapaunlad ng pabahay sa Idzamba o Koulamoutou II, at mga bagong kapitbahayan tulad ng DIBA-DIBA.

===Lupain===
Ang Koulamoutou, na kilala rin sa lokal bilang Km Lungsod o Kaboul, ay may malawak na bulubunduking lupain. Ang lungsod ay mayroon ding napaka-ulan na klima sa ekwador tuwing tag-ulan at napakainit na klima tuwing tag-araw. Bukod sa Ilog Bouenguidi, ang lungsod ay tinatawid ng [[Ilog Lolo]], isang sanga ng [[Ilog Ogooué]], kung saan kinuha ang pangalan ng lalawigan, na administratibong itinalaga ng G7 bilang ikapitong lalawigan.

==Kasaysayan==
Ang Koula-Moutou ay nagmula sa salitang &quot;Kouloumoutou&quot; sa wikang Nzebi na nangangahulugang &quot;Patriyarka&quot; o &quot;kolomoto&quot; na nangangahulugang matandang tao (o nakatatanda) sa wikang [[Wikang Vove|Ghé-vové]] (sinasalita ng mga Povés).

==Ekonomiya==
Tulad ng karamihan sa mga kabisera ng probinsya sa bansa (maliban sa [[Libreville]] at [[Port-Gentil]]), ang Koula-Moutou ay isang administratibong bayan kung saan ang karamihan sa mga nagtatrabahong populasyon ay mga kawani ng gobyerno. Gayunpaman, ang pagpapakilala ng pagtatanim ng kape at [[kakaw]], pati na rin ang pagtotroso (nasa katamtamang antas pa rin), ay nakatulong upang mapalakas ang lokal na ekonomiya.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Koulamoutou]]
[[Kategorya:Gabon]]</text>
      <sha1>kxi0l4cx32s5njiqny7hflawhj12jbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simbahan ni San Porfirio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338108</id>
    <revision>
      <id>2206102</id>
      <parentid>2206038</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13732" sha1="000911e0y13f2k2q6l48az5f6usj0jv" xml:space="preserve">
{{Infobox church|name=Simbahan ni San Porfitio|native_name=كنيسة القديس برفيريوس|native_name_lang=Arabic|image=Tolerance_-_panoramio.jpg|caption=Simbahan ni San Porfirio at minaret|coordinates={{Coord|31.5033|34.4621|region:PS_type:landmark|display=inline,title}}|country=[[Estado ng Palestine]]|location=[[Lungsod ng Gaza]]|denomination=[[Greek Orthodox Patriarchate of Jerusalem]]|tradition=|dedication=[[San Porfirio]]|consecrated date=|completed date=1150s/1160s&lt;ref name = DP6/&gt;|length={{convert|22.9|m|ft|sp=us}} (loob)|width={{convert|8.9|m|ft|sp=us}} (loob)|archdiocese=Arkidiyosesis ng Tiberias{{cn|date=September 2025}}|archbishop=Alexios Moschonas{{when|date=September 2025}}}}Ang '''Simbahan ni San Porfirio''' ({{Langx|el|Εκκλησία του Αγίου Πορφυρίου|Ekklisía tou Agíou Porfyríou}}; {{Langx|ar|كَنِيسَة الْقِدِّيس بُرْفِيرْيُوس}}) ay isang simbahang [[Simbahang Griyegong Ortodokso|Griyego Ortodokso]] sa [[Lungsod ng Gaza]], [[Estado ng Palestina|Palestina]]. Ito ay kabilang sa [[Griyegong Ortodoksong Simbahan ng Herusalen]] at ang pinakamatandang aktibong simbahan sa lungsod. Matatagpuan sa [[Kuwarto Zaytun]] ng Lumang Lungsod ng Gaza, ipinangalan ito sa obispo ng Gaza noong ika-5 siglo, si [[San Porfirio]], na ang libingan ay matatagpuan sa hilagang-silangang sulok ng simbahan.{{Sfn|Dumper|2007}}

Noong ika-19 ng Oktubre 2023, noong panahon ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]], isang gusali mula sa compound ng simbahan ang nasira sa isang [[Atakeng himpapawid sa Simbahan ng San Porfirio|atakeng panghimpapawid ng Israel]], na ikinamatay ng 18 sibilyang [[Mga Palestino|Palestino]], ngunit ang gusali mismo ng simbahan ay hindi nasira.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lakritz |first=Talia |last2=Makhoul |first2=Reem |date=24 October 2023 |title=Photos show Gaza's Church of Saint Porphyrius, one of the oldest churches in the world, after the complex was damaged by Israeli airstrikes |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/israel-gaza-war-church-airstrikes-damage-2023-10#debris-littered-the-grounds-of-the-church-as-search-and-rescue-teams-looked-for-survivors-8 |access-date=23 September 2025}} Business Insider cites [[The New York Times]] as its source.&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==

=== San Porfirio ng Gaza ===
Hinirang ng [[Maaagang obispo ng Herusalen|Patriyarka ng Jerusalen]] si San Porfirio (c. 347–420), noong siya ay 45 taong gulang, bilang tagapangalaga ng [[Tunay na Krus|Kagalang-galang na Kahoy ng Krus ng Panginoon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=St. Porphyrius the Bishop of Gaza. Commemorated on February 26 |url=http://orthochristian.com/101423.html |access-date=11 February 2024 |website=OrthoChristian.Com}}&lt;/ref&gt; Inilarawan siya ng Romanong Kristiyanong hagiograpo na si [[Marcos ang Diyakono]], kasama ni Porfirio mula 395 hanggang 420, bilang Kristiyano ng &quot;mga masuwaying paganong tao ng Gaza.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chrysopoulos |first=Philip |date=30 October 2023 |title=Saint Porphyrius: The Bishop Who Brought Christianity to Gaza |url=https://greekreporter.com/2023/10/30/saint-porphyrius-christianity-gaza/ |website=Greek Reporter}}&lt;/ref&gt; Ayon sa alamat, nagkaroon ng matinding tagtuyot sa Gaza na natapos lamang matapos manalangin si San Porfirio at isang grupo ng 280 Kristiyano sa Diyos nang may &quot;pag-aayuno, pagbabantay, at prusisyon.&quot; Ito ang humantong sa pagbabalik-loob ng 25 pagano, dahil ang ulan sa rehiyong ito ay itinuturing na pinakadakilang regalo ng Diyos.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Philippides |first=Anastasios |date=26 February 2014 |editor-last=John Sanidopoulos |title=Saint Porphyrios of Gaza and the World of Late Antiquity |url=https://www.johnsanidopoulos.com/2014/02/saint-porphyrios-of-gaza-and-world-of.html |access-date=11 February 2024 |website=Orthodox Christianity Then and Now |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Mga simbahan noong panahonng Bisantino at Krusada ===
Isang simbahan ang itinayo sa lugar na ito noon pang AD 425,{{Sfn|Cohen|Lewis|1978}} at [[Kombersiyon ng mga 'di-Islamikong pook-sambahan tungong mga masjid|ginawang masjid]] noong [[Pananakop ng mga Muslim sa Syria|ika-7 siglo]].&lt;ref name=&quot;desk&quot;&gt;{{Cite magazine |date=20 October 2023 |title=World's third-oldest church damaged in deadly Gaza rocket strike |url=https://www.artforum.com/news/worlds-third-oldest-church-damaged-deadly-gaza-rocket-strike-518096/ |access-date=11 February 2024 |department=News Desk |magazine=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ang kasalukuyang simbahan ay itinayo ng mga [[Kaharian ng Herusalem|Krusada]] noong mga 1150 o 1160; malamang na inialay din nila ito kay San Porfirio.&lt;ref name=&quot;desk2&quot;&gt;{{Cite magazine |date=20 October 2023 |title=World's third-oldest church damaged in deadly Gaza rocket strike |url=https://www.artforum.com/news/worlds-third-oldest-church-damaged-deadly-gaza-rocket-strike-518096/ |access-date=11 February 2024 |department=News Desk |magazine=Artforum |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, ipinapakita ng mga tala mula ika-15 siglo na ang simbahan ay inialay din kay [[Maria|Birheng Maria]].&lt;ref name=&quot;DP6&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Pringle|1993}}&lt;/ref&gt;

Ang simbahan ay muling isinaayos noong 1856.{{Sfn|Dumper|2007}}
[[Talaksan:Église_Saint-Porphyre.jpg|thumb|Ang simbahan at sementeryo noong 1922, tanawin mula sa timog-kanluran]]

=== Mga digmaan sa Gaza ===
Noong [[Digmaan sa Gaza noong 2014|Digmaang Gaza noong 2014]], humigit-kumulang 2,000 Palestino ang natulog sa compound ng simbahan noong pambobomba ng Israel.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2014 |title=Greek Orthodox church in Gaza shelters Muslims fleeing war |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-israel-gaza-church-idUSKBN0FR1O520140722 |access-date=29 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 July 2014 |title=Israel-Gaza conflict: Greek Orthodox church of St Porphyrios becomes a |url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/israelgaza-conflict-greek-orthodox-church-of-st-porphyrios-becomes-a-small-refuge-in-the-heart-of-gaza-s-bloodletting-9631777.html |access-date=29 November 2022 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang gusali ng simbahan ay muling ginamit bilang kanlungan ng daan-daang sibilyan noong [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]], &lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 October 2023 |title='War knows no religion': Gaza's oldest church shelters Muslims, Christians |language=en |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/16/war-knows-no-religion-gazas-oldest-church-shelters-muslims-christians |access-date=16 October 2023}}&lt;/ref&gt; na nagsimula noong [[Mga atake noong Oktubre 7|Oktubre 7, 2023.]] Noong Oktubre 19, 2023, ito ang lugar ng isang [[Atakeng himpapawid sa Simbahan ng San Porfirio|atakeng panghimpapawid ng Hukbong Panghimpapawid ng Israel]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 October 2023 |title=Orthodox church says it was hit by Israeli air strike in Gaza |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/orthodox-church-says-it-was-hit-by-israeli-air-strike-gaza-2023-10-20/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 October 2023 |title='Dozens of Palestinian feared dead after Orthodox Church Complex in Gaza targeted' |work=Roya News |url=https://en.royanews.tv/news/45536/2023-10-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 October 2023 |title='Blast Goes Off at Orthodox Church Campus in Gaza' |work=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/livecoverage/israel-hamas-war-biden/card/blast-goes-off-at-orthodox-church-campus-in-gaza-oWLl1hHFxw5GmKWdXIIm}}&lt;/ref&gt; na tumama sa dalawang bulwagan na nagkukubli sa mga Palestinong Muslim at Kristiyano sa Gaza, na nagdulot ng pagguho ng kahit isang gusali,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 October 2023 |title=Historic church sheltering civilians struck in deadly Gaza City blast |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/10/20/gaza-church-strike-saint-porphyrius/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 October 2023 |title=Greek Orthodox church building collapses in Gaza due to 'Israeli airstrikes' |work=Roya News |url=https://en.royanews.tv/news/45535/2023-10-19}}&lt;/ref&gt; at pumatay ng 18 sibilyan. Mahigit 450 Palestino ang nanirahan doon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 November 2023 |title=Israel/OPT: 'Nowhere safe in Gaza': Unlawful Israeli strikes illustrate callous disregard for Palestinian lives |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/11/israel-opt-nowhere-safe-in-gaza-unlawful-israeli-strikes-illustrate-callous-disregard-for-palestinian-lives/ |access-date=1 December 2023 |publisher=Amnesty International}}&lt;/ref&gt; Isang annex ng simbahan ang muling inasinta noong Hulyo 2024.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WCC condemns attacks on St Porphyrius Church in Gaza and Golan Heights |url=https://www.oikoumene.org/news/wcc-condemns-attacks-on-st-porphyrius-church-in-gaza-and-golan-heights |access-date=18 August 2024 |website=World Council of Churches}}&lt;/ref&gt;

== Paglalarawan ==
[[Talaksan:Saint_Porphyrius_Church_Archaeological_researches_in_Palestine_during_the_years_1873-1874_(2).png|thumb|Elebasyon mula kanluran, Clermont-Ganneau (1873/74). Walang portiko na nakalarawan.]]
Ang bangketa ng simbahan ay malayo sa ilalim ng antas ng lupa ({{Convert|1.8|m|ft|sp=us}} sa katimugang bahagi nito, at {{Convert|3|m|ft|sp=us}} sa hilagang bahagi), na nagmumungkahi na ang kasalukuyang gusali ay itinayo sa ibabaw ng isang naunang istruktura ng simbahan.&lt;ref name=&quot;DP62&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Pringle|1993}}&lt;/ref&gt; May ilang mga [[kornisa]] at base na nagmula pa sa [[Kronolohiya ng rehiyong Palestina|panahong Krusada]], ngunit karamihan sa iba pang mga bahagi ay mga karagdagang pagdaragdag.&lt;ref name=&quot;SBF&quot;&gt;Alliata, Eugenio; de Luca, Stefano (19 December 2000). [http://www.christusrex.net/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html &quot;Gaza – (Gaza, al-'Azzah)&quot;] ''Christus Rex''. Jerusalem: Studium Biblicum Franciscanum. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723041959/http://www.christusrex.net/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html|date=23 July 2011}}&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:Saint_Porphyrius_Church_Archaeological_researches_in_Palestine_during_the_years_1873-1874_(4).png|thumb|Elebasyon mula timog, Clermont-Ganneau (1873/74)]]
Ang simbahan ay hugis parihaba, na may bubong [[Kalahating simboryo|na kalahating simboryo]] sa ibabaw ng abside ng altar.&lt;ref name=&quot;MET&quot;&gt;{{Cite web |title=Gaza - Culture: The Greek Orthodox Church |url=http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |archive-date=23 August 2013 |publisher=MidEast Travelling}}&lt;/ref&gt; Binubuo ito ng isang [[pasilyo]] na binubuo ng dalawang [[Tramo (arkitektura)|tramo]] na may [[bobeda na arista]], na may nakausling kalahating bilog na [[abside]] na sinusundan ng isang [[Kansel|presbiteryong]] may [[bobeda na kanyon]]. Sa loob, ang gusali ay may sukat na {{Convert|22.9|m|ft|sp=us}} nang {{Convert|8.9|m|ft|sp=us}}, kasama na ang abside. Mayroon itong mga pagkakatulad sa arkitektura at konstruksiyon sa dating Katedral ni San Juan Bautista noong panahon ng mga Krusada (kasalukuyang [[Dakilang Masjid ng Gaza]]).&lt;ref name=&quot;DP63&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Pringle|1993}}&lt;/ref&gt;

Ang simbahan ay may tatlong pasukan. Ang pangunahing pasukan ay nasa kanlurang [[patsada]] at may [[portiko]] na may tatlong haliging [[marmol]] na sumusuporta sa dalawang matutulis na arko.&lt;ref name=&quot;MET2&quot;&gt;{{Cite web |title=Gaza - Culture: The Greek Orthodox Church |url=http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm |archive-date=23 August 2013 |publisher=MidEast Travelling}}&lt;/ref&gt; Ang mga base ng haligi ay mula pa noong panahon ng mga Krusada.{{Sfn|Meyer|1907}} Ang pangalawang pasukan ay dumadaan sa dating bintanang medyebal sa katimugang bahagi ng kanlurang look, na pinalaki upang maging isang pintong pambungad sa isang galeriya ng kababaihan na idinagdag sa modernong panahon, na may mga hagdan para bumaba sa antas ng bangketa.&lt;ref name=&quot;SBF2&quot;&gt;Alliata, Eugenio; de Luca, Stefano (19 December 2000). [http://www.christusrex.net/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html &quot;Gaza – (Gaza, al-'Azzah)&quot;] ''Christus Rex''. Jerusalem: Studium Biblicum Franciscanum. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723041959/http://www.christusrex.net/www1/ofm/mad/discussion/123discuss.html|date=23 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DP9&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Pringle|1993}}&lt;/ref&gt; Ang ikatlong pasukan, na nag-aalok ng daanan mula sa hilagang bahagi patungo sa silangang look, ay tila kamakailan lamang din sa kasalukuyang anyo nito, marahil ay mula pa noong 1856 na pagpapanumbalik, ngunit nananatili ang ilang elementong medyebal.&lt;ref name=&quot;DP9&quot; /&gt;
[[Talaksan:Saint_Porphyrius_Church,_Gaza_City.jpg|thumb|Pader sa timog na may modernong pasukan sa galeriya ng kababaihan (2022)]]
Ang makakapal na pader na estruktura ay sinusuportahan ng mga pahalang na haligi at [[pilastra]] na gawa sa marmol at [[granito]].{{Sfn|Dumper|2007}}
[[Talaksan:Saint_Porphyrius_Church_in_Gaza-_Gaza_war_2023-2025.jpg|thumb|Mga taga-Kuwait na bumibisita sa simbahan noong panahon ng digmaan (Disyembre 2, 2024)]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|33em}}

== Bibliograpiya ==
&amp;nbsp;

== Mga panlabas na link ==
{{Commonscatinline}}

* [https://gazahistoire.hypotheses.org/1201 Église Saint-Porphyre] (sa French), bahagi ng Gaza, inventaire d'un patrimoine bombardé
{{Gaza City}}{{whole Gaza Strip}}{{Religious sites in Palestine}}
[[Kategorya:Lahat ng mga artikulong may pangungusap na walang pinagmulan]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]</text>
      <sha1>000911e0y13f2k2q6l48az5f6usj0jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lungsod Gaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338109</id>
    <revision>
      <id>2206046</id>
      <parentid>2206042</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2206046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7069" sha1="rpy4mgv47vjqtlucviixtrz9mfw5wdu" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Lungsod Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|مَدِينَةُ ﻏَﺰَّة‎|Madīnat Ḡazza}}}} na kadalasang tinatawag lamang na '''Gaza''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|g|ɑː|z|ə|audio=Gaza pronunciation.mp3}} {{respell|GAH|zə}};&lt;ref name=&quot;OED-Gaza Strip&quot;&gt;''The New Oxford Dictionary of English'' (1998), {{ISBN|0-19-861263-X}}, p. 761 &quot;'''Gaza Strip''' /'gɑːzə/ a strip of territory in Palestine, on the SE Mediterranean coast including the town of Gaza...&quot;.&lt;/ref&gt; {{langx|ar|غَزَّة|Ḡazza}}, {{IPA|ar|ˈɣaz.za|IPA|audio=Ar-Gaza.oga}}; [[Palestinian Arabic]]: ''Ḡazze'', {{IPA|apc|ˈɣaz.ze|IPA}}}} ay isang lungsod sa [[Piraso ng Gaza]], Palestina, at ang kabesera ng [[Gobernasyon ng Gaza]]. Matatagpuan sa baybaying Mediteraneo, {{Convert|76.6|km|mi}} timog-kanluran ng [[Herusalen]], ito ang tahanan ng [[Daungan ng Gaza|tanging daungan ng Palestina]]. Sa populasyon na 590,481 katao noong 2017, ang Lungsod ng Gaza ang pinakamataong lungsod sa [[Estado ng Palestina|Palestina]] hanggang sa ang [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] ay naging sanhi ng paglikas ng karamihan sa populasyon.

Tinitirhan mula pa noong ika-15 siglo BK,&lt;ref name=&quot;DicHistPl&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |year=1996 |title=Gaza (Gaza Strip) |encyclopedia=International Dictionary of Historic Places |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |volume=4 |pages=87–290}}&lt;/ref&gt; ang Lungsod Gaza ay pinangungunahan ng iba't ibang tao at imperyo sa buong kasaysayan nito. Ginawa itong bahagi ng kanilang [[Filistea|pentapolis]] ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]] matapos itong pamunuan ng mga [[Sinaunang Ehipto|sinaunang Ehipsiyo]] sa loob ng halos 350 taon. Sa ilalim ng [[Imperyong Romano]], nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng relatibong kapayapaan at umunlad ang [[Daungan ng Gaza|daungan nito sa Mediteraneo]]. Noong 635 AD, ito ang naging unang lungsod sa [[Palestina (rehiyon)|rehiyon ng Palestina]] na nasakop ng [[hukbong Rashidun]] at mabilis na umunlad bilang isang sentro ng [[Fiqh|batas Islamiko]]. Gayunpaman, nang maitatag ang mga [[Mga estado ng nagkrusada|estadong Krusada]] noong 1099, ang Lungsod ng Gaza ay nawasak. Sa mga sumunod na siglo, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng ilang paghihirap—mula sa mga [[Mga pandarambong ng mga Mongol sa Palestina|pagsalakay ng mga Mongol]] hanggang sa matinding pagbaha at mga [[Balang|kuyog ng balang]], na naging isang nayon lamang noong ika-16 na siglo, nang ito ay maisama sa [[Imperyong Otomano]]. Sa unang kalahati ng pamamahala ng Ottoman, kinontrol ng [[dinastiyang Ridwan]] ang Lungsod ng Gaza at ang lungsod ay dumaan sa isang panahon ng malaking komersiyo at kapayapaan. Ang munisipalidad ng Lungsod ng Gaza ay itinatag noong 1893.

Bumagsak ang Gaza City sa mga puwersang Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], at naging [[Subdistrito ng Gaza, Mandato ng Palestina|bahagi]] ng [[Mandato ng Palestina]]. Bilang resulta ng [[Digmaang Arabe-Israeli ng 1948]], pinangasiwaan ng Ehipto ang bagong tatag na teritoryo ng Gaza Strip at ilang mga pagpapabuti ang isinagawa sa lungsod. Mabilis na tumaas ang populasyon nito matapos ang pagdagsa ng [[mga Palestinong lumikas]] na nawalan ng tirahan dahil sa digmaan at sa sumunod na [[Nakba]]. [[Mga teritoryong sinasakop ng Israel|Sinakop]] ng [[Israel]] ang Lungsod Gaza sa [[Digmaang Anim na Araw]] noong 1967, at noong 1993, inilipat ang lungsod sa bagong tatag na [[Pambansang Awtoridad ng Palestina]]. Sa mga buwan kasunod ng halalan noong 2006, sumiklab ang isang [[Sigalot ng Fatah-Hamas|armadong tunggalian]] sa pagitan ng mga paksyong pampulitika ng Palestino na [[Fatah]] at [[Hamas]], na nagresulta sa [[Digmaan sa Gaza (2007)|pagkuha ng kapangyarihan ng huli sa Gaza]]. Ang Piraso ng Gaza ay sumailalim noon sa isang [[Blokeo ng Piraso ng Gaza|blokeo]] na pinamunuan ng Israel at sinuportahan ng Ehipto.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt; Pinagaan ng Israel ang blokeo na nagpapahintulot sa mga produktong pangkonsumo noong Hunyo 2010, at muling binuksan ng Ehipto ang [[Tawiran ng Hangganan ng Rafah]] noong 2011 para sa mga naglalakad.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET2&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 06/21/11 08:13 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/21/gaza-border-opening-bring_n_881127.html Gaza Border Opening Brings Little Relief]&lt;/ref&gt; Ang lungsod ay halos nawasak ng mga pag-atake sa himpapawid ng Israel simula nang magsimula ang digmaan sa Gaza noong Oktubre 2023, kabilang ang [[Pagwasak ng pamanang kultura sa paglusod ng Israel sa Piraso ng Gaza|malaking halaga ng mahahalagang pamanang kultura]] sa [[Lumang Lungsod ng Gaza]].

Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ng Lungsod Gaza ay maliliit na industriya at agrikultura. Gayunpaman, ang pagharang at paulit-ulit na mga tunggalian ay naglagay sa ekonomiya sa ilalim ng matinding presyur.&lt;ref name=&quot;Oxfam&quot;&gt;{{Cite web |title=The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion |url=http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105507/http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |archive-date=24 December 2013 |access-date=19 January 2009 |publisher=[[Oxfam]]}}&lt;/ref&gt; Ang karamihan sa mga naninirahan sa Lungsod ng Gaza na Palestino ay [[Muslim]], bagaman mayroon ding [[Mga Palestinong Kristiyanong|Kristiyanong minorya]]. Ang Lungsod Gaza ay may napakabatang populasyon, na humigit-kumulang 75% ay wala pang 25 taong gulang. Noong May 2026, maraming residente ang tumakas o inilikas sa Katimugang Piraso ng Gaza, o namatay dahil sa mga pananakop ng Israel sa hilaga. Samakatuwid, ang mga naunang naitalang o tinatayang bilang ng populasyon ay hindi na napapanahon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 November 2023 |title=Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable |url=https://apnews.com/article/palestinians-gaza-israel-bombing-destruction-hamas-reconstruction-f299a28410b70ee05dd764df97d8d3a0 |access-date=27 November 2023 |website=AP}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.mogaza.org/ Munisipalidad ng Gaza]
* [https://x.com/AsemAlnabeh Tagapagsalita para sa Munisipalidad ng Gaza]
* [https://maps.google.com/maps?ll=31.513289,34.463425&amp;spn=0.133744,0.240704&amp;t=k Gaza sa Google Maps]
* [http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf Ang mga nagawa ng konseho ng munisipyo sa loob ng 5 taon (2008–2013) sa wikang Arabic.] Archived  
{{Gaza City}}{{Gaza Governorate|state=collapsed}}{{whole Gaza Strip}}{{Cities in Palestinian National Authority areas}}{{Ancient states and regions of the Levant}}
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>rpy4mgv47vjqtlucviixtrz9mfw5wdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206047</id>
      <parentid>2206046</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:Palestina]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2206047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7093" sha1="bdsxkikgzmxmn9lfgqk8ebla8otemyh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Lungsod Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|مَدِينَةُ ﻏَﺰَّة‎|Madīnat Ḡazza}}}} na kadalasang tinatawag lamang na '''Gaza''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|g|ɑː|z|ə|audio=Gaza pronunciation.mp3}} {{respell|GAH|zə}};&lt;ref name=&quot;OED-Gaza Strip&quot;&gt;''The New Oxford Dictionary of English'' (1998), {{ISBN|0-19-861263-X}}, p. 761 &quot;'''Gaza Strip''' /'gɑːzə/ a strip of territory in Palestine, on the SE Mediterranean coast including the town of Gaza...&quot;.&lt;/ref&gt; {{langx|ar|غَزَّة|Ḡazza}}, {{IPA|ar|ˈɣaz.za|IPA|audio=Ar-Gaza.oga}}; [[Palestinian Arabic]]: ''Ḡazze'', {{IPA|apc|ˈɣaz.ze|IPA}}}} ay isang lungsod sa [[Piraso ng Gaza]], Palestina, at ang kabesera ng [[Gobernasyon ng Gaza]]. Matatagpuan sa baybaying Mediteraneo, {{Convert|76.6|km|mi}} timog-kanluran ng [[Herusalen]], ito ang tahanan ng [[Daungan ng Gaza|tanging daungan ng Palestina]]. Sa populasyon na 590,481 katao noong 2017, ang Lungsod ng Gaza ang pinakamataong lungsod sa [[Estado ng Palestina|Palestina]] hanggang sa ang [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] ay naging sanhi ng paglikas ng karamihan sa populasyon.

Tinitirhan mula pa noong ika-15 siglo BK,&lt;ref name=&quot;DicHistPl&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |year=1996 |title=Gaza (Gaza Strip) |encyclopedia=International Dictionary of Historic Places |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |volume=4 |pages=87–290}}&lt;/ref&gt; ang Lungsod Gaza ay pinangungunahan ng iba't ibang tao at imperyo sa buong kasaysayan nito. Ginawa itong bahagi ng kanilang [[Filistea|pentapolis]] ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]] matapos itong pamunuan ng mga [[Sinaunang Ehipto|sinaunang Ehipsiyo]] sa loob ng halos 350 taon. Sa ilalim ng [[Imperyong Romano]], nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng relatibong kapayapaan at umunlad ang [[Daungan ng Gaza|daungan nito sa Mediteraneo]]. Noong 635 AD, ito ang naging unang lungsod sa [[Palestina (rehiyon)|rehiyon ng Palestina]] na nasakop ng [[hukbong Rashidun]] at mabilis na umunlad bilang isang sentro ng [[Fiqh|batas Islamiko]]. Gayunpaman, nang maitatag ang mga [[Mga estado ng nagkrusada|estadong Krusada]] noong 1099, ang Lungsod ng Gaza ay nawasak. Sa mga sumunod na siglo, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng ilang paghihirap—mula sa mga [[Mga pandarambong ng mga Mongol sa Palestina|pagsalakay ng mga Mongol]] hanggang sa matinding pagbaha at mga [[Balang|kuyog ng balang]], na naging isang nayon lamang noong ika-16 na siglo, nang ito ay maisama sa [[Imperyong Otomano]]. Sa unang kalahati ng pamamahala ng Ottoman, kinontrol ng [[dinastiyang Ridwan]] ang Lungsod ng Gaza at ang lungsod ay dumaan sa isang panahon ng malaking komersiyo at kapayapaan. Ang munisipalidad ng Lungsod ng Gaza ay itinatag noong 1893.

Bumagsak ang Gaza City sa mga puwersang Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], at naging [[Subdistrito ng Gaza, Mandato ng Palestina|bahagi]] ng [[Mandato ng Palestina]]. Bilang resulta ng [[Digmaang Arabe-Israeli ng 1948]], pinangasiwaan ng Ehipto ang bagong tatag na teritoryo ng Gaza Strip at ilang mga pagpapabuti ang isinagawa sa lungsod. Mabilis na tumaas ang populasyon nito matapos ang pagdagsa ng [[mga Palestinong lumikas]] na nawalan ng tirahan dahil sa digmaan at sa sumunod na [[Nakba]]. [[Mga teritoryong sinasakop ng Israel|Sinakop]] ng [[Israel]] ang Lungsod Gaza sa [[Digmaang Anim na Araw]] noong 1967, at noong 1993, inilipat ang lungsod sa bagong tatag na [[Pambansang Awtoridad ng Palestina]]. Sa mga buwan kasunod ng halalan noong 2006, sumiklab ang isang [[Sigalot ng Fatah-Hamas|armadong tunggalian]] sa pagitan ng mga paksyong pampulitika ng Palestino na [[Fatah]] at [[Hamas]], na nagresulta sa [[Digmaan sa Gaza (2007)|pagkuha ng kapangyarihan ng huli sa Gaza]]. Ang Piraso ng Gaza ay sumailalim noon sa isang [[Blokeo ng Piraso ng Gaza|blokeo]] na pinamunuan ng Israel at sinuportahan ng Ehipto.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt; Pinagaan ng Israel ang blokeo na nagpapahintulot sa mga produktong pangkonsumo noong Hunyo 2010, at muling binuksan ng Ehipto ang [[Tawiran ng Hangganan ng Rafah]] noong 2011 para sa mga naglalakad.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET2&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 06/21/11 08:13 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/21/gaza-border-opening-bring_n_881127.html Gaza Border Opening Brings Little Relief]&lt;/ref&gt; Ang lungsod ay halos nawasak ng mga pag-atake sa himpapawid ng Israel simula nang magsimula ang digmaan sa Gaza noong Oktubre 2023, kabilang ang [[Pagwasak ng pamanang kultura sa paglusod ng Israel sa Piraso ng Gaza|malaking halaga ng mahahalagang pamanang kultura]] sa [[Lumang Lungsod ng Gaza]].

Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ng Lungsod Gaza ay maliliit na industriya at agrikultura. Gayunpaman, ang pagharang at paulit-ulit na mga tunggalian ay naglagay sa ekonomiya sa ilalim ng matinding presyur.&lt;ref name=&quot;Oxfam&quot;&gt;{{Cite web |title=The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion |url=http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105507/http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |archive-date=24 December 2013 |access-date=19 January 2009 |publisher=[[Oxfam]]}}&lt;/ref&gt; Ang karamihan sa mga naninirahan sa Lungsod ng Gaza na Palestino ay [[Muslim]], bagaman mayroon ding [[Mga Palestinong Kristiyanong|Kristiyanong minorya]]. Ang Lungsod Gaza ay may napakabatang populasyon, na humigit-kumulang 75% ay wala pang 25 taong gulang. Noong May 2026, maraming residente ang tumakas o inilikas sa Katimugang Piraso ng Gaza, o namatay dahil sa mga pananakop ng Israel sa hilaga. Samakatuwid, ang mga naunang naitalang o tinatayang bilang ng populasyon ay hindi na napapanahon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 November 2023 |title=Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable |url=https://apnews.com/article/palestinians-gaza-israel-bombing-destruction-hamas-reconstruction-f299a28410b70ee05dd764df97d8d3a0 |access-date=27 November 2023 |website=AP}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.mogaza.org/ Munisipalidad ng Gaza]
* [https://x.com/AsemAlnabeh Tagapagsalita para sa Munisipalidad ng Gaza]
* [https://maps.google.com/maps?ll=31.513289,34.463425&amp;spn=0.133744,0.240704&amp;t=k Gaza sa Google Maps]
* [http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf Ang mga nagawa ng konseho ng munisipyo sa loob ng 5 taon (2008–2013) sa wikang Arabic.] Archived  
{{Gaza City}}{{Gaza Governorate|state=collapsed}}{{whole Gaza Strip}}{{Cities in Palestinian National Authority areas}}{{Ancient states and regions of the Levant}}
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]
[[Kategorya:Palestina]]</text>
      <sha1>bdsxkikgzmxmn9lfgqk8ebla8otemyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206048</id>
      <parentid>2206047</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:Palestina]]; added [[Category:Mga Lungsod ng Estado ng Palestina]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>2206048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7118" sha1="empfa1ssrhqqgik7eru0tpk45d82esz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Lungsod Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|مَدِينَةُ ﻏَﺰَّة‎|Madīnat Ḡazza}}}} na kadalasang tinatawag lamang na '''Gaza''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|g|ɑː|z|ə|audio=Gaza pronunciation.mp3}} {{respell|GAH|zə}};&lt;ref name=&quot;OED-Gaza Strip&quot;&gt;''The New Oxford Dictionary of English'' (1998), {{ISBN|0-19-861263-X}}, p. 761 &quot;'''Gaza Strip''' /'gɑːzə/ a strip of territory in Palestine, on the SE Mediterranean coast including the town of Gaza...&quot;.&lt;/ref&gt; {{langx|ar|غَزَّة|Ḡazza}}, {{IPA|ar|ˈɣaz.za|IPA|audio=Ar-Gaza.oga}}; [[Palestinian Arabic]]: ''Ḡazze'', {{IPA|apc|ˈɣaz.ze|IPA}}}} ay isang lungsod sa [[Piraso ng Gaza]], Palestina, at ang kabesera ng [[Gobernasyon ng Gaza]]. Matatagpuan sa baybaying Mediteraneo, {{Convert|76.6|km|mi}} timog-kanluran ng [[Herusalen]], ito ang tahanan ng [[Daungan ng Gaza|tanging daungan ng Palestina]]. Sa populasyon na 590,481 katao noong 2017, ang Lungsod ng Gaza ang pinakamataong lungsod sa [[Estado ng Palestina|Palestina]] hanggang sa ang [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] ay naging sanhi ng paglikas ng karamihan sa populasyon.

Tinitirhan mula pa noong ika-15 siglo BK,&lt;ref name=&quot;DicHistPl&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |year=1996 |title=Gaza (Gaza Strip) |encyclopedia=International Dictionary of Historic Places |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |volume=4 |pages=87–290}}&lt;/ref&gt; ang Lungsod Gaza ay pinangungunahan ng iba't ibang tao at imperyo sa buong kasaysayan nito. Ginawa itong bahagi ng kanilang [[Filistea|pentapolis]] ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]] matapos itong pamunuan ng mga [[Sinaunang Ehipto|sinaunang Ehipsiyo]] sa loob ng halos 350 taon. Sa ilalim ng [[Imperyong Romano]], nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng relatibong kapayapaan at umunlad ang [[Daungan ng Gaza|daungan nito sa Mediteraneo]]. Noong 635 AD, ito ang naging unang lungsod sa [[Palestina (rehiyon)|rehiyon ng Palestina]] na nasakop ng [[hukbong Rashidun]] at mabilis na umunlad bilang isang sentro ng [[Fiqh|batas Islamiko]]. Gayunpaman, nang maitatag ang mga [[Mga estado ng nagkrusada|estadong Krusada]] noong 1099, ang Lungsod ng Gaza ay nawasak. Sa mga sumunod na siglo, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng ilang paghihirap—mula sa mga [[Mga pandarambong ng mga Mongol sa Palestina|pagsalakay ng mga Mongol]] hanggang sa matinding pagbaha at mga [[Balang|kuyog ng balang]], na naging isang nayon lamang noong ika-16 na siglo, nang ito ay maisama sa [[Imperyong Otomano]]. Sa unang kalahati ng pamamahala ng Ottoman, kinontrol ng [[dinastiyang Ridwan]] ang Lungsod ng Gaza at ang lungsod ay dumaan sa isang panahon ng malaking komersiyo at kapayapaan. Ang munisipalidad ng Lungsod ng Gaza ay itinatag noong 1893.

Bumagsak ang Gaza City sa mga puwersang Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], at naging [[Subdistrito ng Gaza, Mandato ng Palestina|bahagi]] ng [[Mandato ng Palestina]]. Bilang resulta ng [[Digmaang Arabe-Israeli ng 1948]], pinangasiwaan ng Ehipto ang bagong tatag na teritoryo ng Gaza Strip at ilang mga pagpapabuti ang isinagawa sa lungsod. Mabilis na tumaas ang populasyon nito matapos ang pagdagsa ng [[mga Palestinong lumikas]] na nawalan ng tirahan dahil sa digmaan at sa sumunod na [[Nakba]]. [[Mga teritoryong sinasakop ng Israel|Sinakop]] ng [[Israel]] ang Lungsod Gaza sa [[Digmaang Anim na Araw]] noong 1967, at noong 1993, inilipat ang lungsod sa bagong tatag na [[Pambansang Awtoridad ng Palestina]]. Sa mga buwan kasunod ng halalan noong 2006, sumiklab ang isang [[Sigalot ng Fatah-Hamas|armadong tunggalian]] sa pagitan ng mga paksyong pampulitika ng Palestino na [[Fatah]] at [[Hamas]], na nagresulta sa [[Digmaan sa Gaza (2007)|pagkuha ng kapangyarihan ng huli sa Gaza]]. Ang Piraso ng Gaza ay sumailalim noon sa isang [[Blokeo ng Piraso ng Gaza|blokeo]] na pinamunuan ng Israel at sinuportahan ng Ehipto.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt; Pinagaan ng Israel ang blokeo na nagpapahintulot sa mga produktong pangkonsumo noong Hunyo 2010, at muling binuksan ng Ehipto ang [[Tawiran ng Hangganan ng Rafah]] noong 2011 para sa mga naglalakad.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET2&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 06/21/11 08:13 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/21/gaza-border-opening-bring_n_881127.html Gaza Border Opening Brings Little Relief]&lt;/ref&gt; Ang lungsod ay halos nawasak ng mga pag-atake sa himpapawid ng Israel simula nang magsimula ang digmaan sa Gaza noong Oktubre 2023, kabilang ang [[Pagwasak ng pamanang kultura sa paglusod ng Israel sa Piraso ng Gaza|malaking halaga ng mahahalagang pamanang kultura]] sa [[Lumang Lungsod ng Gaza]].

Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ng Lungsod Gaza ay maliliit na industriya at agrikultura. Gayunpaman, ang pagharang at paulit-ulit na mga tunggalian ay naglagay sa ekonomiya sa ilalim ng matinding presyur.&lt;ref name=&quot;Oxfam&quot;&gt;{{Cite web |title=The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion |url=http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105507/http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |archive-date=24 December 2013 |access-date=19 January 2009 |publisher=[[Oxfam]]}}&lt;/ref&gt; Ang karamihan sa mga naninirahan sa Lungsod ng Gaza na Palestino ay [[Muslim]], bagaman mayroon ding [[Mga Palestinong Kristiyanong|Kristiyanong minorya]]. Ang Lungsod Gaza ay may napakabatang populasyon, na humigit-kumulang 75% ay wala pang 25 taong gulang. Noong May 2026, maraming residente ang tumakas o inilikas sa Katimugang Piraso ng Gaza, o namatay dahil sa mga pananakop ng Israel sa hilaga. Samakatuwid, ang mga naunang naitalang o tinatayang bilang ng populasyon ay hindi na napapanahon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 November 2023 |title=Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable |url=https://apnews.com/article/palestinians-gaza-israel-bombing-destruction-hamas-reconstruction-f299a28410b70ee05dd764df97d8d3a0 |access-date=27 November 2023 |website=AP}}&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.mogaza.org/ Munisipalidad ng Gaza]
* [https://x.com/AsemAlnabeh Tagapagsalita para sa Munisipalidad ng Gaza]
* [https://maps.google.com/maps?ll=31.513289,34.463425&amp;spn=0.133744,0.240704&amp;t=k Gaza sa Google Maps]
* [http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf Ang mga nagawa ng konseho ng munisipyo sa loob ng 5 taon (2008–2013) sa wikang Arabic.] Archived  
{{Gaza City}}{{Gaza Governorate|state=collapsed}}{{whole Gaza Strip}}{{Cities in Palestinian National Authority areas}}{{Ancient states and regions of the Levant}}
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]
[[Kategorya:Mga Lungsod ng Estado ng Palestina]]</text>
      <sha1>empfa1ssrhqqgik7eru0tpk45d82esz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206053</id>
      <parentid>2206048</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26703-18</username>
        <id>161444</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mga sanggunian */</comment>
      <origin>2206053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7180" sha1="hv6sbbidztzdb807iv69hvyhtwa2k4f" xml:space="preserve">{{Infobox settlement/Wikidata}}
Ang '''Lungsod Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|مَدِينَةُ ﻏَﺰَّة‎|Madīnat Ḡazza}}}} na kadalasang tinatawag lamang na '''Gaza''',{{Efn|{{IPAc-en|ˈ|g|ɑː|z|ə|audio=Gaza pronunciation.mp3}} {{respell|GAH|zə}};&lt;ref name=&quot;OED-Gaza Strip&quot;&gt;''The New Oxford Dictionary of English'' (1998), {{ISBN|0-19-861263-X}}, p. 761 &quot;'''Gaza Strip''' /'gɑːzə/ a strip of territory in Palestine, on the SE Mediterranean coast including the town of Gaza...&quot;.&lt;/ref&gt; {{langx|ar|غَزَّة|Ḡazza}}, {{IPA|ar|ˈɣaz.za|IPA|audio=Ar-Gaza.oga}}; [[Palestinian Arabic]]: ''Ḡazze'', {{IPA|apc|ˈɣaz.ze|IPA}}}} ay isang lungsod sa [[Piraso ng Gaza]], Palestina, at ang kabesera ng [[Gobernasyon ng Gaza]]. Matatagpuan sa baybaying Mediteraneo, {{Convert|76.6|km|mi}} timog-kanluran ng [[Herusalen]], ito ang tahanan ng [[Daungan ng Gaza|tanging daungan ng Palestina]]. Sa populasyon na 590,481 katao noong 2017, ang Lungsod ng Gaza ang pinakamataong lungsod sa [[Estado ng Palestina|Palestina]] hanggang sa ang [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] ay naging sanhi ng paglikas ng karamihan sa populasyon.

Tinitirhan mula pa noong ika-15 siglo BK,&lt;ref name=&quot;DicHistPl&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |year=1996 |title=Gaza (Gaza Strip) |encyclopedia=International Dictionary of Historic Places |publisher=Fitzroy Dearborn Publishers |volume=4 |pages=87–290}}&lt;/ref&gt; ang Lungsod Gaza ay pinangungunahan ng iba't ibang tao at imperyo sa buong kasaysayan nito. Ginawa itong bahagi ng kanilang [[Filistea|pentapolis]] ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]] matapos itong pamunuan ng mga [[Sinaunang Ehipto|sinaunang Ehipsiyo]] sa loob ng halos 350 taon. Sa ilalim ng [[Imperyong Romano]], nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng relatibong kapayapaan at umunlad ang [[Daungan ng Gaza|daungan nito sa Mediteraneo]]. Noong 635 AD, ito ang naging unang lungsod sa [[Palestina (rehiyon)|rehiyon ng Palestina]] na nasakop ng [[hukbong Rashidun]] at mabilis na umunlad bilang isang sentro ng [[Fiqh|batas Islamiko]]. Gayunpaman, nang maitatag ang mga [[Mga estado ng nagkrusada|estadong Krusada]] noong 1099, ang Lungsod ng Gaza ay nawasak. Sa mga sumunod na siglo, nakaranas ang Lungsod ng Gaza ng ilang paghihirap—mula sa mga [[Mga pandarambong ng mga Mongol sa Palestina|pagsalakay ng mga Mongol]] hanggang sa matinding pagbaha at mga [[Balang|kuyog ng balang]], na naging isang nayon lamang noong ika-16 na siglo, nang ito ay maisama sa [[Imperyong Otomano]]. Sa unang kalahati ng pamamahala ng Ottoman, kinontrol ng [[dinastiyang Ridwan]] ang Lungsod ng Gaza at ang lungsod ay dumaan sa isang panahon ng malaking komersiyo at kapayapaan. Ang munisipalidad ng Lungsod ng Gaza ay itinatag noong 1893.

Bumagsak ang Gaza City sa mga puwersang Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], at naging [[Subdistrito ng Gaza, Mandato ng Palestina|bahagi]] ng [[Mandato ng Palestina]]. Bilang resulta ng [[Digmaang Arabe-Israeli ng 1948]], pinangasiwaan ng Ehipto ang bagong tatag na teritoryo ng Gaza Strip at ilang mga pagpapabuti ang isinagawa sa lungsod. Mabilis na tumaas ang populasyon nito matapos ang pagdagsa ng [[mga Palestinong lumikas]] na nawalan ng tirahan dahil sa digmaan at sa sumunod na [[Nakba]]. [[Mga teritoryong sinasakop ng Israel|Sinakop]] ng [[Israel]] ang Lungsod Gaza sa [[Digmaang Anim na Araw]] noong 1967, at noong 1993, inilipat ang lungsod sa bagong tatag na [[Pambansang Awtoridad ng Palestina]]. Sa mga buwan kasunod ng halalan noong 2006, sumiklab ang isang [[Sigalot ng Fatah-Hamas|armadong tunggalian]] sa pagitan ng mga paksyong pampulitika ng Palestino na [[Fatah]] at [[Hamas]], na nagresulta sa [[Digmaan sa Gaza (2007)|pagkuha ng kapangyarihan ng huli sa Gaza]]. Ang Piraso ng Gaza ay sumailalim noon sa isang [[Blokeo ng Piraso ng Gaza|blokeo]] na pinamunuan ng Israel at sinuportahan ng Ehipto.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt; Pinagaan ng Israel ang blokeo na nagpapahintulot sa mga produktong pangkonsumo noong Hunyo 2010, at muling binuksan ng Ehipto ang [[Tawiran ng Hangganan ng Rafah]] noong 2011 para sa mga naglalakad.&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 07/ 5/11 08:34 AM ET2&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/07/05/gaza-economy-benefits-fro_n_890181.html Gaza Benefiting From Israel Easing Economic Blockade]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBRAHIM BARZAK 06/21/11 08:13 AM ET&quot;&gt;[http://www.huffingtonpost.com/2011/06/21/gaza-border-opening-bring_n_881127.html Gaza Border Opening Brings Little Relief]&lt;/ref&gt; Ang lungsod ay halos nawasak ng mga pag-atake sa himpapawid ng Israel simula nang magsimula ang digmaan sa Gaza noong Oktubre 2023, kabilang ang [[Pagwasak ng pamanang kultura sa paglusod ng Israel sa Piraso ng Gaza|malaking halaga ng mahahalagang pamanang kultura]] sa [[Lumang Lungsod ng Gaza]].

Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ng Lungsod Gaza ay maliliit na industriya at agrikultura. Gayunpaman, ang pagharang at paulit-ulit na mga tunggalian ay naglagay sa ekonomiya sa ilalim ng matinding presyur.&lt;ref name=&quot;Oxfam&quot;&gt;{{Cite web |title=The Gaza Strip: A Humanitarian Implosion |url=http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105507/http://mediciconafrica.altervista.org/newsletter/gaza.pdf |archive-date=24 December 2013 |access-date=19 January 2009 |publisher=[[Oxfam]]}}&lt;/ref&gt; Ang karamihan sa mga naninirahan sa Lungsod ng Gaza na Palestino ay [[Muslim]], bagaman mayroon ding [[Mga Palestinong Kristiyanong|Kristiyanong minorya]]. Ang Lungsod Gaza ay may napakabatang populasyon, na humigit-kumulang 75% ay wala pang 25 taong gulang. Noong May 2026, maraming residente ang tumakas o inilikas sa Katimugang Piraso ng Gaza, o namatay dahil sa mga pananakop ng Israel sa hilaga. Samakatuwid, ang mga naunang naitalang o tinatayang bilang ng populasyon ay hindi na napapanahon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 November 2023 |title=Gaza has become a moonscape in war. When the battles stop, many fear it will remain uninhabitable |url=https://apnews.com/article/palestinians-gaza-israel-bombing-destruction-hamas-reconstruction-f299a28410b70ee05dd764df97d8d3a0 |access-date=27 November 2023 |website=AP}}&lt;/ref&gt;

== Mga tala ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== Mga sanggunian ==
{{reflist}}

== Mga panlabas na link ==

* [https://www.mogaza.org/ Munisipalidad ng Gaza]
* [https://x.com/AsemAlnabeh Tagapagsalita para sa Munisipalidad ng Gaza]
* [https://maps.google.com/maps?ll=31.513289,34.463425&amp;spn=0.133744,0.240704&amp;t=k Gaza sa Google Maps]
* [http://www.gaza-city.org/image/publications/The%20achievements%20of%20the%20municipal%20council%20for%20a%20period%20of%205%20years.pdf Ang mga nagawa ng konseho ng munisipyo sa loob ng 5 taon (2008–2013) sa wikang Arabic.] Archived  
{{Gaza City}}{{Gaza Governorate|state=collapsed}}{{whole Gaza Strip}}{{Cities in Palestinian National Authority areas}}{{Ancient states and regions of the Levant}}
[[Kategorya:CS1: long volume value]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]
[[Kategorya:Mga Lungsod ng Estado ng Palestina]]</text>
      <sha1>hv6sbbidztzdb807iv69hvyhtwa2k4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herusalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338111</id>
    <redirect title="Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206086</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Nilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Herusalen]] sa [[Herusalem]] mula sa redirect: WP:COMMONNAME: Mas ginagamit ang baybay mula Ingles kesa sa Espanyol. Ginagamit sa mga Bibliyang naka-Tagalog ang &quot;Jerusalem&quot;, hindi &quot;Jerusalen&quot;. (hal. Magandang Balita Bibliya, atbp.)</comment>
      <origin>2206086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="f0x856an9gp5p4iz0fxgcov155t5ymr" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Herusalem]]</text>
      <sha1>f0x856an9gp5p4iz0fxgcov155t5ymr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Herusalen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>338112</id>
    <redirect title="Usapan:Herusalem" />
    <revision>
      <id>2206088</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Nilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Herusalen]] sa [[Usapan:Herusalem]] mula sa redirect: WP:COMMONNAME: Mas ginagamit ang baybay mula Ingles kesa sa Espanyol. Ginagamit sa mga Bibliyang naka-Tagalog ang &quot;Jerusalem&quot;, hindi &quot;Jerusalen&quot;. (hal. Magandang Balita Bibliya, atbp.)</comment>
      <origin>2206088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0q49m6l9089hb7ewmrlvkvvh72z52mr" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Usapan:Herusalem]]</text>
      <sha1>0q49m6l9089hb7ewmrlvkvvh72z52mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskograpiya ni MNL48</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338113</id>
    <redirect title="Diskograpiya ng MNL48" />
    <revision>
      <id>2206091</id>
      <timestamp>2026-05-04T00:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Diskograpiya ni MNL48]] sa [[Diskograpiya ng MNL48]]: ni -&gt; ng dahil grupo sila, hindi iisang tao</comment>
      <origin>2206091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="ke5u9kxyxtv72gil53il8w6t0crg8vs" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Diskograpiya ng MNL48]]</text>
      <sha1>ke5u9kxyxtv72gil53il8w6t0crg8vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Simbahan ni San Porfirio</title>
    <ns>1</ns>
    <id>338114</id>
    <revision>
      <id>2206109</id>
      <timestamp>2026-05-04T03:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</comment>
      <origin>2206109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</text>
      <sha1>6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Lungsod Gaza</title>
    <ns>1</ns>
    <id>338115</id>
    <revision>
      <id>2206110</id>
      <timestamp>2026-05-04T03:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</comment>
      <origin>2206110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</text>
      <sha1>6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dakilang Masjid ng Gaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338116</id>
    <revision>
      <id>2206111</id>
      <timestamp>2026-05-04T03:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Inilikha sa pagsalin ng pahinang &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1345196646|Great Mosque of Gaza]]&quot;</comment>
      <origin>2206111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5433" sha1="pfisurqdl86scelce3birx9mmokubmf" xml:space="preserve">
{{Infobox religious building|building_name=Great Mosque of Gaza|native_name={{lang|ar|المسجد غزة الكبير}}|native_name_lang=ar|image=المسجد العمري الكبير في غزة بعد القصف والدمار.jpg|image_upright=1.4|caption=Mga labi ng Dakilang Masjid ng Gaza noong 2025|location=[[Kalye Omar Mukhtar]], [[al-Daraj]], [[Piraso ng Gaza]]|map_type=Palestine Gaza|map_caption=Location of the destroyed mosque in [[Gaza City|Gaza]]|map_size=250|coordinates={{coord|31|30|15.13|N|34|27|52.08|E|region:PS_type:landmark|display=inline,title}}|religious_affiliation=[[Islam]] {{small|(former)}}|status=[[Mosque]] {{small|( {{endash}}2023)}}|functional_status='''Winasak''' ng [[pambobombang Israeli sa Piraso ng Gaza|pambobombang Israeli]]&lt;br/&gt;{{small|(partial ruinous state)}}|country=[[Palestina]]|website={{official website|https://web.archive.org/web/20091225180011/http://picasaweb.google.com/mohammed.alafrangi/AlOmariMosque#}}|architect=|architecture_type=|architecture_style=[[Mamluk architecture|Mamluk]], [[Norman architecture|Italian Gothic]]|year_completed={{ubl|7th century&lt;ref name= PEDCAR/&gt; {{small|(original)}}|1340 CE&lt;ref name= MAH/&gt; {{small|(rebuilt)}}|{{circa|1650}}&lt;ref name= RS0/&gt;&lt;ref name= Maan/&gt; {{small|(restored)}}}}|date_demolished=December 7, 2023 (partial destruction)|capacity=|dome_quantity=|dome_height_outer=|dome_dia_outer=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=Sandstone (exterior structure), marble and plaster tiles (entrance and interior structure), olive wood}}

Ang '''Dakilang Masjid ng Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|المسجد غزة الكبير}}, [[transliteration]]: ''al-Masjid Ghazza al-Kabīr''}} kilala rin bilang '''Dakilang Masjid ng Omari''',{{Efn|{{langx|ar|المسجد العمري الكبير}} transliteration: ''al-Masjid al-ʿUmarī al-Kabīr''}} ay isang masjid sa isang guhong kalagayan, na matatagpuan sa [[Lungsod Gaza]], sa [[Estado ng Palestina]]. Bago ang bahagyang pagkawasak nito noong 2023, ito ang pinakamalaki at pinakamatandang masjid sa [[Piraso ng Gaza]].

Pinaniniwalaang nakatayo sa kinaroroonan ng isang sinaunang templo ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]], ang lugar na ito ay ginamit ng mga [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] upang magtayo ng isang simbahan noong ika-5 siglo. Pagkatapos ng [[Pananakop ng mga Muslim sa Syria|pananakop ng Rashidun]] noong ika-7 siglo, ito ay ginawang isang masjid. Ang [[minarete]] ng Dakilang Masjid ay gumuho sa isang [[Lindol sa Lambak ng Jordan noong 1033|lindol noong 1033.]] Noong 1149, ang mga [[Mga Krusada|Krusada]] ay nagtayo ng isang malaking simbahan. Ito ay halos winasak ng mga [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]] noong 1187, at pagkatapos ay muling itinayo bilang isang masjid ng mga [[Sultanatong Mamluk (Cairo)|Mamluk]] noong unang bahagi ng ika-13 siglo.

Ito ay winasak ng mga [[Mga Mongol|Mongol]] noong 1260, at pagkatapos ay naibalik agad. Ito ay winasak ng lindol sa pagtatapos ng siglo. Ang Dakilang Mosque ay muling naibalik ng mga [[Imperyong Otomano|Otomano]] makalipas ang halos 300 taon. Lubhang nasira matapos ang pambobomba ng mga Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], ang masjid ay naibalik noong 1925 ng [[Kataas-taasang Konsehong Muslim]]. Noong 2023, noong panahon ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] at [[henosidyo sa Gaza]], ito ay winasak ng [[Pambobombang Israeli sa Piraso ng Gaza|pambobomba ng Israel sa Piraso ng Gaza]], na nag-iwan ng halos buong estruktura na gumuho at bahagyang nawasak ang minarete.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-08 |title=Images show major damage to Gaza's oldest mosque |language=en-GB |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67664853 |access-date=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;

== Lokasyon ==
Ang Dakilang Mosque ay matatagpuan sa [[Al-Daraj|Kuwarto ng Daraj]] ng Lumang Lungsod sa Sentrong Gaza sa silangang dulo ng [[Kalye Omar Mukhtar]], timog-silangan ng [[Plaza Palestina]].&lt;ref name=&quot;PEDCAR&quot;&gt;[http://www.pecdar.ps/etemplate.php?id=231 Gaza- Ghazza] Palestinian Economic Council for Development and Reconstruction.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm Travel in Gaza] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm|date=2013-08-23}} MidEastTravelling.&lt;/ref&gt; Ang[[Palengke ng Ginto]] ng Gaza ay matatagpuan katabi nito sa timog na bahagi. Sa hilagang-silangan ay ang [[Masjid ng Katib al-Wilaya]]. Sa silangan, sa [[Kalye Wehda]], ay isang paaralang pambabae.&lt;ref name=&quot;Winter&quot;&gt;Winter (2000), p. 429.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|33em}}

== Karagdagang babasahin ==

* {{Citation |last=Osheroff |first=Eli |title=Destruction as Layered Event: Twentieth Century Ruins in the Great Mosque of Gaza |date=2019 |url=https://www.academia.edu/38004235 |work=International Journal of Islamic Architecture |volume=8 |issue=1 |pages=45–69 |language=en |doi=10.1386/ijia.8.1.45_1 |issn=2045-5895 |last2=Halevy |first2=Dotan}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=221849 Nagdarasal ang mga Palestino sa Great Omari Mosque sa Gaza] Archived   ''Ahensya ng Balitang Ma'an'' .
{{Mosques in Palestine}}{{Religious sites in Palestine}}{{Gaza topics}}{{Whole Gaza Strip}}
[[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>pfisurqdl86scelce3birx9mmokubmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206112</id>
      <parentid>2206111</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:35:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <origin>2206112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9671" sha1="fp7ahxw42rgh1bc086bx3fr87d8txyg" xml:space="preserve">
{{Infobox religious building|building_name=Great Mosque of Gaza|native_name={{lang|ar|المسجد غزة الكبير}}|native_name_lang=ar|image=المسجد العمري الكبير في غزة بعد القصف والدمار.jpg|image_upright=1.4|caption=Mga labi ng Dakilang Masjid ng Gaza noong 2025|location=[[Kalye Omar Mukhtar]], [[al-Daraj]], [[Piraso ng Gaza]]|map_type=Palestine Gaza|map_caption=Location of the destroyed mosque in [[Gaza City|Gaza]]|map_size=250|coordinates={{coord|31|30|15.13|N|34|27|52.08|E|region:PS_type:landmark|display=inline,title}}|religious_affiliation=[[Islam]] {{small|(former)}}|status=[[Mosque]] {{small|( {{endash}}2023)}}|functional_status='''Winasak''' ng [[pambobombang Israeli sa Piraso ng Gaza|pambobombang Israeli]]&lt;br/&gt;{{small|(partial ruinous state)}}|country=[[Palestina]]|website={{official website|https://web.archive.org/web/20091225180011/http://picasaweb.google.com/mohammed.alafrangi/AlOmariMosque#}}|architect=|architecture_type=|architecture_style=[[Mamluk architecture|Mamluk]], [[Norman architecture|Italian Gothic]]|year_completed={{ubl|7th century&lt;ref name= PEDCAR/&gt; {{small|(original)}}|1340 CE&lt;ref name= MAH/&gt; {{small|(rebuilt)}}|{{circa|1650}}&lt;ref name= RS0/&gt;&lt;ref name= Maan/&gt; {{small|(restored)}}}}|date_demolished=December 7, 2023 (partial destruction)|capacity=|dome_quantity=|dome_height_outer=|dome_dia_outer=|minaret_quantity=1|minaret_height=|materials=Sandstone (exterior structure), marble and plaster tiles (entrance and interior structure), olive wood}}

Ang '''Dakilang Masjid ng Gaza''',{{Efn|{{langx|ar|المسجد غزة الكبير}}, [[transliteration]]: ''al-Masjid Ghazza al-Kabīr''}} kilala rin bilang '''Dakilang Masjid ng Omari''',{{Efn|{{langx|ar|المسجد العمري الكبير}} transliteration: ''al-Masjid al-ʿUmarī al-Kabīr''}} ay isang masjid sa isang guhong kalagayan, na matatagpuan sa [[Lungsod Gaza]], sa [[Estado ng Palestina]]. Bago ang bahagyang pagkawasak nito noong 2023, ito ang pinakamalaki at pinakamatandang masjid sa [[Piraso ng Gaza]].

Pinaniniwalaang nakatayo sa kinaroroonan ng isang sinaunang templo ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]], ang lugar na ito ay ginamit ng mga [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]] upang magtayo ng isang simbahan noong ika-5 siglo. Pagkatapos ng [[Pananakop ng mga Muslim sa Syria|pananakop ng Rashidun]] noong ika-7 siglo, ito ay ginawang isang masjid. Ang [[minarete]] ng Dakilang Masjid ay gumuho sa isang [[Lindol sa Lambak ng Jordan noong 1033|lindol noong 1033.]] Noong 1149, ang mga [[Mga Krusada|Krusada]] ay nagtayo ng isang malaking simbahan. Ito ay halos winasak ng mga [[Dinastiyang Ayyubid|Ayyubid]] noong 1187, at pagkatapos ay muling itinayo bilang isang masjid ng mga [[Sultanatong Mamluk (Cairo)|Mamluk]] noong unang bahagi ng ika-13 siglo.

Ito ay winasak ng mga [[Mga Mongol|Mongol]] noong 1260, at pagkatapos ay naibalik agad. Ito ay winasak ng lindol sa pagtatapos ng siglo. Ang Dakilang Mosque ay muling naibalik ng mga [[Imperyong Otomano|Otomano]] makalipas ang halos 300 taon. Lubhang nasira matapos ang pambobomba ng mga Briton noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], ang masjid ay naibalik noong 1925 ng [[Kataas-taasang Konsehong Muslim]]. Noong 2023, noong panahon ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]] at [[henosidyo sa Gaza]], ito ay winasak ng [[Pambobombang Israeli sa Piraso ng Gaza|pambobomba ng Israel sa Piraso ng Gaza]], na nag-iwan ng halos buong estruktura na gumuho at bahagyang nawasak ang minarete.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-12-08 |title=Images show major damage to Gaza's oldest mosque |language=en-GB |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67664853 |access-date=2023-12-09}}&lt;/ref&gt;

== Lokasyon ==
Ang Dakilang Mosque ay matatagpuan sa [[Al-Daraj|Kuwarto ng Daraj]] ng Lumang Lungsod sa Sentrong Gaza sa silangang dulo ng [[Kalye Omar Mukhtar]], timog-silangan ng [[Plaza Palestina]].&lt;ref name=&quot;PEDCAR&quot;&gt;[http://www.pecdar.ps/etemplate.php?id=231 Gaza- Ghazza] Palestinian Economic Council for Development and Reconstruction.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm Travel in Gaza] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823050026/http://www.mideasttravelling.net/palestine/gaza/gaza_culture.htm|date=2013-08-23}} MidEastTravelling.&lt;/ref&gt; Ang[[Palengke ng Ginto]] ng Gaza ay matatagpuan katabi nito sa timog na bahagi. Sa hilagang-silangan ay ang [[Masjid ng Katib al-Wilaya]]. Sa silangan, sa [[Kalye Wehda]], ay isang paaralang pambabae.&lt;ref name=&quot;Winter&quot;&gt;Winter (2000), p. 429.&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==

=== Maalamat na Filisteong ugat ===
Ayon sa tradisyon, ang masjid ay nakatayo sa lugar ng templo ng mga [[Mga Filisteo|Filisteo]] na inialay kay [[Dagon]]—ang diyos ng pagkamayabong — na pinabagsak ni [[Samson]] sa [[Aklat ng mga Hukom]]. Kalaunan, isang templo na inialay kay [[Dagon|Marnas]]—diyos ng ulan at butil—ang itinayo.&lt;ref&gt;Daniel Jacobs, ''Israel and the Palestinian territories'', Rough Guides (1998), p. 454.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dowling&quot;&gt;Dowling (1913), p. 79.&lt;/ref&gt; Sinasabi ng lokal na alamat ngayon na si Samson ay nalibing sa ilalim ng kasalukuyang masjid.&lt;ref name=&quot;RS0&quot;&gt;Ring and Salkin (1994), p. 290.&lt;/ref&gt;

=== Simbahang Bisantino ===
Isang Kristiyanong [[basilika]] ang itinayo sa lugar noong ika-5 siglo [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|CE]], alinman sa panahon ng paghahari ni Emperatris [[Aelia Eudocia]] ng [[Silangang Imperyong Romano|Silangang Romano]],&lt;ref name=&quot;Dowling2&quot;&gt;Dowling (1913), p. 79.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DP82&quot;&gt;Pringle (1993), pp. 208-[https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&amp;pg=PA209 209].&lt;/ref&gt; o ni Emperador [[Marcian|Marciano]].&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[Wikipedia:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2019)&quot;&gt;kailangan ng sitasyon&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Sa alinmang pangyayari, natapos ang basilica at lumitaw sa [[Mapa ng Madaba|Mapa ng Banal na Lupain ng Madaba]] noong ika-6 na siglo.&lt;ref name=&quot;DP8&quot;&gt;Pringle (1993), pp. 208-[https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&amp;pg=PA209 209].&lt;/ref&gt;

=== Sinaunang masjid ng mga Muslim ===
[[Talaksan:Great_Mosque_of_Gaza,_19th_century.jpg|right|thumb|Patyo, mga arcada at minarete ng moske, huling bahagi ng ika-19 na siglo]]
[[Talaksan:Great_Mosque_Gaza_Facade.jpg|right|thumb|Ang kanlurang patsada ng Dakilang Masjid ay sumasalamin sa istilo ng arkitektura ng mga Krusada. Larawang kinunan pagkatapos ng pambobomba ng mga Briton noong 1917]]
Ang simbahang Bisantino ay ginawang masjid noong ika-7 siglo ng mga heneral ni [[Umar|Omar ibn al-Khattab]],&lt;ref name=&quot;PEDCAR2&quot;&gt;[http://www.pecdar.ps/etemplate.php?id=231 Gaza- Ghazza] Palestinian Economic Council for Development and Reconstruction.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maan2&quot;&gt;[http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=221849 Palestinians pray in the Great Omari Mosque in Gaza] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020052312/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=221849|date=2013-10-20}}. ''[[Ma'an News Agency]]''. 2009-08-27.&lt;/ref&gt; matapos ang pananakop ng [[Palaestina Prima|Romanong Palaestina]] ng [[Dinastiyang Rashidun|Kalipatong Rashidun]].&lt;ref name=&quot;DP83&quot;&gt;Pringle (1993), pp. 208-[https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&amp;pg=PA209 209].&lt;/ref&gt; Ang masjid ay tinatawag pa ring &quot;al-Omari&quot;, bilang parangal kay Omar ibn al-Khattab na naging [[Kalipato|kalipa]] noong panahon ng [[Pananakop ng mga Musloim sa Syria|pananakop ng mga Muslim sa Palestina]].&lt;ref name=&quot;PEDCAR2&quot; /&gt; Noong 985, sa panahon ng pamamahala ng mga [[Kalipatong Abasida|Abbasid]], isinulat ng [[Mga Arabe|Arabeng]] heograpo na si [[Al-Muqaddasi]] na ang Dakilang Masjid ay isang &quot;magandang masjid.&quot;&lt;ref name=&quot;DP83&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[[al-Muqaddasi]] quoted in le Strange (1890), p. 442.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RS9&quot;&gt;Ring and Salkin (1994), p. 289.&lt;/ref&gt; Noong ika-5 ng Disyembre 1033, isang [[Lindol sa Lambak ng Jordan noong 1033|lindol]] ang naging sanhi ng pagguho ng tuktok ng minarete ng moske.&lt;ref&gt;Elnashai (2004), p. 23.&lt;/ref&gt;

=== Simbahan ng mga Krusada ===
Noong 1149, ang mga [[Mga Krusada|Krusada]], na sumakop sa Gaza noong 1100, ay nagtayo ng isang malaking simbahan sa ibabaw ng mga guho ng naunang simbahang Bisantino sa ilalim ng utos ni [[Balduino III of Herusalen]].&lt;ref name=&quot;Briggs2&quot;&gt;Briggs (1918), p. 255.&lt;/ref&gt; Gayunpaman, sa mga paglalarawan ni [[Guillermo ng Tiro]] tungkol sa mga malalaking simbahan ng mga Krusada, hindi ito nabanggit.&lt;ref name=&quot;DP84&quot;&gt;Pringle (1993), pp. 208-[https://books.google.com/books?id=BgQ6AAAAIAAJ&amp;pg=PA209 209].&lt;/ref&gt; Sa tatlong pasilyo ng Dakilang Masjid ngayon, pinaniniwalaan na ang mga bahagi ng dalawa sa mga ito ay naging bahagi ng simbahan ng mga Krusada.&lt;ref name=&quot;Briggs&quot;&gt;Briggs (1918), p. 255.&lt;/ref&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|33em}}

== Karagdagang babasahin ==

* {{Citation |last=Osheroff |first=Eli |title=Destruction as Layered Event: Twentieth Century Ruins in the Great Mosque of Gaza |date=2019 |url=https://www.academia.edu/38004235 |work=International Journal of Islamic Architecture |volume=8 |issue=1 |pages=45–69 |language=en |doi=10.1386/ijia.8.1.45_1 |issn=2045-5895 |last2=Halevy |first2=Dotan}}

== Mga panlabas na link ==

* [http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=221849 Nagdarasal ang mga Palestino sa Great Omari Mosque sa Gaza] Archived   ''Ahensya ng Balitang Ma'an'' .
{{Mosques in Palestine}}{{Religious sites in Palestine}}{{Gaza topics}}{{Whole Gaza Strip}}
[[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]]
[[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]]
[[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]]</text>
      <sha1>fp7ahxw42rgh1bc086bx3fr87d8txyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Dakilang Masjid ng Gaza</title>
    <ns>1</ns>
    <id>338117</id>
    <revision>
      <id>2206117</id>
      <timestamp>2026-05-04T03:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ryomaandres</username>
        <id>8044</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</comment>
      <origin>2206117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx" xml:space="preserve">{{AlamBaNinyoUsapan|Mayo 4|2026}}</text>
      <sha1>6a9r01c60y4ra5vz2jbz7b032tpj6tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saint-Germain-du-Puy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338118</id>
    <revision>
      <id>2206139</id>
      <timestamp>2026-05-04T07:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Inilikha ang artikulo ni Saint-Germain-du-Puy</comment>
      <origin>2206139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18366" sha1="0rfghlb8y6y88160lqeok4qlxrixd6i" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Saint-Germain-du-Puy
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Saint Germain.JPG
|image_caption = Istasyon ng Saint-Germain-du-Puy
|image_shield =
|pushpin_map = France
|map_caption = Lokasyon ng Saint-Germain-du-Puy
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Centre-Val de Loire]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Cher (departamento)|Cher]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Bourges|Bourges]]
|subdivision_type4      = [[Mga Kanton ng Pransiya|Kanton]]
|subdivision_name4      = [[Kanton ng Saint-Germain-du-Puy|Saint-Germain-du-Puy]]
|leader_title = Alkade (2026-2032)
|leader_name = Marie-Christine Baudouin&lt;ref&gt;{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2           = 21.63
|population_as_of = 2023
|population_total = 4779
|population_density_km2 = auto
|website = https://www.saintgermaindupuy.fr/
|coordinates            = {{coord|47.1|2.4819|format=dms|display=inline,title}}
|postal_code = 18213/18390
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|elevation_min_m = 126
|elevation_max_m = 174
|elevation_m = 
}}

Ang '''Saint-Germain-du-Puy''' ({{IPA|fr|sɛ̃ ʒɛʁmɛ̃ dy pɥi}}) ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa mga suburb ng Bourges sa departamento ng [[Cher (departamento)|Cher]], sa rehiyon ng [[Centre-Val de Loire]].

Dahil nalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay dinadaluyan ng [[Voiselle]], [[Ilog Yèvre|Yèvre]], [[Ilog Colin|Colin]], [[Ilog Langis (Pransiya)|Langis]], at ilan pang maliliit na batis.

Ang Saint-Germain-du-Puy ay isang rural na komyun na may populasyon na 4,779 noong 2023, na nakaranas ng malaking paglaki ng populasyon mula noong 1962. Ito ay bahagi ng [[urban area ng Bourges]] at nasa loob ng mas malawak na rehiyon ng Bourges.

Kabilang sa [[pamana ng arkitektura]] ng komyun ang isang gusaling nakalista bilang isang [[Monument historique|makasaysayang monumento]]: ang [[Château de Turly]], na itinayong muli noong 1496 at naibalik mula sa huling bahagi ng ika-17 siglo pataas, na opisyal na nairehistro noong 2020.

==Heograpiya==
Ang bayan ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Berry ng Champagne]], 8 km sa silangan ng [[Bourges]].

Mapupuntahan ito sa pamamagitan ng kalsada (pagmamaneho), paglalakad o tren (riles) sa [[Bourges]] sa kanluran, na siyang komyun at kabisera ng departamento.

==Urbanismo==
===Tipolohiya===
Noong Enero 1, 2024, ang Saint-Germain-du-Puy ay ikinategorya bilang isang bayan sa kanayunan, ayon sa bagong 7-antas na iskala ng densidad ng populasyon ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay kabilang sa urban area ng Bourges, isang intra-departmental agglomeration kung saan ito ay isang suburban munisipalidad. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng catchment area ng Bourges, kung saan ito ay isang peripheral munisipalidad. Ang lugar na ito, na kinabibilangan ng 111 munisipalidad, ay ikinategorya bilang may populasyon sa pagitan ng 50,000 at 200,000.

===Paggamit ng lupa===
[[File:18213-Saint-Germain-du-Puy-Sols.png|thumb|upright=1.4|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 (CLC).]]

Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng lupang pang-agrikultura (78.5% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (81.3%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: lupang maaaring sakahin (56.8%), damuhan (15.6%), mga urbanisadong lugar (9.5%), mga industriyal o komersyal na lugar at mga network ng komunikasyon (7.3%), mga heterogeneous na lugar ng agrikultura (6.1%), at mga kagubatan (4.7%).

==Pangalan==
Pangalan ng lugar: &quot;Sanctus Germanus de podio,&quot; na naitala noong 1199.

Ang pangalang ito ay pinaniniwalaang nagmula sa [[Germain d'Auxerre|Saint Germain]] (obispo ng Auxerre noong ika-5 siglo) at sa salitang Latin na podium (nangangahulugang taas, kadakilaan), na isinalin bilang &quot;puy&quot;, &quot;peu&quot;, o &quot;puel&quot;, at &quot;puech&quot; o &quot;puch&quot; sa Oksitano. Kaya, mayroong isang lugar na tinatawag na [[Saint-Germain-du-Puch]] sa departamento ng [[Gironda]], malapit sa Liborna.

==Kasaysayan==
===Sinaunang panahon===
Natukoy ng [[arkeolohiya]]ng panghimpapawid ang mga bakas ng mga sinaunang gusali (kasalukuyang walang petsa) sa iba't ibang lokasyon sa loob ng munisipalidad: halimbawa, sa ''Tierceville''.

475 BC: sa ''Fenestrelay'' (''Le Porteau''), natuklasan ang mga labi (mga posthol, palayok, libingan) na mula pa noong panahon ng [[La Tène]].

===Panahong Gallo-Romano (mula 52 BC hanggang 486 AD)===
Nakahukay ang mga arkeologo ng mga labi na nagmula pa sa panahong ito: malapit sa Turly, isang bahagi ng kalsadang Romano na nagdurugtong sa Avaricum (Gordaine gate) sa Gardonicum (o Gortona = Saint Satur-Sancerre), isang akwedukt sa Nérigny, Galifar, Port Sec, mga pundasyon ng isang villa rustica sa Nérigny, Turly (hangganan ng komyun), Les Boubards...

===Gitnang Panahon===
1436: Si Pierre de Bar, eskudero, panginoon ng Villemenard at Saint-Germain-du-Puy, valet de chambre ni Haring [[Charles VII ng Pransya]], ay nakakuha mula sa huli ng pahintulot na patibayin ang kanyang bahay sa Villemenard, dahil ito ay isang hangganan ng mga kaaway ng Pransya na sumakop sa [[Montargis]].

===Modernong Panahon===
1556: Pagtatayo ng Rabot Mill sa Ilog Yèvre (kasalukuyang kinaroroonan ng &quot;Auberge du Vieux Moulin&quot; sa Fenestrelay).

1559: Tinupok ng apoy ang simbahan sa Villemenard.

Hulyo 7, 1562: Noong mga [[Digmaan bg Relihiyon (Pransiya)|Digmaan ng Relihiyon]], sinunog ng mga Protestante ang simbahan ng parokya.

Huling bahagi ng ika-16 na siglo: Ibinenta ni Silvain de Bar (ipinanganak noong 1561), gobernador ng Dun-le-Roi, ang lupain ng Villemenard kay Nicolas Cousin.

Hulyo 24, 1589: Sinamsam ng mga [[Huguenot]] mula sa [[Sancerre]] ang [[kastilyo ng Villemenard]].

1760: Pagkumpleto ng maharlikang daan mula Troyes patungong La Rochelle (daan sa Clamecy, La Charité, Saint-Germain-du-Puy, Bourges, Châteauroux, Le Blanc, at Poitiers). Dalawang bahay-koreo ang pinaplanong itayo sa pagitan ng [[Bourges]] at [[Sancergues]], isa rito ay nasa [[Brécy, Cher|Brécy]] (&quot;La Poste&quot;). Ang dating ruta pasilangan mula sa Bourges (patungo sa Baugy) ay dumaan sa landas sa tabi ng Château de la Chappe bago makarating sa Saint-Germain.

===Rebolusyong Pranses at Imperyo===
1791: Ang mamamayang Boileau, kura paroko ng Saint-Germain-du-Puy, ay inaresto; tumanggi siya—tulad ng ilang dosenang iba pang mga pari sa diyosesis ng Bourges—na manumpa sa itinakda ng [[Konstitusyon Sibil ng mga Pari]].

Sa panahon ng Rebolusyong Pranses, ang bayan ay pansamantalang pinalitan ng pangalan na ''La Montagne-du-Puy''.

===Kontemporaryong panahon===
1824: Isang bahagi ng dating kalsadang &quot;Auxerre-Avallon-Bourges-Poitiers&quot; ang muling inuri bilang Royal Route No. 151.

Nobyembre 15, 1847: Ang istasyon ng tren ng Saint-Germain-du-Puy ay binuksan ng &quot;Paris-Orléans Railway Company&quot; (P.O.).

1847-1925: Ang mga latian ng Yèvre ay pinatuyo (tingnan ang &quot;Penitentiary Agricultural Colony&quot;).

Mayo 28, 1849: Ang linya sa pagitan ng Bourges at Nérondes ay binuksan.

Disyembre 5, 1850: Ang seksyon ng Nérondes-Saincaize ay binuksan.

Setyembre 15, 1852: Opisyal na inagurasyon ng &quot;linya ng riles ng Bourges-Nevers&quot; ng Pangulo ng [[Ikalawang Republika (Pransiya)]]: [[Louis-Napoleon Bonaparte]] (na may hintuan sa Saint-Germain-du-Puy upang bisitahin ang kolonya ng mga bilanggo sa agrikultura ng Val d'Yèvre).

1856: Pagtatayo ng &quot;bagong simbahan&quot; sa Saint-Germain-du-Puy, sa interseksyon ng Imperial Route 151 at ng sementadong kalsada patungo sa Sainte-Solange.

1860: Nagpasya ang pamahalaang imperyal na magtatag ng mga sensitibong pasilidad militar sa Bourges—malayo sa mga hangganan—kabilang ang isang arsenal, mga pyrotechnic works, at isang pandayan ng kanyon (sa loob ng isang siglo at kalahati, ang mga aktibidad na ito ay nakaakit ng malaking populasyon sa Bourges at sa mga nakapalibot na bayan).

Hulyo 8, 1891: Inagurasyon ng pampublikong orasan at dalawang kampana sa tore ng simbahan, pati na rin ang &quot;Lebon Monument&quot; sa plasa ng bayan.

Disyembre 1893: Upang mapadali ang transportasyon ng mga tropa mula sa timog-kanluran at silangang Pransya, ang malamang na lugar ng komprontasyon sa mga Aleman, mga nagwagi sa Digmaang Franco-Prussian noong 1870, isang estratehikong linya ng riles ang itinayo mula Bourges hanggang Cosne-sur-Loire (double-track, standard gauge, na lumalagpas sa Paris); ang sangay na linya ay matatagpuan sa Saint-Germain-du-Puy. Ang linya ay malawakang ginamit noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]].

1946: Ang anim na pang-araw-araw na tren ng pasahero sa pagitan ng Cosne at Bourges, na hinihila ng mga steam locomotive, ay pinalitan ng mga bagon; ang linya ay ginawang iisang riles lamang.

Agosto 15, 1948: Ang istasyon ng [[Veaugues]] ay nakaranas ng pagbaba ng trapiko dahil sa pagsasara ng makitid na riles na kilala bilang &quot;tacot&quot; (pinamamahalaan ng [[Société générale des chemins de fer économiques (France)|Société générale des chemins de fer économiques]], na nasa serbisyo mula noong 1907 sa pagitan ng [[La Guerche]] at [[Argent-sur-Sauldre|Argent]]).

Mayo 1966: Itinigil ng SNCF ang serbisyo ng pasahero sa linya ng Bourges-Cosne at pinalitan ang mga bagon ng mga bus; ang seksyon ng linya ng Veaugues-Sancerre ay binuwag.

Hunyo 24, 1987: Itinigil ang serbisyo ng kargamento sa pagitan ng Bourges at Veaugues.

Hulyo 18, 2000: Pagtigil sa operasyon ng [[linya ng Saint-Germain-du-Puy patungong Cosne-Cours-sur-Loire]] na nagbigay ng serbisyo sa pasahero mula 1893 hanggang 1966. Ang istasyon, na pinapatakbo bilang isang café, ay isang hindi pinamamahalaang hintuan sa linya ng Vierzon patungong Saincaise na pinaglilingkuran ng mga tren sa network ng TER Centre-Val de Loire.

==Ekonomiya==
Dinamikong umuunlad ang lokal na ekonomiya, lalo na dahil sa sonang industriyal.

Ang kompanyang [[Vicat]] ay may yunit ng produksyon ng kongkreto.

==Mga lugar at monumento==
* Ang simbahang Saint-Germain, na may dalawang tore na nakabalangkas sa harapan, ay itinayo noong 1856.

===Ang [[kastilyo ng Villemenard]]===
Ang dating &quot;Château de Villemenard,&quot; na itinayo noong ika-15 at ika-16 na siglo, ay isang kastilyong istilong Renaissance mula sa panahon ni [[Louis XII]]. Nagtatampok ito ng dalawang bakuran: ang isa ay pinatibay, na nagpoprotekta sa mga gusaling tirahan, at ang isa naman ay bumubuo ng isang malaking patyo na naglalaman ng mga gusaling sakahan. Hindi ito dapat ipagkamali sa isa pang &quot;Château de Villemenard&quot; malapit sa [[Vignoux-sur-Barangeon]], na nasakop ni [[Claude de La Châtre de La Maisonfort|Marshal de la Châtre]] (isang Leaguer) noong 1589.

Ang lupain ng Villemenard, isa sa mga viscounty ng Septaine de Bourges, ay, sa ilalim ng Ancien Régime, isang fief na nakasalalay sa barony ng Maubranches. Ito ay pagmamay-ari ng ilang maharlikang pamilya sa agarang bilog nina Duke [[Jean de Berry]] o Haring [[Charles VII ng Pransiya|Charles VII]] at [[Louis XI]]. Ang mga &quot;panginoon nina Villemenard at Saint-Germain-du-Puy&quot; ay sa simula ay ang pamilyang Pelourde noong ika-14 na siglo (pag-aari ni Simon de Pelourde noong 1312), pagkatapos ay ang makapangyarihang pamilyang de [[Baugy, Cher|Bar de Baugy]] noong ika-15 siglo (sinasabing namatay doon si [[Denys de Bar]], Obispo ng Tulle at Saint-Papoul, noong 1517), pagkatapos, noong bandang 1580, ang pamilyang Cousin, na sinundan ng pamilyang Fradet (na nagmamay-ari rin ng [[Châteaumeillant]] noong ika-17 at ika-18 siglo).

Si Jean II de Bar, anak ni Jean I de Bar, valet ni Duke Jean de Berry, ay minana ang kalahating-fief ni Villemenard at, noong 1435, binili ang kabilang kalahati ng lupain. Si [[Gaspard Thaumas de la Thaumassière|Thaumas de la Thaumassière]], isang historyador ni [[Berry, Pransiya|Berry]], ay iniuugnay ang pagtatayo ng manor ng Villemenard sa kanya. Isa sa mga tagapagmana ng huli, si Pierre de Bar, eskudero at valet ni Haring Charles VII, panginoon ng Villemenard at Saint-Germain-du-Puy, ay nakakuha ng maharlikang pahintulot upang gawing isang tunay na pinatibay na kastilyo ang kanyang tirahan.

Sa mga sumunod na siglo, hinati-hati ang lupain, at ang mga gusali ay ginawang bukid at tahanan ng mga bata, na siyang nagligtas sa kanila.

Ang kasalukuyang may-ari ay nagsasagawa ng pagpapanumbalik ng gusali, na ngayon ay ginagamit nang higit pa alinsunod sa marangal nitong pinagmulan bilang isang lugar para sa mga eksibisyon at isang teatro.

===Ang Kolonya ng mga Piitan sa Agrikultura===
Sa Val d'Yèvre, ang dating kinaroroonan ng kolonya ng mga bilangguan sa agrikultura, isang grupo ng mga gusali noong ika-19 na siglo ang nakatayo pa rin, gawa sa bato na pinalamutian ng ladrilyo, na may mga arko na butas, at itinayo ayon sa mga plano ng arkitekto na si Léonard Hippolyte Roger.

Ang mga gusaling ito ay nilayon upang maging tahanan, sa isang 412-ektaryang lupain, ang kolonya ng mga bilangguan sa agrikultura na binuksan noong 1847 ni [[Charles Lucas (abogado)]], Inspector General of Prisons. Ang &quot;eksperimentong kolonya&quot; na ito ay ang pangunahing layunin nito ay ang rehabilitasyon ng mga menor de edad sa pamamagitan ng trabaho (mga kabataang may edad 7 hanggang 15 na sinentensiyahan ng mga termino ng bilangguan sa pagitan ng 6 na buwan at 2 taon, pati na rin ang mga napawalang-sala dahil sa &quot;kakulangan ng pag-unawa&quot;). Ang ideya ay upang makamit, ayon sa prinsipyo, &quot;Ang reporma ng bata sa pamamagitan ng lupain at ng lupa sa pamamagitan ng bata.&quot;

Sa unang bahagi ng pag-iral nito, ito ay tahanan sa pagitan ng 270 at 440 na mga kolonista.

Sa France, ang pagbubukas nito ay sinundan, matapos ang pagpapatibay ng Corne Law noong Agosto 5, 1850, ng 25 iba pang opisyal na kolonya (pribado o pampubliko) na halos kapareho nito. Matagumpay na naalis ng pamayanan ang 220 ektarya ng latian (tinatawag ding palus o paluds), ang pinagmumulan ng maraming sakit tulad ng malaria, pati na rin ang pagpapaunlad ng 180 ektarya ng lupang sakahan, 9 na ektarya ng kakahuyan, at 3 ektarya ng mga ubasan, na nakakalat sa mga komyun ng Saint-Germain-du-Puy, [[Osmoy, Cher|Osmoy]], [[Moulins-sur-Yèvre]], at [[Savigny-en-Septaine]].

Noong Setyembre 15, 1852, ang &quot;kolonya&quot; ay dinalaw ni Louis-Napoléon Bonaparte, ang Pangulo ng [[Ikalawang Republika ng Pransiya|Republika]] noon at ang magiging [[Napoleon III]], nang siya ay dumating upang pasinayaan ang linya ng riles sa pagitan ng Bourges at Nevers. Ang institusyong ito, na sa simula ay pribado, ay naging pampubliko noong 1872 nang ito ay makuha ng Ministry of Justice ng [[Ikatlong Republika (Pransiya)|Ikatlong Republika]].&lt;ref&gt;Archives départementales du Cher. Série Y.&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng Ikalawang Imperyo, ang mga pananaw hinggil sa layunin ng pagkakakulong ay umunlad: mula sa purong panunupil patungo sa parusa-bilang-edukasyon. Regular na iniuulat ng mga pahayagan ang maraming kritisismo tungkol sa pagmamaltrato na naranasan sa maraming sentro ng detensyon ng mga kabataan. Bilang resulta, nabawasan ang bilang ng mga batang bilanggo, at ang mga institusyon ay nakaranas ng tumitinding kahirapan sa pananalapi; marami ang napilitang magsara. Kaya, ang sentro ng detensyon ng mga kabataan ng Val d'Yèvre ay tumigil sa operasyon noong 1924-1925, pagkatapos ng mahigit 70 taon ng operasyon. Ang mga gusali ay naibenta sa subasta. Ang [[hustisya ng mga kabataan sa Pransiya]] ay pumapasok sa isang bagong panahon.

===Iba pa===
Ang gilingan ng Rabot sa Fenestrelay, sa Ilog Yèvre: ang pinakamaagang kilalang gusali ay mula pa noong ika-16 na siglo (pribadong ari-arian: ang Vieux-Moulin inn).

Ang ''[[bahay-koreo]]'' sa [[Pont-Réau]], sa kahabaan ng National Route 151, ay naging pribadong ari-arian nang ang mga bahay-koreo ay inalis noong 1873.

Ang ''simbahan ng Saint-Germain'' noong ika-19 na siglo.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Bibliograpiya==
* ''Carte archéologique de la Gaule - le Cher 18'' par Jean-François Chevrot et Jacques Troadec, Paris, 1992.
* ''Histoire de Berry'', tomes 3 et 4 par [[Gaspard Thaumas de la Thaumassière]], sieur de Puy-Ferrand, 1868.
* ''Seigneurie de Villemenard : Histoire et Généalogie'' par Serge Borderieux, Cercle généalogique du Haut-Berry, 1987.
*''Denis de Bar, 19&lt;small&gt;e&lt;/small&gt; évêque de Tulle'' par L-L Niel, Curé de Naves, dans ''Bulletin de la Société scientifique, historique et archéologique de Corrèze'', 1888.
* ''La colonie pénitentiaire pour enfants'' par Alexis Violet ''(accessible par Internet)''
* ''Les colonies pénitentiaires pour jeunes détenus : des établissements irréformables'' par Eric Pierre, dans ''Revue d'histoire de l'enfance &quot;irrégulière&quot;'' ''(accessible via Internet)''
* ''Jean Genet'' par Jacqueline Lemaître  ou la vie quotidienne à la colonie pénitentiaire de Mettray. (accessible par Internet)
*''Un mot sur la fondation de la colonie agricole pénitentiaire du Val d'Yèvre'' par Charles Lucas, 1861, 27 pages. (accessible par Internet)
*''Prison verte dans les marais de l'Yèvre - Vie et œuvre de Charles Lucas'' par Serge Borderieux - Cercle généalogique du Haut-Berry - 1988
*''Le Val d'Yèvre. Colonie agricole pénitentiaire dans les marais de Bourges. 1847-1925. Vie et œuvre de son fondateur Charles Lucas''.(Mémoire de maîtrise - Histoire - Paris VII) par Chollet-Elle Jacqueline et Odile Nicole.
*''La poste aux lettres'' et ''La poste aux chevaux'' via internet
*''Les chieuvres du Berry'' par Maurice Maillet (témoignage et photos sur le fonctionnement de la ligne de chemin de fer Bourges-Cosne).
*''Albert Pinson, chauffeur au tacot, à Veaugues'' par Sirius, 2009 (le Sancerrois et le Pays Fort au temps des chemins de fer économiques).

[[Kategorya:Saint-Germain-du-Puy]]
[[Kategorya:Cher (departamento)]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]]
[[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]]</text>
      <sha1>0rfghlb8y6y88160lqeok4qlxrixd6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Padron:Articulation navbox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>338119</id>
    <revision>
      <id>2206142</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Navbox   | name = Articulation navbox   | title = Artikulasyon   | listclass = hlist   | above = [[Ponetikang artikularyo]] – [[Magkasabay na katinig|Sabayang artikulasyon]] – [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]    | group1 = [[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]   | list1 = child     | 1_group1 = [[Katinig sa labi|Labi]]     | 1_list1 = * [[Katinig sa parehong labi|Parehong labi]] * [[Katinig sa labi-ngipin|Labi-ngipin]] * [[Katinig sa ngipin-labi|Ngipin-labi]]     | 1_...</comment>
      <origin>2206142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4860" sha1="kbw9h9wb49jxbhkcjedc261vtzu8ic2" xml:space="preserve">{{Navbox
  | name = Articulation navbox
  | title = Artikulasyon
  | listclass = hlist
  | above = [[Ponetikang artikularyo]] – [[Magkasabay na katinig|Sabayang artikulasyon]] – [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]

  | group1 = [[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]
  | list1 = child
    | 1_group1 = [[Katinig sa labi|Labi]]
    | 1_list1 =
* [[Katinig sa parehong labi|Parehong labi]]
* [[Katinig sa labi-ngipin|Labi-ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin-labi|Ngipin-labi]]
    | 1_group2 = [[Katinig sa harapan|Harapan]]
    | 1_list2 = child
	  | 1_2_list1 =
* [[Katinig sa dila-labi|Dila-labi]]
* [[Katinig sa pagitan ng ngipin|Pagitan ng ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin|Ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin-gilagid|Ngipin-gilagid]]
* [[Katinig sa gilagid|Gilagid]]
* [[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]]
** [[Katinig sa dilang pulupot|Dilang pulupot]]
      | 1_2_group2 = Aktibo
      | 1_2_list2 =
* [[Katinig sa dulo ng dila|Dulo ng dila]]
* [[Katinig sa dila|Katawan ng dila]]
* [[Katinig sa ilalim ng dila|Ilalim ng dila]]
    | 1_group3 = [[Katinig sa likuran|Likuran]]
    | 1_list3 =
* [[Katinig sa gilagid-paleta|GIlagid-paleta]]
* [[Katinig sa paleta|Paleta]]
* [[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]]
* [[Katinig sa tilao|Tilao]]
    | 1_group4 = [[Katinig sa lalamunan|Lalamunan]]
    | 1_list4 =
* [[Katinig sa lalaugan|Lalaugan]]
* [[Katinig sa tagukan|Tagukan]]
    | 1_group5 = [[Katinig na dalawahan]]
    | 1_list5 =
* [[Katinig sa labi't harapang dila|Labi't harapang dila]]
** [[Katinig sa labi't gilagid|Labi't gilagid]]
** [[Katinig sa labi't dilang pulupot|Labi't dilang pulupot]]
* [[Katinig sa labi't paleta|Labi't paleta]]
* [[Katinig sa labi't ngala-ngala|Labi't ngala-ngala]]
* [[Katinig sa labi't tilao|Labi't tilao]]
* [[Katinig sa harapang dila't ngala-ngala|Harapang dila't ngala-ngala]]
* [[Katinig sa tilao't tagukan|Tilao't tagukan]]
    | 1_group6 = [[Patolohiya ng pananalita|Patolohikal]]
    | 1_list6 =
* [[Katinig sa ngala-ngala-lalaugan]]
  | 1_group7 = Iba pa
  | 1_list7 =
* [[Katinig sa parehong ngipin|Parehong ngipin]]
  | group2 = [[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]
  | list2 = child
    | 2_group1 = [[Tunog na may harang|May harang]]
    | 2_list1 =
* [[Katinig na pasara|Pasara]]
** [[Katinig bago pasara|Bago pasara]]
** [[Paglabas pagilid (ponetika)|Paglabas pagilid]]
** [[Paglabas pailong]]
** [[Paglabas na walang tinig]]
* [[Katinig na pasara-sutsot]]
** [[Pakatal na katinig na pasara-sutsot|Pakatal na pasara-sutsot]]
* [[Katinig na pasutsot|Pasutsot]]
** [[Matinis na katinig|Matinis]]
    | 2_group2 = [[Tunog na walang harang|Walang harang]]
    | 2_list2 =
* [[Katinig na pailong|Pailong]]
** [[Katinig bago pailong|Bago pailong]]
* [[Patinig]]
** [[Patinig na pailong|Pailong]]
** [[Matinis na patinig|Matinis]]
* [[Katinig na palapit|Palapit]]
** [[Malapatinig]]
* [[Matingkad na katinig|Matingkad]]
** [[Katinig na patapik|Patapik]]
** [[Katinig na pakatal|Pakatal]]
    | 2_list3 =
* [[Katinig na basa|Basa]]
** [[Katinig na mala-R|Mala-''R'']]
** [[Katinig na pagilid|Pagilid]]
* [[Tunog na hinaharangan]]
* [[Tunog na tuluyan]]
  | group3 = [[Mekanismo ng pagdaloy]]
  | list3 =
* [[Tunog na pabuga|Pabuga]]
** [[Pulmonikong katinig|Pulmoniko]]
* [[Tunog na pahigop|Pahigop]]
* [[Katinig mula tagukan|Tagukan]]
** [[Palabas na katinig|Palabas]]
** [[Paloob na katinig|Paloob]]
* [[Katinig na pitik|Pitik]]
** [[Katinig na pitik pulmoniko|Pulmoniko]]
** [[Katinig na pitik palabas|Palabas]]
** [[Katinig na pitik pailong|Pailong]]
** [[Katinig na pitik tagukan|Tagukan]]
* [[Katinig na pahampas|Pahampas]]
  | group4 = [[Sekundaryong artikulasyon]]
  | list4 = child
    | 4_list1 =
* [[Labialisasyon]]
** [[Pagkabilog]]
* [[Palatalisasyon]]
* [[Labiopalatalisasyon]]
* [[Belarisasyon]]
* [[Ubularisasyon]]
* [[Paringalisasyon]]
    | 4_group2 = Kaugnay
    | 4_list2 =
* [[Nasalisasyon]]
* [[Sulkalisasyon]]
  | group5 = [[Ponasyon]]&lt;br /&gt;([[Tunog (ponetika)|Tunog]])
  | list5 = child
    | 5_group1 = [[Tagukan]]
    | 5_list1 =
* [[Kawalang-tunog]]
** [[Katinig na tenuis|Tenuis]]
** [[Pagbulong]]
* [[Katinig na may paghinga]]
** [[Katinig bago huminga|Bago huminga]]
* [[Buntong-hiningang boses|Buntong-hininga]]
* [[Malubay na boses|Malubay]]
* [[Karaniwang boses|Karaniwan]]
* [[Mahigpit na boses|Mahigpit]]
* [[Langitngit na boses|Langitngit]]
* [[Glotalisasyon]]
    | 5_group2 = [[Bagtingan]]
    | 5_list2 =
* [[Malahikab na boses|Malahikab]]
* [[Magaspang na boses|Magaspang]]
    |5_group3 = [[Rehistro ng boses|Rehistro]]
    |5_list3 = child
        |5_3_list1 =
*[[Birit]]
*[[Palseto]]
*[[Garalgal na boses]]
        |5_3_group2 = Transisyonal
        |5_3_list2 =
*[[Vibrato]]
*[[Passaggio]]
    |5_list4 =
* [[Katunugan ng boses|Katunugan]]
* [[Oras ng simula ng boses|Oras ng simula]]

  | state = {{{state|autocollapse}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kbw9h9wb49jxbhkcjedc261vtzu8ic2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2206147</id>
      <parentid>2206142</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GinawaSaHapon</username>
        <id>102500</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2206147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4874" sha1="chi9a9ibiaubuzgmo130d8r33xk6gs9" xml:space="preserve">{{Navbox
  | name = Articulation navbox
  | title = Artikulasyon
  | listclass = hlist
  | above = [[Ponetikang artikularyo]] – [[Magkasabay na katinig|Sabayang artikulasyon]] – [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]

  | group1 = [[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]
  | list1 = child
    | 1_group1 = [[Katinig sa labi|Labi]]
    | 1_list1 =
* [[Katinig sa parehong labi|Parehong labi]]
* [[Katinig sa labi-ngipin|Labi-ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin-labi|Ngipin-labi]]
    | 1_group2 = [[Katinig sa harapan|Harapan]]
    | 1_list2 = child
	  | 1_2_list1 =
* [[Katinig sa dila-labi|Dila-labi]]
* [[Katinig sa pagitan ng ngipin|Pagitan ng ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin|Ngipin]]
* [[Katinig sa ngipin-gilagid|Ngipin-gilagid]]
* [[Katinig sa gilagid|Gilagid]]
* [[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]]
** [[Katinig sa dilang pulupot|Dilang pulupot]]
      | 1_2_group2 = Aktibo
      | 1_2_list2 =
* [[Katinig sa dulo ng dila|Dulo ng dila]]
* [[Katinig sa dila|Katawan ng dila]]
* [[Katinig sa ilalim ng dila|Ilalim ng dila]]
    | 1_group3 = [[Katinig sa likuran|Likuran]]
    | 1_list3 =
* [[Katinig sa gilagid-paleta|GIlagid-paleta]]
* [[Katinig sa paleta|Paleta]]
* [[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]]
* [[Katinig sa tilao|Tilao]]
    | 1_group4 = [[Katinig sa lalamunan|Lalamunan]]
    | 1_list4 =
* [[Katinig sa lalaugan|Lalaugan]]
* [[Katinig sa tagukan|Tagukan]]
    | 1_group5 = [[Katinig na dalawahan]]
    | 1_list5 =
* [[Katinig sa labi't harapang dila|Labi't harapang dila]]
** [[Katinig sa labi't gilagid|Labi't gilagid]]
** [[Katinig sa labi't dilang pulupot|Labi't dilang pulupot]]
* [[Katinig sa labi't paleta|Labi't paleta]]
* [[Katinig sa labi't ngala-ngala|Labi't ngala-ngala]]
* [[Katinig sa labi't tilao|Labi't tilao]]
* [[Katinig sa harapang dila't ngala-ngala|Harapang dila't ngala-ngala]]
* [[Katinig sa tilao't tagukan|Tilao't tagukan]]
    | 1_group6 = [[Patolohiya ng pananalita|Patolohikal]]
    | 1_list6 =
* [[Katinig sa ngala-ngala-lalaugan]]
  | 1_group7 = Iba pa
  | 1_list7 =
* [[Katinig sa parehong ngipin|Parehong ngipin]]
  | group2 = [[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]
  | list2 = child
    | 2_group1 = [[Tunog na may harang|May harang]]
    | 2_list1 =
* [[Katinig na pasara|Pasara]]
** [[Katinig bago pasara|Bago pasara]]
** [[Paglabas pagilid (ponetika)|Paglabas pagilid]]
** [[Paglabas pailong]]
** [[Paglabas na walang tinig]]
* [[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]]
** [[Pakatal na katinig na pasara-sutsot|Pakatal na pasara-sutsot]]
* [[Katinig na pasutsot|Pasutsot]]
** [[Matinis na katinig|Matinis]]
    | 2_group2 = [[Tunog na walang harang|Walang harang]]
    | 2_list2 =
* [[Katinig na pailong|Pailong]]
** [[Katinig bago pailong|Bago pailong]]
* [[Patinig]]
** [[Patinig na pailong|Pailong]]
** [[Matinis na patinig|Matinis]]
* [[Katinig na palapit|Palapit]]
** [[Malapatinig]]
* [[Matingkad na katinig|Matingkad]]
** [[Katinig na patapik|Patapik]]
** [[Katinig na pakatal|Pakatal]]
    | 2_list3 =
* [[Katinig na basa|Basa]]
** [[Katinig na mala-R|Mala-''R'']]
** [[Katinig na pagilid|Pagilid]]
* [[Tunog na hinaharangan]]
* [[Tunog na tuluyan]]
  | group3 = [[Mekanismo ng pagdaloy]]
  | list3 =
* [[Tunog na pabuga|Pabuga]]
** [[Pulmonikong katinig|Pulmoniko]]
* [[Tunog na pahigop|Pahigop]]
* [[Katinig mula tagukan|Tagukan]]
** [[Palabas na katinig|Palabas]]
** [[Paloob na katinig|Paloob]]
* [[Katinig na pitik|Pitik]]
** [[Katinig na pitik pulmoniko|Pulmoniko]]
** [[Katinig na pitik palabas|Palabas]]
** [[Katinig na pitik pailong|Pailong]]
** [[Katinig na pitik tagukan|Tagukan]]
* [[Katinig na pahampas|Pahampas]]
  | group4 = [[Sekundaryong artikulasyon]]
  | list4 = child
    | 4_list1 =
* [[Labialisasyon]]
** [[Pagkabilog]]
* [[Palatalisasyon]]
* [[Labiopalatalisasyon]]
* [[Belarisasyon]]
* [[Ubularisasyon]]
* [[Paringalisasyon]]
    | 4_group2 = Kaugnay
    | 4_list2 =
* [[Nasalisasyon]]
* [[Sulkalisasyon]]
  | group5 = [[Ponasyon]]&lt;br /&gt;([[Tunog (ponetika)|Tunog]])
  | list5 = child
    | 5_group1 = [[Tagukan]]
    | 5_list1 =
* [[Kawalang-tunog]]
** [[Katinig na tenuis|Tenuis]]
** [[Pagbulong]]
* [[Katinig na may paghinga]]
** [[Katinig bago huminga|Bago huminga]]
* [[Buntong-hiningang boses|Buntong-hininga]]
* [[Malubay na boses|Malubay]]
* [[Karaniwang boses|Karaniwan]]
* [[Mahigpit na boses|Mahigpit]]
* [[Langitngit na boses|Langitngit]]
* [[Glotalisasyon]]
    | 5_group2 = [[Bagtingan]]
    | 5_list2 =
* [[Malahikab na boses|Malahikab]]
* [[Magaspang na boses|Magaspang]]
    |5_group3 = [[Rehistro ng boses|Rehistro]]
    |5_list3 = child
        |5_3_list1 =
*[[Birit]]
*[[Palseto]]
*[[Garalgal na boses]]
        |5_3_group2 = Transisyonal
        |5_3_list2 =
*[[Vibrato]]
*[[Passaggio]]
    |5_list4 =
* [[Katunugan ng boses|Katunugan]]
* [[Oras ng simula ng boses|Oras ng simula]]

  | state = {{{state|autocollapse}}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chi9a9ibiaubuzgmo130d8r33xk6gs9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kalendaryong Intsik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338120</id>
    <redirect title="Kalendaryong Tsino" />
    <revision>
      <id>2206160</id>
      <timestamp>2026-05-04T10:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>Nilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Kalendaryong Intsik]] sa [[Kalendaryong Tsino]] mula sa redirect</comment>
      <origin>2206160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="6liiyl8wi0woktcqvoa9qopbcmkgxkr" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Kalendaryong Tsino]]</text>
      <sha1>6liiyl8wi0woktcqvoa9qopbcmkgxkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapan:Kalendaryong Intsik</title>
    <ns>1</ns>
    <id>338121</id>
    <redirect title="Usapan:Kalendaryong Tsino" />
    <revision>
      <id>2206162</id>
      <timestamp>2026-05-04T10:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jojit fb</username>
        <id>38</id>
      </contributor>
      <comment>Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Usapan:Kalendaryong Intsik]] sa [[Usapan:Kalendaryong Tsino]]</comment>
      <origin>2206162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="ij836vdif0ilnr2sh21akatqrcd7xde" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Usapan:Kalendaryong Tsino]]</text>
      <sha1>ij836vdif0ilnr2sh21akatqrcd7xde</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>